Samuel Ratany

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mg">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>mgwiki</dbname>
    <base>https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.9</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Rakitra</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Manokana</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Dinika</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Mpikambana</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Dinika amin'ny mpikambana</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Dinika amin'ny Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Sary</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dinika amin'ny sary</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Dinika amin'ny MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Endrika</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Dinika amin'ny endrika</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Fanoroana</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Dinika amin'ny fanoroana</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Sokajy</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Dinika amin'ny sokajy</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Discussion module</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Samuel Ratany</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1203</id>
    <revision>
      <id>1147053</id>
      <parentid>1142924</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5019" sha1="o0mqkqhk4f0643jedezc39fnd9nty9e" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Samuel Ratany|asa=mpanoratra}}'''Samuel Ratany''', fantatra amin’ny solon’anarana  hoe Tanicus (1901–1926), dia [[Pôeta|poeta]] sy [[mpanoratra]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] nanan-kaja, niavaka tamin’ny fampitahana ny [[soratra]] malagasy amin’ny aingam-panahy avy amin’ny fomba ara-pomba nentim-paharazana.
== Ny fiainany sy ny ankohonany ==
Teraka tamin’ny 16 jolay 1901 tao Ankadibevava [[Antananarivo]] i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524 Cours : Samuel RATANY]&lt;/ref&gt; Zana-dRatsimamakitany (Ratany no niantsoana azy), komandy mpampandry tany sy mpampianatra tao amin’ny Mission Protestante Française (MPF) tao Ambatobevanja sy Ramariavero. Nanambady an-dRasoazananohatra tamin'ny taona 1926, ary niteraka ny zanany vavy tokana, atao hoe Rasoaveromanana.izy dia anisan'ireo mpanoratra kalaza tamin'ny fahavelony  ary ireo namany indray nihira niaraka taminy dia niaiky izany. Maty tamin' ny 10 oktobra 1926 i Samuel Ratany, ary nalevina ao Lazaina [[Avaradrano]] Antananarivo.&lt;ref&gt;[https://vetso.serasera.org/mpanoratra/samuel-ratany Takelak'i Samuël Ratany mpanoratra - Tononkalo Malagasy]&lt;/ref&gt;

== Fianarana nataony ==
* Ambatobevanja: toerana nanombohany nianatra.
* Paul-Minault Ambohijatovo: nanohizany nianatra ary nanombohany nandalina ny [[haisoratra]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

* [[Tononkalo]] sy [[soratra]]: Andrianjafitrimo anadahin-dreniny no nikolokolo azy.
* [[Hira]] sy [[zavamaneno]]: ny rainy no nampianatra azy.
* Finoana kristianina no nitaizana azy: protestanta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[https://ile-en-ile.org/ratany/#:~:text=Po%C3%A8te%20et%20nouvelliste%2C%20Samuel%20Ratany,n'en%20est%20pas%20moindre.]

== Ny asany ==
Mpitana bokim-bola tao amin’ny tranombarotra “Vassiliou” Antananarivo izy taorian'ny fahavitany ny fianarana i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Ny maha-mpanoratra azy ==
Vao dimy ambin' ny folo taona monja dia i Samuel Ratany efa nanomboka nanoratra ary sarotiny tokoa, &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.ile-en-ile.org/ratany/ Samuel Ratany - Île en île]&lt;/ref&gt;ka nisy niverenany intelo, inefatra ny fandrafetana sy faniovana ny asa soratra navoakany. ''Tanicus'' no nataony solon'anarany. Hanandratra ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]] no zava-kendreny.Ary TANICUS no solon'anarana nentiny voalohany teo amin’ny fanoranatana.[https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html]

== Tononkalo ==
* “Izay ho feoko eo am-pialana aina”
* “Irery teo akaikin’ny fasana”
* “Embona” ( natolony ho an-dRabearivelo)
* “Mba rotsirotsio”
* “Tafaverina”
* “Elégie de minuit” (natolony ho an’i Jean Joseph Rabearivelo)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* “In memoriam”(natolony ho an’i Albert Ranaivo)
* “Femme”

== Sombin-tantara ==
* ''Imbalanony''
* ''Nandevina''
* ''Vita ho azy''

== Sombin'eritreritra ==
Mitovitovy endrika amin’ny ohapitenenana sy [[ohabolana]]. Ohatra: “Ranovelona tsy miditra any am-pasana ny Ranomaso nefa vavolombelon’ny maha tany ny tany”.

== Hainteny ==
* ''Hono, ray tsiriry''
* ''Fanaovam-beloma ny maty.''

== Gazety sy gazetiboky nanoratany ==
* ''Tanamasoandro''
* ''Akon’Iarivo''
* ''Journal de Madagascar''
* ''Ny Mpandinika''
* ''Fandrosoam-baovao''
* ''Tsara hafatra''
* ''Sakaizan’ny tanora''
* ''Telegrafy''
* ''Mifoha i Madagasikara''
* ''Fehizoro''
* ''Masoandro''

== Ny mpanoratra sakaizany ==
[[Jean-Joseph Rabearivelo|Rabearivelo]] no [[Pôeta|poeta]] nifanerasera sy nifankatia taminy, ka anisan' izy ireo: [[Ny Avana Ramanantoanina|Ny Avana]], [[Ignace Ratsimbazafy]], Fredy Rajaofera, Meteora, Joseph Rajaonah, Eliza Feda, Rafanoharana, [[Jean Narivony]], Lusio. B, Rodlish.

== Tara-kevitra ao anaty asa sorany ==
[[Vanim-potoana fiforetana anaty]] no nahitana ny asany izay ahitana ireto tara-kevitra ireto:

* ny sorisorin-tsaina,
* ny alahelo tsy fanta-piaviana
* ny fikaloana ny zavaboary
* ny lasa sy ny fahazazana
* ny fahafatesana sy ny fasana
* ny embona sy hanina
* ny fahadisoam-panantenana
* ny fahakambotiana
* ny fasana

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano azo anovozana ==
{{Reflist}}
 [https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=samuel https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=]
http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524
 https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html


[[Category:1926]] [[Category:Mpanoratra]]</text>
      <sha1>o0mqkqhk4f0643jedezc39fnd9nty9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147054</id>
      <parentid>1147053</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nampiditra Infobox</comment>
      <origin>1147054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5180" sha1="89c6pg4a1dj2qxnlwzlnm0ijsgihagp" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Samuël Ratany|asa=mpitana bokim-bola|teraka=16 jolay  1901|toerana=Ankadimbevava Antananarivo|maty=10 oktobra 1926|firenena=Madagasikara|asa hafa=Mpanoratra|seha-pitiavana=Rasoazananohatra}}'''Samuel Ratany''', fantatra amin’ny solon’anarana  hoe Tanicus (1901–1926), dia [[Pôeta|poeta]] sy [[mpanoratra]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] nanan-kaja, niavaka tamin’ny fampitahana ny [[soratra]] malagasy amin’ny aingam-panahy avy amin’ny fomba ara-pomba nentim-paharazana.
== Ny fiainany sy ny ankohonany ==
Teraka tamin’ny 16 jolay 1901 tao Ankadibevava [[Antananarivo]] i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524 Cours : Samuel RATANY]&lt;/ref&gt; Zana-dRatsimamakitany (Ratany no niantsoana azy), komandy mpampandry tany sy mpampianatra tao amin’ny Mission Protestante Française (MPF) tao Ambatobevanja sy Ramariavero. Nanambady an-dRasoazananohatra tamin'ny taona 1926, ary niteraka ny zanany vavy tokana, atao hoe Rasoaveromanana.izy dia anisan'ireo mpanoratra kalaza tamin'ny fahavelony  ary ireo namany indray nihira niaraka taminy dia niaiky izany. Maty tamin' ny 10 oktobra 1926 i Samuel Ratany, ary nalevina ao Lazaina [[Avaradrano]] Antananarivo.&lt;ref&gt;[https://vetso.serasera.org/mpanoratra/samuel-ratany Takelak'i Samuël Ratany mpanoratra - Tononkalo Malagasy]&lt;/ref&gt;

== Fianarana nataony ==
* Ambatobevanja: toerana nanombohany nianatra.
* Paul-Minault Ambohijatovo: nanohizany nianatra ary nanombohany nandalina ny [[haisoratra]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

* [[Tononkalo]] sy [[soratra]]: Andrianjafitrimo anadahin-dreniny no nikolokolo azy.
* [[Hira]] sy [[zavamaneno]]: ny rainy no nampianatra azy.
* Finoana kristianina no nitaizana azy: protestanta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[https://ile-en-ile.org/ratany/#:~:text=Po%C3%A8te%20et%20nouvelliste%2C%20Samuel%20Ratany,n'en%20est%20pas%20moindre.]

== Ny asany ==
Mpitana bokim-bola tao amin’ny tranombarotra “Vassiliou” Antananarivo izy taorian'ny fahavitany ny fianarana i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Ny maha-mpanoratra azy ==
Vao dimy ambin' ny folo taona monja dia i Samuel Ratany efa nanomboka nanoratra ary sarotiny tokoa, &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.ile-en-ile.org/ratany/ Samuel Ratany - Île en île]&lt;/ref&gt;ka nisy niverenany intelo, inefatra ny fandrafetana sy faniovana ny asa soratra navoakany. ''Tanicus'' no nataony solon'anarany. Hanandratra ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]] no zava-kendreny.Ary TANICUS no solon'anarana nentiny voalohany teo amin’ny fanoranatana.[https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html]

== Tononkalo ==
* “Izay ho feoko eo am-pialana aina”
* “Irery teo akaikin’ny fasana”
* “Embona” ( natolony ho an-dRabearivelo)
* “Mba rotsirotsio”
* “Tafaverina”
* “Elégie de minuit” (natolony ho an’i Jean Joseph Rabearivelo)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* “In memoriam”(natolony ho an’i Albert Ranaivo)
* “Femme”

== Sombin-tantara ==
* ''Imbalanony''
* ''Nandevina''
* ''Vita ho azy''

== Sombin'eritreritra ==
Mitovitovy endrika amin’ny ohapitenenana sy [[ohabolana]]. Ohatra: “Ranovelona tsy miditra any am-pasana ny Ranomaso nefa vavolombelon’ny maha tany ny tany”.

== Hainteny ==
* ''Hono, ray tsiriry''
* ''Fanaovam-beloma ny maty.''

== Gazety sy gazetiboky nanoratany ==
* ''Tanamasoandro''
* ''Akon’Iarivo''
* ''Journal de Madagascar''
* ''Ny Mpandinika''
* ''Fandrosoam-baovao''
* ''Tsara hafatra''
* ''Sakaizan’ny tanora''
* ''Telegrafy''
* ''Mifoha i Madagasikara''
* ''Fehizoro''
* ''Masoandro''

== Ny mpanoratra sakaizany ==
[[Jean-Joseph Rabearivelo|Rabearivelo]] no [[Pôeta|poeta]] nifanerasera sy nifankatia taminy, ka anisan' izy ireo: [[Ny Avana Ramanantoanina|Ny Avana]], [[Ignace Ratsimbazafy]], Fredy Rajaofera, Meteora, Joseph Rajaonah, Eliza Feda, Rafanoharana, [[Jean Narivony]], Lusio. B, Rodlish.

== Tara-kevitra ao anaty asa sorany ==
[[Vanim-potoana fiforetana anaty]] no nahitana ny asany izay ahitana ireto tara-kevitra ireto:

* ny sorisorin-tsaina,
* ny alahelo tsy fanta-piaviana
* ny fikaloana ny zavaboary
* ny lasa sy ny fahazazana
* ny fahafatesana sy ny fasana
* ny embona sy hanina
* ny fahadisoam-panantenana
* ny fahakambotiana
* ny fasana

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano azo anovozana ==
{{Reflist}}
 [https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=samuel https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=]
http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524
 https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html


[[Category:1926]] [[Category:Mpanoratra]]</text>
      <sha1>89c6pg4a1dj2qxnlwzlnm0ijsgihagp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147055</id>
      <parentid>1147054</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:27:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5180" sha1="movilt5cy9cxv066wgh53eomjbaqvag" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Samuël Ratany|asa=mpitana bokim-bola|teraka=16 jolay  1901|toerana=Ankadimbevava Antananarivo|maty=10 oktobra 1926|firenena=Madagasikara|asa hafa=Mpanoratra|seha-pitiavana=Rasoazananohatra}}'''Samuel Ratany''', fantatra amin’ny solon’anarana  hoe Tanicus (1901–1926), dia [[Pôeta|poeta]] sy [[mpanoratra]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] nanan-kaja, niavaka tamin’ny fampitahana ny [[soratra]] malagasy amin’ny aingam-panahy avy amin’ny fomba ara-pomba nentim-paharazana.
== Ny fiainany sy ny ankohonany ==
Teraka tamin’ny 16 jolay 1901 tao Ankadibevava [[Antananarivo]] i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524 Cours : Samuel RATANY]&lt;/ref&gt; Zana-dRatsimamakitany (Ratany no niantsoana azy), komandy mpampandry tany sy mpampianatra tao amin’ny Mission Protestante Française (MPF) tao Ambatobevanja sy Ramariavero. Nanambady an-dRasoazananohatra tamin'ny taona 1926, ary niteraka ny zanany vavy tokana, atao hoe Rasoaveromanana.izy dia anisan'ireo mpanoratra kalaza tamin'ny fahavelony  ary ireo namany indray nihira niaraka taminy dia niaiky izany. Maty tamin' ny 10 oktobra 1926 i Samuel Ratany, ary nalevina ao Lazaina [[Avaradrano]] Antananarivo.&lt;ref&gt;[https://vetso.serasera.org/mpanoratra/samuel-ratany Takelak'i Samuël Ratany mpanoratra - Tononkalo Malagasy]&lt;/ref&gt;

== Fianarana nataony ==
* Ambatobevanja: toerana nanombohany nianatra.
* Paul-Minault Ambohijatovo: nanohizany nianatra ary nanombohany nandalina ny [[haisoratra]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

* [[Tononkalo]] sy [[soratra]]: Andrianjafitrimo anadahin-dreniny no nikolokolo azy.
* [[Hira]] sy [[zavamaneno]]: ny rainy no nampianatra azy.
* Finoana kristianina no nitaizana azy: protestanta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[https://ile-en-ile.org/ratany/#:~:text=Po%C3%A8te%20et%20nouvelliste%2C%20Samuel%20Ratany,n'en%20est%20pas%20moindre.]

== Ny asany ==
Mpitana bokim-bola tao amin’ny tranombarotra “Vassiliou” Antananarivo izy taorian'ny fahavitany ny fianarana i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Ny maha-mpanoratra azy ==
Vao dimy ambin' ny folo taona monja dia i Samuel Ratany efa nanomboka nanoratra ary sarotiny tokoa, &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.ile-en-ile.org/ratany/ Samuel Ratany - Île en île]&lt;/ref&gt;ka nisy niverenany intelo, inefatra ny fandrafetana sy fanaovana ny asa soratra navoakany. ''Tanicus'' no nataony solon'anarany. Hanandratra ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]] no zava-kendreny.Ary TANICUS no solon'anarana nentiny voalohany teo amin’ny fanoranatana.[https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html]

== Tononkalo ==
* “Izay ho feoko eo am-pialana aina”
* “Irery teo akaikin’ny fasana”
* “Embona” ( natolony ho an-dRabearivelo)
* “Mba rotsirotsio”
* “Tafaverina”
* “Elégie de minuit” (natolony ho an’i Jean Joseph Rabearivelo)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* “In memoriam”(natolony ho an’i Albert Ranaivo)
* “Femme”

== Sombin-tantara ==
* ''Imbalanony''
* ''Nandevina''
* ''Vita ho azy''

== Sombin'eritreritra ==
Mitovitovy endrika amin’ny ohapitenenana sy [[ohabolana]]. Ohatra: “Ranovelona tsy miditra any am-pasana ny Ranomaso nefa vavolombelon’ny maha tany ny tany”.

== Hainteny ==
* ''Hono, ray tsiriry''
* ''Fanaovam-beloma ny maty.''

== Gazety sy gazetiboky nanoratany ==
* ''Tanamasoandro''
* ''Akon’Iarivo''
* ''Journal de Madagascar''
* ''Ny Mpandinika''
* ''Fandrosoam-baovao''
* ''Tsara hafatra''
* ''Sakaizan’ny tanora''
* ''Telegrafy''
* ''Mifoha i Madagasikara''
* ''Fehizoro''
* ''Masoandro''

== Ny mpanoratra sakaizany ==
[[Jean-Joseph Rabearivelo|Rabearivelo]] no [[Pôeta|poeta]] nifanerasera sy nifankatia taminy, ka anisan' izy ireo: [[Ny Avana Ramanantoanina|Ny Avana]], [[Ignace Ratsimbazafy]], Fredy Rajaofera, Meteora, Joseph Rajaonah, Eliza Feda, Rafanoharana, [[Jean Narivony]], Lusio. B, Rodlish.

== Tara-kevitra ao anaty asa sorany ==
[[Vanim-potoana fiforetana anaty]] no nahitana ny asany izay ahitana ireto tara-kevitra ireto:

* ny sorisorin-tsaina,
* ny alahelo tsy fanta-piaviana
* ny fikaloana ny zavaboary
* ny lasa sy ny fahazazana
* ny fahafatesana sy ny fasana
* ny embona sy hanina
* ny fahadisoam-panantenana
* ny fahakambotiana
* ny fasana

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano azo anovozana ==
{{Reflist}}
 [https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=samuel https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=]
http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524
 https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html


[[Category:1926]] [[Category:Mpanoratra]]</text>
      <sha1>movilt5cy9cxv066wgh53eomjbaqvag</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147056</id>
      <parentid>1147055</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5181" sha1="jy3xw4zvn1o2odoz38xrjah8iwe0hdh" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Samuël Ratany|asa=mpitana bokim-bola|teraka=16 jolay  1901|toerana=Ankadimbevava Antananarivo|maty=10 oktobra 1926|firenena=Madagasikara|asa hafa=Mpanoratra|seha-pitiavana=Rasoazananohatra}}'''Samuel Ratany''', fantatra amin’ny solon’anarana  hoe Tanicus (1901–1926), dia [[Pôeta|poeta]] sy [[mpanoratra]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] nanan-kaja, niavaka tamin’ny fampitahana ny [[soratra]] malagasy amin’ny aingam-panahy avy amin’ny fomba ara-pomba nentim-paharazana.
== Ny fiainany sy ny ankohonany ==
Teraka tamin’ny 16 jolay 1901 tao Ankadibevava [[Antananarivo]] i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524 Cours : Samuel RATANY]&lt;/ref&gt; Zana-dRatsimamakitany (Ratany no niantsoana azy), komandy mpampandry tany sy mpampianatra tao amin’ny Mission Protestante Française (MPF) tao Ambatobevanja sy Ramariavero. Nanambady an-dRasoazananohatra tamin'ny taona 1926, ary niteraka ny zanany vavy tokana, atao hoe Rasoaveromanana.izy dia anisan'ireo mpanoratra kalaza tamin'ny fahavelony  ary ireo namany indray nihira niaraka taminy dia niaiky izany. Maty tamin' ny 10 oktobra 1926 i Samuel Ratany, ary nalevina ao Lazaina [[Avaradrano]] Antananarivo.&lt;ref&gt;[https://vetso.serasera.org/mpanoratra/samuel-ratany Takelak'i Samuël Ratany mpanoratra - Tononkalo Malagasy]&lt;/ref&gt;

== Fianarana nataony ==
* Ambatobevanja: toerana nanombohany nianatra.
* Paul-Minault Ambohijatovo: nanohizany nianatra ary nanombohany nandalina ny [[haisoratra]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

* [[Tononkalo]] sy [[soratra]]: Andrianjafitrimo anadahin-dreniny no nikolokolo azy.
* [[Hira]] sy [[zavamaneno]]: ny rainy no nampianatra azy.
* Finoana kristianina no nitaizana azy: protestanta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[https://ile-en-ile.org/ratany/#:~:text=Po%C3%A8te%20et%20nouvelliste%2C%20Samuel%20Ratany,n'en%20est%20pas%20moindre.]

== Ny asany ==
Mpitana bokim-bola tao amin’ny tranombarotra “Vassiliou” Antananarivo izy taorian'ny fahavitany ny fianarana i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Ny maha-mpanoratra azy ==
Vao dimy ambin' ny folo taona monja dia i Samuel Ratany efa nanomboka nanoratra ary sarotiny tokoa, &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.ile-en-ile.org/ratany/ Samuel Ratany - Île en île]&lt;/ref&gt;ka nisy niverenany intelo, inefatra ny fandrafetana sy fanaovana ny asa soratra navoakany. ''Tanicus'' no nataony solon'anarany. Hanandratra ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]] no zava-kendreny, ary TANICUS no solon'anarana nentiny voalohany teo amin’ny fanoranatana.[https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html]

== Tononkalo ==
* “Izay ho feoko eo am-pialana aina”
* “Irery teo akaikin’ny fasana”
* “Embona” ( natolony ho an-dRabearivelo)
* “Mba rotsirotsio”
* “Tafaverina”
* “Elégie de minuit” (natolony ho an’i Jean Joseph Rabearivelo)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* “In memoriam”(natolony ho an’i Albert Ranaivo)
* “Femme”

== Sombin-tantara ==
* ''Imbalanony''
* ''Nandevina''
* ''Vita ho azy''

== Sombin'eritreritra ==
Mitovitovy endrika amin’ny ohapitenenana sy [[ohabolana]]. Ohatra: “Ranovelona tsy miditra any am-pasana ny Ranomaso nefa vavolombelon’ny maha tany ny tany”.

== Hainteny ==
* ''Hono, ray tsiriry''
* ''Fanaovam-beloma ny maty.''

== Gazety sy gazetiboky nanoratany ==
* ''Tanamasoandro''
* ''Akon’Iarivo''
* ''Journal de Madagascar''
* ''Ny Mpandinika''
* ''Fandrosoam-baovao''
* ''Tsara hafatra''
* ''Sakaizan’ny tanora''
* ''Telegrafy''
* ''Mifoha i Madagasikara''
* ''Fehizoro''
* ''Masoandro''

== Ny mpanoratra sakaizany ==
[[Jean-Joseph Rabearivelo|Rabearivelo]] no [[Pôeta|poeta]] nifanerasera sy nifankatia taminy, ka anisan' izy ireo: [[Ny Avana Ramanantoanina|Ny Avana]], [[Ignace Ratsimbazafy]], Fredy Rajaofera, Meteora, Joseph Rajaonah, Eliza Feda, Rafanoharana, [[Jean Narivony]], Lusio. B, Rodlish.

== Tara-kevitra ao anaty asa sorany ==
[[Vanim-potoana fiforetana anaty]] no nahitana ny asany izay ahitana ireto tara-kevitra ireto:

* ny sorisorin-tsaina,
* ny alahelo tsy fanta-piaviana
* ny fikaloana ny zavaboary
* ny lasa sy ny fahazazana
* ny fahafatesana sy ny fasana
* ny embona sy hanina
* ny fahadisoam-panantenana
* ny fahakambotiana
* ny fasana

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano azo anovozana ==
{{Reflist}}
 [https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=samuel https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=]
http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524
 https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html


[[Category:1926]] [[Category:Mpanoratra]]</text>
      <sha1>jy3xw4zvn1o2odoz38xrjah8iwe0hdh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147057</id>
      <parentid>1147056</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5181" sha1="1np6ynzlcylms8ps9sghywy5wuss4x3" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Samuël Ratany|asa=mpitana bokim-bola|teraka=16 jolay  1901|toerana=Ankadimbevava Antananarivo|maty=10 oktobra 1926|firenena=Madagasikara|asa hafa=Mpanoratra|seha-pitiavana=Rasoazananohatra}}'''Samuel Ratany''', fantatra amin’ny solon’anarana  hoe Tanicus (1901–1926), dia [[Pôeta|poeta]] sy [[mpanoratra]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] nanan-kaja, niavaka tamin’ny fampitahana ny [[soratra]] malagasy amin’ny aingam-panahy avy amin’ny fomba ara-pomba nentim-paharazana.
== Ny fiainany sy ny ankohonany ==
Teraka tamin’ny 16 jolay 1901 tao Ankadibevava [[Antananarivo]] i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524 Cours : Samuel RATANY]&lt;/ref&gt; Zana-dRatsimamakitany (Ratany no niantsoana azy), komandy mpampandry tany sy mpampianatra tao amin’ny Mission Protestante Française (MPF) tao Ambatobevanja sy Ramariavero. Nanambady an-dRasoazananohatra tamin'ny taona 1926, ary niteraka ny zanany vavy tokana, atao hoe Rasoaveromanana.izy dia anisan'ireo mpanoratra kalaza tamin'ny fahavelony  ary ireo namany indray nihira niaraka taminy dia niaiky izany. Maty tamin' ny 10 oktobra 1926 i Samuel Ratany, ary nalevina ao Lazaina [[Avaradrano]] Antananarivo.&lt;ref&gt;[https://vetso.serasera.org/mpanoratra/samuel-ratany Takelak'i Samuël Ratany mpanoratra - Tononkalo Malagasy]&lt;/ref&gt;

== Fianarana nataony ==
* Ambatobevanja: toerana nanombohany nianatra.
* Paul-Minault Ambohijatovo: nanohizany nianatra ary nanombohany nandalina ny [[haisoratra]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

* [[Tononkalo]] sy [[soratra]]: Andrianjafitrimo anadahin-dreniny no nikolokolo azy.
* [[Hira]] sy [[zavamaneno]]: ny rainy no nampianatra azy.
* Finoana kristianina no nitaizana azy: protestanta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[https://ile-en-ile.org/ratany/#:~:text=Po%C3%A8te%20et%20nouvelliste%2C%20Samuel%20Ratany,n'en%20est%20pas%20moindre.]

== Ny asany ==
Mpitana bokim-bola tao amin’ny tranombarotra “Vassiliou” Antananarivo izy taorian'ny fahavitany ny fianarana i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Ny maha-mpanoratra azy ==
Vao dimy ambin' ny folo taona monja dia i Samuel Ratany efa nanomboka nanoratra ary sarotiny tokoa, &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.ile-en-ile.org/ratany/ Samuel Ratany - Île en île]&lt;/ref&gt;ka nisy niverenany intelo, inefatra ny fandrafetana sy fanaovana ny asa soratra navoakany. ''Tanicus'' no nataony solon'anarany. Hanandratra ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]] no zava-kendreny, ary TANICUS no solon'anarana nentiny voalohany teo amin’ny fanoranatana.[https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html]

== Tononkalo ==
* “Izay ho feoko eo am-pialana aina”
* “Irery teo akaikin’ny fasana”
* “Embona” ( natolony ho an-dRabearivelo)
* “Mba rotsirotsio”
* “Tafaverina”
* “Elégie de minuit” (natolony ho an’i Jean Joseph Rabearivelo)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* “In memoriam”(natolony ho an’i Albert Ranaivo)
* “Femme”

== Sombin-tantara ==
* ''Imbalanony''
* ''Nandevina''
* ''Vita ho azy''

== Sombin'eritreritra ==
Mitovitovy endrika amin’ny ohapitenenana sy [[ohabolana]]. Ohatra: “Ranovelona tsy miditra any am-pasana ny ranomaso nefa vavolombelon’ny maha tany ny tany”.

== Hainteny ==
* ''Hono, ray tsiriry''
* ''Fanaovam-beloma ny maty.''

== Gazety sy gazetiboky nanoratany ==
* ''Tanamasoandro''
* ''Akon’Iarivo''
* ''Journal de Madagascar''
* ''Ny Mpandinika''
* ''Fandrosoam-baovao''
* ''Tsara hafatra''
* ''Sakaizan’ny tanora''
* ''Telegrafy''
* ''Mifoha i Madagasikara''
* ''Fehizoro''
* ''Masoandro''

== Ny mpanoratra sakaizany ==
[[Jean-Joseph Rabearivelo|Rabearivelo]] no [[Pôeta|poeta]] nifanerasera sy nifankatia taminy, ka anisan' izy ireo: [[Ny Avana Ramanantoanina|Ny Avana]], [[Ignace Ratsimbazafy]], Fredy Rajaofera, Meteora, Joseph Rajaonah, Eliza Feda, Rafanoharana, [[Jean Narivony]], Lusio. B, Rodlish.

== Tara-kevitra ao anaty asa sorany ==
[[Vanim-potoana fiforetana anaty]] no nahitana ny asany izay ahitana ireto tara-kevitra ireto:

* ny sorisorin-tsaina,
* ny alahelo tsy fanta-piaviana
* ny fikaloana ny zavaboary
* ny lasa sy ny fahazazana
* ny fahafatesana sy ny fasana
* ny embona sy hanina
* ny fahadisoam-panantenana
* ny fahakambotiana
* ny fasana

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano azo anovozana ==
{{Reflist}}
 [https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=samuel https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=]
http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524
 https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html


[[Category:1926]] [[Category:Mpanoratra]]</text>
      <sha1>1np6ynzlcylms8ps9sghywy5wuss4x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147058</id>
      <parentid>1147057</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5188" sha1="qis6xs82b8d9p19z3at6rfkozpje5wu" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Samuël Ratany|asa=mpitana bokim-bola|teraka=16 jolay  1901|toerana=Ankadimbevava Antananarivo|maty=10 oktobra 1926|firenena=Madagasikara|asa hafa=Mpanoratra|seha-pitiavana=Rasoazananohatra}}'''Samuel Ratany''', fantatra amin’ny solon’anarana  hoe Tanicus (1901–1926), dia [[Pôeta|poeta]] sy [[mpanoratra]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] nanan-kaja, niavaka tamin’ny fampitahana ny [[soratra]] malagasy amin’ny aingam-panahy avy amin’ny fomba ara-pomba nentim-paharazana.
== Ny fiainany sy ny ankohonany ==
Teraka tamin’ny 16 jolay 1901 tao Ankadibevava [[Antananarivo]] i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524 Cours : Samuel RATANY]&lt;/ref&gt; Zana-dRatsimamakitany (Ratany no niantsoana azy), komandy mpampandry tany sy mpampianatra tao amin’ny Mission Protestante Française (MPF) tao Ambatobevanja sy Ramariavero. Nanambady an-dRasoazananohatra tamin'ny taona 1926, ary niteraka ny zanany vavy tokana, atao hoe Rasoaveromanana.izy dia anisan'ireo mpanoratra kalaza tamin'ny fahavelony  ary ireo namany indray nihira niaraka taminy dia niaiky izany. Maty tamin' ny 10 oktobra 1926 i Samuel Ratany, ary nalevina ao Lazaina [[Avaradrano]] Antananarivo.&lt;ref&gt;[https://vetso.serasera.org/mpanoratra/samuel-ratany Takelak'i Samuël Ratany mpanoratra - Tononkalo Malagasy]&lt;/ref&gt;

== Fianarana nataony ==
* Ambatobevanja: toerana nanombohany nianatra.
* Paul-Minault Ambohijatovo: nanohizany nianatra ary nanombohany nandalina ny [[haisoratra]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

* [[Tononkalo]] sy [[soratra]]: Andrianjafitrimo anadahin-dreniny no nikolokolo azy.
* [[Hira]] sy [[zavamaneno]]: ny rainy no nampianatra azy.
* Finoana kristianina no nitaizana azy: protestanta.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;[https://ile-en-ile.org/ratany/#:~:text=Po%C3%A8te%20et%20nouvelliste%2C%20Samuel%20Ratany,n'en%20est%20pas%20moindre.]

== Ny asany ==
Mpitana bokim-bola tao amin’ny tranombarotra “Vassiliou” Antananarivo izy taorian'ny fahavitany ny fianarana i Samuel Ratany.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

== Ny maha-mpanoratra azy ==
Vao dimy ambin' ny folo taona monja dia i Samuel Ratany efa nanomboka nanoratra ary sarotiny tokoa, &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.ile-en-ile.org/ratany/ Samuel Ratany - Île en île]&lt;/ref&gt;ka nisy niverenany intelo, inefatra ny fandrafetana sy fanaovana ny asa soratra navoakany. ''Tanicus'' no nataony solon'anarany. Hanandratra ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]] no zava-kendreny, ary TANICUS no solon'anarana nentiny voalohany teo amin’ny fanoranatana.[https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html]

== Tononkalo ==
* “Izay ho feoko eo am-pialana aina”
* “Irery teo akaikin’ny fasana”
* “Embona” ( natolony ho an-dRabearivelo)
* “Mba rotsirotsio”
* “Tafaverina”
* “Elégie de minuit” (natolony ho an’i Jean Joseph Rabearivelo)&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* “In memoriam”(natolony ho an’i Albert Ranaivo)
* “Femme”

== Sombin-tantara ==
* ''Imbalanony''
* ''Nandevina''
* ''Vita ho azy''

== Sombin'eritreritra ==
Mitovitovy endrika amin’ny ohapitenenana sy [[ohabolana]]. Ohatra: “Ranovelona tsy miditra any am-pasana ny ranomaso nefa vavolombelon’ny maha tany ny tany”.

== Hainteny ==
* ''Hono, ray tsiriry''
* ''Fanaovam-beloma ny maty.''

== Gazety sy gazetiboky nanoratany ==
* ''Tanamasoandro''
* ''Akon’Iarivo''
* ''Journal de Madagascar''
* ''Ny Mpandinika''
* ''Fandrosoam-baovao''
* ''Tsara hafatra''
* ''Sakaizan’ny tanora''
* ''Telegrafy''
* ''Mifoha i Madagasikara''
* ''Fehizoro''
* ''Masoandro''

== Ny mpanoratra sakaizany ==
[[Jean-Joseph Rabearivelo|Rabearivelo]] no [[Pôeta|poeta]] nifanerasera sy nifankatia taminy, ka anisan' izany koa ireto: [[Ny Avana Ramanantoanina|Ny Avana]], [[Ignace Ratsimbazafy]], Fredy Rajaofera, Meteora, Joseph Rajaonah, Eliza Feda, Rafanoharana, [[Jean Narivony]], Lusio. B, Rodlish.

== Tara-kevitra ao anaty asa sorany ==
[[Vanim-potoana fiforetana anaty]] no nahitana ny asany izay ahitana ireto tara-kevitra ireto:

* ny sorisorin-tsaina,
* ny alahelo tsy fanta-piaviana
* ny fikaloana ny zavaboary
* ny lasa sy ny fahazazana
* ny fahafatesana sy ny fasana
* ny embona sy hanina
* ny fahadisoam-panantenana
* ny fahakambotiana
* ny fasana

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano azo anovozana ==
{{Reflist}}
 [https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=samuel https://gw.geneanet.org/taniko?lang=fr&amp;n=ratany&amp;p=]
http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=524
 https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-70.html


[[Category:1926]] [[Category:Mpanoratra]]</text>
      <sha1>qis6xs82b8d9p19z3at6rfkozpje5wu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dox (mpanoratra)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3326</id>
    <revision>
      <id>1147087</id>
      <parentid>1144592</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:38:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7007" sha1="ha78ms0ub1t6vpq9se2knurv5rcv45g" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Razakandraina  Jean Verdi salomon|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra|firenena={{Madagasikara}}|asa hafa=mpanao hosodoko}}

== Ny mombamomba azy==
I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly, [[Anjepy]]. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/dox/&lt;/ref&gt;, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;.

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] mendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;, 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny dikana teatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1913]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1978]]</text>
      <sha1>ha78ms0ub1t6vpq9se2knurv5rcv45g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147088</id>
      <parentid>1147087</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7027" sha1="kp5edyyliu1ukxtxbyyemstsfmbz2zs" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Razakandraina  Jean Verdi salomon|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra|firenena={{Madagasikara}}|asa hafa=mpanao hosodoko|toerana=Manankavaly}}

== Ny mombamomba azy==
I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly, [[Anjepy]]. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/dox/&lt;/ref&gt;, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;.

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana teatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] mendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;, 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny dikana teatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1913]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1978]]</text>
      <sha1>kp5edyyliu1ukxtxbyyemstsfmbz2zs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147089</id>
      <parentid>1147088</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7040" sha1="nv7wkmmf9qyciyxord39b14r273qy1a" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Razakandraina  Jean Verdi salomon|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra|firenena={{Madagasikara}}|asa hafa=mpanao hosodoko|toerana=Manankavaly}}

== Ny mombamomba azy==
I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly, [[Anjepy]]. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/dox/&lt;/ref&gt;, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;.

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana tantara an-tsehatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa mifono - ary hita mikaroka - hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] mendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;, 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny dikana teatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1913]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1978]]</text>
      <sha1>nv7wkmmf9qyciyxord39b14r273qy1a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147090</id>
      <parentid>1147089</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7042" sha1="n6kr5rsdqkjcb36lo46lj2pap95zuez" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Razakandraina  Jean Verdi salomon|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra|firenena={{Madagasikara}}|asa hafa=mpanao hosodoko|toerana=Manankavaly}}

== Ny mombamomba azy==
I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly, [[Anjepy]]. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/dox/&lt;/ref&gt;, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;.

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana tantara an-tsehatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa lalina ary hita ny fampiasany  hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] mendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;, 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny dikana teatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1913]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1978]]</text>
      <sha1>n6kr5rsdqkjcb36lo46lj2pap95zuez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147091</id>
      <parentid>1147090</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7059" sha1="tdzkuvsdjsr90jbui841lcmwpdyl9ia" xml:space="preserve">{{Infobox olona|seha-pitiavana=Vadiny : Razanabololona Perle|anarana=Razakandraina  Jean Verdi salomon|teraka=13 janoary 1913|maty=14 jona 1978|asa=Mpanoratra|firenena={{Madagasikara}}|asa hafa=mpanao hosodoko|toerana=Manankavaly}}

== Ny mombamomba azy==
I '''Dox''', izay atao hoe '''Jean Verdi Salomon Razakandraina''' amin'ny anarany feno, dia teraka tamin'ny 13 Janoary 1913 tao Manankavaly, [[Anjepy]]. Azo lazaina ho anisan'ny [[Pôeta|pôety]] [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] fanta-daza indrindra amin'izao andro izao i Dox.

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny 13 Janoary 1913 tany Manankavaly izy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/dox/&lt;/ref&gt;, fony nitana ny &quot;Trano fitsaboana boka&quot; tany. Ny dokotera Samuël Salomon rainy, fa ny faritanin' [[Antsirabe]] no tena fiaviany. 

Sekoly maro no nianaran' i Dox: sekolim-panjakana tao [[Antsirabe]], sekoly prôtestanta tao [[Ambohijatovo]] avaratra, Ambohimanoro, Collège Paul Minault. Tao amin' ity kôlejy farany ity no nanombohany nanoratra raha nandray anjara tamin' ny gazety nifanaovan' izy samy mpianatra tao izy, ka tamin' izay no nakany ny solon' anarana hoe &quot;Dox&quot; (mifanohitra amin'ny hoe ''&quot;paradoxe&quot;'' , hoy izy, no nakany an' io noho izy tsy mba tia &quot;paradoxe&quot;)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;.

Tao amin' ny gazety ''Fandrosoam-baovao'' sy ''Tatsinanana'' no nisantarany fisehoana sy nitohizany nanoratra taona vitsivitsy. Tao aorian' izay no nanomboka nisesy ny famoahany boky, ao koa ny [[tantara]] fampiseho ambony lampihazo efa vita boky na tsy mbola nivoaka boky, ary ny dikana tantara an-tsehatra malaza frantsay izay vao i Dox no nanandrana nandika azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] vita pôezia. 

Nampianatra tany [[Antsirabe]] i Dox, ary tamin' izany no nahafantarany an-dRazanabololona Perle izay tonga vadiny tamin' ny taona 1943. Nipetraka tao [[Mandoto]] izy ireo talohan' ny nifindrany tao [[Antananarivo]] indray noho ny antony ara-pahasalamana.

Taom-pahoriana ho an' i Dox ny folo taona nanomboka teo satria maty tamin'ny Nôvambra 1945 ny zanany voalohany. Nodimandry tamin' ny Febroary 1949 ny zanany fahatelo, ary iray volana taorian' io dia maty koa ny rainy tamin' ny Marsa 1949. Tsy ela taorian' ireo, tamin' ny taona 1954, no nodimandry Razanabololona Perle vadiny.   

Maty tamin' ny 14 Jona 1978 tao [[Antananarivo]] i Dox, ary milevina ao amin' ny fasan-drazany ao Anjanapara Antsirabe.  

Tsara ho fantatra fa disoan' ny olona matetika ny fanoratra ny anarany. Razakandraina no tena izy fa tsy Razakandrainy. Ny hevitr' izany anarana izany dia mifototra amin' ny hoe &quot;andrandraina&quot;, araka ny filazan' i Dox azy.

== Ny mampiavaka azy ==
Nidonam-pahoriana maro i Dox tamin' ny fiainany (maty ny zanany voalohany tamin' ny Nôvambra 1945, ny fahatelo tamin' ny Janoary 1949, io taona ihany koa no maty ny rainy, ary lasa ny vadiny, Razanabololona Perle, tamin' ny Jolay 1954). Tsy mahagaga raha maro ny tononkalony no mihira ny [[fahafatesana]] sy ny fiononana. 

Ny [[fitiavana]] no azo lazaina ho manan-toerana lehibe indrindra ao amin' ny soratr'i Dox: fitiavana manan-tarehy manokana anefa, fa tsy mba irony rediredim-pitia mitory fangorintsin' ny nofo eo anoloan' ny tiana, fa ny fihetseham-po aman-tsaina eo anoloan' ny tiana sy ny mety ho tiana na ny fitsikerana fihetseham-pom-pitiavana.

Ny fomba fanoratr' i Dox dia manana izay toetrany manokana izay koa: tsotra nefa lalina ary hita ny fampiasany  hevi-dalina voalaza amin' ny teny misy sary sy loko.

I Dox dia: 

* manoratra [[tononkalo]] miendrika &quot;sonnet&quot; 4-4-3-3, izany hoe ny andininy roa voalohany andalana efatra ary ny andininy roa faharoa andalana telo;
* mpanankato &quot;bohemien&quot;, izany hoe mandehandeha;
* nikalo ny zava-boahary.

== Ny asa sorany ==

=== Ny boky sy amboaran-tononkalo navoakany ===

* ''Ny Hirako'' (1940), 
* ''Izy mirahavavy'' (1946), 
* ''Hira va'' (1948), 
* ''Solemita'' (1949), 
* ''Rakimalala'' (1955), 
* ''larivo'' (1956), 
* ''Voninkazon' ny Tanteraka'' (1956), 
* ''Ny Fitiavany'' (1957), 
* ''Apokalipsy'', 
* ''Izy mirahalahy'' (1958), 
* ''Fahatsiarovan-tena'' (1958), 
* ''Amina Batsola'' (1958), 
* ''Mavo handray fanjakana'' (1958)&lt;ref&gt;https://journals.openedition.org/oceanindien/1401&lt;/ref&gt;, 
* ''Telomiova'' (1960)

Marihina etoana fa maro ny tononkalony izay navadika ho hira, toy ny &quot;Ny hirako&quot; nataon' i Ramaroson William, niaraka amin' ny mpilalao mozika &quot;Sorajavona&quot;. Ny amboaran-tononkalo nosoratany tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] dia mitondra ny anarana hoe ''Chants capricornien'' ary novitainy tamin'ny taona 1971. Tsy natonta anefa izy io raha tsy tamin'ny taona 1991 ary naverina natonta indray tamin' ny taona 1995.

=== Ny tantara fampiseho ambony lampihazo ===

* ''Solemita'' (1949)
* ''Apokalipsy'' (1957)
* ''Estera'' (1958)
* ''Ombalahibemaso''
* ''Ombalahy savika ombalahy'' (1958).

=== Ny fandikana tantara an-tsehatra malaza nataony ===

* ''Le Cid'' - Corneille (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Andromaque'' - Racine (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* Tononkalon' i Victor Hugo sy Ronsard (nadika avy amin' ny teny frantsay)
* ''Romeo and Juliette'' - Shakespeare (nadika avy amin' ny [[Fiteny anglisy|teny anglisy]])

== Ny zanany ==
Niteraka dimy i Dox: i Fontaine Ratiaray Solohery Salomon, i Elie Ramasindraibe Salomon, i Josué Andrianandraina Salomon, i Roger Andriamamparanony Salomon (Dede Salomon eo amin' ny sehatry ny zavakanto), ary i Paulette Rasoamampianina Salomon. Ny zanany atao hoe Ratsitolora Arthur Salomon sy Rahantavololona Aimee Salomon dia ireo maty fony mbola zaza menavava.

Ilay mpanoratra fantatry ny maro amin' ny anarana hoe Hanitrony, izay filohan' ny sampana Havatsa-UPEM any [[Frantsa]], dia tsy zanak' i Dox fa zafikeliny ary zanak' i Roger Andriamamparanony Salomon.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Rohy ivelany ==
* [http://vetso.serasera.org/index.php?rub=vetso/poeta&amp;pid=p3f7caf8c1c8d7 Tononkalon' i Dox ao amin' ny Serasera.org]

* [http://www.freewebs.com/doxpoete/ DOX 1913 - 1978 Ecrivain - Poète de l'amour] {{Wayback|url=http://www.freewebs.com/doxpoete/ |date=20080213120325 }}

* [http://tattum.canalblog.com/archives/2006/11/08/2918963.html 2006, l'année Dox]
*[http://malagasyword.org/bins/teny2/razakandrainajeanverdisalomon Razakandraina Jean Verdi Salomon]

== Sokajy hafa ==
{{Sokajy/main}}

== Loharano ==
{{Reflist}}
[[Sokajy:Poeta malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1913]]
[[sokajy:Maty tamin'ny taona 1978]]</text>
      <sha1>tdzkuvsdjsr90jbui841lcmwpdyl9ia</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sabotsy Anjiro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6346</id>
    <revision>
      <id>1147128</id>
      <parentid>1131609</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1147128</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3118" sha1="39za8xyshsqf4ck6si6lo6sefroyrgd" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|anarana=Sabotsy Anjiro
|faritany= [[Faritanin'i Toamasina|Toamasina]]
|faritra = [[Alaotra-Mangoro]]
|isam-ponina=14743
|firenena={{Madagasikara}}
|sary=
}}
[[Sary:Les chutes d'Andriamamovoka.jpg|vignette|Andriamamovoka Anjiro]]
'''Sabotsy Anjiro''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Moramanga]], [[Faritra Alaotra-Mangoro]], [[Faritanin'i Toamasina]]. Ny isam-poniny dia 14743 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31415 ary ny kaodin-distrika dia 314

== Vokatry ny fambolena ==
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia haricot.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny isan'omby dia 1647.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
5 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy.
30 no isan'ny ombivavy be ronono.
80 ny mponina no miasa tany.
20 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
30 no isan'ny kisoa.

== Ara-tsosialy ==

== Fotodrafitrasa ==
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 12000 Fmg.

== Fahasoavana ==
20 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
40 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.
10 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
30 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

== Olana ==
Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
==Rohy ivelany ==
﻿{{Kaominina sy distrikan'ny Faritra Alaotra-Mangoro}}
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Alaotra-Mangoro]]</text>
      <sha1>39za8xyshsqf4ck6si6lo6sefroyrgd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147130</id>
      <parentid>1147128</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:36:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1147130</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3208" sha1="oibvbg4k6sgh4891cnqi1on46notaxw" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|anarana=Sabotsy Anjiro
|faritany= [[Faritanin'i Toamasina|Toamasina]]
|faritra = [[Alaotra-Mangoro]]
|isam-ponina=14743
|firenena={{Madagasikara}}
|sary=
}}
[[Sary:Les chutes d'Andriamamovoka.jpg|vignette|Andriamamovoka Anjiro]]
[[Sary:Route vers commune Sabotsy Anjiro.jpg|vignette|Route vers commune Sabotsy anjiro]]
'''Sabotsy Anjiro''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Moramanga]], [[Faritra Alaotra-Mangoro]], [[Faritanin'i Toamasina]]. Ny isam-poniny dia 14743 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31415 ary ny kaodin-distrika dia 314

== Vokatry ny fambolena ==
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia haricot.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny isan'omby dia 1647.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
5 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy.
30 no isan'ny ombivavy be ronono.
80 ny mponina no miasa tany.
20 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
30 no isan'ny kisoa.

== Ara-tsosialy ==

== Fotodrafitrasa ==
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 12000 Fmg.

== Fahasoavana ==
20 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
40 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.
10 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
30 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

== Olana ==
Ny isan'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
==Rohy ivelany ==
﻿{{Kaominina sy distrikan'ny Faritra Alaotra-Mangoro}}
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Alaotra-Mangoro]]</text>
      <sha1>oibvbg4k6sgh4891cnqi1on46notaxw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147132</id>
      <parentid>1147130</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy fitenenana sy rohy</comment>
      <origin>1147132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3252" sha1="b8gp6687z3ppoiirv2b0pl20kb5tt6t" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|anarana=Sabotsy Anjiro
|faritany= [[Faritanin'i Toamasina|Toamasina]]
|faritra = [[Alaotra-Mangoro]]
|isam-ponina=14743
|firenena={{Madagasikara}}
|sary=
}}
[[Sary:Les chutes d'Andriamamovoka.jpg|vignette|Andriamamovoka Anjiro]]
[[Sary:Route vers commune Sabotsy Anjiro.jpg|vignette|Route vers commune Sabotsy anjiro]]
'''Sabotsy Anjiro''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Moramanga]], [[Faritra Alaotra-Mangoro]], [[Faritanin'i Toamasina]]. Ny isam-poniny dia 14743 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 31415 ary ny kaodin-distrika dia 314

== Vokatry ny fambolena ==
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia haricot.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo.
Ny isan'omby dia 1647.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo.
Ny entana lafo vidy indrindra dia vary.
5 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy.
30 no isan'ny ombivavy be ronono.
80 ny mponina no miasa tany.
20 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
30 no isan'ny kisoa.

== Ara-tsosialy ==

== Fotodrafitrasa ==
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 1 ora.
Ahitana lalana godorô ao amin'ny kaominina.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1 ora.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 12000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 12000 Fmg.

== Fahasoavana ==
20 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
40 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.
10 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
30 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fanabeazana.

== Ny toe-kareny:== ==


== Olana ==
[[Vary|Ny i]]&lt;nowiki/&gt;san'ny vakitrano tanatin'ny taona 1999-2001 dia 2.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
==Rohy ivelany ==
﻿{{Kaominina sy distrikan'ny Faritra Alaotra-Mangoro}}
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Alaotra-Mangoro]]</text>
      <sha1>b8gp6687z3ppoiirv2b0pl20kb5tt6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ampefy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44964</id>
    <revision>
      <id>1147100</id>
      <parentid>1108359</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:54:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1147100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3498" sha1="3x6u0inxr9ddw5p8ozfd19ozh37wcis" xml:space="preserve">[[Sary:Chutes de la Lily à Madagascar.jpg|vignette|Ampefy Madagascar ]]
{{infobox tanàna
|anarana=Ampefy
|faritany= [[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]]
|velarantany= 
|isam-ponina=19949
|firenena={{Madagasikara}}
|faritra = [[Faritra Itasy]]
|sary =Chute_de_la_Lili.jpg
}}

'''Ampefy''' dia [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina malagasy]] ao amin' ny [[Distrikan' i Soavinandriana]], [[Faritra Itasy]], [[Faritanin' Antananarivo]]. Ny isan' ny mponiny dia 19 949 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2018. Ny kaodin-kaominina dia 11309 ary ny kaodin-distrika dia 113.

==Farihy==
* [[Farihin' Itasy]]

==Renirano==
*Lily

== Vokatry ny fambolena ==
Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%.
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia haricot.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia haricot.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mais.
Ny isan'omby dia 2529.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia legioma hafa.
Ny entana lafo vidy indrindra dia legioma hafa.
80 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy.
0 ny mponina no manao asa tanana.
91 ny mponina no miasa tany.
7 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana.
1 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.

== Ara-tsosialy ==
Ahitana fikambanan-tantsaha ao.
Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io.
Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao.

== Fotodrafitrasa ==
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 17500 Fmg.

== Fahasoavana ==
73 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.
2 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
25 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.

== Olana ==
Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.
1 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
{{Itasy}}
{{reflist}}
{{commonscat}}
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Itasy]]
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]</text>
      <sha1>3x6u0inxr9ddw5p8ozfd19ozh37wcis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147101</id>
      <parentid>1147100</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:56:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1147101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3597" sha1="kys1p3qblmgdtq6fwqdhae2irkujtq9" xml:space="preserve">[[Sary:Chutes de la Lily à Madagascar.jpg|vignette|Ampefy Madagascar ]]
{{infobox tanàna
|anarana=Ampefy
|faritany= [[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]]
|velarantany= 
|isam-ponina=19949
|firenena={{Madagasikara}}
|faritra = [[Faritra Itasy]]
|sary =Chute_de_la_Lili.jpg
}}
[[Sary:Les Chutes de la Lily, un site touristique célèbre situé à Ampefy,.jpg|vignette|Ampefy]]
'''Ampefy''' dia [[Kaominina eto Madagasikara|kaominina malagasy]] ao amin' ny [[Distrikan' i Soavinandriana]], [[Faritra Itasy]], [[Faritanin' Antananarivo]]. Ny isan' ny mponiny dia 19 949 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2018. Ny kaodin-kaominina dia 11309 ary ny kaodin-distrika dia 113.

==Farihy==
* [[Farihin' Itasy]]

==Renirano==
*Lily

== Vokatry ny fambolena ==
Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia 5-25%.
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia haricot.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia haricot.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mais.
Ny isan'omby dia 2529.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia legioma hafa.
Ny entana lafo vidy indrindra dia legioma hafa.
80 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy.
0 ny mponina no manao asa tanana.
91 ny mponina no miasa tany.
7 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana.
1 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.

== Ara-tsosialy ==
Ahitana fikambanan-tantsaha ao.
Ahitana fikambanam-panjono ao amin'io tanàna io.
Ahitana fikambanam-pampiasa rano ao.

== Fotodrafitrasa ==
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Andalovan'ny lalam-pirenena ilay kaominina.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Misy biraom-paositra ao.

== Fitaterana ==
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia kamiao kely.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 2 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 3 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 20000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 17500 Fmg.

== Fahasoavana ==
73 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 6 volana.
2 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
25 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Endri-javatra ==
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fiompiana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny fahasalamana.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny rano sy ny ala.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.
Misy masoivohon'ny ministeran'ny asa tany.

== Olana ==
Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1.
Ahitana polisy ao amin'ilay kaominina.
Ahitana zandary ao amin'ilay kaominina.
1 no isan'ireo mpamono olona tratra tanatin'ny taona 1999-2001.

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
{{Itasy}}
{{reflist}}
{{commonscat}}
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Itasy]]
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]</text>
      <sha1>kys1p3qblmgdtq6fwqdhae2irkujtq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tantara ny Andriana eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>167613</id>
    <revision>
      <id>1147047</id>
      <parentid>1115063</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T16:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1147047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="609" sha1="kg1kvq12gui7yc549zgilxynj2qftto" xml:space="preserve">Ny '''''Tantara ny Andriana eto Madagasikara''''' (ankehitriny: '''''Tantaran' ny Andriana eto Madagasikara''''') dia bokin' ny [[lovantsofina]] tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina]], izay nagonin' ny mompera [[François Callet]] sy navoakany teo anelanelan' ny taona 1878 ary 1881. Avy amin' ny bokin' ny mompera F. Callet ny ankamaroan' ny zavatra fantatra mikasika ny [[Lisitry ny mpanjaka merina|mpanjakan' Imerina]]. Ny ''Tantara ny Andriana'' dia loharano ifotoran' izay mandinika ny tantaran' Imerina.

PERIODE FAHAROA

* [[Andriana]]
* [[Literatioran' i Madagasikara]]

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>kg1kvq12gui7yc549zgilxynj2qftto</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147096</id>
      <parentid>1147047</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:30:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy fitenenana sy rohy</comment>
      <origin>1147096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="624" sha1="eoy4fr5kc5kabd5qter6c3z3wrcxkww" xml:space="preserve">


'''''tara ny Andriana eto Madagasikara''''' (ankehitriny: '''''Tantaran' ny Andriana eto Madagasikara''''') dia bokin' ny [[lovantsofina]] tao amin' ny [[Fanjakan' Imerina]], izay nagonin' ny mompera [[François Callet]] sy navoakany teo anelanelan' ny taona 1878 ary 1881. Avy amin' ny bokin' ny mompera F. Callet ny ankamaroan' ny zavatra fantatra mikasika ny [[Lisitry ny mpanjaka merina|mpanjakan' Imerina]]. Ny ''Tantara ny Andriana'' dia loharano ifotoran' izay mandinika ny tantaran' Imerina.

PERIODE [[Lovantsofina|FAHAROA]]

* [[Andriana]]
* [[Literatioran' i Madagasikara]]

[[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>eoy4fr5kc5kabd5qter6c3z3wrcxkww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ambohimanambola</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229978</id>
    <revision>
      <id>1147137</id>
      <parentid>1138141</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T08:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy fitenanana</comment>
      <origin>1147137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3193" sha1="hw7gqhvz399ru9f2wy8cn74l5e5a8pn" xml:space="preserve">{{coord|-18.950000|47.616670}}

{{infobox tanàna
|anarana=Ambohimanambola
|faritany=[[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]]
|faritra = [[Analamanga]]
|isam-ponina=16418
|velarantany=
|haavo =    1.255 
|firenena={{Madagasikara}}
|sary=Phenakite-38539.jpg
|ben'ny tanàna=}}
'''Ambohimanambola''' dia firaisam-pokotany [[Kaominina ao Madagasikara|malagasy]] ao amin' ny fivondronan' [[Distrikan'Antananarivo-Avaradrano|Antananarivo Avaradrano]], [[Analamanga]], [[Faritanin' Antananarivo]]. Ny isan' ny mponiny dia 16418 araka ny faminavinana natao tamin' ny taona 2018. Ny kaodim-piraisana dia 10205 ary ny kaodim-pivondronana dia 102

== Toekarena ==

=== Fambolena sy fiompiana ===
Ny anjaran'ny tantsaha mampiasa zezika simika dia &gt;75%.
Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia vary.
Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia legioma hafa.
Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia pomme de terre.
Ny isan'omby dia 910.
Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 1.
Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary.
Ny entana lafo vidy indrindra dia legioma hafa.
15 ny mponina no manao asa tanana.
40 ny mponina no miasa tany.
40 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana.
5 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha.
50 no isan'ny kisoa.

=== Fotodrafitrasa ===
Tongavan'ny lalam-paritra ilay tanàna.
Ahitana tobim-pahasalamana ao.
Misy tsena isan'andro any.
Ijanon'ny taksiborosy ilay kaominina.
Ahitana orinasa mampiasa olona mihoatra ny 50.
Ahitana sekoly ambaratonga fototra.
Ahitana orinasa mampiasa olona 10 hatramin'ny 50.
Misy fitrandrahana harena an-kibon'ny tany amin'ny fomba indostrialy.
Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna.
Tsy ny JIRAMA no manome ny rano.

=== Fitaterana ===
Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia fiara lehibe.
Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 0 ora.
Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 0 ora.
Ny lalan-tany dia azo aleha mandavan-taona.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 1000 Fmg.
Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 1000 Fmg.

== Ara-tsosialy ==
Ahitana fikambanam-piasatanana ao.
Ahitana fikambanan-tantsaha ao.

=== Fari-piainana ===
10 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra.
20 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra.
Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 3 volana.
30 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena.
40 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony.

== Ara-jeografia== ==

== Filaminana ==
Ahit&lt;ref&gt;Office Régional du Tourisme d'Anantananarivo (ORTANA)&lt;/ref&gt;ana zandary ao amin'ilay kaominina.

== Jereo koa ==

* [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina]]

== Rohy ivelany ==
* [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity.
{{reflist}}
{{Analamanga}}
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Analamanga]]
[[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]]</text>
      <sha1>hw7gqhvz399ru9f2wy8cn74l5e5a8pn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esther Randriamamonjy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>264188</id>
    <revision>
      <id>1147158</id>
      <parentid>1145818</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9396" sha1="bsinzfc559uz864rvdwxyg1fag38vnk" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:Esther Randriamamonjy, Ecrivaine malgache 03.jpg
|anarana=Esther Rasoloarimalala Randriamamonjy
|teraka=11 Aprily 1933
|firenena=Madagasikara
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[Mpampianatra]] [[Mpandikateny]]
|toerana=Ambohimahasoa Fianarantsoa}}

I '''Esther Randriamamonjy''', ny tena anarany dia '''Esther Rasoloarimalala Randriamamonjy&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Site présentant l'écrivaine et ses œuvres |url=http://www.freewebs.com/esterrandriamamonjy/ |accessdate=2019-08-31 |archivedate=2014-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006075808/http://www.freewebs.com/esterrandriamamonjy/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Article publié dans le site internet madagascar-tribune.com |url=http://www.madagascar-tribune.com/Enseignante-Ecrivain-Membre,4382.html |access-date=2019-08-31 |archive-date=2019-08-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190831131855/https://www.madagascar-tribune.com/Enseignante-Ecrivain-Membre,4382.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;''', [[mpanoratra]] malagasy. Teraka tamin' ny 11 avrily 1933, tao Ambohimahasoa, [[Fianarantsoa]]. &lt;ref&gt;http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=484&lt;/ref&gt;Zanak' Itompokolahy Rakotondrazaka, mpitandrina sady mpampianatra sy Itompokovavy Ravaomalala, mpikarakara tokantrano sy mpanao asantanana.  Fantatra amin' ny sehatry ny [[literatiora]] ho an' ny ankizy amin' ny alalan' ny tantara foronina sy angano ary tantara izy; nandika ny tantaran' ny tanora nosoratana tamin' ny [[Fiteny rosiana|teny rosiana]] sy [[Fiteny frantsay|frantsay]] ary [[Fiteny anglisy|anglisy]] koa izy. Araka ny filazan' ny Association des Editeurs de Madagascar (AEDIM) dia ny boky soratany no tian' ny ankizy vakina indrindra eto [[Madagasikara]]&lt;ref name=&quot;allafrica&quot;&gt;{{Cite web|url=http://fr.allafrica.com/stories/201206300117.html|date=30 juin 2012}}.&lt;/ref&gt; .

== Fianakaviana ==
Renim-pianakaviana sady renibe i Esther Randriamamonjy. Izy dia nanambady an' i [[Randriamamonjy Frédéric|Frédéric Randriamamonjy]] izay mpahay tantara sy mpampiantra tao amin' ny ENS sady niasa ho masoivohon' i Madagasikara any ivelany ary koa [[Akademia Malagasy|akademisiana]] sady mpanoratra boky. 

== Fanabeazana == 
Nianatra teto Madagasikara sy tany ivelany i Esther Randriamamonjy, araka ny aseho manaraka eto:

* Fianarana amn' ny ambaratonga voalohany: sekoly prôtestanta tao Ambohimahasoa, kôlejy protestanta Rabaut-Saint Etienne, lasa kôlejy Randzavola, ao [[Fianarantsoa]];
* Fianarana amin' ny ambaratonga faharoa: Kôlejy prôtestanta Paul Minault (tamin'ny 1945-1952),
* Fianarana amin' ny ambaratonga ambony: vatsim-pianarana nomen' ny Eglises au Collège Lucie Berges any Strasbourg sy any Dijon, fiofanana ho mpanabe amin' ny kôlejy Carey Hall Birmingham. Mpampianatra teny malagasy sy frantsay ary angilsy nandritra ny taona maro izy ary efa talen-tsekoly ihany koa.

== Ny fiainany ny kanto ==
Mpikambana tao amin'ny Akademia nasionaly  momba ny zavakanto sy ny literatiora izy. Mpikambana tao amin'ny HAVATSA UPEM. Nanomboka nitantara angano tamin'ny mpianatra madinika izy fony mbola mpianatra. Mpanoratra ho an'ny ankizy no ahafataran'ny maro azy. Nanoratra tao amin'ny gazety fandrosoam-baovao tamin'ny taona 1955. Mitohy izany fanoratana izany mandraka ankehitriny. Ny antony nanoratany dia mba hanamaro ireo boky ho an'ny mpamaky malagasy, ary hanabe voho ny teny malagasy sy ny [[Literatioran' i Madagasikara|literatiora malagasy]]. Amin'ny maha mpanoratra azy dia hoy indrindra izy: &quot;Ny tarigetrako dia ny hampitsimoka ny voa efa àry.Mamoha izay mila hatory. Mandrisika ny mitady hihemotra. Manandratra ireo mamololona. Hioty ny salohy efa masaka&quot;.  

== Asa soratra ==
Maro dia maro ny asa soratra efa navoakany. Ary maro toy izany ihany koa ny asa soratra amin'ny teny vahiny no efa voadikany amin'ny teny malagasy. Mielipatrana amin'ny haino aman-jery am-bava, an-tsary sy an-tsoratra, na eto an-toerana na any ivelany, ny sangan'asany. Manoratra ho an'ny sokajin'olona rehetra izy. I Esther Randriamamonjy dia namoaka boky mihoatra ny enimpolo&lt;ref name=&quot;allafrica&quot;/&gt; ary namorona na nandika tantara an-jatony&lt;ref name=&quot;allafrica&quot; /&gt;. 

=== Boky ===
* 2001: ''Tantaran' i Madagasikara isam-paritra,'' misy pejy miisa 588, nosoratana niaraka tamin' i [[Randriamamonjy Frédéric|Frédéric Randiamamonjy]], namboarin' ny [[Trano Printy Fiangonana Loterana Malagasy]] (TPFLM) 
* Boky nadika ho an'ny ankizy:
** ''Ny zanaky ny biby,'' 
** ''Ikalamara,'' 
** ''I Menasanga,'' 
** ''I Dadabe,'' 
** ''Namboly nave,'' 
** ''Mihaza i Bitika,'' 
** ''Samy manao ny azy,'' 
** ''Fantatrao ve?''...

=== Tantara foronina ===

* 1994: ''Ho avy ny maraina,'' navoakan' ny TPFLM eto Antananarivo
* 1994: ''Trano rava'' 
* 2007: ''Ilay fitiavan-tena'' 
* 2007: ''Ilay dinan' ny fitia''
* 2017: ''Retour à l’amer'', fiaraha-miasa tamin' i Chantal Constant de Bordeaux

=== Tantara noforonina ho an' ankizy ===

* 1975: ''Ny sodin' i Solofo'' &lt;ref name=&quot;allafrica&quot;/&gt;, navoakan' ny [[Edisiona Salohy]] ao [[Antananarivo]] &lt;ref name=&quot;openlibrary&quot;&gt;{{Cite web|url=https://openlibrary.org/books/OL654510M/Ny_sodin%27_i_solofo|date=11 décembre 2009}}.&lt;/ref&gt; . 

=== Angano malagasy ho an' ny ankizy ===

* ''I Trimobe sy i Fara vadiny,''
* ''I Faravavy nanjary lolo''
* ''Rankakafotra sy i Pitidrano diamondra,'' 
* ''Ny ankoholahy fantaka sy Ingahibe masoandro,..''

=== Boky kely ===
Fanangonam-boky kely &quot;Amboaran' ny maraina&quot; natokana ho an' ny ankizy roa ka hatramin' ny telo taona nosoratan' i Esther Randriamamonjy: ''I Kinga sy i Bota'' sy ''Manao baolina i Bota sy i Kinga'' no roa voalohany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;[https://tanikomadagascar.wordpress.com/tag/esther-rasoarimalala-randriamamonjy/ &quot;Esther Rasoarimalala Randriamamonjy&quot;] [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Ftanikomadagascar.wordpress.com%2Ftag%2Festher-rasoarimalala-randriamamonjy%2F arsiva]], ''Taniko Madagascar''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

=== Fandikan-teny ===

==== Asa vita nadika amin' ny teny malagasy ====

* 1999: ''Ireo fadiranovana I'' - Fandikan-teny malagasy amin' ny ''Les Miserables'' nataon' i [[Victor Hugo]] 
* 2000: ''Ireo fadiranovana II'' - Fandikan-teny malagasy amin' ny ''Les Miserables'' nataon' i Victor Hugo
* 2000: ''Ireo fadiranovana III'' - Fandikan-teny malagasy amin' ny ''Les Miserables'' nataon' i Victor Hugo
* 2002: ''[[Vahiny (Albert Camus)|Vahiny]]'' - Fandikana ny boky ''L'étranger'' nosoratan' i [[Albert Camus]] amin' ny boky roa

==== Angano nadika amin' ny teny malagasy ====

* ''Ilay Osivavin' Ingahy Seguin'' - dikan-tenin' ny ''La Chèvre de Monsieur Seguin'' nosoratan' i Alphonse Daudet.

==== Boky nadika amin' ny teny vahiny ====
Asasoratr' i Esther Rasoarimalala Randriamamonjy no nadika amin' ny [[Fiteny rosiana|teny rosiana]]. Izany tetikasa izany dia niarahana tamin' ny Dokotera Ludmilla Kartachova. Ny voalohany dia ny tantara foronina &quot;''Ho avy ny maraina''&quot;. Ny faharoa dia ny &quot;''Trano rava''&quot; izay nanaovana fanontana boky miisa 950.000 isa tao anatin' ny iray herinandro.

=== Asasoratra hatao tantara an-tsehatra ===

* ''Tsarao ary aho!'' Asasoratra misy pejy miisa 155&lt;ref name=&quot;openlibrary2&quot;&gt;{{Cite web|url=https://openlibrary.org/books/OL3738563M/Tsarao_ary_aho!|date=2003}}&lt;/ref&gt;, aingam-panahy avy amin' ny fiainana sy fotoana naha-mpanjaka an-d[[Ranavalona I]] ary maneho ny lafiny tsy fantatra hatreto amin' ny maha izy an' ilay mpanjakavavy&lt;ref name=&quot;allafrica2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://fr.allafrica.com/stories/201108020481.html|date=2011}}&lt;/ref&gt; .

== Asa sy hetsika ==
Mba hampiroboroboana ny famakiam-boky dia nikarakara hetsika famakian-teny tamin' ny toerana samihafa i E. R. Randriamamonjy:

* famakiam-boky tao amin' ny lisea sy kôlejy;
* angano ankalamanjana, an-tranon-tsekoly, an-tranom-piangonana ary amin' ny toerana iraisana maro;
* fampahafantarana ireo fanangonanana ny asasorany
* Miara-miasa amina onjam-peo sy fahita lavitra maro izy: RNM, TVM, RDB, Radio ACEEM, Radio Moscou, Radio Finland, TV Finland. Toraka izany koa ny fiarahany miasa amin' ny sokajy na antokon' olona sy ONG ary mpanonta boky avy eto an-toerana sy any ivelany.

== Ny mampiavaka ny asa sorany ==
Ny literatiora manavanana azy dia ny literatiora an-tsoratra:tononkalo, sombin-tantara, tantara foronina, angano, sns. Ny sokajin-dahatsoratra fampiasany dia ny mitantara sy manoritsoritra. Ny fomba filazan-javatra mampiavaka azy dia: tia mampiasa tamberin-teny, tamberin-drafitra, fanovana endri-javatra, fanovana anarana, fehezanteny tso-drafitra. 

== Ny tara-kevitra voiziny ==
Ny tara-kevitra voiziny dia ny [[fanabeazana]] ny ankizy, hahay miaina, hahafantatra, hifandray ary hanaja ny tontolo manodidina azy.  Hoy indrindra izy: &quot;Ny tarigetrako dia ny hampitsimoka ny voa efa àry.Mamoha izay mila hatory. Mandrisika ny mitady hihemotra. Manandratra ireo mamololona. Hioty ny salohy efa masaka&quot;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
{{Reflist}}

== Rohy ivelany ==

* [http://www.macp.gov.mg/fr Tranonkalan' ny ministeran' ny asa-tanana, kolontsaina ary vakoka] {{Wayback|url=http://www.macp.gov.mg/fr |date=20190831131900 }} 
* [http://www.aedim.mg/ Tranonkalan' ny Association of Publisher of Madagascar] {{Wayback|url=http://www.aedim.mg/ |date=20141006113838 }} 
* [http://catalogue.bnf.fr Tranonkalan' ny Tranombokim-pirenen' i Frantsa]

[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1933]]</text>
      <sha1>bsinzfc559uz864rvdwxyg1fag38vnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Menarandra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266350</id>
    <revision>
      <id>1147044</id>
      <parentid>1143442</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T15:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy fitenenana sy rohy</comment>
      <origin>1147044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2366" sha1="hzat34tyxspsbhevgxci1vp41fsxgkt" xml:space="preserve">[[Sary:Rijeka-Menarandra.png|vignette|Ny ony Menarandra]]
I '''Menarandra''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny [[faritra Anosy]] sy [[Atsimo-Andrefana]] ao amin'ny tapany atsimon'i [[Madagasikara]]. Mivarina any amin'ny [[Ranomasimbe Indiana]] ao akaikin'i Bevoalavo Atsinanana any amin'ny faritra Anosy izy.
[[Sary:Rivers of southern Madagascar OSM.png|vignette|284x284px]]
Mahatratra 250 km eo ho eo ny halavan'i Menarandra, ary avy ao Andoharano any amin'ny [[faritra Bara]] ao amin'ny tendrombohitra Tsikoriky izay manana haavo 600 m no ipoirany. Mikoriana amin'ny tany be [[vato]] (sy be [[ranovohitra]] amin'ny fotoan'ny [[orana]]) izy hatrany akaikin'i [[Bekily]]. Eo anelanelan'i Bekily sy [[Isoanala]] no anangonany ny rano ao aminy. Mizotra avy avaratra-atsinanana mankany atsimo-andrefana izy. Teritery ny lalana izorany sady mikoriana somary mafy izy amin’ny voalohany fa rehefa avy eo [[Lovokarivo]] izy dia mihamalalaka amin’izay. Mamakivaky [[tendrombohitra]] be sokay izy rehefa ao amin'ny faritr'i Elesa ary mamakivaky dongom-pasika alohan'ny hivarinany any an-dranomasina. Tsy betsaka ny rantsana lehibe mamatsy rano an'i Menarandra: ny ao amin'ny ilany ankavia dia ahitana an'i [[Manantanana]] ao akaikin'i Bekily; i [[Manamboly]] ao akaikin'i [[Tranoroa]]; ny ao amin'ny ilany ankavanana dia ahitana an'i [[Sakatovo]] sy i [[Beandry]]. Tsy dia mivelatra loatra ny vavaranon'i Menarandra (izay mirefy 8&amp;nbsp;350 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; any ho any) raha ampitahaina amin’ny an’ny ony hafa.
[[Sary:Madagascar - Androy region.jpg|vignette|Mpiandry omby sy ny ombiny eo amin' ny ony Menerandra]]
Tsy misy [[renirano]] mivarina ao avy amin’ireo tendrombohitra any atsinanana ka izany no mahatonga an'i Menarandra ho vitsy rano, afa-tsy amin'ny fotoan'ny orambe izay miteraka rian-drano mampidi-doza. Amin'ny maintany i Menarandra dia lasa korian-drano kely ambony vato  ary milevina any anaty fasika izany rano izany matetika. Eo anelanelan'i Lovokarivo sy ny [[Ranomasimbe Indiana]] dia matetika maina tsy ahitana [[rano]] i Menarandra nefa matetika koa no misy rano mikoriana betsaka ihany ao ambanin'ny [[fasika]].

== Olana atrehiny ==
[[Ala]]

== Jereo koa ==

* [[Onilahy (renirano)|Onilahy]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]</text>
      <sha1>hzat34tyxspsbhevgxci1vp41fsxgkt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Onilahy (ony)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>266352</id>
    <revision>
      <id>1147038</id>
      <parentid>1146162</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T14:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IrmaA2</username>
        <id>39594</id>
      </contributor>
      <origin>1147038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9778" sha1="ddgwbyt30r4pow3co2ljmtnkdx8g6wl" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala]], [[Ianapera]], i [[Sakoa]] ary i [[Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 [[Kilômetatra|km]] atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]]

== Famaritana sy tombana ==
[[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|fari-dranon ' ny Onilahy]]
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana ara-toedrano nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 [[Metatra|m]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano mamatsy azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy arovana ==
[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|Fizoran ' i Onilahy mankany amin ' ny helodranon ' i Soalara]]
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[https://www.dictionnaire-environnement.com/zone-humide-definition-role-ecologique-protection/ Zones humides] de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
[[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53 (cropped).jpg|vignette]]
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Toe-karena ==
[[Sary:Malagasy People around the Onilahy Embouchure (Southwest Madagascar) in 1595 CE 01.jpg|vignette]]
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny [[:fr:WWF|WWF]], ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
[[Sary:Hutan Tangkahan.jpg|vignette]]
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>ddgwbyt30r4pow3co2ljmtnkdx8g6wl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147043</id>
      <parentid>1147038</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T15:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy fitenenana sy rohy</comment>
      <origin>1147043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9839" sha1="07kl0w8e6ze2ad9dlqxddrf51vcpcs6" xml:space="preserve">{{Infobox renirano|anarana=Onilahy|velarantany=31 000 km2|halavany=400 km|loharano=distrikan ' i Betroka|firenena=madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Toliara}}

I '''Onilahy''' na '''Oñelahy''' na '''Oñilahy''' dia [[renirano]] iray manavatsava ny faritra atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], ao amin' ny [[faritanin'i Toliara|faritanin' i Toliara]]. Mahatratra 31 600 &lt;abbr&gt;km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; ny lemaka azony sy ireo sampandranony, 145  &lt;abbr&gt;m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt;/s ny habetsahan' ny korian-dranony ary 400 km any ho any ny halavany ary any amin' ny 1 000 m any ny haambon' ny toerana ipoiran' ny loharanony any amin' ny [[distrikan'i Betroka|distrikan' i Betroka]]. 
Ny rano mamatsy azy avy ao amin' ny ilany ankavia dia [[Isoanala]], [[Ianapera]], i [[Sakoa]] ary i [[Sakamena]], fa ny avy ao amin' ny ilany ankavanana ao avaratra kosa dia [[Imaloto]], i [[Sakamare (renirano)|Sakamare]], i [[Taheza (renirano)|Taheza]] ary i [[Sakondry (renirano)|Sakondry]]. Mamakivaky [[lohasaha]] lalina i Onilahy ary mivarina mitsotsorina tampoka any amin'ny [[helodranon' i Soalary]] (na ''[[Saint Augustin]]'') (35 [[Kilômetatra|km]] atsimon' i [[Toliara]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] noho ny fitohizan' io lohasaha lalina io any an-dranomasina. Ny ampahan' ilay lohasaha ao andrefan' i [[Tongobory]] dia ahitana fambolem-bary sahan' ny tantsaha [[antanosy]]

== Famaritana sy tombana ==
[[Sary:Onilahy watershed.png|vignette|fari-dranon ' ny Onilahy]]
I Onilahy dia iray amin'ireo renirano lehibe indrindra any atsimo-andrefan'i Madagasikara. Araka ny fanadihadiana ara-toedrano nataon'i Aldegheri, dia miforona amin'ny fihaonan'ny Isoanala, Ihazofotsy, Mangoky ary Imaloto izy. Ny sampana heverina ho fototra lehibe amin'ny rafitra Onilahy dia ny Mangoky, izay miainga ao amin'ny tangoron-tendrombohitra Ivakoany, eo amin'ny haavo manodidina ny 1 300 [[Metatra|m]]&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', ao amin'ny ''Biogeography and Ecology in Madagascar'', 1972. IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa mivoaka ny faritra avo sy ny sisin'ny lembalemba, dia mikoriana miankandrefana i Onilahy. Amin'ny faritra sasany dia manana fandriana midadasika izy, misy fasika sy fiolahana maro, indrindra amin'ny tapany ambany amin'ny làlany. Mivarina ao amin'ny Lakandranon'i Môzambika amin'ny alalan'ny vinany ao amin'ny helodranon'i Saint-Augustin izy&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

Ny halavan'ny Onilahy, raha isaina manomboka amin'ny loharanon'ny Mangoky, dia manodidina ny 400 km. Ny velaran'ny fari-drano mamatsy azy dia tombanana ho 32 000 km² eo ho eo. Anisan'ny sakeli-drano lehibe ao aminy ny Imaloto-Lalana, izay mirefy 242 km eo ho eo hatramin'ny fihaonany amin'ny renirano lehibe&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;ref&gt;Aldegheri, Marius. ''The Rivers and Streams on Madagascar'', IRD Horizon: https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/32882.pdf&lt;/ref&gt;.

== Faritra mando sy arovana ==
[[Sary:JMLEB 002 StAugustin.JPG|vignette|Fizoran ' i Onilahy mankany amin ' ny helodranon ' i Soalara]]
Ny tapany ambany amin'i Onilahy dia tafiditra ao anatin'ny faritra arovana Amoron'i Onilahy. Io faritra io dia ahitana rafitra ara-tontolo iainana mifandray, toy ny renirano, lakandrano madinika, farihy, honahona, ala amoron-drano, kirihitra maina misy tsilo, ary lembalemba vatosokay amin'ny sisin'ny renirano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

Ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;[https://www.dictionnaire-environnement.com/zone-humide-definition-role-ecologique-protection/ Zones humides] de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; dia toerana Ramsar laharana 2304, voasokajy tamin'ny 22 Mey 2017. Mirefy 42 950 ha io faritra mando io, ary mandrakotra ampahan-dalana 75 km amin'ny tapany ambany amin'ny renirano Onilahy. Ny toerana dia ao amin'ny Faritra Atsimo-Andrefana, amin'ny manodidina ny 23°30'48&quot;S sy 44°02'45&quot;E&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. ''Zones humides de l'Onilahy''. https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/ref&gt;.

Anisan'ny sokajy iraisam-pirenena iantsoana ny faritra Amoron'i Onilahy koa ny Key Biodiversity Area, toerana Ramsar, ary ampahany amin'ny tahirin-javaboary biosfera Tsimanampesotse–Nosy Ve Androka. Ao amin'ny faritanin'i Toliara, Faritra Atsimo-Andrefana, distrikan'i Toliara II sy Betioky Atsimo no misy azy, ary mirefy 100 482 ha ny velarany&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

== Harena voajanahary ==
[[Sary:JNB-MRU 22.08.2009 13-16-53 (cropped).jpg|vignette]]
Manana lanja lehibe ara-tontolo iainana ny tapany ambany amin'i Onilahy noho ny habetsahan'ny karazana fonenana voajanahary ao aminy. Ny faritra Ramsar Onilahy dia voalaza fa ahitana karazana biby maro, anisan'izany ny biby mampinono 27, karazam-biby mandady 56, karazam-borona 79, ary karazan-trondro na biby an-dranomamy sasany hita ao amin'ny faritra&lt;ref&gt;Ramsar Sites Information Service. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Zones humides de l'Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://rsis.ramsar.org/ris/2304&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Ny faritra Amoron'i Onilahy dia manan-karena amin'ny zavamaniry sy biby endemika. Voarakitra ao amin'ny FAPBM fa ahitana karazana vorona 89, karazana biby mandady 54, karazana sahona 6, karazana ramanavy 15, ary karazana zavamaniry 107 ao amin'ny faritra arovana. Ahitana karazana maky sy sifaka koa ny faritra, anisan'izany ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Lemur catta&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sy ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Propithecus verreauxi&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Amoron’i Onilahy&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. &lt;nowiki&gt;https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

Nisy fanadihadiana siantifika natao tao amin'ny alan'i Belomotse, ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy, izay nahitana karazana sahona 6 sy karazana biby mandady 55. Io fanadihadiana io dia nanasongadina fa toerana manan-danja amin'ny fiarovana ny zava-mananaina ao amin'ny faritra atsimo-andrefan'i Madagasikara ny lohasahan'i Onilahy&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;. Herpetological Conservation and Biology, 2009. &lt;nowiki&gt;https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;.

== Toe-karena ==
[[Sary:Malagasy People around the Onilahy Embouchure (Southwest Madagascar) in 1595 CE 01.jpg|vignette]]
Manan-danja amin'ny fiainan'ny mponina manodidina i Onilahy, indrindra amin'ny fambolena, jono, fampiasana ny rano, ary fizahantany. Ny tany lonaka amoron-drano, fantatra amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;baiboho&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia isan'ny toerana lehibe ho an'ny fambolena ao amin'ny faritra. Misy koa ny mety ho fizahantany mifandray amin'ny renirano, toy ny fidinana an-dakana, fitsidihana farihy, zohy, loharano mafana ary toerana voajanahary manodidina ny faritra mando&lt;ref&gt;Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Araka ny [[:fr:WWF|WWF]], ny faritra mando ao Onilahy dia manampy amin'ny fandrindrana ny fihodinan'ny rano, amin'ny fifehezana ny fikaohan-tany, ary amin'ny fitahirizana karbôna. Manome tolotra ara-tontolo iainana ho an'ny mponina eo an-toerana koa izy, toy ny rano, vokatra avy amin'ny ala, ary toerana fiveloman'ny jono&lt;ref&gt;WWF Madagascar. ''Amoron’i Onilahy Protected Area''. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&lt;/ref&gt;.

== Fanamby ara-tontolo iainana ==
[[Sary:Hutan Tangkahan.jpg|vignette]]
Miatrika fanamby ara-tontolo iainana ny faritra Onilahy, indrindra ny fanitarana ny fambolena, ny fahasimban'ny ala, ny famokarana arina, ny doro tanety tsy voafehy, ny fihazana, ny fitrandrahana hazo, ary ny fanjonoana tafahoatra. Ireo olana ireo dia mety hiteraka fikaohan-tany, fitombenana fotaka, fahasimban'ny fonenan'ny zava-mananaina, ary fihenan'ny kalitaon'ny rano&lt;ref&gt;WWF Madagascar. &lt;nowiki&gt;''Amoron’i Onilahy Protected Area''&lt;/nowiki&gt;. https://www.wwf.mg/en/?18050941/Amoroni-Onilahy-Protected-Area=&amp;#x3C;/ref&gt;

Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar. ''Amoron’i Onilahy''. https://www.fapbm.org/en/aire_protegee/amoroni-onilahy-2/&lt;/ref&gt;.

Ny fanadihadiana natao tao amin'ny alan'i Belomotse dia milaza fa ny fahaverezan'ny fonenana voajanahary no iray amin'ireo loza lehibe indrindra ho an'ny sahona sy biby mandady ao amin'ny lohasaha ambany Onilahy. Voatonona ao koa ny fanapahana ala, ny doro ala ho an'ny fambolena sy fiompiana, ny fanamboarana lakana, ary ny fanamainana faritra mando ho an'ny fambolem-bary&lt;ref&gt;D'Cruze, N. et al. ''The Amphibians and Reptiles of the Lower Onilahy River Valley, a Temporary Protected Area in Southwest Madagascar''. Herpetological Conservation and Biology, 2009. https://www.herpconbio.org/Volume_4/Issue_1/D%27Cruze_etal_2009b.pdf&lt;/ref&gt;.

====== ==Jeografia== ======
[[Rano fisotro|Tendrombohitra]]

== Jereo koa ==

* [[Menarandra]]

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]

== Fanovozan-kevitra ==

* &quot;[https://books.openedition.org/pub/533 Onilahy]&quot;, [https://books.openedition.org/pub/440?lang=fr ''Petite encyclopédie du Grand Sud de Madagascar''].
{{reflist}}
{{Renirano malagasy}}
[[Sokajy:Faritra Atsimo-Andrefana]]
[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Saint Augustin]]</text>
      <sha1>07kl0w8e6ze2ad9dlqxddrf51vcpcs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ikopa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279040</id>
    <revision>
      <id>1147099</id>
      <parentid>1145968</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary</comment>
      <origin>1147099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3884" sha1="kqdlthnyfx10748iyq1kdhm3dpehmfv" xml:space="preserve">

{{Infobox renirano|anarana=Ikopa|velarantany=18 550 km2|halavany=300 km|loharano=Varahina|firenena=Madagasikara|fanjakana=malagasy|faritany=Antananarivo}}
[[Sary:La rivière Ikopa à Antananarivo, Madagascar.jpg|vignette|ikopa]]
'''Ikopa''' dia iray amin'ireo renirano lehibe  eto Madagasikara. Mamakivaky ny [[tanànan'Antananarivo]], ao   amin'ny Faritra [[Faritra Analamanga|Analamanga]] sy ny [[Faritanin' Antananarivo|Faritanin'Antananarivo]] izy, ary mivarina ao amin'ny reniranon'i [[Betsiboka (ony)|Betsiboka]]. Any [[Angavokely]], ao amin'ny [[Distrikan' Andramasina|Distrikan'Andramasina]], no misy ny loharanony antsoina hoe [[Varahina]], izay any amin'ny haavo 1 810 metatra ambonin'ny ranomasina&lt;ref&gt;https://ehne.fr/fr/node/21028&lt;/ref&gt;.

Mirefy 300 km eo ho eo ny halavan'ny '''Ikopa''' ary mahatratra 18 550 km² ny velaran'ny fari-dranony (bassin versant). Anisan'ny renirano manan-danja indrindra ao amin'ny faritra afovoan-tanin'i [[Madagasikara]] izy, satria mandray sy mampita rano avy amin'ny renirano sy lakandrano maro manodidina an'[[Antananarivo]]&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Rivière d' Ikopa.jpg|vignette|Ny reniranon ' Ikopa]]
Ankoatra ny maha-zava-dehibe azy eo amin'ny tontolo voajanahary sy ny tambajotran-drano, dia manana anjara toerana lehibe eo amin'ny famokarana angovo  koa Ikopa. Ao aminy no misy ny toby famokarana herinaratra avy amin'ny rano ao [[Antelomita]], izay isan'ireo tobim-pamokarana herinaratra mahery vaika indrindra ao [[Madagasikara]].
Ny manodidina ny reniranon'&lt;nowiki/&gt;'''Ikopa''' dia ahitana tontolo voajanahary sy lemaka midadasika izay manampy amin'ny [[fambolena]] sy ny fiainan'ny mponina. Noho izany dia loharanon-karena ara-tontolo iainana sy ara-toekarena lehibe ho an'ny faritra lalovany ny reniranon''''Ikopa'''.&lt;ref&gt;https://mapy.com/fr/turisticka?source=osm&amp;id=145623526&amp;x=47.2868139&amp;y=-18.0458206&amp;z=7&lt;/ref&gt;

== Fanazavana fanampiny amin'ireo riandrano lehibe lalovany sy ny fiafarany ==
[[Sary:Ikopa Barage Tanjombato.jpg|vignette|Ikopa eo amin ' ny tetezana Tanjombato]]
Hatramin'ny fihaonan'ny renirano [[Varahina Avaratra]] sy [[Varahina Atsimo]] ka hatrany amin'ny fidirana ao amin'ny lemak'Antananarivo, dia mikoriana 20 km ny renirano '''Ikopa'''. Mitongilana 3,75 m isaky ny kilometatra ny lalan-dranony. Mandalo eo amin'ny riandrano roa ao [[Antelomita]] izy, izay mitotaly 36 m ny haavony. Namboarina tsikelikely ireo tobim-pamokarana herinaratra ao Antelomita: ny [[Antelomita I]] tamin'ny taona 1909, ary ny [[Antelomita II]] tamin'ny taona 1928&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

Rehefa avy mihaona amin'ny renirano [[Andromba]] ao [[Bevomanga]], dia mahatratra 4 190 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon''''Ikopa'''.
[[Sary:Red river.jpg|vignette|Reniranon ' Ikopa]]
Manomboka eo [[Bevomanga]], dia mikoriana ao anaty lalan-drano be vatolampy ny '''Ikopa'''. Nisy asa fanapahana sy fanalana vatolampy natao tao mba hahafahan'ny rano be mikoriana mora kokoa. Izany dia natao satria matetika ny tondra-drano no nampisondrotra ny rano ka nanondraka ny manodidina an'[[Antananarivo]], ka nanimba ny tanimbary sy ireo faritra iva ao an-tanàna.

Ao [[Farahantsana]], izay faran'ny tapany ambony amin'ny fari-dranon'Ikopa, dia misy fidinana mitambatra 33 m. Efa nisy fanadihadiana nataon'ny [[Electricité de France]] momba ny fomba hanararaotana io toerana io.

Any [[Farahantsana]], dia mahatratra 4 370 km² ny velaran'ny faritra iangonan'ny ranon'ny renirano '''Ikopa''' manontolo&lt;ref&gt;https://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/divers15-02/07735.pdf&lt;/ref&gt;.

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny renirano eto Madagasikara]]
{{reflist}}
{{commonscat|Ikopa River}}
{{Renirano malagasy}}

[[Sokajy:Reniranon'i Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>kqdlthnyfx10748iyq1kdhm3dpehmfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eucalyptus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>279518</id>
    <revision>
      <id>1147095</id>
      <parentid>1145853</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T20:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana maniry eto Madagasikara</comment>
      <origin>1147095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4163" sha1="3q9m9we6090gwihr67tt3159n7zmi1c" xml:space="preserve">[[Sary:Eucalyptus flowers2.jpg|vignette|343x343px|Ravina sy voa ary vonin-kininina]]
[[Sary:Eucalyptus camaldulensis 0003.jpg|vignette|Hodi-kininina]]
Ny '''kininina''' dia [[hazo]] isan-karazany izay mamorona ny antokon-javamaniry '''''Eucalyptus''''', izay nahafaoka koa ny antokon-javamaniry ''[[Corymbia]]'' hatramin' ny taona 1995, ao amin' ny fianakaviana ''[[Myrtaceae]]''. Any [[Aostralia]] no fianvian' ny kininina, izay ahitana karazany miisa mihoata ny 800 tamin' ny taona 2000. Izy no mamorona ny ampahany be (95 %) amin' ny ala any amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i Aostralia. Hazo malaky mitombo ny kininina sady afaka maniry amin' ny karazan-tany maro. Manopy fotsy sy malama ary tsy tantera-pahazavana loatra ny ravin' ny kininina. Mamoaka fofo-manitra mampiavaka azy manokanany hodiny. Amin' ny ankapobeny dia hazo avo sy lehibe ny kininina, ka misy ny mahatratra hatramin' ny 100 m.

Ny karazana sasany, indrindra fa ny ''Eucalyptus globulus'', dia nampidirina tany [[Eorôpa]], izay nanjary niorina tsara teo amin' ny morontsirak' i [[Ranomasina Mediteranea|Mediteranea]], ary koa tany [[Pôrtogaly]], izay nambolena alan-kininina midadasika mba hamokarana feta fanamboarana [[taratasy]]. Nambolena tany [[Afrika Avaratra]], indrindra fa tany [[Marôka]], [[Aljeria|Alzeria]], [[Tonizia]] ary [[Libia]] koa ireo karazana ireo. Hita aty [[Madagasikara]], ao [[Mayotte]], any [[Malta]], ary ao [[La Réunion]], any [[Srilanka]], ao [[Afrika Atsimo]], ao [[Kôtidivoara]], ao [[Oganda]] (eo amin' ny tehezan' ny Tendrombohitra Elgon sy any amin' ny tapany atsimo-andrefan' io firenena io), any [[Kalifornia|California]], any [[Arzantina]], any [[Brezila]], any [[Silia|Sily]], any [[Ekoadôra]], ary any [[Però|Pero]].

== Karazana ==

=== Karazana maneran-tany ===
Karazana kininina miisa 715 eo ho eo no eken' ny manam-pahaizana. Vitsy na safiotra amin' ireo ihany no nampidirina be dia be tany [[Eorôpa]] sy tany amin' ny faritra mafana sy mando hafa maneran-tany. Ireto ny karazana fantatra indrindra:

* ''Eucalyptus camaldulensis''
* ''Eucalyptus cinerea'' -- kininim-potsy, kininina lahy
* ''Eucalyptus citriodora'',  izay nomena ny anarana hoe ''Corymbia citriodora''
* ''Eucalyptus cordata''
* ''Eucalyptus dalrympleana''
* ''Eucalyptus deglupta''
* ''Eucalyptus delegatensis''
* ''Eucalyptus glaucescens''
* ''Eucalyptus globulus''
* ''Eucalyptus x gundal'': safiotry ny ''Eucalyptus gunnii'' sy ny ''Eucalyptus dalrympleana''
* ''Eucalyptus gunnii''
* ''Eucalyptus pauciflora'';
* ''Eucalyptus radiata'';
* ''Eucalyptus regnans'';
* ''Eucalyptus sideroxylon'';
* ''Eucalyptus smithii'';
* ''Eucalyptus tasmaniensis''.

=== Karazana maniry eto Madagasikara ===
Nampidirina nanomboka tamin' ny taona 1857 ny karazana ''Eucalyptus'' (sy ''[[Corymbia]]'') dia tsy teratany eto [[Madagasikara]]. Karazana maherin' ny 180 no nosedraina nandritra ny taonjato faha-19 sy faha-20. Amin' ireo karazana ireo dia manodidina ny roa ambin' ny folo no efa zatra tsara ary niparitaka nanerana ny faritra samihafa eto amin' ny Nosy:

* ''[[Eucalyptus amygdalina]]'' -- kininina
* ''[[Eucalyptus camaldulensis]]'' (← ''Eucalyptus rostrata'')
* ''[[Eucalyptus cloeziana]]''
* ''Eucalyptus eugenioides''
* ''Eucalyptus globulus'' -- biligoma, bilogoma, kininina, kininim-boasary
* ''Eucalyptus grandis''
* ''Eucalyptus macrorhyncha''
* ''Eucalyptus microcorys''
* ''Eucalyptus pilularis'' 
* ''Eucalyptus robusta'' – kininina, kininina mena, kininina gisa, kinini-mena, kininina vavy
* ''Eucalyptus saligna'' -- kininina
* ''Eucalyptus tereticornis'' (havana akaikin' ny ''Eucalyptus camaldulensis'')
* ''Eucalyptus torelliana''

'''Karazana nafindra antoko:'''

Nafindra ao amin' ny antokon-javamaniry ''[[Corymbia]]'' ny karazana ''Eucalyptus'' sasany:

* ''[[Corymbia citriodora]]'' (← ''Eucalyptus citriodora'') -- kininina ôliva
* ''[[Corymbia gummifera]]'' (← ''Eucalyptus corymbosa'')
* ''[[Corymbia maculata]]'' (← ''Eucalyptus maculata'') -- kininim-potsy, kininina lahy

== Jereo koa ==

* ''[[Corymbia]]''
* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Eucalyptus|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Eucalyptus'']] 
{{reflist}}
[[Sokajy:Hazo]]</text>
      <sha1>3q9m9we6090gwihr67tt3159n7zmi1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elie Rajaonarison</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282008</id>
    <revision>
      <id>1147092</id>
      <parentid>1146968</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6053" sha1="6ym6wwr8d8ahi533gqy2u3qff2cbfa6" xml:space="preserve">Elie Rajaonarison (15 Novambra 1951 – 27 Novambra 2010) dia poeta, mpanakanto, mpampianatra ary mpiasam-panjakana avy eto Madagasikara . Noheverina ho mpitondra ny fanevan'ny tononkalo Malagasy maoderina ity mpanoratra ity &lt;ref name=&quot;Fute2008&quot;&gt;Auzias &amp; Labourdette (2008), p. 142&lt;/ref&gt;, ny angon-tononkalo navoakan'i Rajaonarison dia  nahazoany fankatoavana iraisam-pirenena ary efa nadika tamin'ny teny frantsay sy anglisy.

{{infobox olona
||anarana=Elie Rajaonarison
|teraka=15 Novambra 1951
|maty=27 Novambra 2010
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[Mpampianatra]]
|toerana=Ambatondrazaka}}

== Fiainana manokana ==
I '''Elie Rajaonarison''' dia mpanoratra malagasy, teraka tamin' ny 15 novambra 1951 tao [[Ambatondrazaka]]. Niteraka telo vavy tamin'i Mamisoa Ramananarivo izy &lt;ref name=&quot;Madagate&quot;&gt;{{cite web |date=November 27, 2010 |title=Elie Rajaonarison nous a quittés ce samedi 27 novembre 2010 |url=http://www.madagate.com/monde-malgache/articles/1599-elie-rajaonarison-nous-a-quittes-ce-samedi-27-novembre-2010.html |url-status=dead |accessdate=June 9, 2012 |publisher=Madagate.com |language=French, Malagasy |archive-date=2010-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130052305/http://www.madagate.com/monde-malgache/articles/1599-elie-rajaonarison-nous-a-quittes-ce-samedi-27-novembre-2010.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-55-1.html&lt;/ref&gt;.

Ny 27 novambra 2010 no nodimandry teo amin'ny faha 59 taonany i Elie Rajaonarison &lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/poete-universitaire-nodimandry-i-elie-rajaonarison-2714.php&lt;/ref&gt;. 

== Asa soratra sy sangan'asa ==
Poeta sy mpanoratra ary niaro tanteraka ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy [[Fomban-drazana malagasy|fomba malagasy]] ny tenany. Amin'ireo mpanoratra nanangana ny [[Faribolana Sandratra]] mba ho fampiroborobona ny poezia teo anivon'ny tanora&lt;ref name=&quot;Iowa&quot;&gt;{{cite web |title=International Writing Program: Elie RAJAONARISON |url=http://iwp.uiowa.edu/writers/elie-rajaonarison |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417081730/http://iwp.uiowa.edu/writers/elie-rajaonarison |archivedate=April 17, 2012 |accessdate=January 22, 2012 |publisher=University of Iowa}}&lt;/ref&gt;. 

Voalaza ho nanaitra sy nisarika poeta sy mpanankato malagasy maro noho ny fisehony matetika nitondra ireo sangan'asany, tao amin'ny Centre Germano-Malgache (CGM) tao [[Antananarivo]]&lt;ref name=&quot;MidiMada&quot;&gt;{{cite news|last=Rabe|first=Patrice|publisher=Midi Madagasikara|title=Disparition d'Elie Rajaonarison - Un géant de la littérature malgache s'en est allé|date=November 29, 2010|url=http://fr.allafrica.com/stories/201011300454.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205104602/http://fr.allafrica.com/stories/201011300454.html|archivedate=December 5, 2010|accessdate=January 22, 2012|language=French|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Samoëla, mpihira malagasy, dia nanonona an'i [[Elie Rajaonarison]] tamin'ny hira mitondra ny lohateny hoe &quot;Soly&quot; tao amin'ny rakikirany voalohany, sy Mampirevy (1997), izay nanoro hevitra ireo manana fo sahirana mba hahita fampiononana ao amin'ny tononkalony (&quot;Omeko anao ny tononkalon'i Elie Rajaonarison...&quot;). Maro ny tononkalo nosoranan'i [[Jacques Prévert]] no nadikany tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;.

Mpanoratra [[tantara an-tsehatra]]  koa,  I Elie Rajaonarison, anisany nahafatarana azy ilay tantara mitondra ny lohanteny hoe ''Tana-Cergy'' izay notontosain'ny andiana mpilalao sarimihetsika [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy Frantsay ary nitety an'i Frantsa ary nahazo laza tsara tamin'izany&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Chataigner, Jean-Marc. &quot;Disparition d'Elie RAJAONARISON, lettre de condoléances de Jean-Marc CHATAIGNER, Ambassadeur de France (30.11.10)&quot; (in French). Ambassade et Consulat Général de France à Madagascar. Archived from the original on January 23, 2013. Retrieved January 22, 2012.&lt;/ref&gt;. Mba hampielezana ny Malagasy amin'ny tontolon'ny teatra, dia nanao fandikana ny asa soratr'i [[Bernard-Marie Koltès]] avy amin'ny teny frantsay ho amin'ny teny Malagasy i Rajaonarison ary nahomby izany&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;.

Ny fakana sary nataony, dia nahazoany laza teo amin'ny sehatry ny zavakanto&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;. Nanoratra sy nitarika sarimihetsika maromaro izy&lt;ref name=&quot;Fute2008&quot; /&gt;, ary niara-niasa tamin'ireo mpanakanto hafa liana mba hanangana ny Komitin'ny Firenena Malagasy ao amin'ny ICOMOS (International Council on Monuments and Sites) mba hiarovana ny lova ara-kolontsaina sy ara-tantara azo tsapain-tanana an'i Madagasikara&lt;ref name=&quot;Iowa&quot; /&gt;.

== Asa sy fikambanana ==
Niasa ho Sekiretera Jeneralin'ny Minisitry ny Kolontsaina i Rajaonarison tamin'ny taona 1990 teo ambany fitondran'ny Filoha Albert Zafy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ary mpikambana taloha tao amin'ny antoko politika AVI niaraka tamin'i Norbert Ratsirahonana&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;. Profesora tao amin'ny Oniversiten'i Madagasikara tao Ankatso, Antananarivo, nandritra ny 25 taona mahery izy, ary nasandratra ho lehiben'ny sampana haifiarahamonina tamin'ny asany. Nifantoka tamin'ny kolontsaina, tantara, zavakanto ary fomba fijery izao tontolo izao ny fianarany sy ny fikarohany. Fantatra tamin'ny finoany lalina, ny fitiavany an'i Madagasikara, ary ny toetrany mafana izy&lt;ref name=&quot;MidiMada&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
[[Sokajy:mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1951]]</text>
      <sha1>6ym6wwr8d8ahi533gqy2u3qff2cbfa6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147093</id>
      <parentid>1147092</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:50:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6089" sha1="dms4a35uwy6wzqcat3yi6dk7vuf70m5" xml:space="preserve">Elie Rajaonarison (15 Novambra 1951 – 27 Novambra 2010) dia poeta, mpanakanto, mpampianatra ary mpiasam-panjakana avy eto Madagasikara . Noheverina ho mpitondra ny fanevan'ny tononkalo Malagasy maoderina ity mpanoratra ity &lt;ref name=&quot;Fute2008&quot;&gt;Auzias &amp; Labourdette (2008), p. 142&lt;/ref&gt;, ny angon-tononkalo navoakan'i Rajaonarison dia  nahazoany fankatoavana iraisam-pirenena ary efa nadika tamin'ny teny frantsay sy anglisy.

{{infobox olona
||anarana=Elie Rajaonarison
|teraka=15 Novambra 1951
|maty=27 Novambra 2010
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[Mpampianatra]]
|toerana=Ambatondrazaka|seha-pitiavana=Ramananarivo Mamisoa}}

== Fiainana manokana ==
I '''Elie Rajaonarison''' dia mpanoratra malagasy, teraka tamin' ny 15 novambra 1951 tao [[Ambatondrazaka]]. Niteraka telo vavy tamin'i Mamisoa Ramananarivo izy &lt;ref name=&quot;Madagate&quot;&gt;{{cite web |date=November 27, 2010 |title=Elie Rajaonarison nous a quittés ce samedi 27 novembre 2010 |url=http://www.madagate.com/monde-malgache/articles/1599-elie-rajaonarison-nous-a-quittes-ce-samedi-27-novembre-2010.html |url-status=dead |accessdate=June 9, 2012 |publisher=Madagate.com |language=French, Malagasy |archive-date=2010-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130052305/http://www.madagate.com/monde-malgache/articles/1599-elie-rajaonarison-nous-a-quittes-ce-samedi-27-novembre-2010.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-55-1.html&lt;/ref&gt;.

Ny 27 novambra 2010 no nodimandry teo amin'ny faha 59 taonany i Elie Rajaonarison &lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/poete-universitaire-nodimandry-i-elie-rajaonarison-2714.php&lt;/ref&gt;. 

== Asa soratra sy sangan'asa ==
Poeta sy mpanoratra ary niaro tanteraka ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy [[Fomban-drazana malagasy|fomba malagasy]] ny tenany. Amin'ireo mpanoratra nanangana ny [[Faribolana Sandratra]] mba ho fampiroborobona ny poezia teo anivon'ny tanora&lt;ref name=&quot;Iowa&quot;&gt;{{cite web |title=International Writing Program: Elie RAJAONARISON |url=http://iwp.uiowa.edu/writers/elie-rajaonarison |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417081730/http://iwp.uiowa.edu/writers/elie-rajaonarison |archivedate=April 17, 2012 |accessdate=January 22, 2012 |publisher=University of Iowa}}&lt;/ref&gt;. 

Voalaza ho nanaitra sy nisarika poeta sy mpanankato malagasy maro noho ny fisehony matetika nitondra ireo sangan'asany, tao amin'ny Centre Germano-Malgache (CGM) tao [[Antananarivo]]&lt;ref name=&quot;MidiMada&quot;&gt;{{cite news|last=Rabe|first=Patrice|publisher=Midi Madagasikara|title=Disparition d'Elie Rajaonarison - Un géant de la littérature malgache s'en est allé|date=November 29, 2010|url=http://fr.allafrica.com/stories/201011300454.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205104602/http://fr.allafrica.com/stories/201011300454.html|archivedate=December 5, 2010|accessdate=January 22, 2012|language=French|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Samoëla, mpihira malagasy, dia nanonona an'i [[Elie Rajaonarison]] tamin'ny hira mitondra ny lohateny hoe &quot;Soly&quot; tao amin'ny rakikirany voalohany, sy Mampirevy (1997), izay nanoro hevitra ireo manana fo sahirana mba hahita fampiononana ao amin'ny tononkalony (&quot;Omeko anao ny tononkalon'i Elie Rajaonarison...&quot;). Maro ny tononkalo nosoranan'i [[Jacques Prévert]] no nadikany tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;.

Mpanoratra [[tantara an-tsehatra]]  koa,  I Elie Rajaonarison, anisany nahafatarana azy ilay tantara mitondra ny lohanteny hoe ''Tana-Cergy'' izay notontosain'ny andiana mpilalao sarimihetsika [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy Frantsay ary nitety an'i Frantsa ary nahazo laza tsara tamin'izany&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Chataigner, Jean-Marc. &quot;Disparition d'Elie RAJAONARISON, lettre de condoléances de Jean-Marc CHATAIGNER, Ambassadeur de France (30.11.10)&quot; (in French). Ambassade et Consulat Général de France à Madagascar. Archived from the original on January 23, 2013. Retrieved January 22, 2012.&lt;/ref&gt;. Mba hampielezana ny Malagasy amin'ny tontolon'ny teatra, dia nanao fandikana ny asa soratr'i [[Bernard-Marie Koltès]] avy amin'ny teny frantsay ho amin'ny teny Malagasy i Rajaonarison ary nahomby izany&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;.

Ny fakana sary nataony, dia nahazoany laza teo amin'ny sehatry ny zavakanto&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;. Nanoratra sy nitarika sarimihetsika maromaro izy&lt;ref name=&quot;Fute2008&quot; /&gt;, ary niara-niasa tamin'ireo mpanakanto hafa liana mba hanangana ny Komitin'ny Firenena Malagasy ao amin'ny ICOMOS (International Council on Monuments and Sites) mba hiarovana ny lova ara-kolontsaina sy ara-tantara azo tsapain-tanana an'i Madagasikara&lt;ref name=&quot;Iowa&quot; /&gt;.

== Asa sy fikambanana ==
Niasa ho Sekiretera Jeneralin'ny Minisitry ny Kolontsaina i Rajaonarison tamin'ny taona 1990 teo ambany fitondran'ny Filoha Albert Zafy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ary mpikambana taloha tao amin'ny antoko politika AVI niaraka tamin'i Norbert Ratsirahonana&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;. Profesora tao amin'ny Oniversiten'i Madagasikara tao Ankatso, Antananarivo, nandritra ny 25 taona mahery izy, ary nasandratra ho lehiben'ny sampana haifiarahamonina tamin'ny asany. Nifantoka tamin'ny kolontsaina, tantara, zavakanto ary fomba fijery izao tontolo izao ny fianarany sy ny fikarohany. Fantatra tamin'ny finoany lalina, ny fitiavany an'i Madagasikara, ary ny toetrany mafana izy&lt;ref name=&quot;MidiMada&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
[[Sokajy:mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1951]]</text>
      <sha1>dms4a35uwy6wzqcat3yi6dk7vuf70m5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147094</id>
      <parentid>1147093</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6088" sha1="5b60snj1vqthj1p6rsdzhpo5rb0fan0" xml:space="preserve">Elie Rajaonarison (15 Novambra 1951 – 27 Novambra 2010) dia poeta, mpanakanto, mpampianatra ary mpiasam-panjakana avy eto Madagasikara . Noheverina ho mpitondra ny fanevan'ny tononkalo Malagasy maoderina ity mpanoratra ity &lt;ref name=&quot;Fute2008&quot;&gt;Auzias &amp; Labourdette (2008), p. 142&lt;/ref&gt;, ny angon-tononkalo navoakan'i Rajaonarison dia  nahazoany fankatoavana iraisam-pirenena ary efa nadika tamin'ny teny frantsay sy anglisy.

{{infobox olona
||anarana=Elie Rajaonarison
|teraka=15 Novambra 1951
|maty=27 Novambra 2010
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[Mpampianatra]]
|toerana=Ambatondrazaka|seha-pitiavana=Ramananarivo Mamisoa}}

== Fiainana manokana ==
I '''Elie Rajaonarison''' dia mpanoratra malagasy, teraka tamin' ny 15 novambra 1951 tao [[Ambatondrazaka]]. Niteraka telo vavy tamin'i Mamisoa Ramananarivo izy &lt;ref name=&quot;Madagate&quot;&gt;{{cite web |date=November 27, 2010 |title=Elie Rajaonarison nous a quittés ce samedi 27 novembre 2010 |url=http://www.madagate.com/monde-malgache/articles/1599-elie-rajaonarison-nous-a-quittes-ce-samedi-27-novembre-2010.html |url-status=dead |accessdate=June 9, 2012 |publisher=Madagate.com |language=French, Malagasy |archive-date=2010-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101130052305/http://www.madagate.com/monde-malgache/articles/1599-elie-rajaonarison-nous-a-quittes-ce-samedi-27-novembre-2010.html }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-55-1.html&lt;/ref&gt;.

Ny 27 novambra 2010 no nodimandry teo amin'ny faha 59 taonany i Elie Rajaonarison &lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;&lt;ref&gt;https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/poete-universitaire-nodimandry-i-elie-rajaonarison-2714.php&lt;/ref&gt;. 

== Asa soratra sy sanganasa ==
Poeta sy mpanoratra ary niaro tanteraka ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy [[Fomban-drazana malagasy|fomba malagasy]] ny tenany. Amin'ireo mpanoratra nanangana ny [[Faribolana Sandratra]] mba ho fampiroborobona ny poezia teo anivon'ny tanora&lt;ref name=&quot;Iowa&quot;&gt;{{cite web |title=International Writing Program: Elie RAJAONARISON |url=http://iwp.uiowa.edu/writers/elie-rajaonarison |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120417081730/http://iwp.uiowa.edu/writers/elie-rajaonarison |archivedate=April 17, 2012 |accessdate=January 22, 2012 |publisher=University of Iowa}}&lt;/ref&gt;. 

Voalaza ho nanaitra sy nisarika poeta sy mpanankato malagasy maro noho ny fisehony matetika nitondra ireo sangan'asany, tao amin'ny Centre Germano-Malgache (CGM) tao [[Antananarivo]]&lt;ref name=&quot;MidiMada&quot;&gt;{{cite news|last=Rabe|first=Patrice|publisher=Midi Madagasikara|title=Disparition d'Elie Rajaonarison - Un géant de la littérature malgache s'en est allé|date=November 29, 2010|url=http://fr.allafrica.com/stories/201011300454.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101205104602/http://fr.allafrica.com/stories/201011300454.html|archivedate=December 5, 2010|accessdate=January 22, 2012|language=French|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Samoëla, mpihira malagasy, dia nanonona an'i [[Elie Rajaonarison]] tamin'ny hira mitondra ny lohateny hoe &quot;Soly&quot; tao amin'ny rakikirany voalohany, sy Mampirevy (1997), izay nanoro hevitra ireo manana fo sahirana mba hahita fampiononana ao amin'ny tononkalony (&quot;Omeko anao ny tononkalon'i Elie Rajaonarison...&quot;). Maro ny tononkalo nosoranan'i [[Jacques Prévert]] no nadikany tamin'ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;.

Mpanoratra [[tantara an-tsehatra]]  koa,  I Elie Rajaonarison, anisany nahafatarana azy ilay tantara mitondra ny lohanteny hoe ''Tana-Cergy'' izay notontosain'ny andiana mpilalao sarimihetsika [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy Frantsay ary nitety an'i Frantsa ary nahazo laza tsara tamin'izany&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Chataigner, Jean-Marc. &quot;Disparition d'Elie RAJAONARISON, lettre de condoléances de Jean-Marc CHATAIGNER, Ambassadeur de France (30.11.10)&quot; (in French). Ambassade et Consulat Général de France à Madagascar. Archived from the original on January 23, 2013. Retrieved January 22, 2012.&lt;/ref&gt;. Mba hampielezana ny Malagasy amin'ny tontolon'ny teatra, dia nanao fandikana ny asa soratr'i [[Bernard-Marie Koltès]] avy amin'ny teny frantsay ho amin'ny teny Malagasy i Rajaonarison ary nahomby izany&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;.

Ny fakana sary nataony, dia nahazoany laza teo amin'ny sehatry ny zavakanto&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;. Nanoratra sy nitarika sarimihetsika maromaro izy&lt;ref name=&quot;Fute2008&quot; /&gt;, ary niara-niasa tamin'ireo mpanakanto hafa liana mba hanangana ny Komitin'ny Firenena Malagasy ao amin'ny ICOMOS (International Council on Monuments and Sites) mba hiarovana ny lova ara-kolontsaina sy ara-tantara azo tsapain-tanana an'i Madagasikara&lt;ref name=&quot;Iowa&quot; /&gt;.

== Asa sy fikambanana ==
Niasa ho Sekiretera Jeneralin'ny Minisitry ny Kolontsaina i Rajaonarison tamin'ny taona 1990 teo ambany fitondran'ny Filoha Albert Zafy&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ary mpikambana taloha tao amin'ny antoko politika AVI niaraka tamin'i Norbert Ratsirahonana&lt;ref name=&quot;Madagate&quot; /&gt;. Profesora tao amin'ny Oniversiten'i Madagasikara tao Ankatso, Antananarivo, nandritra ny 25 taona mahery izy, ary nasandratra ho lehiben'ny sampana haifiarahamonina tamin'ny asany. Nifantoka tamin'ny kolontsaina, tantara, zavakanto ary fomba fijery izao tontolo izao ny fianarany sy ny fikarohany. Fantatra tamin'ny finoany lalina, ny fitiavany an'i Madagasikara, ary ny toetrany mafana izy&lt;ref name=&quot;MidiMada&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Jereo koa ==

* [[David Jaomanoro]]

* [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
* [[Jacques Rabemananjara]]
* [[Jean-Luc Raharimanana]]
* [[Michèle Rakotoson]]

* [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
* [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]

* [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]

* [[Esther Nirina]]

* [[Hajasoa Vololona Picard]]
* [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
* [[Pastora Rahajason]]
* [[Elie Rajaonarison]]
* [[Ny Avana Ramanantoanina]]
* [[Flavien Ranaivo]]
* [[Esther Razana]]
* [[Samuel Ratany]]

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
[[Sokajy:mpanoratra malagasy]]
[[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1951]]</text>
      <sha1>5b60snj1vqthj1p6rsdzhpo5rb0fan0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin' Anosy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>284944</id>
    <revision>
      <id>1147098</id>
      <parentid>1146352</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:44:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy sary sy rohy</comment>
      <origin>1147098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2176" sha1="17i84r7c0k5jbd6jbfue7uvonn07fri" xml:space="preserve">[[Sary:Lac anosy Antananarivo 2019-10-02 3.jpg|thumb|Farihin' Anosy ao [[Antananarivo]]|278x278px]]
[[Sary:Monument aux Morts situé au centre du Lac Anosy à Antananarivo, Madagascar..jpg|vignette|[[Farihin'Anosy]]]]
Ny '''Farihin' Anosy''', dia [[farihy]] ao [[Antananarivo]], [[Faritanin'i Antananarivo|faritanin' i Antananarivo]], ao amin' ny [[faritra Analamanga]], eto [[Madagasikara]]. Eo andrefan' ilay farihy no misy an' Ampefiloha, Isoraka eo avaratra-andrefany ary i Mahamasina eo avaratra.

Ny [[honahona]] dia nosoloana ny farihin' Anosy tamin'  ny andron’ ny mpanjaka [[Radama Voalohany|Radama I]]. I [[James Cameron (misiônera)|James Cameron]] no nanamboatra ilay farihy izay nanome endrika fo. Eo afovoan' io farihy io dia misy nosy kely iray mifandray amin' ny tanàna amin' ny alalan' ny [[andilan-tany]] kely. Ao amin' io nosy io dia misy tsangambato naorin' ny Frantsay ho fahatsiarovaa ireo lavo tamin' ny [[Ady Lehibe Voalohany]], dia ny &quot;Monument aux Morts&quot; nataon' ny mpanao sokitra Barberis sy ny mpanao mari-trano Perrin tamin' ny taona 1927. Tamin' ny andron-dRadama I dia nisy orinasa mpanamboatra  vanjan-tafondro teo amin' ilay nosy. Taty aoriana dia nisy trano fonenana amin' ny fahavaratra ho an' ny mpanjakavavy [[Ranavalona I]] teo.
[[Sary:Lake Anosy, Central Antananarivo, Capital of Madagascar, Photo by Sascha Grabow.jpg|vignette|Farihin ' Anosy]]
Eo amoron' ilay farihy dia misy hazo zakaranda (''[[Jacaranda]]'') izay mamony isaky ny volana Oktobra sy Novambra. Niala sasatra teo amoron' ilay farihy ny [[vanofotsy]] (''Ardea alba''). Eo amin' ny morony atsimo no misy toeram-piasan' ny mpanety. Amin' ny fetin' ny fahaleovantenam-pirenena, amin' ny 26 Jona, dia karakaraina eny amin' ilay farihy isan-taona ny fampisehoana [[afomanga]].

== Jereo koa ==
* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]
{{commonscat|Lake Anosy}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Antananarivo]]</text>
      <sha1>17i84r7c0k5jbd6jbfue7uvonn07fri</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Farihin' Itasy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285098</id>
    <revision>
      <id>1147097</id>
      <parentid>1136547</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T23:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy fitenenana sy rohy</comment>
      <origin>1147097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="70rosc0yjvda9inzr77gb8h2dg56qux" xml:space="preserve">[[File:Itasy lake.jpg|thumb|Farihin' Itasy|268x268px]]
'''Ny Farihin'Itasy''', dia [[farihy]] eto [[Madagasikara]]. Ao amin' ny [[faritra Itasy]], [[Faritanin'i Antananarivo|faritanin' i Antananarivo]], kaominina: [[Ampefy]], [[Soavinandriana]], [[Manazary]] sy [[Analavory (Miarinarivo)|Analavory]].&lt;ref&gt;[https://www.ctc-n.org/sites/www.ctc-n.org/files/2021-04/7bis.%20Atlas-cartographique_3.pdf Lac Itasy]&lt;/ref&gt;


&lt;ref&gt;1https://adwonder.files.wordpress.com/2014/07/itasy.pdf&lt;/ref&gt;

== Jereo koa ==
*[[Listrin'ny Farihy eto Madagasikara]]

* [[Farihin' Alaotra]]
* [[Farihin' Anosy]]
* [[Farihy Besaroy]]
* [[Farihin' Ihotry]]
* [[Farihin' Itasy]]
* [[Farihy Kinkony]]
* [[Farihy Mandraka]]
* [[Farihy Mantasoa]]
* [[Farihy Tritriva]]
* [[Farihin'i Tsimanampetsotsa|Farihiny Tsimanampetsotsa]]

{{commonscat|Lake Itasy}}
[[Sokajy:Farihy any Madagasikara]]
[[Sokajy:Faritra Itasy]]</text>
      <sha1>70rosc0yjvda9inzr77gb8h2dg56qux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alakamisy Fenoarivo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>285654</id>
    <revision>
      <id>1147138</id>
      <parentid>1111117</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T08:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy fitenenana sy rohy</comment>
      <origin>1147138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3153" sha1="14tdgrtv6uyf8gdmc8umzb7c5hqdexk" xml:space="preserve">{{infobox tanàna
|anarana= Alakamisy Fenoarivo
|faritany=[[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]]
|faritra = [[Faritra Analamanga|Analamanga]]
|isam-ponina=22529
|velarantany= 25
|firenena={{Madagasikara}}
|sary =Campus Universitaire de Vontovorona Antanety.jpg
|saina=Malagasy|fanjakana=NC|tanàn-dehibe=NC|ben'ny tanàna=NC}}

I '''Alakamisy Fenoarivo''' dia [[Kaominina ao Madagasikara|kaominina malagasy]] ao amin' ny [[Distrikan'Antananarivo-Atsimondrano]], [[Faritra Analamanga]], [[Faritanin' Antananarivo]]. Ny isam-poniny dia 22529 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2018.

==Lalam-pirenena==
*[[Lalam-pirenena faha-1]] (Antananarivo-Tsiroanomandidy)

==Renirano==
*[[Andromba (renirano)]]

== Ny toe-kareny== ==
Ny toe-karen'i Alakamisy Fenoarivo (kaominina ao amin'ny Distrikan'Antananarivo-Atsimondrano) dia mifototra indrindra amin'ny fambolena sy ny fiompiana, ary manana anjara toerana lehibe amin'ny famatsiana ny renivohitra Antananarivo. Renon-tanàna malaza amin'ny fampandrosoana ara-toe-karena eny ambanivohitra izy io.[[L'Express de Madagascar: Ny lahatsoratra Développement local - Des communes boostent leur économie]]

== Ny fiompina== ==


Ny Fiompiana sy ny Varotra Volo (Filière Avicole)Renivohitry ny akoho gasy: Alakamisy Fenoarivo no tsena lehibe indrindra mpamatsy akoho gasy sy vorona (gana, vorontsiloza) ny faritry ny Analamanga ary mbola misy mpamatsy any amin'ny faritra hafa toy ny any Toamasina.Tsena isan'alakamisy: Manana tsena lehibe fanaovana varotra isaky ny andro Alakamisy ny kaominina. Io tsena io dia mitondra vola miditra (recettes communales) hatramin'ny 70 ka hatramin'ny 100 tapitrisa Ariary isan-kerinandro ho an'ny kaominina, noho ireo pavillon vaovao ho an'ny mpivaro-kena sy ny mpiompy.[https://midi&amp;#x20;Madagasikara.mg]

== Ny fambolena== ==
Ny Fambolena (Agriculture)Fambolena anana sy legioma (Produits maraîchers): Ny fambolena anana, legioma &quot;agro-écologiques&quot;, ary ny fiompiana akoho no mandrafitra ny 60% amin'ny asa fiveloman'ny mponina sy ny vokatra ara-toe-karena ao an-toerana.[https://lexpress.mg]

Vary sy fambolena amin'ny Baiboho: Ny fambolena vary (Riziculture) no fiveloman'ny ankamaroan'ny tantsaha (atao indray mandeha isan-taona amin'ny alalan'ny Vakiambiaty). Ny fambolena amin'ny tany baiboho kosa dia ambolena katsaka, mangahazo, vomanga, ary fary.[[Https//fr.scribd.com|https //fr.scribd.com]]

== Ny tetikasa sy fotodrafitrasa== ==
Ny Tetikasa sy Fotodrafitrasa (Infrastructures)Fampandrosoana ny Varotra: Nisy ny fananganana hangar sy pavillon vaovao natokana ho an'ny mpivarotra legioma, ny kojakoja an-dakozia, ary ny fitaovana ao an-trano mba hanatsarana ny toekarena an-toerana (Développement Économique Local).[https://lexpress.mg]

Tetikasa FIAM: Miara-miasa amin'ny fikambanana toy ny MSIS-Tatao ny kaominina amin'ny fanatsarana ny lalana, ny tsena, ary ny fitantanana ny tetibola ifandrimbonana (budget participatif) mba hampiroboroboana ny toekarena tsy miankina.[https://msis-tatao.net]

== Jereo koa ==
*[[Oniversiten' Antananarivo]]


{{reflist}}
{{Analamanga}}

[[Sokajy:Tanàna ao Madagasikara]]
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Analamanga]]</text>
      <sha1>14tdgrtv6uyf8gdmc8umzb7c5hqdexk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vary (kolontsaina malagasy)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>291185</id>
    <revision>
      <id>1147045</id>
      <parentid>1146433</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T16:10:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20284" sha1="phktcgxe1fl43q0ky0yb3a0fr4ylomz" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
[[Firenena]] maro no mivelona amin'ny [[fambolena]] ny [[vary]] ka anisan'izany i [[Madagasikara]]. Eny amin'ny [[tanimbary]] mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao [[Sakafo malagasy|sakafo]]. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy

=== Vary: Aina ===
[[Zavamaniry|Zava-maniry]] marani-dravina, miravaka voa madinika famboly any amin'ny tany mafana sy be rano ny vary. Mitondra zana-taho hatrany amin'ny 45 ny fotony iray ary miankina amin'ny hamaroan'ny tahom-bary ny fahavokarany.

Foto-tsakafon'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny vary ary motana anjara toerana lehibe eo amin'ny fivelomana , noho izy mikolo aina. Tsy mifidy sokajin-taona ihany koa ny fihinana azy. Manampy betsaka amin'ny fiatrehana ny adidy aman'andraikitra takin'ny fiarahamonina ny vary.

Miankina amin'ny asan'ny olona tsirairay ny vary tokony hohaniny mba hisian'ny fifandanjana eo amin'ny hery sy ny [[fahasalamana]]. Ny varialoha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, vary jeby, ary ny vary atriatry dia samy karazam-bary famboly eto an-toerana avokoa; saingy miankina amin'ny faritra samihafa ny fambolena azy. Manampy ireo dia dia misy ireo karazam-bary vaovao nohatsaraina novokarin'ny fikarohana siantifika.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny fambolem-bary mandrapahatonga azy any am-bavan'ny mpihinana. Ireto avy izany:

=== Ny fiasana ny tany: ===
Voalohany indrindra ny fanomanana ny tany izay hamafazana ketsa izay tsy atao lavitry ny tanim-bary. Manaraka izany ny fiasana ny tany hamindrana azy ka tsy maintsy asaina lalina tsara ny bainga ary avela hahazo rivotra mandritra ny fotoana elaela.

=== Ny fampidirana sy ny fanosena ny tanimbary: ===
Rehefa vita asa ny tanimbary dia miroso amin'ny fampidirana rano mba hahafahana manosy tanimbary. Izany no natao dia mba hanesoarana ireo fako sy ny ahi-dratsy eo amin'ny tanimbary.

=== Famafazana: ===
Rehefa voakarakara ny tany natokana hasiana ny ketsa dia afafy ny voan'akotry izay efa nomanina mialoha.

=== Ny fanetsana: ===
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

=== Ny fiavana: ===
Fanalana ireo ahitra eny anelanelan'ny vary maniry. Tsy maintsy atao izany na dia dia tsy misy ahitra aza ny tanimbary.
[[Sary:Le Riz 01.jpg|vignette|Vary]]

=== Ny fijinjana: ===
Rehefa masaka ny vary eny an-tsaha dia miroso amin'ny fijinjana na fanapahana azy amin'ny antsim-bary ny mpamboly.

=== Fitaomana vary ho eny am-pamoloana: ===
Toerana hivelezana sy hanahazana azy mba ho maina tsara ka ahafahana mitahiry azy any an-tsompitra.

=== Vely vary: ===
Rehefa voajinja ny vary dia entina eny am-pamoloana. Eo no toerana ahafahana mively azy mba hahazoana ireo vary akotry.

=== Manahy vary: ===
Ao aorian'ny vely vary dia tsy maintsy ahahy izany mba ho maina tsara. Toerana malalaka sy azon'ny andro tsara no ametrahana azy 

== Fomba sy fikarakarana ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

== Vary: kolontsaina ==

=== Araka ny lovantsofina ===
Ny vary no anisan'ny nanefy ny fomba fisainana sy ny fitsipi-pitondrantena teo amin'ny mpiara-belona. Mitondra fanabeazana teo amin'ny amin'ny fiarahamonina malagasy izy ka naseho tamin'ny alalan'ireo akamantatra sy ohabolana ary angano izany. Nampivelatra ny sain'ny ankizy eny fa na dia ny olon-dehibe aza.

Mazàna ny angano sy ny lovantsofina dia samy manambara fa avy amin'Andriamanitra na Zanahary ny vary. Io no hevitra iombonany fa ny fomba nahatongavany tety an-tany sy ny niatombohan'ny fihinana azy no mety hiova arakarak'ilay lahabolana. Voalaza àry fa avy any an-danitra ny zanak'Andriamanitra vavy no nitondra ankoholahy sy ankoho vavy ka ny akotry tao anaty takorobabon'ny Akoholahy no nangalana ny vary nambolena rehefa nanatody ny akohovavy.

AKOTRY no niantsona ny vary taloha satria takorobabon'ny akoholahy no nakana azy.

VARY kosa no niantsona azy rehefa navoaka niharihary avy tao amin'ny takorobabon'akoho izy ka nambolena.

FOTSIMBARY indray rehefa nendahina ny hodiny, izany hoe nofotsiana tao an-daona.

Avy amin'io fiavian'ny vary sy ny akoho io no nahatonga ny vary ho foto-tsakafon'ny Malagasy. Ny akoho kosa dia nampiasaina ho fanajana sy fanomezam-boninahitra ny Ray aman-dreny. Manamarina izany ny fanateram-bodiakoho ho an'ny zokiolona sy ny Ray aman-dreny ary ny fen'akoho ho an'ny zaza. Rehefa manam-bahiny na tonga ny havana avy lavitra, amin'ny Malagasy dia mamono akoho ho mariky ny fanajana sy fandraisana azy.

=== Ara-tantara ===
Raha ara-tantara sy araka ny voalazan'ireo mpikaroka samihafa dia tamin'ny taonjato voalohany, tamin'ny fotoana nahatongavan'ireo tantsambo mpifindra monina avy any Afrika na avy amin'ny faritra farany atsinanan'izao tontolo izao no nahatongavan'ny vary voalohany teto Madagasikara.

== Oha-pitenenana sy ohabolana ==

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==
1.https://www.relais-des-plateaux.com/gastronomie-riz-malagasy/
[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>phktcgxe1fl43q0ky0yb3a0fr4ylomz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147046</id>
      <parentid>1147045</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T16:27:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21183" sha1="a6v8fegzfml4ikiy1pcssbdv5h4z9fp" xml:space="preserve">[[Sary:Riziere terrasses.JPG|vignette|435x435px|Tanimbary malagasy]]
Ny '''vary''' dia zavamaniry manana ny lanjany eo amin' ny [[kolontsaina malagasy|kolontsaina]] sy ny [[Toekaren' i Madagasikara|toekarena malagasy]]. Foto-tsakafon' ny Malagasy ny [[vary]]&lt;ref&gt;https://mg.globalvoices.org/2024/01/16/167816/&lt;/ref&gt;, ary saika ny mponina amin' ny faritra rehetra eto amin' ny firenena no mihinam-bary isan' andro.

== Aina sy kolontsaina ==
[[Firenena]] maro no mivelona amin'ny [[fambolena]] ny [[vary]] ka anisan'izany i [[Madagasikara]]. Eny amin'ny [[tanimbary]] mando mandavantaona, na eny an-tanety no toerana ambolena azy.

Mitana ny laharana faharoa maneran-tany izy eo amin'ny voly fanao [[Sakafo malagasy|sakafo]]. Hita amin'ny endriny maro ny vary ary miavaka amin'ny lokony, ny habeny ary ny tsirony. Raha ho an'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] manokana dia hanina intelo isan'andro izy ary ovaovaina araka ny zava-misy ny fomba fahandroana azy

=== Vary: Aina ===
[[Zavamaniry|Zava-maniry]] marani-dravina, miravaka voa madinika famboly any amin'ny tany mafana sy be rano ny vary. Mitondra zana-taho hatrany amin'ny 45 ny fotony iray ary miankina amin'ny hamaroan'ny tahom-bary ny fahavokarany.

Foto-tsakafon'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny vary ary motana anjara toerana lehibe eo amin'ny fivelomana , noho izy mikolo aina. Tsy mifidy sokajin-taona ihany koa ny fihinana azy. Manampy betsaka amin'ny fiatrehana ny adidy aman'andraikitra takin'ny fiarahamonina ny vary.

Miankina amin'ny asan'ny olona tsirairay ny vary tokony hohaniny mba hisian'ny fifandanjana eo amin'ny hery sy ny [[fahasalamana]]. Ny varialoha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, vary jeby, ary ny vary atriatry dia samy karazam-bary famboly eto an-toerana avokoa; saingy miankina amin'ny faritra samihafa ny fambolena azy. Manampy ireo dia dia misy ireo karazam-bary vaovao nohatsaraina novokarin'ny fikarohana siantifika.

== Fambolem-bary ==
Eto [[Madagasikara]] dia mety ho indroa isan-taona ny fambolem-bary ho an' ny tantsaha izay mamboly vary an-tanety. Maro samihafa ny teknika [[fambolem-bary]], arakaraky ny toerana sy ny karazam-bary volena, eto Madagasikara dia ezahin' ny ministera apariaka izao ny [[voly vary maro anaka]] sy ny [[ketsa valo andro]].

=== Karazany ===
Maro karazana ny vary arakaraka ny fomba fijery: raha ny endriny no jerena dia ao ny vary lava, vary botry, vary rojo, sns. Raha ny toerana aniriany kosa dia ao ny vary an-keniheny, ny vary an-tanety, ny vary tomboka. Raha ny fotoana amafazana azy dia ao ny vary aloha, ny vary vakiambiaty, ny vary asara, ny vary jeby, ny vary atriatry.

=== Faritra mpamboly vary ===
Ny faritra [[Alaotra]] izay misy ny [[Sihanaka]] no mitazona ny laharana voalohany amin' ny fambolem-bary. Sompitra faharoa manaraka azy i [[Marovoay]]. Ireo faritra ireo dia miavaka amin' ny [[fambolem-bary]] amin' ny velarana midadasika tokoa. Ho an' ny faritra Alaotra manokana dia manana an' ilay antsoina hoe &quot;valabe tsy taka-basy&quot; izy, izany hoe [[tany lemaka]] midadasika tokoa ka ny fara-vodilanitra no fetrany.

=== Dingana amin' ny fambolem-bary ===
Mandalo dingana maro ny fambolem-bary mandrapahatonga azy any am-bavan'ny mpihinana. Ireto avy izany:

=== Ny fiasana ny tany: ===
Voalohany indrindra ny fanomanana ny tany izay hamafazana ketsa izay tsy atao lavitry ny tanim-bary. Manaraka izany ny fiasana ny tany hamindrana azy ka tsy maintsy asaina lalina tsara ny bainga ary avela hahazo rivotra mandritra ny fotoana elaela.

=== Ny fampidirana sy ny fanosena ny tanimbary: ===
Rehefa vita asa ny tanimbary dia miroso amin'ny fampidirana rano mba hahafahana manosy tanimbary. Izany no natao dia mba hanesoarana ireo fako sy ny ahi-dratsy eo amin'ny tanimbary.

=== Famafazana: ===
Rehefa voakarakara ny tany natokana hasiana ny ketsa dia afafy ny voan'akotry izay efa nomanina mialoha.

=== Ny fanetsana: ===
Afindra mankany amin' ny [[tanim-bary]] indray ireo ketsa ireo, io no atao hoe manetsa.

=== Ny fiavana: ===
Fanalana ireo ahitra eny anelanelan'ny vary maniry. Tsy maintsy atao izany na dia dia tsy misy ahitra aza ny tanimbary.
[[Sary:Le Riz 01.jpg|vignette|Vary]]

=== Ny fijinjana: ===
Rehefa masaka ny vary eny an-tsaha dia miroso amin'ny fijinjana na fanapahana azy amin'ny antsim-bary ny mpamboly.

=== Fitaomana vary ho eny am-pamoloana: ===
Toerana hivelezana sy hanahazana azy mba ho maina tsara ka ahafahana mitahiry azy any an-tsompitra.

=== Vely vary: ===
Rehefa voajinja ny vary dia entina eny am-pamoloana. Eo no toerana ahafahana mively azy mba hahazoana ireo vary akotry.

=== Manahy vary: ===
Ao aorian'ny vely vary dia tsy maintsy ahahy izany mba ho maina tsara. Toerana malalaka sy azon'ny andro tsara no ametrahana azy 

== Fomba sy fikarakarana ny vary ==

=== Fikarakarana sakafo ===
Ho an' ny Malagasy dia ny vary maina sy ny vary sosoa no ampifandimbiasina, fa ny firenena hafa dia manao azy ho [[Paty (sakafo)|paty]] na [[lasopy]] na atao tsindrin-tsakafo koa aza (vary amin-d[[ronono]]).

* Rehefa avy totoina ny akotry avy nahahy dia azo ny atao hoe [[vary fotsy]], izay efa vonona handrahoina sy hohanina. Amin' ny ankapobeny dia manome vary fotsy 600 g eo ho eo ny akotry 1 kg rehefa totoina. Marihina fa ny hoditry ny akotry izay avy nototoina, izay antsoina hoe [[ampombo]] dia mbola azo ampiasaina ho [[Sakafo|sakafom]]-biby ihany koa.
* Ahazoana [[kobam-bary]] ihany koa ny vary fotsy raha mbola totoina ho lasa vovoka, ny kobam-bary dia ahafahana manao mofo toy ny [[mofogasy]] na [[ramanonaka]].

=== Santa-bary ===
[[Fomban-drazana|Fomba]] malagasy anankiray ny santa-bary, izay anateran' ny valalabemandry ny voaloham-boka-bariny ho an' ny mpitondra na mpanjaka na manamboninahitra mifehy azy amin' ny taom-pijinjana. Anomanana lanonana lehibe io fotoana io. Hatramin' ny fahagola no efa nanaovan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] io fomba iray io, ary amin' izao fotoana izao dia mbola mampihatra izany ny tantsaha manatitra ny santa-bary any amin' ny filoham-pirenena.

== Vary: kolontsaina ==

=== Araka ny lovantsofina ===
Ny vary no anisan'ny nanefy ny fomba fisainana sy ny fitsipi-pitondrantena teo amin'ny mpiara-belona. Mitondra fanabeazana teo amin'ny amin'ny fiarahamonina malagasy izy ka naseho tamin'ny alalan'ireo akamantatra sy ohabolana ary angano izany. Nampivelatra ny sain'ny ankizy eny fa na dia ny olon-dehibe aza.

Mazàna ny angano sy ny lovantsofina dia samy manambara fa avy amin'Andriamanitra na Zanahary ny vary. Io no hevitra iombonany fa ny fomba nahatongavany tety an-tany sy ny niatombohan'ny fihinana azy no mety hiova arakarak'ilay lahabolana. Voalaza àry fa avy any an-danitra ny zanak'Andriamanitra vavy no nitondra ankoholahy sy ankoho vavy ka ny akotry tao anaty takorobabon'ny Akoholahy no nangalana ny vary nambolena rehefa nanatody ny akohovavy.

AKOTRY no niantsona ny vary taloha satria takorobabon'ny akoholahy no nakana azy.

VARY kosa no niantsona azy rehefa navoaka niharihary avy tao amin'ny takorobabon'akoho izy ka nambolena.

FOTSIMBARY indray rehefa nendahina ny hodiny, izany hoe nofotsiana tao an-daona.

Avy amin'io fiavian'ny vary sy ny akoho io no nahatonga ny vary ho foto-tsakafon'ny Malagasy. Ny akoho kosa dia nampiasaina ho fanajana sy fanomezam-boninahitra ny Ray aman-dreny. Manamarina izany ny fanateram-bodiakoho ho an'ny zokiolona sy ny Ray aman-dreny ary ny fen'akoho ho an'ny zaza. Rehefa manam-bahiny na tonga ny havana avy lavitra, amin'ny Malagasy dia mamono akoho ho mariky ny fanajana sy fandraisana azy.

=== Ara-tantara ===
Raha ara-tantara sy araka ny voalazan'ireo mpikaroka samihafa dia tamin'ny taonjato voalohany, tamin'ny fotoana nahatongavan'ireo tantsambo mpifindra monina avy any Afrika na avy amin'ny faritra farany atsinanan'izao tontolo izao no nahatongavan'ny vary voalohany teto Madagasikara.

Voalaza fa avy amin'ny morontsiraka avaratra andrefan'ny Nosy no nidirany.  Tato aoriana anefa, tany amin'ny taonjato fahafolo tany ho any dia ireo tantsambo Indoneziana no nampiditra ny teknika fambolem-bary tany amin'ny morontsiraka atsinanan'ny Nosy.

Ka hatramin'izay fotoana izay dia nanomboka naka toerana lehibe teo amin'ny fiainana andavanandron'ny Malagasy ny voly vary na teo amin'ny lafiny toekarena na teo amin'ny lafiny kolontsaina. Izay no nahatonga ny vary ho tafiditra amin'ireo ohabolana sy hainteny malagasy marobe. Sarobidy ny vary ka tsy azo ariana fahatany na potipotehina fahatany satria: &quot; vato natora-pody, tsy mataho-bary ho raraka&quot;.

Mbola ny ara-tantara ihany koa no nahalalana  fa Zanahary be no fiantso ny vary any amin'ny faritra Betsimisaraka. Noharina tamin'ny fanirin'ny vary ny vehivavy, izay fototr'aina ka nampiasana ny voambolana hoe: bevohoka, teraka ny vary.

== Oha-pitenenana sy ohabolana ==

=== Fomba fiteny ===

* ''Solon-dranom-bary tsy masaka.'' Amin' ny famangiana manjo, izany hoe rehefa misy maty, dia mitsapa alahelo sy mampionona ny fianakaviana mana-manjo ny mpiara-monina sy havana, ary manolotra vola kely ho an' ny fianakaviana miaraka amin' izay fampiononana izay. Io no atao hoe &quot;solon-dranom-bary tsy masaka&quot;, satria raha tsy nisy ny nanjo dia mbola tokony ho nahavita raharaha toy ny manamasa-bary ilay havana nodimandry.

* ''Vary lena voatoto; ka samy te ho lohany.'' Raha ny tokony ho izy dia hamainina ny vary alohan'ny hitotoana azy. Noho izany, raha totoina lena ny vary dia tapatapaka sy lasa lohany daholo ny ankabeazany fa tsy maventy na matsiraka toy ny vary totoina maina. Ity ohabolana ity dia fampiasa amin' ny fifaninana rehetra.

* ''Aza miantsabotsambotra toy ny vary kely an-daona.'' Ny [[laona]] dia fitaovana fitotoam-bary amin' ny tanana, vita amin' ny hazo, ampiasain' ny ny Malagasy. Raha tsy ampy antsasaky ny laona ny vary totoina dia mitady lalana hivoahana isaky ny milatsaka ny [[fanoto]]. Ity dia ohateny enti-mandrara ny olona mba ho tony hatrany fa tsy ho taitaitra na hiantsambotsambotra lava.

* ''Ny hevitra dia toy ny ketsa, raha lava loatra maningo-tena; ary raha fohy loatra, afatotry ny sasany.'' Ny atao hoe [[ketsa]] dia tsy inona fa zana-bary ambolena. Misy ny zana-bary fohy ary misy ny lava, arakaraka ny tany naniriany. Ny hevitr' izany dia hoe: rehefa miteny na maneho hevitra manoloana ny hafa dia tokony lanjalanjaina sy fakafakaina tsara ary atao amin' ny antonony.

=== Ohabolana ===

* Abidy manely vary; samy manano izay ho efany.
* Adaladala fiandry trano, ka homam-barin-jaza.
* [[Afo]] lavitra tsy azo amindroana; vary zato tsy enti-mandeha.
* Ala-ainan' i Kalo: manoto vary lasaka raika.
* [[Anantsinahy]] va aho ka atao ambony vary?
* Ao, hoy ny vadin' Andriantsileondoza, raha asian-kena ny variny.
* Atao adala ka tezitra: vary misy [[ro]] ka haronina, sisan' Idalo ka hanina.
* Atao ho adala ka tezitra, nefa vary misy ro ka haronina, tanan-tsy mioza ka enti-mitsabaka.
* Aza atao be ny raharaha ka ny voly vary indray no tsy efa.
* Atao mpisorona afo, dia tsy mandà; atao mpaka [[kitay]], dia tsy mandà; atao mpitoto vary, dia mitoto; ary hovonoina, dia maty rahateo; hovelomina, dia izy mpanjaka no mifidy.
* Ataonao ho vilanibe manta vary angaha aho, ka hotabatabain' ny ankizy.
* Ataovy fitia tera-bary : tsy vitan' ny efa nijoro, fa niondrika indray hila saina.
* Aza arianao re ny variko, fa ny mitombo-doha manariva no tsy afako.
* Aza mamokehana ohatra ny [[Fampirafesana|mampirafy]] kely vary.
* Aza mamono reny toa vary ratsy.
* Aza manakora tena ohatra ny vary ho ritra.
* Aza manao fitian-d[[Renikely sy raikely|renikely]]: Ao ny varinao, fa aza vohana ny tranoko.
* Aza manao [[Fody|fodilahy]] mena vary, ka manandrana alohan' ny tompony.
* Aza manaraina misy vary.
* Aza mandelika ny [[farihy]] tsy ho vary hianao, ka mila sahato amy ny [[voay]].
* Aza matoky [[tenda]] ka manao vary aman-[[taolana]].
* Aza miady ho lohany toa vary lena.
* Aza miantsambotsambotra, toy ny vary kely an-daona.
* Aza miteny [[lango]] eo imason' ny vary.
* Aza mitoto vary an-[[trano]] fohy loha.
* Aza ny fahaben' ny vary maina no zahana, fa ny [[taona]] halana heverina.
* Aza ny [[kolokolo]] tsy ho vary no andrariana [[tsihy]] lava.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny misambo-bary manetsa no tsy afaka.
* Aza tobatobaina ny vary, fa ny mitsidika an-tranon-d[[rafy]] no tsy toha.
* Be faniriana kely fila, vary aloha tsy vatran' ny kamo.
* Be mangy mijery vary ka ny aoriana no manjozorobe.
* Be raharaha ka ny voly vary indray no natao saikiny.
* [[Habokana|Boka]] mijinja vary, ka mamorovoro ny efa vita.
* [[Fisoitra afo]]&lt;nowiki/&gt;m-bavy antitra: hita [[alika]], kapohina ; mandroatra ny vary, haroina aminy indray.
* Fitiavako vary tsy ilelafako [[Sotrobe|ondroka]].
* Fitiavam-bary ve no tsy itsimponana [[akotry]]?
* Fotsimbary tsy ilaozan' [[Akotry|akatatra]], lohan' omby tsy ilaozan-[[Lela|delany]], teny maro tsy ilaozan' ny ota.
* Hianao [[voalavo]] mamono ny vary, izaho [[totozy]] mitsimpona ny raraka.
* Hitoto vary, somorina; hiandry omby, olon-dehibe.
* Ilay mitoto vary zato, ka faheniny sisa vao tsy fotsy.
* Ilay osa niandry vary, ka rehefa tsy maharo, dia hoe: Hanombo va izay lasany ?
* Indray mandeha no maty vary, ka handevin-t[[sotrobe]] !
* Indroa maty toa vary rahana.
* Indroa tratry ny aizina toy ny [[tain' omby]] natsentsin-davaka.
* Izay [[Kotroka|kotro]]-mitrena ve no hijinjam-bary manta?
* [[Fahajambana|Jamba]] mively vary, ka tsy maninona na mifanatrika aza.
* Kamboty manao vary amin-t[[Sakay (fanao sakafo)|sakay]]: ny an' ny tena ihany no androtsahan-dranomaso.
* Kapiteny rainazy: mitoto vary ho any ny sahazany.
* Kitoatoa [[vary amin' anana]]: ao ny sendra [[hena]], fa ny sendra sakay dia mirehoka.
* [[Kolokolo]] natao tsy ho vary, [[Erika|erikerika]] natao tsy hahalena: ny kely mba hevero ihany.
* Lany vary tonga [[Fihavanana|havana]], ka ny loha no haotraorina.
* Loza foana homena ny tanjona, fa ny [[heniheny]] tsy azo ho vary.
* Mahamonamonaina toa vary aman-[[takatra]]: tsy somidi-dro, tsy mahafa-d[[ratsiana]].
* Mahandro vary tsaitsainy: ao am-bava mifantina [[akotry]].
* Mahandro vary tsaitsainy : ao am-bava vao mifantina akotry.
* Mahasosotra ohatra ny malahelo misambo-bary: maka mitady ny avo loha, manatitra manao safo vava.
* Indray andro no manao vary amin-[[jabora]] ka manao tsy ho orin-[[Laoka|daoka]] !
* Raha mahazo [[patsa]] indray mahandro, aza manao tsy ho orin-daoka intsony.
* Mamabo tena hoatry ny mitoto vary lena: ny an' ny tena ihany, ka iadiam-po ho lany.
* Manasa ny be kibo, ka ny vary no lany; mananatra ny adala, ka ny vava no vizana.
* Manavinavy dia vary lena, tsy manavinavy, dia mifanoro trano.
* Manetsa mahalana: ny ataon' ny tena ihany no alaina.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao ihany no idiran' ny fatiantoka.
* Manetsa vary mahalana, ka ny atao no alaina.
* Masa-bary maito [[kitoza]] ka ny tiako no tiany.
* Matin-kenamaso, ka homam-barim-[[Habokana|boka]].
* Matin-kenamaso, ka homan-kanina voa [[Famosaviana|mosavy]].
* Matoy vary be [[tsakitsaky]]: tsy olo-mijaly fa manan-kandiasana.
* Miangolangola faharary ka tsy tia vary amim-[[Voavahy|boavahy]].
* Miangolangola mitenda fararano: ny vary tsy lany, ka [[anana]] indray no tadiavina.
* Mihambohambo tsy tia vary mohaka, fa mihinana ny masiso be herinandro.
* Mihambo tsy tia vary mohaka, kanjo nony homana atosika fotsiny.
* Mikotrana foana ny [[sahafa]] sy ny [[fanoto]], fa ny vary ihany no toro.ù
* Mimpody an-tenda, toy ny varin' ny [[Fifanana|mpifana]].
* Mitavandra saimbo tsara, mangaro vary miongana.
* Mitoto vary antoandro: manala [[sahato]] ny akoho.
* Mitoto vary [[diavolana]], ka [[Fakam-panahy|maka fanahy]] ny akoho.
* Mitoto vary lena ka samy miady ho lohany.
* Mitsaha-menimenina, toy ny vary [[sosoa]] voatondraka.
* Mpijiri-bary lavo amin' [[ampombo]], ka potraka amin' ny hoditry ny fanao.
* Mpitsitsy vary tsy manam-panoto, mba isan' ny be fahandro ihany.
* Mpitsitsy vary tsy manam-[[Fanoto|panoto]] mba naman' ny mahandro be ihany.
* Na [[ambaramaina]] aza ny lohako, ka mihodi-[[Valanirana|balanirana]] ny hoditro: vary an-[[Loharano|doharano]] aho ka maitso vatana ihany.
* Nahandro varin-dahiantitra ka masaka ihany fa tsy afa-droatra.
* Na matoky mazava aza tsy hanahy vary [[diavolana]]!
* Nanome zara ny [[Andilana|andilam]]-polaka ny vary lavo.
* Natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary, kanjo nanjary [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]].
* Nataoko ity ianao vary rojo fanefan-taona, kanjo hay vary rojo fanefan-trosa.
* Ny alahelo toy ny vary an-t[[sompitra]]: ahafahana iray [[fatambary]] isan' andro, ka ho levona ihany no farany.
* Ny fitia tsy fanao mody voky, na mody iavonana toa varin' [[Alika|amboa]] mahamay.
* Ny haingo natao ho zavatra, verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny [[haingo]] natao lavananandro verin' ny vary masaka an-tava indray andro.
* Ny hanitry ny vary eo an-tokoana tsy mba [[harena]].
* Ny [[kolokolo]] aza vary ka mainka ny azy nafafiny!
* Ny [[lainga]] toy ny vary aloha, mahafatra-po, fa tsy mahavita taona.
* Ny [[roatra]] fotsy ihany na mena aza ny vary nandrahoina.
* Ny roatra no miohatra ny vilany fa ny vary [[akory]] tsy mankaiza.
* Ny vary raraka sakaizan' akoho.
* Odian-tsy tiana ohatra ny varin' amboa mahamay.
* Osa, ka tia vary aloha !
* Raha indray maka no manta vary aza mandevon-t[[sotrobe]].
* Raha indray mandeha no misambo-bary ka tsy mahazo, aza mandoro ny [[fatambary]].
* Raha sarotin-[[Hatsiaka|katsiaka]], aza tia vary aloha.
* Randranobe no maty vary, ka Renindravola no [[Mosary|mosarena]].
* Rano tsy androana tsy mahafa-[[tseroka]], ny lamba tsy atafy tsy mahafana, ny vary tsy hanina tsy mahavoky, ny raharaha tsy atao tsy mety lavorary.
* Ratsy vady nohanin-[[Lambo|dambo]] vary: vinitra an' [[ala]], tsy mazava an-tanàna.
* Sakaiza tiana namadi-[[Velirano|belirano]]; vady renianaka niholy ho an' olona; reniomby nompiana nandaka; nampaka-drano tsy nahatafakatra; nahandro vary namolavola sosoa : koa izany no kanto maizina indrindra.
* Salasala toy ny [[vomanga]] am-body [[hady]]: vidim-bola, kely matsatso, takalozam-bary, vaventy.
* Saro-bary an-t[[sotro]] ka samy miady fo izay ho any am-bavany.
* Sendrasendra vary amin' anana.
* Soa hoatry ny vary fotsy mby am-[[Vilany|bilany]] hianareo, sahala amin' ny hazo be endriky ny [[saha]], ka hoatry ny [[rakitra]] saro-bidy, toy ny [[Lamba (malagasy)|lamba]] isampinako raha miramirana, sy isikinako raha sendra tezitra.
* [[Sompitra]] tsy misy vary, ka sady manety trano no mampihambo toetra ny tompony.
* Te-hoderain' ny [[akoho]], ka mitoto vary hariva.
* Tekotekon' [[Tsikirity|angitra]]: tsy mahalany vary fahiny raika.
* Toy ilay namatra [[isam-pangady]]: raha tsy tonga ny vola, dia vary no afatra.
* Toy ny jinja varin' ilay mondry ka ny tsy tapaka no be, ary ny tapaka indray misavorovoro.
* Toy ny vary sy ny [[rano]]: ka an-tsaha tsy mifanary, an-tanàna tsy mifandao.
* Vary aloha: mahafatra-po fa tsy mahavita taona.
* Vary amin-d[[ronono]] tondrahan-[[tantely]]: ampoky ny mamy, ampoky ny soa.
* Toto vary hariva: manary dia ny [[akoho]].
* Toto vary ka tsy fotsy tsy an-[[Laona|daona]].
* Toto vary maizina: ao am-bava vao mifantina [[akatatra]].
* Tsy ampy tsy lany, ohatra ny vary be [[vato]].
* Tsy mahafoy [[lasiray]] hamidy [[takotra]] ka manta vary.
* Tsy mba nampoizina ho [[fanala]] hamono ny [[mangahazo]], fa natao ho [[zavona]] hahamasaka ny vary.
* Tsy mety raha mamono reny, toa vary ratsy.
* Tsy mety raha manao [[Andevo (teto Madagasikara)|andevovavy]] may trano: ny trano may tsy hitany, fa &quot;Maty aho varin-janako !&quot;
* Tsy mety raha manao sola sarotra, ka miloloha vary mahamay.
* Tsy mety raha manarai-misy vary, fa ny tsy misy aza tsy fidiny.
* Tsy ny [[Tanimbary|tanim-bary]] no madinidini-bary, fa isika roroa no madinidini-[[Fitiavana|pitiavana]].
* Tsy satry ny mialin-[[Horirika|koririka]], fa ny vary hatokona no tsy misy.
* Vary zato andrefan-trano: tsitsina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany; tobaina, tsy ho an' iza, fa ho any ny tena ihany.
* Vary amim-[[Valala|balala]]: tsakoina, madinika; atelina, be faikany.
* Vary be [[vato]], ka tsy ahateleman-koatrinona.
* Vary iray no nafafy, ka vary zato no miakatra.
* Vary lelik' [[antsanga]]: voaterisetra havozona, ka tsy misy hiolanolanana.
* Vary mangatsiaka.
* Vary maniry an-davabary, ka mitaroka anatin' ny maizina.
* Vary manta jinjaina : tsy manampo izay ho faty, fa ny manao no mahery.
* Vary [[sosoa]] nilaofan-[[kitoza]], ka tsy soa fa mifanentana.
* Vary vokatra eo [[Ibetsimitatatra]]: na tompony na tsy tompony, samy mitazana.
* Vary vory amin' abatoraka: totoina tsy miray fotsy, ahandroin-tsy miray masaka.
* Vary zato naharon' ny [[sompitra]].
* Vato natora-[[Fody|pody]] ka tsy mataho-bary ho raraka.
* Vavahady mizaha vary vokatra.
* [[Vinanto]] tsy manam-bary maina: tsy vinanto fa [[vy]] nahantona.
* Vody varin' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] ny olona: izay tiany halaina no alainy, ary izay tiany havela no avelany.
* [[Vomanga]] an-[[Hady|kady]]: amidy [[vola]] tsy lafo, atakalo vary tsy foy.
* [[Voninkazo|Vony]] tsy azon' afo, vary tsy hanim-pody.
* Zarazarao ny raharaha: ny tapa-tanana miandry [[ondry]], ny tapa-tongotra mitoto vary.
* Izaho angika, hianao vary hova.

== Jereo koa ==

* [[Vary]]
* [[Fambolem-bary]]

==Jereo koa==
1.https://www.relais-des-plateaux.com/gastronomie-riz-malagasy/
[[Sokajy:Vary]]</text>
      <sha1>a6v8fegzfml4ikiy1pcssbdv5h4z9fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acanthaceae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>292976</id>
    <revision>
      <id>1147041</id>
      <parentid>1147002</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T15:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16439" sha1="p2h46tk6zgrdvmcerqeoi2huaomhyxd" xml:space="preserve">[[Sary:Acanthus mollis spike pair Erice.jpg|vignette|416x416px|''[[Acanthus mollis]]'']]
Ny '''''Acanthaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Ahitana karazana 2&amp;nbsp;500 hatramin' ny 4&amp;nbsp;000, izay mitsinjara amin' ny antokon-javamairy manodidina ny 250 izy io. [[Zavamaniry ahitra|Ahitra]], [[hazobotry]], na [[vahy]] trôpikaly ny ankamaroany; maniry eny amin' ny zavamaniry hafa (epifita) ny sasany. Karazana vitsivitsy ihany no miparitaka any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]]. I [[Indônezia]], i [[Malezia]], i [[Afrika]], i [[Brezila]] ary i [[Amerika Afovoany]] no foibe lehibe amin' ny faritra aniriany. Saika hita any amin' ny toerana rehetra ny zavamaniry ao amin' ilay fianakaviana, anisan' izany ny [[ala]] mikitroka na mahalana, tanin-kirihitra, [[saha]] sy [[lohasaha]] mando, [[morontsiraka]] sy faritra an-d[[ranomasina]], [[heniheny]] ary [[ala honko]].

== Vondron-karazana ==
[[Sary:Barleria prionitis (Porcupine flower) in Hyderabad, AP W IMG 9989.jpg|vignette|''[[Barleria prionitis]]'']]
Tamin' ny 2 Desambra 2021 dia nanaiky vondron-karazana 217 ny [[Germplasm Resources Information Network]]. Tamin' ny Janoary 2024 dia manaiky vondron-karazana 207 ny [[Plants of the World Online]].

* ''[[Acanthopale]]'' &lt;small&gt;C.B.Clarke&lt;/small&gt;
* ''[[Acanthopsis]]'' &lt;small&gt;Harv.&lt;/small&gt;
* ''Acanthostelma'' &lt;small&gt;Bidgood &amp; Brummitt&lt;/small&gt; – syn ''[[Crabbea]]''
* ''Acanthura'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Lepidagathis]]''
* ''[[Acanthus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Achyrocalyx'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt; - syn ''[[Stenandriopsis]]''
* ''Aechmanthera'' – syn  ''[[Strobilanthes]]''
* ''Adhatoda'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; – syn ''[[Justicia]]''
* ''[[Afrofittonia]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Ambongia]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''[[Ancistranthus]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Andrographis]]'' &lt;small&gt;Wall. ex Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Angkalanthus]]'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''[[Anisacanthus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Anisosepalum]]'' &lt;small&gt;E.Hossain&lt;/small&gt;
* ''[[Anisostachya]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Anisotes]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Anomacanthus]]'' &lt;small&gt;R.D.Good&lt;/small&gt;
* ''Apassalus'' &lt;small&gt;Kobuski&lt;/small&gt; – syn ''[[Dyschoriste]]''
* ''[[Aphanosperma]]'' &lt;small&gt;T.F.Daniel&lt;/small&gt;
* ''[[Aphelandra]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt; (anisany ny ''A. squarrosa'',)
* ''Aphelandrella'' &lt;small&gt;Mildbr.&lt;/small&gt; – syn ''[[Aphelandra]]''
* ''[[Ascotheca]]'' &lt;small&gt;Heine&lt;/small&gt;
* ''[[Asystasia]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Asystasiella'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Asystasia]]''
* ''[[Avicennia]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Aymoreana]]'' &lt;small&gt;Braz, T.F.Daniel &amp; Kiel&lt;/small&gt;
* ''[[Ballochia]]'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''[[Barleria]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Barleriola]]'' &lt;small&gt;Oerst&lt;/small&gt;
* ''Benoicanthus'' &lt;small&gt;Heine &amp; A.Raynal&lt;/small&gt; – syn ''[[Ruellia]]''
* ''Blechum'' &lt;small&gt;P.Browne&lt;/small&gt; – syn ''[[Ruellia]]''
* ''[[Blepharis]]'' &lt;small&gt;Juss.&lt;/small&gt;
* ''[[Borneacanthus]]'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt;
* ''[[Boutonia]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''[[Brachystephanus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Bravaisia]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''[[Brillantaisia]]'' &lt;small&gt;P.Beauv.&lt;/small&gt;
* ''[[Brunoniella]]'' &lt;small&gt;Bremek&lt;/small&gt;.
* ''[[Calacanthus]]'' &lt;small&gt;T.Anderson ex Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Calophanoides'' &lt;small&gt;(C.B.Clarke) Ridl.&lt;/small&gt; – syn ''[[Justicia]]''
* ''[[Calycacanthus]]'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''[[Camarotea]]'' &lt;small&gt;Scott-Elliot&lt;/small&gt;
* ''[[Carlowrightia]]'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''[[Celerina]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''[[Cephalacanthus]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Cephalophis]]'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''[[Chalarothyrsus]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Chamaeranthemum]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Championella'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''[[Strobilanthes]]''
* ''[[Champluviera]]'' &lt;small&gt;I.Darbysh., T.F.Daniel &amp; Ki&lt;/small&gt;el
* ''[[Chileranthemum]]'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt;
* ''[[Chlamydacanthus]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Chlamydocardia]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Chlamydostachya'' &lt;small&gt;Mildbr.&lt;/small&gt; – syn ''[[Anisotes]]''
* ''[[Chorisochora]]'' Vollesen
* ''[[Chroesthes]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''[[Clinacanthus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Clistax]]'' &lt;small&gt;Mart.&lt;/small&gt;
* ''[[Codonacanthus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Conocalyx]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Corymbostachys'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Anisostachya]]''
* ''[[Cosmianthemum]]'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt;
* ''[[Crabbea]]'' &lt;small&gt;Harv.&lt;/small&gt;
* ''[[Crossandra]]'' &lt;small&gt;Salisb.&lt;/small&gt;
* ''[[Crossandrella]]'' &lt;small&gt;C.B.Clarke&lt;/small&gt;
* ''[[Cuenotia]]'' &lt;small&gt;Rizzini&lt;/small&gt;
* ''[[Cyclacanthus]]'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Cylindrosolenium'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Stenostephanus]]''
* ''[[Cynarospermum]]'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''[[Cyphacanthus]]'' &lt;small&gt;Leonard&lt;/small&gt;
* ''Dactylostegium'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; syn ''[[Dicliptera]]''
* ''Danguya'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt; – syn ''[[Anisotes]]''
* ''Dasytropis'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''[[Dianthera]]'' L. (syn: ''Amphiscopia, Centrilla, Diplanthera, Jungia'')
* ''[[Diceratotheca]]'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Scotland&lt;/small&gt;
* ''[[Dichazothece]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Dicladanthera]]'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt;
* ''[[Dicliptera]]'' &lt;small&gt;Juss.&lt;/small&gt;
* ''Didyplosandra'' &lt;small&gt;Wight ex Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''[[Strobilanthes]]''
* ''Dipteracanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''[[Ruellia]]''
* ''[[Dinteracanthus]]'' &lt;small&gt;C.B.Clarke ex Schinz&lt;/small&gt;
* ''[[Dischistocalyx]]'' &lt;small&gt;T.Anderson ex Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''[[Dolichostachys]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Drejera'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''[[Thyrsacanthus]]''
* ''Drejerella'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Justicia]]''
* ''[[Duosperma]]'' &lt;small&gt;Dayton&lt;/small&gt;
* ''[[Dyschoriste]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Ecbolium]]'' &lt;small&gt;Kurz&lt;/small&gt;
* ''[[Echinacanthus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Elytraria]]'' &lt;small&gt;Michx.&lt;/small&gt;
* ''Encephalosphaera'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Aphelandra]]''
* ''Epiclastopelma'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Mimulopsis]]''
* ''[[Eranthemum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Eremomastax]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Eusiphon'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt; – syn ''[[Ruellia]]''
* ''[[Filetia]]'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''[[Fittonia]]'' &lt;small&gt;Coem.&lt;/small&gt;
* ''[[Forcipella]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;
* ''Forsythiopsis'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; – syn ''[[Oplonia]]''
* ''Geissomeria'' &lt;small&gt;Lindl.&lt;/small&gt; – syn ''[[Aphelandra]]''
* ''Glossochilus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Golaea'' &lt;small&gt;Chiov.&lt;/small&gt; – syn ''[[Crabbea]]''
* ''[[Graphandra]]'' &lt;small&gt;J.B.Imlay&lt;/small&gt;
* ''[[Graptophyllum]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Gymnophragma]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Gymnostachyum]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Gynocraterium'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''[[Staurogyne]]''
* ''[[Gypsacanthus]]'' &lt;small&gt;E.J.Lott et al.&lt;/small&gt;
* ''[[Haplanthodes]]'' &lt;small&gt;Kuntze&lt;/small&gt;
* ''[[Haplanthus]]'' Nees
* ''[[Harpochilus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Hemiadelphis'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''[[Hygrophila]]''
* ''[[Hemigraphis]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Henrya]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Herpetacanthus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Heteradelphia]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Holographis]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Hoverdenia]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Hulemacanthus]]'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''[[Hygrophila]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''[[Hypoestes]]'' (anisany ny ''Periestes'')
* ''[[Ichthyostoma]]'' &lt;small&gt;Hedrén &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Ionacanthus'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt; – syn ''[[Mellera]]''
* ''[[Isoglossa]]'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt;
* ''[[Isotheca]]'' &lt;small&gt;Turrill&lt;/small&gt;
* ''[[Jadunia]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Juruasia'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Herpetacanthus]]''
* ''[[Justicia]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Kalbreyeriella'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Stenostephanus]]''
* ''[[Kenyacanthus]]'' &lt;small&gt;I.Darbysh. &amp; Kiel&lt;/small&gt;
* ''[[Kosmosiphon]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Kudoacanthus]]'' &lt;small&gt;Hosok.&lt;/small&gt;
* ''[[Lankesteria]]'' &lt;small&gt;Lindl.&lt;/small&gt;
* ''[[Lasiocladus]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Leandriella]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Lepidagathis'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''Leptosiphonium'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt;
* ''Leptostachya'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Liberatia'' &lt;small&gt;Rizzini&lt;/small&gt;
* ''Linariantha'' &lt;small&gt;B.L.Burtt &amp; R.M.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Lophostachys'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt; – syn ''Lepidagathis''
* ''Louteridium'' &lt;small&gt;S.Watson&lt;/small&gt;
* ''Lychniothyrsus'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Mackaya'' Harv.
* ''Marcania'' &lt;small&gt;J.B.Imlay&lt;/small&gt;
* ''Mcdadea'' &lt;small&gt;E.A.Tripp &amp; I.Darbysh.&lt;/small&gt;
* ''Megalochlamys'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Megalostoma'' &lt;small&gt;Leonard&lt;/small&gt; – syn ''Justicia''
* ''Megaskepasma'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Meiosperma'' Raf.
* ''Melittacanthus'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Mellera'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Mendoncia'' &lt;small&gt;Vand.&lt;/small&gt;
* ''Metarungia'' &lt;small&gt;Baden&lt;/small&gt;
* ''Mexacanthus'' &lt;small&gt;T.F.Daniel&lt;/small&gt;
* ''Meyenia'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Mimulopsis'' &lt;small&gt;Schweinf.&lt;/small&gt;
* ''Mirandea'' &lt;small&gt;Rzed.&lt;/small&gt;
* ''Monechma'' &lt;small&gt;Hochst.&lt;/small&gt; – syn ''Meiosperma''
* ''Monothecium'' &lt;small&gt;Hochst.&lt;/small&gt;
* ''Morsacanthus'' &lt;small&gt;Rizzini&lt;/small&gt;
* ''Nelsonia'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Neohallia'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt; – syn ''Justicia''
* ''Neriacanthus'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Neuracanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Nicoteba'' Lindau
* ''Odontonema'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Ophiorrhiziphyllon'' &lt;small&gt;Kurz&lt;/small&gt; – syn ''Staurogyne''
* ''Oplonia'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
* ''Oreacanthus'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt; – syn ''Brachystephanus''
* ''Orophochilus'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''Aphelandra''
* ''Pachystachys'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Pachystrobilus'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''Strobilanthes''
* ''Pararuellia'' &lt;small&gt;Bremek. &amp; Nann.-Bremek.&lt;/small&gt;
* ''Pelecostemon'' &lt;small&gt;Leonard&lt;/small&gt; – syn ''Justicia''
* ''Pentstemonacanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Perenideboles'' &lt;small&gt;Ram.Goyena&lt;/small&gt; – syn ''Megaskepasma''
* ''Pericalypta'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Peristrophe'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''Dicliptera''
* ''Petalidium'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Phaulopsis'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''Phialacanthus'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Phidiasia'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt; – syn ''Odontonema''
* ''Phlogacanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Physacanthus'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Podorungia'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;
* ''Pogonospermum'' &lt;small&gt;Hochst&lt;/small&gt;.
* ''Poikilacanthus'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Polylychnis'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt;
* ''Populina'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;
* ''Pranceacanthus'' &lt;small&gt;Wassh.&lt;/small&gt;
* ''Pseudacanthopale'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Pseuderanthemum'' &lt;small&gt;Radlk.&lt;/small&gt;
* ''Pseudocalyx'' &lt;small&gt;Radlk.&lt;/small&gt;
* ''Pseudodicliptera'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Pseudoruellia'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Psilanthele'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Psiloesthes'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Ptyssiglottis'' &lt;small&gt;T.Anderson&lt;/small&gt;
* ''Pulchranthus'' &lt;small&gt;V.M.Baum et al.&lt;/small&gt;
* ''Pupilla'' &lt;small&gt;Rizzini&lt;/small&gt; – syn ''Justicia''
* ''Razisea'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt; – syn ''Stenostephanus''
* ''Rhaphidospora'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Rhinacanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Rhombochlamys'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''Aphelandra''
* ''Ritonia'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Rostellularia'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
* ''Ruellia'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Ruelliopsis'' &lt;small&gt;C.B.Clarke&lt;/small&gt;
* ''Rungia'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Ruspolia'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Ruttya'' &lt;small&gt;Harv.&lt;/small&gt;
* ''× Ruttyruspolia'' &lt;small&gt;A.Meeuse &amp; de Wet&lt;/small&gt; (''Ruspolia × Ruttya'')
* ''Saintpauliopsis'' &lt;small&gt;Staner&lt;/small&gt;
* ''Salpinctium'' &lt;small&gt;T.J.Edwards&lt;/small&gt; – syn ''Asystasia''
* ''Salpixantha'' &lt;small&gt;Hook.&lt;/small&gt;
* ''Samuelssonia'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Sanchezia'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Santapaua'' &lt;small&gt;N.P.Balakr. &amp; Subr.&lt;/small&gt; – syn ''Hygrophila''
* ''Sapphoa'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Satanocrater'' &lt;small&gt;Schweinf.&lt;/small&gt;
* ''Sautiera'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt; – syn ''Dyschoriste''
* ''Schaueria'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Schaueriopsis'' &lt;small&gt;Champl. &amp; I.Darbysh.&lt;/small&gt;
* ''Schwabea'' &lt;small&gt;Endl.&lt;/small&gt; 
* ''Sclerochiton'' &lt;small&gt;Harv.&lt;/small&gt;
* ''Sebastiano-schaueria'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Sericospora'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; 
* ''Siphonoglossa'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt; – syn ''Justicia''
* ''Spathacanthus'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;
* ''Sphacanthus'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Sphinctacanthus'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Spirostigma'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Stachyacanthus'' Nees
* ''Standleyacanthus'' &lt;small&gt;Leonard&lt;/small&gt; – syn ''Herpetacanthus''
* ''Staurogyne'' &lt;small&gt;Wall.&lt;/small&gt; (anisany ny ''S. repens'')
* ''Steirosanchezia'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''Sanchezia''
* ''Stenandriopsis'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Stenandrium'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Stenostephanus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Stenothyrsus'' &lt;small&gt;C.B.Clarke&lt;/small&gt;
* ''Streblacanthus'' &lt;small&gt;Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Streptosiphon'' &lt;small&gt;Mildbr.&lt;/small&gt;
* ''Strobilanthes'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Strobilanthopsis'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Styasasia'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt; – syn ''Asystasia''
* ''Suessenguthia'' &lt;small&gt;Merxm.&lt;/small&gt;
* ''Symplectochilus'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Synchoriste'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; – syn ''Lasiocladus''
* ''Tabascina'' Baill.
* ''Taeniandra'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''Strobilanthes''
* ''Tarphochlamys'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''Strobilanthes''
* ''Teliostachya'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''Lepidagathis''
* ''Tessmanniacanthus'' &lt;small&gt;Mildbr.&lt;/small&gt;
* ''Tetramerium'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Theileamea'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; – syn ''Chlamydacanthus''
* ''[[Thunbergia]]'' &lt;small&gt;Retz.&lt;/small&gt;
* ''Thyrsacanthus'' &lt;small&gt;Moric&lt;/small&gt;.
* ''Thysanostigma'' &lt;small&gt;J.B.Imlay&lt;/small&gt;
* ''Tremacanthus'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Triaenanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''Strobilanthes''
* ''Trichanthera'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Trichaulax'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Trichocalyx'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''Trichosanchezia'' &lt;small&gt;Mildbr.&lt;/small&gt;
* ''Ulleria'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Vavara'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Vindasia'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Warpuria'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt; – syn ''Podorungia''
* ''Whitfieldia'' &lt;small&gt;Hook.&lt;/small&gt;
* ''Wuacanthus'' &lt;small&gt;Y.F.Deng, N.H.Xia &amp; H.Peng&lt;/small&gt;
* ''Xantheranthemum'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Xerothamnella'' &lt;small&gt;C.T.White&lt;/small&gt;
* ''Xylacanthus'' &lt;small&gt;Aver. &amp; K.S.Nguyen&lt;/small&gt;
* ''Yeatesia'' &lt;small&gt;Small&lt;/small&gt;
* ''Zygoruellia'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;

=== Antokon-javamaniry hita eto Madagasikara ===
Eto [[Madagasikara]], ny fianakaviana ''Acanthaceae'' dia ahitana antokon-javamaniry eo amin' ny 32 ka hatramin' ny 40 eo ho eo.

* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Ambongia]]''
* ''[[Anisotes]]'' (nampidirina ao ny ''Danguya'')
* ''[[Asystasia]]''
* ''[[Barleria]]''
* ''[[Blepharis]]''
* ''[[Boutonia]]''
* ''[[Brachystephanus]]'' (nampidirina ao ny ''Vavara'')
* ''[[Brillantaisia]]''
* ''[[Champluviera]]''
* ''[[Chlamydocardia]]''
* ''[[Crossandra]]''
* ''[[Dicliptera]]'' (nampidirina ao ny ''Peristrophe'' sy ny ''Pseudodicliptera'')
* ''[[Dolichostachys]]''
* ''[[Dyschoriste]]''
* ''[[Ecbolium]]''
* ''[[Hygrophila]]'' (nampidirina ao ny ''Zygoruellia'')
* ''[[Hypoestes]]''
* ''[[Isoglossa]]'' (nampidirina ao ny ''Celerina'', ny ''Conocalyx'', ny ''Melittacanthus'', ny ''Ritonia'' ary ny ''Sphacanthus'')
* ''[[Justicia]]'' (nampidirina ao ny ''Anisostachya'', ny ''Forcipella'', ny ''Harnieria'' ny ''Populina'')
* ''[[Lasiocladus]]''
* ''[[Leandriella]]''
* ''[[Lepidagathis]]''
* ''[[Megalochlamys]]''
* ''[[Melittacanthus]]''
* ''[[Mellera]]'' (nampidirina ao ny ''Ionacanthus'')
* ''[[Mendoncia]]''
* ''[[Monothecium]]''
* ''[[Oplonia]]'' (nampidirina ao ny ''Forsythiopsis'')
* ''[[Pericalypta]]''
* ''[[Phaulopsis]]''
* ''[[Podorungia]]''
* ''[[Rhinacanthus]]''
* ''[[Ruellia]]'' (nampidirina ao ny ''Benoicanthus'' sy ny ''Eusiphon'' ary ny ''Pseudoruellia'')
* ''[[Rungia]]''
* ''[[Stenandriopsis]]'' (indraindray ampanakaikezina ny ''Achyrocalyx'' na ny ''Stenandrium'')
* ''[[Thunbergia]]''
* ''[[Vindasia]]''
* ''[[Whitfieldia]]''</text>
      <sha1>p2h46tk6zgrdvmcerqeoi2huaomhyxd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147042</id>
      <parentid>1147041</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T15:26:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16447" sha1="o1tzbe4s1o7giav1asft0knoymzj7hs" xml:space="preserve">[[Sary:Acanthus mollis spike pair Erice.jpg|vignette|416x416px|''[[Acanthus mollis]]'']]
Ny '''''Acanthaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Ahitana karazana 2&amp;nbsp;500 hatramin' ny 4&amp;nbsp;000, izay mitsinjara amin' ny antokon-javamairy manodidina ny 250 izy io. [[Zavamaniry ahitra|Ahitra]], [[hazobotry]], na [[vahy]] trôpikaly ny ankamaroany; maniry eny amin' ny zavamaniry hafa (epifita) ny sasany. Karazana vitsivitsy ihany no miparitaka any amin' ny faritra manana [[toetany antonony]]. I [[Indônezia]], i [[Malezia]], i [[Afrika]], i [[Brezila]] ary i [[Amerika Afovoany]] no foibe lehibe amin' ny faritra aniriany. Saika hita any amin' ny toerana rehetra ny zavamaniry ao amin' ilay fianakaviana, anisan' izany ny [[ala]] mikitroka na mahalana, tanin-kirihitra, [[saha]] sy [[lohasaha]] mando, [[morontsiraka]] sy faritra an-d[[ranomasina]], [[heniheny]] ary [[ala honko]].

== A antokon-javamaniry ==
[[Sary:Barleria prionitis (Porcupine flower) in Hyderabad, AP W IMG 9989.jpg|vignette|''[[Barleria prionitis]]'']]
Tamin' ny 2 Desambra 2021 dia nanaiky antokon-javamaniry 217 ny [[Germplasm Resources Information Network]]. Tamin' ny Janoary 2024 dia manaiky antokon-javamaniry 207 ny [[Plants of the World Online]].

* ''[[Acanthopale]]'' &lt;small&gt;C.B.Clarke&lt;/small&gt;
* ''[[Acanthopsis]]'' &lt;small&gt;Harv.&lt;/small&gt;
* ''Acanthostelma'' &lt;small&gt;Bidgood &amp; Brummitt&lt;/small&gt; – syn ''[[Crabbea]]''
* ''Acanthura'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Lepidagathis]]''
* ''[[Acanthus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Achyrocalyx'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt; - syn ''[[Stenandriopsis]]''
* ''Aechmanthera'' – syn  ''[[Strobilanthes]]''
* ''Adhatoda'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt; – syn ''[[Justicia]]''
* ''[[Afrofittonia]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Ambongia]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''[[Ancistranthus]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Andrographis]]'' &lt;small&gt;Wall. ex Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Angkalanthus]]'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''[[Anisacanthus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Anisosepalum]]'' &lt;small&gt;E.Hossain&lt;/small&gt;
* ''[[Anisostachya]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Anisotes]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Anomacanthus]]'' &lt;small&gt;R.D.Good&lt;/small&gt;
* ''Apassalus'' &lt;small&gt;Kobuski&lt;/small&gt; – syn ''[[Dyschoriste]]''
* ''[[Aphanosperma]]'' &lt;small&gt;T.F.Daniel&lt;/small&gt;
* ''[[Aphelandra]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt; (anisany ny ''A. squarrosa'',)
* ''Aphelandrella'' &lt;small&gt;Mildbr.&lt;/small&gt; – syn ''[[Aphelandra]]''
* ''[[Ascotheca]]'' &lt;small&gt;Heine&lt;/small&gt;
* ''[[Asystasia]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Asystasiella'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Asystasia]]''
* ''[[Avicennia]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Aymoreana]]'' &lt;small&gt;Braz, T.F.Daniel &amp; Kiel&lt;/small&gt;
* ''[[Ballochia]]'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''[[Barleria]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Barleriola]]'' &lt;small&gt;Oerst&lt;/small&gt;
* ''Benoicanthus'' &lt;small&gt;Heine &amp; A.Raynal&lt;/small&gt; – syn ''[[Ruellia]]''
* ''Blechum'' &lt;small&gt;P.Browne&lt;/small&gt; – syn ''[[Ruellia]]''
* ''[[Blepharis]]'' &lt;small&gt;Juss.&lt;/small&gt;
* ''[[Borneacanthus]]'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt;
* ''[[Boutonia]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''[[Brachystephanus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Bravaisia]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
* ''[[Brillantaisia]]'' &lt;small&gt;P.Beauv.&lt;/small&gt;
* ''[[Brunoniella]]'' &lt;small&gt;Bremek&lt;/small&gt;.
* ''[[Calacanthus]]'' &lt;small&gt;T.Anderson ex Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''Calophanoides'' &lt;small&gt;(C.B.Clarke) Ridl.&lt;/small&gt; – syn ''[[Justicia]]''
* ''[[Calycacanthus]]'' &lt;small&gt;K.Schum.&lt;/small&gt;
* ''[[Camarotea]]'' &lt;small&gt;Scott-Elliot&lt;/small&gt;
* ''[[Carlowrightia]]'' &lt;small&gt;A.Gray&lt;/small&gt;
* ''[[Celerina]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''[[Cephalacanthus]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Cephalophis]]'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''[[Chalarothyrsus]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Chamaeranthemum]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Championella'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''[[Strobilanthes]]''
* ''[[Champluviera]]'' &lt;small&gt;I.Darbysh., T.F.Daniel &amp; Ki&lt;/small&gt;el
* ''[[Chileranthemum]]'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt;
* ''[[Chlamydacanthus]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Chlamydocardia]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Chlamydostachya'' &lt;small&gt;Mildbr.&lt;/small&gt; – syn ''[[Anisotes]]''
* ''[[Chorisochora]]'' Vollesen
* ''[[Chroesthes]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''[[Clinacanthus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Clistax]]'' &lt;small&gt;Mart.&lt;/small&gt;
* ''[[Codonacanthus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Conocalyx]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Corymbostachys'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Anisostachya]]''
* ''[[Cosmianthemum]]'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt;
* ''[[Crabbea]]'' &lt;small&gt;Harv.&lt;/small&gt;
* ''[[Crossandra]]'' &lt;small&gt;Salisb.&lt;/small&gt;
* ''[[Crossandrella]]'' &lt;small&gt;C.B.Clarke&lt;/small&gt;
* ''[[Cuenotia]]'' &lt;small&gt;Rizzini&lt;/small&gt;
* ''[[Cyclacanthus]]'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Cylindrosolenium'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Stenostephanus]]''
* ''[[Cynarospermum]]'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''[[Cyphacanthus]]'' &lt;small&gt;Leonard&lt;/small&gt;
* ''Dactylostegium'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; syn ''[[Dicliptera]]''
* ''Danguya'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt; – syn ''[[Anisotes]]''
* ''Dasytropis'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''[[Dianthera]]'' L. (syn: ''Amphiscopia, Centrilla, Diplanthera, Jungia'')
* ''[[Diceratotheca]]'' &lt;small&gt;J.R.I.Wood &amp; Scotland&lt;/small&gt;
* ''[[Dichazothece]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Dicladanthera]]'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt;
* ''[[Dicliptera]]'' &lt;small&gt;Juss.&lt;/small&gt;
* ''Didyplosandra'' &lt;small&gt;Wight ex Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''[[Strobilanthes]]''
* ''Dipteracanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''[[Ruellia]]''
* ''[[Dinteracanthus]]'' &lt;small&gt;C.B.Clarke ex Schinz&lt;/small&gt;
* ''[[Dischistocalyx]]'' &lt;small&gt;T.Anderson ex Benth. &amp; Hook.f.&lt;/small&gt;
* ''[[Dolichostachys]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Drejera'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''[[Thyrsacanthus]]''
* ''Drejerella'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Justicia]]''
* ''[[Duosperma]]'' &lt;small&gt;Dayton&lt;/small&gt;
* ''[[Dyschoriste]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Ecbolium]]'' &lt;small&gt;Kurz&lt;/small&gt;
* ''[[Echinacanthus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Elytraria]]'' &lt;small&gt;Michx.&lt;/small&gt;
* ''Encephalosphaera'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Aphelandra]]''
* ''Epiclastopelma'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Mimulopsis]]''
* ''[[Eranthemum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''[[Eremomastax]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Eusiphon'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt; – syn ''[[Ruellia]]''
* ''[[Filetia]]'' &lt;small&gt;Miq.&lt;/small&gt;
* ''[[Fittonia]]'' &lt;small&gt;Coem.&lt;/small&gt;
* ''[[Forcipella]]'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;
* ''Forsythiopsis'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; – syn ''[[Oplonia]]''
* ''Geissomeria'' &lt;small&gt;Lindl.&lt;/small&gt; – syn ''[[Aphelandra]]''
* ''Glossochilus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Golaea'' &lt;small&gt;Chiov.&lt;/small&gt; – syn ''[[Crabbea]]''
* ''[[Graphandra]]'' &lt;small&gt;J.B.Imlay&lt;/small&gt;
* ''[[Graptophyllum]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Gymnophragma]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Gymnostachyum]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Gynocraterium'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''[[Staurogyne]]''
* ''[[Gypsacanthus]]'' &lt;small&gt;E.J.Lott et al.&lt;/small&gt;
* ''[[Haplanthodes]]'' &lt;small&gt;Kuntze&lt;/small&gt;
* ''[[Haplanthus]]'' Nees
* ''[[Harpochilus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Hemiadelphis'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''[[Hygrophila]]''
* ''[[Hemigraphis]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Henrya]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Herpetacanthus]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Heteradelphia]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Holographis]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Hoverdenia]]'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Hulemacanthus]]'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''[[Hygrophila]]'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''[[Hypoestes]]'' (anisany ny ''Periestes'')
* ''[[Ichthyostoma]]'' &lt;small&gt;Hedrén &amp; Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Ionacanthus'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt; – syn ''[[Mellera]]''
* ''[[Isoglossa]]'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt;
* ''[[Isotheca]]'' &lt;small&gt;Turrill&lt;/small&gt;
* ''[[Jadunia]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Juruasia'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Herpetacanthus]]''
* ''[[Justicia]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Kalbreyeriella'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''[[Stenostephanus]]''
* ''[[Kenyacanthus]]'' &lt;small&gt;I.Darbysh. &amp; Kiel&lt;/small&gt;
* ''[[Kosmosiphon]]'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''[[Kudoacanthus]]'' &lt;small&gt;Hosok.&lt;/small&gt;
* ''[[Lankesteria]]'' &lt;small&gt;Lindl.&lt;/small&gt;
* ''[[Lasiocladus]]'' &lt;small&gt;Bojer ex Nees&lt;/small&gt;
* ''[[Leandriella]]'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Lepidagathis'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''Leptosiphonium'' &lt;small&gt;F.Muell.&lt;/small&gt;
* ''Leptostachya'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Liberatia'' &lt;small&gt;Rizzini&lt;/small&gt;
* ''Linariantha'' &lt;small&gt;B.L.Burtt &amp; R.M.Sm.&lt;/small&gt;
* ''Lophostachys'' &lt;small&gt;Pohl&lt;/small&gt; – syn ''Lepidagathis''
* ''Louteridium'' &lt;small&gt;S.Watson&lt;/small&gt;
* ''Lychniothyrsus'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Mackaya'' Harv.
* ''Marcania'' &lt;small&gt;J.B.Imlay&lt;/small&gt;
* ''Mcdadea'' &lt;small&gt;E.A.Tripp &amp; I.Darbysh.&lt;/small&gt;
* ''Megalochlamys'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Megalostoma'' &lt;small&gt;Leonard&lt;/small&gt; – syn ''Justicia''
* ''Megaskepasma'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Meiosperma'' Raf.
* ''Melittacanthus'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Mellera'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Mendoncia'' &lt;small&gt;Vand.&lt;/small&gt;
* ''Metarungia'' &lt;small&gt;Baden&lt;/small&gt;
* ''Mexacanthus'' &lt;small&gt;T.F.Daniel&lt;/small&gt;
* ''Meyenia'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Mimulopsis'' &lt;small&gt;Schweinf.&lt;/small&gt;
* ''Mirandea'' &lt;small&gt;Rzed.&lt;/small&gt;
* ''Monechma'' &lt;small&gt;Hochst.&lt;/small&gt; – syn ''Meiosperma''
* ''Monothecium'' &lt;small&gt;Hochst.&lt;/small&gt;
* ''Morsacanthus'' &lt;small&gt;Rizzini&lt;/small&gt;
* ''Nelsonia'' &lt;small&gt;R.Br.&lt;/small&gt;
* ''Neohallia'' &lt;small&gt;Hemsl.&lt;/small&gt; – syn ''Justicia''
* ''Neriacanthus'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Neuracanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Nicoteba'' Lindau
* ''Odontonema'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Ophiorrhiziphyllon'' &lt;small&gt;Kurz&lt;/small&gt; – syn ''Staurogyne''
* ''Oplonia'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
* ''Oreacanthus'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt; – syn ''Brachystephanus''
* ''Orophochilus'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''Aphelandra''
* ''Pachystachys'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Pachystrobilus'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''Strobilanthes''
* ''Pararuellia'' &lt;small&gt;Bremek. &amp; Nann.-Bremek.&lt;/small&gt;
* ''Pelecostemon'' &lt;small&gt;Leonard&lt;/small&gt; – syn ''Justicia''
* ''Pentstemonacanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Perenideboles'' &lt;small&gt;Ram.Goyena&lt;/small&gt; – syn ''Megaskepasma''
* ''Pericalypta'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Peristrophe'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''Dicliptera''
* ''Petalidium'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Phaulopsis'' &lt;small&gt;Willd.&lt;/small&gt;
* ''Phialacanthus'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Phidiasia'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt; – syn ''Odontonema''
* ''Phlogacanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Physacanthus'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Podorungia'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;
* ''Pogonospermum'' &lt;small&gt;Hochst&lt;/small&gt;.
* ''Poikilacanthus'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Polylychnis'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt;
* ''Populina'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;
* ''Pranceacanthus'' &lt;small&gt;Wassh.&lt;/small&gt;
* ''Pseudacanthopale'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Pseuderanthemum'' &lt;small&gt;Radlk.&lt;/small&gt;
* ''Pseudocalyx'' &lt;small&gt;Radlk.&lt;/small&gt;
* ''Pseudodicliptera'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Pseudoruellia'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Psilanthele'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Psiloesthes'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Ptyssiglottis'' &lt;small&gt;T.Anderson&lt;/small&gt;
* ''Pulchranthus'' &lt;small&gt;V.M.Baum et al.&lt;/small&gt;
* ''Pupilla'' &lt;small&gt;Rizzini&lt;/small&gt; – syn ''Justicia''
* ''Razisea'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt; – syn ''Stenostephanus''
* ''Rhaphidospora'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Rhinacanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Rhombochlamys'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''Aphelandra''
* ''Ritonia'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Rostellularia'' &lt;small&gt;Rchb.&lt;/small&gt;
* ''Ruellia'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''Ruelliopsis'' &lt;small&gt;C.B.Clarke&lt;/small&gt;
* ''Rungia'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Ruspolia'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Ruttya'' &lt;small&gt;Harv.&lt;/small&gt;
* ''× Ruttyruspolia'' &lt;small&gt;A.Meeuse &amp; de Wet&lt;/small&gt; (''Ruspolia × Ruttya'')
* ''Saintpauliopsis'' &lt;small&gt;Staner&lt;/small&gt;
* ''Salpinctium'' &lt;small&gt;T.J.Edwards&lt;/small&gt; – syn ''Asystasia''
* ''Salpixantha'' &lt;small&gt;Hook.&lt;/small&gt;
* ''Samuelssonia'' &lt;small&gt;Urb. &amp; Ekman&lt;/small&gt;
* ''Sanchezia'' &lt;small&gt;Ruiz &amp; Pav.&lt;/small&gt;
* ''Santapaua'' &lt;small&gt;N.P.Balakr. &amp; Subr.&lt;/small&gt; – syn ''Hygrophila''
* ''Sapphoa'' &lt;small&gt;Urb.&lt;/small&gt;
* ''Satanocrater'' &lt;small&gt;Schweinf.&lt;/small&gt;
* ''Sautiera'' &lt;small&gt;Decne.&lt;/small&gt; – syn ''Dyschoriste''
* ''Schaueria'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Schaueriopsis'' &lt;small&gt;Champl. &amp; I.Darbysh.&lt;/small&gt;
* ''Schwabea'' &lt;small&gt;Endl.&lt;/small&gt; 
* ''Sclerochiton'' &lt;small&gt;Harv.&lt;/small&gt;
* ''Sebastiano-schaueria'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Sericospora'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; 
* ''Siphonoglossa'' &lt;small&gt;Oerst.&lt;/small&gt; – syn ''Justicia''
* ''Spathacanthus'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;
* ''Sphacanthus'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Sphinctacanthus'' &lt;small&gt;Benth.&lt;/small&gt;
* ''Spirostigma'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Stachyacanthus'' Nees
* ''Standleyacanthus'' &lt;small&gt;Leonard&lt;/small&gt; – syn ''Herpetacanthus''
* ''Staurogyne'' &lt;small&gt;Wall.&lt;/small&gt; (anisany ny ''S. repens'')
* ''Steirosanchezia'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt; – syn ''Sanchezia''
* ''Stenandriopsis'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Stenandrium'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Stenostephanus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Stenothyrsus'' &lt;small&gt;C.B.Clarke&lt;/small&gt;
* ''Streblacanthus'' &lt;small&gt;Kuntze&lt;/small&gt;
* ''Streptosiphon'' &lt;small&gt;Mildbr.&lt;/small&gt;
* ''Strobilanthes'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt;
* ''Strobilanthopsis'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt;
* ''Styasasia'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt; – syn ''Asystasia''
* ''Suessenguthia'' &lt;small&gt;Merxm.&lt;/small&gt;
* ''Symplectochilus'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Synchoriste'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; – syn ''Lasiocladus''
* ''Tabascina'' Baill.
* ''Taeniandra'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''Strobilanthes''
* ''Tarphochlamys'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''Strobilanthes''
* ''Teliostachya'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''Lepidagathis''
* ''Tessmanniacanthus'' &lt;small&gt;Mildbr.&lt;/small&gt;
* ''Tetramerium'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt;
* ''Theileamea'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt; – syn ''Chlamydacanthus''
* ''[[Thunbergia]]'' &lt;small&gt;Retz.&lt;/small&gt;
* ''Thyrsacanthus'' &lt;small&gt;Moric&lt;/small&gt;.
* ''Thysanostigma'' &lt;small&gt;J.B.Imlay&lt;/small&gt;
* ''Tremacanthus'' &lt;small&gt;S.Moore&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Triaenanthus'' &lt;small&gt;Nees&lt;/small&gt; – syn ''Strobilanthes''
* ''Trichanthera'' &lt;small&gt;Kunth&lt;/small&gt;
* ''Trichaulax'' &lt;small&gt;Vollesen&lt;/small&gt;
* ''Trichocalyx'' &lt;small&gt;Balf.f.&lt;/small&gt;
* ''Trichosanchezia'' &lt;small&gt;Mildbr.&lt;/small&gt;
* ''Ulleria'' &lt;small&gt;Bremek.&lt;/small&gt; – syn ''Ruellia''
* ''Vavara'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Vindasia'' &lt;small&gt;Benoist&lt;/small&gt;
* ''Warpuria'' &lt;small&gt;Stapf&lt;/small&gt; – syn ''Podorungia''
* ''Whitfieldia'' &lt;small&gt;Hook.&lt;/small&gt;
* ''Wuacanthus'' &lt;small&gt;Y.F.Deng, N.H.Xia &amp; H.Peng&lt;/small&gt;
* ''Xantheranthemum'' &lt;small&gt;Lindau&lt;/small&gt;
* ''Xerothamnella'' &lt;small&gt;C.T.White&lt;/small&gt;
* ''Xylacanthus'' &lt;small&gt;Aver. &amp; K.S.Nguyen&lt;/small&gt;
* ''Yeatesia'' &lt;small&gt;Small&lt;/small&gt;
* ''Zygoruellia'' &lt;small&gt;Baill.&lt;/small&gt;

=== Antokon-javamaniry hita eto Madagasikara ===
Eto [[Madagasikara]], ny fianakaviana ''Acanthaceae'' dia ahitana antokon-javamaniry eo amin' ny 32 ka hatramin' ny 40 eo ho eo.

* ''[[Acanthopale]]''
* ''[[Ambongia]]''
* ''[[Anisotes]]'' (nampidirina ao ny ''Danguya'')
* ''[[Asystasia]]''
* ''[[Barleria]]''
* ''[[Blepharis]]''
* ''[[Boutonia]]''
* ''[[Brachystephanus]]'' (nampidirina ao ny ''Vavara'')
* ''[[Brillantaisia]]''
* ''[[Champluviera]]''
* ''[[Chlamydocardia]]''
* ''[[Crossandra]]''
* ''[[Dicliptera]]'' (nampidirina ao ny ''Peristrophe'' sy ny ''Pseudodicliptera'')
* ''[[Dolichostachys]]''
* ''[[Dyschoriste]]''
* ''[[Ecbolium]]''
* ''[[Hygrophila]]'' (nampidirina ao ny ''Zygoruellia'')
* ''[[Hypoestes]]''
* ''[[Isoglossa]]'' (nampidirina ao ny ''Celerina'', ny ''Conocalyx'', ny ''Melittacanthus'', ny ''Ritonia'' ary ny ''Sphacanthus'')
* ''[[Justicia]]'' (nampidirina ao ny ''Anisostachya'', ny ''Forcipella'', ny ''Harnieria'' ny ''Populina'')
* ''[[Lasiocladus]]''
* ''[[Leandriella]]''
* ''[[Lepidagathis]]''
* ''[[Megalochlamys]]''
* ''[[Melittacanthus]]''
* ''[[Mellera]]'' (nampidirina ao ny ''Ionacanthus'')
* ''[[Mendoncia]]''
* ''[[Monothecium]]''
* ''[[Oplonia]]'' (nampidirina ao ny ''Forsythiopsis'')
* ''[[Pericalypta]]''
* ''[[Phaulopsis]]''
* ''[[Podorungia]]''
* ''[[Rhinacanthus]]''
* ''[[Ruellia]]'' (nampidirina ao ny ''Benoicanthus'' sy ny ''Eusiphon'' ary ny ''Pseudoruellia'')
* ''[[Rungia]]''
* ''[[Stenandriopsis]]'' (indraindray ampanakaikezina ny ''Achyrocalyx'' na ny ''Stenandrium'')
* ''[[Thunbergia]]''
* ''[[Vindasia]]''
* ''[[Whitfieldia]]''</text>
      <sha1>o1tzbe4s1o7giav1asft0knoymzj7hs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antoine de Padoue Rahajarizafy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293345</id>
    <revision>
      <id>1147059</id>
      <parentid>1142888</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:37:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13488" sha1="ec4ud8v12kjdoej4hy3dh7xyjm6x5zz" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:Antoine de padoue Rahajarizafy.jpg
|anarana=Antoine de Padoue Rahajarizafy
|teraka=7 Avrily 1911
|toerana=tao Antananarivo
|maty=2 Marsa 1974
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[pretra zezoita katôlika malagasy]] [[Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny Fikambanan'i Jesoa teto Madagasikara]]
}}


I '''Antoine de Padoue Rahajarizafy''' dia [[pretra]] [[zezoita]] katôlika malagasy, manam-pahaizana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ary anisan' ny filôzôfa sy mpanoratra malaza tamin' ny taonjato faha-20. Teraka tamin' ny 7 Avrily 1911 tao [[Antananarivo]] ary maty ny 2 Marsa 1974 teo amin' ny faha 62 taonany tao Antananarivo. Nandritra ny androm-piainany dia nitana andraikitra maro izy: mpampianatra (indrindra ny teny malagasy), mpampiofana tanora, mpiandraikitra ny fampianarana katôlika tao Antananarivo, lehiben' ny Petit Séminaire, ary pretram-paroasy tao Ambatonilita. Mpikambana sy mpiara-miasa tao amin'ny [[Akademia Malagasy]] izy ary Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] teto Madagasikara tamin'ny taona 1969. Tena betsaka ny zavatra nosoratan' i Antoine de Padoue Rahajarizafy ary namela asa lehibe natokany ho an' ny tantaran' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]], ho an' ny [[môraly]] netim-paharazana malagasy ary koa ny ho an' ny [[fiteny malagasy]], izay nandraisany anjara tamin' ny fampiroboroboana sy ny fampitana ny vakoka ara-kolontsaina malagasy amin' ny fomba fijery kristiana voahazava.

== Fiainany manokana ==

=== Fahazazany sy fahatanorany ===
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny ny 7 Avrily 1911 izy, ary zanak' i J.-B. Rahajarizafy. Nahazo fiofanana voalohany avy amin' ny Frères des Écoles Chrétiennes teny Andohalo (1918–1920), avy eo tao amin' ny Collège Saint-Michel (1921–1923), talohan' ny nidirany tao amin' ny Petit Séminaire d'Ambohipo. Avy eo izy dia nanaraka fiofanana ara-pivavahana maharitra izay nitarika azy ho amin' ny [[Ôrdinasiôna|fanokanana]] ho [[pretra]] tamin' ny taona 1941. Nitombo tao anatin' ny tontolon' ny kolontsaina sy ny fanoloran-tena ara-tsaina izy sady mpanoratra nalaza tamin' ny androny.

Ny fisainany dia novolavolain' ny famakiany ny asa soratry ny olo-malaza amin' ny sehatra ara-panahy sy ara-pilôzôfia toa an' i [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], i [[Debendranath Tagore|Tagore]], i [[Kônfosiosy|Kǒng Fūzǐ]] (na Kônfosiosy), i [[René Descartes|Descartes]] ary i [[Henri Bergson|Bergson]], izay namoha ny fahasarotam-piarony momba ny [[fahendrena]] malagasy sy ny maha-izy azy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ary ny fifanakalozana eo amin' ny samy [[kolontsaina]].

=== Fianakaviana ===
Iray amin’ireo valo mianadahy i Dada Rahajarizafy, ary fahenina izy. Izy dia avy amin'ny ray aman-dreniny, avy amin'ny olona manakaja [[merina]] lehibe. 

==== Ny rainy ====
Tamin’ny alalan’i Jean-Baptiste Rahajarizafy rainy no niaingany avy any [[Ambohimandrosohasina]], havoana kely iray atsinanan’ny havoanan’ny mpanjaka [[Ambohimanga]], ka avy amin’ny fianakavian’[[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]] tao [[Avaradrano]], izay akaiky ny fahefan’ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro[[Andriamasinavalona|.]] Ity farany, taorian'ny fianarana nahomby tao amin'ny kolejy Saint-Michel tao Ambohipo izay nanehoany ny fahavitrihan'ny saina sy ny fahazotoana hianatra, dia natolotra an'i Lyautey taty aoriana, komandy, lehiben'ny mpiasan'i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ary tompon'andraikitra amin'ny fampitoniana ny Nosy, ho sekretera manokana sy mpandika teny. Notendren’i Lyautey ho governoran’i Fianarantsoa izy ary nomeny voninahitra ho rain’ny lahimatoany, Gabriel Hubert Marie Rahajarizafy, teraka ny taona 1897 (izay nomeny ny anarany faharoa hoe Hubert), zokin’i Mompera Rahajarizafy. Jean-Baptiste Rahajarizafy dia mpanao gazety ihany koa tamin'ny solon'anarana hoe &quot;Juvenis&quot; mandra-pahafatiny tampoka tamin’ny 1915.

==== Ny reniny ====
Ny reniny, Véronique Razafimbero, sy ny rainy Rahajarizafy avy ao [[Ambohidrapeto]], iray amin'ny [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina]], sy ao anatiny [[zazamarolahy]], anisan'ny olona manankaja tao amin'ny [[Merina]] anisan'ny zanaka mpanjaka taranak'  [[Andrianampoinimerina]] sy [[Ramanantenasoa]], iray amin'ny vadiny ara-dalana. Ny fianakaviany angamba no nanome azy ny firaiketam-pony tamin’ny fahendren’ny razambeny, ka Andrianampoinimerina no isan’ireo mpiahy lehibe indrindra, ka noho izany dia nanome aingam-panahy azy hanoratra ireo boky dimy amin’ny Ombalahibemaso, ary koa ny hafanam-pon’ny finoany kristiana, izay nolovainy tamin’ny raibeny, mpitoriteny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] malaza. Niova ho Katolika ny reniny, rehefa nanambady ny rainy.

== Lalam piainany ==

=== Fanoloran-tena amin'ny fivavahana kristiana ===
Vao maraina be dia nandao ny faribolan’ny fianakaviana i Antoine ary niditra tao amin’ny seminera, nanery tsikelikely ny tenany ho amin’ny fiainana henjana kokoa araka ny filazany hoe: &quot;mba hanakaiky kokoa an'Andriamanitra&quot;. Niditra tao amin' ny fikambanana izy tamin’ny 20 novambra 1935 ary lasa pretra tamin’ny 21 jona 1941.

=== Fanandratana ny fahendren'ny razana ===
Torak’izany ihany koa, izy izay niaiky ny tenany ho nostalgia ho an’ny fahendren’ny razamben’ny Malagasy, dia nanomboka nandray an-tsoratra ny tantara sy tantara an-tsary manokana momba ny fomban-drazana malagasy izy tamin’izy 19 taona mba hitahiry azy ireo ary avy eo nampita izany tamin’ny taranaka liana loatra tamin’ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]] sy ny môderina. Tamin’izany fotoana izany, fony izy regent (mopera vaovao nandalina ny [[Filôzôfia|filozofia]]) sy mpampianatra tao Amparibe, no nanombohany nanoratra ''Ny Ombalahibemaso'', izay asa mitantara ny fiainan’[[Andrianampoinimerina]] sy ny fahendrena ary ny zava-bitany (indrindra fa ny fananganana ny &quot;[[Fokonolona]]&quot;, ny &quot;Imerina enin-toko&quot; na koa ny fandrindrana ny tsena isan-karazany na ny fiaraha-monina amin'ny ankapobeny, …). Ezaka mafy sy nafana fo ny fanoratana ireo boky dimy, ka nidina tany am-piasana ilay raim-pianakaviana raha vantany vao nanam-potoana malalaka, ka nifandimby ny fanaovana naoty sy ny fikarohana.

=== Fanabeazana ny tanora ===
Teo amin’ny famelomana ny hasin’ny razana efa hadino dia niasa manokana tamin’ny fanabeazana ny tanora i Mompera Rahajarizafy. Amin’ny maha-tia tanindrazana resy lahatra azy dia nanentana mafy ny mpianatra malagasy ny tenany mba tsy ho voafitaka amin’ny zava-bita isan-karazany ambaran’ny fihoaram-pefy amin’ny andro môderina izay, araka ny nambarany, dia mampita hevitra manokana ho an’ny vahiny ihany ary tsy misy ifandraisany amin’ny fisainana malagasy. Izany indrindra no nanentanany ny tanora hifantoka bebe kokoa amin’ny fanatanjahantena.

=== Fisondrotana ===
Ny fisondrotan’i Mompera Antoine de Padoue teo anivon’ireo [[Zezoita]] [[Madagasikara|malagasy]] mitovy taona aminy dia niavaka:

* izy no rektora malagasy voalohany tao amin’ny Collège Saint-Michel izay eny Ambohidahy;
* izy no Malagasy voalohany niditra tao amin’ilay sekoly nanome fampianarana teny [[Fiteny malagasy|malagasy]] ho an’ireo misionera vahiny tao [[Ambositra]];
* izy koa no rektora malagasy voalohany tao amin'ny Petit Séminaire (ao Faliarivo) ao amin'ny [[Antananarivo|diosezin'Antananarivo]];
* izy no Lehiben’ny Faritany Malagasy voalohany teto Madagasikara;
* izy ihany koa no tompon'ny Malagasy voalohany amin'ny zezoita vaovao.

Na dia teo aza izany fisondrotana toa milamina izany, dia imbetsaka i Mompera Rahajarizafy no niharan’ny fananarana mivantana sy ankolaka avy amin'ny lehibeny ara-pivavahana ary hatramin’ny fitondrana mpanjanaka. Anisan’ny niampangana azy ny foheverana azy ho manamaivana ny lanjan’ny hafatra kristiana ho fanoherana ny soatoavina ara-piarahamonin' ny razana, ka izay no tsy nahazoany alalana amin'ny famoahana ny iray amin’ny sanganasany, ''Hanitra nentin-dRazana'' ''.''

=== Fanandratana ny soatoavina malagasy ===
Tsapan-dRahajarizafy ny tsy firaharahana ny [[Fiteny malagasy|fiteny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]] ary ny [[tantaran' i Madagasikara]] sy zavatra maro hafa momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Hitany fa tsy manome lanja ny haren' ny vakoka malagasy ny fampianarana nisy. Niteraka faharesen-dahatra lalina tao aminy izany fahatsapany izany: tena ilaina ny fampidirana ny [[kristianisma]] eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]]. Araka ny filazany dia tsy afaka hiroborobo ny finoana kristiana raha tsy ampitaina amin' ny alalan' ny fiteny sy ny soatoavin' ny vahoaka malagasy.

Mompera Rahajarizafy no namirapiratra tamin’ny alalan’ny bokiny sy ny lahatsorany. Mampiavaka azy ny fomba fanoratra tononkalo mibaribary, izay sarotra adika amin’ny teny hafa satria avy amin’ny eritreritra malagasy ihany no aingam-panahy. Izy no niara-nanangana ny Akademia Andrianampoinimerina niaraka tamin’ny Mpitandrina Rakotobe-Andriamaharo.

Namorona fikambanana miompana amin’ny fanabeazana ny tanora izy, niaraka tamin’ny namany Mompera Vincent de Paul Rabarison, ny hetsika Fon-dehilahy, ka nandray azy ireo avy amin’ny sehatra samihafa, toy ny Cœurs vaillants ny [[Frantsa|France]].

=== Asa soratra lehibe ===

* ''Ny Ombalahibemaso''
* ''Ny Hanitra Nentin-Drazana''
* ''Filozofia Malagasy: ny fanahy no olona''
* ''Kabary malagasy vaovao''
* ''Ny Ohabolana Malagasy''
* ''Lahatsoratra momba ny fitsipi-pitenenana malagasy''

Izy ihany koa no nanoratra hira maromaro natao hanentanana ny tanora hamboly ny finoany sy ny fitiavany ny tanindrazany ary koa hisaintsainana ny tena dikan’ny fiainana.

== Ny fitiavan-tanindrazana ==
Feno fatokisan-tena tamin’ny toetra manokana nananan’ny fireneny izy, nihevitra fa tsy misy tokony hitsiriritana amin’ny sivilizasiona hafa (indrindra fa ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]]), eo amin’ny fomba fisainana, amin’ny fisainana, amin’ny fihetsika manoloana toe-javatra iray, amin’ny fiainana eo amin’ny fiarahamonina, amin’ny fandanjalanjana izay tokony hatao na tsia, amin’ny fikarakarana ny sahirana na amin’ny fahalalana an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mihitsy aza.

Lahatsoratra mirakitra ny fitiavan-tanindrazana nosoratan’i Mompera Rahajarizafy tao amin’ny gazety ''Gazety Pitik’afo'', famerenana ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] eto [[Madagasikara|Madagasikara,]] no nahazoany sy ny namany Rabarison, lehiben’ny tonian-dahatsoratra tamin’izany fotoana izany, tamin’ny andron’i Mompera De Meritens, SJ. Naverin’i Mompera Tiersonnier, SJ indray izy ireo tatỳ aoriana

Tao anatin’ny taratasy malaza nalefa tany amin’ny Filankevitry ny [[Eveka]], dia nangataka tamin’ny fitondrana frantsay tamin’ny 1953 i Mompera Rahajarizafy mba hamerina amin’ny laoniny ny fiandrianan’ny Nosy Lehibe. Ny hatezerana teo amin’ny andaniny sy ny ankilany [[Fiteny frantsay|frantsay]] dia tena nahery vaika ka tamin’ny taona 1960 vao tratra ny fahaleovantena.

Nieken-tena ho tia tanindrazana nandritra ny am-polony taona maro ary tena nostalgia ho an’ny fifandanjana ara-tsosialy nentin-drazana, dia faly izy rehefa tafatsangana tamin’ny taona 1973 ny rafitra [[Fokonolona]] manokana ho an’ny fiarahamonina malagasy. &quot;Antsika io, hoy izy, manokana ho an’ny kolontsainantsika ary tsy misy fitsiriritana amin’ny an’ny hafa, aoka ho azo antoka fa hahomby !&quot;. Indrisy fa tsy teo intsony ny Ray tamin’ny fiavian’ny Kolonely [[Ratsimandrava Richard|Richard Ratsimandrava]] tamin’ny taona 1975, izay nanao ny Fokonolona ho ambony indrindra.

== Fahafatesany sy fahatsiarovana azy ==
Tamin’ny taona 1969 ka hatramin’ny 1973, izy no faritanin’ny [[Zezoita]] teto Madagasikara ary lasa  mitarika ny zazavao nandra-pahafatiny tamin’ny 2 mars 1974 teo amin’ny faha-63 taonany.

Tamin' ny 7 avrily 2011 no nankalazana ny faha-100 taonan’ny nahaterahany, izay nanamarika ny hetsika isan-karazany toy ny fitokanana lalana amin’ny anarany, ny fihaonambe isan-karazany, indrindra ny eny amin’ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten’Antananarivo]] sy ny [[Akademia Malagasy]], ary koa ny fandraisana ny 8 Fampiroboroboana ny Foibem-pianarana diplômatika sy stratejika (CEDS) - Madagasikara nomena ny anaran’i Mompera Rahajarizafy ho anarana fisondrotana.

Nandritra ny lahateniny teny amin’ny lapan’ny filoham-pirenena teny Iavoloha ny 7 septembra 2019 tao anatin’ny fitsidihany tamin’ny fomba ofisialy teto Madagasikara, dia tsy diso anjara ny [[Fransoà (papa)|Papa François]] nilaza ny tenin’i Mompera Rahajarizafy tamin’izao teny izao:&lt;blockquote&gt;&quot;Raha tsy maintsy manaiky sy manome lanja ary ankasitrahantsika ity tany voatahy ity noho ny hatsarany sy ny harena voajanahary tsy hita lany ao aminy, dia tsy latsa-danja amin’izany koa ny fanaovana izany ho an’ity &quot;fanahinao manontolo&quot; izay manome hery anao hifikitra amin'ny aina (izany hoe amin'ny fiainana) araka ny nampahatsiahivin'i Mompera Antoine de Padoue Rahajarizafy SJ antsika.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/anthony-rahajarizafy-madagascar-in-pope-francis-speech.html|date=2019-09-07}}&lt;/ref&gt; .&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>ec4ud8v12kjdoej4hy3dh7xyjm6x5zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147060</id>
      <parentid>1147059</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13491" sha1="so645aijsqcmz1syxkqnylinrof0bya" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:Antoine de padoue Rahajarizafy.jpg
|anarana=Antoine de Padoue Rahajarizafy
|teraka=7 Avrily 1911
|toerana=tao Antananarivo
|maty=2 Marsa 1974
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[pretra zezoita katôlika malagasy]] [[Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny Fikambanan'i Jesoa teto Madagasikara]]
}}


I '''Antoine de Padoue Rahajarizafy''' dia [[pretra]] [[zezoita]] katôlika malagasy, manam-pahaizana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ary anisan' ny filôzôfa sy mpanoratra malaza tamin' ny taonjato faha-20. Teraka tamin' ny 7 Avrily 1911 tao [[Antananarivo]] ary maty ny 2 Marsa 1974 teo amin' ny faha 62 taonany tao Antananarivo. Nandritra ny androm-piainany dia nitana andraikitra maro izy: mpampianatra (indrindra ny teny malagasy), mpampiofana tanora, mpiandraikitra ny fampianarana katôlika tao Antananarivo, lehiben' ny Petit Séminaire, ary pretram-paroasy tao Ambatonilita. Mpikambana sy mpiara-miasa tao amin'ny [[Akademia Malagasy]] izy ary Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] teto Madagasikara tamin'ny taona 1969. Tena betsaka ny zavatra nosoratan' i Antoine de Padoue Rahajarizafy ary namela asa lehibe natokany ho an' ny tantaran' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]], ho an' ny [[môraly]] netim-paharazana malagasy ary koa ny ho an' ny [[fiteny malagasy]], izay nandraisany anjara tamin' ny fampiroboroboana sy ny fampitana ny vakoka ara-kolontsaina malagasy amin' ny fomba fijery kristianina  voahazava.

== Fiainany manokana ==

=== Fahazazany sy fahatanorany ===
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny ny 7 Avrily 1911 izy, ary zanak' i J.-B. Rahajarizafy. Nahazo fiofanana voalohany avy amin' ny Frères des Écoles Chrétiennes teny Andohalo (1918–1920), avy eo tao amin' ny Collège Saint-Michel (1921–1923), talohan' ny nidirany tao amin' ny Petit Séminaire d'Ambohipo. Avy eo izy dia nanaraka fiofanana ara-pivavahana maharitra izay nitarika azy ho amin' ny [[Ôrdinasiôna|fanokanana]] ho [[pretra]] tamin' ny taona 1941. Nitombo tao anatin' ny tontolon' ny kolontsaina sy ny fanoloran-tena ara-tsaina izy sady mpanoratra nalaza tamin' ny androny.

Ny fisainany dia novolavolain' ny famakiany ny asa soratry ny olo-malaza amin' ny sehatra ara-panahy sy ara-pilôzôfia toa an' i [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], i [[Debendranath Tagore|Tagore]], i [[Kônfosiosy|Kǒng Fūzǐ]] (na Kônfosiosy), i [[René Descartes|Descartes]] ary i [[Henri Bergson|Bergson]], izay namoha ny fahasarotam-piarony momba ny [[fahendrena]] malagasy sy ny maha-izy azy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ary ny fifanakalozana eo amin' ny samy [[kolontsaina]].

=== Fianakaviana ===
Iray amin’ireo valo mianadahy i Dada Rahajarizafy, ary fahenina izy. Izy dia avy amin'ny ray aman-dreniny, avy amin'ny olona manakaja [[merina]] lehibe. 

==== Ny rainy ====
Tamin’ny alalan’i Jean-Baptiste Rahajarizafy rainy no niaingany avy any [[Ambohimandrosohasina]], havoana kely iray atsinanan’ny havoanan’ny mpanjaka [[Ambohimanga]], ka avy amin’ny fianakavian’[[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]] tao [[Avaradrano]], izay akaiky ny fahefan’ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro[[Andriamasinavalona|.]] Ity farany, taorian'ny fianarana nahomby tao amin'ny kolejy Saint-Michel tao Ambohipo izay nanehoany ny fahavitrihan'ny saina sy ny fahazotoana hianatra, dia natolotra an'i Lyautey taty aoriana, komandy, lehiben'ny mpiasan'i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ary tompon'andraikitra amin'ny fampitoniana ny Nosy, ho sekretera manokana sy mpandika teny. Notendren’i Lyautey ho governoran’i Fianarantsoa izy ary nomeny voninahitra ho rain’ny lahimatoany, Gabriel Hubert Marie Rahajarizafy, teraka ny taona 1897 (izay nomeny ny anarany faharoa hoe Hubert), zokin’i Mompera Rahajarizafy. Jean-Baptiste Rahajarizafy dia mpanao gazety ihany koa tamin'ny solon'anarana hoe &quot;Juvenis&quot; mandra-pahafatiny tampoka tamin’ny 1915.

==== Ny reniny ====
Ny reniny, Véronique Razafimbero, sy ny rainy Rahajarizafy avy ao [[Ambohidrapeto]], iray amin'ny [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina]], sy ao anatiny [[zazamarolahy]], anisan'ny olona manankaja tao amin'ny [[Merina]] anisan'ny zanaka mpanjaka taranak'  [[Andrianampoinimerina]] sy [[Ramanantenasoa]], iray amin'ny vadiny ara-dalana. Ny fianakaviany angamba no nanome azy ny firaiketam-pony tamin’ny fahendren’ny razambeny, ka Andrianampoinimerina no isan’ireo mpiahy lehibe indrindra, ka noho izany dia nanome aingam-panahy azy hanoratra ireo boky dimy amin’ny Ombalahibemaso, ary koa ny hafanam-pon’ny finoany kristiana, izay nolovainy tamin’ny raibeny, mpitoriteny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] malaza. Niova ho Katolika ny reniny, rehefa nanambady ny rainy.

== Lalam piainany ==

=== Fanoloran-tena amin'ny fivavahana kristiana ===
Vao maraina be dia nandao ny faribolan’ny fianakaviana i Antoine ary niditra tao amin’ny seminera, nanery tsikelikely ny tenany ho amin’ny fiainana henjana kokoa araka ny filazany hoe: &quot;mba hanakaiky kokoa an'Andriamanitra&quot;. Niditra tao amin' ny fikambanana izy tamin’ny 20 novambra 1935 ary lasa pretra tamin’ny 21 jona 1941.

=== Fanandratana ny fahendren'ny razana ===
Torak’izany ihany koa, izy izay niaiky ny tenany ho nostalgia ho an’ny fahendren’ny razamben’ny Malagasy, dia nanomboka nandray an-tsoratra ny tantara sy tantara an-tsary manokana momba ny fomban-drazana malagasy izy tamin’izy 19 taona mba hitahiry azy ireo ary avy eo nampita izany tamin’ny taranaka liana loatra tamin’ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]] sy ny môderina. Tamin’izany fotoana izany, fony izy regent (mopera vaovao nandalina ny [[Filôzôfia|filozofia]]) sy mpampianatra tao Amparibe, no nanombohany nanoratra ''Ny Ombalahibemaso'', izay asa mitantara ny fiainan’[[Andrianampoinimerina]] sy ny fahendrena ary ny zava-bitany (indrindra fa ny fananganana ny &quot;[[Fokonolona]]&quot;, ny &quot;Imerina enin-toko&quot; na koa ny fandrindrana ny tsena isan-karazany na ny fiaraha-monina amin'ny ankapobeny, …). Ezaka mafy sy nafana fo ny fanoratana ireo boky dimy, ka nidina tany am-piasana ilay raim-pianakaviana raha vantany vao nanam-potoana malalaka, ka nifandimby ny fanaovana naoty sy ny fikarohana.

=== Fanabeazana ny tanora ===
Teo amin’ny famelomana ny hasin’ny razana efa hadino dia niasa manokana tamin’ny fanabeazana ny tanora i Mompera Rahajarizafy. Amin’ny maha-tia tanindrazana resy lahatra azy dia nanentana mafy ny mpianatra malagasy ny tenany mba tsy ho voafitaka amin’ny zava-bita isan-karazany ambaran’ny fihoaram-pefy amin’ny andro môderina izay, araka ny nambarany, dia mampita hevitra manokana ho an’ny vahiny ihany ary tsy misy ifandraisany amin’ny fisainana malagasy. Izany indrindra no nanentanany ny tanora hifantoka bebe kokoa amin’ny fanatanjahantena.

=== Fisondrotana ===
Ny fisondrotan’i Mompera Antoine de Padoue teo anivon’ireo [[Zezoita]] [[Madagasikara|malagasy]] mitovy taona aminy dia niavaka:

* izy no rektora malagasy voalohany tao amin’ny Collège Saint-Michel izay eny Ambohidahy;
* izy no Malagasy voalohany niditra tao amin’ilay sekoly nanome fampianarana teny [[Fiteny malagasy|malagasy]] ho an’ireo misionera vahiny tao [[Ambositra]];
* izy koa no rektora malagasy voalohany tao amin'ny Petit Séminaire (ao Faliarivo) ao amin'ny [[Antananarivo|diosezin'Antananarivo]];
* izy no Lehiben’ny Faritany Malagasy voalohany teto Madagasikara;
* izy ihany koa no tompon'ny Malagasy voalohany amin'ny zezoita vaovao.

Na dia teo aza izany fisondrotana toa milamina izany, dia imbetsaka i Mompera Rahajarizafy no niharan’ny fananarana mivantana sy ankolaka avy amin'ny lehibeny ara-pivavahana ary hatramin’ny fitondrana mpanjanaka. Anisan’ny niampangana azy ny foheverana azy ho manamaivana ny lanjan’ny hafatra kristiana ho fanoherana ny soatoavina ara-piarahamonin' ny razana, ka izay no tsy nahazoany alalana amin'ny famoahana ny iray amin’ny sanganasany, ''Hanitra nentin-dRazana'' ''.''

=== Fanandratana ny soatoavina malagasy ===
Tsapan-dRahajarizafy ny tsy firaharahana ny [[Fiteny malagasy|fiteny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]] ary ny [[tantaran' i Madagasikara]] sy zavatra maro hafa momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Hitany fa tsy manome lanja ny haren' ny vakoka malagasy ny fampianarana nisy. Niteraka faharesen-dahatra lalina tao aminy izany fahatsapany izany: tena ilaina ny fampidirana ny [[kristianisma]] eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]]. Araka ny filazany dia tsy afaka hiroborobo ny finoana kristiana raha tsy ampitaina amin' ny alalan' ny fiteny sy ny soatoavin' ny vahoaka malagasy.

Mompera Rahajarizafy no namirapiratra tamin’ny alalan’ny bokiny sy ny lahatsorany. Mampiavaka azy ny fomba fanoratra tononkalo mibaribary, izay sarotra adika amin’ny teny hafa satria avy amin’ny eritreritra malagasy ihany no aingam-panahy. Izy no niara-nanangana ny Akademia Andrianampoinimerina niaraka tamin’ny Mpitandrina Rakotobe-Andriamaharo.

Namorona fikambanana miompana amin’ny fanabeazana ny tanora izy, niaraka tamin’ny namany Mompera Vincent de Paul Rabarison, ny hetsika Fon-dehilahy, ka nandray azy ireo avy amin’ny sehatra samihafa, toy ny Cœurs vaillants ny [[Frantsa|France]].

=== Asa soratra lehibe ===

* ''Ny Ombalahibemaso''
* ''Ny Hanitra Nentin-Drazana''
* ''Filozofia Malagasy: ny fanahy no olona''
* ''Kabary malagasy vaovao''
* ''Ny Ohabolana Malagasy''
* ''Lahatsoratra momba ny fitsipi-pitenenana malagasy''

Izy ihany koa no nanoratra hira maromaro natao hanentanana ny tanora hamboly ny finoany sy ny fitiavany ny tanindrazany ary koa hisaintsainana ny tena dikan’ny fiainana.

== Ny fitiavan-tanindrazana ==
Feno fatokisan-tena tamin’ny toetra manokana nananan’ny fireneny izy, nihevitra fa tsy misy tokony hitsiriritana amin’ny sivilizasiona hafa (indrindra fa ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]]), eo amin’ny fomba fisainana, amin’ny fisainana, amin’ny fihetsika manoloana toe-javatra iray, amin’ny fiainana eo amin’ny fiarahamonina, amin’ny fandanjalanjana izay tokony hatao na tsia, amin’ny fikarakarana ny sahirana na amin’ny fahalalana an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mihitsy aza.

Lahatsoratra mirakitra ny fitiavan-tanindrazana nosoratan’i Mompera Rahajarizafy tao amin’ny gazety ''Gazety Pitik’afo'', famerenana ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] eto [[Madagasikara|Madagasikara,]] no nahazoany sy ny namany Rabarison, lehiben’ny tonian-dahatsoratra tamin’izany fotoana izany, tamin’ny andron’i Mompera De Meritens, SJ. Naverin’i Mompera Tiersonnier, SJ indray izy ireo tatỳ aoriana

Tao anatin’ny taratasy malaza nalefa tany amin’ny Filankevitry ny [[Eveka]], dia nangataka tamin’ny fitondrana frantsay tamin’ny 1953 i Mompera Rahajarizafy mba hamerina amin’ny laoniny ny fiandrianan’ny Nosy Lehibe. Ny hatezerana teo amin’ny andaniny sy ny ankilany [[Fiteny frantsay|frantsay]] dia tena nahery vaika ka tamin’ny taona 1960 vao tratra ny fahaleovantena.

Nieken-tena ho tia tanindrazana nandritra ny am-polony taona maro ary tena nostalgia ho an’ny fifandanjana ara-tsosialy nentin-drazana, dia faly izy rehefa tafatsangana tamin’ny taona 1973 ny rafitra [[Fokonolona]] manokana ho an’ny fiarahamonina malagasy. &quot;Antsika io, hoy izy, manokana ho an’ny kolontsainantsika ary tsy misy fitsiriritana amin’ny an’ny hafa, aoka ho azo antoka fa hahomby !&quot;. Indrisy fa tsy teo intsony ny Ray tamin’ny fiavian’ny Kolonely [[Ratsimandrava Richard|Richard Ratsimandrava]] tamin’ny taona 1975, izay nanao ny Fokonolona ho ambony indrindra.

== Fahafatesany sy fahatsiarovana azy ==
Tamin’ny taona 1969 ka hatramin’ny 1973, izy no faritanin’ny [[Zezoita]] teto Madagasikara ary lasa  mitarika ny zazavao nandra-pahafatiny tamin’ny 2 mars 1974 teo amin’ny faha-63 taonany.

Tamin' ny 7 avrily 2011 no nankalazana ny faha-100 taonan’ny nahaterahany, izay nanamarika ny hetsika isan-karazany toy ny fitokanana lalana amin’ny anarany, ny fihaonambe isan-karazany, indrindra ny eny amin’ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten’Antananarivo]] sy ny [[Akademia Malagasy]], ary koa ny fandraisana ny 8 Fampiroboroboana ny Foibem-pianarana diplômatika sy stratejika (CEDS) - Madagasikara nomena ny anaran’i Mompera Rahajarizafy ho anarana fisondrotana.

Nandritra ny lahateniny teny amin’ny lapan’ny filoham-pirenena teny Iavoloha ny 7 septembra 2019 tao anatin’ny fitsidihany tamin’ny fomba ofisialy teto Madagasikara, dia tsy diso anjara ny [[Fransoà (papa)|Papa François]] nilaza ny tenin’i Mompera Rahajarizafy tamin’izao teny izao:&lt;blockquote&gt;&quot;Raha tsy maintsy manaiky sy manome lanja ary ankasitrahantsika ity tany voatahy ity noho ny hatsarany sy ny harena voajanahary tsy hita lany ao aminy, dia tsy latsa-danja amin’izany koa ny fanaovana izany ho an’ity &quot;fanahinao manontolo&quot; izay manome hery anao hifikitra amin'ny aina (izany hoe amin'ny fiainana) araka ny nampahatsiahivin'i Mompera Antoine de Padoue Rahajarizafy SJ antsika.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/anthony-rahajarizafy-madagascar-in-pope-francis-speech.html|date=2019-09-07}}&lt;/ref&gt; .&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>so645aijsqcmz1syxkqnylinrof0bya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147061</id>
      <parentid>1147060</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13503" sha1="a3c6cstuo0fcciz4mabdbn2c4h3kylo" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:Antoine de padoue Rahajarizafy.jpg
|anarana=Antoine de Padoue Rahajarizafy
|teraka=7 Avrily 1911
|toerana=tao Antananarivo
|maty=2 Marsa 1974
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[pretra zezoita katôlika malagasy]] [[Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny Fikambanan'i Jesoa teto Madagasikara]]
}}


I '''Antoine de Padoue Rahajarizafy''' dia [[pretra]] [[zezoita]] katôlika malagasy, manam-pahaizana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ary anisan' ny filôzôfa sy mpanoratra malaza tamin' ny taonjato faha-20. Teraka tamin' ny 7 Avrily 1911 tao [[Antananarivo]] ary maty ny 2 Marsa 1974 teo amin' ny faha 62 taonany tao Antananarivo. Nandritra ny androm-piainany dia nitana andraikitra maro izy: mpampianatra (indrindra ny teny malagasy), mpampiofana tanora, mpiandraikitra ny fampianarana katôlika tao Antananarivo, lehiben' ny Petit Séminaire, ary pretram-paroasy tao Ambatonilita. Mpikambana sy mpiara-miasa tao amin'ny [[Akademia Malagasy]] izy ary Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] teto Madagasikara tamin'ny taona 1969. Tena betsaka ny zavatra nosoratan' i Antoine de Padoue Rahajarizafy ary namela asa lehibe natokany ho an' ny tantaran' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]], ho an' ny [[môraly]] netim-paharazana malagasy ary koa ny ho an' ny [[fiteny malagasy]], izay nandraisany anjara tamin' ny fampiroboroboana sy ny fampitana ny vakoka ara-kolontsaina malagasy amin' ny fomba fijery kristianina  voahazava.

== Fiainany manokana ==

=== Fahazazany sy fahatanorany ===
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny ny 7 Avrily 1911 izy, ary zanak' i J.-B. Rahajarizafy. Nahazo fiofanana voalohany avy amin' ny Frères des Écoles Chrétiennes teny Andohalo (1918–1920), avy eo tao amin' ny Collège Saint-Michel (1921–1923), talohan' ny nidirany tao amin' ny Petit Séminaire d'Ambohipo. Avy eo izy dia nanaraka fiofanana ara-pivavahana maharitra izay nitarika azy ho amin' ny [[Ôrdinasiôna|fanokanana]] ho [[pretra]] tamin' ny taona 1941. Nitombo tao anatin' ny tontolon' ny kolontsaina sy ny fanoloran-tena ara-tsaina izy sady mpanoratra nalaza tamin' ny androny.

Ny fisainany dia novolavolain' ny famakiany ny asa soratry ny olo-malaza amin' ny sehatra ara-panahy sy ara-pilôzôfia toa an' i [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], i [[Debendranath Tagore|Tagore]], i [[Kônfosiosy|Kǒng Fūzǐ]] (na Kônfosiosy), i [[René Descartes|Descartes]] ary i [[Henri Bergson|Bergson]], izay namoha ny fahasarotam-piarony momba ny [[fahendrena]] malagasy sy ny maha-izy azy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ary ny fifanakalozana eo amin' ny samy [[kolontsaina]].

=== Fianakaviana ===
Iray amin’ireo valo mianadahy i Dada Rahajarizafy, ary fahenina izy. Izy dia avy amin'ny ray aman-dreniny, avy amin'ny olona manakaja [[merina]] lehibe. 

==== Ny rainy ====
Tamin’ny alalan’i Jean-Baptiste Rahajarizafy rainy no niaingany avy any [[Ambohimandrosohasina]], havoana kely iray atsinanan’ny havoanan’ny mpanjaka [[Ambohimanga]], ka avy amin’ny fianakavian’[[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]] tao [[Avaradrano]], izay akaiky ny fahefan’ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro[[Andriamasinavalona|.]] Ity farany, taorian'ny fianarana nahomby tao amin'ny kolejy Saint-Michel tao Ambohipo izay nanehoany ny fahavitrihan'ny saina sy ny fahazotoana hianatra, dia natolotra an'i Lyautey taty aoriana, komandy, lehiben'ny mpiasan'i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ary tompon'andraikitra amin'ny fampitoniana ny Nosy, ho sekretera manokana sy mpandika teny. Notendren’i Lyautey ho governoran’i Fianarantsoa izy ary nomeny voninahitra ho rain’ny lahimatoany, Gabriel Hubert Marie Rahajarizafy, teraka ny taona 1897 (izay nomeny ny anarany faharoa hoe Hubert), zokin’i Mompera Rahajarizafy. Jean-Baptiste Rahajarizafy dia mpanao gazety  koa , ary nisalotra ny  solon'anarana hoe &quot;Juvenis&quot; mandra-pahafatiny tampoka tamin’ny taona 1915.

==== Ny reniny ====
Ny reniny, Véronique Razafimbero, sy ny rainy Rahajarizafy avy ao [[Ambohidrapeto]], iray amin'ny [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina]], sy ao anatiny [[zazamarolahy]], anisan'ny olona manankaja tao amin'ny [[Merina]] anisan'ny zanaka mpanjaka taranak'  [[Andrianampoinimerina]] sy [[Ramanantenasoa]], iray amin'ny vadiny ara-dalana. Ny fianakaviany angamba no nanome azy ny firaiketam-pony tamin’ny fahendren’ny razambeny, ka Andrianampoinimerina no isan’ireo mpiahy lehibe indrindra, ka noho izany dia nanome aingam-panahy azy hanoratra ireo boky dimy amin’ny Ombalahibemaso, ary koa ny hafanam-pon’ny finoany kristiana, izay nolovainy tamin’ny raibeny, mpitoriteny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] malaza. Niova ho Katolika ny reniny, rehefa nanambady ny rainy.

== Lalam piainany ==

=== Fanoloran-tena amin'ny fivavahana kristiana ===
Vao maraina be dia nandao ny faribolan’ny fianakaviana i Antoine ary niditra tao amin’ny seminera, nanery tsikelikely ny tenany ho amin’ny fiainana henjana kokoa araka ny filazany hoe: &quot;mba hanakaiky kokoa an'Andriamanitra&quot;. Niditra tao amin' ny fikambanana izy tamin’ny 20 novambra 1935 ary lasa pretra tamin’ny 21 jona 1941.

=== Fanandratana ny fahendren'ny razana ===
Torak’izany ihany koa, izy izay niaiky ny tenany ho nostalgia ho an’ny fahendren’ny razamben’ny Malagasy, dia nanomboka nandray an-tsoratra ny tantara sy tantara an-tsary manokana momba ny fomban-drazana malagasy izy tamin’izy 19 taona mba hitahiry azy ireo ary avy eo nampita izany tamin’ny taranaka liana loatra tamin’ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]] sy ny môderina. Tamin’izany fotoana izany, fony izy regent (mopera vaovao nandalina ny [[Filôzôfia|filozofia]]) sy mpampianatra tao Amparibe, no nanombohany nanoratra ''Ny Ombalahibemaso'', izay asa mitantara ny fiainan’[[Andrianampoinimerina]] sy ny fahendrena ary ny zava-bitany (indrindra fa ny fananganana ny &quot;[[Fokonolona]]&quot;, ny &quot;Imerina enin-toko&quot; na koa ny fandrindrana ny tsena isan-karazany na ny fiaraha-monina amin'ny ankapobeny, …). Ezaka mafy sy nafana fo ny fanoratana ireo boky dimy, ka nidina tany am-piasana ilay raim-pianakaviana raha vantany vao nanam-potoana malalaka, ka nifandimby ny fanaovana naoty sy ny fikarohana.

=== Fanabeazana ny tanora ===
Teo amin’ny famelomana ny hasin’ny razana efa hadino dia niasa manokana tamin’ny fanabeazana ny tanora i Mompera Rahajarizafy. Amin’ny maha-tia tanindrazana resy lahatra azy dia nanentana mafy ny mpianatra malagasy ny tenany mba tsy ho voafitaka amin’ny zava-bita isan-karazany ambaran’ny fihoaram-pefy amin’ny andro môderina izay, araka ny nambarany, dia mampita hevitra manokana ho an’ny vahiny ihany ary tsy misy ifandraisany amin’ny fisainana malagasy. Izany indrindra no nanentanany ny tanora hifantoka bebe kokoa amin’ny fanatanjahantena.

=== Fisondrotana ===
Ny fisondrotan’i Mompera Antoine de Padoue teo anivon’ireo [[Zezoita]] [[Madagasikara|malagasy]] mitovy taona aminy dia niavaka:

* izy no rektora malagasy voalohany tao amin’ny Collège Saint-Michel izay eny Ambohidahy;
* izy no Malagasy voalohany niditra tao amin’ilay sekoly nanome fampianarana teny [[Fiteny malagasy|malagasy]] ho an’ireo misionera vahiny tao [[Ambositra]];
* izy koa no rektora malagasy voalohany tao amin'ny Petit Séminaire (ao Faliarivo) ao amin'ny [[Antananarivo|diosezin'Antananarivo]];
* izy no Lehiben’ny Faritany Malagasy voalohany teto Madagasikara;
* izy ihany koa no tompon'ny Malagasy voalohany amin'ny zezoita vaovao.

Na dia teo aza izany fisondrotana toa milamina izany, dia imbetsaka i Mompera Rahajarizafy no niharan’ny fananarana mivantana sy ankolaka avy amin'ny lehibeny ara-pivavahana ary hatramin’ny fitondrana mpanjanaka. Anisan’ny niampangana azy ny foheverana azy ho manamaivana ny lanjan’ny hafatra kristiana ho fanoherana ny soatoavina ara-piarahamonin' ny razana, ka izay no tsy nahazoany alalana amin'ny famoahana ny iray amin’ny sanganasany, ''Hanitra nentin-dRazana'' ''.''

=== Fanandratana ny soatoavina malagasy ===
Tsapan-dRahajarizafy ny tsy firaharahana ny [[Fiteny malagasy|fiteny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]] ary ny [[tantaran' i Madagasikara]] sy zavatra maro hafa momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Hitany fa tsy manome lanja ny haren' ny vakoka malagasy ny fampianarana nisy. Niteraka faharesen-dahatra lalina tao aminy izany fahatsapany izany: tena ilaina ny fampidirana ny [[kristianisma]] eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]]. Araka ny filazany dia tsy afaka hiroborobo ny finoana kristiana raha tsy ampitaina amin' ny alalan' ny fiteny sy ny soatoavin' ny vahoaka malagasy.

Mompera Rahajarizafy no namirapiratra tamin’ny alalan’ny bokiny sy ny lahatsorany. Mampiavaka azy ny fomba fanoratra tononkalo mibaribary, izay sarotra adika amin’ny teny hafa satria avy amin’ny eritreritra malagasy ihany no aingam-panahy. Izy no niara-nanangana ny Akademia Andrianampoinimerina niaraka tamin’ny Mpitandrina Rakotobe-Andriamaharo.

Namorona fikambanana miompana amin’ny fanabeazana ny tanora izy, niaraka tamin’ny namany Mompera Vincent de Paul Rabarison, ny hetsika Fon-dehilahy, ka nandray azy ireo avy amin’ny sehatra samihafa, toy ny Cœurs vaillants ny [[Frantsa|France]].

=== Asa soratra lehibe ===

* ''Ny Ombalahibemaso''
* ''Ny Hanitra Nentin-Drazana''
* ''Filozofia Malagasy: ny fanahy no olona''
* ''Kabary malagasy vaovao''
* ''Ny Ohabolana Malagasy''
* ''Lahatsoratra momba ny fitsipi-pitenenana malagasy''

Izy ihany koa no nanoratra hira maromaro natao hanentanana ny tanora hamboly ny finoany sy ny fitiavany ny tanindrazany ary koa hisaintsainana ny tena dikan’ny fiainana.

== Ny fitiavan-tanindrazana ==
Feno fatokisan-tena tamin’ny toetra manokana nananan’ny fireneny izy, nihevitra fa tsy misy tokony hitsiriritana amin’ny sivilizasiona hafa (indrindra fa ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]]), eo amin’ny fomba fisainana, amin’ny fisainana, amin’ny fihetsika manoloana toe-javatra iray, amin’ny fiainana eo amin’ny fiarahamonina, amin’ny fandanjalanjana izay tokony hatao na tsia, amin’ny fikarakarana ny sahirana na amin’ny fahalalana an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mihitsy aza.

Lahatsoratra mirakitra ny fitiavan-tanindrazana nosoratan’i Mompera Rahajarizafy tao amin’ny gazety ''Gazety Pitik’afo'', famerenana ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] eto [[Madagasikara|Madagasikara,]] no nahazoany sy ny namany Rabarison, lehiben’ny tonian-dahatsoratra tamin’izany fotoana izany, tamin’ny andron’i Mompera De Meritens, SJ. Naverin’i Mompera Tiersonnier, SJ indray izy ireo tatỳ aoriana

Tao anatin’ny taratasy malaza nalefa tany amin’ny Filankevitry ny [[Eveka]], dia nangataka tamin’ny fitondrana frantsay tamin’ny 1953 i Mompera Rahajarizafy mba hamerina amin’ny laoniny ny fiandrianan’ny Nosy Lehibe. Ny hatezerana teo amin’ny andaniny sy ny ankilany [[Fiteny frantsay|frantsay]] dia tena nahery vaika ka tamin’ny taona 1960 vao tratra ny fahaleovantena.

Nieken-tena ho tia tanindrazana nandritra ny am-polony taona maro ary tena nostalgia ho an’ny fifandanjana ara-tsosialy nentin-drazana, dia faly izy rehefa tafatsangana tamin’ny taona 1973 ny rafitra [[Fokonolona]] manokana ho an’ny fiarahamonina malagasy. &quot;Antsika io, hoy izy, manokana ho an’ny kolontsainantsika ary tsy misy fitsiriritana amin’ny an’ny hafa, aoka ho azo antoka fa hahomby !&quot;. Indrisy fa tsy teo intsony ny Ray tamin’ny fiavian’ny Kolonely [[Ratsimandrava Richard|Richard Ratsimandrava]] tamin’ny taona 1975, izay nanao ny Fokonolona ho ambony indrindra.

== Fahafatesany sy fahatsiarovana azy ==
Tamin’ny taona 1969 ka hatramin’ny 1973, izy no faritanin’ny [[Zezoita]] teto Madagasikara ary lasa  mitarika ny zazavao nandra-pahafatiny tamin’ny 2 mars 1974 teo amin’ny faha-63 taonany.

Tamin' ny 7 avrily 2011 no nankalazana ny faha-100 taonan’ny nahaterahany, izay nanamarika ny hetsika isan-karazany toy ny fitokanana lalana amin’ny anarany, ny fihaonambe isan-karazany, indrindra ny eny amin’ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten’Antananarivo]] sy ny [[Akademia Malagasy]], ary koa ny fandraisana ny 8 Fampiroboroboana ny Foibem-pianarana diplômatika sy stratejika (CEDS) - Madagasikara nomena ny anaran’i Mompera Rahajarizafy ho anarana fisondrotana.

Nandritra ny lahateniny teny amin’ny lapan’ny filoham-pirenena teny Iavoloha ny 7 septembra 2019 tao anatin’ny fitsidihany tamin’ny fomba ofisialy teto Madagasikara, dia tsy diso anjara ny [[Fransoà (papa)|Papa François]] nilaza ny tenin’i Mompera Rahajarizafy tamin’izao teny izao:&lt;blockquote&gt;&quot;Raha tsy maintsy manaiky sy manome lanja ary ankasitrahantsika ity tany voatahy ity noho ny hatsarany sy ny harena voajanahary tsy hita lany ao aminy, dia tsy latsa-danja amin’izany koa ny fanaovana izany ho an’ity &quot;fanahinao manontolo&quot; izay manome hery anao hifikitra amin'ny aina (izany hoe amin'ny fiainana) araka ny nampahatsiahivin'i Mompera Antoine de Padoue Rahajarizafy SJ antsika.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/anthony-rahajarizafy-madagascar-in-pope-francis-speech.html|date=2019-09-07}}&lt;/ref&gt; .&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>a3c6cstuo0fcciz4mabdbn2c4h3kylo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147062</id>
      <parentid>1147061</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13502" sha1="06uzm87kbhwgs3btot91b0ztelsm5fw" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:Antoine de padoue Rahajarizafy.jpg
|anarana=Antoine de Padoue Rahajarizafy
|teraka=7 Avrily 1911
|toerana=tao Antananarivo
|maty=2 Marsa 1974
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[pretra zezoita katôlika malagasy]] [[Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny Fikambanan'i Jesoa teto Madagasikara]]
}}


I '''Antoine de Padoue Rahajarizafy''' dia [[pretra]] [[zezoita]] katôlika malagasy, manam-pahaizana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ary anisan' ny filôzôfa sy mpanoratra malaza tamin' ny taonjato faha-20. Teraka tamin' ny 7 Avrily 1911 tao [[Antananarivo]] ary maty ny 2 Marsa 1974 teo amin' ny faha 62 taonany tao Antananarivo. Nandritra ny androm-piainany dia nitana andraikitra maro izy: mpampianatra (indrindra ny teny malagasy), mpampiofana tanora, mpiandraikitra ny fampianarana katôlika tao Antananarivo, lehiben' ny Petit Séminaire, ary pretram-paroasy tao Ambatonilita. Mpikambana sy mpiara-miasa tao amin'ny [[Akademia Malagasy]] izy ary Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] teto Madagasikara tamin'ny taona 1969. Tena betsaka ny zavatra nosoratan' i Antoine de Padoue Rahajarizafy ary namela asa lehibe natokany ho an' ny tantaran' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]], ho an' ny [[môraly]] netim-paharazana malagasy ary koa ny ho an' ny [[fiteny malagasy]], izay nandraisany anjara tamin' ny fampiroboroboana sy ny fampitana ny vakoka ara-kolontsaina malagasy amin' ny fomba fijery kristianina  voahazava.

== Fiainany manokana ==

=== Fahazazany sy fahatanorany ===
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny ny 7 Avrily 1911 izy, ary zanak' i J.-B. Rahajarizafy. Nahazo fiofanana voalohany avy amin' ny Frères des Écoles Chrétiennes teny Andohalo (1918–1920), avy eo tao amin' ny Collège Saint-Michel (1921–1923), talohan' ny nidirany tao amin' ny Petit Séminaire d'Ambohipo. Avy eo izy dia nanaraka fiofanana ara-pivavahana maharitra izay nitarika azy ho amin' ny [[Ôrdinasiôna|fanokanana]] ho [[pretra]] tamin' ny taona 1941. Nitombo tao anatin' ny tontolon' ny kolontsaina sy ny fanoloran-tena ara-tsaina izy sady mpanoratra nalaza tamin' ny androny.

Ny fisainany dia novolavolain' ny famakiany ny asa soratry ny olo-malaza amin' ny sehatra ara-panahy sy ara-pilôzôfia toa an' i [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], i [[Debendranath Tagore|Tagore]], i [[Kônfosiosy|Kǒng Fūzǐ]] (na Kônfosiosy), i [[René Descartes|Descartes]] ary i [[Henri Bergson|Bergson]], izay namoha ny fahasarotam-piarony momba ny [[fahendrena]] malagasy sy ny maha-izy azy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ary ny fifanakalozana eo amin' ny samy [[kolontsaina]].

=== Fianakaviana ===
Iray amin’ireo valo mianadahy i Dada Rahajarizafy, ary fahenina izy. Izy dia avy amin'ny ray aman-dreniny, avy amin'ny olona manakaja [[merina]] lehibe. 

==== Ny rainy ====
Tamin’ny alalan’i Jean-Baptiste Rahajarizafy rainy no niaingany avy any [[Ambohimandrosohasina]], havoana kely iray atsinanan’ny havoanan’ny mpanjaka [[Ambohimanga]], ka avy amin’ny fianakavian’[[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]] tao [[Avaradrano]], izay akaiky ny fahefan’ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro[[Andriamasinavalona|.]] Ity farany, taorian'ny fianarana nahomby tao amin'ny kolejy Saint-Michel tao Ambohipo izay nanehoany ny fahavitrihan'ny saina sy ny fahazotoana hianatra, dia natolotra an'i Lyautey taty aoriana, komandy, lehiben'ny mpiasan'i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ary tompon'andraikitra amin'ny fampitoniana ny Nosy, ho sekretera manokana sy mpandika teny. Notendren’i Lyautey ho governoran’i Fianarantsoa izy ary nomeny voninahitra ho rain’ny lahimatoany, Gabriel Hubert Marie Rahajarizafy, teraka ny taona 1897 (izay nomeny ny anarany faharoa hoe Hubert), zokin’i Mompera Rahajarizafy. Jean-Baptiste Rahajarizafy dia mpanao gazety  koa , ary nisalotra ny  solon'anarana hoe &quot;Juvenis&quot; mandra-pahafatiny tampoka tamin’ny taona 1915.

==== Ny reniny ====
Ny reniny, Véronique Razafimbero, sy ny rainy Rahajarizafy avy ao [[Ambohidrapeto]], iray amin'ny [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina]], sy ao anatiny [[zazamarolahy]], anisan'ny olona manankaja tao amin'ny [[Merina]] anisan'ny zanaka mpanjaka taranak'  [[Andrianampoinimerina]] sy [[Ramanantenasoa]], iray amin'ny vadiny ara-dalana. Ny fianakaviany angamba no nanome azy ny firaiketam-pony tamin’ny fahendren’ny razambeny, ka Andrianampoinimerina no isan’ireo mpiahy lehibe indrindra, ka noho izany dia nanome aingam-panahy azy hanoratra ireo boky dimy amin’ny Ombalahibemaso, ary koa ny hafanam-pon’ny finoany kristiana, izay nolovainy tamin’ny raibeny, mpitoriteny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] malaza. Niova ho Katolika ny reniny, rehefa nanambady ny rainy.

== Lalam piainany ==

=== Fanoloran-tena amin'ny fivavahana kristiana ===
Vao maraina be dia nandao ny faribolan’ny fianakaviana i Antoine ary niditra tao amin’ny seminera, nanery tsikelikely ny tenany ho amin’ny fiainana henjana kokoa araka ny filazany hoe: &quot;mba hanakaiky kokoa an'Andriamanitra&quot;. Niditra tao amin' ny fikambanana izy tamin’ny 20 novambra 1935 ary lasa pretra tamin’ny 21 jona 1941.

=== Fanandratana ny fahendren'ny razana ===
Tahaka izany koa, izy izay niaiky ny tenany ho fahatsiarovana ho an’ny fahendren’ny razamben’ny Malagasy, dia nanomboka nandray an-tsoratra ny tantara sy tantara an-tsary manokana momba ny fomban-drazana malagasy izy tamin’izy 19 taona, mba hitahiry azy ireo ary avy eo nampita izany tamin’ny taranaka liana loatra tamin’ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]] sy ny môderina. Tamin’izany fotoana izany, fony izy regent (mopera vaovao nandalina ny [[Filôzôfia|filozofia]]) sy mpampianatra tao Amparibe, no nanombohany nanoratra ''Ny Ombalahibemaso'', izay asa mitantara ny fiainan’[[Andrianampoinimerina]] sy ny fahendrena ary ny zava-bitany (indrindra fa ny fananganana ny &quot;[[Fokonolona]]&quot;, ny &quot;Imerina enin-toko&quot; na koa ny fandrindrana ny tsena isan-karazany na ny fiaraha-monina amin'ny ankapobeny, …). Ezaka mafy sy nafana fo ny fanoratana ireo boky dimy, ka nidina tany am-piasana ilay raim-pianakaviana raha vantany vao nanam-potoana malalaka, ka nifandimby ny fanaovana naoty sy ny fikarohana.

=== Fanabeazana ny tanora ===
Teo amin’ny famelomana ny hasin’ny razana efa hadino dia niasa manokana tamin’ny fanabeazana ny tanora i Mompera Rahajarizafy. Amin’ny maha-tia tanindrazana resy lahatra azy dia nanentana mafy ny mpianatra malagasy ny tenany mba tsy ho voafitaka amin’ny zava-bita isan-karazany ambaran’ny fihoaram-pefy amin’ny andro môderina izay, araka ny nambarany, dia mampita hevitra manokana ho an’ny vahiny ihany ary tsy misy ifandraisany amin’ny fisainana malagasy. Izany indrindra no nanentanany ny tanora hifantoka bebe kokoa amin’ny fanatanjahantena.

=== Fisondrotana ===
Ny fisondrotan’i Mompera Antoine de Padoue teo anivon’ireo [[Zezoita]] [[Madagasikara|malagasy]] mitovy taona aminy dia niavaka:

* izy no rektora malagasy voalohany tao amin’ny Collège Saint-Michel izay eny Ambohidahy;
* izy no Malagasy voalohany niditra tao amin’ilay sekoly nanome fampianarana teny [[Fiteny malagasy|malagasy]] ho an’ireo misionera vahiny tao [[Ambositra]];
* izy koa no rektora malagasy voalohany tao amin'ny Petit Séminaire (ao Faliarivo) ao amin'ny [[Antananarivo|diosezin'Antananarivo]];
* izy no Lehiben’ny Faritany Malagasy voalohany teto Madagasikara;
* izy ihany koa no tompon'ny Malagasy voalohany amin'ny zezoita vaovao.

Na dia teo aza izany fisondrotana toa milamina izany, dia imbetsaka i Mompera Rahajarizafy no niharan’ny fananarana mivantana sy ankolaka avy amin'ny lehibeny ara-pivavahana ary hatramin’ny fitondrana mpanjanaka. Anisan’ny niampangana azy ny foheverana azy ho manamaivana ny lanjan’ny hafatra kristiana ho fanoherana ny soatoavina ara-piarahamonin' ny razana, ka izay no tsy nahazoany alalana amin'ny famoahana ny iray amin’ny sanganasany, ''Hanitra nentin-dRazana'' ''.''

=== Fanandratana ny soatoavina malagasy ===
Tsapan-dRahajarizafy ny tsy firaharahana ny [[Fiteny malagasy|fiteny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]] ary ny [[tantaran' i Madagasikara]] sy zavatra maro hafa momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Hitany fa tsy manome lanja ny haren' ny vakoka malagasy ny fampianarana nisy. Niteraka faharesen-dahatra lalina tao aminy izany fahatsapany izany: tena ilaina ny fampidirana ny [[kristianisma]] eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]]. Araka ny filazany dia tsy afaka hiroborobo ny finoana kristiana raha tsy ampitaina amin' ny alalan' ny fiteny sy ny soatoavin' ny vahoaka malagasy.

Mompera Rahajarizafy no namirapiratra tamin’ny alalan’ny bokiny sy ny lahatsorany. Mampiavaka azy ny fomba fanoratra tononkalo mibaribary, izay sarotra adika amin’ny teny hafa satria avy amin’ny eritreritra malagasy ihany no aingam-panahy. Izy no niara-nanangana ny Akademia Andrianampoinimerina niaraka tamin’ny Mpitandrina Rakotobe-Andriamaharo.

Namorona fikambanana miompana amin’ny fanabeazana ny tanora izy, niaraka tamin’ny namany Mompera Vincent de Paul Rabarison, ny hetsika Fon-dehilahy, ka nandray azy ireo avy amin’ny sehatra samihafa, toy ny Cœurs vaillants ny [[Frantsa|France]].

=== Asa soratra lehibe ===

* ''Ny Ombalahibemaso''
* ''Ny Hanitra Nentin-Drazana''
* ''Filozofia Malagasy: ny fanahy no olona''
* ''Kabary malagasy vaovao''
* ''Ny Ohabolana Malagasy''
* ''Lahatsoratra momba ny fitsipi-pitenenana malagasy''

Izy ihany koa no nanoratra hira maromaro natao hanentanana ny tanora hamboly ny finoany sy ny fitiavany ny tanindrazany ary koa hisaintsainana ny tena dikan’ny fiainana.

== Ny fitiavan-tanindrazana ==
Feno fatokisan-tena tamin’ny toetra manokana nananan’ny fireneny izy, nihevitra fa tsy misy tokony hitsiriritana amin’ny sivilizasiona hafa (indrindra fa ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]]), eo amin’ny fomba fisainana, amin’ny fisainana, amin’ny fihetsika manoloana toe-javatra iray, amin’ny fiainana eo amin’ny fiarahamonina, amin’ny fandanjalanjana izay tokony hatao na tsia, amin’ny fikarakarana ny sahirana na amin’ny fahalalana an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mihitsy aza.

Lahatsoratra mirakitra ny fitiavan-tanindrazana nosoratan’i Mompera Rahajarizafy tao amin’ny gazety ''Gazety Pitik’afo'', famerenana ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] eto [[Madagasikara|Madagasikara,]] no nahazoany sy ny namany Rabarison, lehiben’ny tonian-dahatsoratra tamin’izany fotoana izany, tamin’ny andron’i Mompera De Meritens, SJ. Naverin’i Mompera Tiersonnier, SJ indray izy ireo tatỳ aoriana

Tao anatin’ny taratasy malaza nalefa tany amin’ny Filankevitry ny [[Eveka]], dia nangataka tamin’ny fitondrana frantsay tamin’ny 1953 i Mompera Rahajarizafy mba hamerina amin’ny laoniny ny fiandrianan’ny Nosy Lehibe. Ny hatezerana teo amin’ny andaniny sy ny ankilany [[Fiteny frantsay|frantsay]] dia tena nahery vaika ka tamin’ny taona 1960 vao tratra ny fahaleovantena.

Nieken-tena ho tia tanindrazana nandritra ny am-polony taona maro ary tena nostalgia ho an’ny fifandanjana ara-tsosialy nentin-drazana, dia faly izy rehefa tafatsangana tamin’ny taona 1973 ny rafitra [[Fokonolona]] manokana ho an’ny fiarahamonina malagasy. &quot;Antsika io, hoy izy, manokana ho an’ny kolontsainantsika ary tsy misy fitsiriritana amin’ny an’ny hafa, aoka ho azo antoka fa hahomby !&quot;. Indrisy fa tsy teo intsony ny Ray tamin’ny fiavian’ny Kolonely [[Ratsimandrava Richard|Richard Ratsimandrava]] tamin’ny taona 1975, izay nanao ny Fokonolona ho ambony indrindra.

== Fahafatesany sy fahatsiarovana azy ==
Tamin’ny taona 1969 ka hatramin’ny 1973, izy no faritanin’ny [[Zezoita]] teto Madagasikara ary lasa  mitarika ny zazavao nandra-pahafatiny tamin’ny 2 mars 1974 teo amin’ny faha-63 taonany.

Tamin' ny 7 avrily 2011 no nankalazana ny faha-100 taonan’ny nahaterahany, izay nanamarika ny hetsika isan-karazany toy ny fitokanana lalana amin’ny anarany, ny fihaonambe isan-karazany, indrindra ny eny amin’ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten’Antananarivo]] sy ny [[Akademia Malagasy]], ary koa ny fandraisana ny 8 Fampiroboroboana ny Foibem-pianarana diplômatika sy stratejika (CEDS) - Madagasikara nomena ny anaran’i Mompera Rahajarizafy ho anarana fisondrotana.

Nandritra ny lahateniny teny amin’ny lapan’ny filoham-pirenena teny Iavoloha ny 7 septembra 2019 tao anatin’ny fitsidihany tamin’ny fomba ofisialy teto Madagasikara, dia tsy diso anjara ny [[Fransoà (papa)|Papa François]] nilaza ny tenin’i Mompera Rahajarizafy tamin’izao teny izao:&lt;blockquote&gt;&quot;Raha tsy maintsy manaiky sy manome lanja ary ankasitrahantsika ity tany voatahy ity noho ny hatsarany sy ny harena voajanahary tsy hita lany ao aminy, dia tsy latsa-danja amin’izany koa ny fanaovana izany ho an’ity &quot;fanahinao manontolo&quot; izay manome hery anao hifikitra amin'ny aina (izany hoe amin'ny fiainana) araka ny nampahatsiahivin'i Mompera Antoine de Padoue Rahajarizafy SJ antsika.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/anthony-rahajarizafy-madagascar-in-pope-francis-speech.html|date=2019-09-07}}&lt;/ref&gt; .&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>06uzm87kbhwgs3btot91b0ztelsm5fw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147063</id>
      <parentid>1147062</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:46:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13498" sha1="37lehg71de4r0vz4645zg8cnlth8s9l" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:Antoine de padoue Rahajarizafy.jpg
|anarana=Antoine de Padoue Rahajarizafy
|teraka=7 Avrily 1911
|toerana=tao Antananarivo
|maty=2 Marsa 1974
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[pretra zezoita katôlika malagasy]] [[Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny Fikambanan'i Jesoa teto Madagasikara]]
}}


I '''Antoine de Padoue Rahajarizafy''' dia [[pretra]] [[zezoita]] katôlika malagasy, manam-pahaizana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ary anisan' ny filôzôfa sy mpanoratra malaza tamin' ny taonjato faha-20. Teraka tamin' ny 7 Avrily 1911 tao [[Antananarivo]] ary maty ny 2 Marsa 1974 teo amin' ny faha 62 taonany tao Antananarivo. Nandritra ny androm-piainany dia nitana andraikitra maro izy: mpampianatra (indrindra ny teny malagasy), mpampiofana tanora, mpiandraikitra ny fampianarana katôlika tao Antananarivo, lehiben' ny Petit Séminaire, ary pretram-paroasy tao Ambatonilita. Mpikambana sy mpiara-miasa tao amin'ny [[Akademia Malagasy]] izy ary Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] teto Madagasikara tamin'ny taona 1969. Tena betsaka ny zavatra nosoratan' i Antoine de Padoue Rahajarizafy ary namela asa lehibe natokany ho an' ny tantaran' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]], ho an' ny [[môraly]] netim-paharazana malagasy ary koa ny ho an' ny [[fiteny malagasy]], izay nandraisany anjara tamin' ny fampiroboroboana sy ny fampitana ny vakoka ara-kolontsaina malagasy amin' ny fomba fijery kristianina  voahazava.

== Fiainany manokana ==

=== Fahazazany sy fahatanorany ===
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny ny 7 Avrily 1911 izy, ary zanak' i J.-B. Rahajarizafy. Nahazo fiofanana voalohany avy amin' ny Frères des Écoles Chrétiennes teny Andohalo (1918–1920), avy eo tao amin' ny Collège Saint-Michel (1921–1923), talohan' ny nidirany tao amin' ny Petit Séminaire d'Ambohipo. Avy eo izy dia nanaraka fiofanana ara-pivavahana maharitra izay nitarika azy ho amin' ny [[Ôrdinasiôna|fanokanana]] ho [[pretra]] tamin' ny taona 1941. Nitombo tao anatin' ny tontolon' ny kolontsaina sy ny fanoloran-tena ara-tsaina izy sady mpanoratra nalaza tamin' ny androny.

Ny fisainany dia novolavolain' ny famakiany ny asa soratry ny olo-malaza amin' ny sehatra ara-panahy sy ara-pilôzôfia toa an' i [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], i [[Debendranath Tagore|Tagore]], i [[Kônfosiosy|Kǒng Fūzǐ]] (na Kônfosiosy), i [[René Descartes|Descartes]] ary i [[Henri Bergson|Bergson]], izay namoha ny fahasarotam-piarony momba ny [[fahendrena]] malagasy sy ny maha-izy azy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ary ny fifanakalozana eo amin' ny samy [[kolontsaina]].

=== Fianakaviana ===
Iray amin’ireo valo mianadahy i Dada Rahajarizafy, ary fahenina izy. Izy dia avy amin'ny ray aman-dreniny, avy amin'ny olona manakaja [[merina]] lehibe. 

==== Ny rainy ====
Tamin’ny alalan’i Jean-Baptiste Rahajarizafy rainy no niaingany avy any [[Ambohimandrosohasina]], havoana kely iray atsinanan’ny havoanan’ny mpanjaka [[Ambohimanga]], ka avy amin’ny fianakavian’[[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]] tao [[Avaradrano]], izay akaiky ny fahefan’ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro[[Andriamasinavalona|.]] Ity farany, taorian'ny fianarana nahomby tao amin'ny kolejy Saint-Michel tao Ambohipo izay nanehoany ny fahavitrihan'ny saina sy ny fahazotoana hianatra, dia natolotra an'i Lyautey taty aoriana, komandy, lehiben'ny mpiasan'i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ary tompon'andraikitra amin'ny fampitoniana ny Nosy, ho sekretera manokana sy mpandika teny. Notendren’i Lyautey ho governoran’i Fianarantsoa izy ary nomeny voninahitra ho rain’ny lahimatoany, Gabriel Hubert Marie Rahajarizafy, teraka ny taona 1897 (izay nomeny ny anarany faharoa hoe Hubert), zokin’i Mompera Rahajarizafy. Jean-Baptiste Rahajarizafy dia mpanao gazety  koa , ary nisalotra ny  solon'anarana hoe &quot;Juvenis&quot; mandra-pahafatiny tampoka tamin’ny taona 1915.

==== Ny reniny ====
Ny reniny, Véronique Razafimbero, sy ny rainy Rahajarizafy avy ao [[Ambohidrapeto]], iray amin'ny [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina]], sy ao anatiny [[zazamarolahy]], anisan'ny olona manankaja tao amin'ny [[Merina]] anisan'ny zanaka mpanjaka taranak'  [[Andrianampoinimerina]] sy [[Ramanantenasoa]], iray amin'ny vadiny ara-dalana. Ny fianakaviany angamba no nanome azy ny firaiketam-pony tamin’ny fahendren’ny razambeny, ka Andrianampoinimerina no isan’ireo mpiahy lehibe indrindra, ka noho izany dia nanome aingam-panahy azy hanoratra ireo boky dimy amin’ny Ombalahibemaso, ary koa ny hafanam-pon’ny finoany kristiana, izay nolovainy tamin’ny raibeny, mpitoriteny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] malaza. Niova ho Katolika ny reniny, rehefa nanambady ny rainy.

== Lalam piainany ==

=== Fanoloran-tena amin'ny fivavahana kristiana ===
Vao maraina be dia nandao ny faribolan’ny fianakaviana i Antoine ary niditra tao amin’ny seminera, nanery tsikelikely ny tenany ho amin’ny fiainana henjana kokoa araka ny filazany hoe: &quot;mba hanakaiky kokoa an'Andriamanitra&quot;. Niditra tao amin' ny fikambanana izy tamin’ny 20 novambra 1935 ary lasa pretra tamin’ny 21 jona 1941.

=== Fanandratana ny fahendren'ny razana ===
Tahaka izany koa, izy izay niaiky ny tenany ho fahatsiarovana ho an’ny fahendren’ny razamben’ny Malagasy, dia nanomboka nandray an-tsoratra ny tantara sy tantara an-tsary manokana momba ny fomban-drazana malagasy izy tamin’izy 19 taona, mba hitahiry azy ireo ary avy eo nampita izany tamin’ny taranaka liana loatra tamin’ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]] sy ny môderina. Tamin’izany fotoana izany, fony izy regent (mopera vaovao nandalina ny [[Filôzôfia|filozofia]]) sy mpampianatra tao Amparibe, no nanombohany nanoratra ''Ny Ombalahibemaso'', izay asa mitantara ny fiainan’[[Andrianampoinimerina]] sy ny fahendrena ary ny zava-bitany (indrindra fa ny fananganana ny &quot;[[Fokonolona]]&quot;, ny &quot;Imerina enin-toko&quot; na koa ny fandrindrana ny tsena isan-karazany na ny fiaraha-monina amin'ny ankapobeny, …). Ezaka mafy sy nafana fo ny fanoratana ireo boky dimy, ka nidina tany am-piasana ilay raim-pianakaviana raha vantany vao nanam-potoana malalaka, ka nifandimby ny fanaovana naoty sy ny fikarohana.

=== Fanabeazana ny tanora ===
Teo amin’ny famelomana ny hasin’ny razana efa hadino dia niasa manokana tamin’ny fanabeazana ny tanora i Mompera Rahajarizafy. Amin’ny maha-tia tanindrazana resy lahatra azy dia nanentana mafy ny mpianatra malagasy ny tenany mba tsy ho voafitaka amin’ny zava-bita isan-karazany ambaran’ny fihoaram-pefy amin’ny andro môderina izay, araka ny nambarany, dia mampita hevitra manokana ho an’ny vahiny ihany ary tsy misy ifandraisany amin’ny fisainana malagasy. Izany indrindra no nanentanany ny tanora hifantoka  kokoa amin’ny fanatanjahantena.

=== Fisondrotana ===
Ny fisondrotan’i Mompera Antoine de Padoue teo anivon’ireo [[Zezoita]] [[Madagasikara|malagasy]] mitovy taona aminy dia niavaka:

* izy no rektora malagasy voalohany tao amin’ny Collège Saint-Michel izay eny Ambohidahy;
* izy no Malagasy voalohany niditra tao amin’ilay sekoly nanome fampianarana teny [[Fiteny malagasy|malagasy]] ho an’ireo misionera vahiny tao [[Ambositra]];
* izy koa no rektora malagasy voalohany tao amin'ny Petit Séminaire (ao Faliarivo) ao amin'ny [[Antananarivo|diosezin'Antananarivo]];
* izy no Lehiben’ny Faritany Malagasy voalohany teto Madagasikara;
* izy ihany koa no tompon'ny Malagasy voalohany amin'ny zezoita vaovao.

Na dia teo aza izany fisondrotana toa milamina izany, dia imbetsaka i Mompera Rahajarizafy no niharan’ny fananarana mivantana sy ankolaka avy amin'ny lehibeny ara-pivavahana ary hatramin’ny fitondrana mpanjanaka. Anisan’ny niampangana azy ny foheverana azy ho manamaivana ny lanjan’ny hafatra kristiana ho fanoherana ny soatoavina ara-piarahamonin' ny razana, ka izay no tsy nahazoany alalana amin'ny famoahana ny iray amin’ny sanganasany, ''Hanitra nentin-dRazana'' ''.''

=== Fanandratana ny soatoavina malagasy ===
Tsapan-dRahajarizafy ny tsy firaharahana ny [[Fiteny malagasy|fiteny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]] ary ny [[tantaran' i Madagasikara]] sy zavatra maro hafa momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Hitany fa tsy manome lanja ny haren' ny vakoka malagasy ny fampianarana nisy. Niteraka faharesen-dahatra lalina tao aminy izany fahatsapany izany: tena ilaina ny fampidirana ny [[kristianisma]] eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]]. Araka ny filazany dia tsy afaka hiroborobo ny finoana kristiana raha tsy ampitaina amin' ny alalan' ny fiteny sy ny soatoavin' ny vahoaka malagasy.

Mompera Rahajarizafy no namirapiratra tamin’ny alalan’ny bokiny sy ny lahatsorany. Mampiavaka azy ny fomba fanoratra tononkalo mibaribary, izay sarotra adika amin’ny teny hafa satria avy amin’ny eritreritra malagasy ihany no aingam-panahy. Izy no niara-nanangana ny Akademia Andrianampoinimerina niaraka tamin’ny Mpitandrina Rakotobe-Andriamaharo.

Namorona fikambanana miompana amin’ny fanabeazana ny tanora izy, niaraka tamin’ny namany Mompera Vincent de Paul Rabarison, ny hetsika Fon-dehilahy, ka nandray azy ireo avy amin’ny sehatra samihafa, toy ny Cœurs vaillants ny [[Frantsa|France]].

=== Asa soratra lehibe ===

* ''Ny Ombalahibemaso''
* ''Ny Hanitra Nentin-Drazana''
* ''Filozofia Malagasy: ny fanahy no olona''
* ''Kabary malagasy vaovao''
* ''Ny Ohabolana Malagasy''
* ''Lahatsoratra momba ny fitsipi-pitenenana malagasy''

Izy ihany koa no nanoratra hira maromaro natao hanentanana ny tanora hamboly ny finoany sy ny fitiavany ny tanindrazany ary koa hisaintsainana ny tena dikan’ny fiainana.

== Ny fitiavan-tanindrazana ==
Feno fatokisan-tena tamin’ny toetra manokana nananan’ny fireneny izy, nihevitra fa tsy misy tokony hitsiriritana amin’ny sivilizasiona hafa (indrindra fa ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]]), eo amin’ny fomba fisainana, amin’ny fisainana, amin’ny fihetsika manoloana toe-javatra iray, amin’ny fiainana eo amin’ny fiarahamonina, amin’ny fandanjalanjana izay tokony hatao na tsia, amin’ny fikarakarana ny sahirana na amin’ny fahalalana an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mihitsy aza.

Lahatsoratra mirakitra ny fitiavan-tanindrazana nosoratan’i Mompera Rahajarizafy tao amin’ny gazety ''Gazety Pitik’afo'', famerenana ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] eto [[Madagasikara|Madagasikara,]] no nahazoany sy ny namany Rabarison, lehiben’ny tonian-dahatsoratra tamin’izany fotoana izany, tamin’ny andron’i Mompera De Meritens, SJ. Naverin’i Mompera Tiersonnier, SJ indray izy ireo tatỳ aoriana

Tao anatin’ny taratasy malaza nalefa tany amin’ny Filankevitry ny [[Eveka]], dia nangataka tamin’ny fitondrana frantsay tamin’ny 1953 i Mompera Rahajarizafy mba hamerina amin’ny laoniny ny fiandrianan’ny Nosy Lehibe. Ny hatezerana teo amin’ny andaniny sy ny ankilany [[Fiteny frantsay|frantsay]] dia tena nahery vaika ka tamin’ny taona 1960 vao tratra ny fahaleovantena.

Nieken-tena ho tia tanindrazana nandritra ny am-polony taona maro ary tena nostalgia ho an’ny fifandanjana ara-tsosialy nentin-drazana, dia faly izy rehefa tafatsangana tamin’ny taona 1973 ny rafitra [[Fokonolona]] manokana ho an’ny fiarahamonina malagasy. &quot;Antsika io, hoy izy, manokana ho an’ny kolontsainantsika ary tsy misy fitsiriritana amin’ny an’ny hafa, aoka ho azo antoka fa hahomby !&quot;. Indrisy fa tsy teo intsony ny Ray tamin’ny fiavian’ny Kolonely [[Ratsimandrava Richard|Richard Ratsimandrava]] tamin’ny taona 1975, izay nanao ny Fokonolona ho ambony indrindra.

== Fahafatesany sy fahatsiarovana azy ==
Tamin’ny taona 1969 ka hatramin’ny 1973, izy no faritanin’ny [[Zezoita]] teto Madagasikara ary lasa  mitarika ny zazavao nandra-pahafatiny tamin’ny 2 mars 1974 teo amin’ny faha-63 taonany.

Tamin' ny 7 avrily 2011 no nankalazana ny faha-100 taonan’ny nahaterahany, izay nanamarika ny hetsika isan-karazany toy ny fitokanana lalana amin’ny anarany, ny fihaonambe isan-karazany, indrindra ny eny amin’ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten’Antananarivo]] sy ny [[Akademia Malagasy]], ary koa ny fandraisana ny 8 Fampiroboroboana ny Foibem-pianarana diplômatika sy stratejika (CEDS) - Madagasikara nomena ny anaran’i Mompera Rahajarizafy ho anarana fisondrotana.

Nandritra ny lahateniny teny amin’ny lapan’ny filoham-pirenena teny Iavoloha ny 7 septembra 2019 tao anatin’ny fitsidihany tamin’ny fomba ofisialy teto Madagasikara, dia tsy diso anjara ny [[Fransoà (papa)|Papa François]] nilaza ny tenin’i Mompera Rahajarizafy tamin’izao teny izao:&lt;blockquote&gt;&quot;Raha tsy maintsy manaiky sy manome lanja ary ankasitrahantsika ity tany voatahy ity noho ny hatsarany sy ny harena voajanahary tsy hita lany ao aminy, dia tsy latsa-danja amin’izany koa ny fanaovana izany ho an’ity &quot;fanahinao manontolo&quot; izay manome hery anao hifikitra amin'ny aina (izany hoe amin'ny fiainana) araka ny nampahatsiahivin'i Mompera Antoine de Padoue Rahajarizafy SJ antsika.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/anthony-rahajarizafy-madagascar-in-pope-francis-speech.html|date=2019-09-07}}&lt;/ref&gt; .&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>37lehg71de4r0vz4645zg8cnlth8s9l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147064</id>
      <parentid>1147063</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:49:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13495" sha1="t5025lusot8msns0ngdnx5lj7tqjwju" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:Antoine de padoue Rahajarizafy.jpg
|anarana=Antoine de Padoue Rahajarizafy
|teraka=7 Avrily 1911
|toerana=tao Antananarivo
|maty=2 Marsa 1974
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[pretra zezoita katôlika malagasy]] [[Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny Fikambanan'i Jesoa teto Madagasikara]]
}}


I '''Antoine de Padoue Rahajarizafy''' dia [[pretra]] [[zezoita]] katôlika malagasy, manam-pahaizana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ary anisan' ny filôzôfa sy mpanoratra malaza tamin' ny taonjato faha-20. Teraka tamin' ny 7 Avrily 1911 tao [[Antananarivo]] ary maty ny 2 Marsa 1974 teo amin' ny faha 62 taonany tao Antananarivo. Nandritra ny androm-piainany dia nitana andraikitra maro izy: mpampianatra (indrindra ny teny malagasy), mpampiofana tanora, mpiandraikitra ny fampianarana katôlika tao Antananarivo, lehiben' ny Petit Séminaire, ary pretram-paroasy tao Ambatonilita. Mpikambana sy mpiara-miasa tao amin'ny [[Akademia Malagasy]] izy ary Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] teto Madagasikara tamin'ny taona 1969. Tena betsaka ny zavatra nosoratan' i Antoine de Padoue Rahajarizafy ary namela asa lehibe natokany ho an' ny tantaran' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]], ho an' ny [[môraly]] netim-paharazana malagasy ary koa ny ho an' ny [[fiteny malagasy]], izay nandraisany anjara tamin' ny fampiroboroboana sy ny fampitana ny vakoka ara-kolontsaina malagasy amin' ny fomba fijery kristianina  voahazava.

== Fiainany manokana ==

=== Fahazazany sy fahatanorany ===
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny ny 7 Avrily 1911 izy, ary zanak' i J.-B. Rahajarizafy. Nahazo fiofanana voalohany avy amin' ny Frères des Écoles Chrétiennes teny Andohalo (1918–1920), avy eo tao amin' ny Collège Saint-Michel (1921–1923), talohan' ny nidirany tao amin' ny Petit Séminaire d'Ambohipo. Avy eo izy dia nanaraka fiofanana ara-pivavahana maharitra izay nitarika azy ho amin' ny [[Ôrdinasiôna|fanokanana]] ho [[pretra]] tamin' ny taona 1941. Nitombo tao anatin' ny tontolon' ny kolontsaina sy ny fanoloran-tena ara-tsaina izy sady mpanoratra nalaza tamin' ny androny.

Ny fisainany dia novolavolain' ny famakiany ny asa soratry ny olo-malaza amin' ny sehatra ara-panahy sy ara-pilôzôfia toa an' i [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], i [[Debendranath Tagore|Tagore]], i [[Kônfosiosy|Kǒng Fūzǐ]] (na Kônfosiosy), i [[René Descartes|Descartes]] ary i [[Henri Bergson|Bergson]], izay namoha ny fahasarotam-piarony momba ny [[fahendrena]] malagasy sy ny maha-izy azy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ary ny fifanakalozana eo amin' ny samy [[kolontsaina]].

=== Fianakaviana ===
Iray amin’ireo valo mianadahy i Dada Rahajarizafy, ary fahenina izy. Izy dia avy amin'ny ray aman-dreniny, avy amin'ny olona manakaja [[merina]] lehibe. 

==== Ny rainy ====
Tamin’ny alalan’i Jean-Baptiste Rahajarizafy rainy no niaingany avy any [[Ambohimandrosohasina]], havoana kely iray atsinanan’ny havoanan’ny mpanjaka [[Ambohimanga]], ka avy amin’ny fianakavian’[[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]] tao [[Avaradrano]], izay akaiky ny fahefan’ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro[[Andriamasinavalona|.]] Ity farany, taorian'ny fianarana nahomby tao amin'ny kolejy Saint-Michel tao Ambohipo izay nanehoany ny fahavitrihan'ny saina sy ny fahazotoana hianatra, dia natolotra an'i Lyautey taty aoriana, komandy, lehiben'ny mpiasan'i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ary tompon'andraikitra amin'ny fampitoniana ny Nosy, ho sekretera manokana sy mpandika teny. Notendren’i Lyautey ho governoran’i Fianarantsoa izy ary nomeny voninahitra ho rain’ny lahimatoany, Gabriel Hubert Marie Rahajarizafy, teraka ny taona 1897 (izay nomeny ny anarany faharoa hoe Hubert), zokin’i Mompera Rahajarizafy. Jean-Baptiste Rahajarizafy dia mpanao gazety  koa , ary nisalotra ny  solon'anarana hoe &quot;Juvenis&quot; mandra-pahafatiny tampoka tamin’ny taona 1915.

==== Ny reniny ====
Ny reniny, Véronique Razafimbero, sy ny rainy Rahajarizafy avy ao [[Ambohidrapeto]], iray amin'ny [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina]], sy ao anatiny [[zazamarolahy]], anisan'ny olona manankaja tao amin'ny [[Merina]] anisan'ny zanaka mpanjaka taranak'  [[Andrianampoinimerina]] sy [[Ramanantenasoa]], iray amin'ny vadiny ara-dalana. Ny fianakaviany angamba no nanome azy ny firaiketam-pony tamin’ny fahendren’ny razambeny, ka Andrianampoinimerina no isan’ireo mpiahy lehibe indrindra, ka noho izany dia nanome aingam-panahy azy hanoratra ireo boky dimy amin’ny Ombalahibemaso, ary koa ny hafanam-pon’ny finoany kristiana, izay nolovainy tamin’ny raibeny, mpitoriteny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] malaza. Niova ho Katolika ny reniny, rehefa nanambady ny rainy.

== Lalam piainany ==

=== Fanoloran-tena amin'ny fivavahana kristiana ===
Vao maraina be dia nandao ny faribolan’ny fianakaviana i Antoine ary niditra tao amin’ny seminera, nanery tsikelikely ny tenany ho amin’ny fiainana henjana kokoa araka ny filazany hoe: &quot;mba hanakaiky kokoa an'Andriamanitra&quot;. Niditra tao amin' ny fikambanana izy tamin’ny 20 novambra 1935 ary lasa pretra tamin’ny 21 jona 1941.

=== Fanandratana ny fahendren'ny razana ===
Tahaka izany koa, izy izay niaiky ny tenany ho fahatsiarovana ho an’ny fahendren’ny razamben’ny Malagasy, dia nanomboka nandray an-tsoratra ny tantara sy tantara an-tsary manokana momba ny fomban-drazana malagasy izy tamin’izy 19 taona, mba hitahiry azy ireo ary avy eo nampita izany tamin’ny taranaka liana loatra tamin’ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]] sy ny môderina. Tamin’izany fotoana izany, fony izy regent (mopera vaovao nandalina ny [[Filôzôfia|filozofia]]) sy mpampianatra tao Amparibe, no nanombohany nanoratra ''Ny Ombalahibemaso'', izay asa mitantara ny fiainan’[[Andrianampoinimerina]] sy ny fahendrena ary ny zava-bitany (indrindra fa ny fananganana ny &quot;[[Fokonolona]]&quot;, ny &quot;Imerina enin-toko&quot; na koa ny fandrindrana ny tsena isan-karazany na ny fiaraha-monina amin'ny ankapobeny, …). Ezaka mafy sy nafana fo ny fanoratana ireo boky dimy, ka nidina tany am-piasana ilay raim-pianakaviana raha vantany vao nanam-potoana malalaka, ka nifandimby ny fanaovana naoty sy ny fikarohana.

=== Fanabeazana ny tanora ===
Teo amin’ny famelomana ny hasin’ny razana efa hadino dia niasa manokana tamin’ny fanabeazana ny tanora i Mompera Rahajarizafy. Amin’ny maha-tia tanindrazana resy lahatra azy dia nanentana mafy ny mpianatra malagasy ny tenany mba tsy ho voafitaka amin’ny zava-bita isan-karazany ambaran’ny fihoaram-pefy amin’ny andro môderina izay, araka ny nambarany, dia mampita hevitra manokana ho an’ny vahiny ihany ary tsy misy ifandraisany amin’ny fisainana malagasy. Izany indrindra no nanentanany ny tanora hifantoka  kokoa amin’ny fanatanjahantena.

=== Fisondrotana ===
Ny fisondrotan’i Mompera Antoine de Padoue teo anivon’ireo [[Zezoita]] [[Madagasikara|malagasy]] mitovy taona aminy dia niavaka:

* izy no rektora malagasy voalohany tao amin’ny Collège Saint-Michel izay eny Ambohidahy;
* izy no Malagasy voalohany niditra tao amin’ilay sekoly nanome fampianarana teny [[Fiteny malagasy|malagasy]] ho an’ireo misionera vahiny tao [[Ambositra]];
* izy koa no rektora malagasy voalohany tao amin'ny Petit Séminaire (ao Faliarivo) ao amin'ny [[Antananarivo|diosezin'Antananarivo]];
* izy no Lehiben’ny Faritany Malagasy voalohany teto Madagasikara;
* izy  koa no tompon'ny Malagasy voalohany amin'ny zezoita vaovao.

Na dia teo aza izany fisondrotana toa milamina izany, dia imbetsaka i mompera Rahajarizafy no niharan’ny fananarana mivantana sy ankolaka avy amin'ny lehibeny ara-pivavahana ary hatramin’ny fitondrana mpanjanaka. Anisan’ny niampangana azy ny fiheverana azy ho manamaivana ny lanjan’ny hafatra kristianina ho fanoherana ny soatoavina ara-piarahamonin' ny razana, ka izay no tsy nahazoany alalana amin'ny famoahana ny iray amin’ny sanganasany, ''Hanitra nentin-dRazana'' ''.''

=== Fanandratana ny soatoavina malagasy ===
Tsapan-dRahajarizafy ny tsy firaharahana ny [[Fiteny malagasy|fiteny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]] ary ny [[tantaran' i Madagasikara]] sy zavatra maro hafa momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Hitany fa tsy manome lanja ny haren' ny vakoka malagasy ny fampianarana nisy. Niteraka faharesen-dahatra lalina tao aminy izany fahatsapany izany: tena ilaina ny fampidirana ny [[kristianisma]] eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]]. Araka ny filazany dia tsy afaka hiroborobo ny finoana kristiana raha tsy ampitaina amin' ny alalan' ny fiteny sy ny soatoavin' ny vahoaka malagasy.

Mompera Rahajarizafy no namirapiratra tamin’ny alalan’ny bokiny sy ny lahatsorany. Mampiavaka azy ny fomba fanoratra tononkalo mibaribary, izay sarotra adika amin’ny teny hafa satria avy amin’ny eritreritra malagasy ihany no aingam-panahy. Izy no niara-nanangana ny Akademia Andrianampoinimerina niaraka tamin’ny Mpitandrina Rakotobe-Andriamaharo.

Namorona fikambanana miompana amin’ny fanabeazana ny tanora izy, niaraka tamin’ny namany Mompera Vincent de Paul Rabarison, ny hetsika Fon-dehilahy, ka nandray azy ireo avy amin’ny sehatra samihafa, toy ny Cœurs vaillants ny [[Frantsa|France]].

=== Asa soratra lehibe ===

* ''Ny Ombalahibemaso''
* ''Ny Hanitra Nentin-Drazana''
* ''Filozofia Malagasy: ny fanahy no olona''
* ''Kabary malagasy vaovao''
* ''Ny Ohabolana Malagasy''
* ''Lahatsoratra momba ny fitsipi-pitenenana malagasy''

Izy ihany koa no nanoratra hira maromaro natao hanentanana ny tanora hamboly ny finoany sy ny fitiavany ny tanindrazany ary koa hisaintsainana ny tena dikan’ny fiainana.

== Ny fitiavan-tanindrazana ==
Feno fatokisan-tena tamin’ny toetra manokana nananan’ny fireneny izy, nihevitra fa tsy misy tokony hitsiriritana amin’ny sivilizasiona hafa (indrindra fa ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]]), eo amin’ny fomba fisainana, amin’ny fisainana, amin’ny fihetsika manoloana toe-javatra iray, amin’ny fiainana eo amin’ny fiarahamonina, amin’ny fandanjalanjana izay tokony hatao na tsia, amin’ny fikarakarana ny sahirana na amin’ny fahalalana an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mihitsy aza.

Lahatsoratra mirakitra ny fitiavan-tanindrazana nosoratan’i Mompera Rahajarizafy tao amin’ny gazety ''Gazety Pitik’afo'', famerenana ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] eto [[Madagasikara|Madagasikara,]] no nahazoany sy ny namany Rabarison, lehiben’ny tonian-dahatsoratra tamin’izany fotoana izany, tamin’ny andron’i Mompera De Meritens, SJ. Naverin’i Mompera Tiersonnier, SJ indray izy ireo tatỳ aoriana

Tao anatin’ny taratasy malaza nalefa tany amin’ny Filankevitry ny [[Eveka]], dia nangataka tamin’ny fitondrana frantsay tamin’ny 1953 i Mompera Rahajarizafy mba hamerina amin’ny laoniny ny fiandrianan’ny Nosy Lehibe. Ny hatezerana teo amin’ny andaniny sy ny ankilany [[Fiteny frantsay|frantsay]] dia tena nahery vaika ka tamin’ny taona 1960 vao tratra ny fahaleovantena.

Nieken-tena ho tia tanindrazana nandritra ny am-polony taona maro ary tena nostalgia ho an’ny fifandanjana ara-tsosialy nentin-drazana, dia faly izy rehefa tafatsangana tamin’ny taona 1973 ny rafitra [[Fokonolona]] manokana ho an’ny fiarahamonina malagasy. &quot;Antsika io, hoy izy, manokana ho an’ny kolontsainantsika ary tsy misy fitsiriritana amin’ny an’ny hafa, aoka ho azo antoka fa hahomby !&quot;. Indrisy fa tsy teo intsony ny Ray tamin’ny fiavian’ny Kolonely [[Ratsimandrava Richard|Richard Ratsimandrava]] tamin’ny taona 1975, izay nanao ny Fokonolona ho ambony indrindra.

== Fahafatesany sy fahatsiarovana azy ==
Tamin’ny taona 1969 ka hatramin’ny 1973, izy no faritanin’ny [[Zezoita]] teto Madagasikara ary lasa  mitarika ny zazavao nandra-pahafatiny tamin’ny 2 mars 1974 teo amin’ny faha-63 taonany.

Tamin' ny 7 avrily 2011 no nankalazana ny faha-100 taonan’ny nahaterahany, izay nanamarika ny hetsika isan-karazany toy ny fitokanana lalana amin’ny anarany, ny fihaonambe isan-karazany, indrindra ny eny amin’ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten’Antananarivo]] sy ny [[Akademia Malagasy]], ary koa ny fandraisana ny 8 Fampiroboroboana ny Foibem-pianarana diplômatika sy stratejika (CEDS) - Madagasikara nomena ny anaran’i Mompera Rahajarizafy ho anarana fisondrotana.

Nandritra ny lahateniny teny amin’ny lapan’ny filoham-pirenena teny Iavoloha ny 7 septembra 2019 tao anatin’ny fitsidihany tamin’ny fomba ofisialy teto Madagasikara, dia tsy diso anjara ny [[Fransoà (papa)|Papa François]] nilaza ny tenin’i Mompera Rahajarizafy tamin’izao teny izao:&lt;blockquote&gt;&quot;Raha tsy maintsy manaiky sy manome lanja ary ankasitrahantsika ity tany voatahy ity noho ny hatsarany sy ny harena voajanahary tsy hita lany ao aminy, dia tsy latsa-danja amin’izany koa ny fanaovana izany ho an’ity &quot;fanahinao manontolo&quot; izay manome hery anao hifikitra amin'ny aina (izany hoe amin'ny fiainana) araka ny nampahatsiahivin'i Mompera Antoine de Padoue Rahajarizafy SJ antsika.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/anthony-rahajarizafy-madagascar-in-pope-francis-speech.html|date=2019-09-07}}&lt;/ref&gt; .&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>t5025lusot8msns0ngdnx5lj7tqjwju</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147065</id>
      <parentid>1147064</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13484" sha1="6b4tqebg24zjhhx5g4hsqbicuxz0r9y" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:Antoine de padoue Rahajarizafy.jpg
|anarana=Antoine de Padoue Rahajarizafy
|teraka=7 Avrily 1911
|toerana=tao Antananarivo
|maty=2 Marsa 1974
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[pretra zezoita katôlika malagasy]] [[Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny Fikambanan'i Jesoa teto Madagasikara]]
}}


I '''Antoine de Padoue Rahajarizafy''' dia [[pretra]] [[zezoita]] katôlika malagasy, manam-pahaizana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ary anisan' ny filôzôfa sy mpanoratra malaza tamin' ny taonjato faha-20. Teraka tamin' ny 7 Avrily 1911 tao [[Antananarivo]] ary maty ny 2 Marsa 1974 teo amin' ny faha 62 taonany tao Antananarivo. Nandritra ny androm-piainany dia nitana andraikitra maro izy: mpampianatra (indrindra ny teny malagasy), mpampiofana tanora, mpiandraikitra ny fampianarana katôlika tao Antananarivo, lehiben' ny Petit Séminaire, ary pretram-paroasy tao Ambatonilita. Mpikambana sy mpiara-miasa tao amin'ny [[Akademia Malagasy]] izy ary Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] teto Madagasikara tamin'ny taona 1969. Tena betsaka ny zavatra nosoratan' i Antoine de Padoue Rahajarizafy ary namela asa lehibe natokany ho an' ny tantaran' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]], ho an' ny [[môraly]] netim-paharazana malagasy ary koa ny ho an' ny [[fiteny malagasy]], izay nandraisany anjara tamin' ny fampiroboroboana sy ny fampitana ny vakoka ara-kolontsaina malagasy amin' ny fomba fijery kristianina  voahazava.

== Fiainany manokana ==

=== Fahazazany sy fahatanorany ===
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny ny 7 Avrily 1911 izy, ary zanak' i J.-B. Rahajarizafy. Nahazo fiofanana voalohany avy amin' ny Frères des Écoles Chrétiennes teny Andohalo (1918–1920), avy eo tao amin' ny Collège Saint-Michel (1921–1923), talohan' ny nidirany tao amin' ny Petit Séminaire d'Ambohipo. Avy eo izy dia nanaraka fiofanana ara-pivavahana maharitra izay nitarika azy ho amin' ny [[Ôrdinasiôna|fanokanana]] ho [[pretra]] tamin' ny taona 1941. Nitombo tao anatin' ny tontolon' ny kolontsaina sy ny fanoloran-tena ara-tsaina izy sady mpanoratra nalaza tamin' ny androny.

Ny fisainany dia novolavolain' ny famakiany ny asa soratry ny olo-malaza amin' ny sehatra ara-panahy sy ara-pilôzôfia toa an' i [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], i [[Debendranath Tagore|Tagore]], i [[Kônfosiosy|Kǒng Fūzǐ]] (na Kônfosiosy), i [[René Descartes|Descartes]] ary i [[Henri Bergson|Bergson]], izay namoha ny fahasarotam-piarony momba ny [[fahendrena]] malagasy sy ny maha-izy azy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ary ny fifanakalozana eo amin' ny samy [[kolontsaina]].

=== Fianakaviana ===
Iray amin’ireo valo mianadahy i Dada Rahajarizafy, ary fahenina izy. Izy dia avy amin'ny ray aman-dreniny, avy amin'ny olona manakaja [[merina]] lehibe. 

==== Ny rainy ====
Tamin’ny alalan’i Jean-Baptiste Rahajarizafy rainy no niaingany avy any [[Ambohimandrosohasina]], havoana kely iray atsinanan’ny havoanan’ny mpanjaka [[Ambohimanga]], ka avy amin’ny fianakavian’[[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]] tao [[Avaradrano]], izay akaiky ny fahefan’ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro[[Andriamasinavalona|.]] Ity farany, taorian'ny fianarana nahomby tao amin'ny kolejy Saint-Michel tao Ambohipo izay nanehoany ny fahavitrihan'ny saina sy ny fahazotoana hianatra, dia natolotra an'i Lyautey taty aoriana, komandy, lehiben'ny mpiasan'i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ary tompon'andraikitra amin'ny fampitoniana ny Nosy, ho sekretera manokana sy mpandika teny. Notendren’i Lyautey ho governoran’i Fianarantsoa izy ary nomeny voninahitra ho rain’ny lahimatoany, Gabriel Hubert Marie Rahajarizafy, teraka ny taona 1897 (izay nomeny ny anarany faharoa hoe Hubert), zokin’i Mompera Rahajarizafy. Jean-Baptiste Rahajarizafy dia mpanao gazety  koa , ary nisalotra ny  solon'anarana hoe &quot;Juvenis&quot; mandra-pahafatiny tampoka tamin’ny taona 1915.

==== Ny reniny ====
Ny reniny, Véronique Razafimbero, sy ny rainy Rahajarizafy avy ao [[Ambohidrapeto]], iray amin'ny [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina]], sy ao anatiny [[zazamarolahy]], anisan'ny olona manankaja tao amin'ny [[Merina]] anisan'ny zanaka mpanjaka taranak'  [[Andrianampoinimerina]] sy [[Ramanantenasoa]], iray amin'ny vadiny ara-dalana. Ny fianakaviany angamba no nanome azy ny firaiketam-pony tamin’ny fahendren’ny razambeny, ka Andrianampoinimerina no isan’ireo mpiahy lehibe indrindra, ka noho izany dia nanome aingam-panahy azy hanoratra ireo boky dimy amin’ny Ombalahibemaso, ary koa ny hafanam-pon’ny finoany kristiana, izay nolovainy tamin’ny raibeny, mpitoriteny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] malaza. Niova ho Katolika ny reniny, rehefa nanambady ny rainy.

== Lalam piainany ==

=== Fanoloran-tena amin'ny fivavahana kristiana ===
Vao maraina be dia nandao ny faribolan’ny fianakaviana i Antoine ary niditra tao amin’ny seminera, nanery tsikelikely ny tenany ho amin’ny fiainana henjana kokoa araka ny filazany hoe: &quot;mba hanakaiky kokoa an'Andriamanitra&quot;. Niditra tao amin' ny fikambanana izy tamin’ny 20 novambra 1935 ary lasa pretra tamin’ny 21 jona 1941.

=== Fanandratana ny fahendren'ny razana ===
Tahaka izany koa, izy izay niaiky ny tenany ho fahatsiarovana ho an’ny fahendren’ny razamben’ny Malagasy, dia nanomboka nandray an-tsoratra ny tantara sy tantara an-tsary manokana momba ny fomban-drazana malagasy izy tamin’izy 19 taona, mba hitahiry azy ireo ary avy eo nampita izany tamin’ny taranaka liana loatra tamin’ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]] sy ny môderina. Tamin’izany fotoana izany, fony izy regent (mopera vaovao nandalina ny [[Filôzôfia|filozofia]]) sy mpampianatra tao Amparibe, no nanombohany nanoratra ''Ny Ombalahibemaso'', izay asa mitantara ny fiainan’[[Andrianampoinimerina]] sy ny fahendrena ary ny zava-bitany (indrindra fa ny fananganana ny &quot;[[Fokonolona]]&quot;, ny &quot;Imerina enin-toko&quot; na koa ny fandrindrana ny tsena isan-karazany na ny fiaraha-monina amin'ny ankapobeny, …). Ezaka mafy sy nafana fo ny fanoratana ireo boky dimy, ka nidina tany am-piasana ilay raim-pianakaviana raha vantany vao nanam-potoana malalaka, ka nifandimby ny fanaovana naoty sy ny fikarohana.

=== Fanabeazana ny tanora ===
Teo amin’ny famelomana ny hasin’ny razana efa hadino dia niasa manokana tamin’ny fanabeazana ny tanora i Mompera Rahajarizafy. Amin’ny maha-tia tanindrazana resy lahatra azy dia nanentana mafy ny mpianatra malagasy ny tenany mba tsy ho voafitaka amin’ny zava-bita isan-karazany ambaran’ny fihoaram-pefy amin’ny andro môderina izay, araka ny nambarany, dia mampita hevitra manokana ho an’ny vahiny ihany ary tsy misy ifandraisany amin’ny fisainana malagasy. Izany indrindra no nanentanany ny tanora hifantoka  kokoa amin’ny fanatanjahantena.

=== Fisondrotana ===
Ny fisondrotan’i Mompera Antoine de Padoue teo anivon’ireo [[Zezoita]] [[Madagasikara|malagasy]] mitovy taona aminy dia niavaka:

* izy no rektora malagasy voalohany tao amin’ny Collège Saint-Michel izay eny Ambohidahy;
* izy no Malagasy voalohany niditra tao amin’ilay sekoly nanome fampianarana teny [[Fiteny malagasy|malagasy]] ho an’ireo misionera vahiny tao [[Ambositra]];
* izy koa no rektora malagasy voalohany tao amin'ny Petit Séminaire (ao Faliarivo) ao amin'ny [[Antananarivo|diosezin'Antananarivo]];
* izy no Lehiben’ny Faritany Malagasy voalohany teto Madagasikara;
* izy  koa no tompon'ny Malagasy voalohany amin'ny zezoita vaovao.

Na dia teo aza izany fisondrotana toa milamina izany, dia imbetsaka i mompera Rahajarizafy no niharan’ny fananarana mivantana sy ankolaka avy amin'ny lehibeny ara-pivavahana ary hatramin’ny fitondrana mpanjanaka. Anisan’ny niampangana azy ny fiheverana azy ho manamaivana ny lanjan’ny hafatra kristianina ho fanoherana ny soatoavina ara-piarahamonin' ny razana, ka izay no tsy nahazoany alalana amin'ny famoahana ny iray amin’ny sanganasany, ''Hanitra nentin-dRazana'' ''.''

=== Fanandratana ny soatoavina malagasy ===
Tsapan-dRahajarizafy ny tsy firaharahana ny [[Fiteny malagasy|fiteny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]] ary ny [[tantaran' i Madagasikara]] sy zavatra maro hafa momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Hitany fa tsy manome lanja ny haren' ny vakoka malagasy ny fampianarana nisy. Niteraka faharesen-dahatra lalina tao aminy izany fahatsapany izany: tena ilaina ny fampidirana ny [[kristianisma]] eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]]. Araka ny filazany dia tsy afaka hiroborobo ny finoana kristiana raha tsy ampitaina amin' ny alalan' ny fiteny sy ny soatoavin' ny vahoaka malagasy.

Mompera Rahajarizafy no namirapiratra tamin’ny alalan’ny bokiny sy ny lahatsorany. Mampiavaka azy ny fomba fanoratra tononkalo mibaribary, izay sarotra adika amin’ny teny hafa satria avy amin’ny eritreritra malagasy ihany no aingam-panahy. Izy no niara-nanangana ny Akademia Andrianampoinimerina niaraka tamin’ny Mpitandrina Rakotobe-Andriamaharo.

Namorona fikambanana miompana amin’ny fanabeazana ny tanora izy, niaraka tamin’ny namany Mompera Vincent de Paul Rabarison, ny hetsika Fon-dehilahy, ka nandray azy ireo avy amin’ny sehatra samihafa, toy ny Cœurs vaillants ny [[Frantsa|France]].

=== Asa soratra lehibe ===

* ''Ny Ombalahibemaso''
* ''Ny Hanitra Nentin-Drazana''
* ''Filozofia Malagasy: ny fanahy no olona''
* ''Kabary malagasy vaovao''
* ''Ny Ohabolana Malagasy''
* ''Lahatsoratra momba ny fitsipi-pitenenana malagasy''

Izy ihany koa no nanoratra hira maromaro natao hanentanana ny tanora hamboly ny finoany sy ny fitiavany ny tanindrazany ary koa hisaintsainana ny tena dikan’ny fiainana.

== Ny fitiavan-tanindrazana ==
Feno fahatokisan-tena tamin’ny toetra manokana nananan’ny fireneny izy, nihevitra fa tsy misy tokony hitsiriritana amin’ny sivilizasiona hafa (indrindra fa ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]]), eo amin’ny fomba fisainana,  amin’ny fihetsika manoloana toe-javatra iray, amin’ny fiainana eo amin’ny fiarahamonina, amin’ny fandanjalanjana izay tokony hatao na tsia, amin’ny fikarakarana ny sahirana na amin’ny fahalalana an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mihitsy aza.

Lahatsoratra mirakitra ny fitiavan-tanindrazana nosoratan’i Mompera Rahajarizafy tao amin’ny gazety ''Gazety Pitik’afo'', famerenana ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] eto [[Madagasikara|Madagasikara,]] no nahazoany sy ny namany Rabarison, lehiben’ny tonian-dahatsoratra tamin’izany fotoana izany, tamin’ny andron’i Mompera De Meritens, SJ. Naverin’i Mompera Tiersonnier, SJ indray izy ireo tatỳ aoriana

Tao anatin’ny taratasy malaza nalefa tany amin’ny Filankevitry ny [[Eveka]], dia nangataka tamin’ny fitondrana frantsay tamin’ny 1953 i Mompera Rahajarizafy mba hamerina amin’ny laoniny ny fiandrianan’ny Nosy Lehibe. Ny hatezerana teo amin’ny andaniny sy ny ankilany [[Fiteny frantsay|frantsay]] dia tena nahery vaika ka tamin’ny taona 1960 vao tratra ny fahaleovantena.

Nanolon-tena  ho tia tanindrazana nandritra ny am-polony taona maro ary tena  fahatsiarovana  ho an’ny fifandanjana ara-tsosialy nentin-drazana, dia faly izy rehefa tafatsangana tamin’ny taona 1973 ny rafitra [[Fokonolona]] manokana ho an’ny fiarahamonina malagasy. &quot;Antsika io, hoy izy, manokana ho an’ny kolontsaintsika ary tsy misy fitsiriritana amin’ny an’ny hafa, aoka ho azo antoka fa hahomby !&quot;. Indrisy fa tsy teo intsony ny Ray tamin’ny fiavian’ny Kolonely [[Ratsimandrava Richard|Richard Ratsimandrava]] tamin’ny taona 1975, izay nanao ny Fokonolona ho ambony indrindra.

== Fahafatesany sy fahatsiarovana azy ==
Tamin’ny taona 1969 ka hatramin’ny 1973, izy no faritanin’ny [[Zezoita]] teto Madagasikara ary lasa  mitarika ny zazavao nandra-pahafatiny tamin’ny 2 mars 1974 teo amin’ny faha-63 taonany.

Tamin' ny 7 avrily 2011 no nankalazana ny faha-100 taonan’ny nahaterahany, izay nanamarika ny hetsika isan-karazany toy ny fitokanana lalana amin’ny anarany, ny fihaonambe isan-karazany, indrindra ny eny amin’ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten’Antananarivo]] sy ny [[Akademia Malagasy]], ary koa ny fandraisana ny 8 Fampiroboroboana ny Foibem-pianarana diplômatika sy stratejika (CEDS) - Madagasikara nomena ny anaran’i Mompera Rahajarizafy ho anarana fisondrotana.

Nandritra ny lahateniny teny amin’ny lapan’ny filoham-pirenena teny Iavoloha ny 7 septembra 2019 tao anatin’ny fitsidihany tamin’ny fomba ofisialy teto Madagasikara, dia tsy diso anjara ny [[Fransoà (papa)|Papa François]] nilaza ny tenin’i Mompera Rahajarizafy tamin’izao teny izao:&lt;blockquote&gt;&quot;Raha tsy maintsy manaiky sy manome lanja ary ankasitrahantsika ity tany voatahy ity noho ny hatsarany sy ny harena voajanahary tsy hita lany ao aminy, dia tsy latsa-danja amin’izany koa ny fanaovana izany ho an’ity &quot;fanahinao manontolo&quot; izay manome hery anao hifikitra amin'ny aina (izany hoe amin'ny fiainana) araka ny nampahatsiahivin'i Mompera Antoine de Padoue Rahajarizafy SJ antsika.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/anthony-rahajarizafy-madagascar-in-pope-francis-speech.html|date=2019-09-07}}&lt;/ref&gt; .&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>6b4tqebg24zjhhx5g4hsqbicuxz0r9y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147066</id>
      <parentid>1147065</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13302" sha1="1yv4i0tn81y4cs12iw980vtgz66d0go" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:Antoine de padoue Rahajarizafy.jpg
|anarana=Antoine de Padoue Rahajarizafy
|teraka=7 Avrily 1911
|toerana=tao Antananarivo
|maty=2 Marsa 1974
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]] [[pretra zezoita katôlika malagasy]] [[Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny Fikambanan'i Jesoa teto Madagasikara]]
}}


I '''Antoine de Padoue Rahajarizafy''' dia [[pretra]] [[zezoita]] katôlika malagasy, manam-pahaizana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] ary anisan' ny filôzôfa sy mpanoratra malaza tamin' ny taonjato faha-20. Teraka tamin' ny 7 Avrily 1911 tao [[Antananarivo]] ary maty ny 2 Marsa 1974 teo amin' ny faha 62 taonany tao Antananarivo. Nandritra ny androm-piainany dia nitana andraikitra maro izy: mpampianatra (indrindra ny teny malagasy), mpampiofana tanora, mpiandraikitra ny fampianarana katôlika tao Antananarivo, lehiben' ny Petit Séminaire, ary pretram-paroasy tao Ambatonilita. Mpikambana sy mpiara-miasa tao amin'ny [[Akademia Malagasy]] izy ary Lehiben'ny Faritany voalohany tao amin’ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] teto Madagasikara tamin'ny taona 1969. Tena betsaka ny zavatra nosoratan' i Antoine de Padoue Rahajarizafy ary namela asa lehibe natokany ho an' ny tantaran' ny [[Fanjakan' Imerina|Fanjakana Merina]], ho an' ny [[môraly]] netim-paharazana malagasy ary koa ny ho an' ny [[fiteny malagasy]], izay nandraisany anjara tamin' ny fampiroboroboana sy ny fampitana ny vakoka ara-kolontsaina malagasy amin' ny fomba fijery kristianina  voahazava.

== Fiainany manokana ==

=== Fahazazany sy fahatanorany ===
Teraka tao [[Antananarivo]] tamin' ny ny 7 Avrily 1911 izy, ary zanak' i J.-B. Rahajarizafy. Nahazo fiofanana voalohany avy amin' ny Frères des Écoles Chrétiennes teny Andohalo (1918–1920), avy eo tao amin' ny Collège Saint-Michel (1921–1923), talohan' ny nidirany tao amin' ny Petit Séminaire d'Ambohipo. Avy eo izy dia nanaraka fiofanana ara-pivavahana maharitra izay nitarika azy ho amin' ny [[Ôrdinasiôna|fanokanana]] ho [[pretra]] tamin' ny taona 1941. Nitombo tao anatin' ny tontolon' ny kolontsaina sy ny fanoloran-tena ara-tsaina izy sady mpanoratra nalaza tamin' ny androny.

Ny fisainany dia novolavolain' ny famakiany ny asa soratry ny olo-malaza amin' ny sehatra ara-panahy sy ara-pilôzôfia toa an' i [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]], i [[Debendranath Tagore|Tagore]], i [[Kônfosiosy|Kǒng Fūzǐ]] (na Kônfosiosy), i [[René Descartes|Descartes]] ary i [[Henri Bergson|Bergson]], izay namoha ny fahasarotam-piarony momba ny [[fahendrena]] malagasy sy ny maha-izy azy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ary ny fifanakalozana eo amin' ny samy [[kolontsaina]].

=== Fianakaviana ===
Iray amin’ireo valo mianadahy i Dada Rahajarizafy, ary fahenina izy. Izy dia avy amin'ny ray aman-dreniny, avy amin'ny olona manakaja [[merina]] lehibe. 

==== Ny rainy ====
Tamin’ny alalan’i Jean-Baptiste Rahajarizafy rainy no niaingany avy any [[Ambohimandrosohasina]], havoana kely iray atsinanan’ny havoanan’ny mpanjaka [[Ambohimanga]], ka avy amin’ny fianakavian’[[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]] tao [[Avaradrano]], izay akaiky ny fahefan’ny mpanjaka hatrany ary nanome azy manamboninahitra maro[[Andriamasinavalona|.]] Ity farany, taorian'ny fianarana nahomby tao amin'ny kolejy Saint-Michel tao Ambohipo izay nanehoany ny fahavitrihan'ny saina sy ny fahazotoana hianatra, dia natolotra an'i Lyautey taty aoriana, komandy, lehiben'ny mpiasan'i [[Joseph Simon Gallieni|Gallieni]] ary tompon'andraikitra amin'ny fampitoniana ny Nosy, ho sekretera manokana sy mpandika teny. Notendren’i Lyautey ho governoran’i Fianarantsoa izy ary nomeny voninahitra ho rain’ny lahimatoany, Gabriel Hubert Marie Rahajarizafy, teraka ny taona 1897 (izay nomeny ny anarany faharoa hoe Hubert), zokin’i Mompera Rahajarizafy. Jean-Baptiste Rahajarizafy dia mpanao gazety  koa , ary nisalotra ny  solon'anarana hoe &quot;Juvenis&quot; mandra-pahafatiny tampoka tamin’ny taona 1915.

==== Ny reniny ====
Ny reniny, Véronique Razafimbero, sy ny rainy Rahajarizafy avy ao [[Ambohidrapeto]], iray amin'ny [[Tendrombohitra roa ambin' ny folon' Imerina]], sy ao anatiny [[zazamarolahy]], anisan'ny olona manankaja tao amin'ny [[Merina]] anisan'ny zanaka mpanjaka taranak'  [[Andrianampoinimerina]] sy [[Ramanantenasoa]], iray amin'ny vadiny ara-dalana. Ny fianakaviany angamba no nanome azy ny firaiketam-pony tamin’ny fahendren’ny razambeny, ka Andrianampoinimerina no isan’ireo mpiahy lehibe indrindra, ka noho izany dia nanome aingam-panahy azy hanoratra ireo boky dimy amin’ny Ombalahibemaso, ary koa ny hafanam-pon’ny finoany kristiana, izay nolovainy tamin’ny raibeny, mpitoriteny [[Prôtestantisma eto Madagasikara|protestanta]] malaza. Niova ho Katolika ny reniny, rehefa nanambady ny rainy.

== Lalam piainany ==

=== Fanoloran-tena amin'ny fivavahana kristiana ===
Vao maraina be dia nandao ny faribolan’ny fianakaviana i Antoine ary niditra tao amin’ny seminera, nanery tsikelikely ny tenany ho amin’ny fiainana henjana kokoa araka ny filazany hoe: &quot;mba hanakaiky kokoa an'Andriamanitra&quot;. Niditra tao amin' ny fikambanana izy tamin’ny 20 novambra 1935 ary lasa pretra tamin’ny 21 jona 1941.

=== Fanandratana ny fahendren'ny razana ===
Tahaka izany koa, izy izay niaiky ny tenany ho fahatsiarovana ho an’ny fahendren’ny razamben’ny Malagasy, dia nanomboka nandray an-tsoratra ny tantara sy tantara an-tsary manokana momba ny fomban-drazana malagasy izy tamin’izy 19 taona, mba hitahiry azy ireo ary avy eo nampita izany tamin’ny taranaka liana loatra tamin’ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]] sy ny môderina. Tamin’izany fotoana izany, fony izy regent (mopera vaovao nandalina ny [[Filôzôfia|filozofia]]) sy mpampianatra tao Amparibe, no nanombohany nanoratra ''Ny Ombalahibemaso'', izay asa mitantara ny fiainan’[[Andrianampoinimerina]] sy ny fahendrena ary ny zava-bitany (indrindra fa ny fananganana ny &quot;[[Fokonolona]]&quot;, ny &quot;Imerina enin-toko&quot; na koa ny fandrindrana ny tsena isan-karazany na ny fiaraha-monina amin'ny ankapobeny, …). Ezaka mafy sy nafana fo ny fanoratana ireo boky dimy, ka nidina tany am-piasana ilay raim-pianakaviana raha vantany vao nanam-potoana malalaka, ka nifandimby ny fanaovana naoty sy ny fikarohana.

=== Fanabeazana ny tanora ===
Teo amin’ny famelomana ny hasin’ny razana efa hadino dia niasa manokana tamin’ny fanabeazana ny tanora i Mompera Rahajarizafy. Amin’ny maha-tia tanindrazana resy lahatra azy dia nanentana mafy ny mpianatra malagasy ny tenany mba tsy ho voafitaka amin’ny zava-bita isan-karazany ambaran’ny fihoaram-pefy amin’ny andro môderina izay, araka ny nambarany, dia mampita hevitra manokana ho an’ny vahiny ihany ary tsy misy ifandraisany amin’ny fisainana malagasy. Izany indrindra no nanentanany ny tanora hifantoka  kokoa amin’ny fanatanjahantena.

=== Fisondrotana ===
Ny fisondrotan’i Mompera Antoine de Padoue teo anivon’ireo [[Zezoita]] [[Madagasikara|malagasy]] mitovy taona aminy dia niavaka:

* izy no rektora malagasy voalohany tao amin’ny Collège Saint-Michel izay eny Ambohidahy;
* izy no Malagasy voalohany niditra tao amin’ilay sekoly nanome fampianarana teny [[Fiteny malagasy|malagasy]] ho an’ireo misionera vahiny tao [[Ambositra]];
* izy koa no rektora malagasy voalohany tao amin'ny Petit Séminaire (ao Faliarivo) ao amin'ny [[Antananarivo|diosezin'Antananarivo]];
* izy no Lehiben’ny Faritany Malagasy voalohany teto Madagasikara;
* izy  koa no tompon'ny Malagasy voalohany amin'ny zezoita vaovao.

Na dia teo aza izany fisondrotana toa milamina izany, dia imbetsaka i mompera Rahajarizafy no niharan’ny fananarana mivantana sy ankolaka avy amin'ny lehibeny ara-pivavahana ary hatramin’ny fitondrana mpanjanaka. Anisan’ny niampangana azy ny fiheverana azy ho manamaivana ny lanjan’ny hafatra kristianina ho fanoherana ny soatoavina ara-piarahamonin' ny razana, ka izay no tsy nahazoany alalana amin'ny famoahana ny iray amin’ny sanganasany, ''Hanitra nentin-dRazana'' ''.''

=== Fanandratana ny soatoavina malagasy ===
Tsapan-dRahajarizafy ny tsy firaharahana ny [[Fiteny malagasy|fiteny]] sy ny [[Kolontsaina malagasy|kolontsaina]] [[Kolontsaina malagasy|malagasy]] ary ny [[tantaran' i Madagasikara]] sy zavatra maro hafa momba an' i [[Madagasikara]] sy ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]]. Hitany fa tsy manome lanja ny haren' ny vakoka malagasy ny fampianarana nisy. Niteraka faharesen-dahatra lalina tao aminy izany fahatsapany izany: tena ilaina ny fampidirana ny [[kristianisma]] eo amin' ny [[fiarahamonina malagasy]]. Araka ny filazany dia tsy afaka hiroborobo ny finoana kristiana raha tsy ampitaina amin' ny alalan' ny fiteny sy ny soatoavin' ny vahoaka malagasy.

Mompera Rahajarizafy no namirapiratra tamin’ny alalan’ny bokiny sy ny lahatsorany. Mampiavaka azy ny fomba fanoratra tononkalo mibaribary, izay sarotra adika amin’ny teny hafa satria avy amin’ny eritreritra malagasy ihany no aingam-panahy. Izy no niara-nanangana ny Akademia Andrianampoinimerina niaraka tamin’ny Mpitandrina Rakotobe-Andriamaharo.

Namorona fikambanana miompana amin’ny fanabeazana ny tanora izy, niaraka tamin’ny namany Mompera Vincent de Paul Rabarison, ny hetsika Fon-dehilahy, ka nandray azy ireo avy amin’ny sehatra samihafa, toy ny Cœurs vaillants ny [[Frantsa|France]].

=== Asa soratra lehibe ===

* ''Ny Ombalahibemaso''
* ''Ny Hanitra Nentin-Drazana''
* ''Filozofia Malagasy: ny fanahy no olona''
* ''Kabary malagasy vaovao''
* ''Ny Ohabolana Malagasy''
* ''Lahatsoratra momba ny fitsipi-pitenenana malagasy''

Izy ihany koa no nanoratra hira maromaro natao hanentanana ny tanora hamboly ny finoany sy ny fitiavany ny tanindrazany ary koa hisaintsainana ny tena dikan’ny fiainana.

== Ny fitiavan-tanindrazana ==
Feno fahatokisan-tena tamin’ny toetra manokana nananan’ny fireneny izy, nihevitra fa tsy misy tokony hitsiriritana amin’ny sivilizasiona hafa (indrindra fa ny [[Tontolo Tandrefana|tandrefana]]), eo amin’ny fomba fisainana,  amin’ny fihetsika manoloana toe-javatra iray, amin’ny fiainana eo amin’ny fiarahamonina, amin’ny fandanjalanjana izay tokony hatao na tsia, amin’ny fikarakarana ny sahirana na amin’ny fahalalana an’[[Andriamanitra (tokana)|Andriamanitra]] mihitsy aza.

Lahatsoratra mirakitra ny fitiavan-tanindrazana nosoratan’i Mompera Rahajarizafy tao amin’ny gazety ''Gazety Pitik’afo'', famerenana ny [[Zezoita|Fikambanan'i Jesoa]] eto [[Madagasikara|Madagasikara,]] no nahazoany sy ny namany Rabarison, lehiben’ny tonian-dahatsoratra tamin’izany fotoana izany, tamin’ny andron’i Mompera De Meritens, SJ. Naverin’i Mompera Tiersonnier, SJ indray izy ireo tatỳ aoriana

Tao anatin’ny taratasy malaza nalefa tany amin’ny Filankevitry ny [[Eveka]], dia nangataka tamin’ny fitondrana frantsay tamin’ny 1953 i Mompera Rahajarizafy mba hamerina amin’ny laoniny ny fiandrianan’ny Nosy Lehibe. Ny hatezerana teo amin’ny andaniny sy ny ankilany [[Fiteny frantsay|frantsay]] dia tena nahery vaika ka tamin’ny taona 1960 vao tratra ny fahaleovantena.

Nanolon-tena  ho tia tanindrazana nandritra ny am-polony taona maro ary tena  fahatsiarovana  ho an’ny fifandanjana ara-tsosialy nentin-drazana, dia faly izy rehefa tafatsangana tamin’ny taona 1973 ny rafitra [[Fokonolona]] manokana ho an’ny fiarahamonina malagasy. &quot;Antsika io, hoy izy, manokana ho an’ny kolontsaintsika ary tsy misy fitsiriritana amin’ny an’ny hafa, aoka ho azo antoka fa hahomby !&quot;. Indrisy fa tsy teo intsony ny Ray tamin’ny fiavian’ny Kolonely [[Ratsimandrava Richard|Richard Ratsimandrava]] tamin’ny taona 1975, izay nanao ny Fokonolona ho ambony indrindra.

== Fahafatesany sy fahatsiarovana azy ==
Tamin’ny taona 1969 - 1973, izy no  nitantana faritanin’ny [[Zezoita]] teto Madagasikara ary lasa  mpitarika ny zazavao mandra-pahafatiny tamin’ny 2 martsa 1974 teo amin’ny faha-63 taonany.

Tamin' ny 7 avrily 2011 no nankalazana ny faha-100 taonan’ny nahaterahany, izay nanamarika ny hetsika isan-karazany toy ny fitokanana lalana amin’ny anarany, ny fihaonambe isan-karazany, indrindra ny eny amin’ny [[Oniversiten' Antananarivo|Oniversiten’Antananarivo]] sy ny [[Akademia Malagasy]], 

Nandritra ny lahateniny teny amin’ny lapan’ny filoham-pirenena teny Iavoloha ny 7 septembra 2019 tao anatin’ny fitsidihany tamin’ny fomba ofisialy teto Madagasikara, dia tsy diso anjara ny [[Fransoà (papa)|Papa François]] nilaza ny tenin’i Mompera Rahajarizafy tamin’izao teny izao:&lt;blockquote&gt;&quot;Raha tsy maintsy manaiky sy manome lanja ary ankasitrahantsika ity tany voatahy ity noho ny hatsarany sy ny harena voajanahary tsy hita lany ao aminy, dia tsy latsa-danja amin’izany koa ny fanaovana izany ho an’ity &quot;fanahinao manontolo&quot; izay manome hery anao hifikitra amin'ny aina (izany hoe amin'ny fiainana) araka ny nampahatsiahivin'i Mompera Antoine de Padoue Rahajarizafy SJ antsika.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=https://www.vaticannews.va/en/pope/news/2019-09/anthony-rahajarizafy-madagascar-in-pope-francis-speech.html|date=2019-09-07}}&lt;/ref&gt; .&lt;/blockquote&gt;

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;
[[Sokajy:Pages avec des traductions non relues]]</text>
      <sha1>1yv4i0tn81y4cs12iw980vtgz66d0go</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Clarisse Ratsifandrihamanana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>293372</id>
    <revision>
      <id>1147075</id>
      <parentid>1146144</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:18:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3130" sha1="ew46ta4bwoleep34asrr79fe4npcstb" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Clarrisse Ratsifandrihamanana|teraka=5 desambra 1926|toerana=Fenoarivo Atsinana|maty=28 jona 1987|firenena=Madagasikara|asa=Mpampianatra}}

I '''Clarisse Hortense Ratsifandrihamanana''' dia vehivavy malagasy mpanoratra. Teraka tamin' ny 5 Desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fénérive-Est]] izy ary nodimandry tao [[Antananarivo]] tamin' ny 28 Jona 1987.

== Ny fiainany ==
I Clarisse Hortense Andriamampandry Ratsifandrihamanana no tena anarany. Teraka tamin'ny 5 desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fenoarivo Atsinana]] izy. Fianakaviana avy amin'ny razan'[[Andriana]] ,mpikabary, mpamoron-kira, [[mpanoratra]] malaza no niaviany. Niaina betsaka tamin'ny fiainana ambanivohitra izy, mpianatr'ilay [[Pôeta|poeta]] malaza antsoina hoe: [[Jean Narivony]]. Ankoatra ny maha mpanoratra azy dia mpikaroka nafana fo teo amin'ny sehatra [[pôlitika]] izy, tao anatin'ny antoko:  [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|Antokon'ny Kongresy ho amin'ny Fahaleovan-tenan'i Madagasikara]] (A.K.F.M).

== Ny fiainany ny kanto ==
Anisan'ireo vehivavy malaza eo amin'ny sehatry ny haisoratra izy. Ny tara-kevitra novoiziny dia ny fanoherana ny tsy rariny amin'ny endriny samihafa: fanavakavahana, fahantran'ny vahoaka, tsy fitovian-jo sns. Tany amin'ny taona 1960 izy no nanomboka nanoratra. Mpikambana tao amin'ny UPEM sy tao amin'ny Akademia Malagasy izy. Ny tononkalo no tena nanavanana ity mpanoratra iray ity. Na izany aza, dia nanoratra tantara foronina sy angano ihany koa izy.

=== Asa soratra ===
Sady nanoratra [[tononkalo]], tantara foronina, [[sombin-tantara]] ary tantara an-tsehatra maro izy. Santionany  amin'ny sangan'asany ireto:

* 1948: ''Fahavaratra'' (nosotarana 1948, navoaka 1969) ;

* 1960: ''Sarindra'' (tononkalo nahazo ny loka voalohany nomen'ny Antenimeran'ny tanànan'Antananarivo).
* 1961: ''Salohy'' (amboaran-tononkalo)
* 1964: ''Fahavaratra'' (tantara foronina)
* 1964: ''Lavakombarika (''sombin-tantara)

* 1966: ''Tamberintany'' (tantara an-tsehatra)
* 1967: Ikalomanga&lt;ref&gt;[https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-ikalomanga-de-clarisse.html LITTÉRATURE - « Ikalomanga » de Clarisse Ratsifandrihamanana présenté par ses enfants]&lt;/ref&gt;
* 1970: ''Lohataona sy ririnina''
* 1970: ''Ramose'' (navoaka 2006)
* 1970: ''Ny zanako'' (tantara foronina)
* 1979: ''Velan'angano'' ( tantara an-tsehatra)
* 1979: ''Tany vaovao'' (tantara foronina)

=== Ny mampiavaka azy eo amin' ny asa sorany ===
Ny [[Literatiora malagasy|literatiora]] manavanana azy dia ny an-tsoratra, (tantara foronina, sombin-tantara, [[angano]] miendrika tantara,...). Sokajin-dahatsoratra fampiasany ny mitantara sy ny manoritsoritra ary ny mandresy lahatra. Fomba filazan-javatra na sarinteny mampiavaka azy ny fampiasana [[tamberin-teny]], ny [[tamberin-drafitra]], ny [[fanovana endri-javatra]] ary ny [[fanovana anarana]].

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
# http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=483
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-61.html
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]</text>
      <sha1>ew46ta4bwoleep34asrr79fe4npcstb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147076</id>
      <parentid>1147075</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3124" sha1="942l5soxdsmrs9cjdksqetmxv6suiu7" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Clarrisse Ratsifandrihamanana|teraka=5 desambra 1926|toerana=Fenoarivo Atsinana|maty=28 jona 1987|firenena=Madagasikara|asa=Mpampianatra}}

I '''Clarisse Hortense Ratsifandrihamanana''' dia vehivavy malagasy mpanoratra. Teraka tamin' ny 5 Desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fénérive-Est]] izy ary nodimandry tao [[Antananarivo]] tamin' ny 28 Jona 1987.

== Ny fiainany ==
I Clarisse Hortense Andriamampandry Ratsifandrihamanana no tena anarany. Teraka tamin'ny 5 desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fenoarivo Atsinana]] izy. Fianakaviana avy amin'ny razan'[[Andriana]] ,mpikabary, mpamoron-kira, [[mpanoratra]] malaza no niaviany. Niaina betsaka tamin'ny fiainana ambanivohitra izy, mpianatr'ilay [[Pôeta|poeta]] malaza antsoina hoe: [[Jean Narivony]]. Ankoatra ny maha mpanoratra azy dia mpikaroka nafana fo teo amin'ny sehatra [[pôlitika]] izy, tao anatin'ny antoko:  [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|Antokon'ny Kongresy ho amin'ny Fahaleovan-tenan'i Madagasikara]] (A.K.F.M).

== Ny fiainany ny kanto ==
Anisan'ireo vehivavy malaza eo amin'ny sehatry ny haisoratra izy. Ny tara-kevitra novoiziny dia ny fanoherana ny tsy rariny amin'ny endriny samihafa: fanavakavahana, fahantran'ny vahoaka, tsy fitovian-jo sns. Tany amin'ny taona 1960 izy no nanomboka nanoratra. Mpikambana tao amin'ny UPEM sy tao amin'ny Akademia Malagasy izy. Ny tononkalo no tena nanavanana ity mpanoratra iray ity, na izany aza, dia nanoratra tantara foronina sy angano koa izy.

=== Asa soratra ===
Sady nanoratra [[tononkalo]], tantara foronina, [[sombin-tantara]] ary tantara an-tsehatra maro izy. Santionany  amin'ny sangan'asany ireto:

* 1948: ''Fahavaratra'' (nosotarana 1948, navoaka 1969) ;

* 1960: ''Sarindra'' (tononkalo nahazo ny loka voalohany nomen'ny Antenimeran'ny tanànan'Antananarivo).
* 1961: ''Salohy'' (amboaran-tononkalo)
* 1964: ''Fahavaratra'' (tantara foronina)
* 1964: ''Lavakombarika (''sombin-tantara)

* 1966: ''Tamberintany'' (tantara an-tsehatra)
* 1967: Ikalomanga&lt;ref&gt;[https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-ikalomanga-de-clarisse.html LITTÉRATURE - « Ikalomanga » de Clarisse Ratsifandrihamanana présenté par ses enfants]&lt;/ref&gt;
* 1970: ''Lohataona sy ririnina''
* 1970: ''Ramose'' (navoaka 2006)
* 1970: ''Ny zanako'' (tantara foronina)
* 1979: ''Velan'angano'' ( tantara an-tsehatra)
* 1979: ''Tany vaovao'' (tantara foronina)

=== Ny mampiavaka azy eo amin' ny asa sorany ===
Ny [[Literatiora malagasy|literatiora]] manavanana azy dia ny an-tsoratra, (tantara foronina, sombin-tantara, [[angano]] miendrika tantara,...). Sokajin-dahatsoratra fampiasany ny mitantara sy ny manoritsoritra ary ny mandresy lahatra. Fomba filazan-javatra na sarinteny mampiavaka azy ny fampiasana [[tamberin-teny]], ny [[tamberin-drafitra]], ny [[fanovana endri-javatra]] ary ny [[fanovana anarana]].

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
# http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=483
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-61.html
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]</text>
      <sha1>942l5soxdsmrs9cjdksqetmxv6suiu7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147077</id>
      <parentid>1147076</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3123" sha1="cti3gvl4n9jwajl534txaf8erthwfah" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Clarrisse Ratsifandrihamanana|teraka=5 desambra 1926|toerana=Fenoarivo Atsinana|maty=28 jona 1987|firenena=Madagasikara|asa=Mpampianatra}}

I '''Clarisse Hortense Ratsifandrihamanana''' dia vehivavy malagasy mpanoratra. Teraka tamin' ny 5 Desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fénérive-Est]] izy ary nodimandry tao [[Antananarivo]] tamin' ny 28 Jona 1987.

== Ny fiainany ==
I Clarisse Hortense Andriamampandry Ratsifandrihamanana no tena anarany. Teraka tamin'ny 5 desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fenoarivo Atsinana]] izy. Fianakaviana avy amin'ny razan'[[Andriana]] ,mpikabary, mpamoron-kira, [[mpanoratra]] malaza no niaviany. Niaina betsaka tamin'ny fiainana ambanivohitra izy, mpianatr'ilay [[Pôeta|poeta]] malaza antsoina hoe: [[Jean Narivony]]. Ankoatra ny maha mpanoratra azy dia mpikaroka nafana fo teo amin'ny sehatra [[pôlitika]] izy, tao anatin'ny antoko:  [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|Antokon'ny Kongresy ho amin'ny Fahaleovan-tenan'i Madagasikara]] (A.K.F.M).

== Ny fiainany ny kanto ==
Anisan'ireo vehivavy malaza eo amin'ny sehatry ny haisoratra izy. Ny tara-kevitra novoiziny dia ny fanoherana ny tsy rariny amin'ny endriny samihafa: fanavakavahana, fahantran'ny vahoaka, tsy fitovian-jo sns. Tany amin'ny taona 1960 izy no nanomboka nanoratra. Mpikambana tao amin'ny UPEM sy tao amin'ny Akademia Malagasy izy. Ny tononkalo no tena nanavanana ity mpanoratra iray ity, na izany aza, dia nanoratra tantara foronina sy angano koa izy.

=== Asa soratra ===
Sady nanoratra [[tononkalo]], tantara foronina, [[sombin-tantara]] ary tantara an-tsehatra maro izy. Santionany  amin'ny sanganasany ireto:

* 1948: ''Fahavaratra'' (nosotarana 1948, navoaka 1969) ;

* 1960: ''Sarindra'' (tononkalo nahazo ny loka voalohany nomen'ny Antenimeran'ny tanànan'Antananarivo).
* 1961: ''Salohy'' (amboaran-tononkalo)
* 1964: ''Fahavaratra'' (tantara foronina)
* 1964: ''Lavakombarika (''sombin-tantara)

* 1966: ''Tamberintany'' (tantara an-tsehatra)
* 1967: Ikalomanga&lt;ref&gt;[https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-ikalomanga-de-clarisse.html LITTÉRATURE - « Ikalomanga » de Clarisse Ratsifandrihamanana présenté par ses enfants]&lt;/ref&gt;
* 1970: ''Lohataona sy ririnina''
* 1970: ''Ramose'' (navoaka 2006)
* 1970: ''Ny zanako'' (tantara foronina)
* 1979: ''Velan'angano'' ( tantara an-tsehatra)
* 1979: ''Tany vaovao'' (tantara foronina)

=== Ny mampiavaka azy eo amin' ny asa sorany ===
Ny [[Literatiora malagasy|literatiora]] manavanana azy dia ny an-tsoratra, (tantara foronina, sombin-tantara, [[angano]] miendrika tantara,...). Sokajin-dahatsoratra fampiasany ny mitantara sy ny manoritsoritra ary ny mandresy lahatra. Fomba filazan-javatra na sarinteny mampiavaka azy ny fampiasana [[tamberin-teny]], ny [[tamberin-drafitra]], ny [[fanovana endri-javatra]] ary ny [[fanovana anarana]].

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
# http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=483
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-61.html
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]</text>
      <sha1>cti3gvl4n9jwajl534txaf8erthwfah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147078</id>
      <parentid>1147077</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:21:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3124" sha1="sr4srry2v8cqh3eewmssqcs0see74wt" xml:space="preserve">
{{Infobox olona|anarana=Clarrisse Ratsifandrihamanana|teraka=5 desambra 1926|toerana=Fenoarivo Atsinana|maty=28 jona 1987|firenena=Madagasikara|asa=Mpampianatra}}

I '''Clarisse Hortense Ratsifandrihamanana''' dia vehivavy malagasy mpanoratra. Teraka tamin' ny 5 Desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fénérive-Est]] izy ary nodimandry tao [[Antananarivo]] tamin' ny 28 Jona 1987.

== Ny fiainany ==
I Clarisse Hortense Andriamampandry Ratsifandrihamanana no tena anarany. Teraka tamin'ny 5 desambra 1926 tao [[Fenoarivo Atsinanana|Fenoarivo Atsinana]] izy. Fianakaviana avy amin'ny razan'[[Andriana]] ,mpikabary, mpamoron-kira, [[mpanoratra]] malaza no niaviany. Niaina betsaka tamin'ny fiainana ambanivohitra izy, mpianatr'ilay [[Pôeta|poeta]] malaza antsoina hoe: [[Jean Narivony]]. Ankoatra ny maha mpanoratra azy dia mpikaroka nafana fo teo amin'ny sehatra [[pôlitika]] izy, tao anatin'ny antoko:  [[Antokon' ny Kongresin' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara|Antokon'ny Kongresy ho amin'ny Fahaleovan-tenan'i Madagasikara]] (A.K.F.M).

== Ny fiainany ny kanto ==
Anisan'ireo vehivavy malaza eo amin'ny sehatry ny haisoratra izy. Ny tara-kevitra novoiziny dia ny fanoherana ny tsy rariny amin'ny endriny samihafa: fanavakavahana, fahantran'ny vahoaka, tsy fitovian-jo sns. Tany amin'ny taona 1960 izy no nanomboka nanoratra. Mpikambana tao amin'ny UPEM sy tao amin'ny Akademia Malagasy izy. Ny tononkalo no tena nanavanana ity mpanoratra iray ity, na izany aza, dia nanoratra tantara foronina sy angano koa izy.

=== Asa soratra ===
Sady nanoratra [[tononkalo]], tantara foronina, [[sombin-tantara]] ary tantara an-tsehatra maro izy. Santionany  amin'ny sanganasany ireto:

* 1948: ''Fahavaratra'' (nosotarana 1948, navoaka 1969) ;

* 1960: ''Sarindra'' (tononkalo nahazo ny loka voalohany nomen'ny Antenimeran'ny tanànan'Antananarivo).
* 1961: ''Salohy'' (amboaran-tononkalo)
* 1964: ''Fahavaratra'' (tantara foronina)
* 1964: ''Lavakombarika (''sombin-tantara)

* 1966: ''Tamberintany'' (tantara an-tsehatra)
* 1967: Ikalomanga&lt;ref&gt;[https://www.lexpress.mg/2024/03/litterature-ikalomanga-de-clarisse.html LITTÉRATURE - « Ikalomanga » de Clarisse Ratsifandrihamanana présenté par ses enfants]&lt;/ref&gt;
* 1970: ''Lohataona sy ririnina''
* 1970: ''Ramose'' (navoaka 2006)
* 1970: ''Ny zanako'' (tantara foronina)
* 1979: ''Velan'angano'' ( tantara an-tsehatra)
* 1979: ''Tany vaovao'' (tantara foronina)

=== Ny mampiavaka azy eo amin' ny asa sorany ===
Ny [[Literatiora malagasy|literatiora]] manavanana azy dia ny an-tsoratra, (tantara foronina, sombin-tantara, [[angano]] miendrika tantara,...). Sokajin-dahatsoratra fampiasany ny mitantara sy ny manoritsoritra ary ny mandresy lahatra. Fomba filazan-javatra na sarin-teny mampiavaka azy ny fampiasana [[tamberin-teny]], ny [[tamberin-drafitra]], ny [[fanovana endri-javatra]] ary ny [[fanovana anarana]].

== Jereo koa ==
* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharano ==
{{Reflist}}
# http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=483
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-61.html
[[Sokajy:Mpanoratra Malagasy]]</text>
      <sha1>sr4srry2v8cqh3eewmssqcs0see74wt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>JBS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>294990</id>
    <revision>
      <id>1147109</id>
      <parentid>1115730</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:45:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eloir</username>
        <id>39547</id>
      </contributor>
      <origin>1147109</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3226" sha1="fd7gev9xfovj9dyewl17kkkqthx02r3" xml:space="preserve">[[File:Logotipo da JBS (2023).svg|thumb|]]
'''JBS S.A.''' (fanafohezana an'i '''J'''osé '''B'''atista '''S'''obrinho Sociedade Anônima) dia orinasa stock Corporation Breziliana. Izy io no mpamokatra [[hena]]n-kena lehibe indrindra eto an-tany ary ny orinasa fanodinana hena lehibe indrindra any [[Amerika Atsimo]]. Ny JBS androany dia noforonina tamin'ny 2007 avy amin'ny fanalavan'ilay hena sy ny orinasa amerikana ''Swift &amp; Company''. Ny tarika dia mifototra amin'ny {{São Paulo}} ({{Brazila}}) sy [[Dallas]] ([[Texas]], {{Etazonia}}).

==Tantara==
Niorina tao [[Anápolis]] ny orinasa, tao amin'ny fanjakana Breziliana [[Goiás]], nataon'i José Batista Sobrinho ho toy ny raharaham-barotra bitika kely eo ambanin'ny anarana ''Friboi''.

Tamin'ny faran'ny taona 2007, ny JBS dia nahazo 50% tamin'ny ''Inalca Spa'', mpamokatra mpamboatra [[omby]] ''Cremonini Spa'' ho an'ny 225 tapitrisa [[Euro]]s.
Tany am-piandohan'ny volana martsa 2008, ny orinasa amerianina ''Smithfield Beef Group Inc.'' (SBG) (Vondron-tsolika sy kisoa lehibe indrindra eran-tany)
Mandritra izany fotoana izany, ny jbs dia nividy ny ''National Beef Packing Co'', miorina amin'ny tanànan'i [[Kansas]] amin'ny $ 970 tapitrisa,

Mpanamboatra henan'omby lehibe indrindra sy iray amin'ireo mpanondrana hena lehibe indrindra any [[Japana]]. Ankoatr'izay, ny JBS dia naka ny mpiasan'ny hena Aostraliana ''Tasman Group''' $ 150 tapitrisa.

Ny orinasa dia nanatrika ny fahazoana masiaka teo anelanelan'ny 2005 sy 2017 ho an'ny orinasam-pisakafoanana faharoa lehibe indrindra manerantany ao [[Nestlé]].

==Kolikoly==
Nahazo fampindramam-bola avy amin'ny fanjakana breziliana nandritra ny taona maro ny orinasa ary niahiahy ny hanao kolikoly.

Tamin'ny taona 2017 dia fantatra fa ny tompona Joesley Batista dia voalaza fa namatsy vola ny filoham-pirenena breziliana telo sy ny mpanao politika hafa efa saika 2000. Ny Filoha [[Michel Temer]] dia voalaza fa nahazo $ 4,7 tapitrisa ho an'ny fampielezan-kevitra farany tamin'ny fifidianana. $ 80 tapitrisa no tokony nikoriana tamin'ny filoha [[Luiz Inácio Lula da Silva|Lula da Silva]] sy [[Dilma Rousseff|Rousseff]]. Ny fitambaran'ny $ 220 tapitrisa no voalaza fa voaloa ho an'ny mpanao politika.

Tamin'ny volana septambra 2017, nosamborina i Joesley Batista sy ny rahalahiny. Voampanga ho nanisy tsipiriany manan-danja izy ireo ao amin'ny fanadihadiana nataony momba ny tantara ratsy momba ny kolikoly nanodidina ny Filoha [[Michel Temer]].

==Faritra ara-barotra sy marika==
Ny faritra Business Business dia ny fanodinana, fiomanana, fonosana ary ny varotra hena sy ny henan-tsakafo roa. Ny JBS dia namokatra sakafo vita koa, hena voan-kena sy hena mahandro ary ny hoditra ary ny hafa amin'ny famonoan'omby. Ny JBS  dia manana trano fanodinana 23 any {{Brazila}} sy enina any {{Arjentina}}. Ny fanondranana dia haondrana indrindra amin'ny EU, any [[Rosia]], {{Israely}}, [[Amerika Latina]], {{Etazonia}}, mankany {{Maroka}}, [[Hong Kong]],
{{Ejipta}} ary {{Arabia Saodita}}.

*Isan'ny mpiasa: 260,000
*Sales: 374.9 miliara tena (Real$ = € 58 miliara)
*Famokarana henan-kena
*Website: www.jbs.com.br

[[Sokajy:Mpanamboatra hena (Brezila)]]
[[Sokajy:Orinasa breziliana]]
[[Sokajy:Orinasa breziliana sakafo]]</text>
      <sha1>fd7gev9xfovj9dyewl17kkkqthx02r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elie-Charles Abraham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298521</id>
    <revision>
      <id>1147103</id>
      <parentid>1143881</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T03:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147103</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3442" sha1="kg5ov8sf2t9g77jhd2rghpm4onrficu" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:
|anarana=Elie-Charles Abraham
|teraka=7 Jolay 1919
|maty=1989
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]]
}}
   
I '''Elie-Charles Abraham''' dia pôeta malagasy sy mpanao soratra andrana, mpanoratra nalaza teo anelanelan' ny folo taompolo 1950 sy 1970. Mpanoratra tamin'ny teny frantsay sy malagasy izy, ary anisany iray amin'ireo mpamorona ny literatiora malagasy taorian'ny fanjanahantany.   

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny taona 7 jolay 1919 [[Madagasikara]] ary nodimandry tamin'ny 1989&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://agorha.inha.fr/ark:/54721/cc2bd7e1-4465-4c96-b929-83c33937b106&lt;/ref&gt; i Eliе-Charlеs Abraham. Tао аnatin'ny vаnim-pоtоаna fanjanаhantany frantsаy teto Madagasikarа ary nandritra ny fikоmiana tamin'ny 1947, izay nоtоhаnаn'ny tаfikа frantsay  ity mpanoratra ity no lehibe  . Tаmin'ny tаоna 1960 no nаhаzо ny fаhaleоvantena i Madagаsikаrа, ary iо vаnim-pоtоana iо dia nisy fiаntrаikany lehibe tamin'ny asany sy ny asa sоrаny &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.oloyede.com.ng/2025/06/elie-charles-abraham-poet-of.html&lt;/ref&gt;. 

== Asa sorany ==
Nanoratra indrindra tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] izy, nefa namoaka tononkalo amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ihany koa. 

Teo anelanelan'ny taona 1945 sy 1947, niara-niasa i Elie-Charles Abrаham sy [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajemisa-Raоlisоn]] mba hanangana sy hitantana gazety roa fiteny (Frantsay sy Malagasy) mitondra ny lohateny hoe Anivоn’ny Nosy riaka — ''l’'île australe''. Izy no talen' ity gazetiboky momba ny haisoratra sy ny pôlitika   ity. Ity gazety ity dia naneho ny eritreritry ny vahoaka Malagasy tamin'ny faran'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Gikandi, Simon. '''''Encyclopedia of African literature''''' . London : Routledge and Taylor &amp; Francis Group , 2003. - Available at: &lt;nowiki&gt;https://library.au.int/encyclopedia-african-literature-3&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-83.html&lt;/ref&gt;. 

Mifototra amin' ny fomba fanoratra frantsay izay natao filamatra tamin' ny fotoan' androny ny asa sorany. Mampiasa singa avy amin' ny tantara sy etnôgrafia izy mba hiderana ny hakanton' ny Nosy, ary nanoritsoritra azy io ho toerana tsy misy olana ara-pôlitika sy ara-tsôsialy ary ara-toekarena, na dia ahitana lafiny malahelohelo koa aza amin' ny lafiny hafa. Nanana fitiavana lalina an'i Madagasikara izy, nankalaza ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala ary ny fiainana ambanivohitra &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

== Fikambanana ==
Abrаham diа iray аmin'irео mpikambana aо аmin'ny [[Havatsa-UPEM|HAVATSA-UPEM]], izay midika hоe &quot;Fikambanan'ny Pоеta sy Mpanоratrа Malаgasy&quot; (Union des Poètes et Ecrivains Malgaches) izay niforona tamin'ny taona 1952.  Ity fikambanana ity diа natоkаna hо an'ny fitiаvana sy ny fаnandratanа ny teny malagasy, ary ahitana mpanоratrа malaza tahaka an'i [[Dox (mpanoratra)|Dох Razakandraina]] sy [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajеmisa Raоlisоn]] &lt;ref&gt;Njaka Tsitohaina Ramiandrarivo. La littérature malgache d’expression française, une littérature en exil, une littérature de l’exil, une littérature des exilés. Littératures. Université de la Sorbonne nouvelle - Paris III, 2010. Français. ⟨NNT : 2010PA030022⟩. ⟨tel-00834726⟩ &lt;/ref&gt;. 

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharanon-kevitra ==</text>
      <sha1>kg5ov8sf2t9g77jhd2rghpm4onrficu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147104</id>
      <parentid>1147103</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T03:59:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147104</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3439" sha1="fa2litd85wdivfykecok8ajjxj0gddw" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:
|anarana=Elie-Charles Abraham
|teraka=7 Jolay 1919
|maty=1989
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]]
}}
   
I '''Elie-Charles Abraham''' dia pôeta malagasy sy mpanao soratra andrana, mpanoratra nalaza teo anelanelan' ny folo taompolo 1950 sy 1970. Mpanoratra tamin'ny teny frantsay sy malagasy izy, ary anisany iray amin'ireo mpamorona ny literatiora malagasy taorian'ny fanjanahantany.   

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny taona 7 jolay 1919 [[Madagasikara]] ary nodimandry tamin'ny 1989&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://agorha.inha.fr/ark:/54721/cc2bd7e1-4465-4c96-b929-83c33937b106&lt;/ref&gt; i Eliе-Charlеs Abraham. Tао аnatin'ny vаnim-pоtоаna fanjanаhantany frantsаy teto Madagasikarа ary nandritra ny fikоmiana tamin'ny 1947, izay nоtоhаnаn'ny tаfikа frantsay  ity mpanoratra ity no lehibe  . Tаmin'ny tаоna 1960 no nаhаzо ny fаhaleоvantena i Madagаsikаrа, ary iо vаnim-pоtоana iо dia nisy fiаntrаikany lehibe tamin'ny asany sy ny asa sоrаny &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.oloyede.com.ng/2025/06/elie-charles-abraham-poet-of.html&lt;/ref&gt;. 

== Asa sorany ==
Nanoratra indrindra tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] izy, nefa namoaka tononkalo amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ihany koa. 

Teo anelanelan'ny taona 1945 sy 1947, niara-niasa i Elie-Charles Abrаham sy [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajemisa-Raоlisоn]] mba hanangana sy hitantana gazety roa fiteny (Frantsay sy Malagasy) mitondra ny lohateny hoe Anivоn’ny Nosy riaka — ''l’'île australe''. Izy no talen' ity gazetiboky momba ny haisoratra sy ny pôlitika   ity. Ity gazety ity dia naneho ny eritreritry ny vahoaka Malagasy tamin'ny faran'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Gikandi, Simon. '''''Encyclopedia of African literature''''' . London : Routledge and Taylor &amp; Francis Group , 2003. - Available at: &lt;nowiki&gt;https://library.au.int/encyclopedia-african-literature-3&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-83.html&lt;/ref&gt;. 

Mifototra amin' ny fomba fanoratra frantsay izay natao filamatra tamin' ny fotoan' androny ny asa sorany. Mampiasa singa avy amin' ny tantara sy haifoko  izy mba hiderana ny hakanton' ny Nosy, ary nanoritsoritra azy io ho toerana tsy misy olana ara-pôlitika sy ara-tsôsialy ary ara-toekarena, na dia ahitana lafiny malahelohelo koa aza amin' ny lafiny hafa. Nanana fitiavana lalina an'i Madagasikara izy, nankalaza ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala ary ny fiainana ambanivohitra &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

== Fikambanana ==
Abrаham diа iray аmin'irео mpikambana aо аmin'ny [[Havatsa-UPEM|HAVATSA-UPEM]], izay midika hоe &quot;Fikambanan'ny Pоеta sy Mpanоratrа Malаgasy&quot; (Union des Poètes et Ecrivains Malgaches) izay niforona tamin'ny taona 1952.  Ity fikambanana ity diа natоkаna hо an'ny fitiаvana sy ny fаnandratanа ny teny malagasy, ary ahitana mpanоratrа malaza tahaka an'i [[Dox (mpanoratra)|Dох Razakandraina]] sy [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajеmisa Raоlisоn]] &lt;ref&gt;Njaka Tsitohaina Ramiandrarivo. La littérature malgache d’expression française, une littérature en exil, une littérature de l’exil, une littérature des exilés. Littératures. Université de la Sorbonne nouvelle - Paris III, 2010. Français. ⟨NNT : 2010PA030022⟩. ⟨tel-00834726⟩ &lt;/ref&gt;. 

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharanon-kevitra ==</text>
      <sha1>fa2litd85wdivfykecok8ajjxj0gddw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147105</id>
      <parentid>1147104</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T04:00:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147105</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3458" sha1="srp92w5qogdryohv5hij9o4quckk7k2" xml:space="preserve">{{infobox olona
|Sary:
|anarana=Elie-Charles Abraham
|teraka=7 Jolay 1919
|maty=1989
|firenena={{Madagasikara}}
|mpiaraka=
|asa=
[[Mpanoratra]]
}}
   
I '''Elie-Charles Abraham''' dia pôeta malagasy sy mpanao soratra andrana, mpanoratra nalaza teo anelanelan' ny folo taompolo 1950 sy 1970. Mpanoratra tamin'ny teny frantsay sy malagasy izy, ary anisany iray amin'ireo mpamorona ny literatiora malagasy taorian'ny fanjanahantany.   

== Tantaram-piainana ==
Teraka tamin' ny taona 7 jolay 1919  [[Madagasikara|teto Madagasikara]] ary nodimandry tamin'ny 1989&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://agorha.inha.fr/ark:/54721/cc2bd7e1-4465-4c96-b929-83c33937b106&lt;/ref&gt; i Eliе-Charlеs Abraham. Tао аnatin'ny vаnim-pоtоаna fanjanаhantany frantsаy teto Madagasikarа ary nandritra ny fikоmiana tamin'ny 1947, izay nоtоhаnаn'ny tаfikа frantsay  ity mpanoratra ity no lehibe  . Tаmin'ny tаоna 1960 no nаhаzо ny fаhaleоvantena i Madagаsikаrа, ary iо vаnim-pоtоana iо dia nisy fiаntrаikany lehibe tamin'ny asany sy ny asa sоrаny &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://www.oloyede.com.ng/2025/06/elie-charles-abraham-poet-of.html&lt;/ref&gt;. 

== Asa sorany ==
Nanoratra indrindra tamin' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] izy, nefa namoaka tononkalo amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ihany koa. 

Teo anelanelan'ny taona 1945 sy 1947, niara-niasa i Elie-Charles Abrаham sy [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajemisa-Raоlisоn]] mba hanangana sy hitantana gazety roa fiteny (Frantsay sy Malagasy) mitondra ny lohateny hoe Anivоn’ny Nosy riaka — ''l’'île australe''. Izy no talen' ity gazetiboky momba ny haisoratra sy ny pôlitika   ity. Ity gazety ity dia naneho ny eritreritry ny vahoaka Malagasy tamin'ny faran'ny vanim-potoanan'ny fanjanahantany &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Gikandi, Simon. '''''Encyclopedia of African literature''''' . London : Routledge and Taylor &amp; Francis Group , 2003. - Available at: &lt;nowiki&gt;https://library.au.int/encyclopedia-african-literature-3&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/fakafaka/page-83.html&lt;/ref&gt;. 

Mifototra amin' ny fomba fanoratra frantsay izay natao filamatra tamin' ny fotoan' androny ny asa sorany. Mampiasa singa avy amin' ny tantara sy haifoko  izy mba hiderana ny hakanton' ny Nosy, ary nanoritsoritra azy io ho toerana tsy misy olana ara-pôlitika sy ara-tsôsialy ary ara-toekarena, na dia ahitana lafiny malahelohelo koa aza amin' ny lafiny hafa. Nanana fitiavana lalina an'i Madagasikara izy, nankalaza ny tendrombohitra, ny renirano, ny ala ary ny fiainana ambanivohitra &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. 

== Fikambanana ==
Abrаham diа iray аmin'irео mpikambana aо аmin'ny [[Havatsa-UPEM|HAVATSA-UPEM]], izay midika hоe &quot;Fikambanan'ny Pоеta sy Mpanоratrа Malаgasy&quot; (Union des Poètes et Ecrivains Malgaches) izay niforona tamin'ny taona 1952.  Ity fikambanana ity diа natоkаna hо an'ny fitiаvana sy ny fаnandratanа ny teny malagasy, ary ahitana mpanоratrа malaza tahaka an'i [[Dox (mpanoratra)|Dох Razakandraina]] sy [[Régis Rajemisa Raolison|Régis Rajеmisa Raоlisоn]] &lt;ref&gt;Njaka Tsitohaina Ramiandrarivo. La littérature malgache d’expression française, une littérature en exil, une littérature de l’exil, une littérature des exilés. Littératures. Université de la Sorbonne nouvelle - Paris III, 2010. Français. ⟨NNT : 2010PA030022⟩. ⟨tel-00834726⟩ &lt;/ref&gt;. 

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]

== Loharanon-kevitra ==</text>
      <sha1>srp92w5qogdryohv5hij9o4quckk7k2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Jaomanoro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298522</id>
    <revision>
      <id>1147079</id>
      <parentid>1146140</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7034" sha1="mr4hd4yrcbl2117p4bdgy7jhjkb4lrs" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=David Jaomanoro|teraka=30 desambra 1953|toerana=Anivorano-Nord|maty=7 desambra 2014|firenena=Mayotte|asa=Mpanoratra}}
I '''David Jaomanoro''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao [[Anivorano Nord]] izy (any amin'ny faritra [[Faritra Diana|Diana]] ankehitriny). Niasa tany [[Mayotte]] izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014. Anisan'ireo mpanoratra malagasy nahazo fankasitrahana teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena noho ny kalitaon'ny asa sorany sy ny fomba nitantarany ny fiainan'ny olona tsotra izy.

== Ny mombamomba azy ==
I Jaomanoro David dia teratany Malagasy, teraka tamin' ny  30 Desambra 1953 tao [[ Anivorano Nord]]. Mpampianatra sady mpanoratra no asany ;&lt;ref&gt;[http://africultures.com/personnes/?no=8018&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=569 David Jaomanoro - Fiche Personne sur Africultures]&lt;/ref&gt; Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy). Nampianatra tao amin'ny  [[Antsiranana|sekoly Antsiranana]] nandritra ny 10 taona izy, nanomboka ny taona 1972 ka hatramin'ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/jaomanoro/ David Jaomanoro - Île en île]&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (''lettres françaises'') tao amin' ny École Normale Supérieure ao [[Antananarivo]] izy.*

Nianatra sy niasa teo amin'ny sehatry ny fanabeazana i David Jaomanoro talohan'ny nifindrany tany Mayotte. Nandritra ny androm-piainany dia nanoratra asa maro tamin'ny teny frantsay izy, nefa nifototra betsaka tamin'ny kolontsaina sy ny fiarahamonina malagasy ny votoatin'ny asa sorany.

Nahazo mari-pahaizana ''Diplôme d'études approfondies'' (DEA) momba ny literatiora ampiatahaina (''Littérature comparée'') izay  miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges ([[Frantsa]]). Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tao Antsiranana izy.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Nodimandry tamin'ny 7 desambra 2014 tao Mamoudzou Mayotte izy.&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdeces.matchid.io%2Fid%2FwZnUr8bTtWAA Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt; 

== Loka sy mari-pankasitrahana ==
Tamin' ny taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo [[loka]] momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: ''Quat'am's j'aime ça''. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy [[Kômôro|Kômôrianina]] any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho ny Olo-malazan' ny Taona 1997 (''Homme de l'année 1997'') teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (''Arts et Culture''). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: ''Pirogue sur le vide''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho &quot;anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany&quot; i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey [[Marjolijn de Jager]] amin' ny teny anglisy.

==Asa soratra==

Ny asa soratr'i David Jaomanoro dia miresaka indrindra ny:
fiainana andavanandron'ny vahoaka;
fahantrana sy olana ara-tsosialy; fifandraisan'olombelona; kolontsaina sy soatoavina malagasy; fanantenana sy tolom-piainana. Anisan'ireo asa nahafantarana azy: ''Quatre Épices'', ''L'enfant de la haute ville'', ''La Retraite'', tantara fohy sy tononkalo maro navoaka anaty gazety sy boky samihafa.

=== Sangan' asa ===
* 1987 – ''Quatram's j'aime ça'', inédit.
* 1988 – ''Le dernier caïman'' (théâtre) inédit&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.linternaute.com%2Fsortir%2Flivre%2Flitterature-francophone%2Fdiaporama%2F6.shtml Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1988 – ''J'ai marché dessus'' Radio France Internationale (&lt;abbr&gt;XVI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – ''La Retraite'', théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-87282-516-9&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=PYuMAQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=nl&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa - Google Boeken]&lt;/ref&gt;
* 1991 – ''Docteur parvenu'', Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – ''Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles'' (collectif), Éditions Sepia, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2907888455&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesfrancophonies.com%2Fmaison-des-auteurs%2Fjaomanoro-david Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1997 – ''Joambilo'', Revue Noire&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2006 – ''Pirogue sur le vide et autres nouvelles'', Éditions de l’Aube, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2752601797&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2011 – ''Publics d’alphabétisation à Mayotte'', essai, Éditions universitaires européennes. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9786131587979&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2013 – ''Le Mangeur de cactus'' (récit) Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2336301877&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2017 – ''Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles'', éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9791033401254&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;

=== Endrika fanoratana ===
Mampiavaka ny asa soratr'i David Jaomanoro ny fiteny tsotra nefa lalina, ny famaritana akaiky ny zava-misy eo amin' ny fiarahamonina, ary ny fanehoana ny fihetseham-po sy ny olan'ny olombelona amin' ny fomba manaitra.

== Fahafatesana sy lova navelany ==
Nodimandry tany [[Mayotte]] tamin'ny 7 Desambra 2014 i David Jaomanoro, teo amin'ny faha-60 taonany. Na dia efa nodimandry aza izy, dia mbola anisan'ireo mpanoratra malagasy manan-danja eo amin'ny literatiora malagasy sy frantsay. Anjara biriky teo amin'ny literatiora. Nandray anjara lehibe tamin'ny fampahafantarana ny literatiora malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena i David Jaomanoro. Mbola vakin'ny mpianatra sy ny mpikaroka literatiora hatramin'izao ny asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tsosialy.
== Loharano ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==

** [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
** [[Jacques Rabemananjara]]
** [[Jean-Luc Raharimanana]]
** [[Michèle Rakotoson]]
** [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
** [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
** [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
** [[Esther Nirina]]
** [[Hajasoa Vololona Picard]]
** [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
** [[Pastora Rahajason]]
** [[Elie Rajaonarison]]
** [[Ny Avana Ramanantoanina]]
** [[Flavien Ranaivo]]
** [[Esther Razana]]
** [[Samuel Ratany]]
** [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>mr4hd4yrcbl2117p4bdgy7jhjkb4lrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147080</id>
      <parentid>1147079</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7014" sha1="go3zl13n2wj5uhaevfc35evbgyz3zyi" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=David Jaomanoro|teraka=30 desambra 1953|toerana=Anivorano-Nord|maty=7 desambra 2014|firenena=Mayotte|asa=Mpanoratra}}
I '''David Jaomanoro''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao [[Anivorano Nord]] izy (any amin'ny faritra [[Faritra Diana|Diana]] ankehitriny). Niasa tany [[Mayotte]] izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014. Anisan'ireo mpanoratra malagasy nahazo fankasitrahana teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena noho ny kalitaon'ny asa sorany sy ny fomba nitantarany ny fiainan'ny olona tsotra izy.

== Ny mombamomba azy ==
I Jaomanoro David dia teratany Malagasy, teraka tamin' ny  30 Desambra 1953 tao [[ Anivorano Nord]]. Mpampianatra sady mpanoratra no asany ;&lt;ref&gt;[http://africultures.com/personnes/?no=8018&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=569 David Jaomanoro - Fiche Personne sur Africultures]&lt;/ref&gt; Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy). Nampianatra tao amin'ny  [[Antsiranana|sekoly Antsiranana]] nandritra ny 10 taona izy, nanomboka ny taona 1972 -1982&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/jaomanoro/ David Jaomanoro - Île en île]&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (''lettres françaises'') tao amin' ny École Normale Supérieure ao [[Antananarivo]] izy.*

Nianatra sy niasa teo amin'ny sehatry ny fanabeazana i David Jaomanoro talohan'ny nifindrany tany Mayotte. Nandritra ny androm-piainany dia nanoratra asa maro tamin'ny teny frantsay izy, nefa nifototra betsaka tamin'ny kolontsaina sy ny fiarahamonina malagasy ny votoatin'ny asa sorany.

Nahazo mari-pahaizana ''Diplôme d'études approfondies'' (DEA) momba ny literatiora ampiatahaina (''Littérature comparée'') izay  miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges ([[Frantsa]]). Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tao Antsiranana izy.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Nodimandry tamin'ny 7 desambra 2014 tao Mamoudzou Mayotte izy.&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdeces.matchid.io%2Fid%2FwZnUr8bTtWAA Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt; 

== Loka sy mari-pankasitrahana ==
Tamin' ny taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo [[loka]] momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: ''Quat'am's j'aime ça''. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy [[Kômôro|Kômôrianina]] any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho ny Olo-malazan' ny Taona 1997 (''Homme de l'année 1997'') teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (''Arts et Culture''). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: ''Pirogue sur le vide''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho &quot;anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany&quot; i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey [[Marjolijn de Jager]] amin' ny teny anglisy.

==Asa soratra==

Ny asa soratr'i David Jaomanoro dia miresaka indrindra ny:
fiainana andavanandron'ny vahoaka;
fahantrana sy olana ara-tsosialy; fifandraisan'olombelona; kolontsaina sy soatoavina malagasy; fanantenana sy tolom-piainana. Anisan'ireo asa nahafantarana azy: ''Quatre Épices'', ''L'enfant de la haute ville'', ''La Retraite'', tantara fohy sy tononkalo maro navoaka anaty gazety sy boky samihafa.

=== Sangan' asa ===
* 1987 – ''Quatram's j'aime ça'', inédit.
* 1988 – ''Le dernier caïman'' (théâtre) inédit&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.linternaute.com%2Fsortir%2Flivre%2Flitterature-francophone%2Fdiaporama%2F6.shtml Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1988 – ''J'ai marché dessus'' Radio France Internationale (&lt;abbr&gt;XVI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – ''La Retraite'', théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-87282-516-9&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=PYuMAQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=nl&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa - Google Boeken]&lt;/ref&gt;
* 1991 – ''Docteur parvenu'', Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – ''Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles'' (collectif), Éditions Sepia, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2907888455&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesfrancophonies.com%2Fmaison-des-auteurs%2Fjaomanoro-david Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1997 – ''Joambilo'', Revue Noire&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2006 – ''Pirogue sur le vide et autres nouvelles'', Éditions de l’Aube, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2752601797&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2011 – ''Publics d’alphabétisation à Mayotte'', essai, Éditions universitaires européennes. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9786131587979&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2013 – ''Le Mangeur de cactus'' (récit) Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2336301877&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2017 – ''Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles'', éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9791033401254&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;

=== Endrika fanoratana ===
Mampiavaka ny asa soratr'i David Jaomanoro ny fiteny tsotra nefa lalina, ny famaritana akaiky ny zava-misy eo amin' ny fiarahamonina, ary ny fanehoana ny fihetseham-po sy ny olan'ny olombelona amin' ny fomba manaitra.

== Fahafatesana sy lova navelany ==
Nodimandry tany [[Mayotte]] tamin'ny 7 Desambra 2014 i David Jaomanoro, teo amin'ny faha-60 taonany. Na dia efa nodimandry aza izy, dia mbola anisan'ireo mpanoratra malagasy manan-danja eo amin'ny literatiora malagasy sy frantsay. Anjara biriky teo amin'ny literatiora. Nandray anjara lehibe tamin'ny fampahafantarana ny literatiora malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena i David Jaomanoro. Mbola vakin'ny mpianatra sy ny mpikaroka literatiora hatramin'izao ny asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tsosialy.
== Loharano ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==

** [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
** [[Jacques Rabemananjara]]
** [[Jean-Luc Raharimanana]]
** [[Michèle Rakotoson]]
** [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
** [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
** [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
** [[Esther Nirina]]
** [[Hajasoa Vololona Picard]]
** [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
** [[Pastora Rahajason]]
** [[Elie Rajaonarison]]
** [[Ny Avana Ramanantoanina]]
** [[Flavien Ranaivo]]
** [[Esther Razana]]
** [[Samuel Ratany]]
** [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>go3zl13n2wj5uhaevfc35evbgyz3zyi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147081</id>
      <parentid>1147080</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:25:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7008" sha1="a1fdcqvjsktuhvpu8wxhptvjfy449zr" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=David Jaomanoro|teraka=30 desambra 1953|toerana=Anivorano-Nord|maty=7 desambra 2014|firenena=Mayotte|asa=Mpanoratra}}
I '''David Jaomanoro''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao [[Anivorano Nord]] izy (any amin'ny faritra [[Faritra Diana|Diana]] ankehitriny). Niasa tany [[Mayotte]] izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014. Anisan'ireo mpanoratra malagasy nahazo fankasitrahana teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena noho ny kalitaon'ny asa sorany sy ny fomba nitantarany ny fiainan'ny olona tsotra izy.

== Ny mombamomba azy ==
I Jaomanoro David dia teratany Malagasy, teraka tamin' ny  30 Desambra 1953 tao [[ Anivorano Nord]]. Mpampianatra sady mpanoratra no asany ;&lt;ref&gt;[http://africultures.com/personnes/?no=8018&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=569 David Jaomanoro - Fiche Personne sur Africultures]&lt;/ref&gt; Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy). Nampianatra tao amin'ny  [[Antsiranana|sekoly Antsiranana]] nandritra ny 10 taona izy, nanomboka ny taona 1972 -1982&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/jaomanoro/ David Jaomanoro - Île en île]&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (''lettres françaises'') tao amin' ny École Normale Supérieure ao [[Antananarivo]] izy.*

Nianatra sy niasa teo amin'ny sehatry ny fanabeazana i David Jaomanoro talohan'ny nifindrany tany Mayotte. Nandritra ny androm-piainany dia nanoratra asa maro tamin'ny teny frantsay izy, nefa nifototra betsaka tamin'ny kolontsaina sy ny fiarahamonina malagasy ny votoatin'ny asa sorany.

Nahazo mari-pahaizana ''Diplôme d'études approfondies'' (DEA) momba ny literatiora ampiatahaina (''Littérature comparée'') izay  miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges ([[Frantsa]]). Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tao Antsiranana izy.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Nodimandry tamin'ny 7 desambra 2014 tao Mamoudzou Mayotte izy.&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdeces.matchid.io%2Fid%2FwZnUr8bTtWAA Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt; 

== Loka sy mari-pankasitrahana ==
Ny  taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo [[loka]] momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: ''Quat'am's j'aime ça''. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy [[Kômôro|Kômôrianina]] any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho ny Olo-malazan' ny Taona 1997 (''Homme de l'année 1997'') teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (''Arts et Culture''). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: ''Pirogue sur le vide''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho &quot;anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany&quot; i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey [[Marjolijn de Jager]] amin' ny teny anglisy.

==Asa soratra==

Ny asa soratr'i David Jaomanoro dia miresaka indrindra ny:
fiainana andavanandron'ny vahoaka;
fahantrana sy olana ara-tsosialy; fifandraisan'olombelona; kolontsaina sy soatoavina malagasy; fanantenana sy tolom-piainana. Anisan'ireo asa nahafantarana azy: ''Quatre Épices'', ''L'enfant de la haute ville'', ''La Retraite'', tantara fohy sy tononkalo maro navoaka anaty gazety sy boky samihafa.

=== Sangan' asa ===
* 1987 – ''Quatram's j'aime ça'', inédit.
* 1988 – ''Le dernier caïman'' (théâtre) inédit&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.linternaute.com%2Fsortir%2Flivre%2Flitterature-francophone%2Fdiaporama%2F6.shtml Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1988 – ''J'ai marché dessus'' Radio France Internationale (&lt;abbr&gt;XVI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – ''La Retraite'', théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-87282-516-9&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=PYuMAQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=nl&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa - Google Boeken]&lt;/ref&gt;
* 1991 – ''Docteur parvenu'', Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – ''Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles'' (collectif), Éditions Sepia, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2907888455&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesfrancophonies.com%2Fmaison-des-auteurs%2Fjaomanoro-david Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1997 – ''Joambilo'', Revue Noire&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2006 – ''Pirogue sur le vide et autres nouvelles'', Éditions de l’Aube, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2752601797&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2011 – ''Publics d’alphabétisation à Mayotte'', essai, Éditions universitaires européennes. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9786131587979&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2013 – ''Le Mangeur de cactus'' (récit) Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2336301877&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2017 – ''Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles'', éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9791033401254&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;

=== Endrika fanoratana ===
Mampiavaka ny asa soratr'i David Jaomanoro ny fiteny tsotra nefa lalina, ny famaritana akaiky ny zava-misy eo amin' ny fiarahamonina, ary ny fanehoana ny fihetseham-po sy ny olan'ny olombelona amin' ny fomba manaitra.

== Fahafatesana sy lova navelany ==
Nodimandry tany [[Mayotte]] tamin'ny 7 Desambra 2014 i David Jaomanoro, teo amin'ny faha-60 taonany. Na dia efa nodimandry aza izy, dia mbola anisan'ireo mpanoratra malagasy manan-danja eo amin'ny literatiora malagasy sy frantsay. Anjara biriky teo amin'ny literatiora. Nandray anjara lehibe tamin'ny fampahafantarana ny literatiora malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena i David Jaomanoro. Mbola vakin'ny mpianatra sy ny mpikaroka literatiora hatramin'izao ny asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tsosialy.
== Loharano ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==

** [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
** [[Jacques Rabemananjara]]
** [[Jean-Luc Raharimanana]]
** [[Michèle Rakotoson]]
** [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
** [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
** [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
** [[Esther Nirina]]
** [[Hajasoa Vololona Picard]]
** [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
** [[Pastora Rahajason]]
** [[Elie Rajaonarison]]
** [[Ny Avana Ramanantoanina]]
** [[Flavien Ranaivo]]
** [[Esther Razana]]
** [[Samuel Ratany]]
** [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>a1fdcqvjsktuhvpu8wxhptvjfy449zr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147082</id>
      <parentid>1147081</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7006" sha1="lrnpcrs16u53bhvy33sob5kgsr0rmx7" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=David Jaomanoro|teraka=30 desambra 1953|toerana=Anivorano-Nord|maty=7 desambra 2014|firenena=Mayotte|asa=Mpanoratra}}
I '''David Jaomanoro''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao [[Anivorano Nord]] izy (any amin'ny faritra [[Faritra Diana|Diana]] ankehitriny). Niasa tany [[Mayotte]] izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014. Anisan'ireo mpanoratra malagasy nahazo fankasitrahana teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena noho ny kalitaon'ny asa sorany sy ny fomba nitantarany ny fiainan'ny olona tsotra izy.

== Ny mombamomba azy ==
I Jaomanoro David dia teratany Malagasy, teraka tamin' ny  30 Desambra 1953 tao [[ Anivorano Nord]]. Mpampianatra sady mpanoratra no asany ;&lt;ref&gt;[http://africultures.com/personnes/?no=8018&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=569 David Jaomanoro - Fiche Personne sur Africultures]&lt;/ref&gt; Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy). Nampianatra tao amin'ny  [[Antsiranana|sekoly Antsiranana]] nandritra ny 10 taona izy, nanomboka ny taona 1972 -1982&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/jaomanoro/ David Jaomanoro - Île en île]&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (''lettres françaises'') tao amin' ny École Normale Supérieure ao [[Antananarivo]] izy.*

Nianatra sy niasa teo amin'ny sehatry ny fanabeazana i David Jaomanoro talohan'ny nifindrany tany Mayotte. Nandritra ny androm-piainany dia nanoratra asa maro tamin'ny teny frantsay izy, nefa nifototra betsaka tamin'ny kolontsaina sy ny fiarahamonina malagasy ny votoatin'ny asa sorany.

Nahazo mari-pahaizana ''Diplôme d'études approfondies'' (DEA) momba ny literatiora ampiatahaina (''Littérature comparée'') izay  miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges ([[Frantsa]]). Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tao Antsiranana izy.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Nodimandry tamin'ny 7 desambra 2014 tao Mamoudzou Mayotte izy.&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdeces.matchid.io%2Fid%2FwZnUr8bTtWAA Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt; 

== Loka sy mari-pankasitrahana ==
Ny  taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo [[loka]] momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: ''Quat'am's j'aime ça''. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy [[Kômôro|Kômôrianina]] any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho  Olo-malazan' ny Taona 1997 (''Homme de l'année 1997'') teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (''Arts et Culture''). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: ''Pirogue sur le vide''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho &quot;anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany&quot; i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey [[Marjolijn de Jager]] amin' ny teny anglisy.

==Asa soratra==

Ny asa soratr'i David Jaomanoro dia miresaka indrindra ny:
fiainana andavanandron'ny vahoaka;
fahantrana sy olana ara-tsosialy; fifandraisan'olombelona; kolontsaina sy soatoavina malagasy; fanantenana sy tolom-piainana. Anisan'ireo asa nahafantarana azy: ''Quatre Épices'', ''L'enfant de la haute ville'', ''La Retraite'', tantara fohy sy tononkalo maro navoaka anaty gazety sy boky samihafa.

=== Sangan' asa ===
* 1987 – ''Quatram's j'aime ça'', inédit.
* 1988 – ''Le dernier caïman'' (théâtre) inédit&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.linternaute.com%2Fsortir%2Flivre%2Flitterature-francophone%2Fdiaporama%2F6.shtml Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1988 – ''J'ai marché dessus'' Radio France Internationale (&lt;abbr&gt;XVI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – ''La Retraite'', théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-87282-516-9&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=PYuMAQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=nl&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa - Google Boeken]&lt;/ref&gt;
* 1991 – ''Docteur parvenu'', Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – ''Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles'' (collectif), Éditions Sepia, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2907888455&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesfrancophonies.com%2Fmaison-des-auteurs%2Fjaomanoro-david Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1997 – ''Joambilo'', Revue Noire&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2006 – ''Pirogue sur le vide et autres nouvelles'', Éditions de l’Aube, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2752601797&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2011 – ''Publics d’alphabétisation à Mayotte'', essai, Éditions universitaires européennes. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9786131587979&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2013 – ''Le Mangeur de cactus'' (récit) Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2336301877&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2017 – ''Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles'', éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9791033401254&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;

=== Endrika fanoratana ===
Mampiavaka ny asa soratr'i David Jaomanoro ny fiteny tsotra nefa lalina, ny famaritana akaiky ny zava-misy eo amin' ny fiarahamonina, ary ny fanehoana ny fihetseham-po sy ny olan'ny olombelona amin' ny fomba manaitra.

== Fahafatesana sy lova navelany ==
Nodimandry tany [[Mayotte]] tamin'ny 7 Desambra 2014 i David Jaomanoro, teo amin'ny faha-60 taonany. Na dia efa nodimandry aza izy, dia mbola anisan'ireo mpanoratra malagasy manan-danja eo amin'ny literatiora malagasy sy frantsay. Anjara biriky teo amin'ny literatiora. Nandray anjara lehibe tamin'ny fampahafantarana ny literatiora malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena i David Jaomanoro. Mbola vakin'ny mpianatra sy ny mpikaroka literatiora hatramin'izao ny asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tsosialy.
== Loharano ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==

** [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
** [[Jacques Rabemananjara]]
** [[Jean-Luc Raharimanana]]
** [[Michèle Rakotoson]]
** [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
** [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
** [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
** [[Esther Nirina]]
** [[Hajasoa Vololona Picard]]
** [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
** [[Pastora Rahajason]]
** [[Elie Rajaonarison]]
** [[Ny Avana Ramanantoanina]]
** [[Flavien Ranaivo]]
** [[Esther Razana]]
** [[Samuel Ratany]]
** [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>lrnpcrs16u53bhvy33sob5kgsr0rmx7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147084</id>
      <parentid>1147082</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:28:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7016" sha1="j17oygqbjyjp71cg8ypa53j2fwwzljo" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=David Jaomanoro|teraka=30 desambra 1953|toerana=Anivorano-Nord|maty=7 desambra 2014|firenena=Mayotte|asa=Mpanoratra}}
I '''David Jaomanoro''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao [[Anivorano Nord]] izy (any amin'ny faritra [[Faritra Diana|Diana]] ankehitriny). Niasa tany [[Mayotte]] izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014. Anisan'ireo mpanoratra malagasy nahazo fankasitrahana teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena noho ny kalitaon'ny asa sorany sy ny fomba nitantarany ny fiainan'ny olona tsotra izy.

== Ny mombamomba azy ==
I Jaomanoro David dia teratany Malagasy, teraka tamin' ny  30 Desambra 1953 tao [[ Anivorano Nord]]. Mpampianatra sady mpanoratra no asany ;&lt;ref&gt;[http://africultures.com/personnes/?no=8018&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=569 David Jaomanoro - Fiche Personne sur Africultures]&lt;/ref&gt; Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy). Nampianatra tao amin'ny  [[Antsiranana|sekoly Antsiranana]] nandritra ny 10 taona izy, nanomboka ny taona 1972 -1982&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/jaomanoro/ David Jaomanoro - Île en île]&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (''lettres françaises'') tao amin' ny École Normale Supérieure ao [[Antananarivo]] izy.*

Nianatra sy niasa teo amin'ny sehatry ny fanabeazana i David Jaomanoro talohan'ny nifindrany tany Mayotte. Nandritra ny androm-piainany dia nanoratra asa maro tamin'ny teny frantsay izy, nefa nifototra betsaka tamin'ny kolontsaina sy ny fiarahamonina malagasy ny votoatin'ny asa sorany.

Nahazo mari-pahaizana ''Diplôme d'études approfondies'' (DEA) momba ny literatiora ampiatahaina (''Littérature comparée'') izay  miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges ([[Frantsa]]). Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tao Antsiranana izy.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Nodimandry tamin'ny 7 desambra 2014 tao Mamoudzou Mayotte izy.&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdeces.matchid.io%2Fid%2FwZnUr8bTtWAA Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt; 

== Loka sy mari-pankasitrahana ==
Ny  taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo [[loka]] momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: ''Quat'am's j'aime ça''. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy [[Kômôro|Kômôrianina]] any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho  Olo-malaza tao anatin 'ny Taona 1997 (''Homme de l'année 1997'') teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (''Arts et Culture''). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: ''Pirogue sur le vide''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho &quot;anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany&quot; i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey [[Marjolijn de Jager]] amin' ny teny anglisy.

==Asa soratra==

Ny asa soratr'i David Jaomanoro dia miresaka indrindra ny:
fiainana andavanandron'ny vahoaka;
fahantrana sy olana ara-tsosialy; fifandraisan'olombelona; kolontsaina sy soatoavina malagasy; fanantenana sy tolom-piainana. Anisan'ireo asa nahafantarana azy: ''Quatre Épices'', ''L'enfant de la haute ville'', ''La Retraite'', tantara fohy sy tononkalo maro navoaka anaty gazety sy boky samihafa.

=== Sangan' asa ===
* 1987 – ''Quatram's j'aime ça'', inédit.
* 1988 – ''Le dernier caïman'' (théâtre) inédit&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.linternaute.com%2Fsortir%2Flivre%2Flitterature-francophone%2Fdiaporama%2F6.shtml Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1988 – ''J'ai marché dessus'' Radio France Internationale (&lt;abbr&gt;XVI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – ''La Retraite'', théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-87282-516-9&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=PYuMAQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=nl&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa - Google Boeken]&lt;/ref&gt;
* 1991 – ''Docteur parvenu'', Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – ''Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles'' (collectif), Éditions Sepia, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2907888455&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesfrancophonies.com%2Fmaison-des-auteurs%2Fjaomanoro-david Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1997 – ''Joambilo'', Revue Noire&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2006 – ''Pirogue sur le vide et autres nouvelles'', Éditions de l’Aube, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2752601797&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2011 – ''Publics d’alphabétisation à Mayotte'', essai, Éditions universitaires européennes. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9786131587979&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2013 – ''Le Mangeur de cactus'' (récit) Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2336301877&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2017 – ''Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles'', éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9791033401254&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;

=== Endrika fanoratana ===
Mampiavaka ny asa soratr'i David Jaomanoro ny fiteny tsotra nefa lalina, ny famaritana akaiky ny zava-misy eo amin' ny fiarahamonina, ary ny fanehoana ny fihetseham-po sy ny olan'ny olombelona amin' ny fomba manaitra.

== Fahafatesana sy lova navelany ==
Nodimandry tany [[Mayotte]] tamin'ny 7 Desambra 2014 i David Jaomanoro, teo amin'ny faha-60 taonany. Na dia efa nodimandry aza izy, dia mbola anisan'ireo mpanoratra malagasy manan-danja eo amin'ny literatiora malagasy sy frantsay. Anjara biriky teo amin'ny literatiora. Nandray anjara lehibe tamin'ny fampahafantarana ny literatiora malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena i David Jaomanoro. Mbola vakin'ny mpianatra sy ny mpikaroka literatiora hatramin'izao ny asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tsosialy.
== Loharano ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==

** [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
** [[Jacques Rabemananjara]]
** [[Jean-Luc Raharimanana]]
** [[Michèle Rakotoson]]
** [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
** [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
** [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
** [[Esther Nirina]]
** [[Hajasoa Vololona Picard]]
** [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
** [[Pastora Rahajason]]
** [[Elie Rajaonarison]]
** [[Ny Avana Ramanantoanina]]
** [[Flavien Ranaivo]]
** [[Esther Razana]]
** [[Samuel Ratany]]
** [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>j17oygqbjyjp71cg8ypa53j2fwwzljo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147085</id>
      <parentid>1147084</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:29:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7014" sha1="kv8r2e98ykz5a200dgwll718oyk3cbr" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=David Jaomanoro|teraka=30 desambra 1953|toerana=Anivorano-Nord|maty=7 desambra 2014|firenena=Mayotte|asa=Mpanoratra}}
I '''David Jaomanoro''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao [[Anivorano Nord]] izy (any amin'ny faritra [[Faritra Diana|Diana]] ankehitriny). Niasa tany [[Mayotte]] izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014. Anisan'ireo mpanoratra malagasy nahazo fankasitrahana teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena noho ny kalitaon'ny asa sorany sy ny fomba nitantarany ny fiainan'ny olona tsotra izy.

== Ny mombamomba azy ==
I Jaomanoro David dia teratany Malagasy, teraka tamin' ny  30 Desambra 1953 tao [[ Anivorano Nord]]. Mpampianatra sady mpanoratra no asany ;&lt;ref&gt;[http://africultures.com/personnes/?no=8018&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=569 David Jaomanoro - Fiche Personne sur Africultures]&lt;/ref&gt; Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy). Nampianatra tao amin'ny  [[Antsiranana|sekoly Antsiranana]] nandritra ny 10 taona izy, nanomboka ny taona 1972 -1982&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/jaomanoro/ David Jaomanoro - Île en île]&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (''lettres françaises'') tao amin' ny École Normale Supérieure ao [[Antananarivo]] izy.*

Nianatra sy niasa teo amin'ny sehatry ny fanabeazana i David Jaomanoro talohan'ny nifindrany tany Mayotte. Nandritra ny androm-piainany dia nanoratra asa maro tamin'ny teny frantsay izy, nefa nifototra betsaka tamin'ny kolontsaina sy ny fiarahamonina malagasy ny votoatin'ny asa sorany.

Nahazo mari-pahaizana ''Diplôme d'études approfondies'' (DEA) momba ny literatiora ampiatahaina (''Littérature comparée'') izay  miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges ([[Frantsa]]). Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tao Antsiranana izy.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Nodimandry tamin'ny 7 desambra 2014 tao Mamoudzou Mayotte izy.&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdeces.matchid.io%2Fid%2FwZnUr8bTtWAA Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt; 

== Loka sy mari-pankasitrahana ==
Ny  taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo [[loka]] momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: ''Quat'am's j'aime ça''. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy [[Kômôro|Kômôrianina]] any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho  Olo-malaza tao anatin 'ny Taona 1997 (''Homme de l'année 1997'') teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (''Arts et Culture''). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: ''Pirogue sur le vide''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho &quot;anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany&quot; i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey [[Marjolijn de Jager]] amin' ny teny anglisy.

==Asa soratra==

Ny asa soratr'i David Jaomanoro dia miresaka indrindra ny:
fiainana andavanandron'ny vahoaka;
fahantrana sy olana ara-tsosialy; fifandraisan'olombelona; kolontsaina sy soatoavina malagasy; fanantenana sy tolom-piainana. Anisan'ireo asa nahafantarana azy: ''Quatre Épices'', ''L'enfant de la haute ville'', ''La Retraite'', tantara fohy sy tononkalo maro navoaka anaty gazety sy boky samihafa.

=== Sanganasa ===
* 1987 – ''Quatram's j'aime ça'', inédit.
* 1988 – ''Le dernier caïman'' (théâtre) inédit&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.linternaute.com%2Fsortir%2Flivre%2Flitterature-francophone%2Fdiaporama%2F6.shtml Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1988 – ''J'ai marché dessus'' Radio France Internationale (&lt;abbr&gt;XVI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – ''La Retraite'', théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-87282-516-9&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=PYuMAQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=nl&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa - Google Boeken]&lt;/ref&gt;
* 1991 – ''Docteur parvenu'', Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – ''Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles'' (collectif), Éditions Sepia, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2907888455&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesfrancophonies.com%2Fmaison-des-auteurs%2Fjaomanoro-david Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1997 – ''Joambilo'', Revue Noire&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2006 – ''Pirogue sur le vide et autres nouvelles'', Éditions de l’Aube, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2752601797&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2011 – ''Publics d’alphabétisation à Mayotte'', essai, Éditions universitaires européennes. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9786131587979&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2013 – ''Le Mangeur de cactus'' (récit) Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2336301877&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2017 – ''Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles'', éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9791033401254&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;

=== Endrika fanoratana ===
Mampiavaka ny asa soratr'i David Jaomanoro ny fiteny tsotra nefa lalina, ny famaritana akaiky ny zava-misy eo amin' ny fiarahamonina, ary ny fanehoana ny fihetseham-po sy ny olan'ny olombelona amin' ny fomba manaitra.

== Fahafatesana sy lova navelany ==
Nodimandry tany [[Mayotte]] tamin'ny 7 Desambra 2014 i David Jaomanoro, teo amin'ny faha-60 taonany. Na dia efa nodimandry aza izy, dia mbola anisan'ireo mpanoratra malagasy manan-danja eo amin'ny literatiora malagasy sy frantsay. Anjara biriky teo amin'ny literatiora. Nandray anjara lehibe tamin'ny fampahafantarana ny literatiora malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena i David Jaomanoro. Mbola vakin'ny mpianatra sy ny mpikaroka literatiora hatramin'izao ny asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tsosialy.
== Loharano ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==

** [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
** [[Jacques Rabemananjara]]
** [[Jean-Luc Raharimanana]]
** [[Michèle Rakotoson]]
** [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
** [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
** [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
** [[Esther Nirina]]
** [[Hajasoa Vololona Picard]]
** [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
** [[Pastora Rahajason]]
** [[Elie Rajaonarison]]
** [[Ny Avana Ramanantoanina]]
** [[Flavien Ranaivo]]
** [[Esther Razana]]
** [[Samuel Ratany]]
** [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>kv8r2e98ykz5a200dgwll718oyk3cbr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147086</id>
      <parentid>1147085</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:30:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7023" sha1="dkh5qorrj4lp3e1tbpktvt995xpiupw" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=David Jaomanoro|teraka=30 desambra 1953|toerana=Anivorano-Nord|maty=7 desambra 2014|firenena=Mayotte|asa=Mpanoratra}}
I '''David Jaomanoro''' dia [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]], mpanoratra tantara fohy sy tantara tsangana ary tononkalo. Teraka tamin' ny 30 Desambra 1953 tao [[Anivorano Nord]] izy (any amin'ny faritra [[Faritra Diana|Diana]] ankehitriny). Niasa tany [[Mayotte]] izy, ary maty tao tamin' ny 7 Desambra 2014. Anisan'ireo mpanoratra malagasy nahazo fankasitrahana teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena noho ny kalitaon'ny asa sorany sy ny fomba nitantarany ny fiainan'ny olona tsotra izy.

== Ny mombamomba azy ==
I Jaomanoro David dia teratany Malagasy, teraka tamin' ny  30 Desambra 1953 tao [[ Anivorano Nord]]. Mpampianatra sady mpanoratra no asany ;&lt;ref&gt;[http://africultures.com/personnes/?no=8018&amp;utm_source=newsletter&amp;utm_medium=email&amp;utm_campaign=569 David Jaomanoro - Fiche Personne sur Africultures]&lt;/ref&gt; Nanoratra tononkalo izy hatrany amin' ny sekoly ambaratonga faharoa (kôlejy). Nampianatra tao amin'ny  [[Antsiranana|sekoly Antsiranana]] nandritra ny 10 taona izy, nanomboka ny taona 1972 -1982&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://ile-en-ile.org/jaomanoro/ David Jaomanoro - Île en île]&lt;/ref&gt;. Taorian' izay dia nianatra ny teny aman-tsoratra frantsay (''lettres françaises'') tao amin' ny École Normale Supérieure ao [[Antananarivo]] izy.*

Nianatra sy niasa teo amin'ny sehatry ny fanabeazana i David Jaomanoro talohan'ny nifindrany tany Mayotte. Nandritra ny androm-piainany dia nanoratra asa maro tamin'ny teny frantsay izy, nefa nifototra betsaka tamin'ny kolontsaina sy ny fiarahamonina malagasy ny votoatin'ny asa sorany.

Nahazo mari-pahaizana ''Diplôme d'études approfondies'' (DEA) momba ny literatiora ampiatahaina (''Littérature comparée'') izay  miompana amin' ny angano nentim-paharazana malagasy tany amin' ny Oniversiten' i Limoges ([[Frantsa]]). Tamin' ny taona 1988 dia lasa mpampianatra [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] tao Antsiranana izy.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;  Nodimandry tamin'ny 7 desambra 2014 tao Mamoudzou Mayotte izy.&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fdeces.matchid.io%2Fid%2FwZnUr8bTtWAA Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt; 

== Loka sy mari-pankasitrahana ==
Ny  taona 1987, fony mbola mpianatra izy, dia nahazo [[loka]] momba ny tononkalo noho ny fanangonana kely nataony tsy mbola nivoaka: ''Quat'am's j'aime ça''. Taty aoriana, tamin' ny naha mpampianatra azy, dia nanoratra tantara an-tsehatra sy lahatsoratra mitsikera ny fiarahamonina momba ny sesitanin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] sy [[Kômôro|Kômôrianina]] any Mayotte izy. Namoaka tantara fohy tao amin' ny gazetiboky sy tamin' ny boky iaraha-manoratra izy. Izy no lany ho  Olo-malaza tao anatin 'ny Taona 1997 (''Homme de l'année 1997'') teto Madagasikara tamin' ny taona 1997 teo amin' ny taranja Zava-kanto sy Kolontsaina (''Arts et Culture''). Na izany aza dia tamin' ny taona 2006 vao nivoaka ny amboaran-tantara fohy voalohany nosoratany: ''Pirogue sur le vide''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ao amin' ny tohan-kevitra nataon' i Fara Lee Rabenarivo, dia voasokajy ho &quot;anisan' ny mpanoratra malaza tamin' ny taranaka farany&quot; i Jaomanoro.

Ny sasany amin' ny tantara fohy nosoratany dia nadikan' ilay mpandika teny neerlandey [[Marjolijn de Jager]] amin' ny teny anglisy.

==Asa soratra==

Ny asa soratr'i David Jaomanoro dia miresaka indrindra ny:
fiainana andavanandron'ny vahoaka;
fahantrana sy olana ara-tsosialy; fifandraisan'olombelona; kolontsaina sy soatoavina malagasy; fanantenana sy tolom-piainana. Anisan'ireo asa nahafantarana azy: ''Quatre Épices'', ''L'enfant de la haute ville'', ''La Retraite'', tantara fohy sy tononkalo maro navoaka anaty gazety sy boky samihafa.

=== Sanganasa ===
* 1987 – ''Quatram's j'aime ça'', inédit.
* 1988 – ''Le dernier caïman'' (théâtre) inédit&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.linternaute.com%2Fsortir%2Flivre%2Flitterature-francophone%2Fdiaporama%2F6.shtml Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1988 – ''J'ai marché dessus'' Radio France Internationale (&lt;abbr&gt;XVI&lt;sup&gt;e&lt;/sup&gt;&lt;/abbr&gt; concours théâtral interafricain), édition ronéotypé
* 1990 – ''La Retraite'', théâtre, éditions Promotion Théâtre, Carnières-Morlanwelz - rééd. 2006, Lansman, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 2-87282-516-9&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.nl/books?id=PYuMAQAAQBAJ&amp;printsec=frontcover&amp;hl=nl&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false World Encyclopedia of Contemporary Theatre: Africa - Google Boeken]&lt;/ref&gt;
* 1991 – ''Docteur parvenu'', Les Carnets de l'exotisme
* 1992 – ''Funérailles d'un cochon et 13 autres nouvelles'' (collectif), Éditions Sepia, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2907888455&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.lesfrancophonies.com%2Fmaison-des-auteurs%2Fjaomanoro-david Wikiwix Archives]&lt;/ref&gt;
* 1997 – ''Joambilo'', Revue Noire&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2006 – ''Pirogue sur le vide et autres nouvelles'', Éditions de l’Aube, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2752601797&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* 2011 – ''Publics d’alphabétisation à Mayotte'', essai, Éditions universitaires européennes. &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9786131587979&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2013 – ''Le Mangeur de cactus'' (récit) Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 978-2336301877&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;
* 2017 – ''Œuvres complètes : Poésie, Théâtre, Nouvelles'', éd. Dominique Ranaivoson, Éditions L’Harmattan, &lt;small&gt;(&lt;nowiki&gt;ISBN 9791033401254&lt;/nowiki&gt;)&lt;/small&gt;

=== Endrika fanoratana ===
Mampiavaka ny asa soratr'i David Jaomanoro ny fomba fanehoana tsotra nefa lalina, ny famaritana akaiky ny zava-misy eo amin' ny fiarahamonina, ary ny fanehoana ny fihetseham-po sy ny olan'ny olombelona amin' ny fomba manaitra.

== Fahafatesana sy lova navelany ==
Nodimandry tany [[Mayotte]] tamin'ny 7 Desambra 2014 i David Jaomanoro, teo amin'ny faha-60 taonany. Na dia efa nodimandry aza izy, dia mbola anisan'ireo mpanoratra malagasy manan-danja eo amin'ny literatiora malagasy sy frantsay. Anjara biriky teo amin'ny literatiora. Nandray anjara lehibe tamin'ny fampahafantarana ny literatiora malagasy teo amin'ny sehatra iraisam-pirenena i David Jaomanoro. Mbola vakin'ny mpianatra sy ny mpikaroka literatiora hatramin'izao ny asa sorany noho ny lanjany ara-kolontsaina sy ara-tsosialy.
== Loharano ==
{{Reflist}}
== Jereo koa ==

** [[Jean-Joseph Rabearivelo]]
** [[Jacques Rabemananjara]]
** [[Jean-Luc Raharimanana]]
** [[Michèle Rakotoson]]
** [[Dox (Jean Verdi Salomon Razakandrainy)|Dox]]
** [[Naivoharison Patrick Ramanmonjisoa]]
** [[Lucien Xavier Michel Andrianarahinjaka|Lucien Xavier Michel-Andrianarahinjaka]]
** [[Esther Nirina]]
** [[Hajasoa Vololona Picard]]
** [[Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato]]
** [[Pastora Rahajason]]
** [[Elie Rajaonarison]]
** [[Ny Avana Ramanantoanina]]
** [[Flavien Ranaivo]]
** [[Esther Razana]]
** [[Samuel Ratany]]
** [[Lisitry ny mpanoratra malagasy]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>dkh5qorrj4lp3e1tbpktvt995xpiupw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>298988</id>
    <revision>
      <id>1147051</id>
      <parentid>1146411</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119151" sha1="a2bkc1lzg2wqafk7e1px2a6kj209y9o" xml:space="preserve">[[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60&amp;nbsp;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

== Anjara toeran' ny zavamaniry fanao fanafody ==

=== Mitsabo aretina maro ===
[[Sary:Harungana madagascariensis 1DS-II 1-7688.jpg|vignette|229x229px|Harongana (''[[Harungana madagascariensis]]''[[Harungana madagascariensis|)]]]]
I [[Madagasikara]] dia manana ny iray amin' ny [[farmakôpea]] nentim-paharazana manankarena indrindra eran-tany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3407148/ Rainforest Pharmacopeia in Madagascar Provides High Value for Current Local and Prospective Global Uses]&quot;, ''pmc.ncbi.nlm.nih.gov''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.kloranebotanical.foundation/en/projects/improving-access-healthcare-through-medicinal-plants-northern-madagascar Improving access to healthcare through medicinal plants in Northern Madagascar]&quot;, ''www.kloranebotanical.foundation''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ahitana karazana miisa 3&amp;nbsp;245 ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] ny zavamaniry ao amin' ny Nosy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.researchgate.net/publication/338120269_Synthese_et_analyse_de_donnees_sur_les_inventaires_de_plantes_medicinales_de_Madagascar Synthèse et analyse de données sur les inventaires de plantes médicinales de Madagascar]&quot;, ''www.researchgate.net''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianarivelo Miora Henintsoa, &quot;[https://univ-vakinankaratra.mg/public/uploads/livres/flore-et-plantes-medicinales-de-la-nouvelle-aire-protegee-de-manjakatompo-ankaratra.pdf Flore et plantes médicinales de la nouvelle aire protégée de Manjakatompo Ankaratra]&quot; (PDF), ''univ-vakinankaratra.mg'' (Mémoire de Master)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ary ny 60 % dia tsy fahita raha tsy eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mampiseho ny fanadihadiana momba ny [[etnôbôtanika]] sy ny [[etnôfarmakôlôjia]] natao teto Madagasikara fa mahomby ny fitsaboana nentim-paharazana ampiasana zavamaniry amin' ny areti-mihanaka, ny aretin' ny [[fandevonan-kanina]], ny aretina vokatry ny [[katsentsitra]], ary koa ny aretina mitaiza sasany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ethnopharmacologia.org/bibliotheque-ethnopharmacologie/plantes-medicinales-de-madagascar/ Plantes médicinales de Madagascar]&quot;, ''www.ethnopharmacologia.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3407148/ Rainforest Pharmacopeia in Madagascar Provides High Value for Human Health]&quot;, ''pmc.ncbi.nlm.nih.gov''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny aretin' ny fandevonan-kanina no sehatra isehoan' ny fandrosoan' ny farmakôpea malagasy, indrindra ny [[piriritra]], ny [[valan-dra]], ny fanaintainan' ny [[kibo]] ary aretina vokatry ny katsentsitra an-[[tsinay]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;R. Pernet et G. Meyer, &quot;[https://www.betsara.com/wp-content/uploads/2022/06/Pharmacopee-de-Madagascar-Pernet.pdf Pharmacopée de Madagascar]&quot;, Publications de l'Institut de Recherche Scientifique, Tananarive Tsimbazaza, 1957, ''www.betsara.com.''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://moov.mg/article/102505-ireo-fahadisoana-mila-tandremana-hisoroana-ny-tsy-fahalevonan-kanina Ireo fahadisoana mila tandremana hisoroana ny tsy fahalevonan-kanina]&quot;, ''moov.mg'' (03/06/2025)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Anisan' ny anaovana fikarohana siantifika be indrindra amin' ny [[fitôterapia]] malagasy ihany koa ny [[tazomoka]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Pierre Rasoanaivo, &quot;[https://ethnobotanika.org/wp-content/uploads/2021/05/Th%C3%A8se-Ethnobotanique-Ethnopharmacologie-plantes-contre-les-fi%C3%A8vres-paludisme-Madagascar-Boyer-2009.pdf Plantes utilisées traditionnellement contre les fièvres dans le nord de Madagascar]&quot; (Thèse), ''ethnobotanika.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.who.int/fr/news-room/questions-and-answers/item/artemisinin-resistance Paludisme : résistance partielle à l’artémisinine]&quot;, ''www.who.int''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Zavamaniry maro no nampiseho fiasa antiplasmôdialy anaty labôratoara, izany dia manazava ny fahalianan' ny mpikaroka momba ny fanafody nentim-paharazana ampiasaina amin' ity aretina ity (tazomoka)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.researchgate.net/publication/8238253_Screening_extracts_of_Madagascan_plants_in_search_of_antiplasmodial_compounds Screening extracts of Madagascan plants in search of antiplasmodial compounds]&quot;, ''www.researchgate.net''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Phyllanthus amarus (Carry Me Seed) W3 IMG 3851.jpg|vignette|233x233px|Anakatsotsy na ambanivoa (''[[Phyllanthus amarus]]'')]]
Miseho tsy tapaka amin' ny boky ara-tsiansa mivoaka sy amin' ny fanadihadiana momba ny etnôbôtanika ny karazan-javamaniry sasany, indrindra ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]'') sy ny harongana (''[[Harungana madagascariensis]]'') ary anakatsotsy (''[[Phyllanthus amarus]]''). Malaza amin' ny fananana toetra mampitony famaivay, mamono [[mikrôba]], manampy ny fandevonan-kanina na mampihena ny [[tazo]] ireo zavamaniry ireo. Anisan' ny fantatra indrindra koa ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica'') ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

=== Mihoatra mankany amin' ny sehatra maneran-tany ===
[[Sary:Centella asiatica 6121.jpg|vignette|240x240px|Talapetraka (''[[Centella asiatica]]'')]]
Maromaro ny zavamaniry fanao fanafody malagasy izay efa nihoatra ny sata maha fanafody nentin-drazana azy ka nahazo laza iraisam-pirenena. Nodinihina ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]'') noho ny fananany toetra mamono [[Bakteria NDM-1|bakteria]] sy [[virosy]]. Ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'') no nahatonga an' i Madagasikara ho anisan' ny mpanondrana an' io zavamaniry io be indrindra eran-tany, izay ampiasaina amin' ny fanafody fanasitranana aretin-koditra sy fanafody mampanolatra, toy ilay fanafody atao hoe ''Madécassol''. Ohatra iray hafa koa ny vonenina na trongatsy (''[[Catharanthus roseus]]'') izay malaza eto Madagasikara: ity zavamaniry ity dia nitarika ho amin' ny fanokanana ny [[alkalôida]] miady amin' ny homamiadana ampiasaina amin' ny fitsaboana môderina maneran-tany. Na izany aza dia mampiseho ny loza ateraky ny fitsaboan-tena ihany koa izy io: rehefa mihinana amin' ny fomba nentim-paharazana tsy misy fanaraha-maso ara-pitsaboana, dia mety ho tena hanapoizina.

=== Fetra ===
Na dia eo aza izany harena ananan' i Madagasikara momba ny zavamaniry fanao fanafody izany dia maro ny fampiasana zavamaniry izay mbola mifototra amin' ny fomba nentim-paharazana sy amin' ny fandalinana ara-tsiansa santatra fotsiny. Vitsy ny zavamaniry malagasy no nanaovana fanandramana ara-pitsaboana feno mifanaraka amin' ny fenitry ny farmakôlôjia môderina. Noho izany dia mitaky fahalalana marina momba ny karazana sy ny fanomanana ary ny fatra ny fampiasana zavamaniry hatao fanafody, ary tsy voasolo ny toro-hevitry ny mpitsabo nandalim-pahaizana.

== Lisitra ==
[[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]]
Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana.

=== A ===
[[Sary:Amaranthus spinosus kz01.jpg|vignette|311x311px|Anampantsy, tsirapahy (''[[Amaranthus spinosus]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Abelmoschus esculentus]] --'' gombo, tambazotse, tsirandranjaza
* ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (mila fitandremana fa mety manapoizina ny voany) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, &lt;u&gt;vahimboamena&lt;/u&gt;, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena (jm) (rm)
* ''[[Abutilon greveanum]]'' --  lahiriky (jm)
* ''[[Abutilon indicum]]'' ''-''&lt;nowiki/&gt;''-'' lahiriky
* ''[[Acacia decurrens]]''. --  akasia, halamborona, mimosa, mimôzà
* ''Acacia farnesiana'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt; (→''[[Vachellia farnesiana]]'') -- famahatra, tsorofotra, 
* ''Acacia morondavensis'' &lt;small&gt;Viguier&lt;/small&gt;. (→ ''[[Senegalia rovumae]]'') -- roibontsy,  rohibontsy,  robontsy, roinosy
* ''[[Acalypha filiformis]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt; -- bemangitra, marompototra, &lt;u&gt;tsimbaleotra&lt;/u&gt;, vahizato (rm)
* ''[[Acalypha indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (karazana nampidirina)
* ''[[Acalypha radula]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Tsiety) (rm)
* ''Acalypha reticulata'' &lt;small&gt;Poiret&lt;/small&gt; (→ ''[[Acalypha filiformis]]'' &lt;small&gt;Poir.&lt;/small&gt;) (Fanavy / Tsimbaleotra) -- bemangitra, marompototra, &lt;u&gt;tsimbaleotra&lt;/u&gt;, vahizato (rm)
* ''[[Acalypha]] sp.'' (Vahindranavavy II) (''[[Acalypha fasciculata]]''  ?) (rm)
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]''
* ''[[Acanthospermum hispidum]]'' &lt;small&gt;D.C&lt;/small&gt; (Bakakely) -- bakakely, fatika (rm)
* ''[[Acanthus montanus]]''
* ''[[Achyranthes aspera]]'' (← ''Achyranthes argentea, Achyranthes indica, Achyranthes obtusifolia'') -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa
* ''[[Acmella oleracea]]'' (sady atao anana)
* ''[[Acridocarpus excelsus]]'' -- kimanga
* ''[[Adansonia]] sp.'' (Za)
* ''[[Adansonia digitata]] --'' baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana na vontona.
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' -- renala, reniala, renibeala na vonoa.
* ''[[Adenanthera pavonina]] --'' volantsaramanga
* ''[[Adenia boinensis]]''  &lt;small&gt;--&lt;/small&gt; vahiranga
* ''[[Adenia gummifera]]''
* ''[[Adenium obesum]]''
* ''[[Adiantum caudatum]]''
* ''[[Adiantum philippense]]''
* ''[[Aerva lanata]]'' &lt;small&gt;(L.) Juss&lt;/small&gt; (→ ''[[Ouret lanata]]'' &lt;small&gt;(L.) Kuntze&lt;/small&gt;) -- anantarikomby, voalafotsy, volafotsy
* ''[[Aeschynomene brevifolia]]'' &lt;small&gt;Poiret.&lt;/small&gt; (Sindahonimbohitra). (rm)
* ''[[Aeschynomene uniflora]]'' &lt;small&gt;E. Meyer.&lt;/small&gt; (Sindahorindrano). (rm)
* ''[[Lingoza|Aframomum angustifolium]]''  &lt;small&gt;K. Schum.&lt;/small&gt; -- longoza (rm)
* [[Aframomum melegueta|A''framomum melegueta'']]
* ''[[Afzelia bijuga]]''
* ''[[Agauria salicifolia]]'' &lt;small&gt;Hook&lt;/small&gt;  (Angavodiana) (rm)
* [[Agauria plpyphylla|''Agauria'' ''plpyphylla'']] &lt;small&gt;Hook&lt;/small&gt; (Angavodiana) (rm)
* ''[[Agave sisalana]]'' -- lafa, laloase, laloasy, taretra, taretsy
* ''[[Agelaea pentagyna]]'' &lt;small&gt;(Lamk) Baillon&lt;/small&gt; (Vahy mainty) (rm)
* ''[[Ageratum conyzoides]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, &lt;u&gt;hanitrimpantsaka&lt;/u&gt;, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso (rm)
* ''[[Aidia densiflora]]''
* ''[[Aidia micrantha]]''
* ''[[Alangium salviifolium]]''
* ''[[Albizia adianthifolia]] --'' sambala, volomboroña
* ''[[Albizia aurisparsa]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;. (Masinanio) (rm)
* ''[[Albizia lebbeck]]'' -- alibizara, benoara, boanoara, bonara, bonoara
* ''Albizia saman'' (→ ''[[Samanea saman]]'')
* ''[[Albizia fastigiata]]'' &lt;small&gt;Oliver&lt;/small&gt;. -- halamboro, hazomborona, &lt;u&gt;sambalahy&lt;/u&gt;, sambilahy, valomborona, volomboroña (rm)
* ''[[Albuca humilis]]''
* ''[[Alchemilla cryptantha]]'' &lt;small&gt;Steudel.&lt;/small&gt; (Mahatanandofotsy I) (rm)
* ''[[Aleurites moluccanus]]'' -- mofotra, savoga, savokara, tanantanana ary tanatanana
* ''[[Allamanda cathartica]]''
* ''[[Allium cepa]]''
* ''[[Tongologasy|Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova
* ''[[Allophylus africanus]]''
* ''[[Allophylus trichodesmus]]'' &lt;small&gt;Radlkofer&lt;/small&gt;. (Sanatrinamboa) (rm)
* ''[[Aloe capitata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; 
** ''Aloe capitata'' var. ''cipolicola'' &lt;small&gt;H. Perr.&lt;/small&gt; (Vahon'olona) (rm)
* ''[[Aloe divaricata]]'' -- vahonandrano
* ''[[Aloe macroclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;. -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, &lt;u&gt;vahona&lt;/u&gt;, vahonavahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona
* ''[[Alphonsea madagascariensis]]''
* ''[[Alpinia galanga]]''
* ''[[Alpinia zerumbet]]''
* ''[[Alstonia boonei]]''
* ''[[Alternanthera pungens]]''
* ''[[Alternanthera sessilis]]''
* ''[[Alysicarpus bupleurifolius]]'' &lt;small&gt;ADC.&lt;/small&gt; -- fokolahy (rm)
* ''[[Alysicarpus nummularifolius]]'' &lt;small&gt;ADC.&lt;/small&gt; -- mangorodefona, vavonikena (rm)
* ''[[Alysicarpus ovalifolius]]''
* ''[[Alysicarpus rugosus]]'' -- sarivary (jm)
* ''Alysicarpus'' sp. -- fokovavy (rm)
* ''Alysicarpus'' sp. -- tokambody (rm)
* ''[[Alysicarpus vaginalis]]''
* ''[[Amanita tainaomby]]'' &lt;small&gt;R. Heim&lt;/small&gt; -- olatainomby (rm)
* ''[[Amaranthus dubius]]'' &lt;small&gt;Martius&lt;/small&gt; -- kiatondrambohira (rm)
* ''[[Amaranthus hybridus]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; -- anamena (rm)
* ''[[Amaranthus spinosus]] --'' anampantsa, anampatsimondry, anampantsy, anampatsa, añampatsy, anapatrika, anapatsalahy, dasy, fatikao, felipatika, kimoaelahy, kimoaevavy, kimoelahy, sabotraboay, tsirapahe, tsirapahy
* ''[[Amaranthus viridis]]''
* ''[[Ambavia gerrardii]]''
* ''[[Ambrosia artemisiifolia]]''
* ''[[Ambrosia maritima]]'' &lt;small&gt;DC (Damsissa)&lt;/small&gt;
* ''[[Ammi majus]]''
* ''[[Ammi visnaga]]''
* ''[[Amygadalus persica]]'' &lt;small&gt;Linné.&lt;/small&gt; -- paiso (rm)
* ''[[Anacardium occidentale]] --''  abiba, abibo, habiba, koroso, mabiba, mahabiba, [[mahabibo]], tabiba, voambarika
* ''[[Anacolosa pervilleana]]''
* ''[[Anagallis tenuicaulis]]'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; -- tsangamanitramparihy (rm)
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' &lt;small&gt;Merrill&lt;/small&gt; -- fandra, &lt;u&gt;mananasy&lt;/u&gt;, satra.
* ''[[Andrographis paniculata]]''
* ''[[Andropogon gayanus]]''
* ''[[Andropogon schoenanthus]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; -- veromanitra (rm)
* ''[[Androya decaryi]]''
* ''[[Angraecum sesquipedale]]''
* ''[[Angraecum]]'' sp. -- valily vavy (rm)
* ''[[Anisopappus chinensis]]''
* ''[[Anisotes madagascariensis]]''
* ''[[Annona muricata]]''
* ''[[Annona squamosa]]''
* ''[[Anthemis nobilis]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; -- camomille (rm)
* ''[[Antherotoma naudini]]'' &lt;small&gt;Hooker fils.&lt;/small&gt; -- kimamimamitamabina (rm)
* ''[[Anthocleista rhizophoroides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;. -- ndanidemy (rm)
* ''[[Anthospermum antsirabense]]'' &lt;small&gt;A.M. Homolle.&lt;/small&gt; -- ahipoza (rm)
* ''[[Anthospermum eminense]]'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; -- alamiainga (rm)
* ''[[Antidesma madagascariense]]'' -- baronala, taindalitra, varana, varona
* ''[[Antidesma petiolare]]'' &lt;small&gt;Tulas.&lt;/small&gt; -- voavony (rm)
* ''[[Aphloia theiformis]]'' &lt;small&gt;Bennet&lt;/small&gt; ''--'' &lt;u&gt;voafotsy&lt;/u&gt;, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana, ravimboafotsy
* ''[[Apodytes dimidiata]]''
* ''[[Aponogeton madagascariensis]]''
* ''[[Arachis hypogaea]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt;. -- voanjo (rm)
* ''[[Ardisia fuscopilosa]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;. -- hazotohobavy (rm)
* ''[[Argemone mexicana]]'' -- fantsimboay, betakoa
* ''[[Aristolochia acuminata]]'' &lt;small&gt;Lamarck&lt;/small&gt; (Sovy)
* ''[[Aristolochia albida]]'' -- arova, fonetoangana, horovy, kita, rovy, sovy, titongana, titonganalika, totonga, tovimpatrana, voatotongana (jm) 
* ''[[Aristolochia petersiana]]''
* ''[[Artabotrys hexapetalus]]''
* ''[[Artemisia afra]]''
* ''[[Artemisia annua]]'' --
* ''[[Artemisia vulgaris]]''
* ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' -- ampalibe
* ''[[Asclepia curassavica]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Fanoromena II) (rm)
* ''[[Asparagus africanus]]''
* ''[[Asparagus simulans]]'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; (Ahitsifantatra) (rm)
* ''[[Asparagus vaginellatus]]'' &lt;small&gt;Bojer.&lt;/small&gt; (Roimboalavo) (rm)
* ''[[Aspilia africana]]''
* ''[[Aspilia bojeri]]'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt; (Ampalimbohitra) (rm)
* ''[[Asplenium]]'' (sensu stricto) (Tsipalo) (rm)
* ''[[Aster bakerianus]]''
* ''[[Aster perrieri]]''
* ''[[Asystasia gangetica]]''
* ''[[Athania brownii]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt; (Ramiary II, Ramizengy) (rm)
* ''[[Athrixia debilis]]'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt; (Anjavidy lahy) (rm)
* ''[[Athyrium filix-femina]]''
* ''[[Averrhoa carambola]]''
* ''[[Avicennia marina]] -''- afiafy, hafiafy, harongampanihy, honko, honkofotsy, honkolahy, mantsintay, mosotro (jm)
* ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' -- nimo
* ''[[Azima tetracantha]]'' -- fantsikandilany, filofilo, goramaky, goranaky, tsingilofilo

=== B ===
[[Sary:Brugmansia arborea 11.jpg|vignette|310x310px|Felandakolosy (''[[Brugmansia arborea]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Bacopa monnieri]]''
* ''[[Bakarella baronii]]'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; (Tongoalahy) (rm)
* ''[[Balanites madagascariensis]]''
* ''[[Bambusa madagascariensis]]''
* ''[[Bambusa vulgaris]]''
* ''[[Baphia madagascariensis]]''
* ''[[Barleria lupulina]]''
* ''[[Barleria madagascariensis]]''
* ''[[Barleria prionitis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (Rointsokina II) (rm)
* ''[[Barringtonia asiatica]]''
* ''[[Barringtonia madagascariensis]]''
* ''[[Barringtonia racemosa]]''
* ''[[Basella alba]]''
* ''[[Baudouinia fluggeiformis]]''
* ''[[Baudouinia rouxevillei]]''
* ''[[Bauhinia grandidieri]]''
* ''[[Bauhinia hildebrandtii]]''
* ''[[Bauhinia madagascariensis]]''
* ''[[Bauhinia monandra]]''
* ''[[Bauhinia purpurea]]''
* ''[[Bauhinia variegata]]''
* ''[[Begonia lyallii]]''
* ''[[Begonia madagascariensis]]''
* ''[[Bertiera madagascariensis]]''
* ''[[Bertiera pervilleana]]''
* ''[[Bidens pilosa]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Tsipolitra) (rm)
* ''[[Biophytum sensitivum]]'' &lt;small&gt;(Linné) DC.&lt;/small&gt; (Kifohafoha) (rm)
* ''[[Bixa orellana]]''
* ''[[Blechnum tabulare]]'' &lt;small&gt;Thunberg Kuhn&lt;/small&gt; (Tsipahonamalona) (rm)
* ''[[Blepharis bojeriana]]''
* ''[[Blumea balsamifera]]''
* ''[[Blumea lacera]]''
* ''[[Blumea madagascariensis]]''
* ''[[Blumea mollis]]''
* ''[[Boerhavia coccinea]]''
* ''[[Boerhavia diffusa]]''
* ''[[Boerhavia repens]]''
* ''[[Bolbitis madagascariensis]]''
* ''[[Bonamia madagascariensis]]''
* ''[[Borassus madagascariensis]]''
* ''[[Borreria verticillata]]''
* ''[[Boscia madagascariensis]]''
* ''[[Boswellia madagascariensis]]''
* ''[[Brachylaena merana]]''
* ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (Peha) (rm)
* ''[[Brachylaena ramiflora]]'' &lt;small&gt;(DC) H. Humbert&lt;/small&gt; ''--'' &lt;u&gt;hazotokana&lt;/u&gt;, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona
* ''[[Breonadia salicina]]'' (← ''Adina microcephala'')
* ''[[Brewiera]] sp.'' (Ovinandrongo) (rm)
* ''[[Brexia madagascariensis]]''
* ''[[Brexia pluriflora]]''
* ''[[Bridelia madagascariensis]]''
* ''[[Bridelia micrantha]]''
* ''[[Bridelia pervilleana]]''
* ''[[Bridelia tulasneana]]''
* ''[[Brillantaisia madagascariensis]]''
* ''[[Brochoneura voury]]'' &lt;small&gt;Warburg.&lt;/small&gt; (Raraha) (rm)
* ''[[Brugmansia arborea]]'' -- datiroa, felandakolosy
* ''Bryophyllum daigremontianum'' (→ ''[[Kalanchoe daigremontiana]]'')
* ''Bryophyllum delagoense'' (→ ''[[Kalanchoe delagoensis]]'')
* ''Bryophyllum pinnatum'' (→ ''[[Kalanchoe pinnata]]'')
* ''[[Buchnera hispida]]'' &lt;small&gt;Hamilt&lt;/small&gt;. (Tamborokijoa) (rm)
* ''[[Buchnera madagascariensis]]''
* ''[[Buddleja axillaris]]'' &lt;small&gt;Willd ex Roemer et Schultes.&lt;/small&gt; (Seva Fotsy) (rm)
* ''[[Buddleja fusca]]'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; (Seva Lahy) (rm)
* ''[[Buddleja indica]]''
* ''[[Buddleja madagascariensis]]''
* ''[[Bulbophyllum madagascariense]]''
* ''[[Bulbostylis madagascariensis]]''
* ''[[Burasaia madagascariensis]]'' -- ambarakasa, ambarasaha, ambarasaka, ambora, amboramanitra, amborasaha, amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, alakamisy, vodihazo
* ''[[Burasia gracilis]]'' &lt;small&gt;Decaisne.&lt;/small&gt; (Kotolahy) (rm)
* ''[[Burasia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Duperit Thouars.&lt;/small&gt; (Ody Tohina) (rm)
* ''[[Burmannia madagascariensis]]''
* ''[[Bursera madagascariensis]]''
* ''[[Buxus madagascariensis]]''
* ''[[Byttneria madagascariensis]]''
* ''[[Byttneria melleri]]'' &lt;small&gt;Baker var. triloba J. Ar.&lt;/small&gt; (Fanary) (rm)
* ''[[Byttneria pervillei]]''

=== C ===
[[Sary:Katra de oranjia 01.jpg|vignette|209x209px|Fananomahery, katra, tsiafakomby, vatolalaka (''[[Caesalpinia bonduc]]'')]]
[[Sary:Starr-120522-6135-Combretum coccineum-flowers-Iao Tropical Gardens of Maui-Maui (25116873056).jpg|vignette|208x208px|Halaitra, tamenaka (''[[Combretum coccineum]]'')]]
[[Sary:Peacock Flower (Caesalpinia pulcherrima) 2.jpg|vignette|209x209px|''[[Caesalpinia pulcherrima]]'']]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Cabucala crassifolia'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt; (Hazotandroka) (rm)
* ''Cabucala oblonga-ovata'' &lt;small&gt;Markgraff (Hentona)&lt;/small&gt;
* ''[[Cadaba virgata]]'' -- fandriandambo, hazomasina, irakoka, maintifo, tsiantsohilotsy, tsiariarianalotsy, tsiarinaliotsa
* ''[[Caesalpinia bonduc]]'' L. -- fananomahery, katra, tsiafakomby, &lt;u&gt;tsirifota&lt;/u&gt;, vatolalaka (jm)
* ''Caesalpinia bonducella'' (Roxb) Fleming (Vatolalaka) (rm)
* ''[[Caesalpinia pulcherrima]] --''
* ''Caesalpinia sepiaria'' Roxb (Tsiafakomby) (rm)
* ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' &lt;small&gt;(L.) Millsp.&lt;/small&gt; na ''Cajanus indicus'' &lt;small&gt;Spreng.&lt;/small&gt; ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja (Ambiatry) (rm)
* ''[[Calantica cerasifolia]]'' &lt;small&gt;Tul&lt;/small&gt;. -- hazoambo, hazoambovavy, hazombato, silambinanto (Hazoambo) (rm)
* ''[[Calliandra alternans]]'' &lt;small&gt;Bentham&lt;/small&gt;. (Mandravasarotra I) (rm)
* ''[[Calophyllum inophyllum]]'' Linné -- anganaro, foraha, forahabe, itakamaka, mafotra, takamaka, timbarika, tsindelo, &lt;u&gt;vintanina&lt;/u&gt;, vintaninaberavina, voakoly, voakotry, voalavenona (rm)
* ''[[Calophyllum madagascariensis]]''
* ''[[Calophyllum parviflorum]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Vintanina) (rm)
* ''[[Calopyxis bernieriana]]'' &lt;small&gt;(Tulasne) Perrier de la Bathie&lt;/small&gt; (Voatamenaka) (rm)
* ''[[Calotropis gigantea]]''
* ''[[Cananga odorata]]'' -- ilañilañy
* ''[[Canarium boivinii]]'' -- aramy, haramy, ramifotsy, ramimainty, ramimena, ramy, tambazotse
* ''[[Canarium madagascariense]]'' (← ''Canarium madagascariensis'') ''--'' aramy, haramy, &lt;u&gt;ramy&lt;/u&gt; ary tambazotse
* ''[[Cannabis indica]]'' Linné (Rongony) (rm)
* ''[[Canthium baxifolium]]'' (Baker) Cavaco. (Fantsikahitra) (rm)
* ''[[Canthium erythroxyloides]]'' Baillon. (Ananamboa) (rm)
* ''Canthium'' sp. (Farimay) (rm)
* ''Canthium'' sp. (Voanananapaha lahy / vavy) (rm)
* ''Caperonia sp.'' (Vahindambo) (rm)
* ''[[Capsicum frutescens]]''
* ''[[Capsicum annuum]]'' Linné. (Sakaipilo) (rm)
* ''[[Cardiospermum halicacabum]]'' L. Boj. -- voafaria, kisangy, masontsokina, poakpoaka, riado, siramboalavo, tsipoapoaka, vahifamakientana II (rm)
* ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. ''--'' mapaza, papay, paza, voapaza, &lt;u&gt;voampazalahy&lt;/u&gt;
* ''[[Carissa edulis]] --'' taolana, voakandrina
** ''Carissa edulis'' var. ''subtrinervia'' (Fantsimbala) (rm) -- dipatika, fantsimbala, fantsinakoho, fantsy, fatsimbala, fatsinakoho, fatsitokoho, mokotrala, odi-fanampenana-ra, roifantaka, tambonana, velivato
* ''Casearia nigrescens'' Tul. var. ''lucida'' (Hazonakoholahy) (rm)
* ''Cassia alata'' Linné (→ ''[[Senna alata]]'') -- anjananjana
* ''Cassia laevigata'' Willd (Taikakoho) (rm)
* ''Cassia mimosoides'' Linné (Masina anio, Mendoravina) (rm)
* ''[[Cassia occidentalis]]'' Sond (→ ''[[Senna occidentalis]]'') (Tsotsoranagatra) (rm)
* ''[[Cassinopsis madagascariensis]]'' H. Bn. (Hazomafaitra) (rm)
* ''[[Cassytha filiformis]]'' Linné. (Tsihiatofotra) (rm)
* ''[[Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina
* ''[[Catharanthus trichophyllus]]''
** ''Catharanthus trichophyllus'' ''coriaceus'' (Bak) Pichon (Felanjirika) (rm)
* ''[[Caucalis melanatha]]'' (Hoschter) Benth et Hook fils. (Tongotrandraka) (rm)
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' Baillon. -- katafa, katrafaina, &lt;u&gt;katrafay&lt;/u&gt;, katsafa, mampandry, mantora
* ''[[Ceiba pentandra]]'' -- hazomorengy, kaboaka, kapoaka, kapôka, landahazobe, landihazobe, laoaty, moraingy, pamba, pemba, pembabe
* ''[[Celosia trigyna]]'' L. (Velomitsotsorika) (rm)
* ''[[Centella asiatica]]'' (L.) Urban, forma abreviata. (Talapetraka) (rm)
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, talapetraka, viliantsahonantanety
* ''[[Cephalanthus spathelliformis]]'' Baker. (Sidindranto) (rm)
* ''[[Cerastinum africanum]]'' Oliv (Tsivahadrenikely) (rm)
* ''[[Cerasus padus]]'' DC. (Paiso voaloboka) (rm)
* ''[[Cereus]] sp.'' (Raketa) (rm)
* ''[[Chadsia grevei]]'' --  amontilahy, monty, moty, tsivoninjao (jm)
* ''[[Chapeliera madagascariensis]]'' AR. RH. (Ravimbolo) (rm)
* ''[[Chassalia bojeri]]''
* ''[[Chassalia princei]]''
* ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' Linné -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, &lt;u&gt;taimborontsiloza&lt;/u&gt;, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona (rm, jm)
* ''Chenopodium bonum henricum'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Takasimboloina) (rm)
* ''[[Chenopodium murale]]'' Linné (Anambodihena) (rm)
* ''[[Chlerodendron heretophyllum]]'' &lt;small&gt;R. Br.&lt;/small&gt; (Fantsinakohoy) (rm)
* ''[[Chromolaena odorata]]''
* ''[[Chrysanthellum indicum]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Trakambazimba) (rm)
* ''[[Cineraria anampoza]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Anampoza) (rm)
* ''[[Cinnamomosma fragrans]]'' &lt;small&gt;Baillon&lt;/small&gt; (Mandravasarotra II) (rm)
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' Linné. ''--'' &lt;u&gt;ravintsara&lt;/u&gt;, ravitsara
* ''[[Cinnamomum verum]]'' --
* ''[[Cinnamomum zeylanicum]]'' &lt;small&gt;Breyn&lt;/small&gt;. -- andrembavinaveotra, hazokanelina, hazomanitra, kanelina, ravintsara
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro
* ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' --
* ''[[Cinnamosma madagascariensis]]'' -- sakaihazo, sakarivohazo, vahabahatra
* ''[[Cissampelos pareira]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt;. (Vahivoriavina) (rm)
* ''[[Cissampelos perrieri]]'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;. (Vahimavo) (rm)
* ''[[Cissampelos]]'' sp. (Ramilelatra) (rm)
* ''[[Cissus quadrangularis]]''
* ''[[Citrulus lanatus]] --'' hetsihetsy, makatendry, tsikiry, voabe, voaketrihetry, voamanga, voanketsihetsy, voantsikiry, voasavy, voazavo (jm)
* ''[[Citrus aurantiifolia]]'' Swing. -- (Voasary makirana)angy, besenta, hangy
* ''[[Citrus aurantium]]'' Linné. (''Citrus aurantium'' var. ) (Voatolongo) (rm)
* ''[[Citrus hystrix]] -''- voangabe, voangibe
* ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana
* ''Citrus'' sp. (Voasary mandina) (rm)
* ''[[Claoxylon bakerianum]]'' &lt;small&gt;Baillon&lt;/small&gt; (Sitrakafavoa)
* ''[[Cleistanthus boivinianus]] --'' tanatanampotsy
* ''[[Cleistanthus madagascariensis]]''
* ''[[Cleistopholis madagascariensis]]''
* ''[[Clematis mauritiana]]'' &lt;small&gt;Lamarck.&lt;/small&gt; (Farimaty) (rm)
* ''[[Clematis trifida]]'' &lt;small&gt;Hook&lt;/small&gt;. (Fotsivolomanoka) (rm)
* ''[[Cleome gynandra]]''
* ''[[Cleome viscosa]]'' -- kiafafalahy (jm)
* ''[[Clerodendron hircinum]]''
** ''Clerodendron hircinum'' var. ''dentatum'' Moldenke. (Vanginamboa) (rm)
* ''[[Clerodendron putre]]'' &lt;small&gt;Sch&lt;/small&gt;. (Tsantsambaitra IV) (rm)
* ''[[Clerodendron pyrifolium]]'' &lt;small&gt;J.G. Baker.&lt;/small&gt; (Vatoana) (rm)
* ''[[Clerodendrum myricoides]]''
* ''[[Climatis mauritiana]]'' Lamarck. (Vahintseva) (rm)
* ''[[Clitoria ternatea]]'' -- famehifary, vahintsikomba
* ''[[Cnestis polyphylla]] -''- tokambahatra, tokambahatsa, tokambahitra, tokambahy, tongambahitsy, tongambiliotsio, tongombahiby, tsefaka, vahipika, voahento, voantsefaka, voapika, voasefaka, voasefakafotsy
* ''[[Voanio|Cocos nucifera]]'' Linné ''-''- voanio
* ''[[Coffea arabica]]'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;. (Kafe gasy) (rm)
* ''[[Coffea liberica]]'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;. (Kafe Liberia) (rm)
* ''[[Coleus aromaticus]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt; (Ahibitsy) (rm)
* ''[[Coleus bojeri]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Bororom-parihy) (rm)
* ''[[Colocasia antiquorum]]'' &lt;small&gt;Sch&lt;/small&gt; (Saonjo) (rm)
* ''[[Colocasia esculenta]]'' 
** ''[[Colocasia esculenta]]'' var. ''aquatilis'' (Saonjon-drano)
* ''[[Combretum coccineum]]'' (← ''[[Quisqualis indica]]'') -- halaitra, tamenake (jm)
* ''[[Combretum micrantum]]'' &lt;small&gt;G. Don&lt;/small&gt; (Kankiliba) (rm)
* ''[[Commelina benghalensis]]'' -- tsimativonoina
* ''[[Commelina diffusa]]'' -- ahidimaño, tsimativonoina.
* ''[[Commelina madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Clarke&lt;/small&gt; (Nifinankanga) (rm)
* ''[[Commelina nudiflora]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Tsimativonoina) (rm)
* ''[[Commiphora madagascariensis]]''
* ''[[Commiphora simplicifolia]]'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy (jm)
* ''[[Conyza aegyptiaca]]'' &lt;small&gt;Aiton (DC)&lt;/small&gt; (Kelivoloina II) (rm)
* ''[[Conyza garnieri]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (Miandramidrika) (rm)
* ''[[Conyza hitella]]'' &lt;small&gt;A. de Candolle&lt;/small&gt; (Dingandingantahalaka) (rm)
* ''[[Cordia myxa]]'' --  lamotinalika, magora, &lt;u&gt;taindelokarana&lt;/u&gt;, tsimiranjo (jm)
* ''[[Cosmos bipinnatus]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Cosmos) (rm)
* ''[[Craspidospermum verticillatum]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (Vandrika) (rm)
* ''[[Crassocephalum bojeri]]'' &lt;small&gt;(DC) Robyns&lt;/small&gt; (Kimalahona) (rm)
* ''[[Crassocephalum rubens]]'' &lt;small&gt;(Jacquin) Sp Moore&lt;/small&gt; (Anandrambo) (rm)
* ''[[Crassocephalum sarcobasis]]'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt; (Anandrambo) (rm)
* ''[[Crinum asiaticum]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt; (Tsitsaontsaona) (rm)
* ''[[Crotalaria diosmaefolia]]'' &lt;small&gt;Bentham&lt;/small&gt;. (Voatelinondry) (rm)
* ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxberg&lt;/small&gt;.
* ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; -- akondrojaza, akondrongolo, ambarivatrindolo, amberivatrindolo, &lt;u&gt;ambiatindolo&lt;/u&gt;, ambiatrindolo, andriambavibe, bosy, diankazolahy, faliakoho, famonoakoho, hintsakintsaka, kinesakinesa, kinsakinsa, kitsakitsanakoho, kitsakitsanankizy, kitsakitsandomohina, mangakely, tsiakondroakondro, tsimembo, tsingirigiry, 116 voapika
* ''[[Crotalaria saltiana]]'' &lt;small&gt;Andrew&lt;/small&gt;. (Ambiatrimbohitra) (rm)
* ''Crotalaria'' sp. (Hazongaga II) (rm)
* ''[[Crotalaria striata]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt; (Voakirintsana) (rm)
* ''[[Crotalaria tenuis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;. (Foko) (rm)
* ''[[Crotalaria xanthoclada]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;. (Maitsoririnina I) (rm)
* ''[[Croton catatii]]'' &lt;small&gt;Baillon&lt;/small&gt;. (Andriambolafotsy) (rm)
* ''[[Croton dichogamus]]''
* ''[[Croton malgassicus]]''
* ''[[Croton noronhae]]'' -- andriambavifoty, anizety, fanafa, fotsiavadika, fotsiavady, kitimaroanaka, ndriambolafotsy
* ''Croton sp.'' (Somorona hazo) (rm)
* ''[[Croton stannaeum]]'' &lt;small&gt;Baillon&lt;/small&gt; (Sily) (rm)
* ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (← ''Ravensara aromatica'') -- avozo, havozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara
* ''[[Cryptocarya ovalifolia]]'' &lt;small&gt;(Danguy) van der Werff&lt;/small&gt; (← ''Ravensara ovalifolia'' &lt;small&gt;Danguy&lt;/small&gt;) -- (Molaliambo) (rm)
* ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' --  lombiro, lombiry (jm)
* ''[[Cucurbita maxima]]'' Linné (Voatavo) (rm)
* ''[[Cucumis melo|Cucurmis melo]]'' L. (Voatango vavy) (rm)
* ''[[Cucurmis sativus]]'' L. (Voatango lahy) (rm)
* ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' L. -- gingisy, gingiza, &lt;u&gt;tamotamo&lt;/u&gt;, vaza, vogotany
* ''[[Curcuma zedoaria]]'' --
* ''[[Cussonia bojeri]]'' -- hazongoaika, hazotsara, tsiahilika, tsingila, tsingilo
* ''[[Cussonia fraxinifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Vatsilana) (rm)
* ''[[Cussonia spicata]]''
* ''[[Cyanotis nodiflora]]'' &lt;small&gt;Kunt&lt;/small&gt; (Evonevona) (rm)
* ''[[Cyathula cylindrica]]'' &lt;small&gt;(Bojer) Moquin&lt;/small&gt; (Tangongona) (rm)
* ''[[Cymbopogon citratus]]'' -- veromanitra, fantakamanitra, fatakamanitra, fiahana, fiehana, verofehana, verofehina, veromafaika.
* ''[[Cymbopogon nardus]]''
* ''[[Cynanchum andrigitrense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt; (Vahinato) (rm)
* ''[[Cynara scolimus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (Artichaut) (rm)
* ''[[Cynodon dactylon]]'' &lt;small&gt;Pers&lt;/small&gt; -- arampandrotra, arapandrotra, fandrahana, fandropalana, fandrotrarana, fandrotsana, firifiry, &lt;u&gt;horomainty&lt;/u&gt;, kidesy, kidresy, kindrese, kindresy, ladintrambo, rampadrotsa, rapandrotra, vahitsitafitahady, vandrahana, volonaondry, volotsaka
* ''[[Cynoglossum rochelia]]'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt; (Anamaoty) (rm)
* ''[[Cyperus articulatus]]'' Linné -- bitono, &lt;u&gt;mita&lt;/u&gt;, mito, moita, tsimitamita, vondoha
* ''[[Cyperus compactus]]'' Lamarck (Fitohizam-balala) (rm)
* ''[[Cyperus distans]]'' L.F. (Kirindrambohitra II) (rm)
* ''[[Cyperus esculentus]]'' -- karekika, karepoka
* ''[[Cyperus madagascariensis]]'' Roemer et Schultze (Vendramparihy, Zozoro) (rm)
* ''[[Cyperus rotundus]]''
* ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' (Baker) Descoings -- famakientana, &lt;u&gt;vahy famakientana&lt;/u&gt;

=== D ===
[[Sary:Datura innoxia Mill. flower, buds and foliage.jpg|vignette|278x278px|Kinakoho, ramiarana, ramiary (''[[Datura innoxia]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Dactyloctenium aegypticum'' (Linné) P. Beauv (Ahitrombilahy)
* ''Dalbergia purpurascens'' Baillon. (Hitsika).
* ''Dalbergia'' sp. (Lanary).
* ''Dalechampia clematidifolia'' Bojer (Teloravina)
* ''Danais cernua'' Baker. (Bongontany)
* ''Danais volubilis'' Baker. (Bongon-drano)
* ''[[Datura alba]]'' Linné. (Ramiary / Roingivy)
* ''Datura arborea'' Linné. (→ ''[[Brugmansia arborea]]'')
* ''[[Datura innoxia]]'' (na ''Dature inoxia'') ''--''  (jm)
* ''[[Datura tatula]]'' Linné. (Ramiary / Roingivy) -- kirary, ramiarana, voandramiary (jm)
* ''[[Desmodium cajanifolium]]''. (Olana).
* ''[[Desmodium canum]]'' SCHI et THEL. (Tsilavondrivotra).
* ''[[Desmodium lasiocarpum]]'' Decaryi. (Lambohenjana).
* ''[[Desmodium salicifolium]]'' DC. (Voapidrano).
* ''[[Desmodium triflorum]]'' DC. (Voapibohitra).
* ''[[Dianella ensifolia]]'' (L.) Redouté. (Kivondrombohitra)
* ''Dichaetanthera cordifolia'' Baker. (Voatrotraka)
* ''Dichaetanthera'' sp. (Hidina)
* ''Dichapetalum chlorinum'' (Tul) Engler. (Voambahimazana)
* ''Dichondra repens'' Forst (Telafoetra)
* ''Dichrocephala latifolia'' DC (Ahibihidrina)
* ''[[Dicoma incarna]]'' -- peha
* ''Dicoryphe viticoides'' Baker (Tsitsihina)
* ''[[Didierea madagascariensis]]'' -- sohongy, sogno, sogny, sony, soribarika (jm)
* ''Didrostachys tenuifolia'' Benth. (Famahatra)
* ''Didrostachys tenuifolia'' Bentham. (Roimainty II)
* ''Dilobeia thouarsii'' R. et S. (Ramandriana)
* ''Diodia sarmentosa'' Sweet. (Leiamenarana)
* ''[[Dioscorea macabiha]]'' Jumelle et Perrier (Babangy)
* ''[[Dioscorea oviala]]'' Baker (Oviala)
* ''Diospyros sp.'' (Hazondriana)
* ''Dodonaea madagascariensis'' Radlkofer. (Tsitoavana)
* ''Dombeya'' sp. (Fimpona)
* ''Dombeya'' sp. (Satrikoefamaratra)
* ''[[Dracaena reflexa]]'' Baker. (Tavola)
* ''Dracaena'' sp. (Hasina madinidravina)
* ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--''
* ''[[Drosera ramanitacea]]'' Burchell. -- kimatanandro, mahatanando, &lt;u&gt;mahatanandomena&lt;/u&gt;
* ''Drymaria cordata'' Willd (Anantarika)

=== E ===
[[Sary:Eucalyptus amygdalina flower buds.jpg|vignette|276x276px| Kininina (''[[Eucalyptus amygdalina]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Elaeodendron sp.'' (Hazondrano II et III)
* ''[[Eleodendron oliganthum]]'' Baker (Fanazava I)
* ''[[Eleonorus tristis]]'' Hackel (Ahitsoritra)
* ''Elephantus scaper'' L. (Tambakotambako)
* ''Embelia concinna'' Baker. (Takasina)
* ''Embelia nummulariofolia'' Baker. (Tanterakala Vavy)
* ''Embelia obovata'' Mez. (Tanterakala)
* ''Embelia pyrifolia'' Wild. (Tanterakala Lahy)
* ''Emilia bathiaei'' H. Humbert (Anamananajary)
* ''Emilia citrina'' DC (Tsiontsiona)
* ''Emilia graminea'' DC (Anantahalaka II)
* ''[[Entada abyssinica]]'' (Vahikarabo)
* ''[[Entada chrysostachys]]'' (Sweet) Drake. (Fano)
* ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana
* ''Epallage anemonifolia'' DC (Anjavidy vavy)
* ''Epallage dentata'' DC (Mafaitraty)
* ''Equisetum rainosissimum'' Desf. (Kitohitohy)
* ''Erigeron naudinii'' Bonnier (Aferontanimbohira madinika, Ahibahiny)
* ''[[Eriobotrya japonica]]'' Lindl. (Bibasy)
* ''Eriocaulon bifistulozum'' von Heurck (Kisangandrano vavy)
* ''Eriosema procumbens'' Benth. (Fokondantra).
* ''Erythroxylum discolor'' Bojer. (Taimboalavo)
* ''Erythroxylum ferrugineum'' Cav. (Malaimbovony)
* ''Erythroxylum gerardii'' Baker (Fanjoana)
* ''Eucalyptus'' sp. (Kininimboasary)
* ''Eucalyptus'' spp. -- kininina
* ''Eugenia aromatica'' Linné. (→ ''[[Jirofo (zavamaniry)|Syzygium aromaticum]]'') (Jirofo)
* ''Eugenia cyclophylla'' Baker. (Voaoriory).
* ''[[Eugenia jambolana]]'' L. -- rotra, &lt;u&gt;robazaha&lt;/u&gt;, rotrambazaha, rotravazaha, varotra
* ''Eugenia phillyreaefolia'' Baker. (Rotra)
* ''Eulalia villosa'' (Thunb) Nees (Mafáibaratra)
* ''Eulophia madagascariensis'' Kranzl. (Tongolomboalavo)
* ''Euphorbia (section Tithymalus) emirnense'' Baker. (Fanovony)
* ''[[Euphorbia hirta]]'' Linné -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, &lt;u&gt;zanraobera&lt;/u&gt; (Jean Robert II)
* ''[[Euphorbia alluaudii]]'' -- betondro, famata, famatabetondro (jm)
* ''[[Euphorbia prostrata]]'' -- kimenamena (jm)
* ''[[Euphorbia stenoclada]]'' -- famata, famatabotribotrika, famatabotrika, famata-hamatse, hamatra, hamatse, hamatsy, hamotse, lokofamata, mosotse (jm)
* [[Euphorbia thymifolia|''Euphorbia'' ''thymifolia'']] Linné (Jean Robert I)
* ''[[Euphorbia tirucalli]]'' -- famata, laro
* ''[[Euphorbia tithymaloides]]'' (← ''[[Pedilanthus tithymaloides]]'') -- bôridira (jm)
* ''Euphorbia tulasneana'' Baillon. (Harina)
* ''Evodia madagascariensis'' Baker. (Ampody madinika)
* ''Evonymus elaeodendroides'' Loesener (Rangy)
* ''Exacum quinquenervium'' Grisebach (Aferontany hazo)
* ''Exacum tsimihety'' H. Humbert (Betarosa)

=== F ===
[[Sary:Flacourtia indica fruit in Hyderabad W IMG 7482.jpg|vignette|224x224px|Jingôma, lamontiala, lamonty, lamotsy, lamoty, ramontsy (''[[Flacourtia indica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Faureo forficuliflora'' Baker. (Hazombaroa)
* ''[[Fernandoa madagacrariensis]]'' -- somontsohy (jm)
* ''[[Ficus apodocephale]]'' Baker. (Voarabe).
* ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe 
* ''Ficus megapoda'' Baker (→''[[Ficus polita]]'') (Aviavy, ''Mananona'')
* ''[[Ficus melleri]]'' Baker. (Nonoka Beravina)
* ''Ficus polyphlebia'' Baker. (Fompohona)
* ''Ficus pyrifolia'' Lam. (Nonoka madinidravina)
* ''[[Ficus sakalavarum]]'' -- adabo,  adabobe, adabolatsaka, adabonkoera, adabonomby, dabolatsaka (jm) 
* ''Ficus soroceoides'' Baker. (Ampaly)
* [[Ficus trichopoda|''Ficus'' ''trichopoda'']] Baker. (Aviavy)
* ''[[Flacourtia indica]]'' (← ''Flacourtia ramontchi'' l'Hérit.) -- hazombavy, jingôma, lamoty, ramontsy, tsingoma, tsongoma, voalamoty, voatronaka, voavoa (jm)
* ''Flagellaria indica'' L. (Vahipika)
* ''Floscopa glomeraia'' Hasskarl (Mahaleomitatao)
* ''[[Flueggea virosa]]'' (← ''Flueggea microcarpa'') -- atsikana, fantsikakolahy, kotika, kotikana, patikahoko, teto, voafotsikotikana (jm)

=== G ===
[[Sary:Gossypium herbaceum 004.JPG|vignette|276x276px|Hasikitoky (''[[Gossypium herbaceum]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Geisoriza bojeri]]'' Baker (Tongolombato II)
* ''[[Geranium simense]]'' Hochstetter (Mahatanandofotsy II)
* ''[[Gerbera elliptica]]'' Humbert (Fotsiavadika, Kelivoloina I)
* ''[[Gerbera hypochaeridoides]]'' Baker (Marovatra)
* ''[[Gladiolus garniera]]'' Klatt (Kisesidahy)
* ''[[Glochidion oreichtitum]]'' J. Leand. (Ahidratsy)
* ''Gnaphalium luteo album'' L. (Ahipotsy II)
* ''[[Gnidia danguyana]]'' Leandri. (Avoha)
* ''[[Gomphocarpus cornutus]]'' Decaisne (Fanory)
* ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena
* ''[[Gossypium herbaceum]]'' -- hasikitoky, landihazo (jm)
* ''[[Grewia lavalanensis]]'' H. Bn. (Saily).
* ''Grewia'' sp. (Mandrianketra)
* ''Gunnera perpansa'' L. (Tangina)
* ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]]
* ''[[Gymnosporia commiphoroides]]'' H. Perr (Roitsokina)
* ''[[Gymnosporia divaricata]]'' Baker (Fantsimbala II)
* ''[[Gymnosporia linearis]]'' (Linné fils) Loesener (Tsingilofilo) (jm)
* ''[[Gymnosporia trigyna]]'' (Lamarck) Baker (Volanany)

=== H ===
[[Sary:Hypoxis angustifolia MS 3546.jpg|vignette|315x315px|Saonjonimpanaraka (''[[Hypoxis angustifolia]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Halleria ligustrifolia'' Baker. (Sesesoy)
* ''Hartogiopsis trilobocarpa'' H. Perr (Befaroraotra)
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' (← ''Haronga madagascariensis'' Choisy) -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, &lt;u&gt;harongana&lt;/u&gt;, miangaroka
* ''Helichrysum abbayesei'' Humbert (Ahitrandriana vavy)
* ''Helichrysum cordifolium'' DC (Tsimanandra madinika)
* ''Helichrysum delicatissimum'' Humbert (Ahitrandriana lahy, Sesinkondana)
* ''Helichrysum faradifani'' Scott Ellicot (Ahibalala)
* ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' Humbert -- rambazina, rambiasina, &lt;u&gt;rambiazina&lt;/u&gt;
* ''Helichrysum hypnoides'' Viguier et Humbert (Tsantsambaitra III)
* ''Helichrysum indutum'' Humbert (Ahipotsy I)
* ''Helichrysum microcephalum'' ADC (Tsimanandra madinika)
* ''Helichrysum plantago'' ADC (Soatsamay)
* ''Helichrysum rusillonii'' Hochreutiner (Ahibalala)
* ''Helichrysum selaginifolium'' Vig et Humbert (Sava)
* ''Helichrysum sp.'' (Tsantsambaitra II)
* ''Helichrysum subumbellatum'' H. Humbert (Kijanonovoy)
* ''Helichrysum viguieri'' et ''ambositrense'' H. Humbert (Maimboakondro)
* ''Hibiscus caerulescens'' H. Bn. (Hafotsokina I)
* ''Hibiscus diversifolius'' Jacquin. (Roimainty)
* ''Hieracium capense'' Linné (Anantahalaka I)
* ''Hieracium madagascariensis'' DC (Kiramborambo)
* ''Homalium axillare'' (Lamarck) Bentham (Hazombato)
* ''Homalium oppositofolium'' Baillon (Tavolo rano)
* ''Hydrocotyle bonariensis'' Lam. (Kiatondra fotsy)
* ''Hydrocotyle hirta'' R. Br. ex A. Richard. (Viliabetsahona).
* ''Hydrocotyle ranunculoides'' Linné fils. (Telafoetrandrano)
* ''Hydrostachys goudotiana'' A. Juss. (Mandriandrano)
* ''[[Hylocereus triangularis]]'' Britt (Tsiloteloriana)
* ''Hyparrhonia rufa'' Stapf. (Veroferana)
* ''Hypericum japonicum'' Thunb (Famalhaihaihana lahy)
** ''Hypericum japonicum'' var ''crispum'' Thunb (Betoerana)
* ''Hypericum lalandii'' Choisy (Kianikanika)
* ''[[Hyphaene coriacea]]'' -- babangy, lohakoko, lokoko, satra (jm)
* ''Hypoestes calaminthoides'' Baker (Sarikimalaho I)
* ''[[Hypoxis angustifolia]]'' Lamarck (Saonjonimpanaraka)
* ''[[Hyptis pectinata]]'' Poiteau (Afolava)
* ''Hyptis spicigera'' Bojer (Afolava antahalaka)

=== I ===
[[Sary:Ilex mitis - Cape Holly tree - berries detail 3.JPG|vignette|243x243px|Kamasina, lampivato, lapivahatra, nofotrakoho, tsialefitra, tsimidretsa, valolahy (''[[Ilex mitis]]'')]]
[[Sary:Imperata cylindrica - Cogon grass.jpg|vignette|242x242px|Antsoro, fehana, saingona, tenina (''[[Imperata cylindrica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Ichnocarpus frutescens''
* ''[[Ilex mitis]] --'' hazondrano, kamasina, lampivahitry, lampivato, lapivahatra, manofotrakoho, monofotrakoho, nofotrakoho, talate, timpantrozona, tsialefitra, tsimendretsa, tsimidretra, tsimidretsa, tsimitety, tsimitretra, valolahy
* ''Ilysanthes rotundifolia'' L. (Voanjomanga madinika an-tanety).
* ''Impatiens firmula'' Baker (Silamoridrano)
* ''Impatiens sp.'' (Kivolavola, Volavolanandrongo)
* ''[[Imperata cylindrica]]'' Beauv -- antsoro, fakatenina, fehana, manevika, saingona, &lt;u&gt;tenina&lt;/u&gt;, tenona, tsevoka (jm)
* ''[[Indigofera arrecta]] Hochstetter'' ''--'' &lt;u&gt;aika&lt;/u&gt;, engitra
* ''Indigofera bojeri'' Baker. (Kijanolambala).
* ''Indigofera glabra'' Linné. (Aika lahy).
* ''Indigofera leucoclada'' Baker. (Fisatendro).
* ''Indigofera mimosella'' Baillon. (Kiotsiotsiotany Lahy).
* ''Indigofera pedunculata'' Baker. (Aika mena).
* ''Indigofera'' sp. (Maitsokely).
* ''[[Indigofera spicata]]''
* ''Indigofera stenossepala'' Baker. (Kiotsiotsiotany Vavy).
* ''[[Indigofera suffruticosa]] -''- aika, engitra, hengitra
* ''[[Indigofera tinctoria]]'' -- aika, angitra, engitra, fangira, fatotra, hengitra, kitsakitsa, lefitra, netsy, tapisakondry
* ''Indigofora'' ''bojeri'' Baker (Kijanom-balala)
* ''Inula perrieri'' Humbert Matfeld (Lelanomby)
* ''[[Ipomoea aquatica]] --'' antarika
* ''[[Ipomoea batatas]]''  Lam. -- &lt;u&gt;vomanga&lt;/u&gt;, bageda, bokala (jm)
* ''Ipomoea beraviensis'' Vatke (Vahindranavavy)
* ''Ipomoea desmophylla'' Choisy (Kifolona)
* ''Ipomoea medium'' Choisy (Vanjitra)
* ''[[Ipomoea pes-caprae]]'' L. ''--'' lalanda, lalandandriaka, lalandana
* ''Iresine herbstii'' (= ''Iresine diffusa'' f. ''herbstii'')
* ''Iresine lindenii'' Hook (Belohalika)
* ''[[Isolona madagascariensis]]'' -- ambary, kililo, ombary, ombavy, roimbary, roimbavy
* ''Ixora coccinea''
* ''Ixora neriifolia''
* ''Ixora perrieri''

=== J ===
[[Sary:Jatropha curcas at thenmala 2014 (1).jpg|vignette|Kimampotsy, kizika, salabo, savoa, tanantanambazaha, tanatanampotsy, voanongo ([[Savoa|Jatropha curcas]])]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Savoa|Jatropha curcas]]'' L. (Kinanomena) -- boy, ditin-kinana, kimampotsy, kinana, kinapotsy, kizika, salabo, savoa, taimboae, tanantanambazaha, tanantanampotsy, tanantanana, tanantanankisoa, tanapotsy, tanatana, tanatanafotsy, tanatanampotsy, tanatanana, tantàna, valavelo, voanongo (jm)
* ''[[Jussiaea repens]]'' Linné. (Kiatondra)
* ''[[Justicia tenella]]'' T. Anders (Solidandrano)

=== K ===
[[Sary:Kalanchoe prolifera 2019-12-13 6175.jpg|vignette|249x249px|Sodifafana (''[[Kalanchoe prolifera]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Kalanchoe daigremontiana]]'' (← ''Bryophyllum daigremontianum'')
* ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' (← ''Bryophyllum delagoense'')
* ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' &lt;small&gt;Hilsenb. &amp; Boj. ex Tul.&lt;/small&gt; -- kimavo, kimavokarana, rengirengy, sofinapaha.
* ''[[Kalanchoe grandidieri]] -''- isaka, &lt;u&gt;lalampobohitsa&lt;/u&gt;, mongy, sofisofy 
* ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- kilenga
* ''[[Kalanchoe orgyalis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- &lt;u&gt;toarenihazo&lt;/u&gt;
* ''Kalanchoe pannosa'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (→ ''[[Kalanchoe eriophylla]]'') -- &lt;u&gt;rengirengy&lt;/u&gt; 
* ''[[Kalanchoe pinnata]]'' (←''Bryophyllum pinnatum'')
* ''[[Kalanchoe prolifera]]'' &lt;small&gt;R. Hamet&lt;/small&gt; -- sodifafana
* ''[[Kaliphora madagascariensis]]'' Hook fils. (Ranendo)
* ''[[Keraudrenia macrantha]]'' (H. Bn) J. Arines. (Siandahy).
* ''[[Kostletzkya adoensis]]'' (A. Rich) Mast. (Kotose)

=== L ===
[[Sary:LantanaFlowerLeaves.jpg|vignette|Radriaka, tainakoho, taindelontsinoa (''[[Lantana camara]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Labramia costata'' (Hartog) Aubréville. (Votodingana).
* ''[[Lactuca indica]]'' L. (Beroberoka)
* ''Lagarosiphon madagascariensis'' Caspary (Kisangandrano)
* ''[[Lagenaria siceraria]]'' (Molina) Standley (Voatavo Giga)
* ''Laggera alata'' Linné (Arasoy)
* ''[[Lantana camara]]'' Linné.-- radredreka, &lt;u&gt;radriaka&lt;/u&gt;, riadriatra, tainakoho, taindelontsinoa (jm)
* ''Laportea amberana'' (Baker) Leandri. (Ambera)
* ''Lasiosiphon decaryi''. (Hazomalafana).
* ''Lasiosiphon perrieri'' Leandri. (Avohambohitra) ;
* ''Lathraeocarpa acicularis'' Bremeka mp. (Tsimarofy)
* ''Laurembergia madagascariensis'' Schindler (Kalabotretra lahy)
* ''Laurembergia veronicifolia'' (Bory) Schindler (Kiatondra mena)
* ''Lautembergia ankafinensis'' Baillon Pax et Hoff (Kinanafotsy)
* ''Lautembergia sp.'' (Karambito Vavy)
* ''Lebeckia retamoides'' Baker. (Rongalahy).
* ''Lemna paucicostata'' Linné. (Manotopotsy).
* ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, &lt;u&gt;lanjambola&lt;/u&gt;
* ''[[Leptadenia madagascariensis]]'' -- mojy, taratarika, tarikarika, taritarika, vaheronto, vahirano, vahironto, vahirontovavy (jm)
* ''Leptolaena pauciflora'' Baker (Larokaitkana)
* ''Linociera tropophylla'' Perrier de la Bathie. (Tsilambozana).
* ''Lippia citriodora'' Linné. (Kinina Oliva) ;
* ''Lissochilus plantagineus'' H. Perr. (Tongolombato I)
* ''Lissochilus vaginatum'' n.n. = ''Eulophia madagascariensis'' Kranzl. (Tongolomboalavo)
* ''Lobelia filiformis'' Lamarck. (Kimangamanga).
* ''Lophotocarpus guyanensis'' Michaux (Vilahy betsahona am-parihy)
* ''Loudetia madagascariensis'' (Baker) Bosser (Menariana)
* ''Ludwigia abyssinica'' A. Richard. (Kiatondra lahy)
* ''Ludwigia octovalvis'' (Jacquin) Raven. (Molalia)
* ''Ludwigia octovalvis s. espèce sessiliflora'' (J.) Raven. (Voangindrano I).
* ''Lycopodiella cernua'' (L.) Pichi Sermolli. (Tongotsokina).
* ''Lycopodium clavatum'' Linné. (Tongotsokina)
* ''[[Lygodium lanceolatum]]'' Desv. -- famatotrakanga, &lt;u&gt;fandrikakanga&lt;/u&gt;, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito
* ''Lysimachia rhumeriana'' Vatke. (Voahangindrano II).

=== M ===
[[Sary:Melia azedarach 01433.jpg|vignette|Voandelaka (''[[Melia azedarach]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Macaranga cf alnifolia'' Baker (Mokanarana)
* ''Macaranga cf echinocarpa'' Baker. (Fananimena)
* ''Macaranga cuspidata'' Baillon. (Aposa)
* ''Macaranga mongue'' Baillon (Mongy)
* ''Macaranga ribesioides'' Baker var. ''longifolia'' Leandri (Karambito I)
* ''Macaranga sphaerophylla'' Baker (Mongofasina)
* ''[[Maerua filiformis]]'' Drake -- akaonala, akohonala, sarifilao, sasavalahy, solenty, soletry, soletsy, somanga, somangileta, somangy, tohiravina, tsimangy (jm)
* ''Maesa trichophlebie'' Baker. (Voarafy).
* ''Malva verticillata'' Linné. (Miakany)
* ''[[Mangifera indica]]'' L. --  borabe, enbe, kitamoamoa, maitsoantitra, &lt;u&gt;manga&lt;/u&gt;
* ''[[Manihot esculenta]]'' (na ''Manihot utilissima'' Pohl.) -- amanga, ambazaha, avolona, balafanajaha, balafanapaka, balahazo, barara, belahazo, bononòka, hogo, kajaha, kazaha, mahogo, mangahazo, matreoka, mbalahazo, mbazaha, mohogo, ovihazo, rompotra, tsiveritelo, tsoritsoriny, vihazo, vomangahazo
* ''Marattia microcarpa'' Mett. (Tsipaho II).
* ''Marchantia sp.'' (Vahohotany)
* ''Mariscus sp.'' (Kirindrambohitra I)
* ''[[Marsdenia verrucosa]]'' --  berabohy, beraboka, boka, bokabe, bokalahy, haboka, tsingovio (jm)
* ''Mascarenhasia arborescens'' DC var. ''geayi'' (Costantin et Dubois) Boiteau (Kidroa)
* ''[[Mascarenhasia lisianthiflora]]'' (Bojer) ADC -- angalora, barabanja, befaroraotra II, gidroa, gidroala, gidroanala, gidroandrano, gidronosy, godroa, godroala, godroanala, hazompika, kidroala, kidroalahy, kokomba, tandrokosy, vonifotsy (jm)
* ''Medinilla'' sp. (Takasina II)
* ''Medinilla'' sp. (Voatotongana)
* ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' -- kininindrano, niaoly
* ''Melanthera'' sp. (Karaoty soavaly)
* ''[[Melia azedarach]]'' Linné. (Voandelaka) (jm)
* ''Melinis minutiflora'' Palisot de Beauvois (Menakapaha)
* ''Mentha sp.'' (Solila)
* ''Mesanthemum rutenbergianum'' Kornicke (Fotsivolo)
* ''Micranthus oppositifolius'' Wendland (Sarikimalaho II)
* ''Micromeria flagellaris'' Baker (Ahibandana)
* ''Micronychia tsaratana'' (Baker) Capuron anc. Rhus (Tarentana)
* ''Mimosa latispinosa'' Lamarck. (Roikina / Roimainty III) ;
* ''Mimosa pudica'' Linné. (Ramirena) ;
* ''Mimulus madagascariensis'' Bentham. (Voanjomanga lahy) ;
* ''Mohria caffrorum'' Desvaux. (Manilahy).
* ''Mollugo nudicaulis ficoides'' Lamarck. (Aferontany).
* ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy
* ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo (jm)
* ''[[Moringa drouhardii]] --''  hazomalanga, maroseranana, marosirana (jm)
* ''[[Mucuna pruriens]]'' DC. (Takilotra).
* ''Muhlenbeckia platyclada'' Meisner. (Tavy Hasina).
* ''Mundulea barclayi'' (Telfair) Viguier. (Fanamo I).
* ''Mundulea pauciflora'' Baker. (Ranongoaka II).
* ''Mundulea sericea'' (Will) Chevalier. (Fanamo II).
* ''Mundulea suberosa'' Bentham. (Ranongoaka I).
* ''[[Murdannia nudiflora]]'' (← ''Commelina nudiflora'') -- ahidimaño, andranahake, tsimativonoina (jm)
* ''[[Musa paradisiaca]]'' -- akondro, batavia, fontsilahy, fontsy, hontsy, horita, katakata, kifapanonotsy, mavokely, otsy, tsienamboa
* ''[[Musa sapientium]]'' Linné. (Akondro).
* ''Mussaenda arcuata'' Poiret. (Tsantsambaitra / Tsikirity)
* ''Mussaenda vestita'' Baker. (Fatora)
* ''Myrica bojariana'' Baker. (Lakarano) ;
* ''Myrica rugulosa'' Baillon. (Sorabatana).
* ''Myrica spathulata'' Mirbel. (Sarindrahaika) ;
* ''Myrothamnus moschatus'' Niedenzu. (Maharaoka).
* ''Mystroxylon aethiopicum'' (Thunb.) Loesener (Fanazava II)

=== N ===
[[Sary:Nasturtium officinale kz11.jpg|vignette|208x208px|Anandrano ([[Nasturtium officinale]])]]
[[Sary:Plant nicotiana tabacum.jpg|vignette|312x312px|Lobaka, parakigasy, paraky, tambako ([[Nicotiana tabacum]])]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Nasturtium barbareaeafolium'' Baker (Tomoa)
* ''[[Nasturtium officinale]]'' R. Br. -- [[anandrano]]
* ''Nastus borbonicus'' J.F. Gmelin (Volo)
* ''Nauclea cuspidata'' Baker. (Voamalompangady)
* ''Nelsonia campestris'' R. Brown (Sirasirakanify)
* ''Nematostylis loranthoides'' Hook. (Maroatody)
* ''[[Neobeguea mahafaliensis]]'' -- andipasy, andy, bemahova, handy, hazolava (jm)
* ''Neotina isoneura'' (Radlk) Capuron. (Ody Fo)
* ''[[Nepenthes madagascariensis]]'' Poir. (Berakotra).
* ''[[Nephelium let-chi]]'' Camb. (Latosy)
* ''Nephrolepis tuberosa'' (Bory) Prantl. (Kivainga)
* ''Nesogenes glandulosus'' (sp) (Scott Elliot) Wildr. (Tamboronomby)
* ''Neyraudia arundinacea'' (L.) Henrard (anc. ''arundo mad.'') (Fataka)
* ''Nicandra physaloides'' Gaertner. (Gaboreda)
* ''Nicholsonia barbata'' (Linné) De Candolle. (Vonjy).
* ''Nicholsonia diversifolium'' Poiret. (Vonjy lahy).
* ''[[Nicotiana tabacum]]'' Linné. --  bekira, dary, dobibika, dolibika, dorindobaka, fitsako, hitsiky, lobaka, maimbobe, parakigasy, paraky, paraky gasy, sata, tambako, tobaka, tombako, tsisata, tsitata
* ''Nidorella chrysocoma'' DC (Angamay)
* ''[[Noronhia]]'' spp. -- laitra, tsilaitra
* ''Nuxia grandifolia'' Scott Elliot. (Lambinana Tambonaika)
* ''Nuxia oppositifolia'' (Hochst) Bentham. (Lambinana (Btl))
* ''Nuxia pachyphylla'' Baker. (Hazongaga)
* ''Nuxia verticillata'' Lamarck. (Lambinana (Aga))
* ''[[Nymphea stelleata]]'' Willd. ([[Voahirana|Tatamo]]).

=== O ===
[[Sary:Ocimum gratissimum (21913853081).jpg|vignette|Romba, rombabe,  rombanakoho (''[[Ocimum gratissimum]]'')]]
[[Sary:Hint inciri - Indian fig - Opuntia ficus-indica 01.JPG|vignette|Raketa (''[[Opuntia ficus-indica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Ocimum canum]]'' Sims (Kirijana) -- karanzane, kirangay, kiranjay, kirijana, mampivehana, romba, rombakely, rombiromby, rombovola (jm)
* ''[[Ocimum gratissimum]]'' Linné (← ''Ocimum guineense'') -- romba, rombabe,  &lt;u&gt;romban' akoho&lt;/u&gt;, romby (jm)
* ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby
* ''[[Olax lanceolata]]'' -- ambihotse, ambihotsy (jm)
* ''Oldenlandia caffra'' Eyckl et Zeyh. (→ ''[[Cordylostigma virgatum]]'') (Ahibitsika) -- kimalomata, matoakely, rongonintany, tsipipika, voandrongonitany 
* ''Oldenlandia heynii'' Oliver. (Arintany)
* ''Oliganthes pseudocentauropsis'' Humbert (Hazomboay)
* ''Oncostemon'' sp. (Hazotohodahy)
* ''[[Operculicarya decaryi]]'' --  japy, jaby (jm)
* ''Ophicolea floribunda'' (Bojer) Perrier (Voalava)
* ''Ophio glossum''. (Tokan-tsofina)
* ''[[Opuntia ficus-indica]]'' Linné (Raketa)
* ''Ottelia ulvae folia'' Buch (Lopatra)
* ''Oxalis corniculata'' Linné. (Kimamy).

=== P ===
[[Sary:Pachypodium brevicaule 107837097.jpg|vignette|279x279px|Sakarivombato (''[[Pachypodium brevicaule]]'')]]
[[Sary:RIPerseaGratissima.jpg|vignette|336x336px|Zavôkà (''[[Persea gratissima]]'')]]
[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|'''A''']] '''- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Pachypodium brevicaule]]'' Baker (Sakarivombato)
* ''Pachytrophe dimepata'' Bureau. (Mahanoro lahy)
* ''[[Paederia argentea]]'' A. Richard. (Kotrokantsina)
* ''[[Paederia majungensis]]'' -- laingovahira, lengo, lengobe, lengomaimbo (jm)
* ''[[Pandanus utilis]]'' Bory. (Vakoana).
* '''''[[Parkinsonia aculeata]]'' --  (jm)'''
* ''[[Passiflora stipulata]]'' Aublet. (Giranadela)
* ''[[Paullinia pinnata]]'' L. -- famehivala, famevala, fany, kihosa, kiosa, marirana, masonombilahy, vahifamehivala, vahifitoaty, vahikony, vahimarinanga, vahimarirana, &lt;u&gt;vahy famehivala&lt;/u&gt; (jm)
* ''Pavonia bojeri'' Baker. (Hafotrakanga)
* ''Pavonia urens'' Linné. (Tsontsona).
* ''[[Pedilanthus tithymaloides]]'' (→ ''[[Euphorbia tithymaloides]]'') -- bôridira
* ''Pellaea goudotii'' Kuntz var. ''compacta'' Bonaparte (Ampangavy)
* ''Pellaea viridis'' (Forok) Prantl (Ampanganamalon'a)
* ''Pentanisia veronicoides'' Baker. (Voalobotany)
* ''[[Pentatropis nivalis]]'' -- tinaikibo (jm)
* ''[[Pentopetia androsaemifolia]]'' Decaisne (Tandrokosy II)
* ''Pentopetia androsaemifolia'' Decaisne (Vahitandrokosy)
* ''Peperomia baronii'' Baker. (Toareny)
* ''Peperomia'' sp. (Toareny vavy)
* ''[[Persea gratissima]]'' Gaert. ([[Zavôka|Zavoka]]).
* ''Peucedanum capense'' Sonder. (Fanivapotsy)
* ''Phaseolus'' sp. (Vahinondry).
* ''Phellolophium madagascariensis'' Baker. (Tsileondroaho)
* ''Philippia sp.'' (Anjavidy lahy, Kiringy, Kisia)
* ''[[Phragmites australis]]'' (jereo ''[[Phragmites mauritianus]]'') --  bararata, katsaka, katsaoka, volotara (jm)
* ''[[Phragmites mauritianus]]'' (jereo ''[[Phragmites australis]]'') --  bararata, katsaka, katsaoka, volotara (jm)
* ''[[Phyllanthus amarus]]'' (jereo ''[[Phyllanthus niruri]]'') -- ambanivoa, anakatsotsy (jm)
* ''[[Phyllanthus casticum]]'' -- faintina, hazontanalahy, hazontanty, hazotana, hazotanty, sagnira, taintona, tentina (jm)
** ''Phyllanthus casticum'' var. ''madagascariensis'' Leandri (Repika)

* ''Phyllanthus decipiens'' (Baillon) Muller d'Argovie (Hazotanalahy)

* ''Phyllanthus cf echinocarpa'' Baker. (Haga)
* ''[[Phyllanthus niruri]]'' -- anakatsotsy (jm)
* ''Phyllanthus nummulariaefolius'' Poiret (Rimorimo)
* ''Phyllanthus sp.'' (Antilafoetra)
* ''Phyllanthus sp.'' (Hazotana)
* ''Phyllarton bojerianum'' DC (Zahana)
* ''Phymatodes scolopendria'' (Burm) Ching. (Tsiampanga).
* ''Physalis alkekengii''. (Kelimatoa)
* ''[[Physalis peruviana]]'' Linné. (Voanantsindrana)
* ''[[Physena madagascariensis]]'' Noronba ex Thouars (Resonjo)
* ''Phytolacca abyssinica'' Jacquin. (Vahivoraka).
* ''Phytolacca dodecandra'' l'Heritier. (Tambonoa II)
* ''Phytolacca goudotii'' Briq. (Mandemoka
* ''Pigeum africanum'' Hooker fils. (Sary
* ''Pimpinella ebracteata'' Baker. (Aferontanimbohitra)
* ''[[Piper cubeba]]'' Linné. (Betel marron)
* ''[[Piper nigrum]]'' Linné. (Poivre)
* ''[[Piper pyrifolium]]'' Vahl. (Tsiperifery)
* ''[[Piper subpeltatum]]'' Willd. (Voanotonotra).
* ''[[Pistia stratiotes]]'' Linné (Azafy na tsikafonkafona)
* ''[[Pithecellobium dulce]]'' Bentham. -- kilimbazaha (jm);
* ''Plantago tanalensis'' Baker. (Azafimbohitra).
* ''Plectaneia elastica'' Jumelle et Perrier (Vahitsipilo)
* ''[[Plectranthus amboinicus]]'' -- balisama, balsama (jm)
* ''Plectranthus hoslundioides'' Scott Elliot (Felantanitely)
* ''Plectranthus madagascariensis'' Benth (Farimaso)
* ''Plectronia'' sp. (Tomenjana)
* ''[[Pluchea bojeri]]'' -- famonty, famonto, famoty, samoty,  samonty (jm)
* ''[[Pluchea grevei]]'' -- famonty, famoty, samonta (jm)
* ''[[Plumbago aphylla]]'' -- kifafalahy, kitohy, motimoty, tsibolo (jm)
* ''[[Plumeria alba]]'' Linné (Frangipanier)
* [[Plumeria rosea|''Plumeria'' ''rosea'']] Linné (Frangipanier)
* ''[[Plumeria rubra]]'' -- (jm)
* ''[[Poivrea coccinea]]'' DC (Halaitra)
* ''[[Poivrea phaneropetala]]'' H. Perrier ([[Tamenaka (zavamaniry)|Tamenaka]])
* ''Polycline proteiformis'' H. Humbert (Jiramainty)
* ''Polygonum lanigerum'' R. Br. (Tambonoa)
* ''Polygonum senegalense'' Meisner. (Arivotaombelona)
* ''Polyscias sp.'' (Hazotsora, Tsingatry)
* ''Polystachia'' sp. (Valily lahy)
* ''[[Portulaca oleracea]]'' L. -- anamatavy, ananjabora, botrabotra, fandrianomby, kalabotretra, &lt;u&gt;kalabotretraka&lt;/u&gt;, kambo, kibotrabotra, taikombelahy, tsibotrabotra, tsikobokobondanitra (jm)
* ''Potamogeton javanicus'' Hasskarl. (Somotra Hakàka).
* ''Pothos chapelieri'' Scot (Ramatsatso I)
* ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso
* ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina
* ''[[Psidium cattleyanum]]'' Sabine. ([[Goavy]] tsinahy)
* ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy (jm)
* ''[[Psidium pomiferum]]'' Linné. (Goavy fotsy)
* ''Psindia angustifolia'' H. Humbert (Dingandahy)
* ''Psindia salviaefolia'' Baker (Kimalahogasy)
* ''Psorospermum androsaemifolium'' Baker (Tsifady II)
* ''Psorospermum cerasifolium'' Baker (Hazomafaitra)
* ''Psorospermum Fanerana'' Baker (Tsifady I)
* ''Psorospermum sp.'' (Tsifady lahy)
* ''Psychotria'' sp. (Voamasondrainibe)
* ''Pterocolon decurrens'' S. Moore (Aniandro)
* ''Pterocolon decurrens'' S. Moore (Parakinjirika)
* ''[[Punica granatum]]'' Linné. (Ampongambendanitra)
* ''Pycnoneurum junciforme'' Decaisne (Fokotohata)
* ''Pycreus mundtii'' Nees. (Ahibita)
* ''Pycreus polystachyus'' P. Beauvais
* ''Pycreus sp.'' (Lohakoho)
* ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'')
* &lt;u&gt;''Pyracantha'' sp. ou ''Crataegus'' sp. (petites mandarines);&lt;/u&gt;

=== Q ===
[[Sary:Quassia indica 30.JPG|vignette|230x230px|Bemafaitra, farafaka, fatraina, mangafoky, samandora (''[[Quassia indica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''

* ''[[Quassia indica]]'' (na ''Samadera indica'') -- afatraiña, bemafaitra, bifetry, farafaka, fatraina, fatrain-drazana, mangafoky, menavoiny, samandora, simaroba
* ''Quisqualis indica'' (→ ''[[Combretum indicum]]'')

=== R ===
[[Sary:Ricinus communis Rącznik pospolity 2024-01-20 Malaga 02.jpg|vignette|277x277px|Kinana (''[[Ricinus communis]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Radamaea montana'' Benth. (Tambarasaha)
* ''Ranunculus pinnatus'' Poiret. (Afontany)
* ''Ravensara aromatica'' → ''[[Cryptocarya agathophylla]]''
* ''Ravensara ovalifolia'' &lt;small&gt;Danguy&lt;/small&gt; →''[[Cryptocarya ovalifolia]]'' &lt;small&gt;(Danguy) van der Werff&lt;/small&gt; -- (Molaliambo)
* ''Reissantia angustipetala'' (H. Perrier) N. Hallé (Anc. ''Hippocratea'') (Fanolehana I)
* ''Rhodocodon madagascariensis'' Baker. (Tongolontotozy)
* ''Rhodosepala pauciflora'' Baker. (Tamborokisoa)
* ''[[Rhopalocarpus lucidus]]'' -- hazondrenetsy, hazondrengetsy, hazondringitra, rengitra, rengitrabe, talafotsy, talafoty, taolafoty (jm)
* ''[[Ricinus communis]]'' Linné -- fampinonoana, kimanga, kinamena, &lt;u&gt;kinana&lt;/u&gt;, kinanamena, mangarahana, tanantanamanga, tanatana, tanatanamanga, tanatanamena, tanatanankisoa, tseroka (jm)
* ''[[Rubus apetalus]]'' Poiret. (Roifotsy)
* ''[[Rubus pauciflorus]]'' Baker. (Roimainty II)
* ''[[Rubus rosaefolius]]'' (Linné) Baker. (Voaroitsaka).
* ''Rumex bequaertii'' de Wildemann. (Bolela)

=== S ===
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
[[Sary:Syzygium aromaticum on tree.jpg|vignette|Jirofo, karafoy (''[[Syzygium aromaticum]]'')]]
* ''Sabaea brachyphylla'' Grisebach (Tsakomanta lahy)
* ''Sabicea diversifolia'' Persoon. (Sefa)
* ''[[Saccharum officinarum]]'' -- andrefo, farimainty, farimanga, fary, fia-pary,  fisika, lailay, lengompary, mavotohona, ongompare (jm)
* ''Salix madagascariensis'' Baker. (Siho).
* ''[[Salvadora angustifolia]]'' Turill. -- sasavy, tanisy, tsingilo (jm)
* ''[[Salvia coccinea]]'' Linné (Romba madinika)
* ''Salvia cryptoclada'' Baker (Kanda II)
* ''Sarcobotrya stringosa'' (Benth) R. Viguier. (Voavoananakova).
* ''Satyrium'' sp. et ''Cynorchis'' sp. (Voatadidy).
* ''Schefflera bojeri'' (Seeman) Viguier (Alomanaka)
* ''Schefflera helleana'' Bernadi (Tsingila)
* ''Schefflera longepedicellata'' (Lecomte) Bernadi (Felatanamanahary)
* ''Scleria griegifolia'' (Riedley) Raynal (Kirindrambohitra, Kirindrandrano, Ravindahasa)
* ''[[Sclerocarya birrea]]'' --  sakoa, sakoana, voankatsoa
** ''Sclerocarya birrea'' subs. ''caffra'' (←''Sclerocarya caffra'' ← ''Poupartia caffra'') --  sakoa, sakoana, voankatsoa (jm)
* ''[[Scoparia dulcis]]'' L. -- fafatsambo, famafa, famafampanavy, famafampaniry, famafasambo, famafatsambo, hazomamosarikasy, hazomamy, jamalanjirika, tsianjiajia, tsijiajia, tsinjiajia (jm)
* ''Secamone glaberrima'' (K. Sch) Choux (Vahimena)
* ''Secamone tenuifolia'' (Kindrono, Sanatry)
* ''Selaginella fissidentoides''. (Tanantrandraka II).
* ''Selago muralis'' Linné. (Manahahàha)
* ''Senebiera didyma'' Pers. (Tsingita)
* ''Senecio ambositrensis'' Humbert (Hanindraisoanampondra)
* ''Senecio canaliculatus'' Bojer ex DC (Kelimavítrika)
* ''Senecio cochlearifolius'' Bojer ex DC (Anjevy)
* ''Senecio decaryi'' Humbert (Rambontsoavaly II)
* ''Senecio faujasioides'' Linné (Kimamboiboy)
* ''Senecio hildebrandtii'' Baker (Rambontsoavaly I)
* ''Senecio longiscapus'' Bojer ex DC (Menavitrana)
* ''Senecio multibracreatus'' Bak (Angeambohitra)
* ''Senecio resectus'' Bojer ex DC (Ahipanala)
* ''Senecio vittarifolius'' Bojer in DC (Anantsongontany)
* ''[[Senna alata]]'' (← ''Cassia alata'') -- anjananjana (jm)
* ''Senna fistula'' (← ''Cassia fistula'')
* ''[[Senna occidentalis]]'' (← ''Cassia occidentalis'') ''--'' sagnatrindolo, sanatrindolo, saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara (jm)
* ''Sepramacoce ocymoides'' Burman. (Ambotona)
* ''Sesamum indicum'' DC. (Voanaho).
* ''[[Sesbania madagascarensis]]'' -- katsakatsa (jm)
* ''Sesbania rostrata'' (←''Sesbania punctata'' DC.) (). -- fanaravoana, katsakatsaka, kintsakintsana, manjato, velonasara
* ''[[Sida parvifolia]]'' DC. (Mandravasarotra vavy)
* ''Sida spinosa'' ''-''- mandravasarotra (jm)
* ''[[Sida urens]]'' Linné. (Satrikoefamaratra / Sindahoro)
* ''Siegesbeckia abyssinica'' Olivier (Kiravita)
* ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' Linné -- &lt;u&gt;ditinangatra&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;Fanisindoloratsy&lt;/u&gt;, mandalodiaraikitra, satrikoazamaratra, satrikoefamaratra, tsivadihana
* ''Smilax kraussiana'' Meiss. (Fandrikibodisy).
* ''Smithia chamaechrista'' Benth. (Fanivamena).
* ''[[Solanum aethiopicum]]'' --
* ''[[Solanum americanum]]'' -- amelo, anamamy, anantsatria, anantsindrana, avaizo, bemine, mailo, melo (jm)
* ''Solanum auricula tum'' Ait. (Sevabe)
* ''Solanum erythracantum'' Baker. (Sakaifantsinakohoy)
* ''Solanum indicum'' Linné. (Voampoana / Voanatindrana)
* ''Solanum nigrum'' Linné. (Anamafaika / Anamamy)
* ''Solanum nodiflorum'' jacquin. (Anamamy)
* ''Solanum'' sp. (Voanjomora)
* ''Sonchus oleraceus'' L. (Anamboraka)
* ''Sparmannia discolor'' Baker. (Fantsimbala III) ;
* ''Sphenomeris chusanae''. (Kondrehitra) ;
* ''Spilanthes oleracea'' Jacq (Anamalao)
* ''Sporobolus africanus'' (Poiret) Robyns et Tournay (Fandrotrarana)
* ''Stachys sp.'' (Gaga)
* ''Stachytarpheta jamaicensis'' L. Vahl. (Ananomby) ;
* ''Stachytarpheta jamaicensis'' Vahl. (Tsipotina) ;
* ''Stenocline inuloides'' DC (Tsitakombohitra)
* ''Stenotaphrum dimidiatum'' Brong. (Ahipisaka)
* ''Sticherus flagellaris'' St John. (Ringotra)
* ''Strongylodon'' sp. (Vahitsaramaso).
* ''Strychnos diploricha'' Leeuwenberg. (Betady)
* ''Symphonia sp.'' (Somoronamboa)
* ''[[Jirofo (zavamaniry)|Syzygium aromaticum]]'' -- jirofo na karafoy

=== T ===
[[Sary:Tamarindus indica - mmr.jpg|vignette|373x373px|Dilo, kily, madiro (''[[Tamarindus indica]]'')]]
[[Sary:Tridax procumbens 252740558.jpg|vignette|208x208px|Angamay, angea (''[[Tridax procumbens]]'')]]
[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|'''A''']] '''- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony
* ''Tacca pinnatifida'' Forst. (Tavolo).
* ''Tachiadenus carinatus'' Grisebach (Felamanga)
* ''Tachiadenus longiflorus'' Grisebach (Malanilava)
* ''Tagetes erecta'' Linné (Kiranjany)
* ''[[Tamarindus indica]]'' Linné -- dilo, diro, kile, kililo, kily, lilo, madilo, madiro, monte, monty, voamadilo, voamatony, voamatory (jm)
* ''Tambourissa parvifolia'' Baker. (Ambora lahy)
* ''Tambourissa purpurea'' ADC. (Amboramavo vavy).
* ''Taraxacum officinale'' Web (Ananangisa)
* ''Tephrosia humberti'' N. Dumaz. (Voatelinondry vavy).
* ''Tephrosia linearis'' Pers. (Manaribe).
* ''Tephrosia lyallii'' Baker. (Fokongaga).
* ''[[Tephrosia pungens]]'' -- taivositse (jm)
* ''Tephrosia retamoides'' Solederer. (Kifafalahy).
* ''[[Terminalia mantaly]]'' H. Perr (→? ''Terminalia neotaliala'') -- mantalia, mantaliala, mantaly, talio, taly, tsihazo (jm)
* ''Tetracera rutenbergii'' Buch. (Vahy marâna)
* ''Tetradenia fruticosa'' Benth (Bororona)
* ''Tetradenia hildebrandtii'' Briquet (Bororona manala ratsy)
* ''[[Tetraena madagascariensis]]'' -- filatatao (jm)
* ''Thunbergia leucorhiza'' R. Benoist (Vahimavana)
* ''Thunbergia platyphylla'' Baker (Voakerépoka, Voanjomanga an-tanety)
* ''[[Toddalia asiatica]]'' Lamarck. (Kasimba)
* ''Toneria pedunculari-formis'' Bonati. (Kimataho Lahy)
* ''Torenia parviflora'' Buch. Hamilt. (Ananotsy)
* ''Torenia stolonifera'' Bojer. (Tsakomanta)
* ''[[Tragia furialis]]'' Bojer (Takilo-dambo)
* ''Trema commersonii'' Blume (Vakoka)
* ''[[Trema orientalis]]'' Blume''.'' ''--'' andraraizina, andrareza, andrarezina, andrarezo, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, &lt;u&gt;vakoka&lt;/u&gt; (jm)
* ''[[Tridax procumbens]]'' L. -- angamay, angea (mj) 
* ''Tristemma virusanum'' Jussieu. (Voatrotrokala).
* ''Triumphetta rhomboidea''. (Hafotsokina II)
* ''Tueraea sericea'' Smith. (Lafara)
* ''Tueraea sericea'' Smith. (Lafara)
* ''[[Typha angustifolia]]'' Linné. (Kivondrona).
* ''Typhonodorum lildleyanum'' Schott (Viha)

=== U ===
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Uapaca bojeri]]'' Baillon --  hazondandy, &lt;u&gt;tapia&lt;/u&gt;, voampaka, voatapia
* ''[[Uncarina stellulifera]]'' -- farehetse, farehetsy,  farehitsy,
* ''Urera acuminata'' Gaudichaud. (Miandambo).
* ''Usnea'' sp. (Lomotra hazo).
* ''Uvaria acuminata'' var. ''catocarpa''  (Diles) Cavaco (Senaseria)

=== V ===
[[Sary:Voacanga thouarsii-fruit-2.jpg|vignette|206x206px|Folitra, kaboka, kanga, montafara, montaka, voakanga (''[[Voacanga thouarsii]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Vaccinium secundiflorum'' Hook. (Voamantsitainakoho, voatsitakajaza)
* ''[[Vanilla decaryana]]'' -- amalo,  vaitranamalona (jm)
* ''Vaucheria sesselis'' DC (Lomo-drano)
* ''Vepris fitoravina'' H. Perr. (Ampody fitoravina)
* ''Vepris nitida'' Verdoorn. (Ampody vato)
* ''[[Vernonia alleizettes]]'' Humbert (Ambiaty lahy)
* ''Vernonia appendiculata'' Less (→ ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'') -- &lt;u&gt;ambiaty&lt;/u&gt;
* ''[[Vernonia capitata]]'' Baker (Kijelajahy)
* ''[[Vernonia cinerea]]'' Less (Ramiary I)
* ''[[Vernonia diversifolia]]'' Bojer ex DC (Tsiatosika)
* ''[[Vernonia erythromarula]]'' Klatt (Lahimena II)
* ''[[Vernonia garnieriana]]'' Klatt (Hazomavo)
* ''[[Vernonia garnieriana]]'' Klatt (Pela Lahy)
* ''[[Vernonia glutinosa]]'' DC (Kanda)
* ''[[Vernonia nudicaulis]]'' Lers (Lahimena I)
* ''[[Vernonia pectorali]]&lt;nowiki/&gt;s'' Baker (Sakatavilotra)
* ''[[Vernonia polygalaefolia]]'' Lessing (Ramanjoko)
* ''[[Vernonia pratensis]]'' Klatt (Anambohitra I)
* [[Vernonia secundifolia|''Vernonia secundifolia'' var. ''dolicholepis'']] Humbert (Masimposaina)
* ''[[Vernonia]] sp.'' (Reniomby)
* ''[[Vernonia trinervis]]'' (Bojer ex DC) Drake (Anambohitra II)
* ''[[Vigna angivensis]]'' Baker. (Avoko).
* ''[[Vigna capensis]]'' Walpig. (Masontantely).
* ''[[Vitex betsiliensis]]'' Humbert. (Sevambato)
* ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano

=== W ===
[[Sary:Wahlenbergia undulata 1DS-II 4-0855.jpg|vignette|232x232px|Sofintotozy (''[[Wahlenbergia undulata]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Walhenbergia madagascariensis]]'' ADC (Sofintotozy)
* ''[[Wahlenbergia undulata]]'' (←''Wahlenbergia bojeri'' ADC) (Anantahalaka II lahy)
* ''Wedelia elongata'' Vatke (Kijitina)
* ''[[Weinmannia bojeriana]]'' Tulasne (Sokia)
* ''[[Weinmannia lucens]]'' Baker (Lalona)
* ''[[Woodfordia fructicosa]]'' (L) S. Kurtz. (←''Woodfordia floribunda'' L. Kurtz.) ''--''  arify, lambohenjana

=== X ===
[[Sary:Xerosicyos danguyi 18547418.jpg|vignette|215x215px|Takisakisaka, tapisaka (''[[Xerosicyos danguyi]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Xerochlamys pilosa]]'' Baker (Laro)
* ''[[Xerosicyos danguyi]]'' -- kitsakitsakoba, takisakisaka, tapisaka, taposaka (jm)
* ''[[Xyris semifuscata]]'' Bojer. (Sorobatritra).

=== Y ===
[[Sary:Youngja japonica2.jpg|vignette|212x212px|''[[Youngia japonica]]'']]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''

* ''[[Youngia japonica]]''
* ''[[Yushania madagascariensis]]''

=== Z ===
[[Sary:Zingiber officinale 230935597.jpg|vignette|206x206px|Sakaitany, sakamalao, sakarivo, sakaviro (''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'')]]
[[Sary:Ziziphus jujuba, Santa Coloma de Farners.jpg|vignette|208x208px|Mokonazy, tsinefo (''[[Ziziphus jujuba]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola, manongovolo (jm) 
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' Baker. -- &lt;u&gt;fahavalonkazo&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;hazomiarotena&lt;/u&gt;, manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zea mays]]'' -- baby, batribatry, karanange, katsabato, katsabotso, katsaka, kipotsika, sako, tsako, tsakotsako, tsatsako (jm)
* ''[[Zehneria perrieri]]'' (Baker) Keraudren (voantangonala)
* ''[[Zehneria rutenbergiana]]'' (Cogniaux) Keraudren (voantangondolo)
* ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]] -''- sakaitany, sakamalao, sakamalaokely, sakarivo, sakaviro
* ''[[Zingiber zerumbet]]'' L. (sakarivondambo)
* ''[[Ziziphus jujuba]]'' Lamarck. (mokonazy).
* ''[[Ziziphus mauritiana]]'' (jereo koa ''[[Ziziphus jujuba]]'') -- tsinefo (mj)
* ''[[Zornia diphylla]]'' Pers''.'' (famahipaihana)
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''

== Jereo koa ==
* [[Zavamaniry eto Madagasikara]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody]]
* [[Tambavy]]
* [[Jardins du monde]]

* [[Institut Malgache de Recherches Appliquées]] (IMRA)
* [[Centre National de Recherche d'Application Pharmaceutique]] (CNARP)
* [[Valan-javamaniry amam-bibin' i Tsimbazaza|Parc Botanique et Zoologique de Tsimbazaza]] (PBZT)
* [[Lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy]]

== Fanovozan-kevitra ==

* Alex Maminiaina Andrianavalonirina &amp; Voahangy Vestalys Ramanandraibe, ''[https://www.google.com/search?q=Alex+Maminiaina+Andrianavalonirina+%26+Voahangy+Vestalys+Ramanandraibe%2C+%C3%89tude+ethnobotanique+des+plantes+m%C3%A9dicinales+du+district+d%E2%80%99Antanifotsy%2C+r%C3%A9gion+de+Vakinankaratra&amp;oq=Alex+Maminiaina+Andrianavalonirina+%26+Voahangy+Vestalys+Ramanandraibe%2C+%C3%89tude+ethnobotanique+des+plantes+m%C3%A9dicinales+du+district+d%E2%80%99Antanifotsy%2C+r%C3%A9gion+de+Vakinankaratra&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOdIBCDM3MzRqMGo5qAIAsAIB&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8 Étude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra]'', 2023
* ''[https://publication.lecames.org/index.php/pharm/issue/view/151 Pharmacopée et Médecine Traditionnelle Africaine]'', vol. 22, n°1, 2023.
* Allorge, L. (2008). ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/130812-Manuel-JDM-Mada_CORRIGE_V3.pdf Plantes de Madagascar, Atlas]''. Éditions Ulmer.
* Beaujard, P. (1983). ''[https://www.persee.fr/doc/hom_0439-4216_1984_num_24_3_368524 Princes et paysans. Les tanala de l'Ikongo]''
* Beaujard, P. (1988). ''Plantes et dualisme de nature : La pharmacopée malgache''. In: ''Nouvelles de'' l'archéologie.
* Boiteau, P. (1986). ''[https://fr.scribd.com/document/658620430/Precis-de-Matiere-Medicale-Malgache-P-Boiteau Précis de matière médicale malgache]''. Édition de la Librairie de Madagascar.
* Boiteau, P. et Allorge-Boiteau, L. (1993). ''[https://books.google.mg/books/about/Plantes_m%C3%A9dicinales_de_Madagascar.html?hl=fr&amp;id=zDVtAzN-A9YC&amp;redir_esc=y Plantes médicinales de Madagascar]''. Éditions Karthala,1 janv. 1993 - 135 p
* Debray, M., Jacquemin, H. &amp; Razafindrambaon, ''[https://www.persee.fr/doc/caoum_0373-5834_1974_num_27_106_4512_t1_0206_0000_2 Contribution à l'iventaire des plantes médicinales de Madagascar]'', [[ORSTOM]], Travaux et Documents n° 8, 1971.
* Debray, M., &quot;[https://www.ethnopharmacologia.org/prelude2020/pdf/biblio-hd-28-debray.pdf Médecine et pharmacopée traditionnelles à Madagascar]&quot;'', Études Médicales,'' 1975 
* Descheemaeker, A. (2021). ''[https://search.worldcat.org/fr/title/32971526 Ravi-maitso, plantes médicinales malgaches]''. Réédité par le Musée de la Photographie de Madagascar.
* Heckel, E. (1910). &quot;[https://agris.fao.org/search/en/providers/122535/records/65de11320f3e94b9e5ca3ce8 Catalogue alphabétique des plantes utiles et en particulier des plantes médicinales et toxiques de Madagascar]&quot;, ''Annales du Musée Colonial de Marseille''.
* Jean Pierre Nicolas, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2017/02/Plante-m%C3%A9dicinale-du-nord-de-madagascar.pdf Plantes médicinales du Nord de Madagascar : ethnobotanique antakarana et informations scientifiques]'', Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], 2012, 296 p.
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/02/Manuel-Sante-Jardins-du-Monde-Version-web.pdf Manuel d’utilisation des plantes médicinales du nord de Madagascar version française]'',
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/02/Formation-recolte-sechage-et-conditionnement-des-plantes-medicinales-version-web.pdf Livret  récolte séchage et conditionnement des plantes médicinales – version malgache]'',
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/08/2025-HT-diabete-MST.pdf Livret  Hypertension, Diabète et MST – version malgache]'',
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/Les-plantes-m%C3%A9dicinales-de-la-r%C3%A9gion-nord-de-Madagascar-ethnobotanique-ethnopharmacologie.pdf Plantes médicinales de la région Nord de Madagascar] —'' Ethnobotanique et ethnopharmacologie, 2005.
* Jean-Baptiste Gallé, Allison Ledoux, Sophie Groeber, Jean-Pierre Nicolas 2014. ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2018/01/Livret_PMSOM_Version_site.pdf Quelques plantes employées dans le Sud Ouest de Madagascar].'' Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], Brasparts, 165 p.
* L'Homme et l'Environnement (2011). ''[http://www.agriculture-biodiversite-oi.org/en/Library/Books/Inventaire-des-plantes-medicinales-de-Vohimana-Madagascar Inventaire des plantes médicinales de Vohimana Madagascar]''. Éditions Phyto-logic.
* Nicolas, J.-P. (2012). ''[https://www.ethnopharmacologia.org/prelude2020/pdf/biblio-hn-42-nicolas.pdf Plantes médicinales du Nord de Madagascar : Ethnobotanique et automédication]''. Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]].
* Nicolas, J.-P. et Jardins du Monde (2012). ''Plantes médicinales du Nord de Madagascar : Une approche ethnopharmacologique''.
* Novy, J. W. (1997). ''Spices of life: Ethnobotany and medicinal properties of Madagascar's floristic diversity''. In: ''Natural Change and Human Impact in Madagascar''. Smithsonian Institution Press.
* Pernet, R. (1957). ''[https://www.arsie.mg/fr/metadata/les-plantes-medicinales-malgaches-catalogue-de-nos-connaissances-chimiques-et--529058/edit Les plantes médicinales malgaches : Catalogue de nos connaissances chimiques et pharmacologiques]''. Mémoires de l'Institut Scientifique de Madagascar.
* Pierre Boiteau &amp; Lucile Allorge-Boiteau, ''Plantes médicinales de Madagascar,'' Éditions ACCT / Karthala, 1993, 135 p.
* Pierre Boiteau, Marc Boiteau &amp; Lucile Allorge-Boiteau, ''Index des noms scientifiques avec leurs équivalents malgaches'', Alzieu Éditions, 1997.
* Pierre Boiteau, ''Précis de matière médicale malgache,'' 2e édition, ACCT, 1986.
* ''Plantes médicinales du Sud-Ouest de Madagascar,'' Ethnobotanika / [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], 2015.
* Quansah, N. (1988). ''Ethnomedicine in the Manongarivo Special Reserve''. WWF/UNESCO.
* Rabesa, Z. A. (1986). ''[https://www.sudoc.abes.fr/cbs/DB=2.1/SRCH?IKT=12&amp;TRM=097787353 Pharmacopée de l'Alaotra]''.
* Randrianarivelo, R. (2015). ''Étude de l'activité antimicrobienne d'une plante endémique de Madagascar : [[Cinnamosma fragrans]]''. Thèse de doctorat, Université d'Antananarivo.
* Rasoanaivo, P., et al. (1992). ''Medicinal plants used to treat malaria in Madagascar''. Journal of Ethnopharmacology.
* ''Santé de la famille et plantes médicinales à Madagascar'', Ethnobotanika, 2013.
* Manuel pratique destiné à la santé communautaire et à l’usage familial des plantes médicinales.
* Sophie Groeber, Nina Joé Maka, Jean-Pierre Nicolas et al., 2013., ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/1306-Kobaby-Histoires-illustrees-usage-des-plantes-medicinales-Madagascar.pdf Kobaby : histoires illustrées sur l’usage des plantes médicinales de Madagascar]'', Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]].
* Verohanitra Rafidison et al. ''Synthèse et analyse de données sur les inventaires de plantes médicinales de Madagascar - Ethnobotany Research and Applications'', 2019.

== Loharano ==</text>
      <sha1>a2bkc1lzg2wqafk7e1px2a6kj209y9o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147052</id>
      <parentid>1147051</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T18:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119275" sha1="opq815mzp9i3q84mc0mj4dm8m3n9w4m" xml:space="preserve">[[Sary:Catharanthus roseus24 08 2012 (2).JPG|vignette|364x364px|Tonga na vonenina (''[[Tonga (zavamaniry)|Catharanthus roseus]]'')]]
Ny '''zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara''', izay misy karazana miisa 3&amp;nbsp;245, dia ampahany amin' ny karazan-javamaniry misy eto amin' ny [[Madagasikara|Nosy]], ka ny 60&amp;nbsp;% amin' izy ireo dia tsy hita raha tsy eto&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://ethnobotanyjournal.org/index.php/era/article/view/1591#:~:text=Results:%20The%20medicinal%20plants%20inventoried,most%20morbid%20ones%20in%20Madagascar. Synthesis and analysis of data on inventories of medicinal plants in Madagascar]&quot;, ''ethnobotanyjournal.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianavalonirina A.M. et al, &quot;Etude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra au Madagascar&quot;, ''RAMReS-PMTA'',  2023.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Anisan' ny [[zavamaniry fanao fanafody]] fantatra indrindra ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica''), ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]''), ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

== Anjara toeran' ny zavamaniry fanao fanafody ==

=== Mitsabo aretina maro ===
[[Sary:Harungana madagascariensis 1DS-II 1-7688.jpg|vignette|229x229px|Harongana (''[[Harungana madagascariensis]]''[[Harungana madagascariensis|)]]]]
I [[Madagasikara]] dia manana ny iray amin' ny [[farmakôpea]] nentim-paharazana manankarena indrindra eran-tany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3407148/ Rainforest Pharmacopeia in Madagascar Provides High Value for Current Local and Prospective Global Uses]&quot;, ''pmc.ncbi.nlm.nih.gov''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.kloranebotanical.foundation/en/projects/improving-access-healthcare-through-medicinal-plants-northern-madagascar Improving access to healthcare through medicinal plants in Northern Madagascar]&quot;, ''www.kloranebotanical.foundation''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ahitana karazana miisa 3&amp;nbsp;245 ampiasaina amin' ny [[fitsaboana nentim-paharazana]] ny zavamaniry ao amin' ny Nosy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.researchgate.net/publication/338120269_Synthese_et_analyse_de_donnees_sur_les_inventaires_de_plantes_medicinales_de_Madagascar Synthèse et analyse de données sur les inventaires de plantes médicinales de Madagascar]&quot;, ''www.researchgate.net''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Andrianarivelo Miora Henintsoa, &quot;[https://univ-vakinankaratra.mg/public/uploads/livres/flore-et-plantes-medicinales-de-la-nouvelle-aire-protegee-de-manjakatompo-ankaratra.pdf Flore et plantes médicinales de la nouvelle aire protégée de Manjakatompo Ankaratra]&quot; (PDF), ''univ-vakinankaratra.mg'' (Mémoire de Master)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ary ny 60 % dia tsy fahita raha tsy eto Madagasikara&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mampiseho ny fanadihadiana momba ny [[etnôbôtanika]] sy ny [[etnôfarmakôlôjia]] natao teto Madagasikara fa mahomby ny fitsaboana nentim-paharazana ampiasana zavamaniry amin' ny areti-mihanaka, ny aretin' ny [[fandevonan-kanina]], ny aretina vokatry ny [[katsentsitra]], ary koa ny aretina mitaiza sasany&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.ethnopharmacologia.org/bibliotheque-ethnopharmacologie/plantes-medicinales-de-madagascar/ Plantes médicinales de Madagascar]&quot;, ''www.ethnopharmacologia.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3407148/ Rainforest Pharmacopeia in Madagascar Provides High Value for Human Health]&quot;, ''pmc.ncbi.nlm.nih.gov''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Ny aretin' ny fandevonan-kanina no sehatra isehoan' ny fandrosoan' ny farmakôpea malagasy, indrindra ny [[piriritra]], ny [[valan-dra]], ny fanaintainan' ny [[kibo]] ary aretina vokatry ny katsentsitra an-[[tsinay]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;R. Pernet et G. Meyer, &quot;[https://www.betsara.com/wp-content/uploads/2022/06/Pharmacopee-de-Madagascar-Pernet.pdf Pharmacopée de Madagascar]&quot;, Publications de l'Institut de Recherche Scientifique, Tananarive Tsimbazaza, 1957, ''www.betsara.com.''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://moov.mg/article/102505-ireo-fahadisoana-mila-tandremana-hisoroana-ny-tsy-fahalevonan-kanina Ireo fahadisoana mila tandremana hisoroana ny tsy fahalevonan-kanina]&quot;, ''moov.mg'' (03/06/2025)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Anisan' ny anaovana fikarohana siantifika be indrindra amin' ny [[fitôterapia]] malagasy ihany koa ny [[tazomoka]]&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Pierre Rasoanaivo, &quot;[https://ethnobotanika.org/wp-content/uploads/2021/05/Th%C3%A8se-Ethnobotanique-Ethnopharmacologie-plantes-contre-les-fi%C3%A8vres-paludisme-Madagascar-Boyer-2009.pdf Plantes utilisées traditionnellement contre les fièvres dans le nord de Madagascar]&quot; (Thèse), ''ethnobotanika.org''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.who.int/fr/news-room/questions-and-answers/item/artemisinin-resistance Paludisme : résistance partielle à l’artémisinine]&quot;, ''www.who.int''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;. Zavamaniry maro no nampiseho fiasa antiplasmôdialy anaty labôratoara, izany dia manazava ny fahalianan' ny mpikaroka momba ny fanafody nentim-paharazana ampiasaina amin' ity aretina ity (tazomoka)&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://www.researchgate.net/publication/8238253_Screening_extracts_of_Madagascan_plants_in_search_of_antiplasmodial_compounds Screening extracts of Madagascan plants in search of antiplasmodial compounds]&quot;, ''www.researchgate.net''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.
[[Sary:Phyllanthus amarus (Carry Me Seed) W3 IMG 3851.jpg|vignette|233x233px|Anakatsotsy na ambanivoa (''[[Phyllanthus amarus]]'')]]
Miseho tsy tapaka amin' ny boky ara-tsiansa mivoaka sy amin' ny fanadihadiana momba ny etnôbôtanika ny karazan-javamaniry sasany, indrindra ny katrafay (''[[Cedrelopsis grevei]]'') sy ny harongana (''[[Harungana madagascariensis]]'') ary anakatsotsy (''[[Phyllanthus amarus]]''). Malaza amin' ny fananana toetra mampitony famaivay, mamono [[mikrôba]], manampy ny fandevonan-kanina na mampihena ny [[tazo]] ireo zavamaniry ireo. Anisan' ny fantatra indrindra koa ny vonenina na tonga (''[[Catharanthus roseus]]''), ny vahona (''[[Aloe macroclada]]'' sy ''[[Aloe vera]]'' indrindraindrindra), ny ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'' na ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]''), ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]''), ny kininindrano na niaoly (''[[Melaleuca quinquenervia]]''), ny havozo (''[[Cryptocarya agathophylla]]'' na ''Ravensara aromatica'') ary ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'').

=== Mihoatra mankany amin' ny sehatra maneran-tany ===
[[Sary:Centella asiatica 6121.jpg|vignette|240x240px|Talapetraka (''[[Centella asiatica]]'')]]
Maromaro ny zavamaniry fanao fanafody malagasy izay efa nihoatra ny sata maha fanafody nentin-drazana azy ka nahazo laza iraisam-pirenena. Nodinihina ny mandravasarotra (''[[Cinnamosma fragrans]]'') noho ny fananany toetra mamono [[Bakteria NDM-1|bakteria]] sy [[virosy]]. Ny talapetraka (''[[Centella asiatica]]'') no nahatonga an' i Madagasikara ho anisan' ny mpanondrana an' io zavamaniry io be indrindra eran-tany, izay ampiasaina amin' ny fanafody fanasitranana aretin-koditra sy fanafody mampanolatra, toy ilay fanafody atao hoe ''Madécassol''. Ohatra iray hafa koa ny vonenina na trongatsy (''[[Catharanthus roseus]]'') izay malaza eto Madagasikara: ity zavamaniry ity dia nitarika ho amin' ny fanokanana ny [[alkalôida]] miady amin' ny homamiadana ampiasaina amin' ny fitsaboana môderina maneran-tany. Na izany aza dia mampiseho ny loza ateraky ny fitsaboan-tena ihany koa izy io: rehefa mihinana amin' ny fomba nentim-paharazana tsy misy fanaraha-maso ara-pitsaboana, dia mety ho tena hanapoizina.

=== Fetra ===
Na dia eo aza izany harena ananan' i Madagasikara momba ny zavamaniry fanao fanafody izany dia maro ny fampiasana zavamaniry izay mbola mifototra amin' ny fomba nentim-paharazana sy amin' ny fandalinana ara-tsiansa santatra fotsiny. Vitsy ny zavamaniry malagasy no nanaovana fanandramana ara-pitsaboana feno mifanaraka amin' ny fenitry ny farmakôlôjia môderina. Noho izany dia mitaky fahalalana marina momba ny karazana sy ny fanomanana ary ny fatra ny fampiasana zavamaniry hatao fanafody, ary tsy voasolo ny toro-hevitry ny mpitsabo nandalim-pahaizana.

== Lisitra ==
[[Sary:Camphora officinarum in Palm House Schoenbrunn (3).jpg|vignette|262x262px|Ravintsara (''[[Camphora officinarum]]'')]]
Inty ny lisitry ny anarana ara-tsiansan' ny karazan-javamaniry fanao fanafody maniry eto [[Madagasikara]], arakarahin' ny anarana ahafantarana azy amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]]. Marihina fa misy ny anarana iray amin' ny teny malagasy izay mety hanondro karazan-javamaniry roa na mihoatra. Amin' ireo anarana ara-tsiansa ireo dia misy ny efa nosoloana vokatry ny fikarohana taty aoriana nataon' ny manampahaizana.

=== A ===
[[Sary:Amaranthus spinosus kz01.jpg|vignette|311x311px|Anampantsy, tsirapahy (''[[Amaranthus spinosus]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Abelmoschus esculentus]] --'' gombo, tambazotse, tsirandranjaza
* ''[[Abrus precatorius]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (mila fitandremana fa mety manapoizina ny voany) ''--'' kelimiefitra, masokoaky, masonamboangara, masonamboatora, masonombilahy, vahemboamena, &lt;u&gt;vahimboamena&lt;/u&gt;, voamahatorana, voamaintilany, voamaintorana, voamantorana, voamasotrandraka, voamatorana, voamboanamainty, voamboanamena, voamena (jm) (rm)
* ''[[Abutilon greveanum]]'' --  lahiriky (jm)
* ''[[Abutilon indicum]]'' ''-''&lt;nowiki/&gt;''-'' lahiriky
* ''[[Acacia decurrens]]''. --  akasia, halamborona, mimosa, mimôzà
* ''Acacia farnesiana'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt; (→''[[Vachellia farnesiana]]'') -- famahatra, tsorofotra, 
* ''Acacia morondavensis'' &lt;small&gt;Viguier&lt;/small&gt;. (→ ''[[Senegalia rovumae]]'') -- roibontsy,  rohibontsy,  robontsy, roinosy
* ''[[Acalypha filiformis]]'' &lt;small&gt;Poir&lt;/small&gt; -- bemangitra, marompototra, &lt;u&gt;tsimbaleotra&lt;/u&gt;, vahizato (rm)
* ''[[Acalypha indica]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (karazana nampidirina)
* ''[[Acalypha radula]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Tsiety) (rm)
* ''Acalypha reticulata'' &lt;small&gt;Poiret&lt;/small&gt; (→ ''[[Acalypha filiformis]]'' &lt;small&gt;Poir.&lt;/small&gt;) (Fanavy / Tsimbaleotra) -- bemangitra, marompototra, &lt;u&gt;tsimbaleotra&lt;/u&gt;, vahizato (rm)
* ''[[Acalypha]] sp.'' (Vahindranavavy II) (''[[Acalypha fasciculata]]''  ?) (rm)
* ''[[Acanthopale madagascariensis]]''
* ''[[Acanthospermum hispidum]]'' &lt;small&gt;D.C&lt;/small&gt; (Bakakely) -- bakakely, fatika (rm)
* ''[[Acanthus montanus]]''
* ''[[Achyranthes aspera]]'' (← ''Achyranthes argentea, Achyranthes indica, Achyranthes obtusifolia'') -- fandrangojaza, tsipolitra, tsipolomanitra, tsiporomanitra, tsipotamena, tsipotemena, vatofosa, vatomposa
* ''[[Acmella oleracea]]'' -- ahimafana, anamafana, anamalaho, anamalao, felimafana,  kimalaho, kimalaholahy, kimalao, kimotodoha, mangovitra, menavony, sarinanamalao.
* ''[[Acridocarpus excelsus]]'' -- kimanga
* ''[[Adansonia]] sp.'' (Za)
* ''[[Adansonia digitata]] --'' baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, fontana, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana na vontona.
* ''[[Adansonia grandidieri]]'' -- renala, reniala, renibeala na vonoa.
* ''[[Adenanthera pavonina]] --'' volantsaramanga
* ''[[Adenia boinensis]]''  &lt;small&gt;--&lt;/small&gt; vahiranga
* ''[[Adenia gummifera]]''
* ''[[Adenium obesum]]''
* ''[[Adiantum caudatum]]''
* ''[[Adiantum philippense]]''
* ''[[Aerva lanata]]'' &lt;small&gt;(L.) Juss&lt;/small&gt; (→ ''[[Ouret lanata]]'' &lt;small&gt;(L.) Kuntze&lt;/small&gt;) -- anantarikomby, voalafotsy, volafotsy
* ''[[Aeschynomene brevifolia]]'' &lt;small&gt;Poiret.&lt;/small&gt; (Sindahonimbohitra). (rm)
* ''[[Aeschynomene uniflora]]'' &lt;small&gt;E. Meyer.&lt;/small&gt; (Sindahorindrano). (rm)
* ''[[Lingoza|Aframomum angustifolium]]''  &lt;small&gt;K. Schum.&lt;/small&gt; -- longoza (rm)
* [[Aframomum melegueta|A''framomum melegueta'']]
* ''[[Afzelia bijuga]]''
* ''[[Agauria salicifolia]]'' &lt;small&gt;Hook&lt;/small&gt;  (Angavodiana) (rm)
* [[Agauria plpyphylla|''Agauria'' ''plpyphylla'']] &lt;small&gt;Hook&lt;/small&gt; (Angavodiana) (rm)
* ''[[Agave sisalana]]'' -- lafa, laloase, laloasy, taretra, taretsy
* ''[[Agelaea pentagyna]]'' &lt;small&gt;(Lamk) Baillon&lt;/small&gt; (Vahy mainty) (rm)
* ''[[Ageratum conyzoides]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; -- ahimaimbo, ahimembo, alonimpantsaka, anajazavavy, andranompatsaka, bemaimbo, fotsivony, &lt;u&gt;hanitrimpantsaka&lt;/u&gt;, hanitrombalahy, timimbo, tinimbo, tsiafakanakandriana, tsiafakanandriana, tsifariparimaso (rm)
* ''[[Aidia densiflora]]''
* ''[[Aidia micrantha]]''
* ''[[Alangium salviifolium]]''
* ''[[Albizia adianthifolia]] --'' sambala, volomboroña
* ''[[Albizia aurisparsa]]'' &lt;small&gt;Drake&lt;/small&gt;. (Masinanio) (rm)
* ''[[Albizia lebbeck]]'' -- alibizara, benoara, boanoara, bonara, bonoara
* ''Albizia saman'' (→ ''[[Samanea saman]]'')
* ''[[Albizia fastigiata]]'' &lt;small&gt;Oliver&lt;/small&gt;. -- halamboro, hazomborona, &lt;u&gt;sambalahy&lt;/u&gt;, sambilahy, valomborona, volomboroña (rm)
* ''[[Albuca humilis]]''
* ''[[Alchemilla cryptantha]]'' &lt;small&gt;Steudel.&lt;/small&gt; (Mahatanandofotsy I) (rm)
* ''[[Aleurites moluccanus]]'' -- mofotra, savoga, savokara, tanantanana ary tanatanana
* ''[[Allamanda cathartica]]''
* ''[[Allium cepa]]''
* ''[[Tongologasy|Allium sativum]]'' ''--'' tongologasy, tongolay, tongolonkova
* ''[[Allophylus africanus]]''
* ''[[Allophylus trichodesmus]]'' &lt;small&gt;Radlkofer&lt;/small&gt;. (Sanatrinamboa) (rm)
* ''[[Aloe capitata]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; 
** ''Aloe capitata'' var. ''cipolicola'' &lt;small&gt;H. Perr.&lt;/small&gt; (Vahon'olona) (rm)
* ''[[Aloe divaricata]]'' -- vahonandrano
* ''[[Aloe macroclada]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;. -- kisaondra, lahimbahona, vahombe, &lt;u&gt;vahona&lt;/u&gt;, vahonavahona
* ''[[Aloe vaombe]]'' -- vahombe, vahombey
* ''[[Alovera|Aloe vera]]'' -- vahona
* ''[[Alphonsea madagascariensis]]''
* ''[[Alpinia galanga]]''
* ''[[Alpinia zerumbet]]''
* ''[[Alstonia boonei]]''
* ''[[Alternanthera pungens]]''
* ''[[Alternanthera sessilis]]''
* ''[[Alysicarpus bupleurifolius]]'' &lt;small&gt;ADC.&lt;/small&gt; -- fokolahy (rm)
* ''[[Alysicarpus nummularifolius]]'' &lt;small&gt;ADC.&lt;/small&gt; -- mangorodefona, vavonikena (rm)
* ''[[Alysicarpus ovalifolius]]''
* ''[[Alysicarpus rugosus]]'' -- sarivary (jm)
* ''Alysicarpus'' sp. -- fokovavy (rm)
* ''Alysicarpus'' sp. -- tokambody (rm)
* ''[[Alysicarpus vaginalis]]''
* ''[[Amanita tainaomby]]'' &lt;small&gt;R. Heim&lt;/small&gt; -- olatainomby (rm)
* ''[[Amaranthus dubius]]'' &lt;small&gt;Martius&lt;/small&gt; -- kiatondrambohira (rm)
* ''[[Amaranthus hybridus]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; -- anamena (rm)
* ''[[Amaranthus spinosus]] --'' anampantsa, anampatsimondry, anampantsy, anampatsa, añampatsy, anapatrika, anapatsalahy, dasy, fatikao, felipatika, kimoaelahy, kimoaevavy, kimoelahy, sabotraboay, tsirapahe, tsirapahy
* ''[[Amaranthus viridis]]''
* ''[[Ambavia gerrardii]]''
* ''[[Ambrosia artemisiifolia]]''
* ''[[Ambrosia maritima]]'' &lt;small&gt;DC (Damsissa)&lt;/small&gt;
* ''[[Ammi majus]]''
* ''[[Ammi visnaga]]''
* ''[[Amygadalus persica]]'' &lt;small&gt;Linné.&lt;/small&gt; -- paiso (rm)
* ''[[Anacardium occidentale]] --''  abiba, abibo, habiba, koroso, mabiba, mahabiba, [[mahabibo]], tabiba, voambarika
* ''[[Anacolosa pervilleana]]''
* ''[[Anagallis tenuicaulis]]'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; -- tsangamanitramparihy (rm)
* ''[[Mananasy|Ananas comosus]]'' &lt;small&gt;Merrill&lt;/small&gt; -- fandra, &lt;u&gt;mananasy&lt;/u&gt;, satra.
* ''[[Andrographis paniculata]]''
* ''[[Andropogon gayanus]]''
* ''[[Andropogon schoenanthus]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; -- veromanitra (rm)
* ''[[Androya decaryi]]''
* ''[[Angraecum sesquipedale]]''
* ''[[Angraecum]]'' sp. -- valily vavy (rm)
* ''[[Anisopappus chinensis]]''
* ''[[Anisotes madagascariensis]]''
* ''[[Annona muricata]]''
* ''[[Annona squamosa]]''
* ''[[Anthemis nobilis]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; -- camomille (rm)
* ''[[Antherotoma naudini]]'' &lt;small&gt;Hooker fils.&lt;/small&gt; -- kimamimamitamabina (rm)
* ''[[Anthocleista rhizophoroides]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;. -- ndanidemy (rm)
* ''[[Anthospermum antsirabense]]'' &lt;small&gt;A.M. Homolle.&lt;/small&gt; -- ahipoza (rm)
* ''[[Anthospermum eminense]]'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; -- alamiainga (rm)
* ''[[Antidesma madagascariense]]'' -- baronala, taindalitra, varana, varona
* ''[[Antidesma petiolare]]'' &lt;small&gt;Tulas.&lt;/small&gt; -- voavony (rm)
* ''[[Aphloia theiformis]]'' &lt;small&gt;Bennet&lt;/small&gt; ''--'' &lt;u&gt;voafotsy&lt;/u&gt;, fandramanana, hazondrano, kirandrambahivary, kirandrambehivavy, kirandrambiavy, maramanana, miaramanana, ravimboafotsy
* ''[[Apodytes dimidiata]]''
* ''[[Aponogeton madagascariensis]]''
* ''[[Arachis hypogaea]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt;. -- voanjo (rm)
* ''[[Ardisia fuscopilosa]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;. -- hazotohobavy (rm)
* ''[[Argemone mexicana]]'' -- fantsimboay, betakoa
* ''[[Aristolochia acuminata]]'' &lt;small&gt;Lamarck&lt;/small&gt; (Sovy)
* ''[[Aristolochia albida]]'' -- arova, fonetoangana, horovy, kita, rovy, sovy, titongana, titonganalika, totonga, tovimpatrana, voatotongana (jm) 
* ''[[Aristolochia petersiana]]''
* ''[[Artabotrys hexapetalus]]''
* ''[[Artemisia afra]]''
* ''[[Artemisia annua]]'' --
* ''[[Artemisia vulgaris]]''
* ''[[Artocarpus heterophyllus]]'' -- ampalibe
* ''[[Asclepia curassavica]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Fanoromena II) (rm)
* ''[[Asparagus africanus]]''
* ''[[Asparagus simulans]]'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; (Ahitsifantatra) (rm)
* ''[[Asparagus vaginellatus]]'' &lt;small&gt;Bojer.&lt;/small&gt; (Roimboalavo) (rm)
* ''[[Aspilia africana]]''
* ''[[Aspilia bojeri]]'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt; (Ampalimbohitra) (rm)
* ''[[Asplenium]]'' (sensu stricto) (Tsipalo) (rm)
* ''[[Aster bakerianus]]''
* ''[[Aster perrieri]]''
* ''[[Asystasia gangetica]]''
* ''[[Athania brownii]]'' &lt;small&gt;Hochr&lt;/small&gt; (Ramiary II, Ramizengy) (rm)
* ''[[Athrixia debilis]]'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt; (Anjavidy lahy) (rm)
* ''[[Athyrium filix-femina]]''
* ''[[Averrhoa carambola]]''
* ''[[Avicennia marina]] -''- afiafy, hafiafy, harongampanihy, honko, honkofotsy, honkolahy, mantsintay, mosotro (jm)
* ''[[Nimo|Azadirachta indica]]'' -- nimo
* ''[[Azima tetracantha]]'' -- fantsikandilany, filofilo, goramaky, goranaky, tsingilofilo

=== B ===
[[Sary:Brugmansia arborea 11.jpg|vignette|310x310px|Felandakolosy (''[[Brugmansia arborea]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Bacopa monnieri]]''
* ''[[Bakarella baronii]]'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; (Tongoalahy) (rm)
* ''[[Balanites madagascariensis]]''
* ''[[Bambusa madagascariensis]]''
* ''[[Bambusa vulgaris]]''
* ''[[Baphia madagascariensis]]''
* ''[[Barleria lupulina]]''
* ''[[Barleria madagascariensis]]''
* ''[[Barleria prionitis]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (Rointsokina II) (rm)
* ''[[Barringtonia asiatica]]''
* ''[[Barringtonia madagascariensis]]''
* ''[[Barringtonia racemosa]]''
* ''[[Basella alba]]''
* ''[[Baudouinia fluggeiformis]]''
* ''[[Baudouinia rouxevillei]]''
* ''[[Bauhinia grandidieri]]''
* ''[[Bauhinia hildebrandtii]]''
* ''[[Bauhinia madagascariensis]]''
* ''[[Bauhinia monandra]]''
* ''[[Bauhinia purpurea]]''
* ''[[Bauhinia variegata]]''
* ''[[Begonia lyallii]]''
* ''[[Begonia madagascariensis]]''
* ''[[Bertiera madagascariensis]]''
* ''[[Bertiera pervilleana]]''
* ''[[Bidens pilosa]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Tsipolitra) (rm)
* ''[[Biophytum sensitivum]]'' &lt;small&gt;(Linné) DC.&lt;/small&gt; (Kifohafoha) (rm)
* ''[[Bixa orellana]]''
* ''[[Blechnum tabulare]]'' &lt;small&gt;Thunberg Kuhn&lt;/small&gt; (Tsipahonamalona) (rm)
* ''[[Blepharis bojeriana]]''
* ''[[Blumea balsamifera]]''
* ''[[Blumea lacera]]''
* ''[[Blumea madagascariensis]]''
* ''[[Blumea mollis]]''
* ''[[Boerhavia coccinea]]''
* ''[[Boerhavia diffusa]]''
* ''[[Boerhavia repens]]''
* ''[[Bolbitis madagascariensis]]''
* ''[[Bonamia madagascariensis]]''
* ''[[Borassus madagascariensis]]''
* ''[[Borreria verticillata]]''
* ''[[Boscia madagascariensis]]''
* ''[[Boswellia madagascariensis]]''
* ''[[Brachylaena merana]]''
* ''[[Brachylaena microphylla]]'' &lt;small&gt;Humbert&lt;/small&gt; (Peha) (rm)
* ''[[Brachylaena ramiflora]]'' &lt;small&gt;(DC) H. Humbert&lt;/small&gt; ''--'' &lt;u&gt;hazotokana&lt;/u&gt;, kisaka, mananitra, mananotra, mananotsa, sotromorona
* ''[[Breonadia salicina]]'' (← ''Adina microcephala'')
* ''[[Brewiera]] sp.'' (Ovinandrongo) (rm)
* ''[[Brexia madagascariensis]]''
* ''[[Brexia pluriflora]]''
* ''[[Bridelia madagascariensis]]''
* ''[[Bridelia micrantha]]''
* ''[[Bridelia pervilleana]]''
* ''[[Bridelia tulasneana]]''
* ''[[Brillantaisia madagascariensis]]''
* ''[[Brochoneura voury]]'' &lt;small&gt;Warburg.&lt;/small&gt; (Raraha) (rm)
* ''[[Brugmansia arborea]]'' -- datiroa, felandakolosy
* ''Bryophyllum daigremontianum'' (→ ''[[Kalanchoe daigremontiana]]'')
* ''Bryophyllum delagoense'' (→ ''[[Kalanchoe delagoensis]]'')
* ''Bryophyllum pinnatum'' (→ ''[[Kalanchoe pinnata]]'')
* ''[[Buchnera hispida]]'' &lt;small&gt;Hamilt&lt;/small&gt;. (Tamborokijoa) (rm)
* ''[[Buchnera madagascariensis]]''
* ''[[Buddleja axillaris]]'' &lt;small&gt;Willd ex Roemer et Schultes.&lt;/small&gt; (Seva Fotsy) (rm)
* ''[[Buddleja fusca]]'' &lt;small&gt;Baker.&lt;/small&gt; (Seva Lahy) (rm)
* ''[[Buddleja indica]]''
* ''[[Buddleja madagascariensis]]''
* ''[[Bulbophyllum madagascariense]]''
* ''[[Bulbostylis madagascariensis]]''
* ''[[Burasaia madagascariensis]]'' -- ambarakasa, ambarasaha, ambarasaka, ambora, amboramanitra, amborasaha, amborasahamaitso, amborasahy, amborasaka, amboravaky, borasaha, faritatsy, faritsaty, hazondahy, odiandro, oditohina, alakamisy, vodihazo
* ''[[Burasia gracilis]]'' &lt;small&gt;Decaisne.&lt;/small&gt; (Kotolahy) (rm)
* ''[[Burasia madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Duperit Thouars.&lt;/small&gt; (Ody Tohina) (rm)
* ''[[Burmannia madagascariensis]]''
* ''[[Bursera madagascariensis]]''
* ''[[Buxus madagascariensis]]''
* ''[[Byttneria madagascariensis]]''
* ''[[Byttneria melleri]]'' &lt;small&gt;Baker var. triloba J. Ar.&lt;/small&gt; (Fanary) (rm)
* ''[[Byttneria pervillei]]''

=== C ===
[[Sary:Katra de oranjia 01.jpg|vignette|209x209px|Fananomahery, katra, tsiafakomby, vatolalaka (''[[Caesalpinia bonduc]]'')]]
[[Sary:Starr-120522-6135-Combretum coccineum-flowers-Iao Tropical Gardens of Maui-Maui (25116873056).jpg|vignette|208x208px|Halaitra, tamenaka (''[[Combretum coccineum]]'')]]
[[Sary:Peacock Flower (Caesalpinia pulcherrima) 2.jpg|vignette|209x209px|''[[Caesalpinia pulcherrima]]'']]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Cabucala crassifolia'' &lt;small&gt;Pichon&lt;/small&gt; (Hazotandroka) (rm)
* ''Cabucala oblonga-ovata'' &lt;small&gt;Markgraff (Hentona)&lt;/small&gt;
* ''[[Cadaba virgata]]'' -- fandriandambo, hazomasina, irakoka, maintifo, tsiantsohilotsy, tsiariarianalotsy, tsiarinaliotsa
* ''[[Caesalpinia bonduc]]'' L. -- fananomahery, katra, tsiafakomby, &lt;u&gt;tsirifota&lt;/u&gt;, vatolalaka (jm)
* ''Caesalpinia bonducella'' (Roxb) Fleming (Vatolalaka) (rm)
* ''[[Caesalpinia pulcherrima]] --''
* ''Caesalpinia sepiaria'' Roxb (Tsiafakomby) (rm)
* ''[[Amberivatry|Cajanus cajan]]'' &lt;small&gt;(L.) Millsp.&lt;/small&gt; na ''Cajanus indicus'' &lt;small&gt;Spreng.&lt;/small&gt; ''--'' ambarivatry, ambatry, amberivatry, ambiatrimbohitra, ambiatry, antsotry, asotrilahy, bokana, hazondandy, kiambatrimbohitsa, kivanja (Ambiatry) (rm)
* ''[[Calantica cerasifolia]]'' &lt;small&gt;Tul&lt;/small&gt;. -- hazoambo, hazoambovavy, hazombato, silambinanto (Hazoambo) (rm)
* ''[[Calliandra alternans]]'' &lt;small&gt;Bentham&lt;/small&gt;. (Mandravasarotra I) (rm)
* ''[[Calophyllum inophyllum]]'' Linné -- anganaro, foraha, forahabe, itakamaka, mafotra, takamaka, timbarika, tsindelo, &lt;u&gt;vintanina&lt;/u&gt;, vintaninaberavina, voakoly, voakotry, voalavenona (rm)
* ''[[Calophyllum madagascariensis]]''
* ''[[Calophyllum parviflorum]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Vintanina) (rm)
* ''[[Calopyxis bernieriana]]'' &lt;small&gt;(Tulasne) Perrier de la Bathie&lt;/small&gt; (Voatamenaka) (rm)
* ''[[Calotropis gigantea]]''
* ''[[Cananga odorata]]'' -- ilañilañy
* ''[[Canarium boivinii]]'' -- aramy, haramy, ramifotsy, ramimainty, ramimena, ramy, tambazotse
* ''[[Canarium madagascariense]]'' (← ''Canarium madagascariensis'') ''--'' aramy, haramy, &lt;u&gt;ramy&lt;/u&gt; ary tambazotse
* ''[[Cannabis indica]]'' Linné (Rongony) (rm)
* ''[[Canthium baxifolium]]'' (Baker) Cavaco. (Fantsikahitra) (rm)
* ''[[Canthium erythroxyloides]]'' Baillon. (Ananamboa) (rm)
* ''Canthium'' sp. (Farimay) (rm)
* ''Canthium'' sp. (Voanananapaha lahy / vavy) (rm)
* ''Caperonia sp.'' (Vahindambo) (rm)
* ''[[Capsicum frutescens]]''
* ''[[Capsicum annuum]]'' Linné. (Sakaipilo) (rm)
* ''[[Cardiospermum halicacabum]]'' L. Boj. -- voafaria, kisangy, masontsokina, poakpoaka, riado, siramboalavo, tsipoapoaka, vahifamakientana II (rm)
* ''[[Papay|Carica papaya]]'' L. ''--'' mapaza, papay, paza, voapaza, &lt;u&gt;voampazalahy&lt;/u&gt;
* ''[[Carissa edulis]] --'' taolana, voakandrina
** ''Carissa edulis'' var. ''subtrinervia'' (Fantsimbala) (rm) -- dipatika, fantsimbala, fantsinakoho, fantsy, fatsimbala, fatsinakoho, fatsitokoho, mokotrala, odi-fanampenana-ra, roifantaka, tambonana, velivato
* ''Casearia nigrescens'' Tul. var. ''lucida'' (Hazonakoholahy) (rm)
* ''Cassia alata'' Linné (→ ''[[Senna alata]]'') -- anjananjana
* ''Cassia laevigata'' Willd (Taikakoho) (rm)
* ''Cassia mimosoides'' Linné (Masina anio, Mendoravina) (rm)
* ''[[Cassia occidentalis]]'' Sond (→ ''[[Senna occidentalis]]'') (Tsotsoranagatra) (rm)
* ''[[Cassinopsis madagascariensis]]'' H. Bn. (Hazomafaitra) (rm)
* ''[[Cassytha filiformis]]'' Linné. (Tsihiatofotra) (rm)
* ''[[Catharanthus roseus]]'' -- arivotambelona, befela, felabaratra, felatanamamba, heladolo, rivotambelona, salotsa, sarita, tonga, tongatse, trongatse, tsimatiririnina, tsingevika, vonenina
* ''[[Catharanthus trichophyllus]]''
** ''Catharanthus trichophyllus'' ''coriaceus'' (Bak) Pichon (Felanjirika) (rm)
* ''[[Caucalis melanatha]]'' (Hoschter) Benth et Hook fils. (Tongotrandraka) (rm)
* ''[[Cedrelopsis grevei]]'' Baillon. -- katafa, katrafaina, &lt;u&gt;katrafay&lt;/u&gt;, katsafa, mampandry, mantora
* ''[[Ceiba pentandra]]'' -- hazomorengy, kaboaka, kapoaka, kapôka, landahazobe, landihazobe, laoaty, moraingy, pamba, pemba, pembabe
* ''[[Celosia trigyna]]'' L. (Velomitsotsorika) (rm)
* ''[[Centella asiatica]]'' (L.) Urban, forma abreviata. (Talapetraka) (rm)
* ''[[Centella asiatica]]'' -- anamanitra, anampetraka, anantahalaka, anantalapetraka, kiladitahalaka, korokorona, loviantsahonantanety, raivolesoka, silabola, talapetraka, viliantsahonantanety
* ''[[Cephalanthus spathelliformis]]'' Baker. (Sidindranto) (rm)
* ''[[Cerastinum africanum]]'' Oliv (Tsivahadrenikely) (rm)
* ''[[Cerasus padus]]'' DC. (Paiso voaloboka) (rm)
* ''[[Cereus]] sp.'' (Raketa) (rm)
* ''[[Chadsia grevei]]'' --  amontilahy, monty, moty, tsivoninjao (jm)
* ''[[Chapeliera madagascariensis]]'' AR. RH. (Ravimbolo) (rm)
* ''[[Chassalia bojeri]]''
* ''[[Chassalia princei]]''
* ''[[Chenopodium ambrosioides]]'' Linné -- akatasavola, akatasoavaly, bemaimbo, &lt;u&gt;taimborontsiloza&lt;/u&gt;, tainivorontsiloza, tetrolokoloko, tetrolokolona (rm, jm)
* ''Chenopodium bonum henricum'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Takasimboloina) (rm)
* ''[[Chenopodium murale]]'' Linné (Anambodihena) (rm)
* ''[[Chlerodendron heretophyllum]]'' &lt;small&gt;R. Br.&lt;/small&gt; (Fantsinakohoy) (rm)
* ''[[Chromolaena odorata]]''
* ''[[Chrysanthellum indicum]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Trakambazimba) (rm)
* ''[[Cineraria anampoza]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Anampoza) (rm)
* ''[[Cinnamomosma fragrans]]'' &lt;small&gt;Baillon&lt;/small&gt; (Mandravasarotra II) (rm)
* ''[[Camphora officinarum|Cinnamomum camphora]]'' Linné. ''--'' &lt;u&gt;ravintsara&lt;/u&gt;, ravitsara
* ''[[Cinnamomum verum]]'' --
* ''[[Cinnamomum zeylanicum]]'' &lt;small&gt;Breyn&lt;/small&gt;. -- andrembavinaveotra, hazokanelina, hazomanitra, kanelina, ravintsara
* ''[[Cinnamosma fragrans]]'' -- fanalamangidy, [[mandravasarotra]], molotrobeantiniaina, motrebetinainy, motrobeantinena, saro
* ''[[Cinnamosma macrocarpa]]'' --
* ''[[Cinnamosma madagascariensis]]'' -- sakaihazo, sakarivohazo, vahabahatra
* ''[[Cissampelos pareira]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt;. (Vahivoriavina) (rm)
* ''[[Cissampelos perrieri]]'' &lt;small&gt;Diels&lt;/small&gt;. (Vahimavo) (rm)
* ''[[Cissampelos]]'' sp. (Ramilelatra) (rm)
* ''[[Cissus quadrangularis]]''
* ''[[Citrulus lanatus]] --'' hetsihetsy, makatendry, tsikiry, voabe, voaketrihetry, voamanga, voanketsihetsy, voantsikiry, voasavy, voazavo (jm)
* ''[[Citrus aurantiifolia]]'' Swing. -- (Voasary makirana)angy, besenta, hangy
* ''[[Citrus aurantium]]'' Linné. (''Citrus aurantium'' var. ) (Voatolongo) (rm)
* ''[[Citrus hystrix]] -''- voangabe, voangibe
* ''[[Citrus limon]]'' -- voasarimakirana
* ''Citrus'' sp. (Voasary mandina) (rm)
* ''[[Claoxylon bakerianum]]'' &lt;small&gt;Baillon&lt;/small&gt; (Sitrakafavoa)
* ''[[Cleistanthus boivinianus]] --'' tanatanampotsy
* ''[[Cleistanthus madagascariensis]]''
* ''[[Cleistopholis madagascariensis]]''
* ''[[Clematis mauritiana]]'' &lt;small&gt;Lamarck.&lt;/small&gt; (Farimaty) (rm)
* ''[[Clematis trifida]]'' &lt;small&gt;Hook&lt;/small&gt;. (Fotsivolomanoka) (rm)
* ''[[Cleome gynandra]]''
* ''[[Cleome viscosa]]'' -- kiafafalahy (jm)
* ''[[Clerodendron hircinum]]''
** ''Clerodendron hircinum'' var. ''dentatum'' Moldenke. (Vanginamboa) (rm)
* ''[[Clerodendron putre]]'' &lt;small&gt;Sch&lt;/small&gt;. (Tsantsambaitra IV) (rm)
* ''[[Clerodendron pyrifolium]]'' &lt;small&gt;J.G. Baker.&lt;/small&gt; (Vatoana) (rm)
* ''[[Clerodendrum myricoides]]''
* ''[[Climatis mauritiana]]'' Lamarck. (Vahintseva) (rm)
* ''[[Clitoria ternatea]]'' -- famehifary, vahintsikomba
* ''[[Cnestis polyphylla]] -''- tokambahatra, tokambahatsa, tokambahitra, tokambahy, tongambahitsy, tongambiliotsio, tongombahiby, tsefaka, vahipika, voahento, voantsefaka, voapika, voasefaka, voasefakafotsy
* ''[[Voanio|Cocos nucifera]]'' Linné ''-''- voanio
* ''[[Coffea arabica]]'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;. (Kafe gasy) (rm)
* ''[[Coffea liberica]]'' &lt;small&gt;Pierre&lt;/small&gt;. (Kafe Liberia) (rm)
* ''[[Coleus aromaticus]]'' &lt;small&gt;Benth&lt;/small&gt; (Ahibitsy) (rm)
* ''[[Coleus bojeri]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Bororom-parihy) (rm)
* ''[[Colocasia antiquorum]]'' &lt;small&gt;Sch&lt;/small&gt; (Saonjo) (rm)
* ''[[Colocasia esculenta]]'' 
** ''[[Colocasia esculenta]]'' var. ''aquatilis'' (Saonjon-drano)
* ''[[Combretum coccineum]]'' (← ''[[Quisqualis indica]]'') -- halaitra, tamenake (jm)
* ''[[Combretum micrantum]]'' &lt;small&gt;G. Don&lt;/small&gt; (Kankiliba) (rm)
* ''[[Commelina benghalensis]]'' -- tsimativonoina
* ''[[Commelina diffusa]]'' -- ahidimaño, tsimativonoina.
* ''[[Commelina madagascariensis]]'' &lt;small&gt;Clarke&lt;/small&gt; (Nifinankanga) (rm)
* ''[[Commelina nudiflora]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Tsimativonoina) (rm)
* ''[[Commiphora madagascariensis]]''
* ''[[Commiphora simplicifolia]]'' -- daro, fantsakatsa, fatsakatsa, mangory, sangatsy, sengatsy (jm)
* ''[[Conyza aegyptiaca]]'' &lt;small&gt;Aiton (DC)&lt;/small&gt; (Kelivoloina II) (rm)
* ''[[Conyza garnieri]]'' &lt;small&gt;Klatt&lt;/small&gt; (Miandramidrika) (rm)
* ''[[Conyza hitella]]'' &lt;small&gt;A. de Candolle&lt;/small&gt; (Dingandingantahalaka) (rm)
* ''[[Cordia myxa]]'' --  lamotinalika, magora, &lt;u&gt;taindelokarana&lt;/u&gt;, tsimiranjo (jm)
* ''[[Cosmos bipinnatus]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; (Cosmos) (rm)
* ''[[Craspidospermum verticillatum]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt; (Vandrika) (rm)
* ''[[Crassocephalum bojeri]]'' &lt;small&gt;(DC) Robyns&lt;/small&gt; (Kimalahona) (rm)
* ''[[Crassocephalum rubens]]'' &lt;small&gt;(Jacquin) Sp Moore&lt;/small&gt; (Anandrambo) (rm)
* ''[[Crassocephalum sarcobasis]]'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt; (Anandrambo) (rm)
* ''[[Crinum asiaticum]]'' &lt;small&gt;Roxb&lt;/small&gt; (Tsitsaontsaona) (rm)
* ''[[Crotalaria diosmaefolia]]'' &lt;small&gt;Bentham&lt;/small&gt;. (Voatelinondry) (rm)
* ''[[Crotalaria fulva]]'' &lt;small&gt;Roxberg&lt;/small&gt;.
* ''[[Crotalaria retusa]]'' &lt;small&gt;Linné&lt;/small&gt; -- akondrojaza, akondrongolo, ambarivatrindolo, amberivatrindolo, &lt;u&gt;ambiatindolo&lt;/u&gt;, ambiatrindolo, andriambavibe, bosy, diankazolahy, faliakoho, famonoakoho, hintsakintsaka, kinesakinesa, kinsakinsa, kitsakitsanakoho, kitsakitsanankizy, kitsakitsandomohina, mangakely, tsiakondroakondro, tsimembo, tsingirigiry, 116 voapika
* ''[[Crotalaria saltiana]]'' &lt;small&gt;Andrew&lt;/small&gt;. (Ambiatrimbohitra) (rm)
* ''Crotalaria'' sp. (Hazongaga II) (rm)
* ''[[Crotalaria striata]]'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt; (Voakirintsana) (rm)
* ''[[Crotalaria tenuis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt;. (Foko) (rm)
* ''[[Crotalaria xanthoclada]]'' &lt;small&gt;Bojer&lt;/small&gt;. (Maitsoririnina I) (rm)
* ''[[Croton catatii]]'' &lt;small&gt;Baillon&lt;/small&gt;. (Andriambolafotsy) (rm)
* ''[[Croton dichogamus]]''
* ''[[Croton malgassicus]]''
* ''[[Croton noronhae]]'' -- andriambavifoty, anizety, fanafa, fotsiavadika, fotsiavady, kitimaroanaka, ndriambolafotsy
* ''Croton sp.'' (Somorona hazo) (rm)
* ''[[Croton stannaeum]]'' &lt;small&gt;Baillon&lt;/small&gt; (Sily) (rm)
* ''[[Cryptocarya agathophylla]]'' (← ''Ravensara aromatica'') -- avozo, havozo, havozomangidy, havozomanitra, hazomanga, hazomangalahy, hazomanitra, laposinty, ravintsara, tavolomanitra, voaravintsara
* ''[[Cryptocarya ovalifolia]]'' &lt;small&gt;(Danguy) van der Werff&lt;/small&gt; (← ''Ravensara ovalifolia'' &lt;small&gt;Danguy&lt;/small&gt;) -- (Molaliambo) (rm)
* ''[[Cryptostegia madagascariensis]]'' --  lombiro, lombiry (jm)
* ''[[Cucurbita maxima]]'' Linné (Voatavo) (rm)
* ''[[Cucumis melo|Cucurmis melo]]'' L. (Voatango vavy) (rm)
* ''[[Cucurmis sativus]]'' L. (Voatango lahy) (rm)
* ''[[Tamotamo|Curcuma longa]]'' L. -- gingisy, gingiza, &lt;u&gt;tamotamo&lt;/u&gt;, vaza, vogotany
* ''[[Curcuma zedoaria]]'' --
* ''[[Cussonia bojeri]]'' -- hazongoaika, hazotsara, tsiahilika, tsingila, tsingilo
* ''[[Cussonia fraxinifolia]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (Vatsilana) (rm)
* ''[[Cussonia spicata]]''
* ''[[Cyanotis nodiflora]]'' &lt;small&gt;Kunt&lt;/small&gt; (Evonevona) (rm)
* ''[[Cyathula cylindrica]]'' &lt;small&gt;(Bojer) Moquin&lt;/small&gt; (Tangongona) (rm)
* ''[[Cymbopogon citratus]]'' -- veromanitra, fantakamanitra, fatakamanitra, fiahana, fiehana, verofehana, verofehina, veromafaika.
* ''[[Cymbopogon nardus]]''
* ''[[Cynanchum andrigitrense]]'' &lt;small&gt;Choux&lt;/small&gt; (Vahinato) (rm)
* ''[[Cynara scolimus]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt; (Artichaut) (rm)
* ''[[Cynodon dactylon]]'' &lt;small&gt;Pers&lt;/small&gt; -- arampandrotra, arapandrotra, fandrahana, fandropalana, fandrotrarana, fandrotsana, firifiry, &lt;u&gt;horomainty&lt;/u&gt;, kidesy, kidresy, kindrese, kindresy, ladintrambo, rampadrotsa, rapandrotra, vahitsitafitahady, vandrahana, volonaondry, volotsaka
* ''[[Cynoglossum rochelia]]'' &lt;small&gt;DC&lt;/small&gt; (Anamaoty) (rm)
* ''[[Cyperus articulatus]]'' Linné -- bitono, &lt;u&gt;mita&lt;/u&gt;, mito, moita, tsimitamita, vondoha
* ''[[Cyperus compactus]]'' Lamarck (Fitohizam-balala) (rm)
* ''[[Cyperus distans]]'' L.F. (Kirindrambohitra II) (rm)
* ''[[Cyperus esculentus]]'' -- karekika, karepoka
* ''[[Cyperus madagascariensis]]'' Roemer et Schultze (Vendramparihy, Zozoro) (rm)
* ''[[Cyperus rotundus]]''
* ''[[Cyphostemma microdipterum]]'' (Baker) Descoings -- famakientana, &lt;u&gt;vahy famakientana&lt;/u&gt;

=== D ===
[[Sary:Datura innoxia Mill. flower, buds and foliage.jpg|vignette|278x278px|Kinakoho, ramiarana, ramiary (''[[Datura innoxia]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Dactyloctenium aegypticum'' (Linné) P. Beauv (Ahitrombilahy)
* ''Dalbergia purpurascens'' Baillon. (Hitsika).
* ''Dalbergia'' sp. (Lanary).
* ''Dalechampia clematidifolia'' Bojer (Teloravina)
* ''Danais cernua'' Baker. (Bongontany)
* ''Danais volubilis'' Baker. (Bongon-drano)
* ''[[Datura alba]]'' Linné. (Ramiary / Roingivy)
* ''Datura arborea'' Linné. (→ ''[[Brugmansia arborea]]'')
* ''[[Datura innoxia]]'' (na ''Dature inoxia'') ''--''  (jm)
* ''[[Datura tatula]]'' Linné. (Ramiary / Roingivy) -- kirary, ramiarana, voandramiary (jm)
* ''[[Desmodium cajanifolium]]''. (Olana).
* ''[[Desmodium canum]]'' SCHI et THEL. (Tsilavondrivotra).
* ''[[Desmodium lasiocarpum]]'' Decaryi. (Lambohenjana).
* ''[[Desmodium salicifolium]]'' DC. (Voapidrano).
* ''[[Desmodium triflorum]]'' DC. (Voapibohitra).
* ''[[Dianella ensifolia]]'' (L.) Redouté. (Kivondrombohitra)
* ''Dichaetanthera cordifolia'' Baker. (Voatrotraka)
* ''Dichaetanthera'' sp. (Hidina)
* ''Dichapetalum chlorinum'' (Tul) Engler. (Voambahimazana)
* ''Dichondra repens'' Forst (Telafoetra)
* ''Dichrocephala latifolia'' DC (Ahibihidrina)
* ''[[Dicoma incarna]]'' -- peha
* ''Dicoryphe viticoides'' Baker (Tsitsihina)
* ''[[Didierea madagascariensis]]'' -- sohongy, sogno, sogny, sony, soribarika (jm)
* ''Didrostachys tenuifolia'' Benth. (Famahatra)
* ''Didrostachys tenuifolia'' Bentham. (Roimainty II)
* ''Dilobeia thouarsii'' R. et S. (Ramandriana)
* ''Diodia sarmentosa'' Sweet. (Leiamenarana)
* ''[[Dioscorea macabiha]]'' Jumelle et Perrier (Babangy)
* ''[[Dioscorea oviala]]'' Baker (Oviala)
* ''Diospyros sp.'' (Hazondriana)
* ''Dodonaea madagascariensis'' Radlkofer. (Tsitoavana)
* ''Dombeya'' sp. (Fimpona)
* ''Dombeya'' sp. (Satrikoefamaratra)
* ''[[Dracaena reflexa]]'' Baker. (Tavola)
* ''Dracaena'' sp. (Hasina madinidravina)
* ''[[Drosera madagascariensis]]'' ''--''
* ''[[Drosera ramanitacea]]'' Burchell. -- kimatanandro, mahatanando, &lt;u&gt;mahatanandomena&lt;/u&gt;
* ''Drymaria cordata'' Willd (Anantarika)

=== E ===
[[Sary:Eucalyptus amygdalina flower buds.jpg|vignette|276x276px| Kininina (''[[Eucalyptus amygdalina]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Elaeodendron sp.'' (Hazondrano II et III)
* ''[[Eleodendron oliganthum]]'' Baker (Fanazava I)
* ''[[Eleonorus tristis]]'' Hackel (Ahitsoritra)
* ''Elephantus scaper'' L. (Tambakotambako)
* ''Embelia concinna'' Baker. (Takasina)
* ''Embelia nummulariofolia'' Baker. (Tanterakala Vavy)
* ''Embelia obovata'' Mez. (Tanterakala)
* ''Embelia pyrifolia'' Wild. (Tanterakala Lahy)
* ''Emilia bathiaei'' H. Humbert (Anamananajary)
* ''Emilia citrina'' DC (Tsiontsiona)
* ''Emilia graminea'' DC (Anantahalaka II)
* ''[[Entada abyssinica]]'' (Vahikarabo)
* ''[[Entada chrysostachys]]'' (Sweet) Drake. (Fano)
* ''[[Enterospermum madagascariense]]'' -- masanjoana, masinjany, masinjoana, masonjana
* ''Epallage anemonifolia'' DC (Anjavidy vavy)
* ''Epallage dentata'' DC (Mafaitraty)
* ''Equisetum rainosissimum'' Desf. (Kitohitohy)
* ''Erigeron naudinii'' Bonnier (Aferontanimbohira madinika, Ahibahiny)
* ''[[Eriobotrya japonica]]'' Lindl. (Bibasy)
* ''Eriocaulon bifistulozum'' von Heurck (Kisangandrano vavy)
* ''Eriosema procumbens'' Benth. (Fokondantra).
* ''Erythroxylum discolor'' Bojer. (Taimboalavo)
* ''Erythroxylum ferrugineum'' Cav. (Malaimbovony)
* ''Erythroxylum gerardii'' Baker (Fanjoana)
* ''Eucalyptus'' sp. (Kininimboasary)
* ''Eucalyptus'' spp. -- kininina
* ''Eugenia aromatica'' Linné. (→ ''[[Jirofo (zavamaniry)|Syzygium aromaticum]]'') (Jirofo)
* ''Eugenia cyclophylla'' Baker. (Voaoriory).
* ''[[Eugenia jambolana]]'' L. -- rotra, &lt;u&gt;robazaha&lt;/u&gt;, rotrambazaha, rotravazaha, varotra
* ''Eugenia phillyreaefolia'' Baker. (Rotra)
* ''Eulalia villosa'' (Thunb) Nees (Mafáibaratra)
* ''Eulophia madagascariensis'' Kranzl. (Tongolomboalavo)
* ''Euphorbia (section Tithymalus) emirnense'' Baker. (Fanovony)
* ''[[Euphorbia hirta]]'' Linné -- ahidinono, ahidronono, aidinono, fampinonoana, kironono, tambavy, tanampotsihelika, tsimenamena, &lt;u&gt;zanraobera&lt;/u&gt; (Jean Robert II)
* ''[[Euphorbia alluaudii]]'' -- betondro, famata, famatabetondro (jm)
* ''[[Euphorbia prostrata]]'' -- kimenamena (jm)
* ''[[Euphorbia stenoclada]]'' -- famata, famatabotribotrika, famatabotrika, famata-hamatse, hamatra, hamatse, hamatsy, hamotse, lokofamata, mosotse (jm)
* [[Euphorbia thymifolia|''Euphorbia'' ''thymifolia'']] Linné (Jean Robert I)
* ''[[Euphorbia tirucalli]]'' -- famata, laro
* ''[[Euphorbia tithymaloides]]'' (← ''[[Pedilanthus tithymaloides]]'') -- bôridira (jm)
* ''Euphorbia tulasneana'' Baillon. (Harina)
* ''Evodia madagascariensis'' Baker. (Ampody madinika)
* ''Evonymus elaeodendroides'' Loesener (Rangy)
* ''Exacum quinquenervium'' Grisebach (Aferontany hazo)
* ''Exacum tsimihety'' H. Humbert (Betarosa)

=== F ===
[[Sary:Flacourtia indica fruit in Hyderabad W IMG 7482.jpg|vignette|224x224px|Jingôma, lamontiala, lamonty, lamotsy, lamoty, ramontsy (''[[Flacourtia indica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Faureo forficuliflora'' Baker. (Hazombaroa)
* ''[[Fernandoa madagacrariensis]]'' -- somontsohy (jm)
* ''[[Ficus apodocephale]]'' Baker. (Voarabe).
* ''[[Ficus baroni]]'' -- amonta, amontambavy, amontana, amontandahy, aviavindahy, hafotra, nohondahy, nonokaberavina, nonokorovana, nonondahy, nonosay, voara, voarabe 
* ''Ficus megapoda'' Baker (→''[[Ficus polita]]'') (Aviavy, ''Mananona'')
* ''[[Ficus melleri]]'' Baker. (Nonoka Beravina)
* ''Ficus polyphlebia'' Baker. (Fompohona)
* ''Ficus pyrifolia'' Lam. (Nonoka madinidravina)
* ''[[Ficus sakalavarum]]'' -- adabo,  adabobe, adabolatsaka, adabonkoera, adabonomby, dabolatsaka (jm) 
* ''Ficus soroceoides'' Baker. (Ampaly)
* [[Ficus trichopoda|''Ficus'' ''trichopoda'']] Baker. (Aviavy)
* ''[[Flacourtia indica]]'' (← ''Flacourtia ramontchi'' l'Hérit.) -- hazombavy, jingôma, lamoty, ramontsy, tsingoma, tsongoma, voalamoty, voatronaka, voavoa (jm)
* ''Flagellaria indica'' L. (Vahipika)
* ''Floscopa glomeraia'' Hasskarl (Mahaleomitatao)
* ''[[Flueggea virosa]]'' (← ''Flueggea microcarpa'') -- atsikana, fantsikakolahy, kotika, kotikana, patikahoko, teto, voafotsikotikana (jm)

=== G ===
[[Sary:Gossypium herbaceum 004.JPG|vignette|276x276px|Hasikitoky (''[[Gossypium herbaceum]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Geisoriza bojeri]]'' Baker (Tongolombato II)
* ''[[Geranium simense]]'' Hochstetter (Mahatanandofotsy II)
* ''[[Gerbera elliptica]]'' Humbert (Fotsiavadika, Kelivoloina I)
* ''[[Gerbera hypochaeridoides]]'' Baker (Marovatra)
* ''[[Gladiolus garniera]]'' Klatt (Kisesidahy)
* ''[[Glochidion oreichtitum]]'' J. Leand. (Ahidratsy)
* ''Gnaphalium luteo album'' L. (Ahipotsy II)
* ''[[Gnidia danguyana]]'' Leandri. (Avoha)
* ''[[Gomphocarpus cornutus]]'' Decaisne (Fanory)
* ''[[Gomphocarpus fruticosus]]'' -- fandemy, faniry, fanoro, matsivina, poaka, tandemy, voamasivena
* ''[[Gossypium herbaceum]]'' -- hasikitoky, landihazo (jm)
* ''[[Grewia lavalanensis]]'' H. Bn. (Saily).
* ''Grewia'' sp. (Mandrianketra)
* ''Gunnera perpansa'' L. (Tangina)
* ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'' -- [[ambiaty]]
* ''[[Gymnosporia commiphoroides]]'' H. Perr (Roitsokina)
* ''[[Gymnosporia divaricata]]'' Baker (Fantsimbala II)
* ''[[Gymnosporia linearis]]'' (Linné fils) Loesener (Tsingilofilo) (jm)
* ''[[Gymnosporia trigyna]]'' (Lamarck) Baker (Volanany)

=== H ===
[[Sary:Hypoxis angustifolia MS 3546.jpg|vignette|315x315px|Saonjonimpanaraka (''[[Hypoxis angustifolia]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Halleria ligustrifolia'' Baker. (Sesesoy)
* ''Hartogiopsis trilobocarpa'' H. Perr (Befaroraotra)
* ''[[Harungana madagascariensis]]'' (← ''Haronga madagascariensis'' Choisy) -- arongana, dity, fahotra, fohatra, haringana, haronga, harongambato, &lt;u&gt;harongana&lt;/u&gt;, miangaroka
* ''Helichrysum abbayesei'' Humbert (Ahitrandriana vavy)
* ''Helichrysum cordifolium'' DC (Tsimanandra madinika)
* ''Helichrysum delicatissimum'' Humbert (Ahitrandriana lahy, Sesinkondana)
* ''Helichrysum faradifani'' Scott Ellicot (Ahibalala)
* ''[[Helichrysum gymnocephalum]]'' Humbert -- rambazina, rambiasina, &lt;u&gt;rambiazina&lt;/u&gt;
* ''Helichrysum hypnoides'' Viguier et Humbert (Tsantsambaitra III)
* ''Helichrysum indutum'' Humbert (Ahipotsy I)
* ''Helichrysum microcephalum'' ADC (Tsimanandra madinika)
* ''Helichrysum plantago'' ADC (Soatsamay)
* ''Helichrysum rusillonii'' Hochreutiner (Ahibalala)
* ''Helichrysum selaginifolium'' Vig et Humbert (Sava)
* ''Helichrysum sp.'' (Tsantsambaitra II)
* ''Helichrysum subumbellatum'' H. Humbert (Kijanonovoy)
* ''Helichrysum viguieri'' et ''ambositrense'' H. Humbert (Maimboakondro)
* ''Hibiscus caerulescens'' H. Bn. (Hafotsokina I)
* ''Hibiscus diversifolius'' Jacquin. (Roimainty)
* ''Hieracium capense'' Linné (Anantahalaka I)
* ''Hieracium madagascariensis'' DC (Kiramborambo)
* ''Homalium axillare'' (Lamarck) Bentham (Hazombato)
* ''Homalium oppositofolium'' Baillon (Tavolo rano)
* ''Hydrocotyle bonariensis'' Lam. (Kiatondra fotsy)
* ''Hydrocotyle hirta'' R. Br. ex A. Richard. (Viliabetsahona).
* ''Hydrocotyle ranunculoides'' Linné fils. (Telafoetrandrano)
* ''Hydrostachys goudotiana'' A. Juss. (Mandriandrano)
* ''[[Hylocereus triangularis]]'' Britt (Tsiloteloriana)
* ''Hyparrhonia rufa'' Stapf. (Veroferana)
* ''Hypericum japonicum'' Thunb (Famalhaihaihana lahy)
** ''Hypericum japonicum'' var ''crispum'' Thunb (Betoerana)
* ''Hypericum lalandii'' Choisy (Kianikanika)
* ''[[Hyphaene coriacea]]'' -- babangy, lohakoko, lokoko, satra (jm)
* ''Hypoestes calaminthoides'' Baker (Sarikimalaho I)
* ''[[Hypoxis angustifolia]]'' Lamarck (Saonjonimpanaraka)
* ''[[Hyptis pectinata]]'' Poiteau (Afolava)
* ''Hyptis spicigera'' Bojer (Afolava antahalaka)

=== I ===
[[Sary:Ilex mitis - Cape Holly tree - berries detail 3.JPG|vignette|243x243px|Kamasina, lampivato, lapivahatra, nofotrakoho, tsialefitra, tsimidretsa, valolahy (''[[Ilex mitis]]'')]]
[[Sary:Imperata cylindrica - Cogon grass.jpg|vignette|242x242px|Antsoro, fehana, saingona, tenina (''[[Imperata cylindrica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Ichnocarpus frutescens''
* ''[[Ilex mitis]] --'' hazondrano, kamasina, lampivahitry, lampivato, lapivahatra, manofotrakoho, monofotrakoho, nofotrakoho, talate, timpantrozona, tsialefitra, tsimendretsa, tsimidretra, tsimidretsa, tsimitety, tsimitretra, valolahy
* ''Ilysanthes rotundifolia'' L. (Voanjomanga madinika an-tanety).
* ''Impatiens firmula'' Baker (Silamoridrano)
* ''Impatiens sp.'' (Kivolavola, Volavolanandrongo)
* ''[[Imperata cylindrica]]'' Beauv -- antsoro, fakatenina, fehana, manevika, saingona, &lt;u&gt;tenina&lt;/u&gt;, tenona, tsevoka (jm)
* ''[[Indigofera arrecta]] Hochstetter'' ''--'' &lt;u&gt;aika&lt;/u&gt;, engitra
* ''Indigofera bojeri'' Baker. (Kijanolambala).
* ''Indigofera glabra'' Linné. (Aika lahy).
* ''Indigofera leucoclada'' Baker. (Fisatendro).
* ''Indigofera mimosella'' Baillon. (Kiotsiotsiotany Lahy).
* ''Indigofera pedunculata'' Baker. (Aika mena).
* ''Indigofera'' sp. (Maitsokely).
* ''[[Indigofera spicata]]''
* ''Indigofera stenossepala'' Baker. (Kiotsiotsiotany Vavy).
* ''[[Indigofera suffruticosa]] -''- aika, engitra, hengitra
* ''[[Indigofera tinctoria]]'' -- aika, angitra, engitra, fangira, fatotra, hengitra, kitsakitsa, lefitra, netsy, tapisakondry
* ''Indigofora'' ''bojeri'' Baker (Kijanom-balala)
* ''Inula perrieri'' Humbert Matfeld (Lelanomby)
* ''[[Ipomoea aquatica]] --'' antarika
* ''[[Ipomoea batatas]]''  Lam. -- &lt;u&gt;vomanga&lt;/u&gt;, bageda, bokala (jm)
* ''Ipomoea beraviensis'' Vatke (Vahindranavavy)
* ''Ipomoea desmophylla'' Choisy (Kifolona)
* ''Ipomoea medium'' Choisy (Vanjitra)
* ''[[Ipomoea pes-caprae]]'' L. ''--'' lalanda, lalandandriaka, lalandana
* ''Iresine herbstii'' (= ''Iresine diffusa'' f. ''herbstii'')
* ''Iresine lindenii'' Hook (Belohalika)
* ''[[Isolona madagascariensis]]'' -- ambary, kililo, ombary, ombavy, roimbary, roimbavy
* ''Ixora coccinea''
* ''Ixora neriifolia''
* ''Ixora perrieri''

=== J ===
[[Sary:Jatropha curcas at thenmala 2014 (1).jpg|vignette|Kimampotsy, kizika, salabo, savoa, tanantanambazaha, tanatanampotsy, voanongo ([[Savoa|Jatropha curcas]])]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Savoa|Jatropha curcas]]'' L. (Kinanomena) -- boy, ditin-kinana, kimampotsy, kinana, kinapotsy, kizika, salabo, savoa, taimboae, tanantanambazaha, tanantanampotsy, tanantanana, tanantanankisoa, tanapotsy, tanatana, tanatanafotsy, tanatanampotsy, tanatanana, tantàna, valavelo, voanongo (jm)
* ''[[Jussiaea repens]]'' Linné. (Kiatondra)
* ''[[Justicia tenella]]'' T. Anders (Solidandrano)

=== K ===
[[Sary:Kalanchoe prolifera 2019-12-13 6175.jpg|vignette|249x249px|Sodifafana (''[[Kalanchoe prolifera]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Kalanchoe daigremontiana]]'' (← ''Bryophyllum daigremontianum'')
* ''[[Kalanchoe delagoensis]]'' (← ''Bryophyllum delagoense'')
* ''[[Kalanchoe eriophylla]]'' &lt;small&gt;Hilsenb. &amp; Boj. ex Tul.&lt;/small&gt; -- kimavo, kimavokarana, rengirengy, sofinapaha.
* ''[[Kalanchoe grandidieri]] -''- isaka, &lt;u&gt;lalampobohitsa&lt;/u&gt;, mongy, sofisofy 
* ''[[Kalanchoe laxiflora]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- kilenga
* ''[[Kalanchoe orgyalis]]'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; -- &lt;u&gt;toarenihazo&lt;/u&gt;
* ''Kalanchoe pannosa'' &lt;small&gt;Baker&lt;/small&gt; (→ ''[[Kalanchoe eriophylla]]'') -- &lt;u&gt;rengirengy&lt;/u&gt; 
* ''[[Kalanchoe pinnata]]'' (←''Bryophyllum pinnatum'')
* ''[[Kalanchoe prolifera]]'' &lt;small&gt;R. Hamet&lt;/small&gt; -- sodifafana
* ''[[Kaliphora madagascariensis]]'' Hook fils. (Ranendo)
* ''[[Keraudrenia macrantha]]'' (H. Bn) J. Arines. (Siandahy).
* ''[[Kostletzkya adoensis]]'' (A. Rich) Mast. (Kotose)

=== L ===
[[Sary:LantanaFlowerLeaves.jpg|vignette|Radriaka, tainakoho, taindelontsinoa (''[[Lantana camara]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Labramia costata'' (Hartog) Aubréville. (Votodingana).
* ''[[Lactuca indica]]'' L. (Beroberoka)
* ''Lagarosiphon madagascariensis'' Caspary (Kisangandrano)
* ''[[Lagenaria siceraria]]'' (Molina) Standley (Voatavo Giga)
* ''Laggera alata'' Linné (Arasoy)
* ''[[Lantana camara]]'' Linné.-- radredreka, &lt;u&gt;radriaka&lt;/u&gt;, riadriatra, tainakoho, taindelontsinoa (jm)
* ''Laportea amberana'' (Baker) Leandri. (Ambera)
* ''Lasiosiphon decaryi''. (Hazomalafana).
* ''Lasiosiphon perrieri'' Leandri. (Avohambohitra) ;
* ''Lathraeocarpa acicularis'' Bremeka mp. (Tsimarofy)
* ''Laurembergia madagascariensis'' Schindler (Kalabotretra lahy)
* ''Laurembergia veronicifolia'' (Bory) Schindler (Kiatondra mena)
* ''Lautembergia ankafinensis'' Baillon Pax et Hoff (Kinanafotsy)
* ''Lautembergia sp.'' (Karambito Vavy)
* ''Lebeckia retamoides'' Baker. (Rongalahy).
* ''Lemna paucicostata'' Linné. (Manotopotsy).
* ''[[Leonotis nepetifolia]]'' -- halanjanahary, hazonjanahary, kilanjananahary, kitsotsoka, lanjalanjananahary, &lt;u&gt;lanjambola&lt;/u&gt;
* ''[[Leptadenia madagascariensis]]'' -- mojy, taratarika, tarikarika, taritarika, vaheronto, vahirano, vahironto, vahirontovavy (jm)
* ''Leptolaena pauciflora'' Baker (Larokaitkana)
* ''Linociera tropophylla'' Perrier de la Bathie. (Tsilambozana).
* ''Lippia citriodora'' Linné. (Kinina Oliva) ;
* ''Lissochilus plantagineus'' H. Perr. (Tongolombato I)
* ''Lissochilus vaginatum'' n.n. = ''Eulophia madagascariensis'' Kranzl. (Tongolomboalavo)
* ''Lobelia filiformis'' Lamarck. (Kimangamanga).
* ''Lophotocarpus guyanensis'' Michaux (Vilahy betsahona am-parihy)
* ''Loudetia madagascariensis'' (Baker) Bosser (Menariana)
* ''Ludwigia abyssinica'' A. Richard. (Kiatondra lahy)
* ''Ludwigia octovalvis'' (Jacquin) Raven. (Molalia)
* ''Ludwigia octovalvis s. espèce sessiliflora'' (J.) Raven. (Voangindrano I).
* ''Lycopodiella cernua'' (L.) Pichi Sermolli. (Tongotsokina).
* ''Lycopodium clavatum'' Linné. (Tongotsokina)
* ''[[Lygodium lanceolatum]]'' Desv. -- famatotrakanga, &lt;u&gt;fandrikakanga&lt;/u&gt;, karakarantoloho, karakaratoloho, kidito
* ''Lysimachia rhumeriana'' Vatke. (Voahangindrano II).

=== M ===
[[Sary:Melia azedarach 01433.jpg|vignette|Voandelaka (''[[Melia azedarach]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Macaranga cf alnifolia'' Baker (Mokanarana)
* ''Macaranga cf echinocarpa'' Baker. (Fananimena)
* ''Macaranga cuspidata'' Baillon. (Aposa)
* ''Macaranga mongue'' Baillon (Mongy)
* ''Macaranga ribesioides'' Baker var. ''longifolia'' Leandri (Karambito I)
* ''Macaranga sphaerophylla'' Baker (Mongofasina)
* ''[[Maerua filiformis]]'' Drake -- akaonala, akohonala, sarifilao, sasavalahy, solenty, soletry, soletsy, somanga, somangileta, somangy, tohiravina, tsimangy (jm)
* ''Maesa trichophlebie'' Baker. (Voarafy).
* ''Malva verticillata'' Linné. (Miakany)
* ''[[Mangifera indica]]'' L. --  borabe, enbe, kitamoamoa, maitsoantitra, &lt;u&gt;manga&lt;/u&gt;
* ''[[Manihot esculenta]]'' (na ''Manihot utilissima'' Pohl.) -- amanga, ambazaha, avolona, balafanajaha, balafanapaka, balahazo, barara, belahazo, bononòka, hogo, kajaha, kazaha, mahogo, mangahazo, matreoka, mbalahazo, mbazaha, mohogo, ovihazo, rompotra, tsiveritelo, tsoritsoriny, vihazo, vomangahazo
* ''Marattia microcarpa'' Mett. (Tsipaho II).
* ''Marchantia sp.'' (Vahohotany)
* ''Mariscus sp.'' (Kirindrambohitra I)
* ''[[Marsdenia verrucosa]]'' --  berabohy, beraboka, boka, bokabe, bokalahy, haboka, tsingovio (jm)
* ''Mascarenhasia arborescens'' DC var. ''geayi'' (Costantin et Dubois) Boiteau (Kidroa)
* ''[[Mascarenhasia lisianthiflora]]'' (Bojer) ADC -- angalora, barabanja, befaroraotra II, gidroa, gidroala, gidroanala, gidroandrano, gidronosy, godroa, godroala, godroanala, hazompika, kidroala, kidroalahy, kokomba, tandrokosy, vonifotsy (jm)
* ''Medinilla'' sp. (Takasina II)
* ''Medinilla'' sp. (Voatotongana)
* ''[[Melaleuca quinquenervia]]'' -- kininindrano, niaoly
* ''Melanthera'' sp. (Karaoty soavaly)
* ''[[Melia azedarach]]'' Linné. (Voandelaka) (jm)
* ''Melinis minutiflora'' Palisot de Beauvois (Menakapaha)
* ''Mentha sp.'' (Solila)
* ''Mesanthemum rutenbergianum'' Kornicke (Fotsivolo)
* ''Micranthus oppositifolius'' Wendland (Sarikimalaho II)
* ''Micromeria flagellaris'' Baker (Ahibandana)
* ''Micronychia tsaratana'' (Baker) Capuron anc. Rhus (Tarentana)
* ''Mimosa latispinosa'' Lamarck. (Roikina / Roimainty III) ;
* ''Mimosa pudica'' Linné. (Ramirena) ;
* ''Mimulus madagascariensis'' Bentham. (Voanjomanga lahy) ;
* ''Mohria caffrorum'' Desvaux. (Manilahy).
* ''Mollugo nudicaulis ficoides'' Lamarck. (Aferontany).
* ''[[Momordica charantia]]'' -- mafaibe, margôza, margôzy
* ''[[Moringa oleifera]]'' -- anambo, anamorongo, ananaboringa, [[ananambo]], felikambo, felikamoranga, felinimorongovazaha, landihazo, moringa, morongo, morongy, soahazo (jm)
* ''[[Moringa drouhardii]] --''  hazomalanga, maroseranana, marosirana (jm)
* ''[[Mucuna pruriens]]'' DC. (Takilotra).
* ''Muhlenbeckia platyclada'' Meisner. (Tavy Hasina).
* ''Mundulea barclayi'' (Telfair) Viguier. (Fanamo I).
* ''Mundulea pauciflora'' Baker. (Ranongoaka II).
* ''Mundulea sericea'' (Will) Chevalier. (Fanamo II).
* ''Mundulea suberosa'' Bentham. (Ranongoaka I).
* ''[[Murdannia nudiflora]]'' (← ''Commelina nudiflora'') -- ahidimaño, andranahake, tsimativonoina (jm)
* ''[[Musa paradisiaca]]'' -- akondro, batavia, fontsilahy, fontsy, hontsy, horita, katakata, kifapanonotsy, mavokely, otsy, tsienamboa
* ''[[Musa sapientium]]'' Linné. (Akondro).
* ''Mussaenda arcuata'' Poiret. (Tsantsambaitra / Tsikirity)
* ''Mussaenda vestita'' Baker. (Fatora)
* ''Myrica bojariana'' Baker. (Lakarano) ;
* ''Myrica rugulosa'' Baillon. (Sorabatana).
* ''Myrica spathulata'' Mirbel. (Sarindrahaika) ;
* ''Myrothamnus moschatus'' Niedenzu. (Maharaoka).
* ''Mystroxylon aethiopicum'' (Thunb.) Loesener (Fanazava II)

=== N ===
[[Sary:Nasturtium officinale kz11.jpg|vignette|208x208px|Anandrano ([[Nasturtium officinale]])]]
[[Sary:Plant nicotiana tabacum.jpg|vignette|312x312px|Lobaka, parakigasy, paraky, tambako ([[Nicotiana tabacum]])]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Nasturtium barbareaeafolium'' Baker (Tomoa)
* ''[[Nasturtium officinale]]'' R. Br. -- [[anandrano]]
* ''Nastus borbonicus'' J.F. Gmelin (Volo)
* ''Nauclea cuspidata'' Baker. (Voamalompangady)
* ''Nelsonia campestris'' R. Brown (Sirasirakanify)
* ''Nematostylis loranthoides'' Hook. (Maroatody)
* ''[[Neobeguea mahafaliensis]]'' -- andipasy, andy, bemahova, handy, hazolava (jm)
* ''Neotina isoneura'' (Radlk) Capuron. (Ody Fo)
* ''[[Nepenthes madagascariensis]]'' Poir. (Berakotra).
* ''[[Nephelium let-chi]]'' Camb. (Latosy)
* ''Nephrolepis tuberosa'' (Bory) Prantl. (Kivainga)
* ''Nesogenes glandulosus'' (sp) (Scott Elliot) Wildr. (Tamboronomby)
* ''Neyraudia arundinacea'' (L.) Henrard (anc. ''arundo mad.'') (Fataka)
* ''Nicandra physaloides'' Gaertner. (Gaboreda)
* ''Nicholsonia barbata'' (Linné) De Candolle. (Vonjy).
* ''Nicholsonia diversifolium'' Poiret. (Vonjy lahy).
* ''[[Nicotiana tabacum]]'' Linné. --  bekira, dary, dobibika, dolibika, dorindobaka, fitsako, hitsiky, lobaka, maimbobe, parakigasy, paraky, paraky gasy, sata, tambako, tobaka, tombako, tsisata, tsitata
* ''Nidorella chrysocoma'' DC (Angamay)
* ''[[Noronhia]]'' spp. -- laitra, tsilaitra
* ''Nuxia grandifolia'' Scott Elliot. (Lambinana Tambonaika)
* ''Nuxia oppositifolia'' (Hochst) Bentham. (Lambinana (Btl))
* ''Nuxia pachyphylla'' Baker. (Hazongaga)
* ''Nuxia verticillata'' Lamarck. (Lambinana (Aga))
* ''[[Nymphea stelleata]]'' Willd. ([[Voahirana|Tatamo]]).

=== O ===
[[Sary:Ocimum gratissimum (21913853081).jpg|vignette|Romba, rombabe,  rombanakoho (''[[Ocimum gratissimum]]'')]]
[[Sary:Hint inciri - Indian fig - Opuntia ficus-indica 01.JPG|vignette|Raketa (''[[Opuntia ficus-indica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Ocimum canum]]'' Sims (Kirijana) -- karanzane, kirangay, kiranjay, kirijana, mampivehana, romba, rombakely, rombiromby, rombovola (jm)
* ''[[Ocimum gratissimum]]'' Linné (← ''Ocimum guineense'') -- romba, rombabe,  &lt;u&gt;romban' akoho&lt;/u&gt;, romby (jm)
* ''[[Ocimum suave]]'' na ''[[Ocimum gratissimum]]'' -- rombabe, romby
* ''[[Olax lanceolata]]'' -- ambihotse, ambihotsy (jm)
* ''Oldenlandia caffra'' Eyckl et Zeyh. (→ ''[[Cordylostigma virgatum]]'') (Ahibitsika) -- kimalomata, matoakely, rongonintany, tsipipika, voandrongonitany 
* ''Oldenlandia heynii'' Oliver. (Arintany)
* ''Oliganthes pseudocentauropsis'' Humbert (Hazomboay)
* ''Oncostemon'' sp. (Hazotohodahy)
* ''[[Operculicarya decaryi]]'' --  japy, jaby (jm)
* ''Ophicolea floribunda'' (Bojer) Perrier (Voalava)
* ''Ophio glossum''. (Tokan-tsofina)
* ''[[Opuntia ficus-indica]]'' Linné (Raketa)
* ''Ottelia ulvae folia'' Buch (Lopatra)
* ''Oxalis corniculata'' Linné. (Kimamy).

=== P ===
[[Sary:Pachypodium brevicaule 107837097.jpg|vignette|279x279px|Sakarivombato (''[[Pachypodium brevicaule]]'')]]
[[Sary:RIPerseaGratissima.jpg|vignette|336x336px|Zavôkà (''[[Persea gratissima]]'')]]
[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|'''A''']] '''- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Pachypodium brevicaule]]'' Baker (Sakarivombato)
* ''Pachytrophe dimepata'' Bureau. (Mahanoro lahy)
* ''[[Paederia argentea]]'' A. Richard. (Kotrokantsina)
* ''[[Paederia majungensis]]'' -- laingovahira, lengo, lengobe, lengomaimbo (jm)
* ''[[Pandanus utilis]]'' Bory. (Vakoana).
* '''''[[Parkinsonia aculeata]]'' --  (jm)'''
* ''[[Passiflora stipulata]]'' Aublet. (Giranadela)
* ''[[Paullinia pinnata]]'' L. -- famehivala, famevala, fany, kihosa, kiosa, marirana, masonombilahy, vahifamehivala, vahifitoaty, vahikony, vahimarinanga, vahimarirana, &lt;u&gt;vahy famehivala&lt;/u&gt; (jm)
* ''Pavonia bojeri'' Baker. (Hafotrakanga)
* ''Pavonia urens'' Linné. (Tsontsona).
* ''[[Pedilanthus tithymaloides]]'' (→ ''[[Euphorbia tithymaloides]]'') -- bôridira
* ''Pellaea goudotii'' Kuntz var. ''compacta'' Bonaparte (Ampangavy)
* ''Pellaea viridis'' (Forok) Prantl (Ampanganamalon'a)
* ''Pentanisia veronicoides'' Baker. (Voalobotany)
* ''[[Pentatropis nivalis]]'' -- tinaikibo (jm)
* ''[[Pentopetia androsaemifolia]]'' Decaisne (Tandrokosy II)
* ''Pentopetia androsaemifolia'' Decaisne (Vahitandrokosy)
* ''Peperomia baronii'' Baker. (Toareny)
* ''Peperomia'' sp. (Toareny vavy)
* ''[[Persea gratissima]]'' Gaert. ([[Zavôka|Zavoka]]).
* ''Peucedanum capense'' Sonder. (Fanivapotsy)
* ''Phaseolus'' sp. (Vahinondry).
* ''Phellolophium madagascariensis'' Baker. (Tsileondroaho)
* ''Philippia sp.'' (Anjavidy lahy, Kiringy, Kisia)
* ''[[Phragmites australis]]'' (jereo ''[[Phragmites mauritianus]]'') --  bararata, katsaka, katsaoka, volotara (jm)
* ''[[Phragmites mauritianus]]'' (jereo ''[[Phragmites australis]]'') --  bararata, katsaka, katsaoka, volotara (jm)
* ''[[Phyllanthus amarus]]'' (jereo ''[[Phyllanthus niruri]]'') -- ambanivoa, anakatsotsy (jm)
* ''[[Phyllanthus casticum]]'' -- faintina, hazontanalahy, hazontanty, hazotana, hazotanty, sagnira, taintona, tentina (jm)
** ''Phyllanthus casticum'' var. ''madagascariensis'' Leandri (Repika)

* ''Phyllanthus decipiens'' (Baillon) Muller d'Argovie (Hazotanalahy)

* ''Phyllanthus cf echinocarpa'' Baker. (Haga)
* ''[[Phyllanthus niruri]]'' -- anakatsotsy (jm)
* ''Phyllanthus nummulariaefolius'' Poiret (Rimorimo)
* ''Phyllanthus sp.'' (Antilafoetra)
* ''Phyllanthus sp.'' (Hazotana)
* ''Phyllarton bojerianum'' DC (Zahana)
* ''Phymatodes scolopendria'' (Burm) Ching. (Tsiampanga).
* ''Physalis alkekengii''. (Kelimatoa)
* ''[[Physalis peruviana]]'' Linné. (Voanantsindrana)
* ''[[Physena madagascariensis]]'' Noronba ex Thouars (Resonjo)
* ''Phytolacca abyssinica'' Jacquin. (Vahivoraka).
* ''Phytolacca dodecandra'' l'Heritier. (Tambonoa II)
* ''Phytolacca goudotii'' Briq. (Mandemoka
* ''Pigeum africanum'' Hooker fils. (Sary
* ''Pimpinella ebracteata'' Baker. (Aferontanimbohitra)
* ''[[Piper cubeba]]'' Linné. (Betel marron)
* ''[[Piper nigrum]]'' Linné. (Poivre)
* ''[[Piper pyrifolium]]'' Vahl. (Tsiperifery)
* ''[[Piper subpeltatum]]'' Willd. (Voanotonotra).
* ''[[Pistia stratiotes]]'' Linné (Azafy na tsikafonkafona)
* ''[[Pithecellobium dulce]]'' Bentham. -- kilimbazaha (jm);
* ''Plantago tanalensis'' Baker. (Azafimbohitra).
* ''Plectaneia elastica'' Jumelle et Perrier (Vahitsipilo)
* ''[[Plectranthus amboinicus]]'' -- balisama, balsama (jm)
* ''Plectranthus hoslundioides'' Scott Elliot (Felantanitely)
* ''Plectranthus madagascariensis'' Benth (Farimaso)
* ''Plectronia'' sp. (Tomenjana)
* ''[[Pluchea bojeri]]'' -- famonty, famonto, famoty, samoty,  samonty (jm)
* ''[[Pluchea grevei]]'' -- famonty, famoty, samonta (jm)
* ''[[Plumbago aphylla]]'' -- kifafalahy, kitohy, motimoty, tsibolo (jm)
* ''[[Plumeria alba]]'' Linné (Frangipanier)
* [[Plumeria rosea|''Plumeria'' ''rosea'']] Linné (Frangipanier)
* ''[[Plumeria rubra]]'' -- (jm)
* ''[[Poivrea coccinea]]'' DC (Halaitra)
* ''[[Poivrea phaneropetala]]'' H. Perrier ([[Tamenaka (zavamaniry)|Tamenaka]])
* ''Polycline proteiformis'' H. Humbert (Jiramainty)
* ''Polygonum lanigerum'' R. Br. (Tambonoa)
* ''Polygonum senegalense'' Meisner. (Arivotaombelona)
* ''Polyscias sp.'' (Hazotsora, Tsingatry)
* ''Polystachia'' sp. (Valily lahy)
* ''[[Portulaca oleracea]]'' L. -- anamatavy, ananjabora, botrabotra, fandrianomby, kalabotretra, &lt;u&gt;kalabotretraka&lt;/u&gt;, kambo, kibotrabotra, taikombelahy, tsibotrabotra, tsikobokobondanitra (jm)
* ''Potamogeton javanicus'' Hasskarl. (Somotra Hakàka).
* ''Pothos chapelieri'' Scot (Ramatsatso I)
* ''[[Prunus africana]]'' na ''[[Pygeum africanum]]'' -- paisoala, saripaiso
* ''[[Psiadia altissima]]'' -- dingadinga, dingadingambazaha, dingadingana, dingandingana, mantavazana, rinarina, voaramonina
* ''[[Psidium cattleyanum]]'' Sabine. ([[Goavy]] tsinahy)
* ''[[Psidium guajava]]'' -- angavo, gavo, gavy, goava, goavy (jm)
* ''[[Psidium pomiferum]]'' Linné. (Goavy fotsy)
* ''Psindia angustifolia'' H. Humbert (Dingandahy)
* ''Psindia salviaefolia'' Baker (Kimalahogasy)
* ''Psorospermum androsaemifolium'' Baker (Tsifady II)
* ''Psorospermum cerasifolium'' Baker (Hazomafaitra)
* ''Psorospermum Fanerana'' Baker (Tsifady I)
* ''Psorospermum sp.'' (Tsifady lahy)
* ''Psychotria'' sp. (Voamasondrainibe)
* ''Pterocolon decurrens'' S. Moore (Aniandro)
* ''Pterocolon decurrens'' S. Moore (Parakinjirika)
* ''[[Punica granatum]]'' Linné. (Ampongambendanitra)
* ''Pycnoneurum junciforme'' Decaisne (Fokotohata)
* ''Pycreus mundtii'' Nees. (Ahibita)
* ''Pycreus polystachyus'' P. Beauvais
* ''Pycreus sp.'' (Lohakoho)
* ''[[Pygeum africanum]]'' (= ''[[Prunus africana]]'')
* &lt;u&gt;''Pyracantha'' sp. ou ''Crataegus'' sp. (petites mandarines);&lt;/u&gt;

=== Q ===
[[Sary:Quassia indica 30.JPG|vignette|230x230px|Bemafaitra, farafaka, fatraina, mangafoky, samandora (''[[Quassia indica]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''

* ''[[Quassia indica]]'' (na ''Samadera indica'') -- afatraiña, bemafaitra, bifetry, farafaka, fatraina, fatrain-drazana, mangafoky, menavoiny, samandora, simaroba
* ''Quisqualis indica'' (→ ''[[Combretum indicum]]'')

=== R ===
[[Sary:Ricinus communis Rącznik pospolity 2024-01-20 Malaga 02.jpg|vignette|277x277px|Kinana (''[[Ricinus communis]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Radamaea montana'' Benth. (Tambarasaha)
* ''Ranunculus pinnatus'' Poiret. (Afontany)
* ''Ravensara aromatica'' → ''[[Cryptocarya agathophylla]]''
* ''Ravensara ovalifolia'' &lt;small&gt;Danguy&lt;/small&gt; →''[[Cryptocarya ovalifolia]]'' &lt;small&gt;(Danguy) van der Werff&lt;/small&gt; -- (Molaliambo)
* ''Reissantia angustipetala'' (H. Perrier) N. Hallé (Anc. ''Hippocratea'') (Fanolehana I)
* ''Rhodocodon madagascariensis'' Baker. (Tongolontotozy)
* ''Rhodosepala pauciflora'' Baker. (Tamborokisoa)
* ''[[Rhopalocarpus lucidus]]'' -- hazondrenetsy, hazondrengetsy, hazondringitra, rengitra, rengitrabe, talafotsy, talafoty, taolafoty (jm)
* ''[[Ricinus communis]]'' Linné -- fampinonoana, kimanga, kinamena, &lt;u&gt;kinana&lt;/u&gt;, kinanamena, mangarahana, tanantanamanga, tanatana, tanatanamanga, tanatanamena, tanatanankisoa, tseroka (jm)
* ''[[Rubus apetalus]]'' Poiret. (Roifotsy)
* ''[[Rubus pauciflorus]]'' Baker. (Roimainty II)
* ''[[Rubus rosaefolius]]'' (Linné) Baker. (Voaroitsaka).
* ''Rumex bequaertii'' de Wildemann. (Bolela)

=== S ===
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
[[Sary:Syzygium aromaticum on tree.jpg|vignette|Jirofo, karafoy (''[[Syzygium aromaticum]]'')]]
* ''Sabaea brachyphylla'' Grisebach (Tsakomanta lahy)
* ''Sabicea diversifolia'' Persoon. (Sefa)
* ''[[Saccharum officinarum]]'' -- andrefo, farimainty, farimanga, fary, fia-pary,  fisika, lailay, lengompary, mavotohona, ongompare (jm)
* ''Salix madagascariensis'' Baker. (Siho).
* ''[[Salvadora angustifolia]]'' Turill. -- sasavy, tanisy, tsingilo (jm)
* ''[[Salvia coccinea]]'' Linné (Romba madinika)
* ''Salvia cryptoclada'' Baker (Kanda II)
* ''Sarcobotrya stringosa'' (Benth) R. Viguier. (Voavoananakova).
* ''Satyrium'' sp. et ''Cynorchis'' sp. (Voatadidy).
* ''Schefflera bojeri'' (Seeman) Viguier (Alomanaka)
* ''Schefflera helleana'' Bernadi (Tsingila)
* ''Schefflera longepedicellata'' (Lecomte) Bernadi (Felatanamanahary)
* ''Scleria griegifolia'' (Riedley) Raynal (Kirindrambohitra, Kirindrandrano, Ravindahasa)
* ''[[Sclerocarya birrea]]'' --  sakoa, sakoana, voankatsoa
** ''Sclerocarya birrea'' subs. ''caffra'' (←''Sclerocarya caffra'' ← ''Poupartia caffra'') --  sakoa, sakoana, voankatsoa (jm)
* ''[[Scoparia dulcis]]'' L. -- fafatsambo, famafa, famafampanavy, famafampaniry, famafasambo, famafatsambo, hazomamosarikasy, hazomamy, jamalanjirika, tsianjiajia, tsijiajia, tsinjiajia (jm)
* ''Secamone glaberrima'' (K. Sch) Choux (Vahimena)
* ''Secamone tenuifolia'' (Kindrono, Sanatry)
* ''Selaginella fissidentoides''. (Tanantrandraka II).
* ''Selago muralis'' Linné. (Manahahàha)
* ''Senebiera didyma'' Pers. (Tsingita)
* ''Senecio ambositrensis'' Humbert (Hanindraisoanampondra)
* ''Senecio canaliculatus'' Bojer ex DC (Kelimavítrika)
* ''Senecio cochlearifolius'' Bojer ex DC (Anjevy)
* ''Senecio decaryi'' Humbert (Rambontsoavaly II)
* ''Senecio faujasioides'' Linné (Kimamboiboy)
* ''Senecio hildebrandtii'' Baker (Rambontsoavaly I)
* ''Senecio longiscapus'' Bojer ex DC (Menavitrana)
* ''Senecio multibracreatus'' Bak (Angeambohitra)
* ''Senecio resectus'' Bojer ex DC (Ahipanala)
* ''Senecio vittarifolius'' Bojer in DC (Anantsongontany)
* ''[[Senna alata]]'' (← ''Cassia alata'') -- anjananjana (jm)
* ''Senna fistula'' (← ''Cassia fistula'')
* ''[[Senna occidentalis]]'' (← ''Cassia occidentalis'') ''--'' sagnatrindolo, sanatrindolo, saringoazy, tsatsinangatra, tsirokinangatra, tsirorokanangatra, tsorokanangatra, tsororangatra, tsotsorinangatra, vantsiraokonangatra, voanembanalika, voanembanamboa, voanjary, voantsiraokonangatra, voantsirokinimaro, voantsiroko, voantsorokanangatra, voatsokonangatra, vonjara (jm)
* ''Sepramacoce ocymoides'' Burman. (Ambotona)
* ''Sesamum indicum'' DC. (Voanaho).
* ''[[Sesbania madagascarensis]]'' -- katsakatsa (jm)
* ''Sesbania rostrata'' (←''Sesbania punctata'' DC.) (). -- fanaravoana, katsakatsaka, kintsakintsana, manjato, velonasara
* ''[[Sida parvifolia]]'' DC. (Mandravasarotra vavy)
* ''Sida spinosa'' ''-''- mandravasarotra (jm)
* ''[[Sida urens]]'' Linné. (Satrikoefamaratra / Sindahoro)
* ''Siegesbeckia abyssinica'' Olivier (Kiravita)
* ''[[Siegesbeckia orientalis]]'' Linné -- &lt;u&gt;ditinangatra&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;Fanisindoloratsy&lt;/u&gt;, mandalodiaraikitra, satrikoazamaratra, satrikoefamaratra, tsivadihana
* ''Smilax kraussiana'' Meiss. (Fandrikibodisy).
* ''Smithia chamaechrista'' Benth. (Fanivamena).
* ''[[Solanum aethiopicum]]'' --
* ''[[Solanum americanum]]'' -- amelo, anamamy, anantsatria, anantsindrana, avaizo, bemine, mailo, melo (jm)
* ''Solanum auricula tum'' Ait. (Sevabe)
* ''Solanum erythracantum'' Baker. (Sakaifantsinakohoy)
* ''Solanum indicum'' Linné. (Voampoana / Voanatindrana)
* ''Solanum nigrum'' Linné. (Anamafaika / Anamamy)
* ''Solanum nodiflorum'' jacquin. (Anamamy)
* ''Solanum'' sp. (Voanjomora)
* ''Sonchus oleraceus'' L. (Anamboraka)
* ''Sparmannia discolor'' Baker. (Fantsimbala III) ;
* ''Sphenomeris chusanae''. (Kondrehitra) ;
* ''Spilanthes oleracea'' Jacq (Anamalao)
* ''Sporobolus africanus'' (Poiret) Robyns et Tournay (Fandrotrarana)
* ''Stachys sp.'' (Gaga)
* ''Stachytarpheta jamaicensis'' L. Vahl. (Ananomby) ;
* ''Stachytarpheta jamaicensis'' Vahl. (Tsipotina) ;
* ''Stenocline inuloides'' DC (Tsitakombohitra)
* ''Stenotaphrum dimidiatum'' Brong. (Ahipisaka)
* ''Sticherus flagellaris'' St John. (Ringotra)
* ''Strongylodon'' sp. (Vahitsaramaso).
* ''Strychnos diploricha'' Leeuwenberg. (Betady)
* ''Symphonia sp.'' (Somoronamboa)
* ''[[Jirofo (zavamaniry)|Syzygium aromaticum]]'' -- jirofo na karafoy

=== T ===
[[Sary:Tamarindus indica - mmr.jpg|vignette|373x373px|Dilo, kily, madiro (''[[Tamarindus indica]]'')]]
[[Sary:Tridax procumbens 252740558.jpg|vignette|208x208px|Angamay, angea (''[[Tridax procumbens]]'')]]
[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|'''A''']] '''- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Tacca leontopetaloides]]'' -- maronkony
* ''Tacca pinnatifida'' Forst. (Tavolo).
* ''Tachiadenus carinatus'' Grisebach (Felamanga)
* ''Tachiadenus longiflorus'' Grisebach (Malanilava)
* ''Tagetes erecta'' Linné (Kiranjany)
* ''[[Tamarindus indica]]'' Linné -- dilo, diro, kile, kililo, kily, lilo, madilo, madiro, monte, monty, voamadilo, voamatony, voamatory (jm)
* ''Tambourissa parvifolia'' Baker. (Ambora lahy)
* ''Tambourissa purpurea'' ADC. (Amboramavo vavy).
* ''Taraxacum officinale'' Web (Ananangisa)
* ''Tephrosia humberti'' N. Dumaz. (Voatelinondry vavy).
* ''Tephrosia linearis'' Pers. (Manaribe).
* ''Tephrosia lyallii'' Baker. (Fokongaga).
* ''[[Tephrosia pungens]]'' -- taivositse (jm)
* ''Tephrosia retamoides'' Solederer. (Kifafalahy).
* ''[[Terminalia mantaly]]'' H. Perr (→? ''Terminalia neotaliala'') -- mantalia, mantaliala, mantaly, talio, taly, tsihazo (jm)
* ''Tetracera rutenbergii'' Buch. (Vahy marâna)
* ''Tetradenia fruticosa'' Benth (Bororona)
* ''Tetradenia hildebrandtii'' Briquet (Bororona manala ratsy)
* ''[[Tetraena madagascariensis]]'' -- filatatao (jm)
* ''Thunbergia leucorhiza'' R. Benoist (Vahimavana)
* ''Thunbergia platyphylla'' Baker (Voakerépoka, Voanjomanga an-tanety)
* ''[[Toddalia asiatica]]'' Lamarck. (Kasimba)
* ''Toneria pedunculari-formis'' Bonati. (Kimataho Lahy)
* ''Torenia parviflora'' Buch. Hamilt. (Ananotsy)
* ''Torenia stolonifera'' Bojer. (Tsakomanta)
* ''[[Tragia furialis]]'' Bojer (Takilo-dambo)
* ''Trema commersonii'' Blume (Vakoka)
* ''[[Trema orientalis]]'' Blume''.'' ''--'' andraraizina, andrareza, andrarezina, andrarezo, angesoba, angezoka, hazongazona, ilaibaratra, selivaratsy, tsivakimbaratra, &lt;u&gt;vakoka&lt;/u&gt; (jm)
* ''[[Tridax procumbens]]'' L. -- angamay, angea (mj) 
* ''Tristemma virusanum'' Jussieu. (Voatrotrokala).
* ''Triumphetta rhomboidea''. (Hafotsokina II)
* ''Tueraea sericea'' Smith. (Lafara)
* ''Tueraea sericea'' Smith. (Lafara)
* ''[[Typha angustifolia]]'' Linné. (Kivondrona).
* ''Typhonodorum lildleyanum'' Schott (Viha)

=== U ===
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Uapaca bojeri]]'' Baillon --  hazondandy, &lt;u&gt;tapia&lt;/u&gt;, voampaka, voatapia
* ''[[Uncarina stellulifera]]'' -- farehetse, farehetsy,  farehitsy,
* ''Urera acuminata'' Gaudichaud. (Miandambo).
* ''Usnea'' sp. (Lomotra hazo).
* ''Uvaria acuminata'' var. ''catocarpa''  (Diles) Cavaco (Senaseria)

=== V ===
[[Sary:Voacanga thouarsii-fruit-2.jpg|vignette|206x206px|Folitra, kaboka, kanga, montafara, montaka, voakanga (''[[Voacanga thouarsii]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''Vaccinium secundiflorum'' Hook. (Voamantsitainakoho, voatsitakajaza)
* ''[[Vanilla decaryana]]'' -- amalo,  vaitranamalona (jm)
* ''Vaucheria sesselis'' DC (Lomo-drano)
* ''Vepris fitoravina'' H. Perr. (Ampody fitoravina)
* ''Vepris nitida'' Verdoorn. (Ampody vato)
* ''[[Vernonia alleizettes]]'' Humbert (Ambiaty lahy)
* ''Vernonia appendiculata'' Less (→ ''[[Gymnanthemum appendiculatum]]'') -- &lt;u&gt;ambiaty&lt;/u&gt;
* ''[[Vernonia capitata]]'' Baker (Kijelajahy)
* ''[[Vernonia cinerea]]'' Less (Ramiary I)
* ''[[Vernonia diversifolia]]'' Bojer ex DC (Tsiatosika)
* ''[[Vernonia erythromarula]]'' Klatt (Lahimena II)
* ''[[Vernonia garnieriana]]'' Klatt (Hazomavo)
* ''[[Vernonia garnieriana]]'' Klatt (Pela Lahy)
* ''[[Vernonia glutinosa]]'' DC (Kanda)
* ''[[Vernonia nudicaulis]]'' Lers (Lahimena I)
* ''[[Vernonia pectorali]]&lt;nowiki/&gt;s'' Baker (Sakatavilotra)
* ''[[Vernonia polygalaefolia]]'' Lessing (Ramanjoko)
* ''[[Vernonia pratensis]]'' Klatt (Anambohitra I)
* [[Vernonia secundifolia|''Vernonia secundifolia'' var. ''dolicholepis'']] Humbert (Masimposaina)
* ''[[Vernonia]] sp.'' (Reniomby)
* ''[[Vernonia trinervis]]'' (Bojer ex DC) Drake (Anambohitra II)
* ''[[Vigna angivensis]]'' Baker. (Avoko).
* ''[[Vigna capensis]]'' Walpig. (Masontantely).
* ''[[Vitex betsiliensis]]'' Humbert. (Sevambato)
* ''[[Voacanga thouarsii]]'' -- akanga, akangahazo, akangarano, akangatsimangolonanaka, folitra, haboka, kabodrano, kaboka, kabokankoraka, kaboke, kanga, kangarano, kapoka, koraka, montafara, montaka, voakanga, voakangarano

=== W ===
[[Sary:Wahlenbergia undulata 1DS-II 4-0855.jpg|vignette|232x232px|Sofintotozy (''[[Wahlenbergia undulata]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Walhenbergia madagascariensis]]'' ADC (Sofintotozy)
* ''[[Wahlenbergia undulata]]'' (←''Wahlenbergia bojeri'' ADC) (Anantahalaka II lahy)
* ''Wedelia elongata'' Vatke (Kijitina)
* ''[[Weinmannia bojeriana]]'' Tulasne (Sokia)
* ''[[Weinmannia lucens]]'' Baker (Lalona)
* ''[[Woodfordia fructicosa]]'' (L) S. Kurtz. (←''Woodfordia floribunda'' L. Kurtz.) ''--''  arify, lambohenjana

=== X ===
[[Sary:Xerosicyos danguyi 18547418.jpg|vignette|215x215px|Takisakisaka, tapisaka (''[[Xerosicyos danguyi]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Xerochlamys pilosa]]'' Baker (Laro)
* ''[[Xerosicyos danguyi]]'' -- kitsakitsakoba, takisakisaka, tapisaka, taposaka (jm)
* ''[[Xyris semifuscata]]'' Bojer. (Sorobatritra).

=== Y ===
[[Sary:Youngja japonica2.jpg|vignette|212x212px|''[[Youngia japonica]]'']]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''

* ''[[Youngia japonica]]''
* ''[[Yushania madagascariensis]]''

=== Z ===
[[Sary:Zingiber officinale 230935597.jpg|vignette|206x206px|Sakaitany, sakamalao, sakarivo, sakaviro (''[[Sakamalao|Zingiber officinale]]'')]]
[[Sary:Ziziphus jujuba, Santa Coloma de Farners.jpg|vignette|208x208px|Mokonazy, tsinefo (''[[Ziziphus jujuba]]'')]]
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''
* ''[[Zanthoxylum decaryi]]'' -- manago, manongo, manongovola, manongovolo (jm) 
* ''[[Zanthoxylum madagascariense]]'' Baker. -- &lt;u&gt;fahavalonkazo&lt;/u&gt;, &lt;u&gt;hazomiarotena&lt;/u&gt;, manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zanthoxylum mananarense]]'' -- vohantsilana
* ''[[Zanthoxylum thouvenotii]]'' -- tsihanimpotsy, tsihanimpoza, tsilompoza
* ''[[Zanthoxylum tsihanimposa]]'' -- manongo, tsihanimpoza
* ''[[Zea mays]]'' -- baby, batribatry, karanange, katsabato, katsabotso, katsaka, kipotsika, sako, tsako, tsakotsako, tsatsako (jm)
* ''[[Zehneria perrieri]]'' (Baker) Keraudren (voantangonala)
* ''[[Zehneria rutenbergiana]]'' (Cogniaux) Keraudren (voantangondolo)
* ''[[Sakamalao|Zingiber officinale]] -''- sakaitany, sakamalao, sakamalaokely, sakarivo, sakaviro
* ''[[Zingiber zerumbet]]'' L. (sakarivondambo)
* ''[[Ziziphus jujuba]]'' Lamarck. (mokonazy).
* ''[[Ziziphus mauritiana]]'' (jereo koa ''[[Ziziphus jujuba]]'') -- tsinefo (mj)
* ''[[Zornia diphylla]]'' Pers''.'' (famahipaihana)
'''[[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#A|A]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#B|B]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#C|C]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#D|D]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#E|E]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#F|F]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#G|G]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#H|H]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#I|I]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#J|J]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#K|K]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#L|L]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#M|M]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#N|N]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#O|O]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#P|P]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Q|Q]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#R|R]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#S|S]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#T|T]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#U|U]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#V|V]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|W]]- [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#W|X]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Y|Y]] - [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara#Z|Z]]'''

== Jereo koa ==
* [[Zavamaniry eto Madagasikara]]
* [[Zavamaniry fanao fanafody]]
* [[Tambavy]]
* [[Jardins du monde]]

* [[Institut Malgache de Recherches Appliquées]] (IMRA)
* [[Centre National de Recherche d'Application Pharmaceutique]] (CNARP)
* [[Valan-javamaniry amam-bibin' i Tsimbazaza|Parc Botanique et Zoologique de Tsimbazaza]] (PBZT)
* [[Lisitry ny anaran-javamaniry fanao fanafody amin' ny teny malagasy]]

== Fanovozan-kevitra ==

* Alex Maminiaina Andrianavalonirina &amp; Voahangy Vestalys Ramanandraibe, ''[https://www.google.com/search?q=Alex+Maminiaina+Andrianavalonirina+%26+Voahangy+Vestalys+Ramanandraibe%2C+%C3%89tude+ethnobotanique+des+plantes+m%C3%A9dicinales+du+district+d%E2%80%99Antanifotsy%2C+r%C3%A9gion+de+Vakinankaratra&amp;oq=Alex+Maminiaina+Andrianavalonirina+%26+Voahangy+Vestalys+Ramanandraibe%2C+%C3%89tude+ethnobotanique+des+plantes+m%C3%A9dicinales+du+district+d%E2%80%99Antanifotsy%2C+r%C3%A9gion+de+Vakinankaratra&amp;gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOdIBCDM3MzRqMGo5qAIAsAIB&amp;sourceid=chrome&amp;ie=UTF-8 Étude ethnobotanique des plantes médicinales du district d’Antanifotsy, région de Vakinankaratra]'', 2023
* ''[https://publication.lecames.org/index.php/pharm/issue/view/151 Pharmacopée et Médecine Traditionnelle Africaine]'', vol. 22, n°1, 2023.
* Allorge, L. (2008). ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/130812-Manuel-JDM-Mada_CORRIGE_V3.pdf Plantes de Madagascar, Atlas]''. Éditions Ulmer.
* Beaujard, P. (1983). ''[https://www.persee.fr/doc/hom_0439-4216_1984_num_24_3_368524 Princes et paysans. Les tanala de l'Ikongo]''
* Beaujard, P. (1988). ''Plantes et dualisme de nature : La pharmacopée malgache''. In: ''Nouvelles de'' l'archéologie.
* Boiteau, P. (1986). ''[https://fr.scribd.com/document/658620430/Precis-de-Matiere-Medicale-Malgache-P-Boiteau Précis de matière médicale malgache]''. Édition de la Librairie de Madagascar.
* Boiteau, P. et Allorge-Boiteau, L. (1993). ''[https://books.google.mg/books/about/Plantes_m%C3%A9dicinales_de_Madagascar.html?hl=fr&amp;id=zDVtAzN-A9YC&amp;redir_esc=y Plantes médicinales de Madagascar]''. Éditions Karthala,1 janv. 1993 - 135 p
* Debray, M., Jacquemin, H. &amp; Razafindrambaon, ''[https://www.persee.fr/doc/caoum_0373-5834_1974_num_27_106_4512_t1_0206_0000_2 Contribution à l'iventaire des plantes médicinales de Madagascar]'', [[ORSTOM]], Travaux et Documents n° 8, 1971.
* Debray, M., &quot;[https://www.ethnopharmacologia.org/prelude2020/pdf/biblio-hd-28-debray.pdf Médecine et pharmacopée traditionnelles à Madagascar]&quot;'', Études Médicales,'' 1975 
* Descheemaeker, A. (2021). ''[https://search.worldcat.org/fr/title/32971526 Ravi-maitso, plantes médicinales malgaches]''. Réédité par le Musée de la Photographie de Madagascar.
* Heckel, E. (1910). &quot;[https://agris.fao.org/search/en/providers/122535/records/65de11320f3e94b9e5ca3ce8 Catalogue alphabétique des plantes utiles et en particulier des plantes médicinales et toxiques de Madagascar]&quot;, ''Annales du Musée Colonial de Marseille''.
* Jean Pierre Nicolas, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2017/02/Plante-m%C3%A9dicinale-du-nord-de-madagascar.pdf Plantes médicinales du Nord de Madagascar : ethnobotanique antakarana et informations scientifiques]'', Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], 2012, 296 p.
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/02/Manuel-Sante-Jardins-du-Monde-Version-web.pdf Manuel d’utilisation des plantes médicinales du nord de Madagascar version française]'',
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/02/Formation-recolte-sechage-et-conditionnement-des-plantes-medicinales-version-web.pdf Livret  récolte séchage et conditionnement des plantes médicinales – version malgache]'',
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2025/08/2025-HT-diabete-MST.pdf Livret  Hypertension, Diabète et MST – version malgache]'',
* Jardins du monde, ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/Les-plantes-m%C3%A9dicinales-de-la-r%C3%A9gion-nord-de-Madagascar-ethnobotanique-ethnopharmacologie.pdf Plantes médicinales de la région Nord de Madagascar] —'' Ethnobotanique et ethnopharmacologie, 2005.
* Jean-Baptiste Gallé, Allison Ledoux, Sophie Groeber, Jean-Pierre Nicolas 2014. ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2018/01/Livret_PMSOM_Version_site.pdf Quelques plantes employées dans le Sud Ouest de Madagascar].'' Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], Brasparts, 165 p.
* L'Homme et l'Environnement (2011). ''[http://www.agriculture-biodiversite-oi.org/en/Library/Books/Inventaire-des-plantes-medicinales-de-Vohimana-Madagascar Inventaire des plantes médicinales de Vohimana Madagascar]''. Éditions Phyto-logic.
* Nicolas, J.-P. (2012). ''[https://www.ethnopharmacologia.org/prelude2020/pdf/biblio-hn-42-nicolas.pdf Plantes médicinales du Nord de Madagascar : Ethnobotanique et automédication]''. Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]].
* Nicolas, J.-P. et Jardins du Monde (2012). ''Plantes médicinales du Nord de Madagascar : Une approche ethnopharmacologique''.
* Novy, J. W. (1997). ''Spices of life: Ethnobotany and medicinal properties of Madagascar's floristic diversity''. In: ''Natural Change and Human Impact in Madagascar''. Smithsonian Institution Press.
* Pernet, R. (1957). ''[https://www.arsie.mg/fr/metadata/les-plantes-medicinales-malgaches-catalogue-de-nos-connaissances-chimiques-et--529058/edit Les plantes médicinales malgaches : Catalogue de nos connaissances chimiques et pharmacologiques]''. Mémoires de l'Institut Scientifique de Madagascar.
* Pierre Boiteau &amp; Lucile Allorge-Boiteau, ''Plantes médicinales de Madagascar,'' Éditions ACCT / Karthala, 1993, 135 p.
* Pierre Boiteau, Marc Boiteau &amp; Lucile Allorge-Boiteau, ''Index des noms scientifiques avec leurs équivalents malgaches'', Alzieu Éditions, 1997.
* Pierre Boiteau, ''Précis de matière médicale malgache,'' 2e édition, ACCT, 1986.
* ''Plantes médicinales du Sud-Ouest de Madagascar,'' Ethnobotanika / [[Jardins du monde|Jardins du Monde]], 2015.
* Quansah, N. (1988). ''Ethnomedicine in the Manongarivo Special Reserve''. WWF/UNESCO.
* Rabesa, Z. A. (1986). ''[https://www.sudoc.abes.fr/cbs/DB=2.1/SRCH?IKT=12&amp;TRM=097787353 Pharmacopée de l'Alaotra]''.
* Randrianarivelo, R. (2015). ''Étude de l'activité antimicrobienne d'une plante endémique de Madagascar : [[Cinnamosma fragrans]]''. Thèse de doctorat, Université d'Antananarivo.
* Rasoanaivo, P., et al. (1992). ''Medicinal plants used to treat malaria in Madagascar''. Journal of Ethnopharmacology.
* ''Santé de la famille et plantes médicinales à Madagascar'', Ethnobotanika, 2013.
* Manuel pratique destiné à la santé communautaire et à l’usage familial des plantes médicinales.
* Sophie Groeber, Nina Joé Maka, Jean-Pierre Nicolas et al., 2013., ''[https://www.jardinsdumonde.org/wp-content/uploads/2016/03/1306-Kobaby-Histoires-illustrees-usage-des-plantes-medicinales-Madagascar.pdf Kobaby : histoires illustrées sur l’usage des plantes médicinales de Madagascar]'', Éditions [[Jardins du monde|Jardins du Monde]].
* Verohanitra Rafidison et al. ''Synthèse et analyse de données sur les inventaires de plantes médicinales de Madagascar - Ethnobotany Research and Applications'', 2019.

== Loharano ==</text>
      <sha1>opq815mzp9i3q84mc0mj4dm8m3n9w4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hidromorfôna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299113</id>
    <revision>
      <id>1147032</id>
      <parentid>1135387</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T13:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <origin>1147032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11012" sha1="hmv04vgw56l2bi76jg43tebr34mveop" xml:space="preserve">{{Infobox drug
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =464191262
|image            =Hydromorphone skeletal.svg
|width            =180
|alt              =Structural formula of hydromorphone
|image2           =Hydromorphone molecule spacefill.png
|width2           =
|alt2             =Space-filling model of hydromorphone

&lt;!-- Names --&gt;
|pronounce        =
|tradename        =Dilaudid, Hydromorph Contin, Palladone, others
|synonyms         =Dihydromorphinone, dillies
|IUPAC_name       =4,5-α-Epoxy-3-hydroxy-17-methyl morphinan-6-one

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|class            =[[Opioid]]&lt;ref name=AHFS2019/&gt;
|uses             =[[Pain]]&lt;ref name=AHFS2019/&gt;
|side_effects     =Dizziness, sleepiness, nausea, itchiness, constipation&lt;ref name=AHFS2019/&gt;
|interactions     =&lt;!-- notable interactions --&gt;
|pregnancy_AU     =C
|pregnancy_AU_comment=&lt;ref name=&quot;Drugs.com pregnancy&quot;&gt;{{cite web | title=Hydromorphone Use During Pregnancy | website=Drugs.com | date=19 November 2019 | url=https://www.drugs.com/pregnancy/hydromorphone.html | access-date=16 May 2020 | archive-date=26 November 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20201126092653/https://www.drugs.com/pregnancy/hydromorphone.html | url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|pregnancy_US     =N
|pregnancy_US_comment=&lt;ref name=&quot;Drugs.com pregnancy&quot; /&gt;
|breastfeeding    =
|routes_of_administration=By mouth, intramuscular, intravenous, subcutaneous
|onset            =15 to 30 min&lt;ref name=AHFS2019/&gt;
|duration_of_action=4 to 5 hrs&lt;ref name=AHFS2019/&gt;
|defined_daily_dose=20 mg (by mouth)&lt;ref name=WHO2020DDD&gt;{{cite web |title=WHOCC - ATC/DDD Index |url=https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=N02AA03 |website=www.whocc.no |access-date=9 September 2020 |archive-date=6 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200806152716/https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code=N02AA03 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;4 mg (injection, rectal)&lt;ref name=WHO2020DDD /&gt;
|typical_dose     =2 to 4 mg by mouth&lt;ref name=Tara2009&gt;{{cite book |last1=Hamilton |first1=Richard J. |title=Tarascon Pharmacopoeia |date=December 2009 |publisher=Jones &amp; Bartlett Learning |isbn=978-0-7637-7768-5 |page=12 |url=https://www.google.ca/books/edition/Tarascon_Pharmacopoeia/Urmh7ylCXnoC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Tarascon+pharmacopoeia+hydromorphone&amp;pg=PA12 |language=en |access-date=8 August 2022 |archive-date=19 August 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220819003452/https://www.google.ca/books/edition/Tarascon_Pharmacopoeia/Urmh7ylCXnoC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Tarascon+pharmacopoeia+hydromorphone&amp;pg=PA12 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|dependency_liability=High&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bonewit-West |first1=Kathy |last2=Hunt |first2=Sue A. |last3=Applegate |first3=Edith |title=Today's Medical Assistant: Clinical and Administrative Procedures |date=2012 |page=571 |publisher=Elsevier Health Sciences |isbn=9781455701506 |url=https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&amp;pg=PA571 |language=en |access-date=20 August 2019 |archive-date=28 July 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200728034412/https://books.google.com/books?id=YalYPI1KqTQC&amp;pg=PA571 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- External links --&gt;
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|hydromorphone-hydrochloride}}
|MedlinePlus      =a682013

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =S8
|legal_CA         =Schedule I
|legal_DE         =Anlage III
|legal_NZ         =Class B
|legal_UN         =N I
|legal_UK         =Class A
|legal_UK_comment =and Classified Drug
|legal_US         =Schedule II
|legal_status     =
|DailyMedID       =Hydromorphone

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =By mouth: 30–35%, Intranasal: 52–58%&lt;ref name=&quot;pmid12818953&quot;&gt;{{cite journal |vauthors = Coda BA, Rudy AC, Archer SM, Wermeling DP |title = Pharmacokinetics and bioavailability of single-dose intranasal hydromorphone hydrochloride in healthy volunteers |journal = Anesth. Analg. |volume = 97 |issue = 1 |pages = 117–23, table of contents |date = July 2003 |pmid = 12818953 |doi = 10.1213/01.ANE.0000066311.40978.4F |url = |citeseerx = 10.1.1.551.6509 }}&lt;/ref&gt; IV/IM:100%
|protein_bound    =20%
|metabolism       =Aty
|elimination_half-life=2–3 hours&lt;ref name=&quot;pmid6165742&quot;&gt;{{cite journal |vauthors = Vallner JJ, Stewart JT, Kotzan JA, Kirsten EB, Honigberg IL |title = Pharmacokinetics and bioavailability of hydromorphone following intravenous and oral administration to human subjects |journal = J Clin Pharmacol |volume = 21 |issue = 4 |pages = 152–6 |date = April 1981 |pmid = 6165742 |doi = 10.1002/j.1552-4604.1981.tb05693.x |url = }}&lt;/ref&gt;
|excretion        =Kidney

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =17
|H                =19
|N                =1
|O                =3
|SMILES           =O=C4[C@@H]5Oc1c2c(ccc1O)C[C@H]3N(CC[C@]25[C@H]3CC4)C
|StdInChI         =1S/C17H19NO3/c1-18-7-6-17-10-3-5-13(20)16(17)21-15-12(19)4-2-9(14(15)17)8-11(10)18/h2,4,10-11,16,19H,3,5-8H2,1H3/t10-,11+,16-,17-/m0/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =WVLOADHCBXTIJK-YNHQPCIGSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|solubility       =[[hydrochloride|HCl salt]]: 333
|urine            =&lt;4 days&lt;ref&gt;{{cite web |title=Interpreting Urine Drug Tests (UDT) |url=https://www.childhealthbc.ca/media/498 |access-date=24 October 2023 |archive-date=25 October 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231025202836/https://www.childhealthbc.ca/media/498 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|drug_name        =Hydromorphone
}}Ny Hydromorphone, fantatra ihany koa amin’ny hoe dihydromorphinone, ary amidy amin’ny anarana ara-barotra Dilaudid sy hafa, dia fanafody ao amin’ny sokajin’ny opioid, ampiasaina indrindra amin’ny fitsaboana fanaintainana antonony ka hatramin’ny mafy. [1]

Amin’ny ankapobeny, ny fampiasana maharitra azy dia matetika natokana ho an’ny fanaintainana mifandray amin’ny homamiadana. [2] Azo omena amin’ny endrika samihafa izy io, anisan’izany ny fihinanana am-bava, ny tsindrona ao anaty lalan-drà (intravenous), ny tsindrona amin’ny hozatra (intramuscular), na ny tsindrona eo ambanin’ny hoditra (subcutaneous administration). [1]

Amin’ny ankapobeny, manomboka miseho ao anatin’ny antsasak’adiny ny vokany, ary mety haharitra hatramin’ny adiny dimy eo ho eo. [1]

Anisan'ny voka-dratsiny mahazatra ny fanina, ny rendremana, ny maloiloy, ny mangidihidy ary ny fitohanana.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot;&gt;{{Cite web|title=Hydromorphone Hydrochloride Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/hydromorphone-hydrochloride.html|website=Drugs.com|publisher=American Society of Health-System Pharmacists|access-date=15 April 2019|language=en|archive-date=1 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601084504/https://www.drugs.com/monograph/hydromorphone-hydrochloride.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Mety ahitana voka-dratsy lehibe ny fampiasana tafahoatra, ny tosidrà ambany, ny fikorontanan-tsaina, ny fahaketrahana amin'ny taovam-pisefoana ary ny serotonin syndrome.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt; Ny fampihenana haingana ny fatra dia mety hiteraka fisintahana amin'ny opioid.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt; Amin'ny ankapobeny, tsy soso-kevitra ny fampiasana azy mandritra [[Fitondrana vohoka|ny fitondrana vohoka]] na ny fampinonoana.&lt;ref name=&quot;Preg2019&quot;&gt;{{Cite web|title=Hydromorphone Use During Pregnancy|url=https://www.drugs.com/pregnancy/hydromorphone.html|website=Drugs.com|access-date=15 April 2019|language=en|archive-date=26 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201126092653/https://www.drugs.com/pregnancy/hydromorphone.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Inoana fa miasa amin'ny alàlan'ny fampandehanana ireo mpandray opioid ny hydromorphone, indrindra fa ao amin'ny atidoha sy ny hazondamosina.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt; Hydromorphone 2&amp;nbsp;mg amin'ny vava dia mitovy amin'ny 10 eo ho eo&amp;nbsp;mg morphine am-bava.&lt;ref name=&quot;BNF76&quot;&gt;{{Cite book|title=British national formulary: BNF 76|date=2018|publisher=Pharmaceutical Press|isbn=9780857113382|pages=24, 456|edition=76}}&lt;/ref&gt;

Nahazo patanty ny Hydromorphone tamin'ny 1923.&lt;ref name=&quot;Fis2006&quot;&gt;{{Cite book|last=Fischer|first=Jnos|last2=Ganellin|first2=C. Robin|title=Analogue-based Drug Discovery|date=2006|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9783527607495|page=526|url=https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA526|language=en|access-date=2 March 2019|archive-date=1 August 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200801190437/https://books.google.ca/books?id=FjKfqkaKkAAC&amp;pg=PA526|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ao amin'ny lisitry ny fanafody tena ilaina ao amin'ny Fikambanana Iraisam-pirenena Momba ny Fahasalamana izany.&lt;ref name=&quot;WHO22nd&quot;&gt;{{Cite book|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 22nd list (2021)|year=2021|hdl=10665/345533|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MHP/HPS/EML/2021.02|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt; Azo alaina amin'ny endrika fanafody tsy misy fangarony izy io.&lt;ref name=&quot;AHFS2019&quot; /&gt; Any Royaume-Uni dia mitentina £0.32 eo ho eo isaky ny 2 ny NHS .&amp;nbsp;mg takelaka tamin'ny taona 2019.&lt;ref name=&quot;BNF76&quot; /&gt; Any Etazonia, ny vidin'ny ambongadiny amin'io vola io dia eo amin'ny 0.07 {{US$}} eo ho eo.&lt;ref name=&quot;NADAC2019&quot;&gt;{{Cite web|title=NADAC as of 2019-02-27|url=https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-02-27/s7c9-pfa6|website=Centers for Medicare and Medicaid Services|access-date=3 March 2019|language=en|archive-date=6 March 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190306044447/https://data.medicaid.gov/Drug-Pricing-and-Payment/NADAC-as-of-2019-02-27/s7c9-pfa6|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Tamin'ny taona 2017, io no fanafody faha-205 be mpampiasa indrindra any Etazonia, miaraka amin'ny fanafody mihoatra ny roa tapitrisa.&lt;ref name=&quot;ref&quot;&gt;{{Cite web|title=The Top 300 of 2020|url=https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|website=ClinCalc|access-date=11 April 2020|archive-date=12 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210212142534/https://clincalc.com/DrugStats/Top300Drugs.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ref1&quot;&gt;{{Cite web|title=Hydromorphone Hydrochloride - Drug Usage Statistics|website=ClinCalc|url=https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/HydromorphoneHydrochloride|access-date=11 April 2020|archive-date=11 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200411201147/https://clincalc.com/DrugStats/Drugs/HydromorphoneHydrochloride|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Avy amin'ny morphine no nanaovana ny hydromorphone.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Vardanyan|first=Ruben|last2=Hruby|first2=Victor|title=Synthesis of Essential Drugs|date=2006|publisher=Elsevier|isbn=9780080462127|page=25|url=https://books.google.ca/books?id=Jjc7KYWZdOYC&amp;pg=PA25|language=en|access-date=15 April 2019|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828113548/https://books.google.ca/books?id=Jjc7KYWZdOYC&amp;pg=PA25|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== References ==
&lt;references /&gt;
[[Category:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>hmv04vgw56l2bi76jg43tebr34mveop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cupressus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299285</id>
    <revision>
      <id>1147073</id>
      <parentid>1136205</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="eogrztffcvbt5st70aakfv6a4qp2r26" xml:space="preserve">[[Sary:Med Cypress.jpg|vignette|513x513px|''Cupressus sempervirens'']]
Ny '''''Cupressus''''' dia antokon-javamaniry maitso lalandava ao amin' ny fianakaviana ''[[Cupressaceae]]'', ao amin' ny fiolaharana [[Pinales]], teratany any amin' ny faritra manana toetany antonony ao amin' ny [[Ila bolantany avaratra|Ila Bolantany Avaratra]]. Hazo izy ireo. Miovaova eo anelan' ny 16 ka hatramin' ny 31 ny isan' ny karazana ekena tafiditra ao anatin' io antoko io, na mihoatra aza, arakaraka ny mpanoratra. Karazana maro no ambolena ho hazo haingon-tanàna. Ny ''Cupressus'' dia anisan' ny kônifera (''[[Pinophyta]]'').

== Lisitry ny karazana ==
Inty ny lisitry ny karazana:

* ''Cupressus abramsiana'' C. B. Wolf
* ''Cupressus arizonica'' Greene
* ''Cupressus atlantica''
* ''Cupressus austrotibetica'' Silba
* ''Cupressus bakeri'' Jeps.
* ''Cupressus benthamii'' Endl.
* ''Cupressus cashmeriana'' Carrière
* ''Cupressus chengiana'' S.Y.Hu
* ''Cupressus duclouxiana'' Hickel
* ''Cupressus dupreziana''
* ''Cupressus forbesii'' Jeps.
* ''Cupressus funebris'' Endl.
* ''Cupressus gigantea'' W.C.Cheng &amp; L.K.Fu
* ''Cupressus glabra'' Sudworth
* ''Cupressus goveniana'' Gordon
* ''Cupressus guadalupensis'' S. Watson
* ''Cupressus lusitanica'' Mill.
* ''Cupressus macnabiana'' A. Murray
* ''Cupressus macrocarpa'' Hartw. ex Gordon
* ''Cupressus montana'' Wiggins
* ''Cupressus nevadensis'' Abrams
* ''Cupressus nootkatensis'' D. Don
* ''Cupressus pygmaea'' (Lemmon) Sargent
* ''Cupressus sargentii'' Jeps.
* ''[[Cupressus sempervirens]]'' L.
* ''Cupressus stephensonii'' C.B.Wolf
* ''Cupressus tonkinensis'' Silba
* ''Cupressus torulosa'' D. Don
* ''Cupressus vietnamensis'' (Farjon &amp; Hiep) Silba

=== Safiotra ===

* ''Cupressus'' ×''leylandii'' A.B.Jacks. &amp; Dallim. (''Cupressus macrocarpa'' × ''Cupressus nootkatensis'')
* ''Cupressus'' ×''notabilis'' (A.F.Mitchell) Silba (''Cupressus glabra'' × ''Cupressus nootkatensis'')
* ''Cupressus'' ×''ovensii'' (A.F.Mitchell) Silba (''Cupressus lusitanica'' × ''Cupressus nootkatensis'')

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Ny karazana ''Cupressus'' hita eto [[Madagasikara]] , izay atao hoe '''kipreso''' (na '''kypreso''') dia tsy teratany fa nampidirina. Ireto izy ireo:

* ''[[Cupressus arizonica]]''
* ''[[Cupressus lusitanica]]''
* ''[[Cupressus macrocarpa]]'' (izay ndraindray niova antoko ka lasa ''[[Hesperocyparis macrocarpa]]'' ankehitriny)
* ''[[Cupressus sempervirens]]''

== Jereo koa ==

* ''[[Pinus]]''
* [[Araucaria (zavamaniry)|''Araucaria'' (zavamaniry)]]</text>
      <sha1>eogrztffcvbt5st70aakfv6a4qp2r26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esther Nirina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299628</id>
    <revision>
      <id>1147139</id>
      <parentid>1142851</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T08:51:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4862" sha1="fraeikspistpnxcl33a68aptzcpaigk" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa=Esther Ranirinaharitafika
|Sary=}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny.
https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html Nanangana sekoly, tranomboky, ary dispensaire tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malgache.https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny Faritry ny Ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny fiteny maro (Anglisy, Alemanina, sns) ary ampianarina any amin'ny Oniversite ho an'ireo mandalina ny literatiora frankofona.

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza azy teto Antananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>fraeikspistpnxcl33a68aptzcpaigk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147140</id>
      <parentid>1147139</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T08:52:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4872" sha1="i66m3fh5odlu8u5v2w4uzo2owjcg3au" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|anarana hafa=Esther Ranirinaharitafika
|Sary=|maty=2004}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny.
https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html Nanangana sekoly, tranomboky, ary dispensaire tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malgache.https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny Faritry ny Ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny fiteny maro (Anglisy, Alemanina, sns) ary ampianarina any amin'ny Oniversite ho an'ireo mandalina ny literatiora frankofona.

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza azy teto Antananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>i66m3fh5odlu8u5v2w4uzo2owjcg3au</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147141</id>
      <parentid>1147140</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T08:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4865" sha1="hk1r8lqsdqt712s68b8ab4r9c4udm60" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny.
https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html Nanangana sekoly, tranomboky, ary dispensaire tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malgache.https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny Faritry ny Ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny fiteny maro (Anglisy, Alemanina, sns) ary ampianarina any amin'ny Oniversite ho an'ireo mandalina ny literatiora frankofona.

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza azy teto Antananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>hk1r8lqsdqt712s68b8ab4r9c4udm60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147142</id>
      <parentid>1147141</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T08:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4871" sha1="lm9wff5wugb55spaoyxrmral9uaae6t" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny.
https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malgache.https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny Faritry ny Ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny fiteny maro (Anglisy, Alemanina, sns) ary ampianarina any amin'ny Oniversite ho an'ireo mandalina ny literatiora frankofona.

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza azy teto Antananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>lm9wff5wugb55spaoyxrmral9uaae6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147143</id>
      <parentid>1147142</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T08:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4879" sha1="1ihzioi2foujwppr1m7q7snowy5cs3o" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny.
https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malgache.https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny Faritry ny Ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny fiteny maro (Anglisy, Alemanina, sns) ary ampianarina any amin'ny Oniversite ho an'ireo mandalina ny literatiora frankofona.

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza azy teto Antananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>1ihzioi2foujwppr1m7q7snowy5cs3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147144</id>
      <parentid>1147143</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:00:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4770" sha1="hpqier3tb5g6enr9hbzedljn8rgph2v" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny.
https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malgache.https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny t

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>hpqier3tb5g6enr9hbzedljn8rgph2v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147145</id>
      <parentid>1147144</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>nanamboatra fomba fametrahana loharano</comment>
      <origin>1147145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4876" sha1="bgpptprfcp5e3t18vofey8apa8rui1b" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malgache.https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny t

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>bgpptprfcp5e3t18vofey8apa8rui1b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147146</id>
      <parentid>1147145</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4780" sha1="s7wy5afd657ayp5evaj9rxq6bfqqk7d" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malgache.https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny t

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>s7wy5afd657ayp5evaj9rxq6bfqqk7d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147147</id>
      <parentid>1147146</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4854" sha1="0m3yecyc679j8mm1rdib1f9jsxxvuz7" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malgache.https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny t

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>0m3yecyc679j8mm1rdib1f9jsxxvuz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147148</id>
      <parentid>1147147</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4790" sha1="tb159iw2h8w4adbsvv6fpe42626e5f9" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malgache.https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny t

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>tb159iw2h8w4adbsvv6fpe42626e5f9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147149</id>
      <parentid>1147148</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:05:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4830" sha1="a1yow3lq3u2daeay2yocp2gj5p1509v" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malgache&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/nirina/&lt;/ref&gt;https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny t

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>a1yow3lq3u2daeay2yocp2gj5p1509v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147150</id>
      <parentid>1147149</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4830" sha1="s6zg1hd47dl13dxmxaqpg6pxycj4wlw" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malagasy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/nirina/&lt;/ref&gt;https://ile-en-ile.org/nirina/


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny t

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>s6zg1hd47dl13dxmxaqpg6pxycj4wlw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147151</id>
      <parentid>1147150</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:06:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4801" sha1="3f7luweefr18d5w7cdky0twh9medgss" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malagasy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/nirina/&lt;/ref&gt;


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny t

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>3f7luweefr18d5w7cdky0twh9medgss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147152</id>
      <parentid>1147151</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:07:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4875" sha1="s27bn2gzj2fg2u9jh6sb1emfam88mjc" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malagasy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/nirina/&lt;/ref&gt;


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny t

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;.
https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>s27bn2gzj2fg2u9jh6sb1emfam88mjc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147153</id>
      <parentid>1147152</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:08:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4810" sha1="p1y6s0hfugp2t1jyhaam4bu4kf4yx6c" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malagasy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/nirina/&lt;/ref&gt;


== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny t

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>p1y6s0hfugp2t1jyhaam4bu4kf4yx6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147154</id>
      <parentid>1147153</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4806" sha1="qt0sprgumx2fkvjz8ub7nmkhctar2hh" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malagasy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/nirina/&lt;/ref&gt;
== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny t

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>qt0sprgumx2fkvjz8ub7nmkhctar2hh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147155</id>
      <parentid>1147154</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:09:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4819" sha1="8gf86we2ewlfkc6hyst4i55o2co1ozu" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malagasy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/nirina/&lt;/ref&gt;
== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny teny frantsay.

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>8gf86we2ewlfkc6hyst4i55o2co1ozu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147156</id>
      <parentid>1147155</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4863" sha1="tv5995180zrqi7pyvooe27vnrgr2obi" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malagasy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/nirina/&lt;/ref&gt;
== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny teny frantsay.

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay.ntananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02968313/&lt;/ref&gt;.https://hal.science/hal-02968313/

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>tv5995180zrqi7pyvooe27vnrgr2obi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147157</id>
      <parentid>1147156</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T09:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4835" sha1="o0ek8ja44i0u5pfqbd8pye2rt877t1c" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Esther Nirina
|asa=[[Mpanoratra]]
|teraka=17 Novambra 1932
|toerana=Ambohimifangitra
|firenena=Madagasikara
|Sary=|maty=19 jona 2004|seha-pitiavana=Rabemananjara Guy}}

== Mombamomba Azy == 
'''Esther Nirina''' dia teraka tamin'ny 17 Novambra 1932 tany amin'ny Faritanin'[[Antananarivo]] izy. Nandany 30 taona teo ho eo tany Frantsa (Orléans) izy, nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary niasa tamin'ny fitantanana trano famakiam-boky. Tamin'ny taona 1990 dia niverina nipetraka teto Madagasikara izy, ary nodimandry tamin'ny 2004. 
Nantsoina hoe '''Esther Ranirinaharitafika''' tamin'izy mbola tanora, dia iray tamin'ireo '''mpanoratra sy poeta malagasy''' namirapiratra indrindra tamin'ny ''literatiora amin ' ny teny frantsay''. Na dia matetika tamin'ny teny frantsay aza no nosoratany, dia tsy mba niala tamin'ny kolontsaina sy ny toe-tsain'ny Malagasy ny aingam-panahiny
&lt;ref&gt;https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes&lt;/ref&gt; {{Wayback|url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 }}


== Ny fototra fiaviany ==
Zanak'i Rabetafika sy reniny teratany frantsay izy, ary nanambady an'i Guy Rabemananjara tamin'ny 1952. Nanana zanaka telo izy mivady: Franck, Nicole, ary Josiane. Nandany 37 taona tany Frantsa izy ireo talohan'ny niverenany teto Madagasikara tamin'ny 1990. Tsy nionona tamin'ny fanoratana fotsiny anefa izy, fa nampandroso ny ambanivohitra koa, indrindra tao Ambohimifangitra, ny tanindrazany.&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;Nanangana sekoly, tranomboky, ary toeram-pitsaboana tao izy. Mpikambana tao amin'ny Akademia Malagasy izy ary filoha mpanorina ny fikambanana mpanoratra S.E.R.O.I. (Société des Écrivains de la Région de l'Océan Indien) sampana Madagasikara. Nodimandry tamin'ny 19 jona 2004 teto Antananarivo izy, rehefa namela lova sarobidy ho an'ny haisoratra malagasy&lt;ref&gt;https://ile-en-ile.org/nirina/&lt;/ref&gt;
== Ny asa soratra nataony == 
Ireo Boky Tononkalo (''Recueils de poèmes'')
Ny ankamaroan'ny asa sorany dia nosoratany tamin'ny teny frantsay, nefa tena feno toe-tsaina sy fomba fisainana malagasy. Indro ny sasany:

* ''Silencieuse respiration (1975)'' : Boky voalohany navoakany tany [[Frantsa]] tao [[Orléans]]. Tamin'io no nanombohan'ny olona nahafantatra ny fomba fanoratany fohy nefa lalina.
* ''Simple voyelle (1980)'' : Maneho ny fikarohany ny lanjan'ny feo sy ny teny ao anatin'ny tononkalo.
* ''L’arrêt du jour (1991)'' : Nosoratany tamin'ny fotoana niverenany teto Madagasikara, misy ny fahatsiarovany ny tanindrazany.
* ''Mivolana an-tsoratra / Le dire par écrit'' (2004) : Boky farany navoakany talohan'ny nahafatesany. 

===Ny Fomba Fanoratany===
*'''Fohy nefa lalina''': Tsy tia tononkalo lava izy. Ny teny iray na roa fotsiny dia efa mitondra hevitra lalina.
* '''Ny Teny''': Nilaza izy fa ''mpindrana ny teny frantsay fotsiny mba hanehoana ny maha-malagasy azy''.
* '''Ny Mangina''' fanehoanan ny fahanginana ao anaty lahatsoratra.

==Ireo loka sy fankasitrahana==
Nahazo ny Loka lehiben'ny literatiora tany amin'ny faritry ny ranomasimbe Indiana. Ny sanganasany dia nadika tamin'ny teny frantsay.

== Ny Fianarana Nataony ==
Teraka tao Antsirabe izy tamin'ny 1932, ary io rahalahin-drainy mpitsabo io no nitaiza amin ' ny teny frantsay tao Antananarivo. Nianatra tany amin'ny sekoly frantsay izy tamin'ny fotoana nahazahoany azy, ka izany no nahatonga ny fianarany teto Madagasikara tamin'ny voalohany. Rehefa nifindra tany Frantsa izy tamin'ny 1953, dia nanohy nianatra ho mpitahiry boky. Niasa tao amin'ny tranombokim-panjakana tao Orléans izy nanomboka tamin'ny 1953 ka hatramin'ny 1983, ary tao no nifankahita tamin'ny tontolon'ny haisoratra sy ny boky, izay nanampy azy betsaka tamin'ny fahaizany manoratra&lt;ref&gt;https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html&lt;/ref&gt;

== Mampiavaka Azy == 
Mpikambana tao amin'ny Académie Malgache izy ary filoha mpanorina ny sendikan'ny mpanoratra teto Madagasikara. Ny fomba fanoratany dia fohy nefa lalina, matetika mampifandray ny traikefa tany am-pielezana sy ny fakan-drazana malagasy&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02968313/&lt;/ref&gt;.

== Loharano ==
{{Reflist}}
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes{{Wayback|1=url
# https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes |date=20260519140230 |url=https://ecritures.univ-lorraine.fr/publications/divers-editeurs/esther-nirina.-oeuvres-completes }}
# https://ile-en-ile.org/nirina/
# https://poetawebs.e-monsite.com/pages/sorapiainana/page-10.html
# https://hal.science/hal-02968313/


== Hijery ihany koa ==
[[Christine Razanamahasoa]]

[[Ranavalona I]]</text>
      <sha1>o0ek8ja44i0u5pfqbd8pye2rt877t1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Acalypha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>299707</id>
    <revision>
      <id>1147049</id>
      <parentid>1141948</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T17:00:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Anarana amin' ny teny malagasy</comment>
      <origin>1147049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4550" sha1="gcues5ja3e151gpjbwgpn8diz4zmlv6" xml:space="preserve">[[Sary:Acalypha hispida.jpg|vignette|368x368px|''Acalypha hispida'']]
Ny '''''Acalypha''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]''. Zavamaniry ahitra, hazo na kirihitra na hazo madinika izy ireo. Hita indrindra any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ny karazana ao aminy. Teratany any [[Amerika]] ny 60 % amin' ireo karazana ireo fa ny 30 % kosa atỳ [[Afrika]].

== Karazana notsongaina ==
Indreto ny karazana ''Acalypha'' notsonaina:

* ''Acalypha alopecuroidea'' Jacq.
* ''Acalypha amentacea'' Roxb.
* ''Acalypha arvensis'' Poepp.
* ''Acalypha australis'' L.
* ''Acalypha berteroana'' Müll. Arg.
* ''Acalypha bisetosa'' Bertero ex Spreng.
* ''Acalypha californica'' Benth.
* ''Acalypha caturus'' Blume
* ''Acalypha chamaedrifolia'' (Lam.) Müll. Arg.
* ''Acalypha deamii'' (Weath.) H.E. Ahles
* ''Acalypha gibsonii'' (J. Graham) M.R. Almeida
* ''Acalypha glechomaefolia'' A. Rich.
* ''Acalypha gracilens'' A. Gray
* ''Acalypha havanensis'' Müll. Arg.
* ''Acalypha hispida'' Burm. f.
* ''[[Acalypha indica]]'' L.
* ''Acalypha lanceolata'' Willd.
* ''Acalypha leptomyura'' Baill.
* ''Acalypha mexicana'' Müll. Arg.
* ''Acalypha mogotensis'' Urb.
* ''Acalypha monococca'' (Engelm. ex A. Gray) Lill. W. Mill. &amp; Gandhi
* ''Acalypha monostachya'' Cav.
* ''Acalypha neomexicana'' Müll. Arg.
* ''Acalypha ostryifolia'' Riddell
* ''Acalypha phleoides'' Cav.
* ''Acalypha poiretii'' Spreng.
* ''Acalypha portoricensis'' Müll. Arg.
* ''Acalypha radians'' Torr.
* ''Acalypha reptans'' Sw.
* ''Acalypha rhomboidea'' Raf.
* ''Acalypha setosa'' A. Rich.
* ''Acalypha virginica'' L.
* ''Acalypha wilkesiana'' Müll. Arg.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Eto [[Madagasikara]] dia misy karazana ''Acalypha'' 28 hatramin' ny 39&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://sciencepress.mnhn.fr/en/periodiques/adansonia/45/26 Monograph of ''Acalypha'' L. (Euphorbiaceae) of the Western Indian Ocean Region, with the description of a new species from Mayotte]&quot;, ''sciencepress.mnhn.fr''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;, araka ny loharanom-baovao. Nivoatra hatrany anefa ny fikarohana ka nahatonga io isa io hitombo. Ny ankamaroan' ny karazana ''Acalypha'' voatanisa dia tsy hita afa-tsy eto  Madagasikara na teratany eto. Indreto ny sasany amin' izy ireo:

* ''[[Acalypha andringitrensis]]''
* ''Acalypha ankaranensis''
* ''Acalypha bardotiana''
* ''[[Acalypha baretiae]]''
* ''[[Acalypha boinensis]]''
* ''[[Acalypha boiviniana]]''
* ''Acalypha cardielii''
* ''[[Acalypha chibomboa]]''
* ''[[Acalypha decaryana]] --'' reapy, sandrahakibo, tadikitra
* ''[[Acalypha diminuta]]'' -- kifio
* ''[[Acalypha emirnensis]]'' -- tsimbilaotra
* ''[[Acalypha fasciculata]]'' -- volitra
* ''[[Acalypha filiformis]]'' (← ''Acalypha reticulata'') ''--'' bemangitra, marompototra, tsimbaleotra, vahizato
* ''[[Acalypha fimbriata]]''
* ''Acalypha gracilipes''
* ''[[Acalypha hispida]]'' [nampidirina]
* ''[[Acalypha humbertii]]''
* ''Acalypha inaequibracteata''
* ''[[Acalypha indica]]'' [nampidirina]
* ''[[Acalypha integrifolia]]''
* ''[[Acalypha isaloensis]]''
* ''[[Acalypha lanceolata]]'' [nampidirina]
** ''Acalypha lanceolata var. glandulosa''
* ''Acalypha leandrii''
* ''[[Acalypha leonii]]''
* ''[[Acalypha leptomyura]]'' -- kifio, kifioho, tsimbilaotra
* ''Acalypha levinii''
* ''[[Acalypha linearifolia]]''
* ''[[Acalypha lyallii]]'' (←''Acalypha fasciculata'' var. ''lyallii'' &lt;small&gt;(Baker) Leandri&lt;/small&gt; -- volitra
* ''Acalypha magistri''
* ''[[Acalypha menavody]]'' (← ''Acalypha spiciflora'' var. ''menavody'') -- menavody
* ''[[Acalypha nusbaumeri]]''
* ''[[Alysicarpus ovalifolius]]'' -- sarivoanjo, avoko, tokambody
* ''Acalypha pervilleana'' (← ''Acalypha paxii'')
* ''[[Acalypha perrieri]]'' 
* ''[[Acalypha rabesahalana]]''
* ''[[Acalypha radula]]''
* ''[[Alysicarpus rugosus]]'' -- fokolahy
* ''[[Acalypha spachiana]]'' -- marina, tsimbilaotra
* ''[[Acalypha urophylla]]'' (← ''Acalypha reticulata'' var. ''goudotiana'' na ''Acalypha reticulata'' var. ''urophylla'') ''-''- bemangitra, tsangatsanga, vahizato
* ''[[Alysicarpus vaginalis]]'' (← ''Alysicarpus nummularifolius'' -- masontantely, fokovavy
* ''[[Acalypha vulneraria]]'' --  kililo
* ''[[Acalypha wilkesiana]]'' [nampidirina]
'''Karazana nafindra'''

* ''Acalypha spiciflora'' &lt;small&gt;Burm.f.&lt;/small&gt; → ''Cleidion spiciflorum'' &lt;small&gt;(Burm.f.) Merr.&lt;/small&gt; → ''[[Cleidion javanicum]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; -- tsiety

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acalypha|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Acalypha'']]
* ''[[Cleidion]]''

== Loharano ==</text>
      <sha1>gcues5ja3e151gpjbwgpn8diz4zmlv6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147050</id>
      <parentid>1147049</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T17:21:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <origin>1147050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4347" sha1="san0zcwt40ofzbd4dvoauobrrhg3oy1" xml:space="preserve">[[Sary:Acalypha hispida.jpg|vignette|368x368px|''Acalypha hispida'']]
Ny '''''Acalypha''''' dia antokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Euphorbiaceae]]''. Zavamaniry ahitra, hazo na kirihitra na hazo madinika izy ireo. Hita indrindra any amin' ny faritra trôpikaly sy sobtrôpikaly ny karazana ao aminy. Teratany any [[Amerika]] ny 60 % amin' ireo karazana ireo fa ny 30 % kosa atỳ [[Afrika]].

== Karazana notsongaina ==
Indreto ny karazana ''Acalypha'' notsonaina:

* ''Acalypha alopecuroidea'' Jacq.
* ''Acalypha amentacea'' Roxb.
* ''Acalypha arvensis'' Poepp.
* ''Acalypha australis'' L.
* ''Acalypha berteroana'' Müll. Arg.
* ''Acalypha bisetosa'' Bertero ex Spreng.
* ''Acalypha californica'' Benth.
* ''Acalypha caturus'' Blume
* ''Acalypha chamaedrifolia'' (Lam.) Müll. Arg.
* ''Acalypha deamii'' (Weath.) H.E. Ahles
* ''Acalypha gibsonii'' (J. Graham) M.R. Almeida
* ''Acalypha glechomaefolia'' A. Rich.
* ''Acalypha gracilens'' A. Gray
* ''Acalypha havanensis'' Müll. Arg.
* ''Acalypha hispida'' Burm. f.
* ''[[Acalypha indica]]'' L.
* ''Acalypha lanceolata'' Willd.
* ''Acalypha leptomyura'' Baill.
* ''Acalypha mexicana'' Müll. Arg.
* ''Acalypha mogotensis'' Urb.
* ''Acalypha monococca'' (Engelm. ex A. Gray) Lill. W. Mill. &amp; Gandhi
* ''Acalypha monostachya'' Cav.
* ''Acalypha neomexicana'' Müll. Arg.
* ''Acalypha ostryifolia'' Riddell
* ''Acalypha phleoides'' Cav.
* ''Acalypha poiretii'' Spreng.
* ''Acalypha portoricensis'' Müll. Arg.
* ''Acalypha radians'' Torr.
* ''Acalypha reptans'' Sw.
* ''Acalypha rhomboidea'' Raf.
* ''Acalypha setosa'' A. Rich.
* ''Acalypha virginica'' L.
* ''Acalypha wilkesiana'' Müll. Arg.

=== Karazana misy eto Madagasikara ===
Eto [[Madagasikara]] dia misy karazana ''Acalypha'' 28 hatramin' ny 39&lt;ref&gt;&lt;small&gt;&quot;[https://sciencepress.mnhn.fr/en/periodiques/adansonia/45/26 Monograph of ''Acalypha'' L. (Euphorbiaceae) of the Western Indian Ocean Region, with the description of a new species from Mayotte]&quot;, ''sciencepress.mnhn.fr''&lt;/small&gt; &lt;/ref&gt;, araka ny loharanom-baovao. Nivoatra hatrany anefa ny fikarohana ka nahatonga io isa io hitombo. Ny ankamaroan' ny karazana ''Acalypha'' voatanisa dia tsy hita afa-tsy eto  Madagasikara na teratany eto. Indreto ny sasany amin' izy ireo:

* ''[[Acalypha andringitrensis]]''
* ''Acalypha ankaranensis''
* ''Acalypha bardotiana''
* ''[[Acalypha baretiae]]''
* ''[[Acalypha boinensis]]''
* ''[[Acalypha boiviniana]]''
* ''Acalypha cardielii''
* ''[[Acalypha chibomboa]]''
* ''[[Acalypha decaryana]] --'' reapy, sandrahakibo, tadikitra
* ''[[Acalypha diminuta]]'' -- kifio
* ''[[Acalypha emirnensis]]'' -- tsimbilaotra
* ''[[Acalypha fasciculata]]'' -- volitra
* ''[[Acalypha filiformis]]'' (← ''Acalypha reticulata'') ''--'' bemangitra, marompototra, tsimbaleotra, vahizato
* ''[[Acalypha fimbriata]]''
* ''Acalypha gracilipes''
* ''[[Acalypha hispida]]'' [nampidirina]
* ''[[Acalypha humbertii]]''
* ''Acalypha inaequibracteata''
* ''[[Acalypha indica]]'' [nampidirina]
* ''[[Acalypha integrifolia]]''
* ''[[Acalypha isaloensis]]''
* ''[[Acalypha lanceolata]]'' [nampidirina]
** ''Acalypha lanceolata var. glandulosa''
* ''Acalypha leandrii''
* ''[[Acalypha leonii]]''
* ''[[Acalypha leptomyura]]'' -- kifio, kifioho, tsimbilaotra
* ''Acalypha levinii''
* ''[[Acalypha linearifolia]]''
* ''[[Acalypha lyallii]]'' (←''Acalypha fasciculata'' var. ''lyallii'' &lt;small&gt;(Baker) Leandri&lt;/small&gt; -- volitra
* ''Acalypha magistri''
* ''[[Acalypha menavody]]'' (← ''Acalypha spiciflora'' var. ''menavody'') -- menavody
* ''[[Acalypha nusbaumeri]]''
* ''Acalypha pervilleana'' (← ''Acalypha paxii'')
* ''[[Acalypha perrieri]]'' 
* ''[[Acalypha rabesahalana]]''
* ''[[Acalypha radula]]''
* ''[[Acalypha spachiana]]'' -- marina, tsimbilaotra
* ''[[Acalypha urophylla]]'' (← ''Acalypha reticulata'' var. ''goudotiana'' na ''Acalypha reticulata'' var. ''urophylla'') ''-''- bemangitra, tsangatsanga, vahizato
* ''[[Acalypha vulneraria]]'' --  kililo
* ''[[Acalypha wilkesiana]]'' [nampidirina]
'''Karazana nafindra'''

* ''Acalypha spiciflora'' &lt;small&gt;Burm.f.&lt;/small&gt; → ''Cleidion spiciflorum'' &lt;small&gt;(Burm.f.) Merr.&lt;/small&gt; → ''[[Cleidion javanicum]]'' &lt;small&gt;Blume&lt;/small&gt; -- tsiety

== Jereo koa ==

* [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Acalypha|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Acalypha'']]
* ''[[Cleidion]]''

== Loharano ==</text>
      <sha1>san0zcwt40ofzbd4dvoauobrrhg3oy1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>300530</id>
    <revision>
      <id>1147067</id>
      <parentid>1143722</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5335" sha1="15udsvlj2pj9pjznq04q4k5b50dpnlj" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato|teraka=16 mars 1936|toerana=Antananarivo|maty=4 novembre 2008|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpampivelona|taona niasana=1982 - 2008|seha-pitiavana=Manam-bady, niteraka telo|image=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg|sary=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg}}

'''Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato''' dia mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy,izay]] teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1936 . Manoratra amin'ny teny frantsay sy malagasy izy. Mpanoratra tantara foronina, tononkalo, lahatsoratra fanadihadiana sy  tantara an-tsehatra izy. Mpandika teny  koa i Charlotte-Arrisoa Rafenomananjato.  Nodimandry tamin'ny novembre 2008 ity mpanoratra ity.

== Tantaram-piainany ==
Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato dia mpanoratra fantan-daza amin'ny teny frantsay. Teraka ny taona 1936 tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/Rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Dokotera ny rainy ary mpitendry zava-maneno (&quot;piano&quot;) ny reniny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mbola kely izy dia maty ny reniny. &quot;Diplomate&quot; ny vadiny ary niteraka telo izy ireo&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.madagate.org/communique/declaration/729-hommage-a-charlotte-rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Matin'ny fahasarotana ara-pisefoana, tao amin'ny &quot;Clinique des soeurs&quot; Ankadifotsy,  ny volana novambra 2008 izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Sehatra arak'asa ==
Mpampivelona ny asany ary nahazo fiofanana manokana momba ny momba ny fitaizana sy fikarakarana zaza izy. Noho ny vadiny &quot;diplomate&quot; dia nipetraka maharitra tany an-dafy izy. Rehefa tafaverina teto Madagasikara izy, ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://ile-en-ile.org/rafenomanjato/&lt;/ref&gt;, dia nimasoany ny asa soratra ka lasa mpanoratra angano, tantara fohy, tantara an-tsehatra sy tantara foronina izy, izay tamin'ny teny frantsay ny sasany.

== Hetsika ara-pikambanana ==
Nanorina ny fikambanana &quot;Société des Écrivains de l'Océan Indien&quot; (SEROI) i Charlotte Rafenomanjato&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sady mpikambana tao izy no sady filoham-boninahitra tao. Mpikambana tao amin'ny Rassemblement des forces nationales (RFN) ihany koa ny tenany&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/raf08.html&lt;/ref&gt;.

== Sanganasa ==
Ny asa soratr'i Charlotte Rafenomananjato dia ny tononkalo, ny tantara foronina, ny sombin-tantara, ny lahatsoratra fandalinana ara-politika, ny tantara an-tsehatra ary ny fandikan-teny&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Tantara an-tsehatra ===

* ''Le prix de la paix'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1986, navadika ho sarimihetsika ary naseho nandritra ny &quot;Festival des films africains&quot; tany Montréal ny taona 1988
* ''La Pêcheresse'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1987
* ''Le Prince de l'étang'', naseho nandritra ny sy &quot;Festival francophone&quot;  tao Limoges ny taona 1988 ary nadika tamin'ny teny italianina ka naseho nandritra ny &quot;Festival de théâtre africain&quot; tany Italia 
* ''L'Oiseau de proie'', naseho nandritra ny &quot;Littérature franco-malgache&quot; tao Antananarivo ny taona 1991
* ''Le Troupeau'', nadika tamin'ny teny anglisy ary naseho nandritra ny &quot;Festival of Contemporary Theatre&quot; tao New York
* ''Le Pain des autres'', voatsonga tamin'ny RFI taona 1989
* ''La Paix du Purgatoire'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Portrait et le Cresson'', tsy mbola navoaka.
* ''Boomerang'', tsy mbola navoaka.
* ''Plume et Plume'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Cerveau'', tsy mbola navoaka.

=== Tantara foronina ===

* ''Malala,'' 1986, tsy mbola navoaka.
* ''Pétale Écarlate'', 1990, navoaka tany Frantsa aloha avy eo natao tantara mitohy tao anaty gazety malagasy mpivoaka isan'andro  ''L'Express de Madagascar'' ny taona 2001
* ''Le Cinquième Sceau'', 1994
* ''Sang pour sang, vie pour vie, 2003''
* ''Pétale écarlate'' navoaka indray ary nampitondraina ny lohateny Felana, 2006
* ''Nanté'', fille du néant, tsy mbola navoaka
* ''Kirihitra'', tsy mbola navoaka
* ''La Fracture'', tsy mbola navoaka

=== Lahatsoratra fandalinana ===

* ''La Marche de la liberté,'' 1992
* ''La Femme et la guerre, 1993''
* ''Ravalomanana Marc : de président de la rue, à président du palais'', 2003

=== Tononkalo ===

* ''Amertumes'', 1980
* ''Bouquet d’espoirs'', 1985
* ''Sable blond et Latérite rouge, sols de mon pays : réminiscences en prose poétique'', 1947-1960, 1985
* ''Moïses de notre race'', 1986
* ''Moi, môme errant'', angon-tononkalo tsy mbola navoaka.
* ''Les Amants d’Iarivo, épopée / Mpifankatian Iarivo'', tononkalo, 2003.

=== Sombin-tantara ===

* ''Doggy-bag'', 1994, tsy mbola navoaka.
* ''Omeo zanako''. navoaka tao amin'ny gazety malagasy mpivoaka isan'andro ''L’Express'' ny taona 2000, ary avy eo tao amin'ny  ''Chroniques de Madagascar'',natolotr'i Dominique Ranaivoson tany Frantsa : Sépia, 2005
* ''Adolescent'', tsy mbola navoaka.
* ''Faly'', tsy mbola navoaka.
* ''L’Aquarium de Dieu'', tsy mbola navoaka.
* ''Rangory, quelle pomme'', tsy mbola navoaka.

=== Sarimihetsika ===
''Kalanoro'', Teti-drafitry ny tantara mitohy misy fizarana enina, tsy mbola vita.

== Mari-boninahitra ==
Ny taona 1986: nahazo ny laharana voalohany tamin'ny Fifaninanana teatra iraisan’ny firenena afrikanina izay nokarakarain'ny RFI. Ny tantara an-tsehatra &quot;''Le prix de la paix''&quot; no nahazoany izany laharana voalohany izany&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>15udsvlj2pj9pjznq04q4k5b50dpnlj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147068</id>
      <parentid>1147067</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5334" sha1="5ov71iy2n3ey9ms2zbclah8o4si5huh" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato|teraka=16 mars 1936|toerana=Antananarivo|maty=4 novembre 2008|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpampivelona|taona niasana=1982 - 2008|seha-pitiavana=Manam-bady, niteraka telo|image=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg|sary=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg}}

'''Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato''' dia mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy,izay]] teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1936 . Manoratra amin'ny teny frantsay sy malagasy izy. Mpanoratra tantara foronina, tononkalo, lahatsoratra fanadihadiana sy  tantara an-tsehatra izy. Mpandika teny  koa i Charlotte-Arrisoa Rafenomananjato.  Nodimandry tamin'ny novembre 2008 ity mpanoratra ity.

== Tantaram-piainany ==
Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato dia mpanoratra fantan-daza amin'ny teny frantsay. Teraka ny taona 1936 tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/Rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Dokotera ny rainy ary mpitendry zava-maneno (&quot;piano&quot;) ny reniny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mbola kely izy dia maty ny reniny. &quot;Diplomate&quot; ny vadiny ary niteraka telo izy ireo&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.madagate.org/communique/declaration/729-hommage-a-charlotte-rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Matin'ny fahasarotana ara-pisefoana, tao amin'ny &quot;Clinique des soeurs&quot; Ankadifotsy,  ny volana novambra 2008 izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Sehatra arakasa ==
Mpampivelona ny asany ary nahazo fiofanana manokana momba ny momba ny fitaizana sy fikarakarana zaza izy. Noho ny vadiny &quot;diplomate&quot; dia nipetraka maharitra tany an-dafy izy. Rehefa tafaverina teto Madagasikara izy, ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://ile-en-ile.org/rafenomanjato/&lt;/ref&gt;, dia nimasoany ny asa soratra ka lasa mpanoratra angano, tantara fohy, tantara an-tsehatra sy tantara foronina izy, izay tamin'ny teny frantsay ny sasany.

== Hetsika ara-pikambanana ==
Nanorina ny fikambanana &quot;Société des Écrivains de l'Océan Indien&quot; (SEROI) i Charlotte Rafenomanjato&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sady mpikambana tao izy no sady filoham-boninahitra tao. Mpikambana tao amin'ny Rassemblement des forces nationales (RFN) ihany koa ny tenany&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/raf08.html&lt;/ref&gt;.

== Sanganasa ==
Ny asa soratr'i Charlotte Rafenomananjato dia ny tononkalo, ny tantara foronina, ny sombin-tantara, ny lahatsoratra fandalinana ara-politika, ny tantara an-tsehatra ary ny fandikan-teny&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Tantara an-tsehatra ===

* ''Le prix de la paix'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1986, navadika ho sarimihetsika ary naseho nandritra ny &quot;Festival des films africains&quot; tany Montréal ny taona 1988
* ''La Pêcheresse'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1987
* ''Le Prince de l'étang'', naseho nandritra ny sy &quot;Festival francophone&quot;  tao Limoges ny taona 1988 ary nadika tamin'ny teny italianina ka naseho nandritra ny &quot;Festival de théâtre africain&quot; tany Italia 
* ''L'Oiseau de proie'', naseho nandritra ny &quot;Littérature franco-malgache&quot; tao Antananarivo ny taona 1991
* ''Le Troupeau'', nadika tamin'ny teny anglisy ary naseho nandritra ny &quot;Festival of Contemporary Theatre&quot; tao New York
* ''Le Pain des autres'', voatsonga tamin'ny RFI taona 1989
* ''La Paix du Purgatoire'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Portrait et le Cresson'', tsy mbola navoaka.
* ''Boomerang'', tsy mbola navoaka.
* ''Plume et Plume'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Cerveau'', tsy mbola navoaka.

=== Tantara foronina ===

* ''Malala,'' 1986, tsy mbola navoaka.
* ''Pétale Écarlate'', 1990, navoaka tany Frantsa aloha avy eo natao tantara mitohy tao anaty gazety malagasy mpivoaka isan'andro  ''L'Express de Madagascar'' ny taona 2001
* ''Le Cinquième Sceau'', 1994
* ''Sang pour sang, vie pour vie, 2003''
* ''Pétale écarlate'' navoaka indray ary nampitondraina ny lohateny Felana, 2006
* ''Nanté'', fille du néant, tsy mbola navoaka
* ''Kirihitra'', tsy mbola navoaka
* ''La Fracture'', tsy mbola navoaka

=== Lahatsoratra fandalinana ===

* ''La Marche de la liberté,'' 1992
* ''La Femme et la guerre, 1993''
* ''Ravalomanana Marc : de président de la rue, à président du palais'', 2003

=== Tononkalo ===

* ''Amertumes'', 1980
* ''Bouquet d’espoirs'', 1985
* ''Sable blond et Latérite rouge, sols de mon pays : réminiscences en prose poétique'', 1947-1960, 1985
* ''Moïses de notre race'', 1986
* ''Moi, môme errant'', angon-tononkalo tsy mbola navoaka.
* ''Les Amants d’Iarivo, épopée / Mpifankatian Iarivo'', tononkalo, 2003.

=== Sombin-tantara ===

* ''Doggy-bag'', 1994, tsy mbola navoaka.
* ''Omeo zanako''. navoaka tao amin'ny gazety malagasy mpivoaka isan'andro ''L’Express'' ny taona 2000, ary avy eo tao amin'ny  ''Chroniques de Madagascar'',natolotr'i Dominique Ranaivoson tany Frantsa : Sépia, 2005
* ''Adolescent'', tsy mbola navoaka.
* ''Faly'', tsy mbola navoaka.
* ''L’Aquarium de Dieu'', tsy mbola navoaka.
* ''Rangory, quelle pomme'', tsy mbola navoaka.

=== Sarimihetsika ===
''Kalanoro'', Teti-drafitry ny tantara mitohy misy fizarana enina, tsy mbola vita.

== Mari-boninahitra ==
Ny taona 1986: nahazo ny laharana voalohany tamin'ny Fifaninanana teatra iraisan’ny firenena afrikanina izay nokarakarain'ny RFI. Ny tantara an-tsehatra &quot;''Le prix de la paix''&quot; no nahazoany izany laharana voalohany izany&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>5ov71iy2n3ey9ms2zbclah8o4si5huh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147069</id>
      <parentid>1147068</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:07:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5326" sha1="6puzx1nv5uziwll4wgld73kq3dhqjtw" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato|teraka=16 mars 1936|toerana=Antananarivo|maty=4 novembre 2008|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpampivelona|taona niasana=1982 - 2008|seha-pitiavana=Manam-bady, niteraka telo|image=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg|sary=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg}}

'''Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato''' dia mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy,izay]] teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1936 . Manoratra amin'ny teny frantsay sy malagasy izy. Mpanoratra tantara foronina, tononkalo, lahatsoratra fanadihadiana sy  tantara an-tsehatra izy. Mpandika teny  koa i Charlotte-Arrisoa Rafenomananjato.  Nodimandry tamin'ny novembre 2008 ity mpanoratra ity.

== Tantaram-piainany ==
Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato dia mpanoratra fantan-daza amin'ny teny frantsay. Teraka ny taona 1936 tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/Rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Dokotera ny rainy ary mpitendry zava-maneno (&quot;piano&quot;) ny reniny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mbola kely izy dia maty ny reniny. &quot;Diplomate&quot; ny vadiny ary niteraka telo izy ireo&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.madagate.org/communique/declaration/729-hommage-a-charlotte-rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Matin'ny fahasarotana ara-pisefoana, tao amin'ny &quot;Clinique des soeurs&quot; Ankadifotsy,  ny volana novambra 2008 izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Sehatra arakasa ==
Mpampivelona ny asany ary nahazo fiofanana manokana  momba ny fitaizana sy fikarakarana zaza izy. Noho ny vadiny &quot;diplomate&quot; dia nipetraka maharitra tany an-dafy izy. Rehefa tafaverina teto Madagasikara izy, ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://ile-en-ile.org/rafenomanjato/&lt;/ref&gt;, dia nimasoany ny asa soratra ka lasa mpanoratra angano, tantara fohy, tantara an-tsehatra sy tantara foronina izy, izay tamin'ny teny frantsay ny sasany.

== Hetsika ara-pikambanana ==
Nanorina ny fikambanana &quot;Société des Écrivains de l'Océan Indien&quot; (SEROI) i Charlotte Rafenomanjato&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sady mpikambana tao izy no sady filoham-boninahitra tao. Mpikambana tao amin'ny Rassemblement des forces nationales (RFN) ihany koa ny tenany&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/raf08.html&lt;/ref&gt;.

== Sanganasa ==
Ny asa soratr'i Charlotte Rafenomananjato dia ny tononkalo, ny tantara foronina, ny sombin-tantara, ny lahatsoratra fandalinana ara-politika, ny tantara an-tsehatra ary ny fandikan-teny&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Tantara an-tsehatra ===

* ''Le prix de la paix'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1986, navadika ho sarimihetsika ary naseho nandritra ny &quot;Festival des films africains&quot; tany Montréal ny taona 1988
* ''La Pêcheresse'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1987
* ''Le Prince de l'étang'', naseho nandritra ny sy &quot;Festival francophone&quot;  tao Limoges ny taona 1988 ary nadika tamin'ny teny italianina ka naseho nandritra ny &quot;Festival de théâtre africain&quot; tany Italia 
* ''L'Oiseau de proie'', naseho nandritra ny &quot;Littérature franco-malgache&quot; tao Antananarivo ny taona 1991
* ''Le Troupeau'', nadika tamin'ny teny anglisy ary naseho nandritra ny &quot;Festival of Contemporary Theatre&quot; tao New York
* ''Le Pain des autres'', voatsonga tamin'ny RFI taona 1989
* ''La Paix du Purgatoire'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Portrait et le Cresson'', tsy mbola navoaka.
* ''Boomerang'', tsy mbola navoaka.
* ''Plume et Plume'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Cerveau'', tsy mbola navoaka.

=== Tantara foronina ===

* ''Malala,'' 1986, tsy mbola navoaka.
* ''Pétale Écarlate'', 1990, navoaka tany Frantsa aloha avy eo natao tantara mitohy tao anaty gazety malagasy mpivoaka isan'andro  ''L'Express de Madagascar'' ny taona 2001
* ''Le Cinquième Sceau'', 1994
* ''Sang pour sang, vie pour vie, 2003''
* ''Pétale écarlate'' navoaka indray ary nampitondraina ny lohateny Felana, 2006
* ''Nanté'', fille du néant, tsy mbola navoaka
* ''Kirihitra'', tsy mbola navoaka
* ''La Fracture'', tsy mbola navoaka

=== Lahatsoratra fandalinana ===

* ''La Marche de la liberté,'' 1992
* ''La Femme et la guerre, 1993''
* ''Ravalomanana Marc : de président de la rue, à président du palais'', 2003

=== Tononkalo ===

* ''Amertumes'', 1980
* ''Bouquet d’espoirs'', 1985
* ''Sable blond et Latérite rouge, sols de mon pays : réminiscences en prose poétique'', 1947-1960, 1985
* ''Moïses de notre race'', 1986
* ''Moi, môme errant'', angon-tononkalo tsy mbola navoaka.
* ''Les Amants d’Iarivo, épopée / Mpifankatian Iarivo'', tononkalo, 2003.

=== Sombin-tantara ===

* ''Doggy-bag'', 1994, tsy mbola navoaka.
* ''Omeo zanako''. navoaka tao amin'ny gazety malagasy mpivoaka isan'andro ''L’Express'' ny taona 2000, ary avy eo tao amin'ny  ''Chroniques de Madagascar'',natolotr'i Dominique Ranaivoson tany Frantsa : Sépia, 2005
* ''Adolescent'', tsy mbola navoaka.
* ''Faly'', tsy mbola navoaka.
* ''L’Aquarium de Dieu'', tsy mbola navoaka.
* ''Rangory, quelle pomme'', tsy mbola navoaka.

=== Sarimihetsika ===
''Kalanoro'', Teti-drafitry ny tantara mitohy misy fizarana enina, tsy mbola vita.

== Mari-boninahitra ==
Ny taona 1986: nahazo ny laharana voalohany tamin'ny Fifaninanana teatra iraisan’ny firenena afrikanina izay nokarakarain'ny RFI. Ny tantara an-tsehatra &quot;''Le prix de la paix''&quot; no nahazoany izany laharana voalohany izany&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>6puzx1nv5uziwll4wgld73kq3dhqjtw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147070</id>
      <parentid>1147069</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:08:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5334" sha1="heleygy1yd4cn1exegfdbk8xyjynlsz" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato|teraka=16 mars 1936|toerana=Antananarivo|maty=4 novembre 2008|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpampivelona|taona niasana=1982 - 2008|seha-pitiavana=Manam-bady, niteraka telo|image=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg|sary=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg}}

'''Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato''' dia mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy,izay]] teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1936 . Manoratra amin'ny teny frantsay sy malagasy izy. Mpanoratra tantara foronina, tononkalo, lahatsoratra fanadihadiana sy  tantara an-tsehatra izy. Mpandika teny  koa i Charlotte-Arrisoa Rafenomananjato.  Nodimandry tamin'ny novembre 2008 ity mpanoratra ity.

== Tantaram-piainany ==
Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato dia mpanoratra fantan-daza amin'ny teny frantsay. Teraka ny taona 1936 tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/Rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Dokotera ny rainy ary mpitendry zava-maneno (&quot;piano&quot;) ny reniny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mbola kely izy dia maty ny reniny. &quot;Diplomate&quot; ny vadiny ary niteraka telo izy ireo&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.madagate.org/communique/declaration/729-hommage-a-charlotte-rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Matin'ny fahasarotana ara-pisefoana, tao amin'ny &quot;Clinique des soeurs&quot; Ankadifotsy,  ny volana novambra 2008 izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Sehatra arakasa ==
Mpampivelona ny asany ary nahazo fiofanana manokana  momba ny fitaizana sy fikarakarana zaza izy. Noho ny vadiny &quot;diplomate&quot; dia nipetraka maharitra tany an-dafy izy; rehefa tafaverina teto Madagasikara izy, ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://ile-en-ile.org/rafenomanjato/&lt;/ref&gt;, dia nimasoany ny asa soratra ka lasa mpanoratra angano, tantara fohy, tantara an-tsehatra sy tantara foronina izy, izay nataony tamin'ny teny frantsay ny sasany.

== Hetsika ara-pikambanana ==
Nanorina ny fikambanana &quot;Société des Écrivains de l'Océan Indien&quot; (SEROI) i Charlotte Rafenomanjato&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sady mpikambana tao izy no sady filoham-boninahitra tao. Mpikambana tao amin'ny Rassemblement des forces nationales (RFN) ihany koa ny tenany&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/raf08.html&lt;/ref&gt;.

== Sanganasa ==
Ny asa soratr'i Charlotte Rafenomananjato dia ny tononkalo, ny tantara foronina, ny sombin-tantara, ny lahatsoratra fandalinana ara-politika, ny tantara an-tsehatra ary ny fandikan-teny&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Tantara an-tsehatra ===

* ''Le prix de la paix'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1986, navadika ho sarimihetsika ary naseho nandritra ny &quot;Festival des films africains&quot; tany Montréal ny taona 1988
* ''La Pêcheresse'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1987
* ''Le Prince de l'étang'', naseho nandritra ny sy &quot;Festival francophone&quot;  tao Limoges ny taona 1988 ary nadika tamin'ny teny italianina ka naseho nandritra ny &quot;Festival de théâtre africain&quot; tany Italia 
* ''L'Oiseau de proie'', naseho nandritra ny &quot;Littérature franco-malgache&quot; tao Antananarivo ny taona 1991
* ''Le Troupeau'', nadika tamin'ny teny anglisy ary naseho nandritra ny &quot;Festival of Contemporary Theatre&quot; tao New York
* ''Le Pain des autres'', voatsonga tamin'ny RFI taona 1989
* ''La Paix du Purgatoire'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Portrait et le Cresson'', tsy mbola navoaka.
* ''Boomerang'', tsy mbola navoaka.
* ''Plume et Plume'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Cerveau'', tsy mbola navoaka.

=== Tantara foronina ===

* ''Malala,'' 1986, tsy mbola navoaka.
* ''Pétale Écarlate'', 1990, navoaka tany Frantsa aloha avy eo natao tantara mitohy tao anaty gazety malagasy mpivoaka isan'andro  ''L'Express de Madagascar'' ny taona 2001
* ''Le Cinquième Sceau'', 1994
* ''Sang pour sang, vie pour vie, 2003''
* ''Pétale écarlate'' navoaka indray ary nampitondraina ny lohateny Felana, 2006
* ''Nanté'', fille du néant, tsy mbola navoaka
* ''Kirihitra'', tsy mbola navoaka
* ''La Fracture'', tsy mbola navoaka

=== Lahatsoratra fandalinana ===

* ''La Marche de la liberté,'' 1992
* ''La Femme et la guerre, 1993''
* ''Ravalomanana Marc : de président de la rue, à président du palais'', 2003

=== Tononkalo ===

* ''Amertumes'', 1980
* ''Bouquet d’espoirs'', 1985
* ''Sable blond et Latérite rouge, sols de mon pays : réminiscences en prose poétique'', 1947-1960, 1985
* ''Moïses de notre race'', 1986
* ''Moi, môme errant'', angon-tononkalo tsy mbola navoaka.
* ''Les Amants d’Iarivo, épopée / Mpifankatian Iarivo'', tononkalo, 2003.

=== Sombin-tantara ===

* ''Doggy-bag'', 1994, tsy mbola navoaka.
* ''Omeo zanako''. navoaka tao amin'ny gazety malagasy mpivoaka isan'andro ''L’Express'' ny taona 2000, ary avy eo tao amin'ny  ''Chroniques de Madagascar'',natolotr'i Dominique Ranaivoson tany Frantsa : Sépia, 2005
* ''Adolescent'', tsy mbola navoaka.
* ''Faly'', tsy mbola navoaka.
* ''L’Aquarium de Dieu'', tsy mbola navoaka.
* ''Rangory, quelle pomme'', tsy mbola navoaka.

=== Sarimihetsika ===
''Kalanoro'', Teti-drafitry ny tantara mitohy misy fizarana enina, tsy mbola vita.

== Mari-boninahitra ==
Ny taona 1986: nahazo ny laharana voalohany tamin'ny Fifaninanana teatra iraisan’ny firenena afrikanina izay nokarakarain'ny RFI. Ny tantara an-tsehatra &quot;''Le prix de la paix''&quot; no nahazoany izany laharana voalohany izany&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>heleygy1yd4cn1exegfdbk8xyjynlsz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147071</id>
      <parentid>1147070</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:10:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5328" sha1="sb2mqoodwb0j522yu0ee4b6rdfzmxr3" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato|teraka=16 mars 1936|toerana=Antananarivo|maty=4 novembre 2008|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpampivelona|taona niasana=1982 - 2008|seha-pitiavana=Manam-bady, niteraka telo|image=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg|sary=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg}}

'''Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato''' dia mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy,izay]] teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1936 . Manoratra amin'ny teny frantsay sy malagasy izy. Mpanoratra tantara foronina, tononkalo, lahatsoratra fanadihadiana sy  tantara an-tsehatra izy. Mpandika teny  koa i Charlotte-Arrisoa Rafenomananjato.  Nodimandry tamin'ny novembre 2008 ity mpanoratra ity.

== Tantaram-piainany ==
Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato dia mpanoratra fantan-daza amin'ny teny frantsay. Teraka ny taona 1936 tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/Rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Dokotera ny rainy ary mpitendry zava-maneno (&quot;piano&quot;) ny reniny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mbola kely izy dia maty ny reniny. &quot;Diplomate&quot; ny vadiny ary niteraka telo izy ireo&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.madagate.org/communique/declaration/729-hommage-a-charlotte-rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Matin'ny fahasarotana ara-pisefoana, tao amin'ny &quot;Clinique des soeurs&quot; Ankadifotsy,  ny volana novambra 2008 izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Sehatra arakasa ==
Mpampivelona ny asany ary nahazo fiofanana manokana  momba ny fitaizana sy fikarakarana zaza izy. Noho ny vadiny &quot;diplomate&quot; dia nipetraka maharitra tany an-dafy izy; rehefa tafaverina teto Madagasikara izy, ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://ile-en-ile.org/rafenomanjato/&lt;/ref&gt;, dia nimasoany ny asa soratra ka lasa mpanoratra angano, tantara fohy, tantara an-tsehatra sy tantara foronina izy, izay nataony tamin'ny teny frantsay ny sasany.

== Hetsika ara-pikambanana ==
Nanorina ny fikambanana &quot;Société des Écrivains de l'Océan Indien&quot; (SEROI) i Charlotte Rafenomanjato&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sady mpikambana tao izy no filoham-boninahitra tao koa. Mpikambana tao amin'ny Rassemblement des forces nationales (RFN)  koa ny tenany&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/raf08.html&lt;/ref&gt;.

== Sanganasa ==
Ny asa soratr'i Charlotte Rafenomananjato dia ny tononkalo, ny tantara foronina, ny sombin-tantara, ny lahatsoratra fandalinana ara-politika, ny tantara an-tsehatra ary ny fandikan-teny&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Tantara an-tsehatra ===

* ''Le prix de la paix'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1986, navadika ho sarimihetsika ary naseho nandritra ny &quot;Festival des films africains&quot; tany Montréal ny taona 1988
* ''La Pêcheresse'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1987
* ''Le Prince de l'étang'', naseho nandritra ny sy &quot;Festival francophone&quot;  tao Limoges ny taona 1988 ary nadika tamin'ny teny italianina ka naseho nandritra ny &quot;Festival de théâtre africain&quot; tany Italia 
* ''L'Oiseau de proie'', naseho nandritra ny &quot;Littérature franco-malgache&quot; tao Antananarivo ny taona 1991
* ''Le Troupeau'', nadika tamin'ny teny anglisy ary naseho nandritra ny &quot;Festival of Contemporary Theatre&quot; tao New York
* ''Le Pain des autres'', voatsonga tamin'ny RFI taona 1989
* ''La Paix du Purgatoire'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Portrait et le Cresson'', tsy mbola navoaka.
* ''Boomerang'', tsy mbola navoaka.
* ''Plume et Plume'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Cerveau'', tsy mbola navoaka.

=== Tantara foronina ===

* ''Malala,'' 1986, tsy mbola navoaka.
* ''Pétale Écarlate'', 1990, navoaka tany Frantsa aloha avy eo natao tantara mitohy tao anaty gazety malagasy mpivoaka isan'andro  ''L'Express de Madagascar'' ny taona 2001
* ''Le Cinquième Sceau'', 1994
* ''Sang pour sang, vie pour vie, 2003''
* ''Pétale écarlate'' navoaka indray ary nampitondraina ny lohateny Felana, 2006
* ''Nanté'', fille du néant, tsy mbola navoaka
* ''Kirihitra'', tsy mbola navoaka
* ''La Fracture'', tsy mbola navoaka

=== Lahatsoratra fandalinana ===

* ''La Marche de la liberté,'' 1992
* ''La Femme et la guerre, 1993''
* ''Ravalomanana Marc : de président de la rue, à président du palais'', 2003

=== Tononkalo ===

* ''Amertumes'', 1980
* ''Bouquet d’espoirs'', 1985
* ''Sable blond et Latérite rouge, sols de mon pays : réminiscences en prose poétique'', 1947-1960, 1985
* ''Moïses de notre race'', 1986
* ''Moi, môme errant'', angon-tononkalo tsy mbola navoaka.
* ''Les Amants d’Iarivo, épopée / Mpifankatian Iarivo'', tononkalo, 2003.

=== Sombin-tantara ===

* ''Doggy-bag'', 1994, tsy mbola navoaka.
* ''Omeo zanako''. navoaka tao amin'ny gazety malagasy mpivoaka isan'andro ''L’Express'' ny taona 2000, ary avy eo tao amin'ny  ''Chroniques de Madagascar'',natolotr'i Dominique Ranaivoson tany Frantsa : Sépia, 2005
* ''Adolescent'', tsy mbola navoaka.
* ''Faly'', tsy mbola navoaka.
* ''L’Aquarium de Dieu'', tsy mbola navoaka.
* ''Rangory, quelle pomme'', tsy mbola navoaka.

=== Sarimihetsika ===
''Kalanoro'', Teti-drafitry ny tantara mitohy misy fizarana enina, tsy mbola vita.

== Mari-boninahitra ==
Ny taona 1986: nahazo ny laharana voalohany tamin'ny Fifaninanana teatra iraisan’ny firenena afrikanina izay nokarakarain'ny RFI. Ny tantara an-tsehatra &quot;''Le prix de la paix''&quot; no nahazoany izany laharana voalohany izany&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>sb2mqoodwb0j522yu0ee4b6rdfzmxr3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147072</id>
      <parentid>1147071</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T19:12:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gaël RALANTONIRINA</username>
        <id>35834</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5347" sha1="3hmouqyd63vjuyad4jbe1i70teau7k1" xml:space="preserve">{{Infobox olona|anarana=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato|teraka=16 mars 1936|toerana=Antananarivo|maty=4 novembre 2008|firenena=Madagasikara|karazana=Malagasy|asa=Mpanoratra|asa hafa=Mpampivelona|taona niasana=1982 - 2008|seha-pitiavana=Manam-bady, niteraka telo|image=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg|sary=Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato.jpg}}

'''Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato''' dia mpanoratra [[Madagasikara|Malagasy,izay]] teraka tao [[Antananarivo]] tamin'ny 1936 . Manoratra amin'ny teny frantsay sy malagasy izy. Mpanoratra tantara foronina, tononkalo, lahatsoratra fanadihadiana sy  tantara an-tsehatra izy. Mpandika teny  koa i Charlotte-Arrisoa Rafenomananjato.  Nodimandry tamin'ny novembre 2008 ity mpanoratra ity.

== Tantaram-piainany ==
Charlotte-Arrisoa Rafenomanjato dia mpanoratra fantan-daza amin'ny teny frantsay. Teraka ny taona 1936 tao Antananarivo izy&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/Rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Dokotera ny rainy ary mpitendry zava-maneno (&quot;piano&quot;) ny reniny&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Mbola kely izy dia maty ny reniny. &quot;Diplomate&quot; ny vadiny ary niteraka telo izy ireo&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;https://www.madagate.org/communique/declaration/729-hommage-a-charlotte-rafenomanjato.html&lt;/ref&gt;. Matin'ny fahasarotana ara-pisefoana, tao amin'ny &quot;Clinique des soeurs&quot; Ankadifotsy,  ny volana novambra 2008 izy&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;.

== Sehatra arakasa ==
Mpampivelona ny asany ary nahazo fiofanana manokana  momba ny fitaizana sy fikarakarana zaza izy. Noho ny vadiny &quot;diplomate&quot; dia nipetraka maharitra tany an-dafy izy; rehefa tafaverina teto Madagasikara izy, ny taona 1982&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://ile-en-ile.org/rafenomanjato/&lt;/ref&gt;, dia nimasoany ny asa soratra ka lasa mpanoratra angano, tantara fohy, tantara an-tsehatra sy tantara foronina izy, izay nataony tamin'ny teny frantsay ny sasany.

== Hetsika ara-pikambanana ==
Nanorina ny fikambanana &quot;Société des Écrivains de l'Océan Indien&quot; (SEROI) i Charlotte Rafenomanjato&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Sady mpikambana tao izy no filoham-boninahitra tao koa. Mpikambana tao amin'ny Rassemblement des forces nationales (RFN)  koa ny tenany&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;https://aflit.arts.uwa.edu.au/raf08.html&lt;/ref&gt;.

== Sanganasa ==
Ny asa soratr'i Charlotte Rafenomananjato dia ny tononkalo, ny tantara foronina, ny sombin-tantara, ny lahatsoratra fandalinana ara-politika, ny tantara an-tsehatra ary ny fandikan-teny&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

=== Tantara an-tsehatra ===

* ''Le prix de la paix'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1986, navadika ho sarimihetsika ary naseho nandritra ny &quot;Festival des films africains&quot; tany Montréal ny taona 1988
* ''La Pêcheresse'', nahazo ny &quot;prix RFI&quot; ny taona 1987
* ''Le Prince de l'étang'', naseho nandritra ny sy &quot;Festival francophone&quot;  tao Limoges ny taona 1988 ary nadika tamin'ny teny italianina ka naseho nandritra ny &quot;Festival de théâtre africain&quot; tany Italia 
* ''L'Oiseau de proie'', naseho nandritra ny &quot;Littérature franco-malgache&quot; tao Antananarivo ny taona 1991
* ''Le Troupeau'', nadika tamin'ny teny anglisy ary naseho nandritra ny &quot;Festival of Contemporary Theatre&quot; tao New York
* ''Le Pain des autres'', voatsonga tamin'ny RFI taona 1989
* ''La Paix du Purgatoire'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Portrait et le Cresson'', tsy mbola navoaka.
* ''Boomerang'', tsy mbola navoaka.
* ''Plume et Plume'', tsy mbola navoaka.
* ''Le Cerveau'', tsy mbola navoaka.

=== Tantara foronina ===

* ''Malala,'' 1986, tsy mbola navoaka.
* ''Pétale Écarlate'', 1990, navoaka tany Frantsa aloha avy eo natao tantara mitohy tao anaty gazety malagasy mpivoaka isan'andro  ''L'Express de Madagascar'' ny taona 2001
* ''Le Cinquième Sceau'', 1994
* ''Sang pour sang, vie pour vie, 2003''
* ''Pétale écarlate'' navoaka indray ary nampitondraina ny lohateny Felana, 2006
* ''Nanté'', fille du néant, tsy mbola navoaka
* ''Kirihitra'', tsy mbola navoaka
* ''La Fracture'', tsy mbola navoaka

=== Lahatsoratra fandalinana ===

* ''La Marche de la liberté,'' 1992
* ''La Femme et la guerre, 1993''
* ''Ravalomanana Marc : de président de la rue, à président du palais'', 2003

=== Tononkalo ===

* ''Amertumes'', 1980
* ''Bouquet d’espoirs'', 1985
* ''Sable blond et Latérite rouge, sols de mon pays : réminiscences en prose poétique'', 1947-1960, 1985
* ''Moïses de notre race'', 1986
* ''Moi, môme errant'', angon-tononkalo tsy mbola navoaka.
* ''Les Amants d’Iarivo, épopée / Mpifankatian Iarivo'', tononkalo, 2003.

=== Sombin-tantara ===

* ''Doggy-bag'', 1994, tsy mbola navoaka.
* ''Omeo zanako''. navoaka tao amin'ny gazety malagasy mpivoaka isan'andro ''L’Express'' ny taona 2000, ary avy eo tao amin'ny  ''Chroniques de Madagascar'',natolotr'i Dominique Ranaivoson tany Frantsa : Sépia, 2005
* ''Adolescent'', tsy mbola navoaka.
* ''Faly'', tsy mbola navoaka.
* ''L’Aquarium de Dieu'', tsy mbola navoaka.
* ''Rangory, quelle pomme'', tsy mbola navoaka.

=== Sarimihetsika ===
''Kalanoro'', Teti-drafitry ny tantara mitohy misy fizarana enina, tsy mbola vita.

== Mari-boninahitra ==
Ny taona 1986: nahazo ny laharana voalohany tamin'ny fifaninanana tantara an-tsehatra izay niraisan’ny firenena afrikanina izay nokarakarain'ny RFI. Ny tantara an-tsehatra &quot;''Le prix de la paix''&quot; no nahazoany izany laharana voalohany izany&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;.

== Loharano ==
&lt;references /&gt;
[[Sokajy:Mpanoratra]]
[[Sokajy:Mpanoratra malagasy]]</text>
      <sha1>3hmouqyd63vjuyad4jbe1i70teau7k1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>RD Kongo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301256</id>
    <redirect title="Repoblika Demôkratikan&#039;i Kôngô" />
    <revision>
      <id>1147102</id>
      <parentid>1146699</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T02:26:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EmausBot</username>
        <id>2486</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rôbô : mamaha olam-pihodinana mankany amin'i [[Repoblika Demôkratikan'i Kôngô]]</comment>
      <origin>1147102</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="mfodbrntksw3lk4bhyfmmjng4evg6hx" xml:space="preserve">#FIHODINANA [[Repoblika Demôkratikan'i Kôngô]]</text>
      <sha1>mfodbrntksw3lk4bhyfmmjng4evg6hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301326</id>
    <revision>
      <id>1147033</id>
      <parentid>1146918</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T13:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <origin>1147033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35938" sha1="gfa2yhnlcgzj5yen44x76e5kqnalefo" xml:space="preserve">{{main other|{{short description|Pharmaceutical compound|noreplace}}}}
&lt;templatestyles src=&quot;Infobox drug/styles.css&quot;/&gt;
{{Infobox
| bodystyle   = border-spacing:2px;
| headerstyle = background:#ddd;color:inherit;
| labelstyle  = line-height:1.2em;
| autoheaders = yes&lt;!--

 INFOBOX TITLE ----- ----- ----- ----- --&gt;
| title = {{Infobox drug/title |title={{#if:{{{drug_name|}}} |{{{drug_name}}} |{{PAGENAME}} }} |INN={{{INN|}}} }}&lt;!--

 IMAGES ----- ----- ----- ----- --&gt;
| image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}} |size={{{width|}}}|class={{#if:{{{image_class|}}}|{{{image_class}}}|dark_mode_safe}} |alt={{{alt|}}}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image2|}}}|size={{#if:{{{width2|}}}|{{{width2|}}}|{{{width|}}}}}|class={{#if:{{{image_class2|}}}|{{{image_class2}}}|dark_mode_safe}} |alt={{{alt2|}}}}}
&lt;!-- caption: kept old behaviour: when only 'caption=' input, put that below *both* images (Jan 2016) --&gt;
| caption1={{#if:{{{image2|}}}| {{#if:{{{caption2|}}} |{{{caption|}}} |}} |{{{caption|}}} }}
| caption2={{#if:{{{caption2|}}} |{{{caption2|}}} |{{{caption|}}} }}

| image3 = {{#if:{{{imageL|}}}{{{imageR|}}}|&lt;table style=&quot;width:100%; margin:0;&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:50%;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{imageL|}}}|size={{{widthL|}}}|upright=0.5|class={{#if:{{{image_classL|}}}|{{{image_classL}}}|dark_mode_safe}}|alt={{{altL|}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:50%;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{imageR|}}}|size={{{widthR|}}}|upright=0.5|class={{#if:{{{image_classR|}}}|{{{image_classR}}}|dark_mode_safe}}|alt={{{altR|}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;}}
| caption3 = {{{captionLR|}}}&lt;!--

 TYPEHEADER=VACC/COMBO/MAB/SINGLE --&gt;
| header1 = {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | vaccine = [[Vaccine|Vaccine description]]
 | combo = Combination of
 | mab = [[Monoclonal antibody]]
 | #default =&lt;!-- no header when type=blank (single chemical) --&gt;
 }}&lt;!--

 TYPE VACCINE: ----- ----- ----- ----- -----
 If type=vaccine then show vaccine details --&gt;
| label5 = Target&lt;!-- reuse of parameter 'target'; see vacc/mab --&gt;
|  data5 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} |vaccine |{{#if:{{{target|}}} |{{{target}}} |&lt;!-- cat --&gt;}} }}

| label6 = [[Vaccine#Types|Vaccine type]]
|  data6 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} |vaccine |{{#switch:{{lc:{{{vaccine_type|}}}}}
 |inactivated |killed = [[Inactivated vaccine|Inactivated]]
 |attenuated = [[Attenuated vaccine|Attenuated]]
 |live = Live bacteria
 |viral = [[Viral vector vaccine|Viral vector]]
 |toxoid = [[Toxoid]]
 |subunit = [[Subunit vaccine|Subunit]]
 |protein |protein subunit = [[Subunit vaccine#Protein subunit|Protein subunit]]
 |peptide |peptide subunit = [[Subunit vaccine#Peptide subunit|Peptide subunit]]
 |polysaccharide = [[Subunit vaccine#Polysaccharide subunit|Polysaccharide]]
 |vlp = [[Subunit vaccine#Virus-like particles|Virus-like particles]]
 |conjugate = [[Conjugate vaccine|Conjugate]]
 |recombinant = [[Recombinant DNA|Recombinant vector]]
 |dna = [[DNA vaccine|DNA]]
 |rna = [[RNA vaccine|RNA]]
 |mrna = [[mRNA vaccine|mRNA]]
 |heterologous = [[Heterologous vaccine|Heterologous]]
 |#default={{{vaccine_type|}}} }} }}&lt;!-- freetext, shows unedited --&gt;&lt;!--

 TYPE MAB: ----- ----- ----- ----- -----
 If type=mab then show monoclonal antibody details --&gt;
| label10 = [[:File:Engineered monoclonal antibodies.svg|Type]]
|  data10 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} |mab |{{#switch:{{lc:{{{mab_type|}}}}}
 | mab = Whole antibody
 | fab = [[Fab fragment]]
 | f(ab')2 = [[Fragment antigen-binding|F(ab')&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; fragment]]
 | fab' = [[Fab' fragment]]
 | scfv = [[Single-chain variable fragment]]
 | discfv = [[Single-chain variable fragment|Di-single-chain variable fragment]]
 | sdab = [[Single domain antibody]]
 | 3funct = [[Trifunctional antibody]]
 | clfab = [[Chemically linked Fab]]
 | bite = [[Bi-specific T-cell engager]]
 | #default=? }} }}

| label11 = [[Monoclonal antibody#Production|Source]]
|  data11 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} |mab |{{Infobox drug/mab source |_mab_source={{{source|}}} }}}}&lt;!-- mab_source == internal only --&gt;

| label12 = [[Antigen|Target]]
|  data12 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} |mab |{{{target|}}} }}&lt;!-- alternate use of target; see vacc --&gt;&lt;!--

 TYPE COMBO: ----- ----- ----- ----- -----
 if type=combo show its components (#2 obligatory, 3-6 optional) --&gt;
| label15 = {{#if:{{{component1|}}}|[[{{{component1}}}]]|[[? Component]]}}
|  data15 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{{class1|? Class}}} }}

| label16 = {{#if:{{{component2|}}}|[[{{{component2}}}]]|[[? Component]]}}
|  data16 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{{class2|? Class}}} }}

| label17 = [[{{{component3}}}]]
|  data17 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{#if:{{both|{{{component3|}}}|{{{class3|}}}}} | {{{class3|? Class}}} }} }}

| label18 = [[{{{component4}}}]]
|  data18 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{#if:{{both|{{{component4|}}}|{{{class4|}}}}} | {{{class4|? Class}}} }} }}

| label19 = [[{{{component5}}}]]
|  data19 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{#if:{{both|{{{component5|}}}|{{{class5|}}}}} | {{{class5|? Class}}} }} }}

| label20 = [[{{{component6}}}]]
|  data20 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{#if:{{both|{{{component6|}}}|{{{class6|}}}}} | {{{class6|? Class}}} }} }}
&lt;!--
 TYPE: GENE THERAPY  ----- ----- ----- ----- ----- (no need to set type=... any parmeter input will show the section) --&gt;
|header21= [[Gene therapy]]

|label22 = [[Gene targeting|Target gene]]
| data22 = {{{gt_target_gene|}}}

|label23 = [[Vectors in gene therapy|Vector]]
| data23 = {{{gt_vector|}}}

|label24 = [[Nucleic acid|Nucleic acid type]]
| data24 = {{{gt_nucleic_acid_type|}}}

|label25 = [[Genome editing|Editing method]]
| data25 = {{{gt_editing_method|}}}

|label26 = [[Gene delivery|Delivery method]]
| data26 = {{{gt_delivery_method|}}}
&lt;!--
 CLINICAL DATA ----- ----- ----- ----- --&gt;
| header30 = Clinical data

| label31 = Pronunciation
|  data31 = {{#if:{{{pronounce|}}}{{{pronounce_comment|}}} |{{{pronounce|}}}{{{pronounce_ref|}}}&amp;#x20;{{{pronounce_comment|}}} }}

| label32 = [[Drug nomenclature#Trade names|Trade name]]s
|  data32 = {{{tradename|}}}

| label33 = Anarana hafa
|  data33 = {{#if:{{{AAN|}}}{{{BAN|}}}{{{JAN|}}}{{{USAN|}}} |{{Infobox drug/localINNvariants |synonyms={{{synonyms|}}} |AAN={{{AAN|}}} |BAN={{{BAN|}}} |JAN={{{JAN|}}} |USAN={{{USAN|}}} }} |{{{synonyms|}}} }}

| label34 = [[Biosimilar]]s
|  data34 = {{{biosimilars|}}}

| label35 = [[American Society of Health-System Pharmacists|AHFS]]/[[Drugs.com]]
|  data35 = {{{Drugs.com|}}}

| label36 = [[MedlinePlus]]
|  data36 = {{#if: {{{MedlinePlus|}}} | &lt;span title=&quot;medlineplus.gov&quot;&gt;[https://medlineplus.gov/druginfo/meds/{{{MedlinePlus}}}.html {{{MedlinePlus}}}]&lt;/span&gt;}}

| label37 = [[Regulation of therapeutic goods |{{engvar|defaultWord=License |defaultLang=en-US |en-UK=Licence |en-AU=Licence |en-CA=Licence |en-NZ=Licence |en-EI=Licence |engvar={{{engvar|}}} }} data]]
|  data37 = {{Infobox drug/licence
 |INN_EMA={{{INN_EMA|}}}
 |licence_EU={{#if:{{{licence_EU|}}}{{{license_EU|}}}|yes}}
 | _EMA_use_INN={{If empty
 |1={{{INN_EMA|}}}
 |2={{#ifeq:{{{INN|}}}|none||{{{INN|}}}}}
 |3={{{drug_name|}}}
 |4={{PAGENAME}}
  }}
 |licence_US={{{licence_US|}}}{{{license_US|}}}
 |DailyMedID={{{DailyMedID|}}}
 |licence_CA=&lt;!-- switched off, no CA page available (Feb 2017):  {{{licence_CA|}}}{{{license_CA|}}}--&gt;
}}&lt;!-- so internally, spell licenCe --&gt;

&lt;!-- pregnancy categories --&gt;
| label38 = [[Pregnancy category|Pregnancy&lt;br /&gt;category]]
|  data38 = {{Infobox drug/pregnancy category
|pregnancy_AU         = {{{pregnancy_AU|}}}
|pregnancy_AU_comment = {{{pregnancy_AU_comment|}}}
|pregnancy_category   = {{{pregnancy_category|}}}
}}

| label39 = [[Substance dependence|Dependence&lt;br /&gt;liability]]
|  data39 = {{{dependency_liability|}}}

| label41 = [[Addiction|Addiction&lt;br /&gt;liability]]
|  data41 = {{{addiction_liability|}}}

| label42 = [[Route of administration|Routes of&lt;br /&gt;administration]]
|  data42 = {{{routes_of_administration|}}}

| label43 = [[Drug class]]
|  data43 = {{{class|}}}
&lt;!--

 ATC atc human --&gt;
| label44 = [[Anatomical Therapeutic Chemical Classification System|ATC code]]
|  data44 = {{unbulleted list
|1={{#ifeq:{{lc:{{{ATCvet}}}}} |yes |&lt;!-- skip vet --&gt; |{{Infobox drug/formatATC |index=0 |ix_label={{{index_label|}}} |ATC_prefix={{{ATC_prefix|}}} |ATC_suffix={{{ATC_suffix|}}} |ATC_supplemental={{{ATC_supplemental|}}} }}}}
|2={{#ifeq:{{lc:{{{ATCvet}}}}} |yes |&lt;!-- skip vet --&gt; |{{Infobox drug/formatATC |index=2 |ix_label={{{index2_label|}}} |ATC_prefix={{{ATC_prefix2|}}} |ATC_suffix={{{ATC_suffix2|}}} |ATC_supplemental={{{ATC_supplemental2|}}} }}}}
}}&lt;!--

 ATC VET --&gt;
| label45 = [[Anatomical Therapeutic Chemical Classification System#ATCvet|ATCvet code]]
|  data45 = {{unbulleted list
|1={{#ifeq:{{lc:{{{ATCvet|}}}}}|yes|{{Infobox drug/formatATCvet |index=0 |ix_label={{{index_label|}}} |ATC_prefix={{{ATC_prefix|}}} |ATC_suffix={{{ATC_suffix|}}} |ATC_supplemental={{{ATC_supplemental|}}} }}}}
&lt;!-- ATCvet does not have a #2 option: its one for both then --&gt;
|2={{#ifeq:{{lc:{{{ATCvet|}}}}}|yes|{{Infobox drug/formatATCvet |index=2 |ix_label={{{index2_label|}}} |ATC_prefix={{{ATC_prefix2|}}} |ATC_suffix={{{ATC_suffix2|}}} |ATC_supplemental={{{ATC_supplemental2|}}} }}}}
}}&lt;!--

 PHYSIOLOGICAL DATA
 Hormones, neurotransmitters etc. are not a separate drugtype (just a single chemical)
 Section 'Physiological data' appears when there is parameter input. May 2017.
--&gt;
| header50 = [[Physiological]] data

| label51= Source [[Tissue (biology)|tissues]]
|  data51= {{{source_tissues|}}}

| label52= Target tissues
|  data52= {{{target_tissues|}}}

| label53= [[Receptor (biochemistry)|Receptors]]
|  data53= {{{receptors|}}}

| label54= [[Agonist]]s
|  data54= {{{agonists|}}}

| label55= [[Receptor antagonist|Antagonists]]
|  data55= {{{antagonists|}}}

| label56= [[Precursor (chemistry)|Precursor]]
|  data56= {{{precursor|}}}

| label57= [[Biosynthesis]]
|  data57= {{{biosynthesis|}}}

| label58= [[Drug metabolism|Metabolism]]
|  data58= {{#if:{{{source_tissues|}}}{{{target_tissues|}}}{{{receptors|}}}{{{agonists|}}}{{{antagonists|}}}{{{precursor|}}}{{{biosynthesis|}}} |&lt;!-- has context so show here: --&gt;{{{metabolism|}}} }}&lt;!--

 LEGAL STATUS --&gt;
| header60 = Sata ara-dalàna

| label61 = [[Regulation of therapeutic goods|Sata ara-dalàna]]
|  data61 = {{Infobox drug/legal status
 |legal_AU={{{legal_AU|}}}
 |legal_BR={{{legal_BR|}}}
 |legal_CA={{{legal_CA|}}}
 |legal_DE={{{legal_DE|}}}
 |legal_NZ={{{legal_NZ|}}}
 |legal_UK={{{legal_UK|}}}
 |legal_US={{{legal_US|}}}
 |legal_EU={{{legal_EU|}}}
 |legal_UN={{{legal_UN|}}}
 |legal_AU_comment={{{legal_AU_comment|}}}
 |legal_BR_comment={{{legal_BR_comment|}}}
 |legal_CA_comment={{{legal_CA_comment|}}}
 |legal_DE_comment={{{legal_DE_comment|}}}
 |legal_NZ_comment={{{legal_NZ_comment|}}}
 |legal_UK_comment={{{legal_UK_comment|}}}
 |legal_US_comment={{{legal_US_comment|}}}
 |legal_EU_comment={{{legal_EU_comment|}}}
 |legal_UN_comment={{{legal_UN_comment|}}}
 |legal_status={{{legal_status|}}}
 }}&lt;!--

 PHARMACOKINETIC ----- ----- ----- ----- --&gt;
| header70 = [[Pharmacokinetics|Pharmacokinetic]] data

  | label71 = [[Bioavailability]]
  |  data71 = {{{bioavailability|}}}
  | label72 = [[Plasma protein binding|Protein binding]]
  |  data72 = {{{protein_bound|}}}
  | label73 = [[Drug metabolism|Metabolism]]
  |  data73 = {{#if:{{{bioavailability|}}}{{{protein_bound|}}}{{{metabolites|}}}{{{onset|}}}{{{elimination_half-life|}}}{{{duration_of_action|}}}{{{excretion|}}} |{{{metabolism|}}}|{{#if:{{{target_tissuess|}}}{{{target_tissues|}}}{{{receptors|}}}{{{agonists|}}}{{{antagonists|}}}{{{precursor|}}}{{{biosynthesis|}}}
||{{{metabolism|}}}}} }}
  | label74 = [[Metabolite]]s
  |  data74 = {{{metabolites|}}}
  | label75 = [[Onset of action]]
  |  data75 = {{{onset|}}}
  | label76 = [[Biological half-life|Elimination {{nowrap|half-life}}]]
  |  data76 = {{{elimination_half-life|}}}
  | label77 = [[Pharmacodynamics#Duration_of_action|Duration of action]]
  |  data77 = {{{duration_of_action|}}}
  | label78 = [[Excretion]]
  |  data78 = {{{excretion|}}}&lt;!--

 IDENTIFIERS ----- ----- ----- ----- --&gt;
| header80 = Identifiers
&lt;!--
 IUPAC_name (single chemical only) --&gt;
  |  data81 = {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} |mab|combo|vaccine= |#default={{#if:{{{IUPAC_name|}}}
| {{Collapsible list &lt;!--| expand=test_yes--&gt;
|liststyle=word-break:break-all; text-align:left; padding-left:1.5em; text-indent:-1.5em;
|title = [[IUPAC nomenclature of chemistry|IUPAC name]]
|1=&lt;div style=&quot;font-size: 97%;&quot;&gt;{{{IUPAC_name|}}}&lt;/div&gt;
}}
}}}}

&lt;!--
 label_comment: explain the labels --&gt;
| label83 = &amp;#x200B;&lt;!-- keeps data in righthand column --&gt;
|  data83 = {{unbulleted list
|1={{#if:{{{index_comment|}}} |{{#if:{{{index_label|}}} |{{{index_label|}}}:&amp;#x20;}}{{{index_comment|}}} }}
|2={{#if:{{{index2_comment|}}} |{{#if:{{{index2_label|}}} |{{{index2_label|}}}:&amp;#x20;}}{{{index2_comment|}}} }}
}}&lt;!--

 CAS NUMBER --&gt;
| label84 = [[CAS Registry Number|CAS Number]]
|  data84 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatCASnumber |localValue={{{CAS_number|}}} |index=0 |ix_label={{{index_label|}}} |comment={{{CAS_supplemental|}}} |botref={{{CAS_number_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatCASnumber |localValue={{{CAS_number2|}}} |index=2 |ix_label={{{index2_label|}}} |comment={{{CAS_supplemental2|}}} |botref={{{CAS_number2_Ref|}}} }}
}}&lt;!--

 PUBCHEM CID --&gt;
| label85 = [[PubChem#CID|PubChem]] &lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;{{abbr|CID|Compound ID}}&lt;/span&gt;
|  data85 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatPubChemCID |localValue={{{PubChem|}}} |index=0 |ix_label={{{index_label|}}} |comment= }}
|2={{Infobox drug/formatPubChemCID |localValue={{{PubChem2|}}} |index=2 |ix_label={{{index2_label|}}} |comment= }}
}}&lt;!--

 PUBCHEM SID unrestricted showing (independent of CID) Feb 2017 --&gt;
|label86 = {{#if:{{{PubChem|}}}{{{PubChem2|}}} |PubChem |[[PubChem#SID|PubChem]] }}&amp;#x20;&lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;{{abbr|1=SID|2=Substance ID}}&lt;/span&gt;
| data86 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatPubChemSID |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{PubChemSubstance|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatPubChemSID |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{PubChemSubstance2|}}} }}
}}&lt;!--

 IUPHAR PBS iuphar --&gt;
| label87 = [[Guide to Pharmacology|IUPHAR/BPS]]
|  data87 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatIUPHARBPS |ix_label={{{index_label|}}} |localValue=
{{{IUPHAR_ligand|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatIUPHARBPS |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue=
{{{IUPHAR_ligand2|}}} }}
}}&lt;!--

 DRUGBANK --&gt;
| label88 = [[DrugBank]]
|  data88 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatDrugBank |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{DrugBank|}}} |botref={{{DrugBank_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatDrugBank |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{DrugBank2|}}} |botref={{{DrugBank2_Ref|}}} }}
}}&lt;!--

 CHEMSPIDER --&gt;
| label89 = [[ChemSpider]]
|  data89 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatChemSpider |ix_label={{{index_label|}}} |index=0 |localValue={{{ChemSpiderID|}}} |botref={{{ChemSpiderID_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatChemSpider |ix_label={{{index2_label|}}} |index=2 |localValue={{{ChemSpiderID2|}}} |botref={{{ChemSpiderID2_Ref|}}} }}
}}&lt;!--

 UNII --&gt;
| label90 = [[Unique Ingredient Identifier|UNII]]
|  data90 =  {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatUNII |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{UNII|}}} |botref={{{UNIIRef|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatUNII |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{UNII2|}}} |botref={{{UNII2_Ref|}}} }}
}}&lt;!--

 KEGG --&gt;
| label91 = [[KEGG]]
|  data91 =  {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatKEGG |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{KEGG|}}} |botref={{{KEGG_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatKEGG |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{KEGG2|}}} |botref={{{KEGG2_Ref|}}} }}
}}&lt;!--

 CHEBI --&gt;
| label92 = [[ChEBI]]
|  data92 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatChEBI |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{ChEBI|}}} |botref={{{ChEBI_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatChEBI |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{ChEBI2|}}} |botref={{{ChEBI2_Ref|}}} }} }}&lt;!--

 CHEMBL --&gt;
| label93 = [[ChEMBL]]
|  data93 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatChEMBL |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{ChEMBL|}}} |botref={{{ChEMBL_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatChEMBL |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{ChEMBL2|}}} |botref={{{ChEMBL2_Ref|}}} }} }}&lt;!--

 NIAID niaid --&gt;
| label94 = [[NIAID ChemDB]]
|  data94 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatChemDBNIAID |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{NIAID_ChemDB|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatChemDBNIAID |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{NIAID_ChemDB2|}}} }}
}}&lt;!--

 PDB ligand --&gt;
| label96 = [[Protein Data Bank|PDB ligand]]
|  data96 = {{#switch:{{{type|}}} |combo|vaccine=
|#default={{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatPDBligand |ix_label={{{index_label|}}} | localValue={{{PDB_ligand|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatPDBligand |ix_label={{{index2_label|}}} | localValue={{{PDB_ligand2|}}} }}
 }}}}&lt;!--

 E number from Wikidata --&gt;
| label97 = [[E number|&lt;span title=&quot;E number (food additive code)&quot;&gt;E number&lt;/span&gt;]]&lt;!--
--&gt;{{main other|[[Category:E number from Wikidata|*]]}}
|  data97 = {{#property:P628}} {{#switch:&lt;!--
--&gt;{{#invoke:String|match|s={{#property:P628}} |pattern=E(%d%d?)%d%d[A-z]? |plain=false |nomatch=}}
|1=[[E number#E100–E199|(colours)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|2=[[E number#E200–E299|(preservatives)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|3=[[E number#E300–E399|(antioxidants, ...)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|4=[[E number#E400–E499|(thickeners, ...)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|5=[[E number#E500–E599|(acidity regulators, ...)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|6=[[E number#E600–E699|(flavour enhancer)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|7=[[E number#E700–E799|(antibiotics)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|9=[[E number#E900–E999|(glazing agents, ...)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|10|11|12|13|14|15=[[E number#E1000–E1599|(additional chemicals)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|#default= }}&lt;!--

 CompTox (EPA) DTXSID --&gt;
| label98 = [[CompTox Chemicals Dashboard|CompTox Dashboard]] &lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;({{abbr|EPA|U.S. Environmental Protection Agency}})&lt;/span&gt;
|  data98 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatCompTox |ix_label={{{index_label|}}}  |localValue={{{DTXSID|}}} |useWD={{#property:P3117}} }}
|2={{Infobox drug/formatCompTox |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{DTXSID2|}}} }} }}&lt;!--

 ECHA from Wikidata --&gt;
| label99 = [[ECHA InfoCard|&lt;span title=&quot;echa.europa.eu&quot;&gt;ECHA InfoCard&lt;/span&gt;]]
|  data99 = {{#if:{{#property:P2566}} | [https://echa.europa.eu/substance-information/-/substanceinfo/{{#property:P2566}} {{#property:P2566}}]{{EditAtWikidata |pid=P2566}}{{main other|[[Category:ECHA InfoCard ID from Wikidata|*]]}}}}&lt;!--

 CHEMICAL AND PHYSICAL DATA ----- ----- ----- ----- --&gt;
| header100 = Angon-drakitra simika sy ara-batana&lt;!--

--&gt;
  | label102 = [[Chemical formula|Raikipohy]]
  |  data102 = {{Infobox drug/chemical formula
|chemical_formula_fixed={{{chemical_formula|}}}
|Ac={{{Ac|}}}|Ag={{{Ag|}}}|Al={{{Al|}}}|Am={{{Am|}}}|Ar={{{Ar|}}}|As={{{As|}}}|At={{{At|}}}|Au={{{Au|}}}|B={{{B|}}}|Ba={{{Ba|}}}|Be={{{Be|}}}|Bh={{{Bh|}}}|Bi={{{Bi|}}}|Bk={{{Bk|}}}|Br={{{Br|}}}|C={{{C|}}}|Ca={{{Ca|}}}|Cd={{{Cd|}}}|Ce={{{Ce|}}}|Cf={{{Cf|}}}|Cl={{{Cl|}}}|Cm={{{Cm|}}}|Cn={{{Cn|}}}|Co={{{Co|}}}|Cr={{{Cr|}}}|Cs={{{Cs|}}}|Cu={{{Cu|}}}|D={{{D|}}}|Db={{{Db|}}}|Ds={{{Ds|}}}|Dy={{{Dy|}}}|Er={{{Er|}}}|Es={{{Es|}}}|Eu={{{Eu|}}}|F={{{F|}}}|Fe={{{Fe|}}}|Fl={{{Fl|}}}|Fm={{{Fm|}}}|Fr={{{Fr|}}}|Ga={{{Ga|}}}|Gd={{{Gd|}}}|Ge={{{Ge|}}}|H={{{H|}}}|He={{{He|}}}|Hf={{{Hf|}}}|Hg={{{Hg|}}}|Ho={{{Ho|}}}|Hs={{{Hs|}}}|I={{{I|}}}|In={{{In|}}}|Ir={{{Ir|}}}|K={{{K|}}}|Kr={{{Kr|}}}|La={{{La|}}}|Li={{{Li|}}}|Lr={{{Lr|}}}|Lu={{{Lu|}}}|Lv={{{Lv|}}}|Mc={{{Mc|}}}|Md={{{Md|}}}|Mg={{{Mg|}}}|Mn={{{Mn|}}}|Mo={{{Mo|}}}|Mt={{{Mt|}}}|N={{{N|}}}|Na={{{Na|}}}|Nb={{{Nb|}}}|Nd={{{Nd|}}}|Ne={{{Ne|}}}|Nh={{{Nh|}}}|Ni={{{Ni|}}}|No={{{No|}}}|Np={{{Np|}}}|O={{{O|}}}|Og={{{Og|}}}|Os={{{Os|}}}|P={{{P|}}}|Pa={{{Pa|}}}|Pb={{{Pb|}}}|Pd={{{Pd|}}}|Pm={{{Pm|}}}|Po={{{Po|}}}|Pr={{{Pr|}}}|Pt={{{Pt|}}}|Pu={{{Pu|}}}|Ra={{{Ra|}}}|Rb={{{Rb|}}}|Re={{{Re|}}}|Rf={{{Rf|}}}|Rg={{{Rg|}}}|Rh={{{Rh|}}}|Rn={{{Rn|}}}|Ru={{{Ru|}}}|S={{{S|}}}|Sb={{{Sb|}}}|Sc={{{Sc|}}}|Se={{{Se|}}}|Sg={{{Sg|}}}|Si={{{Si|}}}|Sm={{{Sm|}}}|Sn={{{Sn|}}}|Sr={{{Sr|}}}|Ta={{{Ta|}}}|Tb={{{Tb|}}}|Tc={{{Tc|}}}|Te={{{Te|}}}|Th={{{Th|}}}|Ti={{{Ti|}}}|Tl={{{Tl|}}}|Tm={{{Tm|}}}|Ts={{{Ts|}}}|U={{{U|}}}|V={{{V|}}}|W={{{W|}}}|Xe={{{Xe|}}}|Y={{{Y|}}}|Yb={{{Yb|}}}|Zn={{{Zn|}}}|Zr={{{Zr|}}}
|charge={{{charge|}}}
|chemical_formula_ref={{{chemical_formula_ref|}}}
|chemical_formula_comment={{{chemical_formula_comment|}}} }}

  | label103 = [[Molar mass]]
  |  data103 = {{Chem molar mass
|Ac={{{Ac|}}}|Ag={{{Ag|}}}|Al={{{Al|}}}|Am={{{Am|}}}|Ar={{{Ar|}}}|As={{{As|}}}|At={{{At|}}}|Au={{{Au|}}}|B={{{B|}}}|Ba={{{Ba|}}}|Be={{{Be|}}}|Bh={{{Bh|}}}|Bi={{{Bi|}}}|Bk={{{Bk|}}}|Br={{{Br|}}}|C={{{C|}}}|Ca={{{Ca|}}}|Cd={{{Cd|}}}|Ce={{{Ce|}}}|Cf={{{Cf|}}}|Cl={{{Cl|}}}|Cm={{{Cm|}}}|Cn={{{Cn|}}}|Co={{{Co|}}}|Cr={{{Cr|}}}|Cs={{{Cs|}}}|Cu={{{Cu|}}}|D={{{D|}}}|Db={{{Db|}}}|Ds={{{Ds|}}}|Dy={{{Dy|}}}|Er={{{Er|}}}|Es={{{Es|}}}|Eu={{{Eu|}}}|F={{{F|}}}|Fe={{{Fe|}}}|Fl={{{Fl|}}}|Fm={{{Fm|}}}|Fr={{{Fr|}}}|Ga={{{Ga|}}}|Gd={{{Gd|}}}|Ge={{{Ge|}}}|H={{{H|}}}|He={{{He|}}}|Hf={{{Hf|}}}|Hg={{{Hg|}}}|Ho={{{Ho|}}}|Hs={{{Hs|}}}|I={{{I|}}}|In={{{In|}}}|Ir={{{Ir|}}}|K={{{K|}}}|Kr={{{Kr|}}}|La={{{La|}}}|Li={{{Li|}}}|Lr={{{Lr|}}}|Lu={{{Lu|}}}|Lv={{{Lv|}}}|Mc={{{Mc|}}}|Md={{{Md|}}}|Mg={{{Mg|}}}|Mn={{{Mn|}}}|Mo={{{Mo|}}}|Mt={{{Mt|}}}|N={{{N|}}}|Na={{{Na|}}}|Nb={{{Nb|}}}|Nd={{{Nd|}}}|Ne={{{Ne|}}}|Nh={{{Nh|}}}|Ni={{{Ni|}}}|No={{{No|}}}|Np={{{Np|}}}|O={{{O|}}}|Og={{{Og|}}}|Os={{{Os|}}}|P={{{P|}}}|Pa={{{Pa|}}}|Pb={{{Pb|}}}|Pd={{{Pd|}}}|Pm={{{Pm|}}}|Po={{{Po|}}}|Pr={{{Pr|}}}|Pt={{{Pt|}}}|Pu={{{Pu|}}}|Ra={{{Ra|}}}|Rb={{{Rb|}}}|Re={{{Re|}}}|Rf={{{Rf|}}}|Rg={{{Rg|}}}|Rh={{{Rh|}}}|Rn={{{Rn|}}}|Ru={{{Ru|}}}|S={{{S|}}}|Sb={{{Sb|}}}|Sc={{{Sc|}}}|Se={{{Se|}}}|Sg={{{Sg|}}}|Si={{{Si|}}}|Sm={{{Sm|}}}|Sn={{{Sn|}}}|Sr={{{Sr|}}}|Ta={{{Ta|}}}|Tb={{{Tb|}}}|Tc={{{Tc|}}}|Te={{{Te|}}}|Th={{{Th|}}}|Ti={{{Ti|}}}|Tl={{{Tl|}}}|Tm={{{Tm|}}}|Ts={{{Ts|}}}|U={{{U|}}}|V={{{V|}}}|W={{{W|}}}|Xe={{{Xe|}}}|Y={{{Y|}}}|Yb={{{Yb|}}}|Zn={{{Zn|}}}|Zr={{{Zr|}}}
|fixed = {{{molecular_weight|}}}&lt;!-- should be molar mass --&gt;
|round = {{{molecular_weight_round|}}}
|unit  = {{{molecular_weight_unit|}}}
|ref   = {{{molecular_weight_ref|}}}
|comment = {{{molecular_weight_comment|}}}
}}{{#ifeq:{{#invoke:String|find|source={{{molecular_weight|}}}|target=[^0-9.]|plain=false }}|0||{{main other|1=[[Category:Infobox-drug molecular-weight unexpected-character]]}}}}
&lt;!-- JMOL --&gt;
  | label104 = 3D model ([[JSmol]])
  |  data104 = {{#ifeq:{{{Jmol|}}}{{{Jmol2|}}}|none||{{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatJmol |ix_label={{{index_label|}}}  |localJmol={{{Jmol|}}}  |localSMILES={{{SMILES |{{{smiles|}}}}}} }}
|2={{Infobox drug/formatJmol |ix_label={{{index2_label|}}} |localJmol={{{Jmol2|}}} |localSMILES={{{SMILES2|{{{smiles2|}}}}}} }}
}}}}

  | label106 = [[Chirality (chemistry)|Chirality]]
  |  data106 = {{{chirality|}}}
  | label107 = [[Specific rotation]]
  |  data107 = {{{specific_rotation|}}}

&lt;!-- physical data: --&gt;
  | label111 = [[Density]]
  |  data111 = {{#if:{{{density|}}} | {{{density}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;}} {{{density_notes|}}}
  | label112= [[Melting point]]
  |  data112 = {{#if:{{{melting_point|}}}|{{convert|{{{melting_point|}}} {{#if:{{{melting_high|}}}|to {{{melting_high|}}}|}}|C|F}} }} {{{melting_notes|}}}
  | label113 = [[Boiling point]]
  |  data113 = {{#if:{{{boiling_point|}}}|{{convert|{{{boiling_point|}}} {{#if:{{{boiling_high|}}}|to {{{boiling_high|}}}|}}|C|F}} }} {{{boiling_notes|}}}
  | label114 = [[Aqueous solution|Solubility in water]]
  |  data114 = {{#if:{{{solubility|}}} |{{{solubility}}}{{{sol_units|&amp;nbsp;mg/mL (20&amp;nbsp;°C)}}}}}

  |  data118 = {{#if:{{{SMILES|{{{smiles|}}}}}}{{{SMILES2|{{{smiles2|}}}}}} | {{Collapsible list
&lt;!-- | expand=test_yes --&gt;
     |liststyle=word-break:break-all;
     |title = [[Simplified molecular-input line-entry system|SMILES]]
     |1={{#if:{{{SMILES|}}}{{{smiles|}}}|&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;{{#if:{{{index_label|}}}|{{{index_label|}}}:&amp;nbsp;}}{{{SMILES|{{{smiles|}}}}}}&lt;/div&gt;}}
     |2={{#if:{{{SMILES2|{{{smiles2|}}}}}} |{{#if:{{{SMILES|{{{smiles|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;{{#if:{{{index2_label|}}}|{{{index2_label|}}}:&amp;nbsp;}}{{{SMILES2|{{{smiles2|}}}}}}&lt;/div&gt; }}}}
     }}

  |  data119 = {{#if:{{{StdInChI|}}}{{{StdInChI2|}}}|
  {{Collapsible list
&lt;!-- | expand=test_yes --&gt;
    |liststyle=word-break:break-all;
    |title=[[International Chemical Identifier|InChI]]
    |1={{#if:{{{StdInChI|}}}
      |&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;{{#if:{{{index_label|}}}|{{{index_label|}}}:&amp;nbsp;}}InChI={{{StdInChI}}}{{{StdInChI_Ref|}}}{{#if:{{{StdInChI_comment|}}} |&lt;br /&gt;{{{StdInChI_comment}}} }}&lt;/div&gt;}}
    |2={{#if:{{{StdInChIKey|}}}
      |&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;Key:{{{StdInChIKey}}}{{{StdInChIKey_Ref|}}}&lt;/div&gt;}}
    |3={{#if:{{{StdInChI2|}}}
      |{{#if:{{{StdInChI|}}}{{{StdInChIKey|}}}|&lt;br /&gt;}}&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;{{#if:{{{index2_label|}}}|{{{index2_label|}}}:&amp;nbsp;}}InChI={{{StdInChI2}}}{{{StdInChI2_Ref|}}}&lt;/div&gt;}}
    |4={{#if:{{{StdInChIKey2|}}}
      |&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;Key:{{{StdInChIKey2}}}{{{StdInChIKey2_Ref|}}}&lt;/div&gt;}}
  }}&lt;!-- eo collapsible list --&gt;}}&lt;!-- eo data89 if:StdInChI --&gt;&lt;!--

 DATA PAGE ----- ----- ----- ----- --&gt;
| header120 = Pejy angon-drakitra
|   data121 = {{Infobox drug/data page link| _targetpage={{#if:{{{data page|}}}|{{trim brackets|1={{{data page|}}}}}|{{FULLPAGENAME}} (data page)}}}}&lt;!--

 VERIFICATIONS ----- ----- ----- ----- --&gt;
| below =&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Verifiedfields|}}}{{{verifiedrevid|}}}
|{{#ifeq:{{{Verifiedfields|}}} |changed|&lt;!--
--&gt;{{nobold|1=&amp;nbsp;&lt;sup&gt;{{xmark|7}}{{tick|7}}&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;[[Wikipedia:WikiProject_Chemicals/Chembox_validation|(what is this?)]]}}
|{{#if:{{{verifiedrevid|}}}}}|&lt;!--
--&gt;{{nobold|1=&amp;nbsp;&lt;sup&gt;{{xmark|7}}{{tick|7}}&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;[[Wikipedia:WikiProject_Chemicals/Chembox_validation|(what is this?)]]}}}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{verifiedrevid|}}}|{{nobold|1=&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;reflink plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[{{fullurl:Special:ComparePages|rev1={{{verifiedrevid|}}}&amp;page2={{urlencode:{{SUBJECTPAGENAME}}}}}} (verify)]&lt;/span&gt;}}}}}}

}}&lt;!-- END OF INFOBOX ----- ----- ----- ----- -----

 Parameter check:
--&gt;{{#invoke:TemplatePar
|check
|template=Template:Infobox_drug
|all= |opt= pronounce= pronounce_ref= pronounce_comment= ATC_prefix= ATC_suffix= ATC_supplemental= ATCvet= biosimilars= CAS_number_Ref= CAS_number= CAS_supplemental= ChEBI= ChEBI_Ref= ChEMBL_Ref= ChEMBL= ChemSpiderID= ChemSpiderID_Ref= chirality= class= container_only= DailyMedID= data_page= DrugBank_Ref= DrugBank= Drugs.com= duration_of_action= INN= INN_EMA= IUPAC_name= IUPHAR_ligand= KEGG_Ref= KEGG= MedlinePlus= NIAID_ChemDB= PDB_ligand= PubChemSubstance= PubChem= StdInChIKey_Ref= StdInChIKey= StdInChI_Ref= StdInChI_comment= StdInChI= UNII_Ref= UNII= DTXSID= Verifiedfields= Watchedfields= addiction_liability= alt2= altL= altR= alt= bioavailability= boiling_high= boiling_notes= boiling_point= captionLR= caption= caption2= charge= chemical_formula= chemical_formula_ref= chemical_formula_comment= class1= class2= class3= class4= class5= class6= component1= component2= component3= component4= component5= component6= density= density_notes= dependency_liability= drug_name= elimination_half-life= engvar= excretion= image2= imageL= imageR= image= image_class= image_class2= image_classL= image_classR= Jmol= legal_AU= legal_BR= legal_CA= legal_DE= legal_EU= legal_NZ= legal_UK= legal_UN= legal_US= legal_AU_comment= legal_BR_comment= legal_CA_comment= legal_DE_comment= legal_UK_comment= legal_NZ_comment= legal_US_comment= legal_UN_comment= legal_EU_comment= legal_status= licence_CA= licence_EU= licence_US= license_CA= license_EU= license_US= mab_type= melting_high= melting_notes= melting_point= metabolism= metabolites= molecular_weight= molecular_weight_round= molecular_weight_unit= molecular_weight_ref= molecular_weight_comment= onset= pregnancy_AU= pregnancy_AU_comment= pregnancy_category= protein_bound= routes_of_administration= SMILES= smiles= solubility= sol_units= source= specific_rotation= synonyms= target= tradename= type= vaccine_type= verifiedrevid= width2= widthL= widthR= width= AAN= BAN= JAN= USAN=
&lt;!-- Physiological --&gt;source_tissues= target_tissues= receptors= agonists= antagonists= precursor= biosynthesis=
&lt;!-- Gene therapy --&gt;gt_target_gene= gt_vector= gt_nucleic_acid_type= gt_editing_method= gt_delivery_method=
&lt;!-- depr Mar 2017, but removal here would be trivial: --&gt;sec_combustion=
&lt;!-- unused, removed: InChI= InChIKey=; use StdInChI/Key because CheMoBot only checks these --&gt;
&lt;!-- chem elements --&gt;Ac=Ag=Al=Am=Ar=As=At=Au=B=Ba=Be=Bh=Bi=Bk=Br=C=Ca=Cd=Ce=Cf=Cl=Cm=Cn=Co=Cr=Cs=Cu=
D=Db=Ds=Dy=Er=Es=Eu=F=Fe=Fl=Fm=Fr=Ga=Gd=Ge=H=He=Hf=Hg=Ho=Hs=I=In=Ir=K=Kr=La=Li=Lr=Lu=Lv=
Mc=Md=Mg=Mn=Mo=Mt=N=Na=Nb=Nd=Ne=Nh=Ni=No=Np=O=Og=Os=P=Pa=Pb=Pd=Pm=Po=Pr=Pt=Pu=Ra=Rb=Re=Rf=Rg=Rh=Rn=Ru=S=Sb=Sc=Se=Sg=Si=Sm=Sn=Sr=Ta=Tb=Tc=Te=Th=Ti=Tl=Tm=Ts=U=V=W=Xe=Y=Yb=Zn=Zr=
&lt;!-- #2 identifiers (indexes): --&gt;index_label= index2_label= index_comment= index2_comment=
CAS_number2= CAS_supplemental2= ATC_prefix2= ATC_suffix2= ATC_supplemental2= PubChem2= PubChemSubstance2= IUPHAR_ligand2= DrugBank2= ChemSpiderID2= UNII2= KEGG2= ChEBI2= ChEMBL2= PDB_ligand2= NIAID_ChemDB2= SMILES2= smiles2= StdInChI2= StdInChIKey2=
CAS_number2_Ref= ChEBI2_Ref= ChEMBL2_Ref= ChemSpiderID2_Ref= DrugBank2_Ref= KEGG2_Ref= StdInChI2_Ref= StdInChIKey2_Ref= UNII2_Ref= DTXSID2=
&lt;!-- Wikidata: --&gt;QID= QID2=&lt;!--
 Deprecated per 2020-12-30, but kept here to keep UnkParameter category useful (not ~5500 pages) 2021-01-30: --&gt;PLLR= pregnancy_US= pregnancy_US_comment=
|cat=Pages using infobox drug with unknown parameters
|format=0|errNS=0
|preview=&lt;div class=&quot;error&quot; style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;@@@ (See [[Template:Infobox drug/doc/full parameter list|parameter list]]). This message only shows in Preview, it will not show after you do {{button|{{int:publishchanges}}}}.&lt;/div&gt;
}}&lt;!-- END of parameter checks

--&gt;&lt;!-- TRACKING:
--&gt;{{Infobox drug/maintenance categories{{yesno|{{{container_only|no}}}|yes=/container only|no=}}&lt;!--
 |container_only=yes -- uses [[Template:Infobox drug/maintenance categories/container only]]
* Parameters starting with _underscore are internal constructs only, not straight article input
--&gt;
| drug_name = {{{drug_name|}}}
| INN = {{{INN|}}}
| _drugtype = {{lc:{{{type|}}}}}

&lt;!-- drugtype detected by input (not by type=): --&gt;
| _has_physiological_data={{{source_tissues|}}}{{{target_tissues|}}}{{{receptors|}}}{{{agonists|}}}{{{antagonists|}}}{{{precursor|}}}{{{biosynthesis|}}}&lt;!-- not metabolism, b/c can also be regular pharmacokinetic input --&gt;
| _has_gene_therapy={{{gt_target_gene|}}}{{{gt_vector|}}}{{{gt_nucleic_acid_type|}}}{{{gt_editing_method|}}}{{{gt_delivery_method|}}}

&lt;!-- for catsort: --&gt;
| vaccine_type={{{vaccine_type|}}}
| mab_type={{{mab_type|}}}
| _number_of_combo_chemicals={{#invoke:ParameterCount |main |component1 |component2 |component3 |component4|component5|component6 }}
&lt;!-- to check illogical input --&gt;
| _vaccine_data={{{vaccine_type|}}}
| _mab_data={{{mab_type|}}}{{{source|}}}
| _mab_vaccine_data={{{target|}}}
| _mab_other_data=&lt;!-- chem data --&gt;{{{C|}}}{{{H|}}}{{{F|}}}{{{I|}}}{{{N|}}}{{{O|}}}{{{SMILES|}}}{{{smiles|}}}{{{chirality|}}}{{{specific_rotation|}}}{{{SMILES2|}}}{{{smiles2|}}}{{{StdInChI|}}}{{{StdInChI_comment|}}}{{{StdInChIKey|}}}{{{StdInChI_Ref|}}}{{{StdInChIKey_Ref|}}}{{{StdInChI2|}}}&lt;!-- physical data --&gt;{{{density|}}}{{{density_notes|}}}{{{melting_point|}}}{{{boiling_point|}}}{{{melting_high|}}}{{{boiling_high|}}}{{{solubility|}}}{{{molecular_weight|}}}
| _combo_data={{{component1|}}}{{{component2|}}}{{{component3|}}}{{{component4|}}}{{{component5|}}}{{{component6|}}}{{{class1|}}}{{{class2|}}}{{{class3|}}}{{{class4|}}}{{{class5|}}}{{{class6|}}}
| _physiological_data=&lt;!-- physiological data input/ USED??? see also _physiological_data. March2018   --&gt;{{{source_tissues|}}}{{{target_tissues|}}}{{{receptors|}}}{{{agonists|}}}{{{antagonists|}}}{{{precursor|}}}{{{biosynthesis|}}}&lt;!-- not metabolism, b/c can also be regular pharmacokinetic input --&gt;
| _clinical_data=&lt;!-- conflicts with physiological (endogenous) data --&gt;{{{Drugs.com|}}}{{{MedlinePlus|}}}{{{addiction_liability|}}}{{{dependency_liability|}}}{{{licence_CA|}}}{{{licence_EU|}}}{{{licence_US|}}}{{{license_CA|}}}{{{license_EU|}}}{{{license_US|}}}{{{DailyMedID|}}}
{{{pregnancy_AU_comment|}}}{{{pregnancy_AU|}}}{{{pregnancy_category|}}}{{{routes_of_administration|}}}{{{tradename|}}}{{{class|}}}{{{ATC_prefix|}}}{{{ATC_supplemental|}}}{{{ATC_prefix2|}}}{{{ATC_supplemental2|}}}
| _legal_data=&lt;!-- conflicts with physiological (endogeneous) data --&gt;{{{legal_AU_comment|}}}{{{legal_AU|}}}{{{legal_BR_comment|}}}{{{legal_BR|}}}{{{legal_CA_comment|}}}{{{legal_CA|}}}{{{legal_DE_comment|}}}{{{legal_DE|}}}{{{legal_EU_comment|}}}{{{legal_EU|}}}{{{legal_NZ_comment|}}}{{{legal_NZ|}}}{{{legal_UK_comment|}}}{{{legal_UK|}}}{{{legal_UN_comment|}}}{{{legal_UN|}}}{{{legal_US_comment|}}}{{{legal_US|}}}{{{legal_status|}}}

| _other_data={{{IUPAC_name|}}}

| _image_0_or_2 = {{{image|}}}{{{image2|}}}
| _image_LR = {{{imageL|}}}{{{imageR|}}}

| _datapage = {{PAGENAME}} (data page)&lt;!-- 3rd ifexist on this one? / TODO: could be set by param |data page= --&gt;
| _vaccine_target={{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | vaccine | {{{target|}}} | _type_not_vaccine }}&lt;!-- vaccine with empty target = to maint cat; former question mark --&gt;
| _legal_all={{{legal_AU|}}}{{{legal_BR|}}}{{{legal_CA|}}}{{{legal_UK|}}}{{{legal_US|}}}{{{legal_UN|}}}{{{legal_EU|}}}{{{legal_status|}}}
| _ATC_prefix_supplemental={{{ATC_prefix|}}}{{{ATC_supplemental|}}}&lt;!-- together --&gt;
| _has_EMA_link = {{{licence_EU|}}}&lt;!--

 Identifiers tracked --&gt;
| CAS_number={{{CAS_number|}}}
| PubChem={{{PubChem|}}}
| ChemSpiderID={{{ChemSpiderID|}}}
| ChEBI={{{ChEBI|}}}
| ChEMBL={{{ChEMBL|}}}
| DrugBank={{{DrugBank|}}}
| KEGG={{{KEGG|}}}
| _hasInChI_or_Key={{#if:{{{StdInChI|}}}{{{StdInChIKey|}}} |yes}}
| UNII={{{UNII|}}}
| _hasJmol02 = {{{Jmol|}}}{{{Jmol2|}}}&lt;!--

 Second IDs (see also: WD, QID2) --&gt;
|_hasMultipleCASnumbers = {{{CAS_number2|}}}
|_hasMultiplePubChemCIDs = {{{PubChem2|}}}
|_hasMultipleChEBIs = {{{ChEBI2|}}}

| _countSecondIDs={{#invoke:ParameterCount |main |CAS_number2 |ATC_prefix2 |PubChem2 |PubChemStructure2 |IUPHAR_ligand2 |DrugBank2 |ChemSpiderID2 |UNII2 |KEGG2 |ChEBI2 |ChEMBL2 |PDB_ligand2 |NIAID_ChemDB2 |SMILES2 |smiles2 |StdInChI2 |StdInChIKey2 |DTXCID2}}
| _countIndexlabels={{#invoke:ParameterCount |main |index_label |index2_label}}&lt;!--

 OPTIONAL TEMP TRACKING
 When param is not empty, will be categorised in [[Category:Infobox drug tracked parameters]]
--&gt;
| _trackListSortletter=
&lt;!--

 WIKIDATA --&gt;
|QID = {{{QID|}}}
|QID2 = {{{QID2|}}}
&lt;!--

 BOT VALIDATION --&gt;
|Verifiedfields={{{Verifiedfields|}}}
|Watchedfields={{{Watchedfields|}}}
|verifiedrevid={{{verifiedrevid|}}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!-- END of /maintenance categories

--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gfa2yhnlcgzj5yen44x76e5kqnalefo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147034</id>
      <parentid>1147033</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T13:15:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <origin>1147034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35939" sha1="tsns6iznwq52gshkjui7kje5zj82e55" xml:space="preserve">{{main other|{{short description|Pharmaceutical compound|noreplace}}}}
&lt;templatestyles src=&quot;Infobox drug/styles.css&quot;/&gt;
{{Infobox
| bodystyle   = border-spacing:2px;
| headerstyle = background:#ddd;color:inherit;
| labelstyle  = line-height:1.2em;
| autoheaders = yes&lt;!--

 INFOBOX TITLE ----- ----- ----- ----- --&gt;
| title = {{Infobox drug/title |title={{#if:{{{drug_name|}}} |{{{drug_name}}} |{{PAGENAME}} }} |INN={{{INN|}}} }}&lt;!--

 IMAGES ----- ----- ----- ----- --&gt;
| image1 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}} |size={{{width|}}}|class={{#if:{{{image_class|}}}|{{{image_class}}}|dark_mode_safe}} |alt={{{alt|}}}}}
| image2 = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image2|}}}|size={{#if:{{{width2|}}}|{{{width2|}}}|{{{width|}}}}}|class={{#if:{{{image_class2|}}}|{{{image_class2}}}|dark_mode_safe}} |alt={{{alt2|}}}}}
&lt;!-- caption: kept old behaviour: when only 'caption=' input, put that below *both* images (Jan 2016) --&gt;
| caption1={{#if:{{{image2|}}}| {{#if:{{{caption2|}}} |{{{caption|}}} |}} |{{{caption|}}} }}
| caption2={{#if:{{{caption2|}}} |{{{caption2|}}} |{{{caption|}}} }}

| image3 = {{#if:{{{imageL|}}}{{{imageR|}}}|&lt;table style=&quot;width:100%; margin:0;&quot;&gt;&lt;tr&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:50%;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{imageL|}}}|size={{{widthL|}}}|upright=0.5|class={{#if:{{{image_classL|}}}|{{{image_classL}}}|dark_mode_safe}}|alt={{{altL|}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;td style=&quot;vertical-align:top; text-align:center; width:50%;&quot;&gt;{{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{imageR|}}}|size={{{widthR|}}}|upright=0.5|class={{#if:{{{image_classR|}}}|{{{image_classR}}}|dark_mode_safe}}|alt={{{altR|}}}}}&lt;/td&gt;
&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;}}
| caption3 = {{{captionLR|}}}&lt;!--

 TYPEHEADER=VACC/COMBO/MAB/SINGLE --&gt;
| header1 = {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}}
 | vaccine = [[Vaccine|Vaccine description]]
 | combo = Combination of
 | mab = [[Monoclonal antibody]]
 | #default =&lt;!-- no header when type=blank (single chemical) --&gt;
 }}&lt;!--

 TYPE VACCINE: ----- ----- ----- ----- -----
 If type=vaccine then show vaccine details --&gt;
| label5 = Target&lt;!-- reuse of parameter 'target'; see vacc/mab --&gt;
|  data5 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} |vaccine |{{#if:{{{target|}}} |{{{target}}} |&lt;!-- cat --&gt;}} }}

| label6 = [[Vaccine#Types|Vaccine type]]
|  data6 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} |vaccine |{{#switch:{{lc:{{{vaccine_type|}}}}}
 |inactivated |killed = [[Inactivated vaccine|Inactivated]]
 |attenuated = [[Attenuated vaccine|Attenuated]]
 |live = Live bacteria
 |viral = [[Viral vector vaccine|Viral vector]]
 |toxoid = [[Toxoid]]
 |subunit = [[Subunit vaccine|Subunit]]
 |protein |protein subunit = [[Subunit vaccine#Protein subunit|Protein subunit]]
 |peptide |peptide subunit = [[Subunit vaccine#Peptide subunit|Peptide subunit]]
 |polysaccharide = [[Subunit vaccine#Polysaccharide subunit|Polysaccharide]]
 |vlp = [[Subunit vaccine#Virus-like particles|Virus-like particles]]
 |conjugate = [[Conjugate vaccine|Conjugate]]
 |recombinant = [[Recombinant DNA|Recombinant vector]]
 |dna = [[DNA vaccine|DNA]]
 |rna = [[RNA vaccine|RNA]]
 |mrna = [[mRNA vaccine|mRNA]]
 |heterologous = [[Heterologous vaccine|Heterologous]]
 |#default={{{vaccine_type|}}} }} }}&lt;!-- freetext, shows unedited --&gt;&lt;!--

 TYPE MAB: ----- ----- ----- ----- -----
 If type=mab then show monoclonal antibody details --&gt;
| label10 = [[:File:Engineered monoclonal antibodies.svg|Type]]
|  data10 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} |mab |{{#switch:{{lc:{{{mab_type|}}}}}
 | mab = Whole antibody
 | fab = [[Fab fragment]]
 | f(ab')2 = [[Fragment antigen-binding|F(ab')&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; fragment]]
 | fab' = [[Fab' fragment]]
 | scfv = [[Single-chain variable fragment]]
 | discfv = [[Single-chain variable fragment|Di-single-chain variable fragment]]
 | sdab = [[Single domain antibody]]
 | 3funct = [[Trifunctional antibody]]
 | clfab = [[Chemically linked Fab]]
 | bite = [[Bi-specific T-cell engager]]
 | #default=? }} }}

| label11 = [[Monoclonal antibody#Production|Source]]
|  data11 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} |mab |{{Infobox drug/mab source |_mab_source={{{source|}}} }}}}&lt;!-- mab_source == internal only --&gt;

| label12 = [[Antigen|Target]]
|  data12 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} |mab |{{{target|}}} }}&lt;!-- alternate use of target; see vacc --&gt;&lt;!--

 TYPE COMBO: ----- ----- ----- ----- -----
 if type=combo show its components (#2 obligatory, 3-6 optional) --&gt;
| label15 = {{#if:{{{component1|}}}|[[{{{component1}}}]]|[[? Component]]}}
|  data15 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{{class1|? Class}}} }}

| label16 = {{#if:{{{component2|}}}|[[{{{component2}}}]]|[[? Component]]}}
|  data16 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{{class2|? Class}}} }}

| label17 = [[{{{component3}}}]]
|  data17 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{#if:{{both|{{{component3|}}}|{{{class3|}}}}} | {{{class3|? Class}}} }} }}

| label18 = [[{{{component4}}}]]
|  data18 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{#if:{{both|{{{component4|}}}|{{{class4|}}}}} | {{{class4|? Class}}} }} }}

| label19 = [[{{{component5}}}]]
|  data19 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{#if:{{both|{{{component5|}}}|{{{class5|}}}}} | {{{class5|? Class}}} }} }}

| label20 = [[{{{component6}}}]]
|  data20 = {{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | combo | {{#if:{{both|{{{component6|}}}|{{{class6|}}}}} | {{{class6|? Class}}} }} }}
&lt;!--
 TYPE: GENE THERAPY  ----- ----- ----- ----- ----- (no need to set type=... any parmeter input will show the section) --&gt;
|header21= [[Gene therapy]]

|label22 = [[Gene targeting|Target gene]]
| data22 = {{{gt_target_gene|}}}

|label23 = [[Vectors in gene therapy|Vector]]
| data23 = {{{gt_vector|}}}

|label24 = [[Nucleic acid|Nucleic acid type]]
| data24 = {{{gt_nucleic_acid_type|}}}

|label25 = [[Genome editing|Editing method]]
| data25 = {{{gt_editing_method|}}}

|label26 = [[Gene delivery|Delivery method]]
| data26 = {{{gt_delivery_method|}}}
&lt;!--
 CLINICAL DATA ----- ----- ----- ----- --&gt;
| header30 = Clinical data

| label31 = Pronunciation
|  data31 = {{#if:{{{pronounce|}}}{{{pronounce_comment|}}} |{{{pronounce|}}}{{{pronounce_ref|}}}&amp;#x20;{{{pronounce_comment|}}} }}

| label32 = [[Drug nomenclature#Trade names|Trade name]]s
|  data32 = {{{tradename|}}}

| label33 = Anarana hafa
|  data33 = {{#if:{{{AAN|}}}{{{BAN|}}}{{{JAN|}}}{{{USAN|}}} |{{Infobox drug/localINNvariants |synonyms={{{synonyms|}}} |AAN={{{AAN|}}} |BAN={{{BAN|}}} |JAN={{{JAN|}}} |USAN={{{USAN|}}} }} |{{{synonyms|}}} }}

| label34 = [[Biosimilar]]s
|  data34 = {{{biosimilars|}}}

| label35 = [[American Society of Health-System Pharmacists|AHFS]]/[[Drugs.com]]
|  data35 = {{{Drugs.com|}}}

| label36 = [[MedlinePlus]]
|  data36 = {{#if: {{{MedlinePlus|}}} | &lt;span title=&quot;medlineplus.gov&quot;&gt;[https://medlineplus.gov/druginfo/meds/{{{MedlinePlus}}}.html {{{MedlinePlus}}}]&lt;/span&gt;}}

| label37 = [[Regulation of therapeutic goods |{{engvar|defaultWord=License |defaultLang=en-US |en-UK=Licence |en-AU=Licence |en-CA=Licence |en-NZ=Licence |en-EI=Licence |engvar={{{engvar|}}} }} data]]
|  data37 = {{Infobox drug/licence
 |INN_EMA={{{INN_EMA|}}}
 |licence_EU={{#if:{{{licence_EU|}}}{{{license_EU|}}}|yes}}
 | _EMA_use_INN={{If empty
 |1={{{INN_EMA|}}}
 |2={{#ifeq:{{{INN|}}}|none||{{{INN|}}}}}
 |3={{{drug_name|}}}
 |4={{PAGENAME}}
  }}
 |licence_US={{{licence_US|}}}{{{license_US|}}}
 |DailyMedID={{{DailyMedID|}}}
 |licence_CA=&lt;!-- switched off, no CA page available (Feb 2017):  {{{licence_CA|}}}{{{license_CA|}}}--&gt;
}}&lt;!-- so internally, spell licenCe --&gt;

&lt;!-- pregnancy categories --&gt;
| label38 = [[Pregnancy category|Pregnancy&lt;br /&gt;category]]
|  data38 = {{Infobox drug/pregnancy category
|pregnancy_AU         = {{{pregnancy_AU|}}}
|pregnancy_AU_comment = {{{pregnancy_AU_comment|}}}
|pregnancy_category   = {{{pregnancy_category|}}}
}}

| label39 = [[Substance dependence|Dependence&lt;br /&gt;liability]]
|  data39 = {{{dependency_liability|}}}

| label41 = [[Addiction|Addiction&lt;br /&gt;liability]]
|  data41 = {{{addiction_liability|}}}

| label42 = [[Route of administration|Routes of&lt;br /&gt;administration]]
|  data42 = {{{routes_of_administration|}}}

| label43 = [[Drug class]]
|  data43 = {{{class|}}}
&lt;!--

 ATC atc human --&gt;
| label44 = [[Anatomical Therapeutic Chemical Classification System|ATC code]]
|  data44 = {{unbulleted list
|1={{#ifeq:{{lc:{{{ATCvet}}}}} |yes |&lt;!-- skip vet --&gt; |{{Infobox drug/formatATC |index=0 |ix_label={{{index_label|}}} |ATC_prefix={{{ATC_prefix|}}} |ATC_suffix={{{ATC_suffix|}}} |ATC_supplemental={{{ATC_supplemental|}}} }}}}
|2={{#ifeq:{{lc:{{{ATCvet}}}}} |yes |&lt;!-- skip vet --&gt; |{{Infobox drug/formatATC |index=2 |ix_label={{{index2_label|}}} |ATC_prefix={{{ATC_prefix2|}}} |ATC_suffix={{{ATC_suffix2|}}} |ATC_supplemental={{{ATC_supplemental2|}}} }}}}
}}&lt;!--

 ATC VET --&gt;
| label45 = [[Anatomical Therapeutic Chemical Classification System#ATCvet|ATCvet code]]
|  data45 = {{unbulleted list
|1={{#ifeq:{{lc:{{{ATCvet|}}}}}|yes|{{Infobox drug/formatATCvet |index=0 |ix_label={{{index_label|}}} |ATC_prefix={{{ATC_prefix|}}} |ATC_suffix={{{ATC_suffix|}}} |ATC_supplemental={{{ATC_supplemental|}}} }}}}
&lt;!-- ATCvet does not have a #2 option: its one for both then --&gt;
|2={{#ifeq:{{lc:{{{ATCvet|}}}}}|yes|{{Infobox drug/formatATCvet |index=2 |ix_label={{{index2_label|}}} |ATC_prefix={{{ATC_prefix2|}}} |ATC_suffix={{{ATC_suffix2|}}} |ATC_supplemental={{{ATC_supplemental2|}}} }}}}
}}&lt;!--

 PHYSIOLOGICAL DATA
 Hormones, neurotransmitters etc. are not a separate drugtype (just a single chemical)
 Section 'Physiological data' appears when there is parameter input. May 2017.
--&gt;
| header50 = [[Physiological]] data

| label51= Source [[Tissue (biology)|tissues]]
|  data51= {{{source_tissues|}}}

| label52= Target tissues
|  data52= {{{target_tissues|}}}

| label53= [[Receptor (biochemistry)|Receptors]]
|  data53= {{{receptors|}}}

| label54= [[Agonist]]s
|  data54= {{{agonists|}}}

| label55= [[Receptor antagonist|Antagonists]]
|  data55= {{{antagonists|}}}

| label56= [[Precursor (chemistry)|Precursor]]
|  data56= {{{precursor|}}}

| label57= [[Biosynthesis]]
|  data57= {{{biosynthesis|}}}

| label58= [[Drug metabolism|Metabolism]]
|  data58= {{#if:{{{source_tissues|}}}{{{target_tissues|}}}{{{receptors|}}}{{{agonists|}}}{{{antagonists|}}}{{{precursor|}}}{{{biosynthesis|}}} |&lt;!-- has context so show here: --&gt;{{{metabolism|}}} }}&lt;!--

 LEGAL STATUS --&gt;
| header60 = Sata ara-dalàna

| label61 = [[Regulation of therapeutic goods|Sata ara-dalàna]]
|  data61 = {{Infobox drug/legal status
 |legal_AU={{{legal_AU|}}}
 |legal_BR={{{legal_BR|}}}
 |legal_CA={{{legal_CA|}}}
 |legal_DE={{{legal_DE|}}}
 |legal_NZ={{{legal_NZ|}}}
 |legal_UK={{{legal_UK|}}}
 |legal_US={{{legal_US|}}}
 |legal_EU={{{legal_EU|}}}
 |legal_UN={{{legal_UN|}}}
 |legal_AU_comment={{{legal_AU_comment|}}}
 |legal_BR_comment={{{legal_BR_comment|}}}
 |legal_CA_comment={{{legal_CA_comment|}}}
 |legal_DE_comment={{{legal_DE_comment|}}}
 |legal_NZ_comment={{{legal_NZ_comment|}}}
 |legal_UK_comment={{{legal_UK_comment|}}}
 |legal_US_comment={{{legal_US_comment|}}}
 |legal_EU_comment={{{legal_EU_comment|}}}
 |legal_UN_comment={{{legal_UN_comment|}}}
 |legal_status={{{legal_status|}}}
 }}&lt;!--

 PHARMACOKINETIC ----- ----- ----- ----- --&gt;
| header70 = [[Pharmacokinetics|Pharmacokinetic]] data

  | label71 = [[Bioavailability]]
  |  data71 = {{{bioavailability|}}}
  | label72 = [[Plasma protein binding|Protein binding]]
  |  data72 = {{{protein_bound|}}}
  | label73 = [[Drug metabolism|Metabolism]]
  |  data73 = {{#if:{{{bioavailability|}}}{{{protein_bound|}}}{{{metabolites|}}}{{{onset|}}}{{{elimination_half-life|}}}{{{duration_of_action|}}}{{{excretion|}}} |{{{metabolism|}}}|{{#if:{{{target_tissuess|}}}{{{target_tissues|}}}{{{receptors|}}}{{{agonists|}}}{{{antagonists|}}}{{{precursor|}}}{{{biosynthesis|}}}
||{{{metabolism|}}}}} }}
  | label74 = [[Metabolite]]s
  |  data74 = {{{metabolites|}}}
  | label75 = [[Onset of action]]
  |  data75 = {{{onset|}}}
  | label76 = [[Biological half-life|Elimination {{nowrap|half-life}}]]
  |  data76 = {{{elimination_half-life|}}}
  | label77 = [[Pharmacodynamics#Duration_of_action|Duration of action]]
  |  data77 = {{{duration_of_action|}}}
  | label78 = [[Excretion]]
  |  data78 = {{{excretion|}}}&lt;!--

 IDENTIFIERS ----- ----- ----- ----- --&gt;
| header80 = Identifiers
&lt;!--
 IUPAC_name (single chemical only) --&gt;
  |  data81 = {{#switch:{{lc:{{{type|}}}}} |mab|combo|vaccine= |#default={{#if:{{{IUPAC_name|}}}
| {{Collapsible list &lt;!--| expand=test_yes--&gt;
|liststyle=word-break:break-all; text-align:left; padding-left:1.5em; text-indent:-1.5em;
|title = [[IUPAC nomenclature of chemistry|IUPAC name]]
|1=&lt;div style=&quot;font-size: 97%;&quot;&gt;{{{IUPAC_name|}}}&lt;/div&gt;
}}
}}}}

&lt;!--
 label_comment: explain the labels --&gt;
| label83 = &amp;#x200B;&lt;!-- keeps data in righthand column --&gt;
|  data83 = {{unbulleted list
|1={{#if:{{{index_comment|}}} |{{#if:{{{index_label|}}} |{{{index_label|}}}:&amp;#x20;}}{{{index_comment|}}} }}
|2={{#if:{{{index2_comment|}}} |{{#if:{{{index2_label|}}} |{{{index2_label|}}}:&amp;#x20;}}{{{index2_comment|}}} }}
}}&lt;!--

 CAS NUMBER --&gt;
| label84 = [[CAS Registry Number|CAS Number]]
|  data84 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatCASnumber |localValue={{{CAS_number|}}} |index=0 |ix_label={{{index_label|}}} |comment={{{CAS_supplemental|}}} |botref={{{CAS_number_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatCASnumber |localValue={{{CAS_number2|}}} |index=2 |ix_label={{{index2_label|}}} |comment={{{CAS_supplemental2|}}} |botref={{{CAS_number2_Ref|}}} }}
}}&lt;!--

 PUBCHEM CID --&gt;
| label85 = [[PubChem#CID|PubChem]] &lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;{{abbr|CID|Compound ID}}&lt;/span&gt;
|  data85 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatPubChemCID |localValue={{{PubChem|}}} |index=0 |ix_label={{{index_label|}}} |comment= }}
|2={{Infobox drug/formatPubChemCID |localValue={{{PubChem2|}}} |index=2 |ix_label={{{index2_label|}}} |comment= }}
}}&lt;!--

 PUBCHEM SID unrestricted showing (independent of CID) Feb 2017 --&gt;
|label86 = {{#if:{{{PubChem|}}}{{{PubChem2|}}} |PubChem |[[PubChem#SID|PubChem]] }}&amp;#x20;&lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;{{abbr|1=SID|2=Substance ID}}&lt;/span&gt;
| data86 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatPubChemSID |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{PubChemSubstance|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatPubChemSID |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{PubChemSubstance2|}}} }}
}}&lt;!--

 IUPHAR PBS iuphar --&gt;
| label87 = [[Guide to Pharmacology|IUPHAR/BPS]]
|  data87 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatIUPHARBPS |ix_label={{{index_label|}}} |localValue=
{{{IUPHAR_ligand|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatIUPHARBPS |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue=
{{{IUPHAR_ligand2|}}} }}
}}&lt;!--

 DRUGBANK --&gt;
| label88 = [[DrugBank]]
|  data88 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatDrugBank |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{DrugBank|}}} |botref={{{DrugBank_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatDrugBank |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{DrugBank2|}}} |botref={{{DrugBank2_Ref|}}} }}
}}&lt;!--

 CHEMSPIDER --&gt;
| label89 = [[ChemSpider]]
|  data89 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatChemSpider |ix_label={{{index_label|}}} |index=0 |localValue={{{ChemSpiderID|}}} |botref={{{ChemSpiderID_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatChemSpider |ix_label={{{index2_label|}}} |index=2 |localValue={{{ChemSpiderID2|}}} |botref={{{ChemSpiderID2_Ref|}}} }}
}}&lt;!--

 UNII --&gt;
| label90 = [[Unique Ingredient Identifier|UNII]]
|  data90 =  {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatUNII |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{UNII|}}} |botref={{{UNIIRef|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatUNII |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{UNII2|}}} |botref={{{UNII2_Ref|}}} }}
}}&lt;!--

 KEGG --&gt;
| label91 = [[KEGG]]
|  data91 =  {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatKEGG |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{KEGG|}}} |botref={{{KEGG_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatKEGG |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{KEGG2|}}} |botref={{{KEGG2_Ref|}}} }}
}}&lt;!--

 CHEBI --&gt;
| label92 = [[ChEBI]]
|  data92 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatChEBI |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{ChEBI|}}} |botref={{{ChEBI_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatChEBI |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{ChEBI2|}}} |botref={{{ChEBI2_Ref|}}} }} }}&lt;!--

 CHEMBL --&gt;
| label93 = [[ChEMBL]]
|  data93 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatChEMBL |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{ChEMBL|}}} |botref={{{ChEMBL_Ref|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatChEMBL |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{ChEMBL2|}}} |botref={{{ChEMBL2_Ref|}}} }} }}&lt;!--

 NIAID niaid --&gt;
| label94 = [[NIAID ChemDB]]
|  data94 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatChemDBNIAID |ix_label={{{index_label|}}} |localValue={{{NIAID_ChemDB|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatChemDBNIAID |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{NIAID_ChemDB2|}}} }}
}}&lt;!--

 PDB ligand --&gt;
| label96 = [[Protein Data Bank|PDB ligand]]
|  data96 = {{#switch:{{{type|}}} |combo|vaccine=
|#default={{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatPDBligand |ix_label={{{index_label|}}} | localValue={{{PDB_ligand|}}} }}
|2={{Infobox drug/formatPDBligand |ix_label={{{index2_label|}}} | localValue={{{PDB_ligand2|}}} }}
 }}}}&lt;!--

 E number from Wikidata --&gt;
| label97 = [[E number|&lt;span title=&quot;E number (food additive code)&quot;&gt;E number&lt;/span&gt;]]&lt;!--
--&gt;{{main other|[[Category:E number from Wikidata|*]]}}
|  data97 = {{#property:P628}} {{#switch:&lt;!--
--&gt;{{#invoke:String|match|s={{#property:P628}} |pattern=E(%d%d?)%d%d[A-z]? |plain=false |nomatch=}}
|1=[[E number#E100–E199|(colours)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|2=[[E number#E200–E299|(preservatives)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|3=[[E number#E300–E399|(antioxidants, ...)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|4=[[E number#E400–E499|(thickeners, ...)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|5=[[E number#E500–E599|(acidity regulators, ...)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|6=[[E number#E600–E699|(flavour enhancer)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|7=[[E number#E700–E799|(antibiotics)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|9=[[E number#E900–E999|(glazing agents, ...)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|10|11|12|13|14|15=[[E number#E1000–E1599|(additional chemicals)]]{{EditAtWikidata |pid=P628}}
|#default= }}&lt;!--

 CompTox (EPA) DTXSID --&gt;
| label98 = [[CompTox Chemicals Dashboard|CompTox Dashboard]] &lt;span style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;({{abbr|EPA|U.S. Environmental Protection Agency}})&lt;/span&gt;
|  data98 = {{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatCompTox |ix_label={{{index_label|}}}  |localValue={{{DTXSID|}}} |useWD={{#property:P3117}} }}
|2={{Infobox drug/formatCompTox |ix_label={{{index2_label|}}} |localValue={{{DTXSID2|}}} }} }}&lt;!--

 ECHA from Wikidata --&gt;
| label99 = [[ECHA InfoCard|&lt;span title=&quot;echa.europa.eu&quot;&gt;ECHA InfoCard&lt;/span&gt;]]
|  data99 = {{#if:{{#property:P2566}} | [https://echa.europa.eu/substance-information/-/substanceinfo/{{#property:P2566}} {{#property:P2566}}]{{EditAtWikidata |pid=P2566}}{{main other|[[Category:ECHA InfoCard ID from Wikidata|*]]}}}}&lt;!--

 CHEMICAL AND PHYSICAL DATA ----- ----- ----- ----- --&gt;
| header100 = Angon-drakitra simika sy ara-batana&lt;!--

--&gt;
  | label102 = [[Chemical formula|Raikipohy]]
  |  data102 = {{Infobox drug/chemical formula
|chemical_formula_fixed={{{chemical_formula|}}}
|Ac={{{Ac|}}}|Ag={{{Ag|}}}|Al={{{Al|}}}|Am={{{Am|}}}|Ar={{{Ar|}}}|As={{{As|}}}|At={{{At|}}}|Au={{{Au|}}}|B={{{B|}}}|Ba={{{Ba|}}}|Be={{{Be|}}}|Bh={{{Bh|}}}|Bi={{{Bi|}}}|Bk={{{Bk|}}}|Br={{{Br|}}}|C={{{C|}}}|Ca={{{Ca|}}}|Cd={{{Cd|}}}|Ce={{{Ce|}}}|Cf={{{Cf|}}}|Cl={{{Cl|}}}|Cm={{{Cm|}}}|Cn={{{Cn|}}}|Co={{{Co|}}}|Cr={{{Cr|}}}|Cs={{{Cs|}}}|Cu={{{Cu|}}}|D={{{D|}}}|Db={{{Db|}}}|Ds={{{Ds|}}}|Dy={{{Dy|}}}|Er={{{Er|}}}|Es={{{Es|}}}|Eu={{{Eu|}}}|F={{{F|}}}|Fe={{{Fe|}}}|Fl={{{Fl|}}}|Fm={{{Fm|}}}|Fr={{{Fr|}}}|Ga={{{Ga|}}}|Gd={{{Gd|}}}|Ge={{{Ge|}}}|H={{{H|}}}|He={{{He|}}}|Hf={{{Hf|}}}|Hg={{{Hg|}}}|Ho={{{Ho|}}}|Hs={{{Hs|}}}|I={{{I|}}}|In={{{In|}}}|Ir={{{Ir|}}}|K={{{K|}}}|Kr={{{Kr|}}}|La={{{La|}}}|Li={{{Li|}}}|Lr={{{Lr|}}}|Lu={{{Lu|}}}|Lv={{{Lv|}}}|Mc={{{Mc|}}}|Md={{{Md|}}}|Mg={{{Mg|}}}|Mn={{{Mn|}}}|Mo={{{Mo|}}}|Mt={{{Mt|}}}|N={{{N|}}}|Na={{{Na|}}}|Nb={{{Nb|}}}|Nd={{{Nd|}}}|Ne={{{Ne|}}}|Nh={{{Nh|}}}|Ni={{{Ni|}}}|No={{{No|}}}|Np={{{Np|}}}|O={{{O|}}}|Og={{{Og|}}}|Os={{{Os|}}}|P={{{P|}}}|Pa={{{Pa|}}}|Pb={{{Pb|}}}|Pd={{{Pd|}}}|Pm={{{Pm|}}}|Po={{{Po|}}}|Pr={{{Pr|}}}|Pt={{{Pt|}}}|Pu={{{Pu|}}}|Ra={{{Ra|}}}|Rb={{{Rb|}}}|Re={{{Re|}}}|Rf={{{Rf|}}}|Rg={{{Rg|}}}|Rh={{{Rh|}}}|Rn={{{Rn|}}}|Ru={{{Ru|}}}|S={{{S|}}}|Sb={{{Sb|}}}|Sc={{{Sc|}}}|Se={{{Se|}}}|Sg={{{Sg|}}}|Si={{{Si|}}}|Sm={{{Sm|}}}|Sn={{{Sn|}}}|Sr={{{Sr|}}}|Ta={{{Ta|}}}|Tb={{{Tb|}}}|Tc={{{Tc|}}}|Te={{{Te|}}}|Th={{{Th|}}}|Ti={{{Ti|}}}|Tl={{{Tl|}}}|Tm={{{Tm|}}}|Ts={{{Ts|}}}|U={{{U|}}}|V={{{V|}}}|W={{{W|}}}|Xe={{{Xe|}}}|Y={{{Y|}}}|Yb={{{Yb|}}}|Zn={{{Zn|}}}|Zr={{{Zr|}}}
|charge={{{charge|}}}
|chemical_formula_ref={{{chemical_formula_ref|}}}
|chemical_formula_comment={{{chemical_formula_comment|}}} }}

  | label103 = [[Molar mass]]
  |  data103 = {{Chem molar mass
|Ac={{{Ac|}}}|Ag={{{Ag|}}}|Al={{{Al|}}}|Am={{{Am|}}}|Ar={{{Ar|}}}|As={{{As|}}}|At={{{At|}}}|Au={{{Au|}}}|B={{{B|}}}|Ba={{{Ba|}}}|Be={{{Be|}}}|Bh={{{Bh|}}}|Bi={{{Bi|}}}|Bk={{{Bk|}}}|Br={{{Br|}}}|C={{{C|}}}|Ca={{{Ca|}}}|Cd={{{Cd|}}}|Ce={{{Ce|}}}|Cf={{{Cf|}}}|Cl={{{Cl|}}}|Cm={{{Cm|}}}|Cn={{{Cn|}}}|Co={{{Co|}}}|Cr={{{Cr|}}}|Cs={{{Cs|}}}|Cu={{{Cu|}}}|D={{{D|}}}|Db={{{Db|}}}|Ds={{{Ds|}}}|Dy={{{Dy|}}}|Er={{{Er|}}}|Es={{{Es|}}}|Eu={{{Eu|}}}|F={{{F|}}}|Fe={{{Fe|}}}|Fl={{{Fl|}}}|Fm={{{Fm|}}}|Fr={{{Fr|}}}|Ga={{{Ga|}}}|Gd={{{Gd|}}}|Ge={{{Ge|}}}|H={{{H|}}}|He={{{He|}}}|Hf={{{Hf|}}}|Hg={{{Hg|}}}|Ho={{{Ho|}}}|Hs={{{Hs|}}}|I={{{I|}}}|In={{{In|}}}|Ir={{{Ir|}}}|K={{{K|}}}|Kr={{{Kr|}}}|La={{{La|}}}|Li={{{Li|}}}|Lr={{{Lr|}}}|Lu={{{Lu|}}}|Lv={{{Lv|}}}|Mc={{{Mc|}}}|Md={{{Md|}}}|Mg={{{Mg|}}}|Mn={{{Mn|}}}|Mo={{{Mo|}}}|Mt={{{Mt|}}}|N={{{N|}}}|Na={{{Na|}}}|Nb={{{Nb|}}}|Nd={{{Nd|}}}|Ne={{{Ne|}}}|Nh={{{Nh|}}}|Ni={{{Ni|}}}|No={{{No|}}}|Np={{{Np|}}}|O={{{O|}}}|Og={{{Og|}}}|Os={{{Os|}}}|P={{{P|}}}|Pa={{{Pa|}}}|Pb={{{Pb|}}}|Pd={{{Pd|}}}|Pm={{{Pm|}}}|Po={{{Po|}}}|Pr={{{Pr|}}}|Pt={{{Pt|}}}|Pu={{{Pu|}}}|Ra={{{Ra|}}}|Rb={{{Rb|}}}|Re={{{Re|}}}|Rf={{{Rf|}}}|Rg={{{Rg|}}}|Rh={{{Rh|}}}|Rn={{{Rn|}}}|Ru={{{Ru|}}}|S={{{S|}}}|Sb={{{Sb|}}}|Sc={{{Sc|}}}|Se={{{Se|}}}|Sg={{{Sg|}}}|Si={{{Si|}}}|Sm={{{Sm|}}}|Sn={{{Sn|}}}|Sr={{{Sr|}}}|Ta={{{Ta|}}}|Tb={{{Tb|}}}|Tc={{{Tc|}}}|Te={{{Te|}}}|Th={{{Th|}}}|Ti={{{Ti|}}}|Tl={{{Tl|}}}|Tm={{{Tm|}}}|Ts={{{Ts|}}}|U={{{U|}}}|V={{{V|}}}|W={{{W|}}}|Xe={{{Xe|}}}|Y={{{Y|}}}|Yb={{{Yb|}}}|Zn={{{Zn|}}}|Zr={{{Zr|}}}
|fixed = {{{molecular_weight|}}}&lt;!-- should be molar mass --&gt;
|round = {{{molecular_weight_round|}}}
|unit  = {{{molecular_weight_unit|}}}
|ref   = {{{molecular_weight_ref|}}}
|comment = {{{molecular_weight_comment|}}}
}}{{#ifeq:{{#invoke:String|find|source={{{molecular_weight|}}}|target=[^0-9.]|plain=false }}|0||{{main other|1=[[Category:Infobox-drug molecular-weight unexpected-character]]}}}}
&lt;!-- JMOL --&gt;
  | label104 = Modely 3D ([[JSmol]])
  |  data104 = {{#ifeq:{{{Jmol|}}}{{{Jmol2|}}}|none||{{unbulleted list
|1={{Infobox drug/formatJmol |ix_label={{{index_label|}}}  |localJmol={{{Jmol|}}}  |localSMILES={{{SMILES |{{{smiles|}}}}}} }}
|2={{Infobox drug/formatJmol |ix_label={{{index2_label|}}} |localJmol={{{Jmol2|}}} |localSMILES={{{SMILES2|{{{smiles2|}}}}}} }}
}}}}

  | label106 = [[Chirality (chemistry)|Chirality]]
  |  data106 = {{{chirality|}}}
  | label107 = [[Specific rotation]]
  |  data107 = {{{specific_rotation|}}}

&lt;!-- physical data: --&gt;
  | label111 = [[Density]]
  |  data111 = {{#if:{{{density|}}} | {{{density}}}&amp;nbsp;g/cm&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;}} {{{density_notes|}}}
  | label112= [[Melting point]]
  |  data112 = {{#if:{{{melting_point|}}}|{{convert|{{{melting_point|}}} {{#if:{{{melting_high|}}}|to {{{melting_high|}}}|}}|C|F}} }} {{{melting_notes|}}}
  | label113 = [[Boiling point]]
  |  data113 = {{#if:{{{boiling_point|}}}|{{convert|{{{boiling_point|}}} {{#if:{{{boiling_high|}}}|to {{{boiling_high|}}}|}}|C|F}} }} {{{boiling_notes|}}}
  | label114 = [[Aqueous solution|Solubility in water]]
  |  data114 = {{#if:{{{solubility|}}} |{{{solubility}}}{{{sol_units|&amp;nbsp;mg/mL (20&amp;nbsp;°C)}}}}}

  |  data118 = {{#if:{{{SMILES|{{{smiles|}}}}}}{{{SMILES2|{{{smiles2|}}}}}} | {{Collapsible list
&lt;!-- | expand=test_yes --&gt;
     |liststyle=word-break:break-all;
     |title = [[Simplified molecular-input line-entry system|SMILES]]
     |1={{#if:{{{SMILES|}}}{{{smiles|}}}|&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;{{#if:{{{index_label|}}}|{{{index_label|}}}:&amp;nbsp;}}{{{SMILES|{{{smiles|}}}}}}&lt;/div&gt;}}
     |2={{#if:{{{SMILES2|{{{smiles2|}}}}}} |{{#if:{{{SMILES|{{{smiles|}}}}}}|&lt;br /&gt;}}&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;{{#if:{{{index2_label|}}}|{{{index2_label|}}}:&amp;nbsp;}}{{{SMILES2|{{{smiles2|}}}}}}&lt;/div&gt; }}}}
     }}

  |  data119 = {{#if:{{{StdInChI|}}}{{{StdInChI2|}}}|
  {{Collapsible list
&lt;!-- | expand=test_yes --&gt;
    |liststyle=word-break:break-all;
    |title=[[International Chemical Identifier|InChI]]
    |1={{#if:{{{StdInChI|}}}
      |&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;{{#if:{{{index_label|}}}|{{{index_label|}}}:&amp;nbsp;}}InChI={{{StdInChI}}}{{{StdInChI_Ref|}}}{{#if:{{{StdInChI_comment|}}} |&lt;br /&gt;{{{StdInChI_comment}}} }}&lt;/div&gt;}}
    |2={{#if:{{{StdInChIKey|}}}
      |&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;Key:{{{StdInChIKey}}}{{{StdInChIKey_Ref|}}}&lt;/div&gt;}}
    |3={{#if:{{{StdInChI2|}}}
      |{{#if:{{{StdInChI|}}}{{{StdInChIKey|}}}|&lt;br /&gt;}}&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;{{#if:{{{index2_label|}}}|{{{index2_label|}}}:&amp;nbsp;}}InChI={{{StdInChI2}}}{{{StdInChI2_Ref|}}}&lt;/div&gt;}}
    |4={{#if:{{{StdInChIKey2|}}}
      |&lt;div style=&quot;word-wrap:break-word; text-indent:-1.5em; text-align:left; padding-left:1.5em; font-size:97%; line-height:120%;&quot;&gt;Key:{{{StdInChIKey2}}}{{{StdInChIKey2_Ref|}}}&lt;/div&gt;}}
  }}&lt;!-- eo collapsible list --&gt;}}&lt;!-- eo data89 if:StdInChI --&gt;&lt;!--

 DATA PAGE ----- ----- ----- ----- --&gt;
| header120 = Pejy angon-drakitra
|   data121 = {{Infobox drug/data page link| _targetpage={{#if:{{{data page|}}}|{{trim brackets|1={{{data page|}}}}}|{{FULLPAGENAME}} (data page)}}}}&lt;!--

 VERIFICATIONS ----- ----- ----- ----- --&gt;
| below =&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Verifiedfields|}}}{{{verifiedrevid|}}}
|{{#ifeq:{{{Verifiedfields|}}} |changed|&lt;!--
--&gt;{{nobold|1=&amp;nbsp;&lt;sup&gt;{{xmark|7}}{{tick|7}}&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;[[Wikipedia:WikiProject_Chemicals/Chembox_validation|(what is this?)]]}}
|{{#if:{{{verifiedrevid|}}}}}|&lt;!--
--&gt;{{nobold|1=&amp;nbsp;&lt;sup&gt;{{xmark|7}}{{tick|7}}&lt;/sup&gt;&amp;nbsp;[[Wikipedia:WikiProject_Chemicals/Chembox_validation|(what is this?)]]}}}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{verifiedrevid|}}}|{{nobold|1=&amp;nbsp;&amp;nbsp;&lt;span class=&quot;reflink plainlinks nourlexpansion&quot;&gt;[{{fullurl:Special:ComparePages|rev1={{{verifiedrevid|}}}&amp;page2={{urlencode:{{SUBJECTPAGENAME}}}}}} (verify)]&lt;/span&gt;}}}}}}

}}&lt;!-- END OF INFOBOX ----- ----- ----- ----- -----

 Parameter check:
--&gt;{{#invoke:TemplatePar
|check
|template=Template:Infobox_drug
|all= |opt= pronounce= pronounce_ref= pronounce_comment= ATC_prefix= ATC_suffix= ATC_supplemental= ATCvet= biosimilars= CAS_number_Ref= CAS_number= CAS_supplemental= ChEBI= ChEBI_Ref= ChEMBL_Ref= ChEMBL= ChemSpiderID= ChemSpiderID_Ref= chirality= class= container_only= DailyMedID= data_page= DrugBank_Ref= DrugBank= Drugs.com= duration_of_action= INN= INN_EMA= IUPAC_name= IUPHAR_ligand= KEGG_Ref= KEGG= MedlinePlus= NIAID_ChemDB= PDB_ligand= PubChemSubstance= PubChem= StdInChIKey_Ref= StdInChIKey= StdInChI_Ref= StdInChI_comment= StdInChI= UNII_Ref= UNII= DTXSID= Verifiedfields= Watchedfields= addiction_liability= alt2= altL= altR= alt= bioavailability= boiling_high= boiling_notes= boiling_point= captionLR= caption= caption2= charge= chemical_formula= chemical_formula_ref= chemical_formula_comment= class1= class2= class3= class4= class5= class6= component1= component2= component3= component4= component5= component6= density= density_notes= dependency_liability= drug_name= elimination_half-life= engvar= excretion= image2= imageL= imageR= image= image_class= image_class2= image_classL= image_classR= Jmol= legal_AU= legal_BR= legal_CA= legal_DE= legal_EU= legal_NZ= legal_UK= legal_UN= legal_US= legal_AU_comment= legal_BR_comment= legal_CA_comment= legal_DE_comment= legal_UK_comment= legal_NZ_comment= legal_US_comment= legal_UN_comment= legal_EU_comment= legal_status= licence_CA= licence_EU= licence_US= license_CA= license_EU= license_US= mab_type= melting_high= melting_notes= melting_point= metabolism= metabolites= molecular_weight= molecular_weight_round= molecular_weight_unit= molecular_weight_ref= molecular_weight_comment= onset= pregnancy_AU= pregnancy_AU_comment= pregnancy_category= protein_bound= routes_of_administration= SMILES= smiles= solubility= sol_units= source= specific_rotation= synonyms= target= tradename= type= vaccine_type= verifiedrevid= width2= widthL= widthR= width= AAN= BAN= JAN= USAN=
&lt;!-- Physiological --&gt;source_tissues= target_tissues= receptors= agonists= antagonists= precursor= biosynthesis=
&lt;!-- Gene therapy --&gt;gt_target_gene= gt_vector= gt_nucleic_acid_type= gt_editing_method= gt_delivery_method=
&lt;!-- depr Mar 2017, but removal here would be trivial: --&gt;sec_combustion=
&lt;!-- unused, removed: InChI= InChIKey=; use StdInChI/Key because CheMoBot only checks these --&gt;
&lt;!-- chem elements --&gt;Ac=Ag=Al=Am=Ar=As=At=Au=B=Ba=Be=Bh=Bi=Bk=Br=C=Ca=Cd=Ce=Cf=Cl=Cm=Cn=Co=Cr=Cs=Cu=
D=Db=Ds=Dy=Er=Es=Eu=F=Fe=Fl=Fm=Fr=Ga=Gd=Ge=H=He=Hf=Hg=Ho=Hs=I=In=Ir=K=Kr=La=Li=Lr=Lu=Lv=
Mc=Md=Mg=Mn=Mo=Mt=N=Na=Nb=Nd=Ne=Nh=Ni=No=Np=O=Og=Os=P=Pa=Pb=Pd=Pm=Po=Pr=Pt=Pu=Ra=Rb=Re=Rf=Rg=Rh=Rn=Ru=S=Sb=Sc=Se=Sg=Si=Sm=Sn=Sr=Ta=Tb=Tc=Te=Th=Ti=Tl=Tm=Ts=U=V=W=Xe=Y=Yb=Zn=Zr=
&lt;!-- #2 identifiers (indexes): --&gt;index_label= index2_label= index_comment= index2_comment=
CAS_number2= CAS_supplemental2= ATC_prefix2= ATC_suffix2= ATC_supplemental2= PubChem2= PubChemSubstance2= IUPHAR_ligand2= DrugBank2= ChemSpiderID2= UNII2= KEGG2= ChEBI2= ChEMBL2= PDB_ligand2= NIAID_ChemDB2= SMILES2= smiles2= StdInChI2= StdInChIKey2=
CAS_number2_Ref= ChEBI2_Ref= ChEMBL2_Ref= ChemSpiderID2_Ref= DrugBank2_Ref= KEGG2_Ref= StdInChI2_Ref= StdInChIKey2_Ref= UNII2_Ref= DTXSID2=
&lt;!-- Wikidata: --&gt;QID= QID2=&lt;!--
 Deprecated per 2020-12-30, but kept here to keep UnkParameter category useful (not ~5500 pages) 2021-01-30: --&gt;PLLR= pregnancy_US= pregnancy_US_comment=
|cat=Pages using infobox drug with unknown parameters
|format=0|errNS=0
|preview=&lt;div class=&quot;error&quot; style=&quot;font-weight:normal&quot;&gt;@@@ (See [[Template:Infobox drug/doc/full parameter list|parameter list]]). This message only shows in Preview, it will not show after you do {{button|{{int:publishchanges}}}}.&lt;/div&gt;
}}&lt;!-- END of parameter checks

--&gt;&lt;!-- TRACKING:
--&gt;{{Infobox drug/maintenance categories{{yesno|{{{container_only|no}}}|yes=/container only|no=}}&lt;!--
 |container_only=yes -- uses [[Template:Infobox drug/maintenance categories/container only]]
* Parameters starting with _underscore are internal constructs only, not straight article input
--&gt;
| drug_name = {{{drug_name|}}}
| INN = {{{INN|}}}
| _drugtype = {{lc:{{{type|}}}}}

&lt;!-- drugtype detected by input (not by type=): --&gt;
| _has_physiological_data={{{source_tissues|}}}{{{target_tissues|}}}{{{receptors|}}}{{{agonists|}}}{{{antagonists|}}}{{{precursor|}}}{{{biosynthesis|}}}&lt;!-- not metabolism, b/c can also be regular pharmacokinetic input --&gt;
| _has_gene_therapy={{{gt_target_gene|}}}{{{gt_vector|}}}{{{gt_nucleic_acid_type|}}}{{{gt_editing_method|}}}{{{gt_delivery_method|}}}

&lt;!-- for catsort: --&gt;
| vaccine_type={{{vaccine_type|}}}
| mab_type={{{mab_type|}}}
| _number_of_combo_chemicals={{#invoke:ParameterCount |main |component1 |component2 |component3 |component4|component5|component6 }}
&lt;!-- to check illogical input --&gt;
| _vaccine_data={{{vaccine_type|}}}
| _mab_data={{{mab_type|}}}{{{source|}}}
| _mab_vaccine_data={{{target|}}}
| _mab_other_data=&lt;!-- chem data --&gt;{{{C|}}}{{{H|}}}{{{F|}}}{{{I|}}}{{{N|}}}{{{O|}}}{{{SMILES|}}}{{{smiles|}}}{{{chirality|}}}{{{specific_rotation|}}}{{{SMILES2|}}}{{{smiles2|}}}{{{StdInChI|}}}{{{StdInChI_comment|}}}{{{StdInChIKey|}}}{{{StdInChI_Ref|}}}{{{StdInChIKey_Ref|}}}{{{StdInChI2|}}}&lt;!-- physical data --&gt;{{{density|}}}{{{density_notes|}}}{{{melting_point|}}}{{{boiling_point|}}}{{{melting_high|}}}{{{boiling_high|}}}{{{solubility|}}}{{{molecular_weight|}}}
| _combo_data={{{component1|}}}{{{component2|}}}{{{component3|}}}{{{component4|}}}{{{component5|}}}{{{component6|}}}{{{class1|}}}{{{class2|}}}{{{class3|}}}{{{class4|}}}{{{class5|}}}{{{class6|}}}
| _physiological_data=&lt;!-- physiological data input/ USED??? see also _physiological_data. March2018   --&gt;{{{source_tissues|}}}{{{target_tissues|}}}{{{receptors|}}}{{{agonists|}}}{{{antagonists|}}}{{{precursor|}}}{{{biosynthesis|}}}&lt;!-- not metabolism, b/c can also be regular pharmacokinetic input --&gt;
| _clinical_data=&lt;!-- conflicts with physiological (endogenous) data --&gt;{{{Drugs.com|}}}{{{MedlinePlus|}}}{{{addiction_liability|}}}{{{dependency_liability|}}}{{{licence_CA|}}}{{{licence_EU|}}}{{{licence_US|}}}{{{license_CA|}}}{{{license_EU|}}}{{{license_US|}}}{{{DailyMedID|}}}
{{{pregnancy_AU_comment|}}}{{{pregnancy_AU|}}}{{{pregnancy_category|}}}{{{routes_of_administration|}}}{{{tradename|}}}{{{class|}}}{{{ATC_prefix|}}}{{{ATC_supplemental|}}}{{{ATC_prefix2|}}}{{{ATC_supplemental2|}}}
| _legal_data=&lt;!-- conflicts with physiological (endogeneous) data --&gt;{{{legal_AU_comment|}}}{{{legal_AU|}}}{{{legal_BR_comment|}}}{{{legal_BR|}}}{{{legal_CA_comment|}}}{{{legal_CA|}}}{{{legal_DE_comment|}}}{{{legal_DE|}}}{{{legal_EU_comment|}}}{{{legal_EU|}}}{{{legal_NZ_comment|}}}{{{legal_NZ|}}}{{{legal_UK_comment|}}}{{{legal_UK|}}}{{{legal_UN_comment|}}}{{{legal_UN|}}}{{{legal_US_comment|}}}{{{legal_US|}}}{{{legal_status|}}}

| _other_data={{{IUPAC_name|}}}

| _image_0_or_2 = {{{image|}}}{{{image2|}}}
| _image_LR = {{{imageL|}}}{{{imageR|}}}

| _datapage = {{PAGENAME}} (data page)&lt;!-- 3rd ifexist on this one? / TODO: could be set by param |data page= --&gt;
| _vaccine_target={{#ifeq:{{lc:{{{type|}}}}} | vaccine | {{{target|}}} | _type_not_vaccine }}&lt;!-- vaccine with empty target = to maint cat; former question mark --&gt;
| _legal_all={{{legal_AU|}}}{{{legal_BR|}}}{{{legal_CA|}}}{{{legal_UK|}}}{{{legal_US|}}}{{{legal_UN|}}}{{{legal_EU|}}}{{{legal_status|}}}
| _ATC_prefix_supplemental={{{ATC_prefix|}}}{{{ATC_supplemental|}}}&lt;!-- together --&gt;
| _has_EMA_link = {{{licence_EU|}}}&lt;!--

 Identifiers tracked --&gt;
| CAS_number={{{CAS_number|}}}
| PubChem={{{PubChem|}}}
| ChemSpiderID={{{ChemSpiderID|}}}
| ChEBI={{{ChEBI|}}}
| ChEMBL={{{ChEMBL|}}}
| DrugBank={{{DrugBank|}}}
| KEGG={{{KEGG|}}}
| _hasInChI_or_Key={{#if:{{{StdInChI|}}}{{{StdInChIKey|}}} |yes}}
| UNII={{{UNII|}}}
| _hasJmol02 = {{{Jmol|}}}{{{Jmol2|}}}&lt;!--

 Second IDs (see also: WD, QID2) --&gt;
|_hasMultipleCASnumbers = {{{CAS_number2|}}}
|_hasMultiplePubChemCIDs = {{{PubChem2|}}}
|_hasMultipleChEBIs = {{{ChEBI2|}}}

| _countSecondIDs={{#invoke:ParameterCount |main |CAS_number2 |ATC_prefix2 |PubChem2 |PubChemStructure2 |IUPHAR_ligand2 |DrugBank2 |ChemSpiderID2 |UNII2 |KEGG2 |ChEBI2 |ChEMBL2 |PDB_ligand2 |NIAID_ChemDB2 |SMILES2 |smiles2 |StdInChI2 |StdInChIKey2 |DTXCID2}}
| _countIndexlabels={{#invoke:ParameterCount |main |index_label |index2_label}}&lt;!--

 OPTIONAL TEMP TRACKING
 When param is not empty, will be categorised in [[Category:Infobox drug tracked parameters]]
--&gt;
| _trackListSortletter=
&lt;!--

 WIKIDATA --&gt;
|QID = {{{QID|}}}
|QID2 = {{{QID2|}}}
&lt;!--

 BOT VALIDATION --&gt;
|Verifiedfields={{{Verifiedfields|}}}
|Watchedfields={{{Watchedfields|}}}
|verifiedrevid={{{verifiedrevid|}}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!-- END of /maintenance categories

--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tsns6iznwq52gshkjui7kje5zj82e55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mialy Andriamananjara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301353</id>
    <revision>
      <id>1147039</id>
      <parentid>1146999</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T14:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy fitenenana sy rohy</comment>
      <origin>1147039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4152" sha1="atqm1hsprwm3wwi58i8e6wtvn2reb9r" xml:space="preserve">'''Mialy Andriamananjara''', fantatra koa amin'ny anarana hoe &lt;nowiki&gt;'''&lt;/nowiki&gt;'''Mialy Ravelomanana Andriamananjara''''&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;, dia mpanoratra, mpandika literatiora ary mpamoaka boky [[malagasy]]. Nivoaka tamin'ny antolojia sy gazetiboky literera amin'ny teny [[anglisy]] sy [[frantsay]] ny asa sorany, ary anisan'ireo [[mpanoratra]] [[malagasy]] miasa amin'ny fampahafantarana ny [[literatiora malagasy]] amin'ny sehatra iraisam-pirenena izy&lt;ref&gt;Words Without Borders, « Mialy Andriamananjara », 

&lt;nowiki&gt;https://wordswithoutborders.org/contributors/view/mialy-andriamananjara/.Abhay&lt;/nowiki&gt; K., « Mialy Andriamananjara interviewed by Abhay K. », Global Literature in Libraries Initiative, 24 Desambra 2021, &lt;nowiki&gt;https://glli-us.org/2021/12/24/mialy-andriamananjara-interviewed-by-abhay-k/&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.

== Fiainana sy fianarana ==
Teraka sy lehibe tao [[Antananarivo]], [[Madagasikara]], i '''Mialy Andriamananjara'''. Nianatra tany [[Paris]], [[Frantsa]], izy talohan'ny niorim-ponenany tany [[Washington]], D.C., [[Etazonia]]. Araka ny mombamomba azy ao amin'ny Global Voices, dia nianatra tany Frantsa izy ary manana diplaoma ambony amin'ny [[fifandraisan-davitra]] sy ny [[fandraharahana]]&lt;ref&gt;Global Voices, « Mialy Andriamananjara · Contributor profile », &lt;nowiki&gt;https://globalvoices.org/author/mialy-andriamananjara/&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.

Ny lahatsoratra navoakan'ny [[Amina]] tamin'ny taona 2008 dia nilaza fa nandalo tamin'ny sekoly injeniera tany [[Paris]] izy, avy eo niasa tamin'ny sehatra iraisam-pirenena, anisan'izany ny [[Firenena Mikambana]] tany [[New York]] sy ny [[Banky Iraisam-pirenena]] tany [[Washington D.C.|Washington, D.C]]&lt;ref&gt;Vola Ralambo, « Interview de Mialy Andriamananjara », &lt;nowiki&gt;''Amina''&lt;/nowiki&gt;, Jona 2008, https://aflit.arts.uwa.edu.au/AMINAandriamanjara08.html.&lt;/ref&gt;.

== Asa soratra ==
Manoratra amin'ny [[teny malagasy]], [[frantsay]] ary [[anglisy]] i '''Mialy Andriamananjara''', ary nivoaka tamin'ny [[antolojia]] sy [[gazety literera]] amin'ny teny [[anglisy]] sy [[frantsay]] ny asa sorany, saingy ny teny [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]] no fiteny anoratany akaiky indrindra aminy.

Anisan'ny asa sorany amin'ny teny anglisy ny tantara fohy '''''The Promised Land,''''' izay navoaka tao amin'ny antolojia [[Dreams, Miracles and Jazz: New Adventures in African Writing]], natontan'i Helon Habila sy Kadija Sesay ary navoakan'ny Picador Africa tamin'ny 2008&lt;ref&gt;Madagascar Library, « Dreams, Miracles and Jazz: New Adventures in African Writing », 

&lt;nowiki&gt;https://www.madagascar-library.com/r/3720.html&lt;/nowiki&gt;. Nisy ihany koa ny tantara fohy hafa navoaka tao amin'ny &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;Sable Magazine&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.Ny lohahevitra miseho matetika amin'ny asa sorany dia ny [[fifindra-monina]], ny [[fitadiavana]] maha-izy azy, ny fifandraisana amin'i [[Madagasikara]], ary ny adin'ny olona eo amin'ny fijanonana any ivelany sy ny fiverenana amin'ny [[tanindrazana]].

== '''Asa amin'ny famoaham-boky''' ==
[[Literatiora malagasy|Nandray]] anjara tamin'ny fandikana [[literatiora malagasy]] ho amin'ny teny [[anglisy]] i '''Mialy Andriamananjara.''' Tamin'ny taona 2015, niara-nandika tamin'i [[Allison M. Charette]] ampahany avy amin'ny '''''Mitaraina ny tany''''' nosoratan'i [[Andry Andraina]] izy; navoaka tao amin'ny Words Without Borders io dikanteny io amin'ny lohateny [[anglisy]] hoe '''''The Lamenting Land'''''&lt;ref&gt;Words Without Borders, « from “The Lamenting Land” by Andry Andraina », 1 Desambra 2015, &lt;nowiki&gt;https://wordswithoutborders.org/read/article/2015-12/december-2015-from-the-lamenting-land-andry-andraina-allison-m-charette/&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.

Tamin'ny taona 2021, nanoratra [[lahatsoratra]] momba an'i [[Elie Rajaonarison]] tao amin'ny Global Literature in Libraries Initiative izy, ary nampiditra fandikan-teny anglisy ny tononkalo malagasy sasany avy amin'i Rajaonarison&lt;ref&gt;Global Literature in Libraries Initiative, « #MadagascarLitMonth: The Poetry of Elie Rajaonarison », 27 Desambra 2021, &lt;nowiki&gt;https://glli-us.org/2021/12/27/madagascarlitmonth-the-poetry-of-elie-rajaonarison/&lt;/nowiki&gt;.&lt;/ref&gt;.


&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>atqm1hsprwm3wwi58i8e6wtvn2reb9r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/licence</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301354</id>
    <revision>
      <id>1147004</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « &lt;!-- Note: {{Chembox Pharmacology}} also calls this template. Keep parameter handling aligned. --&gt;{{#if:&lt;!--{{{licence_CA|}}}--&gt;{{{licence_EU|}}}{{{INN_EMA|}}}{{{DailyMedID|}}}{{{licence_US|}}} |{{plainlist}}&lt;!--   Health Canada drug product database / Feb 2017: does not function --&gt;{{#if:{{{licence_CA|}}} | * &lt;small&gt;{{abbr|CA|Canada|class=country-name}}&lt;/small&gt;&amp;nbsp;[[Health Canada|HC]]:&amp;nbsp;{{{licence_CA}}} &lt;!-- LEADS TO FROZEN PAGE, so switched off. 2017-0... »</comment>
      <origin>1147004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2066" sha1="0wm4mz3xehz8o0kim1mfqe2vsn1e29o" xml:space="preserve">&lt;!-- Note: {{Chembox Pharmacology}} also calls this template. Keep parameter handling aligned.
--&gt;{{#if:&lt;!--{{{licence_CA|}}}--&gt;{{{licence_EU|}}}{{{INN_EMA|}}}{{{DailyMedID|}}}{{{licence_US|}}} |{{plainlist}}&lt;!--

 Health Canada drug product database / Feb 2017: does not function
--&gt;{{#if:{{{licence_CA|}}} |
* &lt;small&gt;{{abbr|CA|Canada|class=country-name}}&lt;/small&gt;&amp;nbsp;[[Health Canada|HC]]:&amp;nbsp;{{{licence_CA}}}
&lt;!-- LEADS TO FROZEN PAGE, so switched off. 2017-02-15 &lt;span title=&quot;health-products.canada.ca&quot;&gt;[https://health-products.canada.ca/dpd-bdpp/dispatch-repartition.do?lang=en&amp;din=&amp;atc=&amp;status=0&amp;companyName=&amp;brandName={{{licence_CA}}}&amp;activeIngredient=&amp;aigNumber=&amp;drugClass=0&amp;route=0&amp;dosage=0&amp;schedule=0&amp;method=Search {{{licence_CA}}}]&lt;/span&gt; --&gt; }}&lt;!--

 EU EMA
--&gt;{{#ifeq:{{{licence_EU|}}} |yes|
* &lt;small&gt;{{abbr|EU|European Union|class=country-name}}&lt;/small&gt;&amp;nbsp;[[European Medicines Agency|EMA]]:&amp;nbsp;&lt;span title=&quot;www.ema.europa.eu: '{{#invoke:String|replace|source={{{_EMA_use_INN|}}} |pattern=[%&lt;%&gt;]|replace=|plain=false}}' &quot;&gt;[https://www.ema.europa.eu/en/medicines/search_api_aggregation_ema_active_substance_and_inn_common_name/{{urlencode:{{#invoke:String|replace|source={{{_EMA_use_INN|}}} |pattern=(%w)%/(%w)|replace=%1 / %2|plain=false}} }} {{#if:{{{INN_EMA|}}} |by {{{INN_EMA|}}} |by INN}}]&lt;/span&gt; }}&lt;!--

 US DailyMed
--&gt;{{#if:{{{DailyMedID|}}} |
* &lt;small&gt;{{abbr|US|United States|class=country-name}}&lt;/small&gt;&amp;nbsp;[[DailyMed]]:&amp;nbsp;&lt;span title=&quot;dailymed.nlm.nih.gov&quot;&gt;[https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/search.cfm?labeltype=all&amp;query={{urlencode:{{{DailyMedID}}}}} {{{DailyMedID}}}]&lt;/span&gt; }}&lt;!--

 US Drugs@FDA
--&gt;{{#if:{{{licence_US|}}} |
* &lt;small&gt;{{abbr|US|United States|class=country-name}}&lt;/small&gt;&amp;nbsp;&lt;span title=&quot;www.accessdata.fda.gov&quot;&gt;[[Food and Drug Administration|FDA]]:&amp;nbsp;[https://www.accessdata.fda.gov/scripts/cder/drugsatfda/index.cfm?fuseaction=Search.SearchAction&amp;SearchTerm={{{licence_US}}}&amp;SearchType=BasicSearch {{{licence_US}}}]&lt;/span&gt; }}&lt;!--
--&gt;{{endplainlist}}}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0wm4mz3xehz8o0kim1mfqe2vsn1e29o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/pregnancy category</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301355</id>
    <revision>
      <id>1147005</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:43:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{pregnancy_AU|}}}{{{pregnancy_AU_comment|}}}{{{pregnancy_US|}}}{{{pregnancy_US_comment|}}}{{{PLLR|}}}{{{pregnancy_category|}}} |{{plainlist}}&lt;!--  AU ----- AU ----- AU ----- AU ----- AU ----- AU ----- AU ----- AU ----- --&gt;{{#if:{{{pregnancy_AU|}}}{{{pregnancy_AU_comment|}}} | * &lt;small&gt;{{abbr|AU|Australia|class=country-name}}:&lt;/small&gt;&amp;#x20;&lt;!-- --&gt;{{#switch:{{lc:{{{pregnancy_AU|}}}}}   | =   | a = A   | b1 = B1   | b2 = B2   | b3 = B3   | b = B&lt;sup&gt;?&lt;/s... »</comment>
      <origin>1147005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="994" sha1="fq9e9ggabatun0g1jrwkb8gp9jk7nl1" xml:space="preserve">{{#if:{{{pregnancy_AU|}}}{{{pregnancy_AU_comment|}}}{{{pregnancy_US|}}}{{{pregnancy_US_comment|}}}{{{PLLR|}}}{{{pregnancy_category|}}}
|{{plainlist}}&lt;!--
 AU ----- AU ----- AU ----- AU ----- AU ----- AU ----- AU ----- AU -----
--&gt;{{#if:{{{pregnancy_AU|}}}{{{pregnancy_AU_comment|}}} |
* &lt;small&gt;{{abbr|AU|Australia|class=country-name}}:&lt;/small&gt;&amp;#x20;&lt;!--
--&gt;{{#switch:{{lc:{{{pregnancy_AU|}}}}}
  | =
  | a = A
  | b1 = B1
  | b2 = B2
  | b3 = B3
  | b = B&lt;sup&gt;?&lt;/sup&gt;{{main other |[[Category:Drugs with non-standard pregnancy category|A]]}}
  | c = C
  | d = D
  | x = X (High risk)
  | #default = {{{pregnancy_AU|}}}{{main other |[[Category:Drugs with non-standard pregnancy category|A]]}}
 }}{{{pregnancy_AU_comment|}}}
}}&lt;!--
 US ----- US ----- US ----- US ----- US ----- US ----- US ----- US -----
 pregnancy_US, pregnancy_US_comment, PLLR: removed FDA Pregnancy category no longer used. Dec 2020
--&gt;
* {{{pregnancy_category|}}}
{{endplainlist}}}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fq9e9ggabatun0g1jrwkb8gp9jk7nl1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatATC</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301356</id>
    <revision>
      <id>1147006</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « &lt;!-- ATC is not vet --&gt;{{#if:{{{ATC_prefix|}}}{{{ATC_supplemental|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}}}&lt;!-- --&gt;{{#switch:{{{ATC_prefix|}}} |={{{ATC_supplemental|}}} |None|none={{{ATC_prefix|}}}{{main other|[[Category:Drugs not assigned an ATC code]]}} |#default=[[ATC_code_{{{ATC_prefix}}}|{{{ATC_prefix}}}{{{ATC_suffix|}}}]]{{#if:{{{ATC_suffix|}}} |&lt;!--  --&gt;&amp;#x20;(&lt;span title=&quot;www.whocc.no&quot;&gt;[https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code={{{ATC_prefix}... »</comment>
      <origin>1147006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="588" sha1="fll06zd595ewpy9u3f3ngmprjxdodd1" xml:space="preserve">&lt;!-- ATC is not vet
--&gt;{{#if:{{{ATC_prefix|}}}{{{ATC_supplemental|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}}}&lt;!--
--&gt;{{#switch:{{{ATC_prefix|}}}
|={{{ATC_supplemental|}}}
|None|none={{{ATC_prefix|}}}{{main other|[[Category:Drugs not assigned an ATC code]]}}
|#default=[[ATC_code_{{{ATC_prefix}}}|{{{ATC_prefix}}}{{{ATC_suffix|}}}]]{{#if:{{{ATC_suffix|}}} |&lt;!--
 --&gt;&amp;#x20;(&lt;span title=&quot;www.whocc.no&quot;&gt;[https://www.whocc.no/atc_ddd_index/?code={{{ATC_prefix}}}{{{ATC_suffix|}}} WHO]&lt;/span&gt;)&lt;!--
 --&gt;}}&amp;#x20;{{{ATC_supplemental|}}}
}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fll06zd595ewpy9u3f3ngmprjxdodd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatCASnumber</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301357</id>
    <revision>
      <id>1147007</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#switch:{{{localValue|}}} |= |none|None={{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}{{{localValue|}}}{{main other|1={{#ifeq:{{{index|0}}}|0|[[Category:Chemicals that do not have a CAS registry number assigned]] |[[Category:Chemicals (indexed) that do not have a CAS registry number assigned]]}}}} |#default={{#if:{{{ix_label|}}} |{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;commonchemistry.cas.org&quot;&gt;[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn={{{localValue}}} {{{l... »</comment>
      <origin>1147007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="571" sha1="k06lllpym6zt3a9wgr7grnoi3taz71i" xml:space="preserve">{{#switch:{{{localValue|}}}
|=
|none|None={{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}{{{localValue|}}}{{main other|1={{#ifeq:{{{index|0}}}|0|[[Category:Chemicals that do not have a CAS registry number assigned]]
|[[Category:Chemicals (indexed) that do not have a CAS registry number assigned]]}}}}
|#default={{#if:{{{ix_label|}}} |{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;commonchemistry.cas.org&quot;&gt;[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn={{{localValue}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;{{{botref|}}} {{{comment|}}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k06lllpym6zt3a9wgr7grnoi3taz71i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/data page link</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301358</id>
    <revision>
      <id>1147008</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#switch:{{{_targetpage|}}} ||none= |#default={{#ifexist:{{{_targetpage|}}} |{{#if:{{is redirect|1={{{_targetpage|}}}}}||[[{{{_targetpage|}}}]]}} |&lt;!-- target does not exist --&gt;}} }}&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="232" sha1="mkw9ucxuzr8tzr5giijbi5h6n3gekn7" xml:space="preserve">{{#switch:{{{_targetpage|}}}
||none=
|#default={{#ifexist:{{{_targetpage|}}} |{{#if:{{is redirect|1={{{_targetpage|}}}}}||[[{{{_targetpage|}}}]]}} |&lt;!-- target does not exist --&gt;}} }}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mkw9ucxuzr8tzr5giijbi5h6n3gekn7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/maintenance categories</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301359</id>
    <revision>
      <id>1147009</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{main other|1=&lt;!-- * Parameter names starting with _ underscore are mere internal constructs, not from article input. * When category is shared with Template:Chembox, drugbox pages sort under * (asterisk).   TITLE: --&gt;{{#if:{{{drug_name|}}}{{{INN|}}} |Category:Infobox drug articles with non-default infobox title|&lt;!--  catsort, use logic:  --&gt;{{#switch:{{{INN|}}}&lt;!-- --&gt;|= {{#ifeq:{{{drug_name|}}} |{{PAGENAME}} |&amp;#x20; |{{PAGENAME}}}}&lt;!-- --&gt;|None|none = * &lt;... »</comment>
      <origin>1147009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5374" sha1="6j6h53wzmvfxs85oykoo18fni4wx81v" xml:space="preserve">{{main other|1=&lt;!--
* Parameter names starting with _ underscore are mere internal constructs, not from article input.
* When category is shared with Template:Chembox, drugbox pages sort under * (asterisk).

 TITLE:
--&gt;{{#if:{{{drug_name|}}}{{{INN|}}} |[[Category:Infobox drug articles with non-default infobox title|&lt;!--
 catsort, use logic:
 --&gt;{{#switch:{{{INN|}}}&lt;!--
--&gt;|= {{#ifeq:{{{drug_name|}}} |{{PAGENAME}} |&amp;#x20; |{{PAGENAME}}}}&lt;!--
--&gt;|None|none = * &lt;!-- not an INN name
--&gt;|{{{drug_name|{{PAGENAME}}}}} = &amp;#x3d;&lt;!-- =minus-sign; INN=title (bad)
--&gt;|#default = _ &lt;!-- has INN set
 --&gt;}}]]}}&lt;!--

 IMAGES:
--&gt;{{#if:{{{_image_0_or_2|}}}{{{_image_LR|}}} |&lt;!-- has image entered --&gt;|{{#switch:{{{_drugtype|}}} |mab |combo |vaccine= |#default=[[Category:Infobox drug articles without a structure image]]}}}}&lt;!--

 DRUGTYPE: check for input-vs-type contradictions
 See also below, to categorise when _drugtype=unknown
--&gt;{{#if:{{#switch:{{{_drugtype|}}}&lt;!--
--&gt;|vaccine={{{_mab_data|}}}{{{_mab_other_data|}}}{{{_combo_data|}}}{{{_other_data|}}}&lt;!--
--&gt;|mab={{{_vaccine_data|}}}{{{_combo_data|}}}{{{_other_data|}}}&lt;!--
--&gt;|combo={{{_vaccine_data|}}}{{{_mab_data|}}}{{{_mab_vaccine_data|}}}{{{_mab_other_data|}}}{{{_other_data|}}}&lt;!--
--&gt;|={{{_vaccine_data|}}}{{{_mab_data|}}}{{{_mab_vaccine_data|}}}{{{_combo_data|}}}
}}&lt;!--
--&gt;|[[Category:Infobox drug articles with contradicting parameter input|{{{_drugtype| }}} ]]&lt;!--
--&gt;}}&lt;!-- by section: physio_data (endogenous) can not be together with clinical or legal_data:
--&gt;{{#if:{{{_physiological_data|}}}|{{#if:{{{_clinical_data|}}}{{{_legal_data|}}}|[[Category:Infobox drug articles with contradicting parameter input|Endogenous]]}}}}&lt;!--

 IDENTIFIERS: old installation from CheMoBot.
 note: '=none' is catched in the /formatX subtemplates. Feb 2017.
--&gt;{{#if:{{{CAS_number|}}} ||[[Category:Chemical articles without CAS registry number|*]]}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{ChEBI|}}}{{{ChEMBL|}}} ||[[Category:Articles without EBI source|*]]}}&lt;!-- together
--&gt;{{#if:{{{ChemSpiderID|}}} ||[[Category:Chemical pages without ChemSpiderID|*]]}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{DrugBank|}}} ||[[Category:Chemical pages without DrugBank identifier|*]]}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{KEGG|}}} ||[[Category:Articles without KEGG source|*]]}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{_hasInChI_or_Key|}}} ||[[Category:Articles without InChI source|*]]}}&lt;!-- together
--&gt;{{#if:{{{UNII|}}} ||[[Category:Articles without UNII source|*]]}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{_hasJmol02|}}} |[[Category:Chemical articles having Jmol set|*]]}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{#invoke:String|match |s={{{_hasJmol02|}}}_ |pattern=^[Nn]one |plain=false |nomatch=}}|[[Category:Chemical articles having Jmol set/None|*]]}}&lt;!--

 2nd IDENTIFIERS CHECKS
--&gt;{{#ifexpr:{{{_countSecondIDs|0}}} &gt; 0 |[[Category:Multiple chemicals in Infobox drug|*]]}}&lt;!-- 
--&gt;{{#ifexpr:{{{_countIndexlabels|0}}} &gt; 0 |[[Category:Chemicals using indexlabels|*]]}}&lt;!-- *
--&gt;{{#ifexpr:({{{_countSecondIDs|0}}} &gt; 0) and ({{{_countIndexlabels|0}}} = 0) |[[Category: Multiple chemicals in an infobox that need indexing|*]]}}&lt;!-- *

--&gt;{{#if:{{{_hasMultipleCASnumbers|}}} |[[Category:Chemical articles with multiple CAS registry numbers|*]]}}&lt;!-- *
--&gt;{{#if:{{{_hasMultiplePubChemCIDs|}}} |[[Category:Chemical articles with multiple PubChem CIDs]]}}&lt;!-- *
--&gt;{{#if:{{{_hasMultipleChEBIs|}}} |[[Category:Chemical articles with multiple ChEBIs|*]]}}&lt;!-- *

 SPECIAL
--&gt;{{#ifexist:{{{_datapage|}}} |[[Category:Chemical articles having a data page|*]]}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{_ATC_prefix_supplemental|}}} ||[[Category:Drugs missing an ATC code]]}}&lt;!-- together; was category:Drugboxes with an unspecified ATC code. Feb 2017.
--&gt;{{#if:{{{_legal_all|}}} ||[[Category:Drugs with no legal status]]}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{_vaccine_target|}}} ||[[Category:Infobox drug articles without vaccine target]]}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{_has_EMA_link|}}} |[[Category:Drug has EMA link]]}}&lt;!--

 WIKIDATA
--&gt;{{#if:{{{QID|}}} |[[Category:Chemicals having QID set|*]]}}&lt;!-- *
--&gt;{{#if:{{{QID2|}}} |[[Category:Chemicals (indexed) having QID set|*]]}}&lt;!-- *

 BOT VERIFY:
--&gt;{{#ifeq:{{{Verifiedfields|}}}|changed|[[Category:Drugboxes which contain changes to verified fields]]
}}&lt;!--
--&gt;{{#ifeq:{{{Watchedfields|}}}|changed|[[Category:Drugboxes which contain changes to watched fields]]
}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{verifiedrevid|}}}||[[Category:Articles containing unverified chemical infoboxes|*]]}}&lt;!--

 OPTIONAL TEMP TRACKING
--&gt;{{#if:{{{_trackListSortletter|}}} |[[Category:Infobox drug tracked parameters|{{{_trackSortletter|X}}}]]}}&lt;!--

 _drugtype analysed here:
--&gt;{{#switch:{{{_drugtype|}}}&lt;!--
--&gt;|=&lt;!-- blank=single chemical: not categorized
--&gt;|combo =[[Category:Drugs that are a combination of chemicals|{{{_number_of_combo_chemicals|?}}}]]&lt;!--
--&gt;|mab =[[Category:Drugs that are a monoclonal antibody|{{#switch:{{lc:{{{mab_type|}}}}} |mab=W |fab=F |f(ab')2=2 |fab'=' |scfv=C |discfv=D |sdab=S |3funct=3 |clfab=L |bite=B |#default=?}}]]&lt;!--
--&gt;|vaccine =[[Category:Drugs that are a vaccine|{{{vaccine_type|}}}?]]&lt;!--
--&gt;|#default =[[Category:Infobox drug tracked parameters|T]]&lt;!-- unk input
--&gt;}}&lt;!--

 Derived drug type (by having parameter input):
--&gt;{{#if:{{{_has_physiological_data|}}}|[[Category:Drugs that are a physiological drug]]}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{_has_gene_therapy|}}}      |[[Category:Drugs that are a gene therapy]]}}&lt;!--

--&gt;}}&lt;!-- main_other closing

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6j6h53wzmvfxs85oykoo18fni4wx81v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatJmol</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301360</id>
    <revision>
      <id>1147010</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:48:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « &lt;!-- incoming values: {{{localJmol|}}}, {{{localSMILES|}}}; with prio order --&gt;{{#switch:{{{localJmol|}}} |={{#switch:{{{localSMILES|}}}     |=     |None|none=&lt;!-- noshow, nocat here because smiles is tracked elsewhere --&gt;     |#default={{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}&lt;span title=&quot;chemapps.stolaf.edu (3D interactive model)&quot;&gt;[https://chemapps.stolaf.edu/jmol/jmol.php?model={{urlencode:{{{localSMILES|}}}}} Interactive image]&lt;/span&gt;&lt;!--     --&gt;}} |N... »</comment>
      <origin>1147010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="921" sha1="cpeplel5pxhc49gf7mlepfvsg09522c" xml:space="preserve">&lt;!-- incoming values: {{{localJmol|}}}, {{{localSMILES|}}}; with prio order
--&gt;{{#switch:{{{localJmol|}}}
|={{#switch:{{{localSMILES|}}}
    |=
    |None|none=&lt;!-- noshow, nocat here because smiles is tracked elsewhere --&gt;
    |#default={{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}&lt;span title=&quot;chemapps.stolaf.edu (3D interactive model)&quot;&gt;[https://chemapps.stolaf.edu/jmol/jmol.php?model={{urlencode:{{{localSMILES|}}}}} Interactive image]&lt;/span&gt;&lt;!--
    --&gt;}}
|None|none =&lt;!-- Jmol=none: force noshow --&gt;{{main other|[[Category:Chemical articles having Jmol set/None|*]]}}
|#default  ={{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}&lt;span title=&quot;chemapps.stolaf.edu (3D interactive model)&quot;&gt;[https://chemapps.stolaf.edu/jmol/jmol.php?model={{urlencode:{{{localJmol|}}}}} Interactive image]&lt;/span&gt;{{main other|[[Category:Chemical articles having Jmol set/Hardcoded|*]]}} }} &lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cpeplel5pxhc49gf7mlepfvsg09522c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/chemical formula</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301361</id>
    <revision>
      <id>1147011</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{chemical_formula_fixed|}}} |{{{chemical_formula_fixed|}}}|&lt;!--  no fixed string formula, so compose it per element: --&gt;{{#if:{{{C|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Carbon{{!}}C]] |no=&lt;span title=&quot;Carbon&quot;&gt;C&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{C|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{C|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{C|}}}&lt;!--Hill notation: H here--&gt; |{{#if:{{{H|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Hydrogen{{!}}H]] |no=&lt;span title=&quot;Hydrogen&quot;&gt;H&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{H|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{H|}}}&lt;/sub... »</comment>
      <origin>1147011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19644" sha1="b3etumn0xeq99obtbgpmibcm8r3jonq" xml:space="preserve">{{#if:{{{chemical_formula_fixed|}}} |{{{chemical_formula_fixed|}}}|&lt;!--
 no fixed string formula, so compose it per element:
--&gt;{{#if:{{{C|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Carbon{{!}}C]] |no=&lt;span title=&quot;Carbon&quot;&gt;C&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{C|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{C|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{C|}}}&lt;!--Hill notation: H here--&gt; |{{#if:{{{H|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Hydrogen{{!}}H]] |no=&lt;span title=&quot;Hydrogen&quot;&gt;H&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{H|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{H|}}}&lt;/sub&gt;}} }} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ac|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Actinium{{!}}Ac]] |no=&lt;span title=&quot;Actinium&quot;&gt;Ac&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ac|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ac|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ag|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Silver{{!}}Ag]] |no=&lt;span title=&quot;Silver&quot;&gt;Ag&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ag|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ag|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Al|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Aluminium{{!}}Al]] |no=&lt;span title=&quot;Aluminium&quot;&gt;Al&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Al|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Al|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Am|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Americium{{!}}Am]] |no=&lt;span title=&quot;Americium&quot;&gt;Am&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Am|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Am|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ar|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Argon{{!}}Ar]] |no=&lt;span title=&quot;Argon&quot;&gt;Ar&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ar|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ar|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{As|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Arsenic{{!}}As]] |no=&lt;span title=&quot;Arsenic&quot;&gt;As&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{As|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{As|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{At|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Astatine{{!}}At]] |no=&lt;span title=&quot;Astatine&quot;&gt;At&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{At|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{At|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Au|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Gold{{!}}Au]] |no=&lt;span title=&quot;Gold&quot;&gt;Au&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Au|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Au|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{B|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Boron{{!}}B]] |no=&lt;span title=&quot;Boron&quot;&gt;B&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{B|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{B|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ba|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Barium{{!}}Ba]] |no=&lt;span title=&quot;Barium&quot;&gt;Ba&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ba|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ba|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Be|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Beryllium{{!}}Be]] |no=&lt;span title=&quot;Beryllium&quot;&gt;Be&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Be|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Be|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Bh|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Bohrium{{!}}Bh]] |no=&lt;span title=&quot;Bohrium&quot;&gt;Bh&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Bh|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Bh|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Bi|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Bismuth{{!}}Bi]] |no=&lt;span title=&quot;Bismuth&quot;&gt;Bi&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Bi|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Bi|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Bk|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Berkelium{{!}}Bk]] |no=&lt;span title=&quot;Berkelium&quot;&gt;Bk&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Bk|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Bk|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Br|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Bromine{{!}}Br]] |no=&lt;span title=&quot;Bromine&quot;&gt;Br&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Br|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Br|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ca|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Calcium{{!}}Ca]] |no=&lt;span title=&quot;Calcium&quot;&gt;Ca&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ca|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ca|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Cd|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Cadmium{{!}}Cd]] |no=&lt;span title=&quot;Cadmium&quot;&gt;Cd&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Cd|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Cd|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ce|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Cerium{{!}}Ce]] |no=&lt;span title=&quot;Cerium&quot;&gt;Ce&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ce|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ce|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Cf|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Californium{{!}}Cf]] |no=&lt;span title=&quot;Californium&quot;&gt;Cf&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Cf|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Cf|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Cl|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Chlorine{{!}}Cl]] |no=&lt;span title=&quot;Chlorine&quot;&gt;Cl&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Cl|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Cl|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Cm|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Curium{{!}}Cm]] |no=&lt;span title=&quot;Curium&quot;&gt;Cm&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Cm|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Cm|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Cn|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Copernicium{{!}}Cn]] |no=&lt;span title=&quot;Copernicium&quot;&gt;Cn&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Cn|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Cn|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Co|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Cobalt{{!}}Co]] |no=&lt;span title=&quot;Cobalt&quot;&gt;Co&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Co|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Co|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Cr|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Chromium{{!}}Cr]] |no=&lt;span title=&quot;Chromium&quot;&gt;Cr&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Cr|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Cr|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Cs|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Caesium{{!}}Cs]] |no=&lt;span title=&quot;Caesium&quot;&gt;Cs&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Cs|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Cs|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Cu|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Copper{{!}}Cu]] |no=&lt;span title=&quot;Copper&quot;&gt;Cu&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Cu|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Cu|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{D|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Deuterium{{!}}D]] |no=&lt;span title=&quot;Deuterium&quot;&gt;D&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{D|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{D|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Db|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Dubnium{{!}}Db]] |no=&lt;span title=&quot;Dubnium&quot;&gt;Db&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Db|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Db|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ds|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Darmstadtium{{!}}Ds]] |no=&lt;span title=&quot;Darmstadtium&quot;&gt;Ds&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ds|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ds|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Dy|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Dysprosium{{!}}Dy]] |no=&lt;span title=&quot;Dysprosium&quot;&gt;Dy&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Dy|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Dy|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Er|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Erbium{{!}}Er]] |no=&lt;span title=&quot;Erbium&quot;&gt;Er&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Er|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Er|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Es|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Einsteinium{{!}}Es]] |no=&lt;span title=&quot;Einsteinium&quot;&gt;Es&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Es|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Es|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Eu|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Europium{{!}}Eu]] |no=&lt;span title=&quot;Europium&quot;&gt;Eu&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Eu|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Eu|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{F|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Fluorine{{!}}F]] |no=&lt;span title=&quot;Fluorine&quot;&gt;F&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{F|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{F|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Fe|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Iron{{!}}Fe]] |no=&lt;span title=&quot;Iron&quot;&gt;Fe&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Fe|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Fe|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Fl|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Flerovium{{!}}Fl]] |no=&lt;span title=&quot;Flerovium&quot;&gt;Fl&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Fl|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Fl|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Fm|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Fermium{{!}}Fm]] |no=&lt;span title=&quot;Fermium&quot;&gt;Fm&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Fm|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Fm|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Fr|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Francium{{!}}Fr]] |no=&lt;span title=&quot;Francium&quot;&gt;Fr&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Fr|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Fr|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ga|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Gallium{{!}}Ga]] |no=&lt;span title=&quot;Gallium&quot;&gt;Ga&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ga|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ga|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Gd|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Gadolinium{{!}}Gd]] |no=&lt;span title=&quot;Gadolinium&quot;&gt;Gd&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Gd|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Gd|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ge|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Germanium{{!}}Ge]] |no=&lt;span title=&quot;Germanium&quot;&gt;Ge&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ge|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ge|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{C|}}}&lt;!--Hill notation: H not here--&gt; ||{{#if:{{{H|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Hydrogen{{!}}H]] |no=&lt;span title=&quot;Hydrogen&quot;&gt;H&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{H|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{H|}}}&lt;/sub&gt;}} }} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{He|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Helium{{!}}He]] |no=&lt;span title=&quot;Helium&quot;&gt;He&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{He|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{He|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Hf|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Hafnium{{!}}Hf]] |no=&lt;span title=&quot;Hafnium&quot;&gt;Hf&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Hf|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Hf|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Hg|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Mercury (element){{!}}Hg]] |no=&lt;span title=&quot;Mercury&quot;&gt;Hg&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Hg|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Hg|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ho|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Holmium{{!}}Ho]] |no=&lt;span title=&quot;Holmium&quot;&gt;Ho&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ho|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ho|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Hs|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Hassium{{!}}Hs]] |no=&lt;span title=&quot;Hassium&quot;&gt;Hs&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Hs|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Hs|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{I|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Iodine{{!}}I]] |no=&lt;span title=&quot;Iodine&quot;&gt;I&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{I|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{I|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{In|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Indium{{!}}In]] |no=&lt;span title=&quot;Indium&quot;&gt;In&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{In|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{In|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ir|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Iridium{{!}}Ir]] |no=&lt;span title=&quot;Iridium&quot;&gt;Ir&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ir|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ir|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{K|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Potassium{{!}}K]] |no=&lt;span title=&quot;Potassium&quot;&gt;K&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{K|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{K|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Kr|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Krypton{{!}}Kr]] |no=&lt;span title=&quot;Krypton&quot;&gt;Kr&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Kr|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Kr|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{La|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Lanthanum{{!}}La]] |no=&lt;span title=&quot;Lanthanum&quot;&gt;La&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{La|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{La|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Li|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Lithium{{!}}Li]] |no=&lt;span title=&quot;Lithium&quot;&gt;Li&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Li|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Li|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Lr|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Lawrencium{{!}}Lr]] |no=&lt;span title=&quot;Lawrencium&quot;&gt;Lr&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Lr|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Lr|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Lu|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Lutetium{{!}}Lu]] |no=&lt;span title=&quot;Lutetium&quot;&gt;Lu&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Lu|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Lu|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Lv|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Livermorium{{!}}Lv]] |no=&lt;span title=&quot;Livermorium&quot;&gt;Lv&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Lv|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Lv|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Mc|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Moscovium{{!}}Mc]] |no=&lt;span title=&quot;Moscovium&quot;&gt;Mc&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Mc|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Mc|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Md|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Mendelevium{{!}}Md]] |no=&lt;span title=&quot;Mendelevium&quot;&gt;Md&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Md|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Md|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Mg|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Magnesium{{!}}Mg]] |no=&lt;span title=&quot;Magnesium&quot;&gt;Mg&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Mg|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Mg|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Mn|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Manganese{{!}}Mn]] |no=&lt;span title=&quot;Manganese&quot;&gt;Mn&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Mn|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Mn|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Mo|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Molybdenum{{!}}Mo]] |no=&lt;span title=&quot;Molybdenum&quot;&gt;Mo&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Mo|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Mo|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Mt|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Meitnerium{{!}}Mt]] |no=&lt;span title=&quot;Meitnerium&quot;&gt;Mt&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Mt|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Mt|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{N|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Nitrogen{{!}}N]] |no=&lt;span title=&quot;Nitrogen&quot;&gt;N&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{N|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{N|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Na|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Sodium{{!}}Na]] |no=&lt;span title=&quot;Sodium&quot;&gt;Na&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Na|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Na|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Nb|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Niobium{{!}}Nb]] |no=&lt;span title=&quot;Niobium&quot;&gt;Nb&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Nb|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Nb|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Nd|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Neodymium{{!}}Nd]] |no=&lt;span title=&quot;Neodymium&quot;&gt;Nd&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Nd|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Nd|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ne|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Neon{{!}}Ne]] |no=&lt;span title=&quot;Neon&quot;&gt;Ne&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ne|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ne|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Nh|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Nihonium{{!}}Nh]] |no=&lt;span title=&quot;Nihonium&quot;&gt;Nh&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Nh|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Nh|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ni|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Nickel{{!}}Ni]] |no=&lt;span title=&quot;Nickel&quot;&gt;Ni&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ni|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ni|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{No|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Nobelium{{!}}No]] |no=&lt;span title=&quot;Nobelium&quot;&gt;No&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{No|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{No|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Np|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Neptunium{{!}}Np]] |no=&lt;span title=&quot;Neptunium&quot;&gt;Np&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Np|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Np|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{O|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Oxygen{{!}}O]] |no=&lt;span title=&quot;Oxygen&quot;&gt;O&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{O|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{O|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Og|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Oganesson{{!}}Og]] |no=&lt;span title=&quot;Oganesson&quot;&gt;Og&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Og|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Og|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Os|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Osmium{{!}}Os]] |no=&lt;span title=&quot;Osmium&quot;&gt;Os&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Os|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Os|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{P|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Phosphorus{{!}}P]] |no=&lt;span title=&quot;Phosphorus&quot;&gt;P&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{P|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{P|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Pa|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Protactinium{{!}}Pa]] |no=&lt;span title=&quot;Protactinium&quot;&gt;Pa&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Pa|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Pa|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Pb|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Lead{{!}}Pb]] |no=&lt;span title=&quot;Lead&quot;&gt;Pb&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Pb|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Pb|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Pd|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Palladium{{!}}Pd]] |no=&lt;span title=&quot;Palladium&quot;&gt;Pd&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Pd|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Pd|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Pm|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Promethium{{!}}Pm]] |no=&lt;span title=&quot;Promethium&quot;&gt;Pm&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Pm|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Pm|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Po|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Polonium{{!}}Po]] |no=&lt;span title=&quot;Polonium&quot;&gt;Po&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Po|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Po|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Pr|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Praseodymium{{!}}Pr]] |no=&lt;span title=&quot;Praseodymium&quot;&gt;Pr&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Pr|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Pr|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Pt|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Platinum{{!}}Pt]] |no=&lt;span title=&quot;Platinum&quot;&gt;Pt&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Pt|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Pt|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Pu|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Plutonium{{!}}Pu]] |no=&lt;span title=&quot;Plutonium&quot;&gt;Pu&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Pu|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Pu|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ra|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Radium{{!}}Ra]] |no=&lt;span title=&quot;Radium&quot;&gt;Ra&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ra|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ra|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Rb|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Rubidium{{!}}Rb]] |no=&lt;span title=&quot;Rubidium&quot;&gt;Rb&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Rb|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Rb|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Re|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Rhenium{{!}}Re]] |no=&lt;span title=&quot;Rhenium&quot;&gt;Re&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Re|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Re|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Rf|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Rutherfordium{{!}}Rf]] |no=&lt;span title=&quot;Rutherfordium&quot;&gt;Rf&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Rf|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Rf|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Rg|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Roentgenium{{!}}Rg]] |no=&lt;span title=&quot;Roentgenium&quot;&gt;Rg&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Rg|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Rg|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Rh|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Rhodium{{!}}Rh]] |no=&lt;span title=&quot;Rhodium&quot;&gt;Rh&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Rh|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Rh|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Rn|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Radon{{!}}Rn]] |no=&lt;span title=&quot;Radon&quot;&gt;Rn&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Rn|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Rn|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ru|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Ruthenium{{!}}Ru]] |no=&lt;span title=&quot;Ruthenium&quot;&gt;Ru&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ru|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ru|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{S|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Sulfur{{!}}S]] |no=&lt;span title=&quot;Sulfur&quot;&gt;S&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{S|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{S|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Sb|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Antimony{{!}}Sb]] |no=&lt;span title=&quot;Antimony&quot;&gt;Sb&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Sb|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Sb|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Sc|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Scandium{{!}}Sc]] |no=&lt;span title=&quot;Scandium&quot;&gt;Sc&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Sc|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Sc|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Se|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Selenium{{!}}Se]] |no=&lt;span title=&quot;Selenium&quot;&gt;Se&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Se|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Se|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Sg|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Seaborgium{{!}}Sg]] |no=&lt;span title=&quot;Seaborgium&quot;&gt;Sg&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Sg|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Sg|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Si|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Silicon{{!}}Si]] |no=&lt;span title=&quot;Silicon&quot;&gt;Si&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Si|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Si|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Sm|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Samarium{{!}}Sm]] |no=&lt;span title=&quot;Samarium&quot;&gt;Sm&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Sm|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Sm|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Sn|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Tin{{!}}Sn]] |no=&lt;span title=&quot;Tin&quot;&gt;Sn&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Sn|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Sn|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Sr|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Strontium{{!}}Sr]] |no=&lt;span title=&quot;Strontium&quot;&gt;Sr&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Sr|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Sr|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ta|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Tantalum{{!}}Ta]] |no=&lt;span title=&quot;Tantalum&quot;&gt;Ta&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ta|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ta|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Tb|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Terbium{{!}}Tb]] |no=&lt;span title=&quot;Terbium&quot;&gt;Tb&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Tb|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Tb|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Tc|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Technetium{{!}}Tc]] |no=&lt;span title=&quot;Technetium&quot;&gt;Tc&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Tc|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Tc|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Te|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Tellurium{{!}}Te]] |no=&lt;span title=&quot;Tellurium&quot;&gt;Te&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Te|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Te|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Th|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Thorium{{!}}Th]] |no=&lt;span title=&quot;Thorium&quot;&gt;Th&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Th|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Th|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ti|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Titanium{{!}}Ti]] |no=&lt;span title=&quot;Titanium&quot;&gt;Ti&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ti|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ti|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Tl|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Thallium{{!}}Tl]] |no=&lt;span title=&quot;Thallium&quot;&gt;Tl&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Tl|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Tl|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Tm|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Thulium{{!}}Tm]] |no=&lt;span title=&quot;Thulium&quot;&gt;Tm&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Tm|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Tm|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Ts|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Tennessine{{!}}Ts]] |no=&lt;span title=&quot;Tennessine&quot;&gt;Ts&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Ts|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Ts|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{U|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Uranium{{!}}U]] |no=&lt;span title=&quot;Uranium&quot;&gt;U&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{U|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{U|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{V|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Vanadium{{!}}V]] |no=&lt;span title=&quot;Vanadium&quot;&gt;V&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{V|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{V|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{W|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Tungsten{{!}}W]] |no=&lt;span title=&quot;Tungsten&quot;&gt;W&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{W|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{W|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Xe|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Xenon{{!}}Xe]] |no=&lt;span title=&quot;Xenon&quot;&gt;Xe&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Xe|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Xe|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Y|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Yttrium{{!}}Y]] |no=&lt;span title=&quot;Yttrium&quot;&gt;Y&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Y|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Y|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Yb|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Ytterbium{{!}}Yb]] |no=&lt;span title=&quot;Ytterbium&quot;&gt;Yb&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Yb|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Yb|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Zn|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Zinc{{!}}Zn]] |no=&lt;span title=&quot;Zinc&quot;&gt;Zn&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Zn|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Zn|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{Zr|}}} |{{yesno |{{{link|no}}} |yes=[[Zirconium{{!}}Zr]] |no=&lt;span title=&quot;Zirconium&quot;&gt;Zr&lt;/span&gt;}}{{#ifeq:{{{Zr|}}} |1 | |&lt;sub&gt;{{{Zr|}}}&lt;/sub&gt;}} }}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{charge|}}}|&lt;sup&gt;{{#invoke:String|replace|source={{{charge|}}} |pattern=-|replace=−|plain=true}}&lt;/sup&gt;}}}}&lt;!--
 End of if-fixed-or-perelement check.
 Suffixes:
--&gt;{{{chemical_formula_ref|}}}{{#if:{{{chemical_formula_comment|}}} |&amp;#x20;{{{chemical_formula_comment|}}}}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b3etumn0xeq99obtbgpmibcm8r3jonq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatCompTox</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301362</id>
    <revision>
      <id>1147012</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#switch:{{{localValue|}}} |none|None= |#default={{#if:{{{localValue|}}}{{{useWD|}}}| {{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}&lt;span title=&quot;comptox.epa.gov&quot;&gt;&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{localValue|}}}|[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/details/{{{localValue}}} {{{localValue}}}]|&lt;!-- --&gt;[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/details/{{{useWD}}} {{{useWD}}}]{{EditAtWikidata |pid=P3117}} }}&lt;/span&gt;}}&lt;!-- --&gt;}}&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="466" sha1="71ntol2po7kcy2p370wlxon280p3is9" xml:space="preserve">{{#switch:{{{localValue|}}}
|none|None=
|#default={{#if:{{{localValue|}}}{{{useWD|}}}|
{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}&lt;span title=&quot;comptox.epa.gov&quot;&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{localValue|}}}|[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/details/{{{localValue}}} {{{localValue}}}]|&lt;!--
--&gt;[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/details/{{{useWD}}} {{{useWD}}}]{{EditAtWikidata |pid=P3117}}
}}&lt;/span&gt;}}&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>71ntol2po7kcy2p370wlxon280p3is9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatPubChemCID</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301363</id>
    <revision>
      <id>1147013</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#switch:{{{localValue|}}} |= |none|None={{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}{{{localValue|}}}{{main other|{{#ifeq:{{{index|0}}}|0|[[Category:Chemicals that do not have a PubChem CID assigned]]|[[Category:Chemicals (indexed) that do not have a PubChem CID assigned]]}}}} |#default={{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}&lt;span title=&quot;pubchem.ncbi.nlm.nih.gov&quot;&gt;[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/{{{localValue}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!-... »</comment>
      <origin>1147013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="633" sha1="j6jgfttvdejkvcvo64466uniulobb2w" xml:space="preserve">{{#switch:{{{localValue|}}}
|=
|none|None={{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}{{{localValue|}}}{{main other|{{#ifeq:{{{index|0}}}|0|[[Category:Chemicals that do not have a PubChem CID assigned]]|[[Category:Chemicals (indexed) that do not have a PubChem CID assigned]]}}}}
|#default={{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}&lt;span title=&quot;pubchem.ncbi.nlm.nih.gov&quot;&gt;[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/{{{localValue}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;}}{{#if:{{{comment|}}}|&amp;nbsp;{{{comment}}}}}&lt;!--
 URL use /compound/ not /summary/ page. (would be redirected). Feb 2017
--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j6jgfttvdejkvcvo64466uniulobb2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatPubChemSID</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301364</id>
    <revision>
      <id>1147014</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{localValue|}}} |{{#if:{{{ix_label|}}} |{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;pubchem.ncbi.nlm.nih.gov&quot;&gt;[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?sid={{{localValue}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!-- --&gt;}}&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="56x10rw4hy7hvix8f31onpiic2cvroi" xml:space="preserve">{{#if:{{{localValue|}}}
|{{#if:{{{ix_label|}}} |{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;pubchem.ncbi.nlm.nih.gov&quot;&gt;[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/summary/summary.cgi?sid={{{localValue}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>56x10rw4hy7hvix8f31onpiic2cvroi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatPDBligand</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301365</id>
    <revision>
      <id>1147015</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{localValue|}}} |{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}{{{localValue|}}} &lt;!-- --&gt;(&lt;span title=&quot;www.ebi.ac.uk&quot;&gt;[https://www.ebi.ac.uk/pdbe-srv/PDBeXplore/ligand/?ligand={{{localValue}}} PDBe]&lt;/span&gt;, &lt;!-- --&gt;&lt;span title=&quot;www.rcsb.org&quot;&gt;[https://www.rcsb.org/ligand/{{{localValue|}}} RCSB&amp;nbsp;PDB]&lt;/span&gt;)}}&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="370" sha1="ra0pslugy8253piz8fyfvhuwqoe41bz" xml:space="preserve">{{#if:{{{localValue|}}}
|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}{{{localValue|}}} &lt;!--
--&gt;(&lt;span title=&quot;www.ebi.ac.uk&quot;&gt;[https://www.ebi.ac.uk/pdbe-srv/PDBeXplore/ligand/?ligand={{{localValue}}} PDBe]&lt;/span&gt;, &lt;!--
--&gt;&lt;span title=&quot;www.rcsb.org&quot;&gt;[https://www.rcsb.org/ligand/{{{localValue|}}} RCSB&amp;nbsp;PDB]&lt;/span&gt;)}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ra0pslugy8253piz8fyfvhuwqoe41bz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatIUPHARBPS</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301366</id>
    <revision>
      <id>1147016</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{localValue|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;www.guidetopharmacology.org&quot;&gt;[https://www.guidetopharmacology.org/GRAC/LigandDisplayForward?ligandId={{{localValue}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{comment|}}} |&amp;nbsp;{{{comment}}}}}}}&lt;!-- --&gt;&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="328" sha1="g5xim124quxwqrg0ncjtb0pk88fzwao" xml:space="preserve">{{#if:{{{localValue|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;www.guidetopharmacology.org&quot;&gt;[https://www.guidetopharmacology.org/GRAC/LigandDisplayForward?ligandId={{{localValue}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{comment|}}} |&amp;nbsp;{{{comment}}}}}}}&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g5xim124quxwqrg0ncjtb0pk88fzwao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatDrugBank</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301367</id>
    <revision>
      <id>1147017</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{localValue|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;www.drugbank.ca&quot;&gt;[https://www.drugbank.ca/drugs/{{{localValue}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{comment|}}} |&amp;nbsp;{{{comment}}} }}&lt;!-- --&gt;{{{botref|}}}}}&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="289" sha1="4do3rmli6rcf772h7s0hg13ozifkv4l" xml:space="preserve">{{#if:{{{localValue|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;www.drugbank.ca&quot;&gt;[https://www.drugbank.ca/drugs/{{{localValue}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{comment|}}} |&amp;nbsp;{{{comment}}} }}&lt;!--
--&gt;{{{botref|}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4do3rmli6rcf772h7s0hg13ozifkv4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatChemSpider</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301368</id>
    <revision>
      <id>1147018</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:56:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#switch:{{{localValue|}}} |= |None|none={{#if:{{{ix_label|}}} |{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}{{{localValue|}}}{{main other |{{#ifeq:{{{index|0}}}|0 |[[Category:Chemicals that do not have a ChemSpider ID assigned|*]] |[[Category:Chemicals that do not have a ChemSpider ID assigned|*]]&lt;!-- ChemSpider: same category for now, not: '... (indexed) ...' for index=2. Feb 2017 --&gt;}}}} |#default={{#if:{{{localValue|}}}{{{useWD|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}} |{{{ix_label|}}}:&amp;#x20... »</comment>
      <origin>1147018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="5d0ilahq6efrtgqw5s0rclp12zw82sh" xml:space="preserve">{{#switch:{{{localValue|}}}
|=
|None|none={{#if:{{{ix_label|}}} |{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}{{{localValue|}}}{{main other
|{{#ifeq:{{{index|0}}}|0
|[[Category:Chemicals that do not have a ChemSpider ID assigned|*]]
|[[Category:Chemicals that do not have a ChemSpider ID assigned|*]]&lt;!-- ChemSpider: same category for now, not: '... (indexed) ...' for index=2. Feb 2017 --&gt;}}}}
|#default={{#if:{{{localValue|}}}{{{useWD|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}} |{{{ix_label|}}}:&amp;#x20;}}&lt;span title=&quot;www.chemspider.com&quot;&gt;{{#if:{{{localValue|}}}|[https://www.chemspider.com/Chemical-Structure.{{{localValue}}}.html {{{localValue}}}]|&lt;!--
--&gt;[https://www.chemspider.com/Chemical-Structure.{{{useWD}}}.html {{{useWD}}}]{{EditAtWikidata |pid=P661}}
}}&lt;/span&gt;}}&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{comment|}}}|&amp;nbsp;{{{comment}}}}}&lt;!--
--&gt;{{{botref|}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5d0ilahq6efrtgqw5s0rclp12zw82sh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatUNII</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301369</id>
    <revision>
      <id>1147019</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:57:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{localValue|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;precision.fda.gov&quot;&gt;[https://precision.fda.gov/uniisearch/srs/unii/{{{localValue|}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{comment|}}}|&amp;nbsp;{{{comment}}}}}&lt;!-- --&gt;{{{botref|}}}}}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;!-- wd Property:P652 --&gt;&lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="329" sha1="efn2r0108r960go3jzf4ec7o0pgjrhj" xml:space="preserve">{{#if:{{{localValue|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;precision.fda.gov&quot;&gt;[https://precision.fda.gov/uniisearch/srs/unii/{{{localValue|}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{comment|}}}|&amp;nbsp;{{{comment}}}}}&lt;!--
--&gt;{{{botref|}}}}}&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;!-- wd Property:P652 --&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>efn2r0108r960go3jzf4ec7o0pgjrhj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatKEGG</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301370</id>
    <revision>
      <id>1147020</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:57:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{localValue|}}} |{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;www.kegg.jp&quot;&gt;[https://www.kegg.jp/entry/{{{localValue}}} {{{localValue|}}}]&lt;/span&gt;&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{comment|}}} |&amp;nbsp;{{{comment}}}}}&lt;!-- --&gt;{{{botref|}}}}}&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="282" sha1="nlc3j0kwp7e7w1x15oxhouwqxozrqbn" xml:space="preserve">{{#if:{{{localValue|}}}
|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;www.kegg.jp&quot;&gt;[https://www.kegg.jp/entry/{{{localValue}}} {{{localValue|}}}]&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{comment|}}} |&amp;nbsp;{{{comment}}}}}&lt;!--
--&gt;{{{botref|}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nlc3j0kwp7e7w1x15oxhouwqxozrqbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatChEBI</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301371</id>
    <revision>
      <id>1147021</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{localValue|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;www.ebi.ac.uk&quot;&gt;[https://www.ebi.ac.uk/chebi/searchId.do?chebiId=CHEBI:{{{localValue}}} CHEBI:{{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{comment|}}} |&amp;nbsp;{{{comment|}}} }}&lt;!-- --&gt;{{{botref|}}}}}&lt;!-- --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="324" sha1="il0fle41bjwcgkw2d1y8j2mmlw5cg5t" xml:space="preserve">{{#if:{{{localValue|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;www.ebi.ac.uk&quot;&gt;[https://www.ebi.ac.uk/chebi/searchId.do?chebiId=CHEBI:{{{localValue}}} CHEBI:{{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{comment|}}} |&amp;nbsp;{{{comment|}}} }}&lt;!--
--&gt;{{{botref|}}}}}&lt;!--
--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>il0fle41bjwcgkw2d1y8j2mmlw5cg5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatChEMBL</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301372</id>
    <revision>
      <id>1147022</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{localValue|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;www.ebi.ac.uk&quot;&gt;[https://www.ebi.ac.uk/chembl/explore/compound/ChEMBL{{{localValue}}} ChEMBL{{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!-- --&gt;{{#if:{{{comment|}}} |&amp;nbsp;{{{comment}}} }}&lt;!-- --&gt;{{{botref|}}}}}&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="315" sha1="sxaj8bbqma162ep6hs9oq08ussuxul0" xml:space="preserve">{{#if:{{{localValue|}}}|{{#if:{{{ix_label|}}}|{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;www.ebi.ac.uk&quot;&gt;[https://www.ebi.ac.uk/chembl/explore/compound/ChEMBL{{{localValue}}} ChEMBL{{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;{{#if:{{{comment|}}} |&amp;nbsp;{{{comment}}} }}&lt;!--
--&gt;{{{botref|}}}}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sxaj8bbqma162ep6hs9oq08ussuxul0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/formatChemDBNIAID</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301373</id>
    <revision>
      <id>1147023</id>
      <timestamp>2026-07-07T12:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{localValue|}}} |{{#if:{{{ix_label|}}} |{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;chemdb.niaid.nih.gov&quot;&gt;[https://chemdb.niaid.nih.gov/CompoundDetails.aspx?AIDSNO={{{localValue}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!-- --&gt;}}&lt;!--  --&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="265" sha1="3v10jot5i8feh4sdqao4wm5w6hapuv9" xml:space="preserve">{{#if:{{{localValue|}}}
|{{#if:{{{ix_label|}}} |{{{ix_label|}}}:&amp;nbsp;}}&lt;span title=&quot;chemdb.niaid.nih.gov&quot;&gt;[https://chemdb.niaid.nih.gov/CompoundDetails.aspx?AIDSNO={{{localValue}}} {{{localValue}}}]&lt;/span&gt;&lt;!--
--&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3v10jot5i8feh4sdqao4wm5w6hapuv9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Infobox drug/non-ref-space</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301374</id>
    <revision>
      <id>1147024</id>
      <timestamp>2026-07-07T13:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#if:{{{s|}}}|{{#switch:{{KillMarkers|1={{{s|}}}}} |={{{s|}}}&lt;!-- ref only; no space --&gt; |{{{s|}}}=&amp;#x20;{{{s|}}}&lt;!-- text only; add space --&gt; |#default=&lt;!-- mixed ref-text string; check ref position (is initial?) through the initial plain-text character:  --&gt;{{#if:{{#invoke:String|match  |s={{{s|}}}  |pattern=^{{#invoke:String|escapePattern|1={{#invoke:String|sub|s={{KillMarkers|1={{{s|}}}}}|i=1|j=1}}}}  |plain=false  |nomatch=  |ignore_errors=true}}&lt;!-- (bu... »</comment>
      <origin>1147024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="726" sha1="9dg67a8lgblwv8qs7z9vyloo7nu35x6" xml:space="preserve">{{#if:{{{s|}}}|{{#switch:{{KillMarkers|1={{{s|}}}}}
|={{{s|}}}&lt;!-- ref only; no space --&gt;
|{{{s|}}}=&amp;#x20;{{{s|}}}&lt;!-- text only; add space --&gt;
|#default=&lt;!-- mixed ref-text string; check ref position (is initial?) through the initial plain-text character:
 --&gt;{{#if:{{#invoke:String|match
 |s={{{s|}}}
 |pattern=^{{#invoke:String|escapePattern|1={{#invoke:String|sub|s={{KillMarkers|1={{{s|}}}}}|i=1|j=1}}}}
 |plain=false
 |nomatch=
 |ignore_errors=true}}&lt;!-- (but err logically not expected)
   returned a hit, so initial is text; add space --&gt;|&amp;#x20;{{{s|}}}&lt;!--
   returned blank=nomatch so intial is ref; no space --&gt;|{{{s|}}}&lt;!--
 --&gt;}}
}}|&lt;!-- blank in = blank out --&gt;}}&lt;!--

--&gt;&lt;noinclude&gt;{{documentation}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9dg67a8lgblwv8qs7z9vyloo7nu35x6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Endplainlist</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301375</id>
    <revision>
      <id>1147025</id>
      <timestamp>2026-07-07T13:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « &lt;includeonly&gt;&lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{documentation|Template:Plainlist/doc}} &lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="98" sha1="owuqpy73m48jricqo7bykll5w0j3c2o" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;&lt;/div&gt;&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation|Template:Plainlist/doc}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>owuqpy73m48jricqo7bykll5w0j3c2o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Short description</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301376</id>
    <revision>
      <id>1147026</id>
      <timestamp>2026-07-07T13:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#ifeq:{{lc:{{{1|}}}}}|none|{{SHORTDESC:|{{{2|}}}}}&lt;nowiki/&gt;&lt;!--Prevents whitespace issues when used with adjacent newlines--&gt;|&lt;div class=&quot;shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux&quot; style=&quot;display:none&quot;&gt;{{{1|}}}{{SHORTDESC:{{{1|}}}|{{{2|}}}}}&lt;/div&gt;}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{{pagetype}}}|Disambiguation pages||{{#ifeq:{{pagetype |defaultns = all |user=exclude}}|exclude||{{#ifeq:{{#switch: {{NAMESPACENUMBER}} | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 10 | 11 | 12 | 13... »</comment>
      <origin>1147026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1371" sha1="kneamzwadjt95irj9gnv7bocpjuw4uz" xml:space="preserve">{{#ifeq:{{lc:{{{1|}}}}}|none|{{SHORTDESC:|{{{2|}}}}}&lt;nowiki/&gt;&lt;!--Prevents whitespace issues when used with adjacent newlines--&gt;|&lt;div class=&quot;shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux&quot; style=&quot;display:none&quot;&gt;{{{1|}}}{{SHORTDESC:{{{1|}}}|{{{2|}}}}}&lt;/div&gt;}}&lt;includeonly&gt;{{#ifeq:{{{pagetype}}}|Disambiguation pages||{{#ifeq:{{pagetype |defaultns = all |user=exclude}}|exclude||{{#ifeq:{{#switch: {{NAMESPACENUMBER}} | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 100 | 101 | 118 | 119 | 828 | 829 | = exclude|#default=}}|exclude||[[Category:{{{pagetype|{{pagetype |defaultns = extended |plural=y}}}}} with short description]]}}}}}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!-- Start tracking
--&gt;{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{Main other|[[Category:Pages using short description with unknown parameters|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Page using [[Template:Short description]] with unknown parameter &quot;_VALUE_&quot;|ignoreblank=y| 1 | 2 | pagetype | bot |plural }}&lt;!--
--&gt;{{#ifexpr: {{#invoke:String|len|{{{1|}}}}}&gt;100 | [[Category:{{{pagetype|{{pagetype |defaultns = extended |plural=y}}}}} with long short description]]}}&lt;!--
--&gt;&lt;includeonly&gt;{{#if:{{{1|}}}||[[Category:Pages with empty short description]]}}&lt;/includeonly&gt;&lt;!--
--&gt;{{Short description/lowercasecheck|{{{1|}}}}}&lt;!-- 
--&gt;{{Main other |{{SDcat |sd={{{1|}}} }} }}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kneamzwadjt95irj9gnv7bocpjuw4uz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Short description/lowercasecheck</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301377</id>
    <revision>
      <id>1147027</id>
      <timestamp>2026-07-07T13:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{#ifeq:&lt;!--test first character for lower-case letter--&gt;{{#invoke:string|find|1={{{1|}}}|2=^%l|plain=false}}|1 |&lt;!-- first character is a lower case letter; test against whitelist --&gt;{{#switch: {{First word|{{{1|}}}}}&lt;!--begin whitelist--&gt; |c. &lt;!--for circa--&gt; |gTLD |iMac |iOS |iOS, |iPad |iPhone |iTunes |macOS |none |pH |pH-dependent=&lt;!-- end whitelist; short description starts with an allowed lower-case string; whitelist matched; do nothing --&gt;  |#default=&lt;... »</comment>
      <origin>1147027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="827" sha1="i1e9w8d3rdcgxtws9nvbvfopq7y0nnk" xml:space="preserve">{{#ifeq:&lt;!--test first character for lower-case letter--&gt;{{#invoke:string|find|1={{{1|}}}|2=^%l|plain=false}}|1
|&lt;!-- first character is a lower case letter; test against whitelist
--&gt;{{#switch: {{First word|{{{1|}}}}}&lt;!--begin whitelist--&gt;
|c. &lt;!--for circa--&gt;
|gTLD
|iMac
|iOS
|iOS,
|iPad
|iPhone
|iTunes
|macOS
|none
|pH
|pH-dependent=&lt;!-- end whitelist; short description starts with an allowed lower-case string; whitelist matched; do nothing --&gt; 
|#default=&lt;!-- apply category to track lower-case short descriptions --&gt;{{main other|[[Category:Pages with lower-case short description|{{trim|{{{1|}}}}}]]}}{{Testcases other|{{red|CATEGORY APPLIED}}}}&lt;!-- end whitelist test --&gt;}}
|&lt;!-- short description does not start with lower-case letter; do nothing; end lower-case test --&gt;
}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i1e9w8d3rdcgxtws9nvbvfopq7y0nnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Pagetype</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301378</id>
    <revision>
      <id>1147028</id>
      <timestamp>2026-07-07T13:04:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « {{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#invoke:pagetype|main}}&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --&gt; &lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="179" sha1="lljnsh3xa96oyrio8us1qbonct9sq7b" xml:space="preserve">{{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;#invoke:pagetype|main}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;!-- Categories go on the /doc subpage, and interwikis go on Wikidata. --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lljnsh3xa96oyrio8us1qbonct9sq7b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:SDcat</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301379</id>
    <revision>
      <id>1147029</id>
      <timestamp>2026-07-07T13:05:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « &lt;includeonly&gt;{{#invoke:SDcat |setCat}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt; »</comment>
      <origin>1147029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="gejktck2ca8vfelabmrprhfecoxzlpi" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:SDcat |setCat}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gejktck2ca8vfelabmrprhfecoxzlpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Module:SDcat</title>
    <ns>828</ns>
    <id>301380</id>
    <revision>
      <id>1147030</id>
      <timestamp>2026-07-07T13:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « --[[ SDcat Module to check whether local short description matches that on Wikidata --]]  local p = {}  ------------------------------------------------------------------------------- --[[ setCat has the qid of a Wikidata entity passed as |qid= (it defaults to the associated qid of the current article if omitted) and the local short description passed as |sd= It returns a category if there is an associated Wikidata entity. It returns one of the following track... »</comment>
      <origin>1147030</origin>
      <model>Scribunto</model>
      <format>text/plain</format>
      <text bytes="1851" sha1="cml06m2kvz7og9bi5f1xe6ylhi3d9a0" xml:space="preserve">--[[
SDcat
Module to check whether local short description matches that on Wikidata
--]]

local p = {}

-------------------------------------------------------------------------------
--[[
setCat has the qid of a Wikidata entity passed as |qid=
(it defaults to the associated qid of the current article if omitted)
and the local short description passed as |sd=
It returns a category if there is an associated Wikidata entity.
It returns one of the following tracking categories, as appropriate:
* Category:Short description matches Wikidata (case-insensitive)
* Category:Short description is different from Wikidata
* Category:Short description with empty Wikidata description
For testing purposes, a link prefix |lp= may be set to &quot;:&quot; to make the categories visible.
--]]

-- function exported for use in other modules
-- (local short description, Wikidata entity-ID, link prefix)
p._setCat = function(sdesc, itemID, lp)
	if not mw.wikibase then return nil end
	if itemID == &quot;&quot; then itemID = nil end
	-- Wikidata description field
	local wdesc = (mw.wikibase.getDescription(itemID) or &quot;&quot;):lower()
	if wdesc == &quot;&quot; then
		return &quot;[[&quot; .. lp .. &quot;Category:Short description with empty Wikidata description]]&quot;
	elseif wdesc == sdesc then
		return &quot;[[&quot; .. lp .. &quot;Category:Short description matches Wikidata]]&quot;
	else
		return &quot;[[&quot; .. lp .. &quot;Category:Short description is different from Wikidata]]&quot;
	end
end

-- function exported for call from #invoke
p.setCat = function(frame)
	local args
	if frame.args.sd then
		args = frame.args
	else
		args = frame:getParent().args
	end
	-- local short description
	local sdesc = mw.text.trim(args.sd or &quot;&quot;):lower()
	-- Wikidata entity-ID
	local itemID = mw.text.trim(args.qid or &quot;&quot;)
	-- link prefix, strip quotes
	local lp = mw.text.trim(args.lp or &quot;&quot;):gsub('&quot;', '')
	return p._setCat(sdesc, itemID, lp)
end

return p</text>
      <sha1>cml06m2kvz7og9bi5f1xe6ylhi3d9a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Endrika:Button</title>
    <ns>10</ns>
    <id>301381</id>
    <revision>
      <id>1147031</id>
      <timestamp>2026-07-07T13:09:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <comment>Pejy noforonina tamin'ny « &lt;kbd class=&quot;nowrap button&quot; title=&quot;{{{tooltip|This is not a clickable button; it illustrates the button one should find.}}}&quot; style=&quot;padding:{{{padTB|.2em}}} {{{padLR|.6em}}}; border:1px solid; border-color:var(--border-color-base, #a2a9b1) var(--border-color-interactive, #72777d) var(--border-color-interactive, #72777d) var(--border-color-base, #a2a9b1); border-radius:3px; background-color: {{{bgcolor|#F2F2F2}}}; color: {{{fgcolor|inherit}}}; {{#if:{{{bgcolor|}... »</comment>
      <origin>1147031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="811" sha1="l8epoj486xq4j2414xkln2gt3xxg1rg" xml:space="preserve">&lt;kbd class=&quot;nowrap button&quot; title=&quot;{{{tooltip|This is not a clickable button; it illustrates the button one should find.}}}&quot; style=&quot;padding:{{{padTB|.2em}}} {{{padLR|.6em}}}; border:1px solid; border-color:var(--border-color-base, #a2a9b1) var(--border-color-interactive, #72777d) var(--border-color-interactive, #72777d) var(--border-color-base, #a2a9b1); border-radius:3px; background-color: {{{bgcolor|#F2F2F2}}}; color: {{{fgcolor|inherit}}}; {{#if:{{{bgcolor|}}}||background-image: linear-gradient(to bottom, {{{bgcolor1|var(--background-color-interactive-subtle, #f8f9fa)}}}, {{{bgcolor2|var(--background-color-interactive, #eaecf0)}}});}} {{#ifeq:{{{format|}}}|bold|font-weight: bold;}} font-family:sans-serif; {{{style|}}}&quot;&gt;{{{text|{{{1|Hello, World!}}}}}}&lt;/kbd&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l8epoj486xq4j2414xkln2gt3xxg1rg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147035</id>
      <parentid>1147031</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T13:16:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-38613-56</username>
        <id>40265</id>
      </contributor>
      <origin>1147035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="807" sha1="9b2duey76wewco119idv9yyylczo1sn" xml:space="preserve">&lt;kbd class=&quot;nowrap button&quot; title=&quot;{{{tooltip|Tsy bokotra azo tsindriana ity fa mampiseho ny bokotra tokony ho hita.}}}&quot; style=&quot;padding:{{{padTB|.2em}}} {{{padLR|.6em}}}; border:1px solid; border-color:var(--border-color-base, #a2a9b1) var(--border-color-interactive, #72777d) var(--border-color-interactive, #72777d) var(--border-color-base, #a2a9b1); border-radius:3px; background-color: {{{bgcolor|#F2F2F2}}}; color: {{{fgcolor|inherit}}}; {{#if:{{{bgcolor|}}}||background-image: linear-gradient(to bottom, {{{bgcolor1|var(--background-color-interactive-subtle, #f8f9fa)}}}, {{{bgcolor2|var(--background-color-interactive, #eaecf0)}}});}} {{#ifeq:{{{format|}}}|bold|font-weight: bold;}} font-family:sans-serif; {{{style|}}}&quot;&gt;{{{text|{{{1|Hello, World!}}}}}}&lt;/kbd&gt;&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9b2duey76wewco119idv9yyylczo1sn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sakamena</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301382</id>
    <revision>
      <id>1147036</id>
      <timestamp>2026-07-07T14:13:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IrmaA2</username>
        <id>39594</id>
      </contributor>
      <comment>Noforonina tamin'ny alalan'ny fandikana an'i &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1316143898|Sakamena]]&quot;</comment>
      <origin>1147036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3149" sha1="77i5vmykpjsp0gzxygni9io1o6o40a5" xml:space="preserve">
'''Sakamena''' dia vohitra iray akaikin'i [[Betroka]] izay ao amin'ny faritra [[Faritra Anôsy|Anosy]] any [[Madagasikara]].

Izy ihany koa dia anrana azo avy amin'ny sosona [[Jeôlôjia|ara-jeolojika]] misy vatolampy sedimantera tamin'ny vanim-potoana Permian izay nahitana fôsily maro momba ny biby manana hazon-damosina, anisan'izany ny Triadobatrachus (ny lissamphibian voalohany &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ascarrunz |first=Eduardo |last2=Rage |first2=Jean-Claude |last3=Legreneur |first3=Pierre |last4=Laurin |first4=Michel |date=14 June 2016 |title=Triadobatrachus massinoti, the earliest known lissamphibian (Vertebrata: Tetrapoda) re-examined by μCT scan, and the evolution of trunk length in batrachians |url=https://brill.com/view/journals/ctoz/85/2/article-p201_4.xml |journal=Contributions to Zoology |volume=85 |issue=2 |pages=201–234 |doi=10.1163/18759866-08502004 |issn=1875-9866 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ), Claudiosaurus, iray amin'ireo biby mandady an-drano voalohany, &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=De Buffrénil |first=Vivian |last2=Mazin |first2=Jean-Michel |date=1 September 1989 |title=Bone histology of claudiosaurus germaini (reptilia, claudiosauridae) and the problem of pachyostosis in aquatic tetrapods |journal=Historical Biology |volume=2 |issue=4 |pages=311–322 |doi=10.1080/08912968909386509 |issn=0891-2963}}&lt;/ref&gt; ary ny Coelurosauravus, ny biby mandady mivelatra voalohany. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=EVANS |first=SUSAN E. |last2=HAUBOLD |first2=HARTMUT |date=1 July 1987 |title=A review of the Upper Permian genera Coelurosauravus, Weigeltisaurus and Gracilisaurus (Reptilia: Diapsida) |journal=Zoological Journal of the Linnean Society |volume=90 |issue=3 |pages=275–303 |doi=10.1111/j.1096-3642.1987.tb01356.x |issn=0024-4082}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Frey |first=Eberhard |last2=Sues |first2=Hans-Dieter |last3=Munk |first3=Wolfgang |date=7 March 1997 |title=Gliding Mechanism in the Late Permian Reptile Coelurosauravus |journal=Science |volume=275 |issue=5305 |pages=1450–1452 |doi=10.1126/science.275.5305.1450}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Buffa |first=Valentin |last2=Frey |first2=Eberhard |last3=Steyer |first3=J.-Sébastien |last4=Laurin |first4=Michel |date=4 March 2021 |title=A new cranial reconstruction of Coelurosauravus elivensis Piveteau, 1926 (Diapsida, Weigeltisauridae) and its implications on the paleoecology of the first gliding vertebrates |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=41 |issue=2 |doi=10.1080/02724634.2021.1930020 |issn=0272-4634 |article-number=e1930020}}&lt;/ref&gt;

Sakamena anisan'ny anaran'ny toeram-pitrandrahana [[arintany]] izay eo akaikin'ny toeram-pitrandrahana arintany [[Sakoa|ao Sakoa]] . Samy eo ambany fanombanana sy fampandrosoana ataon'ny [[Madagascar Consolidated Mining]], sampan'ny [[Red Island Minerals]], orinasa naorin'i [[Sam Malin]], ny toeram-pitrandrahana arintany Sakamena sy Sakoa. Anisan'ireo toeram-pitrandrahana arintany hafa mifanila amin'ny faritr'i Sakamena ny toeram-pitrandrahana [[Ianapera]], [[Imaloto]] ary [[Vohibory]].&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{Reflist}}
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>77i5vmykpjsp0gzxygni9io1o6o40a5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147037</id>
      <parentid>1147036</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T14:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IrmaA2</username>
        <id>39594</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="1zg8n9mj5vglpiunoa59qcxaveze8nt" xml:space="preserve">
'''Sakamena''' dia vohitra iray akaikin'i [[Betroka]] izay ao amin'ny faritra [[Faritra Anôsy|Anosy]] any [[Madagasikara]].

Izy ihany koa dia anrana azo avy amin'ny sosona [[Jeôlôjia|ara-jeolojika]] misy vatolampy sedimantera tamin'ny vanim-potoana Permian izay nahitana fôsily maro momba ny biby manana hazon-damosina, anisan'izany ny Triadobatrachus (ny lissamphibian voalohany &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ascarrunz |first=Eduardo |last2=Rage |first2=Jean-Claude |last3=Legreneur |first3=Pierre |last4=Laurin |first4=Michel |date=14 June 2016 |title=Triadobatrachus massinoti, the earliest known lissamphibian (Vertebrata: Tetrapoda) re-examined by μCT scan, and the evolution of trunk length in batrachians |url=https://brill.com/view/journals/ctoz/85/2/article-p201_4.xml |journal=Contributions to Zoology |volume=85 |issue=2 |pages=201–234 |doi=10.1163/18759866-08502004 |issn=1875-9866 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ), Claudiosaurus, iray amin'ireo biby mandady an-drano voalohany, &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=De Buffrénil |first=Vivian |last2=Mazin |first2=Jean-Michel |date=1 September 1989 |title=Bone histology of claudiosaurus germaini (reptilia, claudiosauridae) and the problem of pachyostosis in aquatic tetrapods |journal=Historical Biology |volume=2 |issue=4 |pages=311–322 |doi=10.1080/08912968909386509 |issn=0891-2963}}&lt;/ref&gt; ary ny Coelurosauravus, ny biby mandady mivelatra voalohany. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=EVANS |first=SUSAN E. |last2=HAUBOLD |first2=HARTMUT |date=1 July 1987 |title=A review of the Upper Permian genera Coelurosauravus, Weigeltisaurus and Gracilisaurus (Reptilia: Diapsida) |journal=Zoological Journal of the Linnean Society |volume=90 |issue=3 |pages=275–303 |doi=10.1111/j.1096-3642.1987.tb01356.x |issn=0024-4082}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Frey |first=Eberhard |last2=Sues |first2=Hans-Dieter |last3=Munk |first3=Wolfgang |date=7 March 1997 |title=Gliding Mechanism in the Late Permian Reptile Coelurosauravus |journal=Science |volume=275 |issue=5305 |pages=1450–1452 |doi=10.1126/science.275.5305.1450}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Buffa |first=Valentin |last2=Frey |first2=Eberhard |last3=Steyer |first3=J.-Sébastien |last4=Laurin |first4=Michel |date=4 March 2021 |title=A new cranial reconstruction of Coelurosauravus elivensis Piveteau, 1926 (Diapsida, Weigeltisauridae) and its implications on the paleoecology of the first gliding vertebrates |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=41 |issue=2 |doi=10.1080/02724634.2021.1930020 |issn=0272-4634 |article-number=e1930020}}&lt;/ref&gt;

Sakamena anisan'ny anaran'ny toeram-pitrandrahana [[arintany]] izay eo akaikin'ny toeram-pitrandrahana arintany [[Sakoa|ao Sakoa]] . Samy eo ambany fanombanana sy fampandrosoana ataon'ny [[Madagascar Consolidated Mining]], sampan'ny [[Red Island Minerals]], orinasa naorin'i [[Sam Malin]], ny toeram-pitrandrahana arintany Sakamena sy Sakoa. Anisan'ireo toeram-pitrandrahana arintany hafa mifanila amin'ny faritr'i Sakamena ny toeram-pitrandrahana [[Ianapera]], [[Imaloto]] ary [[Vohibory]].{{Reflist}}
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>1zg8n9mj5vglpiunoa59qcxaveze8nt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147040</id>
      <parentid>1147037</parentid>
      <timestamp>2026-07-07T15:02:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hariniaina14</username>
        <id>34924</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy fitenenana sy rohy</comment>
      <origin>1147040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3479" sha1="b681d31stmbzifl1wrjaiga36ktc5os" xml:space="preserve">
'''Sakamena''' dia vohitra iray akaikin'i [[Betroka]] izay ao amin'ny faritra [[Faritra Anôsy|Anosy]] any [[Madagasikara]].

Izy ihany koa dia anrana azo avy amin'ny sosona [[Jeôlôjia|ara-jeolojika]] misy vatolampy sedimantera tamin'ny vanim-potoana Permian izay nahitana fôsily maro momba ny biby manana hazon-damosina, anisan'izany ny Triadobatrachus (ny lissamphibian voalohany &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Ascarrunz |first=Eduardo |last2=Rage |first2=Jean-Claude |last3=Legreneur |first3=Pierre |last4=Laurin |first4=Michel |date=14 June 2016 |title=Triadobatrachus massinoti, the earliest known lissamphibian (Vertebrata: Tetrapoda) re-examined by μCT scan, and the evolution of trunk length in batrachians |url=https://brill.com/view/journals/ctoz/85/2/article-p201_4.xml |journal=Contributions to Zoology |volume=85 |issue=2 |pages=201–234 |doi=10.1163/18759866-08502004 |issn=1875-9866 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; ), Claudiosaurus, iray amin'ireo biby mandady an-drano voalohany, &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=De Buffrénil |first=Vivian |last2=Mazin |first2=Jean-Michel |date=1 September 1989 |title=Bone histology of claudiosaurus germaini (reptilia, claudiosauridae) and the problem of pachyostosis in aquatic tetrapods |journal=Historical Biology |volume=2 |issue=4 |pages=311–322 |doi=10.1080/08912968909386509 |issn=0891-2963}}&lt;/ref&gt; ary ny Coelurosauravus, ny biby mandady mivelatra voalohany. &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=EVANS |first=SUSAN E. |last2=HAUBOLD |first2=HARTMUT |date=1 July 1987 |title=A review of the Upper Permian genera Coelurosauravus, Weigeltisaurus and Gracilisaurus (Reptilia: Diapsida) |journal=Zoological Journal of the Linnean Society |volume=90 |issue=3 |pages=275–303 |doi=10.1111/j.1096-3642.1987.tb01356.x |issn=0024-4082}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Frey |first=Eberhard |last2=Sues |first2=Hans-Dieter |last3=Munk |first3=Wolfgang |date=7 March 1997 |title=Gliding Mechanism in the Late Permian Reptile Coelurosauravus |journal=Science |volume=275 |issue=5305 |pages=1450–1452 |doi=10.1126/science.275.5305.1450}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Buffa |first=Valentin |last2=Frey |first2=Eberhard |last3=Steyer |first3=J.-Sébastien |last4=Laurin |first4=Michel |date=4 March 2021 |title=A new cranial reconstruction of Coelurosauravus elivensis Piveteau, 1926 (Diapsida, Weigeltisauridae) and its implications on the paleoecology of the first gliding vertebrates |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=41 |issue=2 |doi=10.1080/02724634.2021.1930020 |issn=0272-4634 |article-number=e1930020}}&lt;/ref&gt;

Ny Sosona Sakamena dia sosona [[vatolampy]] sedimantera niforona nandritra ny vanim-potoana Permian (eo amin'ny 299 ka hatramin'ny 252 tapitrisa taona lasa izay) sy ny fiandohan'ny Triasika. Ahitana [[Fasika|fasika,]] vato tanimanga ary vatokely izy io. Zava-dehibe eo amin'ny fikarohana ara-tsiansa ity sosona ity satria nahitana fôsily maro an'ny zavamananaina fahiny.

Sakamena anisan'ny anaran'ny toeram-pitrandrahana [[arintany]] izay eo akaikin'ny toeram-pitrandrahana arintany [[Sakoa|ao Sakoa]] . Samy eo ambany fanombanana sy fampandrosoana ataon'ny [[Madagascar Consolidated Mining]], sampan'ny [[Red Island Minerals]], orinasa naorin'i [[Sam Malin]], ny toeram-pitrandrahana arintany Sakamena sy Sakoa. Anisan'ireo toeram-pitrandrahana arintany hafa mifanila amin'ny faritr'i Sakamena ny toeram-pitrandrahana [[Ianapera]], [[Imaloto]] ary [[Vohibory]].{{Reflist}}
[[Sokajy:Kaominina any Faritra Anosy]]</text>
      <sha1>b681d31stmbzifl1wrjaiga36ktc5os</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tantara ny Andriana eto Madagasikara ( Tome I)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301383</id>
    <revision>
      <id>1147048</id>
      <timestamp>2026-07-07T16:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>Tantara ny Andriana</comment>
      <origin>1147048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2346" sha1="7xa4gnn01qv8vbe7byazzbbvs537u4s" xml:space="preserve">PERIODE FAHAROA

HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA

ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO.

FIZARANA I

NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA

SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY

N'ANDRIANAMPOINIMERINA.

TOKO I.

NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA

ANY MERINA EFA-TOKO.

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.</text>
      <sha1>7xa4gnn01qv8vbe7byazzbbvs537u4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147106</id>
      <parentid>1147048</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:42:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147106</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2397" sha1="4k34rkdln3070h4osmqn9wu5p5z11g3" xml:space="preserve">== PERIODE FAHAROA ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.</text>
      <sha1>4k34rkdln3070h4osmqn9wu5p5z11g3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147107</id>
      <parentid>1147106</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1147107</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="e5334gd11eh0n8xivzecjygfmlvqp0o" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.</text>
      <sha1>e5334gd11eh0n8xivzecjygfmlvqp0o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147108</id>
      <parentid>1147107</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:44:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy ny lahasoratra</comment>
      <origin>1147108</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5997" sha1="navhq1hdp0zws4wdua3ynctctdfqzin" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.


I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA

TEO AMBOHIMANGA

    NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA). 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .</text>
      <sha1>navhq1hdp0zws4wdua3ynctctdfqzin</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147110</id>
      <parentid>1147108</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1147110</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6006" sha1="qzavosftmx4t7xvn2jf05oukkmyg1zp" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .</text>
      <sha1>qzavosftmx4t7xvn2jf05oukkmyg1zp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147111</id>
      <parentid>1147110</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1147111</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16705" sha1="oftzcg881od2c9orncko93nmiz0c2y0" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA.  Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana  </text>
      <sha1>oftzcg881od2c9orncko93nmiz0c2y0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147112</id>
      <parentid>1147111</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147112</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16714" sha1="60yei1chx4om4fjgz4vghq1pomchn75" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana  </text>
      <sha1>60yei1chx4om4fjgz4vghq1pomchn75</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147113</id>
      <parentid>1147112</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1147113</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16713" sha1="l0yka57bv8defvsvals03a8qk5qswd5" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .</text>
      <sha1>l0yka57bv8defvsvals03a8qk5qswd5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147114</id>
      <parentid>1147113</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy ny lahasoratra</comment>
      <origin>1147114</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31077" sha1="219zq7nj0ripvk0zb6pqbxco8rws3tx" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.</text>
      <sha1>219zq7nj0ripvk0zb6pqbxco8rws3tx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147115</id>
      <parentid>1147114</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:54:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy ny lahasoratra</comment>
      <origin>1147115</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50770" sha1="sam6rj8ktj0l5vf2osfy3i1a0ue9st0" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.</text>
      <sha1>sam6rj8ktj0l5vf2osfy3i1a0ue9st0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147116</id>
      <parentid>1147115</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:57:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <comment>Nanampy ny lahasoratra</comment>
      <origin>1147116</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64255" sha1="hca2m828tua9iw55qrqaum229gg59wk" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.


FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO  

Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.</text>
      <sha1>hca2m828tua9iw55qrqaum229gg59wk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147117</id>
      <parentid>1147116</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T06:58:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147117</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64259" sha1="mxnqglzhn3x69w67bilahxbb3gaw4ta" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.</text>
      <sha1>mxnqglzhn3x69w67bilahxbb3gaw4ta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147118</id>
      <parentid>1147117</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:00:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy ny lahasoratra</comment>
      <origin>1147118</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78133" sha1="3u3t6wk9yzqzpb4xagwtrxwp4vhwj32" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.


II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY

TEO ANTANANARIVO.

  TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA. Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
III.ANDRIANTOMPONIMERINA

TEO AMBOHIDRATRIMO

MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA. Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
IV-  ANDRIANAVALONIMERINA

TEO AMBOHIDRABIBY.

  NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY. Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.</text>
      <sha1>3u3t6wk9yzqzpb4xagwtrxwp4vhwj32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147119</id>
      <parentid>1147118</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147119</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78190" sha1="c7p6zrsl224gefrffhjb1de1asu30ii" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.</text>
      <sha1>c7p6zrsl224gefrffhjb1de1asu30ii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147120</id>
      <parentid>1147119</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1147120</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96851" sha1="k38uwsyy9jr5ng5c259fvtakah5x26j" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

==== TOKO I. ====
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.


TOKO II

NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA

ANY MERINA EFA-TOKO.

        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N' ANDRIANAMPOINIMERINA

                                TEO AMBOHIMANGA.

  NY NATERA' NY  4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA 1ZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO. Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.</text>
      <sha1>k38uwsyy9jr5ng5c259fvtakah5x26j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147121</id>
      <parentid>1147120</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:12:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147121</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96862" sha1="ent80kjojhsjldzcl8d3nbi01kusyac" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITAANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA                                                             NAHAVITA IZAO  MERINA ENIN-TOKO IZAO. ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N' ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA. ==
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.</text>
      <sha1>ent80kjojhsjldzcl8d3nbi01kusyac</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147122</id>
      <parentid>1147121</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:16:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147122</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="96820" sha1="iq675e2h86wws8ad4h8ivrlv9a56kjd" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.</text>
      <sha1>iq675e2h86wws8ad4h8ivrlv9a56kjd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147123</id>
      <parentid>1147122</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:18:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1147123</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140700" sha1="2notmp8htwtmab5xxd0d7idjt01kdwp" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.

II.ANDRIAMPONIMERINA

TEO ANTANANARIVO.

  NY NATERA' NY; MIADY AMY NY ANDRIAMBELOMASINA; MOSARIBE, MIAMBOHO NY ANDRIANA ; TENY NAPETR' NY. Ny nanjakan' Andriamponimeri na nandimby an' Andrianjakanavalomandimby teto Antananarivo  Andriamponime rina vadindRamanantsalarazaka niteraka an' Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery  Ary Ramananimerina vavy tokan' Andriamponimerina niteraka an' Andrianambotsimarofy.

  Nampakaran' Andriamponimerina any Tsimitovizaka lohölonv nv Sakalava Andriambelornasina, hananika an' Ambohimanga, ka resy Sakalava.  Ary nampaka ran' Andriambelomasina any Lakambato loholony ny Sakalava hananika an' Tanamalaza.

  Ary dia niseho ny mosary be mavo vava zokiny; tsy nisy vary, ny voa ny tsy nisy veny ny, ary avoko no hadi ny olona ; ary nony mihady iny ny olona, dia mary ny sasany eo am-pihadiany ny avoko, ka tsy mahazo fa osa  Ary ny mosary ata hoe mavovava : fa ny okbna tsy homamn-bary, avoko ny hani ny olona, ary hani-manta tsy mahandry masaka : ary dia miova ny tarehy ny olona, miova ny vava ny, ka efa mavomavo tsy homam-ba ry: izao no anaovan' azy hoe mavovava Ary be mary ny olona amy ny izany.

Ary ny mosary atao hoe zokiny sy zandriny: misy aloha sy aoriana. Ny zoky ny: mafy iny, be maty ny olona amy ny tsy fisian-kanina, ny hanina iadiana. Ary avy indray tato aoriana ny zandry ny  mahalankalana ny faty fa efa misimisy ny hanina namoa indray ny vary  ary dia nisy ho vidiny ny olona, ary dia tapa-bary no ariary  mbola mavovava ny olona tamy ny zao. Ary tamy ny mosary be mavovava zoky ny tsy misy vary, fa kits ika ka afenina, iadiana raha misy mahita ; alina no mahandro tsy mahandro andro, raha miraraka ny fofo ny, dia iadiana raha reny antoandro ny fofona  a leo ny maty to' izay tsy hahazo, lamba mena no entina amidy vary ka tsy mahazo ohatrinona aza  afenina no fivarotana fa tsy sahay asehoseho.

  Ary taminy mosaribe mavovava zokiny, dia niamboho Andriamponimerina; Antananarivo eo an-Tranofitomiandalana izy no milevina.

Ary ny teny napetrak' Andriamponimerina: Andrianamboatsimarofy no mandimby azy roa lahy (Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery) eo Antananarivo. 

III.  ANDRIAMANANIMERINA

TEO AMBOHIDRATRIMO.

NY NATERA' NY. Ny nanjakan' Andriamananimerina nandimby an' Andriantri monibemihisatra teo Ambuhidratrimo  Andriamananimerina vadindRamorabe niteraka: an' Andriantomponimerina, sy Andriantomponimarovatana, sy Andrianavalona, sy Rabelanonana, sy Rabodofilankanina vavy tokana.

Andriamananimerina no narmpakatra, any Lakambatao sakalava, teo Valokianja no nitoerany Lakambato,  hananikia an' Ambohimasina, ka tsy tratra ny olona teo Ambohimasina, fa nandositra alina izy.

MITSIO-DRANO ANDRAMBOASALAMA RAMORABE. Niaingia i Ramblasalamatsimarofy nisambotra vola venty tamy ny sakaiza ny  ho entina hamangy andRamorabe, reny be ny: ary io vola io namidy tantely eram-bata sy patsa an karon-kely ; ary nandeha izy nankany Ambohidratrimo itoerandRamorabe. Ary nony tonga tao ambavahady andrefandRova, dia nampilaza ny Tandapa izy hoe: « Lazao amy ny  Andriana : Misy olona hamangy anao, Tompo ko, hony  »-Dia nampanao sikidy i Ramorabe a misy olona hamangy, ary dia tsara sikidy ley olona  Ary nony ela vao niverina ny fiteny ny, dia nampilaza indray Rarmboasalama hoe: « Ley zanak' ao avy any Bersimisatra, hono, hamangy anao  » « Eny, hoy ny Andriana, asaovy miditra izy  » - Ary amaly oy Tandapa hoe: «Tsy manan-damba izy, Tompo ko, ka he  ireto zanak' ao ireto mahamenatra azy  » --Ary hoy Ramorabe : « Inona ny lamba ny   » « Lamba jabo maloto, » hoy ny Tandapa  - Ary dia hoy Ramorabe tamy ny vady ny: « Aiz' aty ny laimba nao sy ny salaka nao »  Dia nentiny ny Tandapa tamy ny Ramboasalama ny lamba sy ny salaka ndRalehilahy vadindRamo rabe, dia no tafi ny sy nisalaka' ny ka vao niditra izy.  Ary nony tonga teo ambaravarana, dia nampandroso azy izay rehetra tao an-trano tahaky efa no tendren' Andriama nitra hanjaka izy, ka nanoa azy na dia nv zana-dRamorabe aza, Ary Ramorabe naka ley rano tamatazana ny andriana avy mamangy, dia no fafaza ny intelo izy vao nampandrosoi ny : « Manodidina ny trano, » hoy Ramorabe  Ary nony teo amy ny andry afovoany i Ramboasalama, dia hoy ny andriana : « Mijanòna kely », dia no tsiofin-drano izy.  Dia nasain' andriana hankamy ny andry avaratra, dia fafaza' ny iley rano indray izy ; dia vao nasai ny mipetraka tery avara-patana; ary nony efa nipetraka izy dia niarahaba andriana ; ary hoy Ramorabe tamy ny Tandapa : « Amonoy vorona ny zanak' o, fa noana ka reraka, ary eto atonoy eto imaso' ko. »  Ary nony voa tono dia ome' ny andRamboasalama Ary tezitra ny zana' ny rehetra manao hoe: « lzy efa manana any Betsimisatra, ka dia ome' nao aty indray.  K' inona no mba ho anay ? Dia Ra-morabe tsy laingia tokoa ny anara' nao  » - Ary hoy no navaly ny Ramorabe : « Ka atao nareo ahoana re anaka   vintana ho azy sy anjara ho azy  » Ary nony efa tapitra nihinana ka hariva ny andro, dia nasain' andriana nitoetra tany Ambohidratrimo i Ramboasalama , ary teo andrefandrova avara-bavahady no nanamboarana ny trano ny.  Ary nony tapitra ny ha hoy izy  « Handeha hody » Nalahelo i Ramorabe, dia hitsio-dra hoe: « Mahaleova   mahalasàna ry Kioto! ho tahiny ny Raza' ntsika anie hianao!&quot;

No soritan-dRamorabe ny fanorona itsiofa' ny rano azy : « Hianao am-poi-be ny Merina, hoy izy: hahaleo hahalàsana! tsy hamono olo-mahitsy! tsy helohiny ny olona tsy meloka ! »

Ary nasandra-ny Ramorabe amy- ny- tamana Ramboasalama, ary nivavaka Ramboasalama rehefa nasandra-dRamorabe eo : « Ary mivavaka aho, Ramorabe, fa  foinao tsara tsiodrano nao ny filanjana  » « Fiara manko, hoy Ramorabe, ho enti' itana ny fanjakana  ho anao ny rany sy ny fanjakana, ka atao ko tsara no ho anao   rehetra izao haneky hanatona a nao avokoa ao 1imanga fa eo no lahy ny tany, eo o hatoniny ny izao ambanila nitra izao ,» hoy Ramorabe.Dia nody Ramboasalama.  

Ary nony onga any Ambohimanga izy, ley vola venty no sambori ny tamy ny sakaiza ny dia aloa ny farantsa, ka nanao hoe: « Misaotra anao aho ta manan a tokoa aho, fa manan' anao aho ; nahavonjy ahy tamy ny sarotra hianao, ka  ny anaovan-tsoa ahazoana fankasitraha na : ka dia indry ny vola farantsa solombola. Ary io lehilahy io no ho isa ny 42 lahy hampanjaka azy, ka hatao ny ho lehibe y fanjaka' ny koa. 

AMPANEKY NY ANTEHIROKA HAMPANJAKA ANDRAMBOASALAMA I RAMORABE  Ary miantso an' Antehiroka i Ramorabe ka niteny nanao hoe: « Avia eo Antehiroka, ry zana-dahy, raifozabe, ry ombalahy ny vavy antitra   Iza no hampanjakaina ?  » - Ary dia niteny Antehiroka, hoy izy: « Izay tsiofi nao rano  » hoy Ramorabe : « Raha tsy hanova ny teny ko hianareo, dia izao no teny ko a ko amy nareo dia Imboasalama no soavi ko hanjaka  » Ary namaly iroka : « Tsy marova ny teny nao izahay  » – Ary hoy Ramorabe: « Raha tsy a ny teny ko hianareo, dia tsy ova' ko ny nenti-ndraza nareo  » Ary dia Ina andRamboasakama Ramahajanga lehibe ny Antehiroka ka niteny nanao « Arahaba anao no soavin-kanjaka  » Ka niarina tao Ambohimanga izy injaka andRamboasalama  

NY NANOKOANDRAMORABE ANY MAROVATANA.  NanokoandRamorabe any atana : Andriantomponimerina, teo Ambohidratrimo ; Andriantomponimarova eo Ambohipiara ; Andrianavalona teo Ambohitrinimanjaka ; Andriambelano teo Ambohimanoa: Ary indro kosa ndriambelo zanak' areo efa-daby, hoy mandimby anareo.

ANDRIAMAMILAZA SY RAMBOASALAMA. Ary hoy mpitantara aty avaratra ny izany andro izany  nandeha  hono, Andriamamilaza avy any amoron' Inty, hanatona ny zanakandriana any Antananarivo sy Ambohidratrimo sy himanga, hamangy azy.  Ary nitondrany tsontsoraka sy volotsangantsivaky sy tantelivelondreny; izany no natao santatra ho enti ny hamangy ireo zanakandriana - nefa tsy home' ny ireo, fa nenti ny hitsapa azy, fa lehilahy mpihevitra izy hono, 

Ary voalohany nankany Antananarivo hamangy andR...   Nony tonga teo : « Aiza no ndR, » hoy izy   « Aroana, hoy ny olona, ny trano ny.»   Dia nandeha,  dia nankao an-trano ny: « Haodihavdy tompo ko e ! »- « Haodiana !  mandrosoa &quot;eo mitady ahy. Dia nandroso Andriamamilaza dią niarahaba ny andriana, dia nenty ny antelıvelondreny sy ny volotsangantsivaky sy ny; oraka niarak amy ny, napetra ny tao an-trano : « Ho aiza hianareo  » hoy ny andriana   - Ary namaly Andriamamilaza « Hamangy anao izahay fa izato enti' nareo hamangy ahy   »- Tsy nitondra na inona na inona fa hamangy fotsiny, fa avy any amoron' ala izahay.» Dia nilaozan'Andriamamilaza ny  zanakandriana, nilaozana nivoaka kelikely hizaha ny toetry ny tany. Ary nony tonga  avy nizaha tany Andriamamilaza : dia tsy ao ny tsontsoraka. Dia natolotry ny vary, ary  nisaotra i Andriamamilaza : « T'sy hahazaka ny vary, handeha izahay,hoy izy : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, » hoy izy  - Ahoana angea izaay fiteny nao » hoy ny zanakandriana  « Handeha izahay, fa veloma : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy hita ko izay farany ity, fa tany sy hisy fiafarana  » Dia nieritreritra ny zanakandriana  Dia lasana Andriamamilaza, nanao hoe: « Aiza n lalana mankany Ambohidrarrimo  » « Iny manaraka ny fefiloha iny » hoy olona.  Dia lasana Andriamamilaza nitondra ny vołotsangantsivaky sy ny tantelivelondreny.

Nony tonga teny Ambohidratrimo « Aiza ny trano ny R  zanakandriana ? »

« lo ny trano ny » hoy ny okona « Misy olona mirady anao, hoy ny Tsindranolathy– Avy aiza izany mitady ahy izany  » « Avy any amoron' ala, » hoy Andriamamilaza « Ka haninona no mankaty arniko » hoy ny zanakandriana .

« Hamangy anao », hoy izy  « Mandrosoa ary midir' aty an-trano, raha mamangv ahv  » Dia niditra izy - « Inona izato enti nareo, » hoy ny zanakandriana   -« Tantely ireo sy volotsangana tsy vaky » hoy izy  « Hanango nana vary fa vahiny izany, » hoy ny zanakandriana  Nony taf angona ny vary, dıa misaotrai Andriamamilaza tsy nety nitondra : « Dia hivoabuka 'hitsangana aho, » hoy izy  Dia navela ny tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia nivoaka izy  Tany kelikely izy  Ary nony efa nivoaka ii Andriamamilaza dia no zahany ny zanakandriana ay tantely nosokafa' ny ny vaca  Dia tamy i Andriamamilaza niditra indray: « Handeha izahay fa hanao veloma, fa ny vary nao dia tsy hahazaka izahay hoy izy: fa tany tsy misy fiafarana ity, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay faran' ity  » – Ahoana izany fiteny nao » hoy ny zanakandriana : - « Tany tsy hisy fiafarany, hoy aho, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay farany ity, dia veloma, » huy izy  (2) Dia nieritrerira ny zanakandriana amy ny ity fiteny ny Andriamamila za  Dia nanao veloma: « Veloma, » hoy izy  Dia lasa nandeha Andriamamilaza, ka nenti ny indray ny tantely sy ny volotsangatsivaky: « Aiza ny lalana mankany Ambohimanga   » Dia iny mianavaratra iny, » hoy ny olona.

Nony tonga teny Ambohimanga izy: « Aiza ny trano ny Ramboasalama, » hoy izy ? Ary dia natoro ny olona: « Eroa ny trano ny, » hoy ny ny olona  « Misy olona mitady anao, Ramboasalama, » hoy y Tsindranolahy  « Olona avy aiza izany, » hoy Ramboasalama? «Olona hamangy anao, avy any amoron' Alamainty, » hoy izy  « Ampidiro ary, » hoy Ramboasalama  – Dia niditra Andriamamilaza, da niarahaba andRamboasalama: « Inona izato enti nao, » hoy Ramboasalama  - Tantely ireo sy volotsangantsivaky, » hoy izy  - «Tonga i kiaky fa vahiny izany, amaro vary tapa-bary, » hoy Ramboasalama Dia nankasitraka an dkamboasalama izy: « Dia hitsangantsangana kely hizaha tany », hoy izy .  Dia nivoaka izy  Dia navelany tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky. Dia tany kelikely, ka niditra, ka hita ny: fa tsy mba nahetsiketsi ny ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia hoy izy: « Handeha izahay fa tsy hahazaka ny vary nafatra nao, » hoy izy, – fa tany Antananarivo tamy ny Ranona zanakandriana tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy fantatr' izay faran' izao, hoy izy; - fa tany Ambohidratrimo tamy ny Ranona zanakandriana, hoy- izy : tany tsy hisy fiafarana, tantely afa-drakotra, tsy hita ko izay farany izany ; – ary nony mby eto amy nao, hoy izy: tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana, » Ahoana izany fiteny nao, Andriarnamilaza, » hoy Ramboasalama «Tamy Antananarivo izahay : tsy maharitra ny mahitsy, tany tsy hisy fiafara ko izay farany izao  Ary tamy oy Ranona eo Ambohidratrimo : tany tsy hisy fiafarana, hoy izy, tantely afa-drakotra ka tsy hita ko izay farany izao. Ary nony mby eto any nao izahay : tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana  » 

- «Raha manao izany hianao Andriamamilaza, efa hita ko izany fiteny nao izany Raha izaho koa no andriana, hoy Rarmboasakama, dia hatao ko santatry ny izao ambanilanitra rehetra izao hianao, hitondra tantely velondreny sy tsontsoraka sy volotsangantsivaky  Izao kosa  no raharaha ome ko anao  » Izao voalohany ny nahazoan' Andriamamilaza tantara tamy ny Andrianampoiimerina.

Ary manarakaraka izany, rehefa nampanjakaina Ramboasalamatsimarofy ka mbola eto Ambobimanga Andrianjafy, dia naneky ho ändRamboasalama Andriama milaza  Dia nankeroa Andcanovelona Ramboasalama ; nifanome fotoana vory Mandiavato ampahadiminy ipetrahany Andrianavalondambo, sy Andriamamilaza sy ay zana' ny sy ny zafy ny rehetra: dia nanome toky andRamboasalama Andrianavalondarmbo sy Andriamamilaza.  lzany indray nahazoany Zafiandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  Ary nanarakaraka izany, rehefa nanjaka Ramboasalama, dia Andriamamilaza nahatonga ny rano tsy dikain' amboa no lazai' ny sampy ho entin-dRamboasalama hamory tany sy ny fanjakana  Hoy ny sampy: « Alao ny rano tsy dikain' amboa, hatao sorona, sy hatao an-doha, ary ho sotroi nao Andrianampoinimerina  » Ary nihevitra izany ny vahoaka, ka tsy nisy nahazo hevitra. Ary Andriamamilaza nahazo hevitra izany: nalai ny ny volotsangana tsy vaky, dia nenti' ny tany ny zao.  Nony tonga tanmy ny Andrianampoinimerina, dia no tapahi' ny ny volotsangana: nisy rano.  Dia natao sorona iley rano, dia natao n' Andrianampoinimerina an-doha, dia no sotroi' ny, ary hoy izy: « Fa tonga nareo, Andriamamilaza, ny rano tsy dikain' amboa, fa ny vahoaka tsy nahita ; natao ko santatra hianareo, ka dia tsy ova ko izao narmbara ko anao, Andriamamilaza : mandrakizay antaranoana raha tera' ko koa no manjaka, santatra no anareo, a itoerany ny ala hianareo, ka dia ny volotsangana tsy vaky sy ay tsontsoraka sy ny tantelivelondreny no enti' nareo atao hasina ahy.  Ka raha mitondra zavatra hatao santatra Hianarco, dia ay volotsangana tsy vaky no voalohaay: fa nisehoaoy ny rano tsy dikain' amboa ny volotsangana tsy vaky, » hoy Andrianampoinimerina  -- Ary hoy Andriamamilaza : « Raha manao izany ny fiteny nao, Andıianampoinimerina, raha hanao trano hianao kosa dia izabay miantoka ny hazo  - Ary hoy Andrianampoinimerina : «Indry ny zafy nao ao Andranomalaza, dia ny amalona sy orana kosa no azy na mandro na mamora aho, izao hasoavana atao ko izao, » 

Ary nony tato aoriana indray, tamy ny Rabodolahy nikomy, tsy nety ho azy Andriamamilaza : « Mandrendrika anay i Rabodolahy, ka avy milaza amy nao, Andrianampoinimerina, aho, » hoy izy.  Dia faly Andrianamponimerina:« Mamy ko ny teny nao, hoy Andrianampoinimerina, tsy mba mena-maso n' olona hianao  raha manao ratsy Rabodolahy ia natosik' ao.  Atao ko Andria-mami -laza no anara' nao, fa nilaza tamy ko hianao, tsara ny filaza' nao tamy ko: dia atao ko hava' ko hianao ka ome' ko trano manara eo Anjohy hianao.  Ary ny nenti' nareo ny volotsangatsivaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny, tsy ova' ko zay.  Ary tsy ampanaovi ko na inona inona hianareo, apetra' ko amy ny volotsangana tsy vaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny.  Ary raha manao trano aho hianareo manantatra, fa ny vahoaka hiany no maka, » hoy Andrianampoinimerina.  Dia izao rehera izao no nahazoany Zafinandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimnerina.

  Ary ny trano manara, Andriamamilaza izy irery no manana eo Anjohy, ny soa natao ny, izao nahazoana trano manara; ary ny Zafianandriamanilaza tsy manana trano manara tsy akory : ny volotsangantsivaky sy ny tsontsoraka, sy ny tantelivelondreay, dia izao azy ambarak' izay, na iza na iza manjaka na iza manjaka.

Ary Anjohy sy Ankazondandy fanao atsimo sy avaratra izao no nitomboany ny Zafinandriamamilaza sy izao zanabohitra izao manaraka ny sisin' andrefana ny Analamainty, nony efa nandry ny tany sy ny fanjakana ka dia samy nonina amy ny izay tia' ny onenana.  Ary dia ireo no mitondra ny nentin' Andriamamilaza fa efa zana' ny aty aoriana, koa atao Zafinandriamamilaza no anarana.  Ary Zafinandriamamilaza kosa ny any Andranomalaza sy Ambohinorona sy manaraka ny Sahasarotra ny any andrefan' Andranomalaza sy ny avara' ny, izao no nama' ny mitondra ny nentindrazana, fa roa fonenana izao: andrefam-bohitra sy atsinanam-bohitra no itoerany ny izy roa tonta.

  Ary izao no nentindrazana fitondra ny Zafinandriamarny : 

Mitondra amalona velona hankao amy ny Andriamanjaka rah' amy ny Famorana.

Mitondra tantelivelondreny, enti' ny ho any amy ny andriana isan-taona amy ny Fandroana atao tatao anantarana ny taona.

Mitondra volotsangantsivaky fomba amy ny santatra, ary fitondra amy ny sampy mivoaka.

Mitondra tsontsoraka, fanao ny andriana amy ny saotra sy amy ny hasina sy amy ny sorona: « Hisorona' ko tsara izay atao, fa isorona' ko hianao tsontsoraka, » hoy ny andriana, ka ajoro amy ny andry avaratra ny tsontsoraka.

  Mitondra ramy (sahala amy ny emboka) atao jiro amy ny santatra, arehitra ka mazava tahaky ny jiro.

  Miambina Analatsara itoerany ny renitantely sy fangalana ny tantely velondreny entina ho any amy ny andriana isan-taona amy ný Fandroana.

Ary ny tsy atao ny: Tsy alam-bodihena, - tsy manao hazolava, tsy manao isanjato, tsy manao hadintany, tsy manao fefiloha ny vahoaka: fa raha vaky mba mamonjy ny rano vaky, na iza havanandriana raha tsy manao dia meloka.

  Manao azy ho andriana havanandriana; ary mifanao tsara va tompo ko e  samy izy hiany.

  Andriamamilaza no zafy n' Andriantsitako.  Any Vodivato atsinanan' Andrainarivo eo amoron' ala, ny nanjakan' Andriantsitako, nandimby azy Andriankeliladina, ary Andriamamilaza no zafy ny, hono  Andriantsitako nisehoana ka atao ko inona lahy?

   TSIO-DRANO, FOMBA FANAO NENTIN-DRAZANA AMY NY IZANY.  Ny tsiodrano tsy miala, na marary, na bevòka hiteraka, na hankany an-tafika, na hankany an-efitra...  tsy miala ny tsiodrano fa ao.  Hatr' amy ny ela nentindrazana ny tsiodrano, ka tsy hita izay niposahany; na ny mpanjaka mandimby na ny vahoaka, samy mitondra izany, fa lovantsofina tsy azo avela fa fitondra ny razana.  Ary ny tsiodrano natao ny razana ho zava-mahery.  Ny teny ny rai-aman-dreny tahaky ny tsipak' ombalahy : ka raha tsy mahavoa mahafanina, raha mahavoa mahafaty; fa raha omeny ny rai-aman-dreny tsiny tsy ho lasan-tsara tsy akory, ary raha omene' ny tsiodrano dia tsy maintsy ho tsara, f izy no rai-aınan-dreny niampofo sy nitaiza. 

Ary fomba fanao amy fitsiofan-drano : dia ny rano hiany no itsiofan-drano izay olona ho tsiofindrano, na dia rora aza no fanao ; mahazo rano, dia rafo, tsy mahazo rano dia rora.

Ary fomba fitsiofan-drano amy ny mpanjaka : dia ranomasina amy ny tandro-potsy no fanao, na izay zana' ny ko soavin-kanjaka, na ny ao an-kohona' ny afanana raha mandro, na ny zana' ny ho tsitsihina raha mamora...    dia rano masina no fanao.  Ary raha avy mamangy azy ny olon-tia' ny, dia mitsio-drano azy ny mpanjaka, na rano fotsiny, na rora, na vava hiany aza: « Dia mitsio-drano anao aho  mba ho tahin' Andriamanitra   hianao !»  Izany no solotsiodrano ny dia vava hiany aza.

  Ary ny vahoaka manao tsiodrano-vava hiany: « Dia mitsio-drano anao, manome vola kely anao; na dia variraiventy aza, tsiodrano tokoa, f izany tsiodrano izany no vola aman-karem-be omena : fa raha tsara tsiodrano, dia mahaleo mahalasa, fa ny voky tsy mahaleo ny tsaroana, fa ny tarehy tsy mahaleo ny fanahy.

  Raha amy ny tsiodrano ny mpanjaka hanendre' ny izay hampanjakaina : dia alaina hankeo amy ny mpanjaka izy.  Ary rehefa tonga eo izy, dia miteny ay mpanjaka, na ho ray na ho reny izay manjaka eo, dia manao hoe : « Hianao soavinkanjaka amy ny ity tany ity!  E ny hasina ny 12 nanjaka sy ny tendrombohitra 12!  E ny any Andrarankasina amy ny nisehoany ny sampy!   E Rafandrandava, Rafandrampohy !  soavin-kanjaka io hahaleo tany hahaleo fanjakana  ! »- Ary amy ny izany tsiofin-drano izy, dia rano voa hasina amy ny tandro-potsy no itsiofandrano azy.  Ny andriana mitana ny tandropotsy, izy mitsiodrano voalohany, vao manaraka izay lehibebe rehetra vavolombelona ao. Ary ny hevitr' izany, dia fanendrena sady fankatoavana izay handova ny fanjakana ka hampanjakaina. Ka raha efa niamboho ny andriana, dia izy iny ley voa tsiodrano ny andriana no aseho ka lazaina hanjaka.  Hoy ny lehibe: « Izy no hanjaka amy ny ity tany ity : f izy no soavin-kanjaka amy ny ity tany ity sady tsara tsiodrano ny andriana, ka lazaina amy nareo ambanilanitra  » - Ary rahefa voa laza ho mpanjaka izy, vao izay mively rano sy misotro vokaka sy milefon' omby ny ambanilanitra ; na misaona aza dia manao hiany  lasa niamboho ny andriana, dia atsangana izay handova fanjakana.

  Raha marary ny ray aman-dreny, dia mamory ny zana' ny sy ny hava' ny, dia mandidy harena mitsio-drano ny zana' ny, ka fomba izay raha misy ray marary fatratra.  Ary dia tsy tsio-drano vava foana, fa maka rano izy hitsiofan-drano ny zana ny, na amy ny zinga na amy ny lovia : dia mitsio-drano ny zana' ry izy tay ny, dia manao hoe  «Hahaleo hahalasana hianareo !Mba hifehy vazantany valo hianareo !  Mba hampanjaka ny mpanjaka !  Mba hahatana izay nentindrazana : na amy ny fanjakan' andriana, na amy ny fianakaviana, na amy ny fihavanana, na amy ny tany ipetrahana miara-monina atikitra, sy amy ny fokonolona, » hoy izy miantso ny zana' ny vory eo.  Izay no fototra ny fitsiofandrano atao ny ray ny.  Dia mamaly kosa ny zana' ny manao hoe: « Mba hirsio-drano anao ry kiaky, fa marary hianao.  Mba ho tahin' Andriamanitra hianao!  lzahay zanak'ao mba mitsiodrano anao kosa izahay zanak'ao!   (dia manao tsiodrano amy ny izay, ary hoy izy):Mba ho tahin' Andriamanitra !  mba hanaritra soa aman-tsara !  mba tsy harofy !  tsy harikoditra !  mba hangatsiatsiaka ! mba hanaranarana !  mba hifanantitra amy ny zanak' ao!   Mangataka amy n' Andriamanitra mba hanaretana ty ray nay ty izahay.»  Ary hoy ny ray ny ; « Ka tsy ho tana' nareo aho !  Lasan' Andriamanitra aho itikitra, ka tsy ho tana' nareo», hoy izy.   Raha vita iny dia miteny kosa ny zana' ny « Rehefa miteny izany hianao ry kiaky, aiza ny teny nao, fa marary hianao   aiza no mba handidia' nao ny fanana' nao, fandrao miady izahay zanak' ao, raha tsy voa didy nao ny fanana' nao. »  Ary dia mamaly ray ny manao hoe: « Dia ho didia' ko ny fanana' ko, rahefa manao izany hianareo.  Aza manome tsiny ahy hianareo, fa ho didia' ko ny fanana' ko, f aza manome tsiny ahy ny home' ko kely, f' atao ko arak' izay fitiava' nareo ahy. Ka misy eto izay naharitra soa tamy ko, aza fady   samy zanak'o hianareo   ka misy nahavita 'soa tamy ko, ka ome' ko betsaka.  K iny ome' ko betsaka, aza dia mifaly loatra ;ry izay home' ko kely, aza tezitra   Aza manome tsiny ahy   f arak' izay fitiava' nareo ahy ny hanomeza' ko anareo.  »  Dia manao tolotra izy.  Tsy misy zoky na zandry: f' izay tia azy no ome' ny betsaka; ary ny tsy tia azy, dia ome' ny hiany fa zanaka, f' arak' izay fitiavan' azy no anomeza' ny azy: « Ary raha vita ny tolotra ny fanana' ko, hoy izy, izay tsy lany ny ilevena' ko, dia miara misalahy hianareo  » Tahak' izany ny reny mitsio-drano ny zana' ny ary mandidy ny fanana' ny.  Ary raha vita ny didi-fananana, dia aloa ny zana' ny handova azy vola aman-karena, ny vola atao hasinandriana:  satria fa nahazo harena izao avy amy ny ray sy ny reny. &quot;Ary dia aloa ny zana&quot; ny koa vola atao orimbato ome' ny ireto havany tsy mba handova vola aman-karena, izay foy ny, na ho sikajy, na ho kirobo, na ho ariary    tsy misy didy, izay foy ny hiany, - ary miteny manao hoe: « Ny andova' nay ty vola ty, isika mianakavy vory etoana, dia atao orimbato ty amy ny iziy fananana voa didy ny kíaky izao: f indreo hianareo manatrika mahita izao andidiany ny kiaky 'zao ny fanana' ny efa voa tolotra ; samy manana izahay, na iny nome' ny betsaka na iny nome' ny kely, samy mifaly ny azy: f izao no nandidiany ny rai-aman-dreny azy  » – « Kanefa, hoy ray ny, mandidy aho k' izaho masimandidy ny ahy.  K' aza malahelo izay nome' ko kely, aza dia mifaly kosa izay nome' ko be, fa efa samy hita ko zao ny fanahy nareo sy efa hita nareo  Ka efa lasana ny  hasinandriana, sy ny orimbato, ka raha misy mamadika izao teny ko zao : miady amy ny àndriana, resea !  miady amim-bahoaka, aza mahazo rarina !  miorika, aza mahita !  mivalana, aza mahazo !  ary ny tsy mandaingia izao teny ko zaa, ka tsy mamadika izao didy ko zao tsy akory : mandraisa vonona : » Dia vita iny.

  Raha tsy marary aza ny rai-aman-dreny, dia angatahany ny zana' ny tsio-drano fa ny tsio drano zava-mahery : « Mangataka tsio-drano amy nao izaho zanak' ao, fa handeha, » hoy izy, na hankany an-tafika, na hivarotra, na hankany an' indrana, na ho aiza na ho aiza, ka mila toky amy oy tsio-drano zava-mahery.». Ary mamaly rai-aman-dreny: « Rahefa mangata-tsiodrano ny zanak' o, dia hitsio-drano azy aho. Dia họ tahin' Andriamanitra amy ny izay lalambe aleha ny  ! tsy harary  tsy hari koditra ! tsy ho azontsampona!  tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro!  ho tsara mandroso ho tsara miverina!  ho tonga soa amantsara!  »- Dia tsiofindrano ao an-jinga izy, na tsiofiņdrora fa samy izy avokoa.  Ka raha lasan-davitra ny zana' ny, ka olona nohafarana ao mangataka tsiodrano amy  ny rai-aman-dreny, dia  tsiodrano vava no atao, ary ampian-tsiodrano vola raha misy.

  Raha misy zavatra nahatezitra ray aman-dreny amy ay zana' ny, dia mitsotra ny zana' ny manao hoe: « Diso aho ry kiaki-amindrineny, mangata-tsiodrano amy nareo  » Dia miteny ray ny aman-dreniny hoe : « Raha mitsotra hianao anaka, dia mitsio-drano anao izahay: dıa hahaleo hahalasana hianao  ! tsy ho voa tsiny !  tsy ho voa fondro !» Dia maka rano izy hitsiofan-drano azy.

  Raha manala volonjaza, manangona ny mpianakavv rehetra ny tomponjaza, sy milaza any ny olona manodidina hoe: «Hanala volonjaza izahay, ka milaza any nareo.» Dia avy ny mpianakavy sy ny olona manodidina mitondra vola kely atao tsiodrano sy hasin-jaza: « Manațitra ay tsiodranonjaza izahay,» hoy izy « Dia misaotra anareo, hoy ny tomponjaza.  Mba manàna hianareo.   Efa misondrotra ny andro, dia hanala volo-njaza izahay  » Efa vory eo ny olona sy ny fomba rehetra : ao ny sahafa famekona sy ny ravin' akondro ; dia apetraka eo ambony ny sahafa ny ravin' akondro; dia asiana vary ny ravin' akondro: atao fito toko ny vary eo ambony ny sahafa ; dia didiana ny trafonkena atoko ambony ireo vary fito toko ireo.  Dia alaina iley velondraiamandreny hanety ay zaza kely: anetezana kely amy ny ankavia ny, dia ariana zay volo kely tahaky ny faditra; ary anetezana ny havanana, dia atokotoko amy ny ireo vary an-tsahafa.  Nony efa vita ireo dia mivavaka izy lehibe ao an-trano manao hoe: « Mba ho soa amantsara Andriamanitra andriananahary sy ny razana  ! tsy harikoditra  ! fa alam-bolo hifanantitra amy ny rai-amandreny ny zaza !  » Dia miangona izy ankizy rehetra sy izay ta-handrombaka koa eo andrefany ny 'andry afovoana no ipetrahany, fa ny zaza kely analam-bolo ao ampototr' andry no mipetraka : dia atao hoe Hàraka: dia mifarombaka ny olona. Ka atao lasany ny vehivavıy sasany ny sahafa, ka enti ny any an-trano ny; dia apetra' ny tsara eo andoha-fandriana itikitra, fa atao ny họe nahazo zaza izy  Ka tsy aterina izay sahafa, raha tsy hateloana; ka raha vangiana iley nahalasana sahafa, dia atao hoe arababa nahazo zaza.

  Ary nony vita ny farombaka, dia loarana ny vary ihinanany ny mpianakavy, ny any an-tsahafa efa nifarombahany; ary dia mba fabànan-trafonkena kely ny zaza kely analam-bolo  Dia heeezana ay zaza ; dia omena an-dray ny ny volo ny rehetra, ateli&quot; ny amy ny akondro ; ka raha tsy mahatelina izy, dia fonosimbilooa ka omena ny omby, fa tsy mba ariana foana ny volonjaza voalohany.  Rehefa nihinana ny olona, dia mankany an-tsaha izy rehetra : babena lamba landy ny zaza kely, ho entina hifarombaka fary na akondro vokatra, dia mirava.  lzany tsiodrano fanao amy ny fanalam-bolonjaza.

Ary fitsiofandrano fanao amy ny fampakarambady.  Nony tonga ny fotoan' ampakaram-bady noay efa tuteny ny mpikabary manolotra ny vodiondry, dia raisiny ny rainjaza ny vodiondry manao hoe: « Tsy hifaniho vintana izy roafa hifanambina  » Dia loarana ny vary, dia ampihinanina izy rehetra ao, ka vilia manga sy sotromainty no ihinanany ny mpanambady, atao hoe ho maintimolaly ho trarantitra. Nony efa nihinana, ny renin-jaza mitoetr' ampototr' andri-afovoany mitorotoro ravin'  akondro, atao hoe vady efa notorotoroadravina, zavatra efa vita, efa nahalany betsaka ka nifanėkena tsara.  Ary dia mitsangana ny rainjaza, dia maka rano, dia mitsiodrano azy mivady izy ray ny manao hoe: « Ffffo, ho soa ho tsara!  hifanantitra hianareo mivady !  hanan-jazalahy   hanan-jazavavy !  tsy hifaniho vintana fa hifanambina !  » Dia lasana ny mpanambady entiny ny mpaka sy ny havana rehetra sy ny mpanatitra andravehivavy.  Ary mbola ao am-pototr' andry afovoany ny reninjaza ambara-pahatafavoaka ny tanàna, atao hoe fandrao tsy mafy ny fanambadiana, raha ao anivelana ny tanàna izy vao miala eo ny reninjaza.  Ary ny zaza lasam-bady ka hamangy ny rai-aman-dreny, herinandro vao avy mamangy, mitondra vola na ho sikajy na ho kirobo, izay vola entina, ary hoy izy hoe : «Tonga izahay, ry kiaky sy neny . Akory hianareo manao ahoana hiany hianareo.  Ary mitondra vola ho enti-mamangy anareo, fa tsy arakaraka ny hafaliana ity vola enti' nay mamangy anareo ity : ho enti' nay mangataka zaza lahy zaza vavy. »  Ary dia faly ny rai-aman-dreny ny, ary hoy ny famaly ny : « Raha manao izany hianareo, ry zaza, dia faly izahay.» Ary dia alaina ny rano an-jinga, ary dia mankao anoloany ny raiamandreny izy mivady, ary dia tsiofi ny rano ny zana' ny: « Dia mahaleova mahalasàna ! Ffffo...  ho maro fara ho maro dimby !  hanan-jaza lahy hanan-jaza vavy!   hahaleo hahalasana Andriamanitra Andciananahary sy ny razana ! hifanantitra tsy hifaniho vintana !  » Izay indray tsiodrano atao ny raiamandreny, raha tonga avy mamangy azy ny zana' ny.

  Ary tsiodrano fomba fanao amy ny hiteraka, fa mafy ny mandoa olona tahaky ny miady basi-aman-defona, ho faty anio hiany ho velona anio hiany.  Dia vory eo ny havana sy ny vady sy ny zanaka sy ny rai-aman-dreny, sy izay ankizy ao an-trano.  Dia mitsio-drano ny hiteraka, ny rai-aman-dreny manao aloha, dia manaraka ny ao an-trano: alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny izy manao hoe : « Dia tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro !  na inom-bava na inona fanditra !  fa ny vava, tapaka koa fa tsy namana   ka izay vava diso, aza alai nao Andriamanitra ! fa niady hiany ary nifanditra hiany, ka ny tsiodrano zava-mahery.  Fa mandehana soa amantsara : na ho Rakoto na ho Ravao, dia mandehana soa amantsara, » hoy izy.  Ary raha efa vao mandeha, dia' sokafana ny lava-bary sy ny vodifahitra, dia avorimborina ny salaka, dia atsipy hihoatra ny trano atsipy avy atsinanana dia mankany andrefan-trano  ary miteny manao hoe: « Mandehana soa aman-tsara.  »

-Dia ho lasana ny zaza, ary ny zandry no sisa.  Dia manao fandatsahana ny mampivelona : alaina ny tanantanana sy ny nifinakanga, dia ampisotroina azy, dia lasana ny ahitra, dia afak' afo izy, dia atao hoe : «Arahaba nomen' Andriamanițra ny fara  » - Dia mamaly izy manao hoe: « Ela velona ela masina   mba manàna.  » Dia vita amy ny 'zay.  Ampandroina ny zaza amy ny rano matimaty.  Ary ny zaza raha teraka amy ny andro ratsy hifandratra amy ny ray amandreny, dia alam-bintana tsy hifaniho vintana amy ny ray ny sy ny reny.  Ary raha teraka vava alakaosy, misy ahoho' ny, ary misy apetra' ny ao anaty vavahady ka roahina ny omby betsaka : ka raha velona dia entina mody, ary raha maty dia alevina.

  Ary ny amy ny tsio-drano fomba ny miaramila mankany an-tafika, dia vao alaina ny mpianakavy sy ny havana: « Handeha aho hankany an-tafika ho any an kibo n' omby, ka mangata-tsiodrano amy nareo rai-aman-dreny sy vadi-amanjanaka  sy hianareo hava' ko rehetra.  »  Dia miteny ny havana sy ny mpianakavy sy ny rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka: « Raha handeha hianao, dia mandoa vola izahay, na dia variraiventy aza, dia akamba' nay amy ny tsiodrano  »  Dia alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny manao hoe: «Tsy ho voa tsiny ! tsy haratry ny an-tanan' olona tsy haratry ny an-tanan-tena  ! hiereny ny basi-aman defona ! ho tahin' Andriamanitra ! ho ela velona ho ela finaritra ! hahalavorary ny fanjakany ny Manjaka hahazoam-boninahitra !  » Miara-manao izany izy rehetra vory ao. Ary miteny indray ny rai-aman-dreny : «Tandremo ny fanjakan' Andriana, fa raha lavorary ny fanjakan' andriana aleha nao any, dia mandry izahay rai-aman dreny sy ny vadi-amanjanaka sy ny mpianakavy ; fa raha tsy lavorary ny fanjakan' andriana ka tsy mba mahaleo izay enti ny olona any, dia mandry tsirangaranga izahay rai-aman-dreny sy ny vadianan-janaka » Ary dia mamaly izy ary hoy ay famaly ny: « Matokia hianareo rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka, rahefa tsiofi' nareo rano aho, dia atao mandry ny fanjakana, amy ny izay aleha ny vahoaka : fa lehilahy navoak' areo rai-aman-dreny sy vadiamanjanaka; f'aza manana ahiahy hianareo : f' izay atao ny zana-bahoaka nba aleha ko, raha velona koa ny ai'ko  » Dia mifandray tanana, dia tsara mandroso tsara miverina izany no farany.

  Ary ny lehibe mitondra afika alai' ny andriana ho ao anaty Rova  Dia mandray ny rano masina ny mpanjaka, dia atao am-bava ny rano masioy itsiofan-drano ny Komandy, da ffo ary hoy izy: « Handeha hianareo hankany any ny fanjaka' ko :ka dia tsy ho voa tsiny  ! tsy ho voa fondro ! tsy haratra ny an-tànan' olona ary tsy haratra ny an-tànan-tena  fa mahaleova mahalasana  ! mahavità ny tany ko sy ny fanjaka' ko !  He ay hasina ny tany sy ny lanitra !  He ny hasina ny tendrombohitra 12, sy ny hasina ay sampy masina rehetra nampanjaka ahy !  tongava soa amantsara hianao  ! mahavità tany am-panjakana !  Ary izao no teny ome' ko anao, fa efa lehilahy tsara tsiodrano hianao : ny amy ny miaramila ko tandremo tsara ; ka raha miady ka tokony ho tsingy ka tsy afaka, aza ampiadiana ny miaramila ko fandrao be maty ; ary raha lava-bato ka tokony tsy ho afaka, aza ampiadina koa ny miaramila ko fandrao be maty.  Ary raha mafy ny mosary, mampitondra taratasy aty amy ko izaho tompo ny.

  Ary ny andro ome' ko anao, ome' ko ny andro 5 volana; ka raha misy tokony ho sitra-po, ka tokony hisy vohitra ho afak' ao na fanjakana ho vita nao, mampitondrà taratasy aty amy ko izaho tompo ny, na hasondrotra ny andro ome' ko anao 5 volana, na tsy hasondrotra fa ampodi ko hianareo.  »

Ary dia manome vola ny andriana.  Misy ome' ny A.  5000, ary misy ome' ny A.  3000, ary misy ome' ny A. 2000 -ny tafika sasany ; raha key ny miaramila mandeha, dia kely ny vatsy omeny; ary raha be ny miaramila, dia atao ny be ny vola vatsy ome' ny « Izao vatsy ome' ko, hitaiza ny miaramila ko izao ; ka raha mafy ny taona, ka tsitsi nao ío vatsy ome' ko itaizàna ny miaramila ko, koa tsisi nao fa tsy amidy nao haniny ny miaramila ko: dia atao ko mahadiso, koa milaza amy nao. »

Ary ny Komandy ome' ny andriana vola manokana, atao ny tsiodrano.  Ary dia nony vita iny, manome toky ny Komandy: « Matokia hianao, fa na hisondrotra aza ny tany na hietry aza ny lanitra, ka misy andevolahy mandà tompo, tsy avela nay tsy ho azo, fa matokia hianao Tompo ko, tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary: fa tsara tsiodrano ny andriana 12 nanjaka ho anao ny tany sy ay fanjakana, ka tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary, fa toky no ome nay anao, fa anao ny tany sy ny fanjakana, fa tsy mtba roa tompo ity tany. »

Ary amy ny ankizinolona alefa  ny tompo ny ho ambaniandro, dia tsiofin-drano izy.  Tsiodrano-vava aman-kasinandriana sy orimbato anaty ny vahoaka izany.  Angonina ny fokonolona, dia miteny ny tompo n' ankizy manao hoe: « Ho tsiofi&quot; ko rano ireto ankizy ko ireto, fa nanao soa tamy ko, atao ko ambaniandro, hoy izy, ka ambara ko amy nareo fokonolona.  Dia manatitra volatsivaky aho hanasin' andriana, ary manome ny orimbato nareo koa aho: dia olom-potsy n' andriana ireto, isan-jato isanarivo nareo  » Ary mamaly ny fokonolona : « Dia misaotra anao izahay, fa hianao mahalala ny soa atao ny olona, ka no tsiofi nao rano ho ambaniandro izy: ka faly izahay, fa nahazo namana, » hoy izy  - Ary miteny kosa ireto ankizy no tsiofin-drano manao hoe: « Misaotra anao tompo ko, hoy izy, noho izato soa natao nao anay, no tsiofi nao rano izahay ; matokia, izahay eto ho ray nao aman-dreny nao.  Ary matokia koa hianareo fokonolona : f izay fanompoan' andriana hatao na inona na inona, matokia hianareo f' atao nay tsy latsaka, fa manana namana hianareo manana anay, » hoy izy.  Ary ny ankizy alefa,dia manangana ny tompo ny ho žana' ny handova azy: « Na firy ny zanak' ay, hoy izy: raha manan-droa izahay, dia fahatelo ny izy ; raha manantelo izahay, dia fahefa' ny izy    na firy na firy ny zaza dia isa ny zaza izy. »  Dia miteny ny fokonolona : « Dia tsara izany, aza mianiho vintana hianareo  » Dia vita, dia mizara ny orimbato ny vahoaka; ary ny hasinandriana dia lasan' izay lehibe eo home' ny ny andriana.  Ary tsy misy rano itsiofandrano azy amy ny izany, fa ny hasinandriana sy ny orimbato ny vahoaka no fananarany ny tsiodrano : fa efa voa tsiodrano tokoa ley olona ho ambaniandro.

  Ary ny amy ny ranomasina an-tandro-potsy, dia tsy tapaka io rano io amy ny mpitahiry sampy ; ary fomba fanao ny mpitahiry sampy: dia afafy ny ny vahoaka manatona ao, na ny hankany an-tafika, na ny marary izao aretina rehetra izao, na ny tsy marary aza, na ny hiterahana &amp;...    Raha mangata-tsiodrano amy ny mpitahiry sampy ny olona, dia mitondra fitoventy sy voamena sy akoholahimena izy, ary hoy izy : « Mangataka tsiodrano izahay. »  Ary hoy ny mpitahiry sampy: « Efa tsara sikidy hianareo !&quot;  Ary miteny iretsy : « Eny tompo ko, tsara ny sikidy nay, aşai' ny mila tsiodrano amy ny sampy izahay  » Dia miteny ny mpitahiry sampy: « Rahefa tsara -ny sikidy nareo dia ome' ny tsiodrano hianareo, dia hahasoa anareo hahatsara anareo, hahazoam-bola hahazoam-pananana  » Ary dia avoaky ny mpitahiry sampy ny rano an-tandro-potsy, dia asai ny sotroina, dia afafy ny ny mangataka, ary manao hoe: « Masina hianao andriamanitra .» 

Ary indray raha mivoaka ny andriana, dia mivoaka ny sampy eo aloha ny andriana, dia mitondra rano an-tandro-potsy ny mpitahiry sampy: hanafana' ny ny lalambe, (indrindra ka izany hita rano lehibe dia afanana,) sy ny vahoaka, sy ny hanin-ko hanina, sy ny rano ho sotroina &amp;... dia anafana' ny ny zavatrandriana rehetra.

  Ary raha velona ny mpinona, dia ampandroina amy ny rano an-tandro-potsy sy ny tsiriry sy ny ahibita.  Dia ampandroina na ho alatsinainy na ho alarobia, andro mahery ny alatsinainy ary ny alarobia tsy miverina  Dia entina ny  rano an-tandro potsy, dia asiana tsiriry sy ahibita: dia afafy amy ny tena ny avy ninona, sy amy ny ialambe ; dia mandeha miakatra amy ny vohitra izy, dia arahabainy ny olona hoe: «Arahaba nomen' Andriarmanitra ny hitsy ny  » - Dia mamaly izy hoe : « Tsy hery fa hitsy y: fa raha zavatra tsy nanànana, raha alaina mora foana .»  Ary izy mitondra vonimboahirana atao ny hoe vony tsy azo n' afo, tohiziny ny tsontsoraka, famantarana ny mpinona; dia ihirana hoe: 

               E tonga e tonga!

                      Ny soa tsy mandaingia

                    E faly e ravo !

          Ny soa tsy mandaingia.

Dia amonoana omby hialan-doza : dia zaraina amy ny vahoaka ny ila n' omby, ary ny ila ny dia andoavan' olona vola atao hoe ty enti' nay mampandro azy, hoy ny olona mandoa ; dia homen-kena amy ny il' omby izay mandoa vola rehetra ; ary ny vodihena, amy ny andriandahy manozon-doha.  Ary ny hevitry ny anaovana ny rano an-tandro-potsy: dia entina mampandro azy fa naleha ny loza sy ny antambo, dia ampandroana azy, sy isoronana ny tsiriry sy ny ahibita ny tena ny rehetra. Ary ny hena atao hoe henandoza, ny mpiompy sampy sy ny andriana tsy mba homan' azy fa henandoza.

  Ary raha be ny aretina dia alainy Andrianamanjaka ny mpitahiry sampy rehetra: « lzao no anala' ko anareo: be ity ny aretina ka angony ny vahoaka ko ka afano  Fa ny fitahirizana ny sampy, anareo; kandrefa izaho no tompo ny, ka entina hahasoa ny fanjaka' ko ny sampy masina rehetra, ka afano ny vahoaka ko.  Angony amy ny isam-pirenena izao Merina 6 toko izao, ka tetezo, afano avokoa ny vahoaka ko; fa izaho tsy manam-bola be ome' ko ny ambaniandro, fa ny hevitra sy ny fanahy ko sy ny hery n' andriamanitra no enti ko hitsabo ny ambanilanitra.  Ka lazao ny ambaniandro izay fomba fanaova' nareo ny sampy, fandrao tsy mahafady ny fady ny lazai nareo ny ambaniandro, ka mainkia ho be marary ny olona, raha tsy voalaza nareo tsara ny fady ny tsy atao sy ny zavatra tsy hanina. »

Dia mandeha ny mpicahiry sampy rehetra.  Dia samy manafana amy ny isam pahenina, afànana amy ny rano masina an-tandro-potsy ny vahoaka. Ary ny sampy rehetra samy manana ny andro ny tia' ny anafanana ny vahoaka, fa tsy dia indray andro afanana tsy akory ny ambaniandro, fa samy manana ny andro tia' ny ny sampy rehetra.

  Ary nony voa afana ny vahoaka, dia manafana ny rano rehetra izy sy ny fantsakàna ny vahoaka : « Ary dia izao no lazai&quot; nay amy nareo: voa afana izay hianareo sy ny rano rehetra koa ny fantsakàna, aza vetavetaina : fandrao hianareo mpantsàka manavetaveta ny rano, fa efa nafanany ny sampy n' andriana ny rano, koa tandremo tsara fandrao manimba ny vahoaka raha otafady ny rano.» 

Ary nony voa kabary ny vahoaka, ary efa voa laza ny zavatra tsy atao sy ny zavatra tsy hanina, fa ny tongolo tsy hanina aloha tapa-bolana, sy ny hena ratsy, sy ny henan-doza ampakarana ny mpinona : « lzao no tsy hanina, ka lazaina amy nareo vahoaka.   Ary voa laza izao ny fady ny tsy hani nareo vahoaka ; ta tsy mandeha sitra-po izahay, fa navoaky ny mpanjaka anafana' nay anareo ambaniandro, ary dia hody izahay hilaza amy ny Andriamanjaka. »

Ary nony tonga aty amy ny Andriamanjaka, dia milaza ny nanafanana ny vahoaka izy mpitondra sampy rehetra: « Trarantitra hianao...  Dia voa afana ny vahoaka koa milaza amy nao izahay, Tompo ko »- Ary dia mankasitraka ny andriana: « Dia sitra' ko ary teli ko hianareo mpitahiry sampy rehetra.  Ary dia manasina ny sampy rehetra aho ome ko voahangimivady isany sampy, sy volahidivavamivady, sy ombimitrongiany isany sampy .Ary dia modia hianareo. Raha tonga amy nareo hianareo, dia amboary amy ny fanamboaran' azy ny sampy '»

Raha be ny aretina, aretina na inona na inona, dia avoaka hanafana to izany ny sampy rehetra, f' izao no fomba fanao amy ny fanjakana; azy ny vahoaka  fa izy nahavoriana ny tany amim-panjakana sy nahavitany any Merina avoaky ny Andriamanjaka izy hitsioodrano hahamboatra ny ambaniandro.

Ary ny maha-ranomasina ny rano an-tandro-potsy : dia atao amy ny tandropotsy ny rano, dia asiana fanazava (hazo izany), sy tongarivo mivady (vakana), sy vakantsileondoza mivady, sy vakamiarina mivady, sy ny sampy : alona ao izy rehetra amy ny rano an-tandropotsy, dia izao no anafânana ny zavatra  afanana rehetra.  Ary fanao ny mpitahiry sampy: dia ny ahibita sy ny tsiriry no aroboka amy ny rano an-tandropotsy, dia afafy ny izay afanana rehetra.</text>
      <sha1>2notmp8htwtmab5xxd0d7idjt01kdwp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147124</id>
      <parentid>1147123</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147124</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140714" sha1="lq6tc8t834idyukts1uhut72zax03wr" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.

== II.ANDRIAMPONIMERINA TEO ANTANANARIVO. ==
  '''NY NATERA' NY; MIADY AMY NY ANDRIAMBELOMASINA; MOSARIBE, MIAMBOHO NY ANDRIANA ; TENY NAPETR' NY.''' Ny nanjakan' Andriamponimeri na nandimby an' Andrianjakanavalomandimby teto Antananarivo  Andriamponime rina vadindRamanantsalarazaka niteraka an' Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery  Ary Ramananimerina vavy tokan' Andriamponimerina niteraka an' Andrianambotsimarofy.

  Nampakaran' Andriamponimerina any Tsimitovizaka lohölonv nv Sakalava Andriambelornasina, hananika an' Ambohimanga, ka resy Sakalava.  Ary nampaka ran' Andriambelomasina any Lakambato loholony ny Sakalava hananika an' Tanamalaza.

  Ary dia niseho ny mosary be mavo vava zokiny; tsy nisy vary, ny voa ny tsy nisy veny ny, ary avoko no hadi ny olona ; ary nony mihady iny ny olona, dia mary ny sasany eo am-pihadiany ny avoko, ka tsy mahazo fa osa  Ary ny mosary ata hoe mavovava : fa ny okbna tsy homamn-bary, avoko ny hani ny olona, ary hani-manta tsy mahandry masaka : ary dia miova ny tarehy ny olona, miova ny vava ny, ka efa mavomavo tsy homam-ba ry: izao no anaovan' azy hoe mavovava Ary be mary ny olona amy ny izany.

Ary ny mosary atao hoe zokiny sy zandriny: misy aloha sy aoriana. Ny zoky ny: mafy iny, be maty ny olona amy ny tsy fisian-kanina, ny hanina iadiana. Ary avy indray tato aoriana ny zandry ny  mahalankalana ny faty fa efa misimisy ny hanina namoa indray ny vary  ary dia nisy ho vidiny ny olona, ary dia tapa-bary no ariary  mbola mavovava ny olona tamy ny zao. Ary tamy ny mosary be mavovava zoky ny tsy misy vary, fa kits ika ka afenina, iadiana raha misy mahita ; alina no mahandro tsy mahandro andro, raha miraraka ny fofo ny, dia iadiana raha reny antoandro ny fofona  a leo ny maty to' izay tsy hahazo, lamba mena no entina amidy vary ka tsy mahazo ohatrinona aza  afenina no fivarotana fa tsy sahay asehoseho.

  Ary taminy mosaribe mavovava zokiny, dia niamboho Andriamponimerina; Antananarivo eo an-Tranofitomiandalana izy no milevina.

Ary ny teny napetrak' Andriamponimerina: Andrianamboatsimarofy no mandimby azy roa lahy (Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery) eo Antananarivo. 

== III.  ANDRIAMANANIMERINA TEO AMBOHIDRATRIMO. ==
NY NATERA' NY. Ny nanjakan' Andriamananimerina nandimby an' Andriantri monibemihisatra teo Ambuhidratrimo  Andriamananimerina vadindRamorabe niteraka: an' Andriantomponimerina, sy Andriantomponimarovatana, sy Andrianavalona, sy Rabelanonana, sy Rabodofilankanina vavy tokana.

Andriamananimerina no narmpakatra, any Lakambatao sakalava, teo Valokianja no nitoerany Lakambato,  hananikia an' Ambohimasina, ka tsy tratra ny olona teo Ambohimasina, fa nandositra alina izy.

MITSIO-DRANO ANDRAMBOASALAMA RAMORABE. Niaingia i Ramblasalamatsimarofy nisambotra vola venty tamy ny sakaiza ny  ho entina hamangy andRamorabe, reny be ny: ary io vola io namidy tantely eram-bata sy patsa an karon-kely ; ary nandeha izy nankany Ambohidratrimo itoerandRamorabe. Ary nony tonga tao ambavahady andrefandRova, dia nampilaza ny Tandapa izy hoe: « Lazao amy ny  Andriana : Misy olona hamangy anao, Tompo ko, hony  »-Dia nampanao sikidy i Ramorabe a misy olona hamangy, ary dia tsara sikidy ley olona  Ary nony ela vao niverina ny fiteny ny, dia nampilaza indray Rarmboasalama hoe: « Ley zanak' ao avy any Bersimisatra, hono, hamangy anao  » « Eny, hoy ny Andriana, asaovy miditra izy  » - Ary amaly oy Tandapa hoe: «Tsy manan-damba izy, Tompo ko, ka he  ireto zanak' ao ireto mahamenatra azy  » --Ary hoy Ramorabe : « Inona ny lamba ny   » « Lamba jabo maloto, » hoy ny Tandapa  - Ary dia hoy Ramorabe tamy ny vady ny: « Aiz' aty ny laimba nao sy ny salaka nao »  Dia nentiny ny Tandapa tamy ny Ramboasalama ny lamba sy ny salaka ndRalehilahy vadindRamo rabe, dia no tafi ny sy nisalaka' ny ka vao niditra izy.  Ary nony tonga teo ambaravarana, dia nampandroso azy izay rehetra tao an-trano tahaky efa no tendren' Andriama nitra hanjaka izy, ka nanoa azy na dia nv zana-dRamorabe aza, Ary Ramorabe naka ley rano tamatazana ny andriana avy mamangy, dia no fafaza ny intelo izy vao nampandrosoi ny : « Manodidina ny trano, » hoy Ramorabe  Ary nony teo amy ny andry afovoany i Ramboasalama, dia hoy ny andriana : « Mijanòna kely », dia no tsiofin-drano izy.  Dia nasain' andriana hankamy ny andry avaratra, dia fafaza' ny iley rano indray izy ; dia vao nasai ny mipetraka tery avara-patana; ary nony efa nipetraka izy dia niarahaba andriana ; ary hoy Ramorabe tamy ny Tandapa : « Amonoy vorona ny zanak' o, fa noana ka reraka, ary eto atonoy eto imaso' ko. »  Ary nony voa tono dia ome' ny andRamboasalama Ary tezitra ny zana' ny rehetra manao hoe: « lzy efa manana any Betsimisatra, ka dia ome' nao aty indray.  K' inona no mba ho anay ? Dia Ra-morabe tsy laingia tokoa ny anara' nao  » - Ary hoy no navaly ny Ramorabe : « Ka atao nareo ahoana re anaka   vintana ho azy sy anjara ho azy  » Ary nony efa tapitra nihinana ka hariva ny andro, dia nasain' andriana nitoetra tany Ambohidratrimo i Ramboasalama , ary teo andrefandrova avara-bavahady no nanamboarana ny trano ny.  Ary nony tapitra ny ha hoy izy  « Handeha hody » Nalahelo i Ramorabe, dia hitsio-dra hoe: « Mahaleova   mahalasàna ry Kioto! ho tahiny ny Raza' ntsika anie hianao!&quot;

No soritan-dRamorabe ny fanorona itsiofa' ny rano azy : « Hianao am-poi-be ny Merina, hoy izy: hahaleo hahalàsana! tsy hamono olo-mahitsy! tsy helohiny ny olona tsy meloka ! »

Ary nasandra-ny Ramorabe amy- ny- tamana Ramboasalama, ary nivavaka Ramboasalama rehefa nasandra-dRamorabe eo : « Ary mivavaka aho, Ramorabe, fa  foinao tsara tsiodrano nao ny filanjana  » « Fiara manko, hoy Ramorabe, ho enti' itana ny fanjakana  ho anao ny rany sy ny fanjakana, ka atao ko tsara no ho anao   rehetra izao haneky hanatona a nao avokoa ao 1imanga fa eo no lahy ny tany, eo o hatoniny ny izao ambanila nitra izao ,» hoy Ramorabe.Dia nody Ramboasalama.  

Ary nony onga any Ambohimanga izy, ley vola venty no sambori ny tamy ny sakaiza ny dia aloa ny farantsa, ka nanao hoe: « Misaotra anao aho ta manan a tokoa aho, fa manan' anao aho ; nahavonjy ahy tamy ny sarotra hianao, ka  ny anaovan-tsoa ahazoana fankasitraha na : ka dia indry ny vola farantsa solombola. Ary io lehilahy io no ho isa ny 42 lahy hampanjaka azy, ka hatao ny ho lehibe y fanjaka' ny koa. 

AMPANEKY NY ANTEHIROKA HAMPANJAKA ANDRAMBOASALAMA I RAMORABE  Ary miantso an' Antehiroka i Ramorabe ka niteny nanao hoe: « Avia eo Antehiroka, ry zana-dahy, raifozabe, ry ombalahy ny vavy antitra   Iza no hampanjakaina ?  » - Ary dia niteny Antehiroka, hoy izy: « Izay tsiofi nao rano  » hoy Ramorabe : « Raha tsy hanova ny teny ko hianareo, dia izao no teny ko a ko amy nareo dia Imboasalama no soavi ko hanjaka  » Ary namaly iroka : « Tsy marova ny teny nao izahay  » – Ary hoy Ramorabe: « Raha tsy a ny teny ko hianareo, dia tsy ova' ko ny nenti-ndraza nareo  » Ary dia Ina andRamboasakama Ramahajanga lehibe ny Antehiroka ka niteny nanao « Arahaba anao no soavin-kanjaka  » Ka niarina tao Ambohimanga izy injaka andRamboasalama  

NY NANOKOANDRAMORABE ANY MAROVATANA.  NanokoandRamorabe any atana : Andriantomponimerina, teo Ambohidratrimo ; Andriantomponimarova eo Ambohipiara ; Andrianavalona teo Ambohitrinimanjaka ; Andriambelano teo Ambohimanoa: Ary indro kosa ndriambelo zanak' areo efa-daby, hoy mandimby anareo.

ANDRIAMAMILAZA SY RAMBOASALAMA. Ary hoy mpitantara aty avaratra ny izany andro izany  nandeha  hono, Andriamamilaza avy any amoron' Inty, hanatona ny zanakandriana any Antananarivo sy Ambohidratrimo sy himanga, hamangy azy.  Ary nitondrany tsontsoraka sy volotsangantsivaky sy tantelivelondreny; izany no natao santatra ho enti ny hamangy ireo zanakandriana - nefa tsy home' ny ireo, fa nenti ny hitsapa azy, fa lehilahy mpihevitra izy hono, 

Ary voalohany nankany Antananarivo hamangy andR...   Nony tonga teo : « Aiza no ndR, » hoy izy   « Aroana, hoy ny olona, ny trano ny.»   Dia nandeha,  dia nankao an-trano ny: « Haodihavdy tompo ko e ! »- « Haodiana !  mandrosoa &quot;eo mitady ahy. Dia nandroso Andriamamilaza dią niarahaba ny andriana, dia nenty ny antelıvelondreny sy ny volotsangantsivaky sy ny; oraka niarak amy ny, napetra ny tao an-trano : « Ho aiza hianareo  » hoy ny andriana   - Ary namaly Andriamamilaza « Hamangy anao izahay fa izato enti' nareo hamangy ahy   »- Tsy nitondra na inona na inona fa hamangy fotsiny, fa avy any amoron' ala izahay.» Dia nilaozan'Andriamamilaza ny  zanakandriana, nilaozana nivoaka kelikely hizaha ny toetry ny tany. Ary nony tonga  avy nizaha tany Andriamamilaza : dia tsy ao ny tsontsoraka. Dia natolotry ny vary, ary  nisaotra i Andriamamilaza : « T'sy hahazaka ny vary, handeha izahay,hoy izy : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, » hoy izy  - Ahoana angea izaay fiteny nao » hoy ny zanakandriana  « Handeha izahay, fa veloma : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy hita ko izay farany ity, fa tany sy hisy fiafarana  » Dia nieritreritra ny zanakandriana  Dia lasana Andriamamilaza, nanao hoe: « Aiza n lalana mankany Ambohidrarrimo  » « Iny manaraka ny fefiloha iny » hoy olona.  Dia lasana Andriamamilaza nitondra ny vołotsangantsivaky sy ny tantelivelondreny.

Nony tonga teny Ambohidratrimo « Aiza ny trano ny R  zanakandriana ? »

« lo ny trano ny » hoy ny okona « Misy olona mirady anao, hoy ny Tsindranolathy– Avy aiza izany mitady ahy izany  » « Avy any amoron' ala, » hoy Andriamamilaza « Ka haninona no mankaty arniko » hoy ny zanakandriana .

« Hamangy anao », hoy izy  « Mandrosoa ary midir' aty an-trano, raha mamangv ahv  » Dia niditra izy - « Inona izato enti nareo, » hoy ny zanakandriana   -« Tantely ireo sy volotsangana tsy vaky » hoy izy  « Hanango nana vary fa vahiny izany, » hoy ny zanakandriana  Nony taf angona ny vary, dıa misaotrai Andriamamilaza tsy nety nitondra : « Dia hivoabuka 'hitsangana aho, » hoy izy  Dia navela ny tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia nivoaka izy  Tany kelikely izy  Ary nony efa nivoaka ii Andriamamilaza dia no zahany ny zanakandriana ay tantely nosokafa' ny ny vaca  Dia tamy i Andriamamilaza niditra indray: « Handeha izahay fa hanao veloma, fa ny vary nao dia tsy hahazaka izahay hoy izy: fa tany tsy misy fiafarana ity, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay faran' ity  » – Ahoana izany fiteny nao » hoy ny zanakandriana : - « Tany tsy hisy fiafarany, hoy aho, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay farany ity, dia veloma, » huy izy  (2) Dia nieritrerira ny zanakandriana amy ny ity fiteny ny Andriamamila za  Dia nanao veloma: « Veloma, » hoy izy  Dia lasa nandeha Andriamamilaza, ka nenti ny indray ny tantely sy ny volotsangatsivaky: « Aiza ny lalana mankany Ambohimanga   » Dia iny mianavaratra iny, » hoy ny olona.

Nony tonga teny Ambohimanga izy: « Aiza ny trano ny Ramboasalama, » hoy izy ? Ary dia natoro ny olona: « Eroa ny trano ny, » hoy ny ny olona  « Misy olona mitady anao, Ramboasalama, » hoy y Tsindranolahy  « Olona avy aiza izany, » hoy Ramboasalama? «Olona hamangy anao, avy any amoron' Alamainty, » hoy izy  « Ampidiro ary, » hoy Ramboasalama  – Dia niditra Andriamamilaza, da niarahaba andRamboasalama: « Inona izato enti nao, » hoy Ramboasalama  - Tantely ireo sy volotsangantsivaky, » hoy izy  - «Tonga i kiaky fa vahiny izany, amaro vary tapa-bary, » hoy Ramboasalama Dia nankasitraka an dkamboasalama izy: « Dia hitsangantsangana kely hizaha tany », hoy izy .  Dia nivoaka izy  Dia navelany tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky. Dia tany kelikely, ka niditra, ka hita ny: fa tsy mba nahetsiketsi ny ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia hoy izy: « Handeha izahay fa tsy hahazaka ny vary nafatra nao, » hoy izy, – fa tany Antananarivo tamy ny Ranona zanakandriana tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy fantatr' izay faran' izao, hoy izy; - fa tany Ambohidratrimo tamy ny Ranona zanakandriana, hoy- izy : tany tsy hisy fiafarana, tantely afa-drakotra, tsy hita ko izay farany izany ; – ary nony mby eto amy nao, hoy izy: tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana, » Ahoana izany fiteny nao, Andriarnamilaza, » hoy Ramboasalama «Tamy Antananarivo izahay : tsy maharitra ny mahitsy, tany tsy hisy fiafara ko izay farany izao  Ary tamy oy Ranona eo Ambohidratrimo : tany tsy hisy fiafarana, hoy izy, tantely afa-drakotra ka tsy hita ko izay farany izao. Ary nony mby eto any nao izahay : tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana  » 

- «Raha manao izany hianao Andriamamilaza, efa hita ko izany fiteny nao izany Raha izaho koa no andriana, hoy Rarmboasakama, dia hatao ko santatry ny izao ambanilanitra rehetra izao hianao, hitondra tantely velondreny sy tsontsoraka sy volotsangantsivaky  Izao kosa  no raharaha ome ko anao  » Izao voalohany ny nahazoan' Andriamamilaza tantara tamy ny Andrianampoiimerina.

Ary manarakaraka izany, rehefa nampanjakaina Ramboasalamatsimarofy ka mbola eto Ambobimanga Andrianjafy, dia naneky ho ändRamboasalama Andriama milaza  Dia nankeroa Andcanovelona Ramboasalama ; nifanome fotoana vory Mandiavato ampahadiminy ipetrahany Andrianavalondambo, sy Andriamamilaza sy ay zana' ny sy ny zafy ny rehetra: dia nanome toky andRamboasalama Andrianavalondarmbo sy Andriamamilaza.  lzany indray nahazoany Zafiandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  Ary nanarakaraka izany, rehefa nanjaka Ramboasalama, dia Andriamamilaza nahatonga ny rano tsy dikain' amboa no lazai' ny sampy ho entin-dRamboasalama hamory tany sy ny fanjakana  Hoy ny sampy: « Alao ny rano tsy dikain' amboa, hatao sorona, sy hatao an-doha, ary ho sotroi nao Andrianampoinimerina  » Ary nihevitra izany ny vahoaka, ka tsy nisy nahazo hevitra. Ary Andriamamilaza nahazo hevitra izany: nalai ny ny volotsangana tsy vaky, dia nenti' ny tany ny zao.  Nony tonga tanmy ny Andrianampoinimerina, dia no tapahi' ny ny volotsangana: nisy rano.  Dia natao sorona iley rano, dia natao n' Andrianampoinimerina an-doha, dia no sotroi' ny, ary hoy izy: « Fa tonga nareo, Andriamamilaza, ny rano tsy dikain' amboa, fa ny vahoaka tsy nahita ; natao ko santatra hianareo, ka dia tsy ova ko izao narmbara ko anao, Andriamamilaza : mandrakizay antaranoana raha tera' ko koa no manjaka, santatra no anareo, a itoerany ny ala hianareo, ka dia ny volotsangana tsy vaky sy ay tsontsoraka sy ny tantelivelondreny no enti' nareo atao hasina ahy.  Ka raha mitondra zavatra hatao santatra Hianarco, dia ay volotsangana tsy vaky no voalohaay: fa nisehoaoy ny rano tsy dikain' amboa ny volotsangana tsy vaky, » hoy Andrianampoinimerina  -- Ary hoy Andriamamilaza : « Raha manao izany ny fiteny nao, Andıianampoinimerina, raha hanao trano hianao kosa dia izabay miantoka ny hazo  - Ary hoy Andrianampoinimerina : «Indry ny zafy nao ao Andranomalaza, dia ny amalona sy orana kosa no azy na mandro na mamora aho, izao hasoavana atao ko izao, » 

Ary nony tato aoriana indray, tamy ny Rabodolahy nikomy, tsy nety ho azy Andriamamilaza : « Mandrendrika anay i Rabodolahy, ka avy milaza amy nao, Andrianampoinimerina, aho, » hoy izy.  Dia faly Andrianamponimerina:« Mamy ko ny teny nao, hoy Andrianampoinimerina, tsy mba mena-maso n' olona hianao  raha manao ratsy Rabodolahy ia natosik' ao.  Atao ko Andria-mami -laza no anara' nao, fa nilaza tamy ko hianao, tsara ny filaza' nao tamy ko: dia atao ko hava' ko hianao ka ome' ko trano manara eo Anjohy hianao.  Ary ny nenti' nareo ny volotsangatsivaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny, tsy ova' ko zay.  Ary tsy ampanaovi ko na inona inona hianareo, apetra' ko amy ny volotsangana tsy vaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny.  Ary raha manao trano aho hianareo manantatra, fa ny vahoaka hiany no maka, » hoy Andrianampoinimerina.  Dia izao rehera izao no nahazoany Zafinandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimnerina.

  Ary ny trano manara, Andriamamilaza izy irery no manana eo Anjohy, ny soa natao ny, izao nahazoana trano manara; ary ny Zafianandriamanilaza tsy manana trano manara tsy akory : ny volotsangantsivaky sy ny tsontsoraka, sy ny tantelivelondreay, dia izao azy ambarak' izay, na iza na iza manjaka na iza manjaka.

Ary Anjohy sy Ankazondandy fanao atsimo sy avaratra izao no nitomboany ny Zafinandriamamilaza sy izao zanabohitra izao manaraka ny sisin' andrefana ny Analamainty, nony efa nandry ny tany sy ny fanjakana ka dia samy nonina amy ny izay tia' ny onenana.  Ary dia ireo no mitondra ny nentin' Andriamamilaza fa efa zana' ny aty aoriana, koa atao Zafinandriamamilaza no anarana.  Ary Zafinandriamamilaza kosa ny any Andranomalaza sy Ambohinorona sy manaraka ny Sahasarotra ny any andrefan' Andranomalaza sy ny avara' ny, izao no nama' ny mitondra ny nentindrazana, fa roa fonenana izao: andrefam-bohitra sy atsinanam-bohitra no itoerany ny izy roa tonta.

  Ary izao no nentindrazana fitondra ny Zafinandriamarny : 

Mitondra amalona velona hankao amy ny Andriamanjaka rah' amy ny Famorana.

Mitondra tantelivelondreny, enti' ny ho any amy ny andriana isan-taona amy ny Fandroana atao tatao anantarana ny taona.

Mitondra volotsangantsivaky fomba amy ny santatra, ary fitondra amy ny sampy mivoaka.

Mitondra tsontsoraka, fanao ny andriana amy ny saotra sy amy ny hasina sy amy ny sorona: « Hisorona' ko tsara izay atao, fa isorona' ko hianao tsontsoraka, » hoy ny andriana, ka ajoro amy ny andry avaratra ny tsontsoraka.

  Mitondra ramy (sahala amy ny emboka) atao jiro amy ny santatra, arehitra ka mazava tahaky ny jiro.

  Miambina Analatsara itoerany ny renitantely sy fangalana ny tantely velondreny entina ho any amy ny andriana isan-taona amy ný Fandroana.

Ary ny tsy atao ny: Tsy alam-bodihena, - tsy manao hazolava, tsy manao isanjato, tsy manao hadintany, tsy manao fefiloha ny vahoaka: fa raha vaky mba mamonjy ny rano vaky, na iza havanandriana raha tsy manao dia meloka.

  Manao azy ho andriana havanandriana; ary mifanao tsara va tompo ko e  samy izy hiany.

  Andriamamilaza no zafy n' Andriantsitako.  Any Vodivato atsinanan' Andrainarivo eo amoron' ala, ny nanjakan' Andriantsitako, nandimby azy Andriankeliladina, ary Andriamamilaza no zafy ny, hono  Andriantsitako nisehoana ka atao ko inona lahy?

   TSIO-DRANO, FOMBA FANAO NENTIN-DRAZANA AMY NY IZANY.  Ny tsiodrano tsy miala, na marary, na bevòka hiteraka, na hankany an-tafika, na hankany an-efitra...  tsy miala ny tsiodrano fa ao.  Hatr' amy ny ela nentindrazana ny tsiodrano, ka tsy hita izay niposahany; na ny mpanjaka mandimby na ny vahoaka, samy mitondra izany, fa lovantsofina tsy azo avela fa fitondra ny razana.  Ary ny tsiodrano natao ny razana ho zava-mahery.  Ny teny ny rai-aman-dreny tahaky ny tsipak' ombalahy : ka raha tsy mahavoa mahafanina, raha mahavoa mahafaty; fa raha omeny ny rai-aman-dreny tsiny tsy ho lasan-tsara tsy akory, ary raha omene' ny tsiodrano dia tsy maintsy ho tsara, f izy no rai-aınan-dreny niampofo sy nitaiza. 

Ary fomba fanao amy fitsiofan-drano : dia ny rano hiany no itsiofan-drano izay olona ho tsiofindrano, na dia rora aza no fanao ; mahazo rano, dia rafo, tsy mahazo rano dia rora.

Ary fomba fitsiofan-drano amy ny mpanjaka : dia ranomasina amy ny tandro-potsy no fanao, na izay zana' ny ko soavin-kanjaka, na ny ao an-kohona' ny afanana raha mandro, na ny zana' ny ho tsitsihina raha mamora...    dia rano masina no fanao.  Ary raha avy mamangy azy ny olon-tia' ny, dia mitsio-drano azy ny mpanjaka, na rano fotsiny, na rora, na vava hiany aza: « Dia mitsio-drano anao aho  mba ho tahin' Andriamanitra   hianao !»  Izany no solotsiodrano ny dia vava hiany aza.

  Ary ny vahoaka manao tsiodrano-vava hiany: « Dia mitsio-drano anao, manome vola kely anao; na dia variraiventy aza, tsiodrano tokoa, f izany tsiodrano izany no vola aman-karem-be omena : fa raha tsara tsiodrano, dia mahaleo mahalasa, fa ny voky tsy mahaleo ny tsaroana, fa ny tarehy tsy mahaleo ny fanahy.

  Raha amy ny tsiodrano ny mpanjaka hanendre' ny izay hampanjakaina : dia alaina hankeo amy ny mpanjaka izy.  Ary rehefa tonga eo izy, dia miteny ay mpanjaka, na ho ray na ho reny izay manjaka eo, dia manao hoe : « Hianao soavinkanjaka amy ny ity tany ity!  E ny hasina ny 12 nanjaka sy ny tendrombohitra 12!  E ny any Andrarankasina amy ny nisehoany ny sampy!   E Rafandrandava, Rafandrampohy !  soavin-kanjaka io hahaleo tany hahaleo fanjakana  ! »- Ary amy ny izany tsiofin-drano izy, dia rano voa hasina amy ny tandro-potsy no itsiofandrano azy.  Ny andriana mitana ny tandropotsy, izy mitsiodrano voalohany, vao manaraka izay lehibebe rehetra vavolombelona ao. Ary ny hevitr' izany, dia fanendrena sady fankatoavana izay handova ny fanjakana ka hampanjakaina. Ka raha efa niamboho ny andriana, dia izy iny ley voa tsiodrano ny andriana no aseho ka lazaina hanjaka.  Hoy ny lehibe: « Izy no hanjaka amy ny ity tany ity : f izy no soavin-kanjaka amy ny ity tany ity sady tsara tsiodrano ny andriana, ka lazaina amy nareo ambanilanitra  » - Ary rahefa voa laza ho mpanjaka izy, vao izay mively rano sy misotro vokaka sy milefon' omby ny ambanilanitra ; na misaona aza dia manao hiany  lasa niamboho ny andriana, dia atsangana izay handova fanjakana.

  Raha marary ny ray aman-dreny, dia mamory ny zana' ny sy ny hava' ny, dia mandidy harena mitsio-drano ny zana' ny, ka fomba izay raha misy ray marary fatratra.  Ary dia tsy tsio-drano vava foana, fa maka rano izy hitsiofan-drano ny zana ny, na amy ny zinga na amy ny lovia : dia mitsio-drano ny zana' ry izy tay ny, dia manao hoe  «Hahaleo hahalasana hianareo !Mba hifehy vazantany valo hianareo !  Mba hampanjaka ny mpanjaka !  Mba hahatana izay nentindrazana : na amy ny fanjakan' andriana, na amy ny fianakaviana, na amy ny fihavanana, na amy ny tany ipetrahana miara-monina atikitra, sy amy ny fokonolona, » hoy izy miantso ny zana' ny vory eo.  Izay no fototra ny fitsiofandrano atao ny ray ny.  Dia mamaly kosa ny zana' ny manao hoe: « Mba hirsio-drano anao ry kiaky, fa marary hianao.  Mba ho tahin' Andriamanitra hianao!  lzahay zanak'ao mba mitsiodrano anao kosa izahay zanak'ao!   (dia manao tsiodrano amy ny izay, ary hoy izy):Mba ho tahin' Andriamanitra !  mba hanaritra soa aman-tsara !  mba tsy harofy !  tsy harikoditra !  mba hangatsiatsiaka ! mba hanaranarana !  mba hifanantitra amy ny zanak' ao!   Mangataka amy n' Andriamanitra mba hanaretana ty ray nay ty izahay.»  Ary hoy ny ray ny ; « Ka tsy ho tana' nareo aho !  Lasan' Andriamanitra aho itikitra, ka tsy ho tana' nareo», hoy izy.   Raha vita iny dia miteny kosa ny zana' ny « Rehefa miteny izany hianao ry kiaky, aiza ny teny nao, fa marary hianao   aiza no mba handidia' nao ny fanana' nao, fandrao miady izahay zanak' ao, raha tsy voa didy nao ny fanana' nao. »  Ary dia mamaly ray ny manao hoe: « Dia ho didia' ko ny fanana' ko, rahefa manao izany hianareo.  Aza manome tsiny ahy hianareo, fa ho didia' ko ny fanana' ko, f aza manome tsiny ahy ny home' ko kely, f' atao ko arak' izay fitiava' nareo ahy. Ka misy eto izay naharitra soa tamy ko, aza fady   samy zanak'o hianareo   ka misy nahavita 'soa tamy ko, ka ome' ko betsaka.  K iny ome' ko betsaka, aza dia mifaly loatra ;ry izay home' ko kely, aza tezitra   Aza manome tsiny ahy   f arak' izay fitiava' nareo ahy ny hanomeza' ko anareo.  »  Dia manao tolotra izy.  Tsy misy zoky na zandry: f' izay tia azy no ome' ny betsaka; ary ny tsy tia azy, dia ome' ny hiany fa zanaka, f' arak' izay fitiavan' azy no anomeza' ny azy: « Ary raha vita ny tolotra ny fanana' ko, hoy izy, izay tsy lany ny ilevena' ko, dia miara misalahy hianareo  » Tahak' izany ny reny mitsio-drano ny zana' ny ary mandidy ny fanana' ny.  Ary raha vita ny didi-fananana, dia aloa ny zana' ny handova azy vola aman-karena, ny vola atao hasinandriana:  satria fa nahazo harena izao avy amy ny ray sy ny reny. &quot;Ary dia aloa ny zana&quot; ny koa vola atao orimbato ome' ny ireto havany tsy mba handova vola aman-karena, izay foy ny, na ho sikajy, na ho kirobo, na ho ariary    tsy misy didy, izay foy ny hiany, - ary miteny manao hoe: « Ny andova' nay ty vola ty, isika mianakavy vory etoana, dia atao orimbato ty amy ny iziy fananana voa didy ny kíaky izao: f indreo hianareo manatrika mahita izao andidiany ny kiaky 'zao ny fanana' ny efa voa tolotra ; samy manana izahay, na iny nome' ny betsaka na iny nome' ny kely, samy mifaly ny azy: f izao no nandidiany ny rai-aman-dreny azy  » – « Kanefa, hoy ray ny, mandidy aho k' izaho masimandidy ny ahy.  K' aza malahelo izay nome' ko kely, aza dia mifaly kosa izay nome' ko be, fa efa samy hita ko zao ny fanahy nareo sy efa hita nareo  Ka efa lasana ny  hasinandriana, sy ny orimbato, ka raha misy mamadika izao teny ko zao : miady amy ny àndriana, resea !  miady amim-bahoaka, aza mahazo rarina !  miorika, aza mahita !  mivalana, aza mahazo !  ary ny tsy mandaingia izao teny ko zaa, ka tsy mamadika izao didy ko zao tsy akory : mandraisa vonona : » Dia vita iny.

  Raha tsy marary aza ny rai-aman-dreny, dia angatahany ny zana' ny tsio-drano fa ny tsio drano zava-mahery : « Mangataka tsio-drano amy nao izaho zanak' ao, fa handeha, » hoy izy, na hankany an-tafika, na hivarotra, na hankany an' indrana, na ho aiza na ho aiza, ka mila toky amy oy tsio-drano zava-mahery.». Ary mamaly rai-aman-dreny: « Rahefa mangata-tsiodrano ny zanak' o, dia hitsio-drano azy aho. Dia họ tahin' Andriamanitra amy ny izay lalambe aleha ny  ! tsy harary  tsy hari koditra ! tsy ho azontsampona!  tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro!  ho tsara mandroso ho tsara miverina!  ho tonga soa amantsara!  »- Dia tsiofindrano ao an-jinga izy, na tsiofiņdrora fa samy izy avokoa.  Ka raha lasan-davitra ny zana' ny, ka olona nohafarana ao mangataka tsiodrano amy  ny rai-aman-dreny, dia  tsiodrano vava no atao, ary ampian-tsiodrano vola raha misy.

  Raha misy zavatra nahatezitra ray aman-dreny amy ay zana' ny, dia mitsotra ny zana' ny manao hoe: « Diso aho ry kiaki-amindrineny, mangata-tsiodrano amy nareo  » Dia miteny ray ny aman-dreniny hoe : « Raha mitsotra hianao anaka, dia mitsio-drano anao izahay: dıa hahaleo hahalasana hianao  ! tsy ho voa tsiny !  tsy ho voa fondro !» Dia maka rano izy hitsiofan-drano azy.

  Raha manala volonjaza, manangona ny mpianakavv rehetra ny tomponjaza, sy milaza any ny olona manodidina hoe: «Hanala volonjaza izahay, ka milaza any nareo.» Dia avy ny mpianakavy sy ny olona manodidina mitondra vola kely atao tsiodrano sy hasin-jaza: « Manațitra ay tsiodranonjaza izahay,» hoy izy « Dia misaotra anareo, hoy ny tomponjaza.  Mba manàna hianareo.   Efa misondrotra ny andro, dia hanala volo-njaza izahay  » Efa vory eo ny olona sy ny fomba rehetra : ao ny sahafa famekona sy ny ravin' akondro ; dia apetraka eo ambony ny sahafa ny ravin' akondro; dia asiana vary ny ravin' akondro: atao fito toko ny vary eo ambony ny sahafa ; dia didiana ny trafonkena atoko ambony ireo vary fito toko ireo.  Dia alaina iley velondraiamandreny hanety ay zaza kely: anetezana kely amy ny ankavia ny, dia ariana zay volo kely tahaky ny faditra; ary anetezana ny havanana, dia atokotoko amy ny ireo vary an-tsahafa.  Nony efa vita ireo dia mivavaka izy lehibe ao an-trano manao hoe: « Mba ho soa amantsara Andriamanitra andriananahary sy ny razana  ! tsy harikoditra  ! fa alam-bolo hifanantitra amy ny rai-amandreny ny zaza !  » Dia miangona izy ankizy rehetra sy izay ta-handrombaka koa eo andrefany ny 'andry afovoana no ipetrahany, fa ny zaza kely analam-bolo ao ampototr' andry no mipetraka : dia atao hoe Hàraka: dia mifarombaka ny olona. Ka atao lasany ny vehivavıy sasany ny sahafa, ka enti ny any an-trano ny; dia apetra' ny tsara eo andoha-fandriana itikitra, fa atao ny họe nahazo zaza izy  Ka tsy aterina izay sahafa, raha tsy hateloana; ka raha vangiana iley nahalasana sahafa, dia atao hoe arababa nahazo zaza.

  Ary nony vita ny farombaka, dia loarana ny vary ihinanany ny mpianakavy, ny any an-tsahafa efa nifarombahany; ary dia mba fabànan-trafonkena kely ny zaza kely analam-bolo  Dia heeezana ay zaza ; dia omena an-dray ny ny volo ny rehetra, ateli&quot; ny amy ny akondro ; ka raha tsy mahatelina izy, dia fonosimbilooa ka omena ny omby, fa tsy mba ariana foana ny volonjaza voalohany.  Rehefa nihinana ny olona, dia mankany an-tsaha izy rehetra : babena lamba landy ny zaza kely, ho entina hifarombaka fary na akondro vokatra, dia mirava.  lzany tsiodrano fanao amy ny fanalam-bolonjaza.

Ary fitsiofandrano fanao amy ny fampakarambady.  Nony tonga ny fotoan' ampakaram-bady noay efa tuteny ny mpikabary manolotra ny vodiondry, dia raisiny ny rainjaza ny vodiondry manao hoe: « Tsy hifaniho vintana izy roafa hifanambina  » Dia loarana ny vary, dia ampihinanina izy rehetra ao, ka vilia manga sy sotromainty no ihinanany ny mpanambady, atao hoe ho maintimolaly ho trarantitra. Nony efa nihinana, ny renin-jaza mitoetr' ampototr' andri-afovoany mitorotoro ravin'  akondro, atao hoe vady efa notorotoroadravina, zavatra efa vita, efa nahalany betsaka ka nifanėkena tsara.  Ary dia mitsangana ny rainjaza, dia maka rano, dia mitsiodrano azy mivady izy ray ny manao hoe: « Ffffo, ho soa ho tsara!  hifanantitra hianareo mivady !  hanan-jazalahy   hanan-jazavavy !  tsy hifaniho vintana fa hifanambina !  » Dia lasana ny mpanambady entiny ny mpaka sy ny havana rehetra sy ny mpanatitra andravehivavy.  Ary mbola ao am-pototr' andry afovoany ny reninjaza ambara-pahatafavoaka ny tanàna, atao hoe fandrao tsy mafy ny fanambadiana, raha ao anivelana ny tanàna izy vao miala eo ny reninjaza.  Ary ny zaza lasam-bady ka hamangy ny rai-aman-dreny, herinandro vao avy mamangy, mitondra vola na ho sikajy na ho kirobo, izay vola entina, ary hoy izy hoe : «Tonga izahay, ry kiaky sy neny . Akory hianareo manao ahoana hiany hianareo.  Ary mitondra vola ho enti-mamangy anareo, fa tsy arakaraka ny hafaliana ity vola enti' nay mamangy anareo ity : ho enti' nay mangataka zaza lahy zaza vavy. »  Ary dia faly ny rai-aman-dreny ny, ary hoy ny famaly ny : « Raha manao izany hianareo, ry zaza, dia faly izahay.» Ary dia alaina ny rano an-jinga, ary dia mankao anoloany ny raiamandreny izy mivady, ary dia tsiofi ny rano ny zana' ny: « Dia mahaleova mahalasàna ! Ffffo...  ho maro fara ho maro dimby !  hanan-jaza lahy hanan-jaza vavy!   hahaleo hahalasana Andriamanitra Andciananahary sy ny razana ! hifanantitra tsy hifaniho vintana !  » Izay indray tsiodrano atao ny raiamandreny, raha tonga avy mamangy azy ny zana' ny.

  Ary tsiodrano fomba fanao amy ny hiteraka, fa mafy ny mandoa olona tahaky ny miady basi-aman-defona, ho faty anio hiany ho velona anio hiany.  Dia vory eo ny havana sy ny vady sy ny zanaka sy ny rai-aman-dreny, sy izay ankizy ao an-trano.  Dia mitsio-drano ny hiteraka, ny rai-aman-dreny manao aloha, dia manaraka ny ao an-trano: alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny izy manao hoe : « Dia tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro !  na inom-bava na inona fanditra !  fa ny vava, tapaka koa fa tsy namana   ka izay vava diso, aza alai nao Andriamanitra ! fa niady hiany ary nifanditra hiany, ka ny tsiodrano zava-mahery.  Fa mandehana soa amantsara : na ho Rakoto na ho Ravao, dia mandehana soa amantsara, » hoy izy.  Ary raha efa vao mandeha, dia' sokafana ny lava-bary sy ny vodifahitra, dia avorimborina ny salaka, dia atsipy hihoatra ny trano atsipy avy atsinanana dia mankany andrefan-trano  ary miteny manao hoe: « Mandehana soa aman-tsara.  »

-Dia ho lasana ny zaza, ary ny zandry no sisa.  Dia manao fandatsahana ny mampivelona : alaina ny tanantanana sy ny nifinakanga, dia ampisotroina azy, dia lasana ny ahitra, dia afak' afo izy, dia atao hoe : «Arahaba nomen' Andriamanițra ny fara  » - Dia mamaly izy manao hoe: « Ela velona ela masina   mba manàna.  » Dia vita amy ny 'zay.  Ampandroina ny zaza amy ny rano matimaty.  Ary ny zaza raha teraka amy ny andro ratsy hifandratra amy ny ray amandreny, dia alam-bintana tsy hifaniho vintana amy ny ray ny sy ny reny.  Ary raha teraka vava alakaosy, misy ahoho' ny, ary misy apetra' ny ao anaty vavahady ka roahina ny omby betsaka : ka raha velona dia entina mody, ary raha maty dia alevina.

  Ary ny amy ny tsio-drano fomba ny miaramila mankany an-tafika, dia vao alaina ny mpianakavy sy ny havana: « Handeha aho hankany an-tafika ho any an kibo n' omby, ka mangata-tsiodrano amy nareo rai-aman-dreny sy vadi-amanjanaka  sy hianareo hava' ko rehetra.  »  Dia miteny ny havana sy ny mpianakavy sy ny rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka: « Raha handeha hianao, dia mandoa vola izahay, na dia variraiventy aza, dia akamba' nay amy ny tsiodrano  »  Dia alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny manao hoe: «Tsy ho voa tsiny ! tsy haratry ny an-tanan' olona tsy haratry ny an-tanan-tena  ! hiereny ny basi-aman defona ! ho tahin' Andriamanitra ! ho ela velona ho ela finaritra ! hahalavorary ny fanjakany ny Manjaka hahazoam-boninahitra !  » Miara-manao izany izy rehetra vory ao. Ary miteny indray ny rai-aman-dreny : «Tandremo ny fanjakan' Andriana, fa raha lavorary ny fanjakan' andriana aleha nao any, dia mandry izahay rai-aman dreny sy ny vadi-amanjanaka sy ny mpianakavy ; fa raha tsy lavorary ny fanjakan' andriana ka tsy mba mahaleo izay enti ny olona any, dia mandry tsirangaranga izahay rai-aman-dreny sy ny vadianan-janaka » Ary dia mamaly izy ary hoy ay famaly ny: « Matokia hianareo rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka, rahefa tsiofi' nareo rano aho, dia atao mandry ny fanjakana, amy ny izay aleha ny vahoaka : fa lehilahy navoak' areo rai-aman-dreny sy vadiamanjanaka; f'aza manana ahiahy hianareo : f' izay atao ny zana-bahoaka nba aleha ko, raha velona koa ny ai'ko  » Dia mifandray tanana, dia tsara mandroso tsara miverina izany no farany.

  Ary ny lehibe mitondra afika alai' ny andriana ho ao anaty Rova  Dia mandray ny rano masina ny mpanjaka, dia atao am-bava ny rano masioy itsiofan-drano ny Komandy, da ffo ary hoy izy: « Handeha hianareo hankany any ny fanjaka' ko :ka dia tsy ho voa tsiny  ! tsy ho voa fondro ! tsy haratra ny an-tànan' olona ary tsy haratra ny an-tànan-tena  fa mahaleova mahalasana  ! mahavità ny tany ko sy ny fanjaka' ko !  He ay hasina ny tany sy ny lanitra !  He ny hasina ny tendrombohitra 12, sy ny hasina ay sampy masina rehetra nampanjaka ahy !  tongava soa amantsara hianao  ! mahavità tany am-panjakana !  Ary izao no teny ome' ko anao, fa efa lehilahy tsara tsiodrano hianao : ny amy ny miaramila ko tandremo tsara ; ka raha miady ka tokony ho tsingy ka tsy afaka, aza ampiadiana ny miaramila ko fandrao be maty ; ary raha lava-bato ka tokony tsy ho afaka, aza ampiadina koa ny miaramila ko fandrao be maty.  Ary raha mafy ny mosary, mampitondra taratasy aty amy ko izaho tompo ny.

  Ary ny andro ome' ko anao, ome' ko ny andro 5 volana; ka raha misy tokony ho sitra-po, ka tokony hisy vohitra ho afak' ao na fanjakana ho vita nao, mampitondrà taratasy aty amy ko izaho tompo ny, na hasondrotra ny andro ome' ko anao 5 volana, na tsy hasondrotra fa ampodi ko hianareo.  »

Ary dia manome vola ny andriana.  Misy ome' ny A.  5000, ary misy ome' ny A.  3000, ary misy ome' ny A. 2000 -ny tafika sasany ; raha key ny miaramila mandeha, dia kely ny vatsy omeny; ary raha be ny miaramila, dia atao ny be ny vola vatsy ome' ny « Izao vatsy ome' ko, hitaiza ny miaramila ko izao ; ka raha mafy ny taona, ka tsitsi nao ío vatsy ome' ko itaizàna ny miaramila ko, koa tsisi nao fa tsy amidy nao haniny ny miaramila ko: dia atao ko mahadiso, koa milaza amy nao. »

Ary ny Komandy ome' ny andriana vola manokana, atao ny tsiodrano.  Ary dia nony vita iny, manome toky ny Komandy: « Matokia hianao, fa na hisondrotra aza ny tany na hietry aza ny lanitra, ka misy andevolahy mandà tompo, tsy avela nay tsy ho azo, fa matokia hianao Tompo ko, tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary: fa tsara tsiodrano ny andriana 12 nanjaka ho anao ny tany sy ay fanjakana, ka tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary, fa toky no ome nay anao, fa anao ny tany sy ny fanjakana, fa tsy mtba roa tompo ity tany. »

Ary amy ny ankizinolona alefa  ny tompo ny ho ambaniandro, dia tsiofin-drano izy.  Tsiodrano-vava aman-kasinandriana sy orimbato anaty ny vahoaka izany.  Angonina ny fokonolona, dia miteny ny tompo n' ankizy manao hoe: « Ho tsiofi&quot; ko rano ireto ankizy ko ireto, fa nanao soa tamy ko, atao ko ambaniandro, hoy izy, ka ambara ko amy nareo fokonolona.  Dia manatitra volatsivaky aho hanasin' andriana, ary manome ny orimbato nareo koa aho: dia olom-potsy n' andriana ireto, isan-jato isanarivo nareo  » Ary mamaly ny fokonolona : « Dia misaotra anao izahay, fa hianao mahalala ny soa atao ny olona, ka no tsiofi nao rano ho ambaniandro izy: ka faly izahay, fa nahazo namana, » hoy izy  - Ary miteny kosa ireto ankizy no tsiofin-drano manao hoe: « Misaotra anao tompo ko, hoy izy, noho izato soa natao nao anay, no tsiofi nao rano izahay ; matokia, izahay eto ho ray nao aman-dreny nao.  Ary matokia koa hianareo fokonolona : f izay fanompoan' andriana hatao na inona na inona, matokia hianareo f' atao nay tsy latsaka, fa manana namana hianareo manana anay, » hoy izy.  Ary ny ankizy alefa,dia manangana ny tompo ny ho žana' ny handova azy: « Na firy ny zanak' ay, hoy izy: raha manan-droa izahay, dia fahatelo ny izy ; raha manantelo izahay, dia fahefa' ny izy    na firy na firy ny zaza dia isa ny zaza izy. »  Dia miteny ny fokonolona : « Dia tsara izany, aza mianiho vintana hianareo  » Dia vita, dia mizara ny orimbato ny vahoaka; ary ny hasinandriana dia lasan' izay lehibe eo home' ny ny andriana.  Ary tsy misy rano itsiofandrano azy amy ny izany, fa ny hasinandriana sy ny orimbato ny vahoaka no fananarany ny tsiodrano : fa efa voa tsiodrano tokoa ley olona ho ambaniandro.

  Ary ny amy ny ranomasina an-tandro-potsy, dia tsy tapaka io rano io amy ny mpitahiry sampy ; ary fomba fanao ny mpitahiry sampy: dia afafy ny ny vahoaka manatona ao, na ny hankany an-tafika, na ny marary izao aretina rehetra izao, na ny tsy marary aza, na ny hiterahana &amp;...    Raha mangata-tsiodrano amy ny mpitahiry sampy ny olona, dia mitondra fitoventy sy voamena sy akoholahimena izy, ary hoy izy : « Mangataka tsiodrano izahay. »  Ary hoy ny mpitahiry sampy: « Efa tsara sikidy hianareo !&quot;  Ary miteny iretsy : « Eny tompo ko, tsara ny sikidy nay, aşai' ny mila tsiodrano amy ny sampy izahay  » Dia miteny ny mpitahiry sampy: « Rahefa tsara -ny sikidy nareo dia ome' ny tsiodrano hianareo, dia hahasoa anareo hahatsara anareo, hahazoam-bola hahazoam-pananana  » Ary dia avoaky ny mpitahiry sampy ny rano an-tandro-potsy, dia asai ny sotroina, dia afafy ny ny mangataka, ary manao hoe: « Masina hianao andriamanitra .» 

Ary indray raha mivoaka ny andriana, dia mivoaka ny sampy eo aloha ny andriana, dia mitondra rano an-tandro-potsy ny mpitahiry sampy: hanafana' ny ny lalambe, (indrindra ka izany hita rano lehibe dia afanana,) sy ny vahoaka, sy ny hanin-ko hanina, sy ny rano ho sotroina &amp;... dia anafana' ny ny zavatrandriana rehetra.

  Ary raha velona ny mpinona, dia ampandroina amy ny rano an-tandro-potsy sy ny tsiriry sy ny ahibita.  Dia ampandroina na ho alatsinainy na ho alarobia, andro mahery ny alatsinainy ary ny alarobia tsy miverina  Dia entina ny  rano an-tandro potsy, dia asiana tsiriry sy ahibita: dia afafy amy ny tena ny avy ninona, sy amy ny ialambe ; dia mandeha miakatra amy ny vohitra izy, dia arahabainy ny olona hoe: «Arahaba nomen' Andriarmanitra ny hitsy ny  » - Dia mamaly izy hoe : « Tsy hery fa hitsy y: fa raha zavatra tsy nanànana, raha alaina mora foana .»  Ary izy mitondra vonimboahirana atao ny hoe vony tsy azo n' afo, tohiziny ny tsontsoraka, famantarana ny mpinona; dia ihirana hoe: 

               E tonga e tonga!

                      Ny soa tsy mandaingia

                    E faly e ravo !

          Ny soa tsy mandaingia.

Dia amonoana omby hialan-doza : dia zaraina amy ny vahoaka ny ila n' omby, ary ny ila ny dia andoavan' olona vola atao hoe ty enti' nay mampandro azy, hoy ny olona mandoa ; dia homen-kena amy ny il' omby izay mandoa vola rehetra ; ary ny vodihena, amy ny andriandahy manozon-doha.  Ary ny hevitry ny anaovana ny rano an-tandro-potsy: dia entina mampandro azy fa naleha ny loza sy ny antambo, dia ampandroana azy, sy isoronana ny tsiriry sy ny ahibita ny tena ny rehetra. Ary ny hena atao hoe henandoza, ny mpiompy sampy sy ny andriana tsy mba homan' azy fa henandoza.

  Ary raha be ny aretina dia alainy Andrianamanjaka ny mpitahiry sampy rehetra: « lzao no anala' ko anareo: be ity ny aretina ka angony ny vahoaka ko ka afano  Fa ny fitahirizana ny sampy, anareo; kandrefa izaho no tompo ny, ka entina hahasoa ny fanjaka' ko ny sampy masina rehetra, ka afano ny vahoaka ko.  Angony amy ny isam-pirenena izao Merina 6 toko izao, ka tetezo, afano avokoa ny vahoaka ko; fa izaho tsy manam-bola be ome' ko ny ambaniandro, fa ny hevitra sy ny fanahy ko sy ny hery n' andriamanitra no enti ko hitsabo ny ambanilanitra.  Ka lazao ny ambaniandro izay fomba fanaova' nareo ny sampy, fandrao tsy mahafady ny fady ny lazai nareo ny ambaniandro, ka mainkia ho be marary ny olona, raha tsy voalaza nareo tsara ny fady ny tsy atao sy ny zavatra tsy hanina. »

Dia mandeha ny mpicahiry sampy rehetra.  Dia samy manafana amy ny isam pahenina, afànana amy ny rano masina an-tandro-potsy ny vahoaka. Ary ny sampy rehetra samy manana ny andro ny tia' ny anafanana ny vahoaka, fa tsy dia indray andro afanana tsy akory ny ambaniandro, fa samy manana ny andro tia' ny ny sampy rehetra.

  Ary nony voa afana ny vahoaka, dia manafana ny rano rehetra izy sy ny fantsakàna ny vahoaka : « Ary dia izao no lazai&quot; nay amy nareo: voa afana izay hianareo sy ny rano rehetra koa ny fantsakàna, aza vetavetaina : fandrao hianareo mpantsàka manavetaveta ny rano, fa efa nafanany ny sampy n' andriana ny rano, koa tandremo tsara fandrao manimba ny vahoaka raha otafady ny rano.» 

Ary nony voa kabary ny vahoaka, ary efa voa laza ny zavatra tsy atao sy ny zavatra tsy hanina, fa ny tongolo tsy hanina aloha tapa-bolana, sy ny hena ratsy, sy ny henan-doza ampakarana ny mpinona : « lzao no tsy hanina, ka lazaina amy nareo vahoaka.   Ary voa laza izao ny fady ny tsy hani nareo vahoaka ; ta tsy mandeha sitra-po izahay, fa navoaky ny mpanjaka anafana' nay anareo ambaniandro, ary dia hody izahay hilaza amy ny Andriamanjaka. »

Ary nony tonga aty amy ny Andriamanjaka, dia milaza ny nanafanana ny vahoaka izy mpitondra sampy rehetra: « Trarantitra hianao...  Dia voa afana ny vahoaka koa milaza amy nao izahay, Tompo ko »- Ary dia mankasitraka ny andriana: « Dia sitra' ko ary teli ko hianareo mpitahiry sampy rehetra.  Ary dia manasina ny sampy rehetra aho ome ko voahangimivady isany sampy, sy volahidivavamivady, sy ombimitrongiany isany sampy .Ary dia modia hianareo. Raha tonga amy nareo hianareo, dia amboary amy ny fanamboaran' azy ny sampy '»

Raha be ny aretina, aretina na inona na inona, dia avoaka hanafana to izany ny sampy rehetra, f' izao no fomba fanao amy ny fanjakana; azy ny vahoaka  fa izy nahavoriana ny tany amim-panjakana sy nahavitany any Merina avoaky ny Andriamanjaka izy hitsioodrano hahamboatra ny ambaniandro.

Ary ny maha-ranomasina ny rano an-tandro-potsy : dia atao amy ny tandropotsy ny rano, dia asiana fanazava (hazo izany), sy tongarivo mivady (vakana), sy vakantsileondoza mivady, sy vakamiarina mivady, sy ny sampy : alona ao izy rehetra amy ny rano an-tandropotsy, dia izao no anafânana ny zavatra  afanana rehetra.  Ary fanao ny mpitahiry sampy: dia ny ahibita sy ny tsiriry no aroboka amy ny rano an-tandropotsy, dia afafy ny izay afanana rehetra.</text>
      <sha1>lq6tc8t834idyukts1uhut72zax03wr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147125</id>
      <parentid>1147124</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Nanampy lahatsoratra</comment>
      <origin>1147125</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145493" sha1="cmxeoeboum9qsp8g4ipat9qkpxwtdjs" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY ====

==== N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.

== II.ANDRIAMPONIMERINA TEO ANTANANARIVO. ==
  '''NY NATERA' NY; MIADY AMY NY ANDRIAMBELOMASINA; MOSARIBE, MIAMBOHO NY ANDRIANA ; TENY NAPETR' NY.''' Ny nanjakan' Andriamponimeri na nandimby an' Andrianjakanavalomandimby teto Antananarivo  Andriamponime rina vadindRamanantsalarazaka niteraka an' Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery  Ary Ramananimerina vavy tokan' Andriamponimerina niteraka an' Andrianambotsimarofy.

  Nampakaran' Andriamponimerina any Tsimitovizaka lohölonv nv Sakalava Andriambelornasina, hananika an' Ambohimanga, ka resy Sakalava.  Ary nampaka ran' Andriambelomasina any Lakambato loholony ny Sakalava hananika an' Tanamalaza.

  Ary dia niseho ny mosary be mavo vava zokiny; tsy nisy vary, ny voa ny tsy nisy veny ny, ary avoko no hadi ny olona ; ary nony mihady iny ny olona, dia mary ny sasany eo am-pihadiany ny avoko, ka tsy mahazo fa osa  Ary ny mosary ata hoe mavovava : fa ny okbna tsy homamn-bary, avoko ny hani ny olona, ary hani-manta tsy mahandry masaka : ary dia miova ny tarehy ny olona, miova ny vava ny, ka efa mavomavo tsy homam-ba ry: izao no anaovan' azy hoe mavovava Ary be mary ny olona amy ny izany.

Ary ny mosary atao hoe zokiny sy zandriny: misy aloha sy aoriana. Ny zoky ny: mafy iny, be maty ny olona amy ny tsy fisian-kanina, ny hanina iadiana. Ary avy indray tato aoriana ny zandry ny  mahalankalana ny faty fa efa misimisy ny hanina namoa indray ny vary  ary dia nisy ho vidiny ny olona, ary dia tapa-bary no ariary  mbola mavovava ny olona tamy ny zao. Ary tamy ny mosary be mavovava zoky ny tsy misy vary, fa kits ika ka afenina, iadiana raha misy mahita ; alina no mahandro tsy mahandro andro, raha miraraka ny fofo ny, dia iadiana raha reny antoandro ny fofona  a leo ny maty to' izay tsy hahazo, lamba mena no entina amidy vary ka tsy mahazo ohatrinona aza  afenina no fivarotana fa tsy sahay asehoseho.

  Ary taminy mosaribe mavovava zokiny, dia niamboho Andriamponimerina; Antananarivo eo an-Tranofitomiandalana izy no milevina.

Ary ny teny napetrak' Andriamponimerina: Andrianamboatsimarofy no mandimby azy roa lahy (Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery) eo Antananarivo. 

== III.  ANDRIAMANANIMERINA TEO AMBOHIDRATRIMO. ==
NY NATERA' NY. Ny nanjakan' Andriamananimerina nandimby an' Andriantri monibemihisatra teo Ambuhidratrimo  Andriamananimerina vadindRamorabe niteraka: an' Andriantomponimerina, sy Andriantomponimarovatana, sy Andrianavalona, sy Rabelanonana, sy Rabodofilankanina vavy tokana.

Andriamananimerina no narmpakatra, any Lakambatao sakalava, teo Valokianja no nitoerany Lakambato,  hananikia an' Ambohimasina, ka tsy tratra ny olona teo Ambohimasina, fa nandositra alina izy.

MITSIO-DRANO ANDRAMBOASALAMA RAMORABE. Niaingia i Ramblasalamatsimarofy nisambotra vola venty tamy ny sakaiza ny  ho entina hamangy andRamorabe, reny be ny: ary io vola io namidy tantely eram-bata sy patsa an karon-kely ; ary nandeha izy nankany Ambohidratrimo itoerandRamorabe. Ary nony tonga tao ambavahady andrefandRova, dia nampilaza ny Tandapa izy hoe: « Lazao amy ny  Andriana : Misy olona hamangy anao, Tompo ko, hony  »-Dia nampanao sikidy i Ramorabe a misy olona hamangy, ary dia tsara sikidy ley olona  Ary nony ela vao niverina ny fiteny ny, dia nampilaza indray Rarmboasalama hoe: « Ley zanak' ao avy any Bersimisatra, hono, hamangy anao  » « Eny, hoy ny Andriana, asaovy miditra izy  » - Ary amaly oy Tandapa hoe: «Tsy manan-damba izy, Tompo ko, ka he  ireto zanak' ao ireto mahamenatra azy  » --Ary hoy Ramorabe : « Inona ny lamba ny   » « Lamba jabo maloto, » hoy ny Tandapa  - Ary dia hoy Ramorabe tamy ny vady ny: « Aiz' aty ny laimba nao sy ny salaka nao »  Dia nentiny ny Tandapa tamy ny Ramboasalama ny lamba sy ny salaka ndRalehilahy vadindRamo rabe, dia no tafi ny sy nisalaka' ny ka vao niditra izy.  Ary nony tonga teo ambaravarana, dia nampandroso azy izay rehetra tao an-trano tahaky efa no tendren' Andriama nitra hanjaka izy, ka nanoa azy na dia nv zana-dRamorabe aza, Ary Ramorabe naka ley rano tamatazana ny andriana avy mamangy, dia no fafaza ny intelo izy vao nampandrosoi ny : « Manodidina ny trano, » hoy Ramorabe  Ary nony teo amy ny andry afovoany i Ramboasalama, dia hoy ny andriana : « Mijanòna kely », dia no tsiofin-drano izy.  Dia nasain' andriana hankamy ny andry avaratra, dia fafaza' ny iley rano indray izy ; dia vao nasai ny mipetraka tery avara-patana; ary nony efa nipetraka izy dia niarahaba andriana ; ary hoy Ramorabe tamy ny Tandapa : « Amonoy vorona ny zanak' o, fa noana ka reraka, ary eto atonoy eto imaso' ko. »  Ary nony voa tono dia ome' ny andRamboasalama Ary tezitra ny zana' ny rehetra manao hoe: « lzy efa manana any Betsimisatra, ka dia ome' nao aty indray.  K' inona no mba ho anay ? Dia Ra-morabe tsy laingia tokoa ny anara' nao  » - Ary hoy no navaly ny Ramorabe : « Ka atao nareo ahoana re anaka   vintana ho azy sy anjara ho azy  » Ary nony efa tapitra nihinana ka hariva ny andro, dia nasain' andriana nitoetra tany Ambohidratrimo i Ramboasalama , ary teo andrefandrova avara-bavahady no nanamboarana ny trano ny.  Ary nony tapitra ny ha hoy izy  « Handeha hody » Nalahelo i Ramorabe, dia hitsio-dra hoe: « Mahaleova   mahalasàna ry Kioto! ho tahiny ny Raza' ntsika anie hianao!&quot;

No soritan-dRamorabe ny fanorona itsiofa' ny rano azy : « Hianao am-poi-be ny Merina, hoy izy: hahaleo hahalàsana! tsy hamono olo-mahitsy! tsy helohiny ny olona tsy meloka ! »

Ary nasandra-ny Ramorabe amy- ny- tamana Ramboasalama, ary nivavaka Ramboasalama rehefa nasandra-dRamorabe eo : « Ary mivavaka aho, Ramorabe, fa  foinao tsara tsiodrano nao ny filanjana  » « Fiara manko, hoy Ramorabe, ho enti' itana ny fanjakana  ho anao ny rany sy ny fanjakana, ka atao ko tsara no ho anao   rehetra izao haneky hanatona a nao avokoa ao 1imanga fa eo no lahy ny tany, eo o hatoniny ny izao ambanila nitra izao ,» hoy Ramorabe.Dia nody Ramboasalama.  

Ary nony onga any Ambohimanga izy, ley vola venty no sambori ny tamy ny sakaiza ny dia aloa ny farantsa, ka nanao hoe: « Misaotra anao aho ta manan a tokoa aho, fa manan' anao aho ; nahavonjy ahy tamy ny sarotra hianao, ka  ny anaovan-tsoa ahazoana fankasitraha na : ka dia indry ny vola farantsa solombola. Ary io lehilahy io no ho isa ny 42 lahy hampanjaka azy, ka hatao ny ho lehibe y fanjaka' ny koa. 

AMPANEKY NY ANTEHIROKA HAMPANJAKA ANDRAMBOASALAMA I RAMORABE  Ary miantso an' Antehiroka i Ramorabe ka niteny nanao hoe: « Avia eo Antehiroka, ry zana-dahy, raifozabe, ry ombalahy ny vavy antitra   Iza no hampanjakaina ?  » - Ary dia niteny Antehiroka, hoy izy: « Izay tsiofi nao rano  » hoy Ramorabe : « Raha tsy hanova ny teny ko hianareo, dia izao no teny ko a ko amy nareo dia Imboasalama no soavi ko hanjaka  » Ary namaly iroka : « Tsy marova ny teny nao izahay  » – Ary hoy Ramorabe: « Raha tsy a ny teny ko hianareo, dia tsy ova' ko ny nenti-ndraza nareo  » Ary dia Ina andRamboasakama Ramahajanga lehibe ny Antehiroka ka niteny nanao « Arahaba anao no soavin-kanjaka  » Ka niarina tao Ambohimanga izy injaka andRamboasalama  

NY NANOKOANDRAMORABE ANY MAROVATANA.  NanokoandRamorabe any atana : Andriantomponimerina, teo Ambohidratrimo ; Andriantomponimarova eo Ambohipiara ; Andrianavalona teo Ambohitrinimanjaka ; Andriambelano teo Ambohimanoa: Ary indro kosa ndriambelo zanak' areo efa-daby, hoy mandimby anareo.

ANDRIAMAMILAZA SY RAMBOASALAMA. Ary hoy mpitantara aty avaratra ny izany andro izany  nandeha  hono, Andriamamilaza avy any amoron' Inty, hanatona ny zanakandriana any Antananarivo sy Ambohidratrimo sy himanga, hamangy azy.  Ary nitondrany tsontsoraka sy volotsangantsivaky sy tantelivelondreny; izany no natao santatra ho enti ny hamangy ireo zanakandriana - nefa tsy home' ny ireo, fa nenti ny hitsapa azy, fa lehilahy mpihevitra izy hono, 

Ary voalohany nankany Antananarivo hamangy andR...   Nony tonga teo : « Aiza no ndR, » hoy izy   « Aroana, hoy ny olona, ny trano ny.»   Dia nandeha,  dia nankao an-trano ny: « Haodihavdy tompo ko e ! »- « Haodiana !  mandrosoa &quot;eo mitady ahy. Dia nandroso Andriamamilaza dią niarahaba ny andriana, dia nenty ny antelıvelondreny sy ny volotsangantsivaky sy ny; oraka niarak amy ny, napetra ny tao an-trano : « Ho aiza hianareo  » hoy ny andriana   - Ary namaly Andriamamilaza « Hamangy anao izahay fa izato enti' nareo hamangy ahy   »- Tsy nitondra na inona na inona fa hamangy fotsiny, fa avy any amoron' ala izahay.» Dia nilaozan'Andriamamilaza ny  zanakandriana, nilaozana nivoaka kelikely hizaha ny toetry ny tany. Ary nony tonga  avy nizaha tany Andriamamilaza : dia tsy ao ny tsontsoraka. Dia natolotry ny vary, ary  nisaotra i Andriamamilaza : « T'sy hahazaka ny vary, handeha izahay,hoy izy : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, » hoy izy  - Ahoana angea izaay fiteny nao » hoy ny zanakandriana  « Handeha izahay, fa veloma : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy hita ko izay farany ity, fa tany sy hisy fiafarana  » Dia nieritreritra ny zanakandriana  Dia lasana Andriamamilaza, nanao hoe: « Aiza n lalana mankany Ambohidrarrimo  » « Iny manaraka ny fefiloha iny » hoy olona.  Dia lasana Andriamamilaza nitondra ny vołotsangantsivaky sy ny tantelivelondreny.

Nony tonga teny Ambohidratrimo « Aiza ny trano ny R  zanakandriana ? »

« lo ny trano ny » hoy ny okona « Misy olona mirady anao, hoy ny Tsindranolathy– Avy aiza izany mitady ahy izany  » « Avy any amoron' ala, » hoy Andriamamilaza « Ka haninona no mankaty arniko » hoy ny zanakandriana .

« Hamangy anao », hoy izy  « Mandrosoa ary midir' aty an-trano, raha mamangv ahv  » Dia niditra izy - « Inona izato enti nareo, » hoy ny zanakandriana   -« Tantely ireo sy volotsangana tsy vaky » hoy izy  « Hanango nana vary fa vahiny izany, » hoy ny zanakandriana  Nony taf angona ny vary, dıa misaotrai Andriamamilaza tsy nety nitondra : « Dia hivoabuka 'hitsangana aho, » hoy izy  Dia navela ny tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia nivoaka izy  Tany kelikely izy  Ary nony efa nivoaka ii Andriamamilaza dia no zahany ny zanakandriana ay tantely nosokafa' ny ny vaca  Dia tamy i Andriamamilaza niditra indray: « Handeha izahay fa hanao veloma, fa ny vary nao dia tsy hahazaka izahay hoy izy: fa tany tsy misy fiafarana ity, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay faran' ity  » – Ahoana izany fiteny nao » hoy ny zanakandriana : - « Tany tsy hisy fiafarany, hoy aho, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay farany ity, dia veloma, » huy izy  (2) Dia nieritrerira ny zanakandriana amy ny ity fiteny ny Andriamamila za  Dia nanao veloma: « Veloma, » hoy izy  Dia lasa nandeha Andriamamilaza, ka nenti ny indray ny tantely sy ny volotsangatsivaky: « Aiza ny lalana mankany Ambohimanga   » Dia iny mianavaratra iny, » hoy ny olona.

Nony tonga teny Ambohimanga izy: « Aiza ny trano ny Ramboasalama, » hoy izy ? Ary dia natoro ny olona: « Eroa ny trano ny, » hoy ny ny olona  « Misy olona mitady anao, Ramboasalama, » hoy y Tsindranolahy  « Olona avy aiza izany, » hoy Ramboasalama? «Olona hamangy anao, avy any amoron' Alamainty, » hoy izy  « Ampidiro ary, » hoy Ramboasalama  – Dia niditra Andriamamilaza, da niarahaba andRamboasalama: « Inona izato enti nao, » hoy Ramboasalama  - Tantely ireo sy volotsangantsivaky, » hoy izy  - «Tonga i kiaky fa vahiny izany, amaro vary tapa-bary, » hoy Ramboasalama Dia nankasitraka an dkamboasalama izy: « Dia hitsangantsangana kely hizaha tany », hoy izy .  Dia nivoaka izy  Dia navelany tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky. Dia tany kelikely, ka niditra, ka hita ny: fa tsy mba nahetsiketsi ny ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia hoy izy: « Handeha izahay fa tsy hahazaka ny vary nafatra nao, » hoy izy, – fa tany Antananarivo tamy ny Ranona zanakandriana tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy fantatr' izay faran' izao, hoy izy; - fa tany Ambohidratrimo tamy ny Ranona zanakandriana, hoy- izy : tany tsy hisy fiafarana, tantely afa-drakotra, tsy hita ko izay farany izany ; – ary nony mby eto amy nao, hoy izy: tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana, » Ahoana izany fiteny nao, Andriarnamilaza, » hoy Ramboasalama «Tamy Antananarivo izahay : tsy maharitra ny mahitsy, tany tsy hisy fiafara ko izay farany izao  Ary tamy oy Ranona eo Ambohidratrimo : tany tsy hisy fiafarana, hoy izy, tantely afa-drakotra ka tsy hita ko izay farany izao. Ary nony mby eto any nao izahay : tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana  » 

- «Raha manao izany hianao Andriamamilaza, efa hita ko izany fiteny nao izany Raha izaho koa no andriana, hoy Rarmboasakama, dia hatao ko santatry ny izao ambanilanitra rehetra izao hianao, hitondra tantely velondreny sy tsontsoraka sy volotsangantsivaky  Izao kosa  no raharaha ome ko anao  » Izao voalohany ny nahazoan' Andriamamilaza tantara tamy ny Andrianampoiimerina.

Ary manarakaraka izany, rehefa nampanjakaina Ramboasalamatsimarofy ka mbola eto Ambobimanga Andrianjafy, dia naneky ho ändRamboasalama Andriama milaza  Dia nankeroa Andcanovelona Ramboasalama ; nifanome fotoana vory Mandiavato ampahadiminy ipetrahany Andrianavalondambo, sy Andriamamilaza sy ay zana' ny sy ny zafy ny rehetra: dia nanome toky andRamboasalama Andrianavalondarmbo sy Andriamamilaza.  lzany indray nahazoany Zafiandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  Ary nanarakaraka izany, rehefa nanjaka Ramboasalama, dia Andriamamilaza nahatonga ny rano tsy dikain' amboa no lazai' ny sampy ho entin-dRamboasalama hamory tany sy ny fanjakana  Hoy ny sampy: « Alao ny rano tsy dikain' amboa, hatao sorona, sy hatao an-doha, ary ho sotroi nao Andrianampoinimerina  » Ary nihevitra izany ny vahoaka, ka tsy nisy nahazo hevitra. Ary Andriamamilaza nahazo hevitra izany: nalai ny ny volotsangana tsy vaky, dia nenti' ny tany ny zao.  Nony tonga tanmy ny Andrianampoinimerina, dia no tapahi' ny ny volotsangana: nisy rano.  Dia natao sorona iley rano, dia natao n' Andrianampoinimerina an-doha, dia no sotroi' ny, ary hoy izy: « Fa tonga nareo, Andriamamilaza, ny rano tsy dikain' amboa, fa ny vahoaka tsy nahita ; natao ko santatra hianareo, ka dia tsy ova ko izao narmbara ko anao, Andriamamilaza : mandrakizay antaranoana raha tera' ko koa no manjaka, santatra no anareo, a itoerany ny ala hianareo, ka dia ny volotsangana tsy vaky sy ay tsontsoraka sy ny tantelivelondreny no enti' nareo atao hasina ahy.  Ka raha mitondra zavatra hatao santatra Hianarco, dia ay volotsangana tsy vaky no voalohaay: fa nisehoaoy ny rano tsy dikain' amboa ny volotsangana tsy vaky, » hoy Andrianampoinimerina  -- Ary hoy Andriamamilaza : « Raha manao izany ny fiteny nao, Andıianampoinimerina, raha hanao trano hianao kosa dia izabay miantoka ny hazo  - Ary hoy Andrianampoinimerina : «Indry ny zafy nao ao Andranomalaza, dia ny amalona sy orana kosa no azy na mandro na mamora aho, izao hasoavana atao ko izao, » 

Ary nony tato aoriana indray, tamy ny Rabodolahy nikomy, tsy nety ho azy Andriamamilaza : « Mandrendrika anay i Rabodolahy, ka avy milaza amy nao, Andrianampoinimerina, aho, » hoy izy.  Dia faly Andrianamponimerina:« Mamy ko ny teny nao, hoy Andrianampoinimerina, tsy mba mena-maso n' olona hianao  raha manao ratsy Rabodolahy ia natosik' ao.  Atao ko Andria-mami -laza no anara' nao, fa nilaza tamy ko hianao, tsara ny filaza' nao tamy ko: dia atao ko hava' ko hianao ka ome' ko trano manara eo Anjohy hianao.  Ary ny nenti' nareo ny volotsangatsivaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny, tsy ova' ko zay.  Ary tsy ampanaovi ko na inona inona hianareo, apetra' ko amy ny volotsangana tsy vaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny.  Ary raha manao trano aho hianareo manantatra, fa ny vahoaka hiany no maka, » hoy Andrianampoinimerina.  Dia izao rehera izao no nahazoany Zafinandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimnerina.

  Ary ny trano manara, Andriamamilaza izy irery no manana eo Anjohy, ny soa natao ny, izao nahazoana trano manara; ary ny Zafianandriamanilaza tsy manana trano manara tsy akory : ny volotsangantsivaky sy ny tsontsoraka, sy ny tantelivelondreay, dia izao azy ambarak' izay, na iza na iza manjaka na iza manjaka.

Ary Anjohy sy Ankazondandy fanao atsimo sy avaratra izao no nitomboany ny Zafinandriamamilaza sy izao zanabohitra izao manaraka ny sisin' andrefana ny Analamainty, nony efa nandry ny tany sy ny fanjakana ka dia samy nonina amy ny izay tia' ny onenana.  Ary dia ireo no mitondra ny nentin' Andriamamilaza fa efa zana' ny aty aoriana, koa atao Zafinandriamamilaza no anarana.  Ary Zafinandriamamilaza kosa ny any Andranomalaza sy Ambohinorona sy manaraka ny Sahasarotra ny any andrefan' Andranomalaza sy ny avara' ny, izao no nama' ny mitondra ny nentindrazana, fa roa fonenana izao: andrefam-bohitra sy atsinanam-bohitra no itoerany ny izy roa tonta.

  Ary izao no nentindrazana fitondra ny Zafinandriamarny : 

Mitondra amalona velona hankao amy ny Andriamanjaka rah' amy ny Famorana.

Mitondra tantelivelondreny, enti' ny ho any amy ny andriana isan-taona amy ny Fandroana atao tatao anantarana ny taona.

Mitondra volotsangantsivaky fomba amy ny santatra, ary fitondra amy ny sampy mivoaka.

Mitondra tsontsoraka, fanao ny andriana amy ny saotra sy amy ny hasina sy amy ny sorona: « Hisorona' ko tsara izay atao, fa isorona' ko hianao tsontsoraka, » hoy ny andriana, ka ajoro amy ny andry avaratra ny tsontsoraka.

  Mitondra ramy (sahala amy ny emboka) atao jiro amy ny santatra, arehitra ka mazava tahaky ny jiro.

  Miambina Analatsara itoerany ny renitantely sy fangalana ny tantely velondreny entina ho any amy ny andriana isan-taona amy ný Fandroana.

Ary ny tsy atao ny: Tsy alam-bodihena, - tsy manao hazolava, tsy manao isanjato, tsy manao hadintany, tsy manao fefiloha ny vahoaka: fa raha vaky mba mamonjy ny rano vaky, na iza havanandriana raha tsy manao dia meloka.

  Manao azy ho andriana havanandriana; ary mifanao tsara va tompo ko e  samy izy hiany.

  Andriamamilaza no zafy n' Andriantsitako.  Any Vodivato atsinanan' Andrainarivo eo amoron' ala, ny nanjakan' Andriantsitako, nandimby azy Andriankeliladina, ary Andriamamilaza no zafy ny, hono  Andriantsitako nisehoana ka atao ko inona lahy?

   TSIO-DRANO, FOMBA FANAO NENTIN-DRAZANA AMY NY IZANY.  Ny tsiodrano tsy miala, na marary, na bevòka hiteraka, na hankany an-tafika, na hankany an-efitra...  tsy miala ny tsiodrano fa ao.  Hatr' amy ny ela nentindrazana ny tsiodrano, ka tsy hita izay niposahany; na ny mpanjaka mandimby na ny vahoaka, samy mitondra izany, fa lovantsofina tsy azo avela fa fitondra ny razana.  Ary ny tsiodrano natao ny razana ho zava-mahery.  Ny teny ny rai-aman-dreny tahaky ny tsipak' ombalahy : ka raha tsy mahavoa mahafanina, raha mahavoa mahafaty; fa raha omeny ny rai-aman-dreny tsiny tsy ho lasan-tsara tsy akory, ary raha omene' ny tsiodrano dia tsy maintsy ho tsara, f izy no rai-aınan-dreny niampofo sy nitaiza. 

Ary fomba fanao amy fitsiofan-drano : dia ny rano hiany no itsiofan-drano izay olona ho tsiofindrano, na dia rora aza no fanao ; mahazo rano, dia rafo, tsy mahazo rano dia rora.

Ary fomba fitsiofan-drano amy ny mpanjaka : dia ranomasina amy ny tandro-potsy no fanao, na izay zana' ny ko soavin-kanjaka, na ny ao an-kohona' ny afanana raha mandro, na ny zana' ny ho tsitsihina raha mamora...    dia rano masina no fanao.  Ary raha avy mamangy azy ny olon-tia' ny, dia mitsio-drano azy ny mpanjaka, na rano fotsiny, na rora, na vava hiany aza: « Dia mitsio-drano anao aho  mba ho tahin' Andriamanitra   hianao !»  Izany no solotsiodrano ny dia vava hiany aza.

  Ary ny vahoaka manao tsiodrano-vava hiany: « Dia mitsio-drano anao, manome vola kely anao; na dia variraiventy aza, tsiodrano tokoa, f izany tsiodrano izany no vola aman-karem-be omena : fa raha tsara tsiodrano, dia mahaleo mahalasa, fa ny voky tsy mahaleo ny tsaroana, fa ny tarehy tsy mahaleo ny fanahy.

  Raha amy ny tsiodrano ny mpanjaka hanendre' ny izay hampanjakaina : dia alaina hankeo amy ny mpanjaka izy.  Ary rehefa tonga eo izy, dia miteny ay mpanjaka, na ho ray na ho reny izay manjaka eo, dia manao hoe : « Hianao soavinkanjaka amy ny ity tany ity!  E ny hasina ny 12 nanjaka sy ny tendrombohitra 12!  E ny any Andrarankasina amy ny nisehoany ny sampy!   E Rafandrandava, Rafandrampohy !  soavin-kanjaka io hahaleo tany hahaleo fanjakana  ! »- Ary amy ny izany tsiofin-drano izy, dia rano voa hasina amy ny tandro-potsy no itsiofandrano azy.  Ny andriana mitana ny tandropotsy, izy mitsiodrano voalohany, vao manaraka izay lehibebe rehetra vavolombelona ao. Ary ny hevitr' izany, dia fanendrena sady fankatoavana izay handova ny fanjakana ka hampanjakaina. Ka raha efa niamboho ny andriana, dia izy iny ley voa tsiodrano ny andriana no aseho ka lazaina hanjaka.  Hoy ny lehibe: « Izy no hanjaka amy ny ity tany ity : f izy no soavin-kanjaka amy ny ity tany ity sady tsara tsiodrano ny andriana, ka lazaina amy nareo ambanilanitra  » - Ary rahefa voa laza ho mpanjaka izy, vao izay mively rano sy misotro vokaka sy milefon' omby ny ambanilanitra ; na misaona aza dia manao hiany  lasa niamboho ny andriana, dia atsangana izay handova fanjakana.

  Raha marary ny ray aman-dreny, dia mamory ny zana' ny sy ny hava' ny, dia mandidy harena mitsio-drano ny zana' ny, ka fomba izay raha misy ray marary fatratra.  Ary dia tsy tsio-drano vava foana, fa maka rano izy hitsiofan-drano ny zana ny, na amy ny zinga na amy ny lovia : dia mitsio-drano ny zana' ry izy tay ny, dia manao hoe  «Hahaleo hahalasana hianareo !Mba hifehy vazantany valo hianareo !  Mba hampanjaka ny mpanjaka !  Mba hahatana izay nentindrazana : na amy ny fanjakan' andriana, na amy ny fianakaviana, na amy ny fihavanana, na amy ny tany ipetrahana miara-monina atikitra, sy amy ny fokonolona, » hoy izy miantso ny zana' ny vory eo.  Izay no fototra ny fitsiofandrano atao ny ray ny.  Dia mamaly kosa ny zana' ny manao hoe: « Mba hirsio-drano anao ry kiaky, fa marary hianao.  Mba ho tahin' Andriamanitra hianao!  lzahay zanak'ao mba mitsiodrano anao kosa izahay zanak'ao!   (dia manao tsiodrano amy ny izay, ary hoy izy):Mba ho tahin' Andriamanitra !  mba hanaritra soa aman-tsara !  mba tsy harofy !  tsy harikoditra !  mba hangatsiatsiaka ! mba hanaranarana !  mba hifanantitra amy ny zanak' ao!   Mangataka amy n' Andriamanitra mba hanaretana ty ray nay ty izahay.»  Ary hoy ny ray ny ; « Ka tsy ho tana' nareo aho !  Lasan' Andriamanitra aho itikitra, ka tsy ho tana' nareo», hoy izy.   Raha vita iny dia miteny kosa ny zana' ny « Rehefa miteny izany hianao ry kiaky, aiza ny teny nao, fa marary hianao   aiza no mba handidia' nao ny fanana' nao, fandrao miady izahay zanak' ao, raha tsy voa didy nao ny fanana' nao. »  Ary dia mamaly ray ny manao hoe: « Dia ho didia' ko ny fanana' ko, rahefa manao izany hianareo.  Aza manome tsiny ahy hianareo, fa ho didia' ko ny fanana' ko, f aza manome tsiny ahy ny home' ko kely, f' atao ko arak' izay fitiava' nareo ahy. Ka misy eto izay naharitra soa tamy ko, aza fady   samy zanak'o hianareo   ka misy nahavita 'soa tamy ko, ka ome' ko betsaka.  K iny ome' ko betsaka, aza dia mifaly loatra ;ry izay home' ko kely, aza tezitra   Aza manome tsiny ahy   f arak' izay fitiava' nareo ahy ny hanomeza' ko anareo.  »  Dia manao tolotra izy.  Tsy misy zoky na zandry: f' izay tia azy no ome' ny betsaka; ary ny tsy tia azy, dia ome' ny hiany fa zanaka, f' arak' izay fitiavan' azy no anomeza' ny azy: « Ary raha vita ny tolotra ny fanana' ko, hoy izy, izay tsy lany ny ilevena' ko, dia miara misalahy hianareo  » Tahak' izany ny reny mitsio-drano ny zana' ny ary mandidy ny fanana' ny.  Ary raha vita ny didi-fananana, dia aloa ny zana' ny handova azy vola aman-karena, ny vola atao hasinandriana:  satria fa nahazo harena izao avy amy ny ray sy ny reny. &quot;Ary dia aloa ny zana&quot; ny koa vola atao orimbato ome' ny ireto havany tsy mba handova vola aman-karena, izay foy ny, na ho sikajy, na ho kirobo, na ho ariary    tsy misy didy, izay foy ny hiany, - ary miteny manao hoe: « Ny andova' nay ty vola ty, isika mianakavy vory etoana, dia atao orimbato ty amy ny iziy fananana voa didy ny kíaky izao: f indreo hianareo manatrika mahita izao andidiany ny kiaky 'zao ny fanana' ny efa voa tolotra ; samy manana izahay, na iny nome' ny betsaka na iny nome' ny kely, samy mifaly ny azy: f izao no nandidiany ny rai-aman-dreny azy  » – « Kanefa, hoy ray ny, mandidy aho k' izaho masimandidy ny ahy.  K' aza malahelo izay nome' ko kely, aza dia mifaly kosa izay nome' ko be, fa efa samy hita ko zao ny fanahy nareo sy efa hita nareo  Ka efa lasana ny  hasinandriana, sy ny orimbato, ka raha misy mamadika izao teny ko zao : miady amy ny àndriana, resea !  miady amim-bahoaka, aza mahazo rarina !  miorika, aza mahita !  mivalana, aza mahazo !  ary ny tsy mandaingia izao teny ko zaa, ka tsy mamadika izao didy ko zao tsy akory : mandraisa vonona : » Dia vita iny.

  Raha tsy marary aza ny rai-aman-dreny, dia angatahany ny zana' ny tsio-drano fa ny tsio drano zava-mahery : « Mangataka tsio-drano amy nao izaho zanak' ao, fa handeha, » hoy izy, na hankany an-tafika, na hivarotra, na hankany an' indrana, na ho aiza na ho aiza, ka mila toky amy oy tsio-drano zava-mahery.». Ary mamaly rai-aman-dreny: « Rahefa mangata-tsiodrano ny zanak' o, dia hitsio-drano azy aho. Dia họ tahin' Andriamanitra amy ny izay lalambe aleha ny  ! tsy harary  tsy hari koditra ! tsy ho azontsampona!  tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro!  ho tsara mandroso ho tsara miverina!  ho tonga soa amantsara!  »- Dia tsiofindrano ao an-jinga izy, na tsiofiņdrora fa samy izy avokoa.  Ka raha lasan-davitra ny zana' ny, ka olona nohafarana ao mangataka tsiodrano amy  ny rai-aman-dreny, dia  tsiodrano vava no atao, ary ampian-tsiodrano vola raha misy.

  Raha misy zavatra nahatezitra ray aman-dreny amy ay zana' ny, dia mitsotra ny zana' ny manao hoe: « Diso aho ry kiaki-amindrineny, mangata-tsiodrano amy nareo  » Dia miteny ray ny aman-dreniny hoe : « Raha mitsotra hianao anaka, dia mitsio-drano anao izahay: dıa hahaleo hahalasana hianao  ! tsy ho voa tsiny !  tsy ho voa fondro !» Dia maka rano izy hitsiofan-drano azy.

  Raha manala volonjaza, manangona ny mpianakavv rehetra ny tomponjaza, sy milaza any ny olona manodidina hoe: «Hanala volonjaza izahay, ka milaza any nareo.» Dia avy ny mpianakavy sy ny olona manodidina mitondra vola kely atao tsiodrano sy hasin-jaza: « Manațitra ay tsiodranonjaza izahay,» hoy izy « Dia misaotra anareo, hoy ny tomponjaza.  Mba manàna hianareo.   Efa misondrotra ny andro, dia hanala volo-njaza izahay  » Efa vory eo ny olona sy ny fomba rehetra : ao ny sahafa famekona sy ny ravin' akondro ; dia apetraka eo ambony ny sahafa ny ravin' akondro; dia asiana vary ny ravin' akondro: atao fito toko ny vary eo ambony ny sahafa ; dia didiana ny trafonkena atoko ambony ireo vary fito toko ireo.  Dia alaina iley velondraiamandreny hanety ay zaza kely: anetezana kely amy ny ankavia ny, dia ariana zay volo kely tahaky ny faditra; ary anetezana ny havanana, dia atokotoko amy ny ireo vary an-tsahafa.  Nony efa vita ireo dia mivavaka izy lehibe ao an-trano manao hoe: « Mba ho soa amantsara Andriamanitra andriananahary sy ny razana  ! tsy harikoditra  ! fa alam-bolo hifanantitra amy ny rai-amandreny ny zaza !  » Dia miangona izy ankizy rehetra sy izay ta-handrombaka koa eo andrefany ny 'andry afovoana no ipetrahany, fa ny zaza kely analam-bolo ao ampototr' andry no mipetraka : dia atao hoe Hàraka: dia mifarombaka ny olona. Ka atao lasany ny vehivavıy sasany ny sahafa, ka enti ny any an-trano ny; dia apetra' ny tsara eo andoha-fandriana itikitra, fa atao ny họe nahazo zaza izy  Ka tsy aterina izay sahafa, raha tsy hateloana; ka raha vangiana iley nahalasana sahafa, dia atao hoe arababa nahazo zaza.

  Ary nony vita ny farombaka, dia loarana ny vary ihinanany ny mpianakavy, ny any an-tsahafa efa nifarombahany; ary dia mba fabànan-trafonkena kely ny zaza kely analam-bolo  Dia heeezana ay zaza ; dia omena an-dray ny ny volo ny rehetra, ateli&quot; ny amy ny akondro ; ka raha tsy mahatelina izy, dia fonosimbilooa ka omena ny omby, fa tsy mba ariana foana ny volonjaza voalohany.  Rehefa nihinana ny olona, dia mankany an-tsaha izy rehetra : babena lamba landy ny zaza kely, ho entina hifarombaka fary na akondro vokatra, dia mirava.  lzany tsiodrano fanao amy ny fanalam-bolonjaza.

Ary fitsiofandrano fanao amy ny fampakarambady.  Nony tonga ny fotoan' ampakaram-bady noay efa tuteny ny mpikabary manolotra ny vodiondry, dia raisiny ny rainjaza ny vodiondry manao hoe: « Tsy hifaniho vintana izy roafa hifanambina  » Dia loarana ny vary, dia ampihinanina izy rehetra ao, ka vilia manga sy sotromainty no ihinanany ny mpanambady, atao hoe ho maintimolaly ho trarantitra. Nony efa nihinana, ny renin-jaza mitoetr' ampototr' andri-afovoany mitorotoro ravin'  akondro, atao hoe vady efa notorotoroadravina, zavatra efa vita, efa nahalany betsaka ka nifanėkena tsara.  Ary dia mitsangana ny rainjaza, dia maka rano, dia mitsiodrano azy mivady izy ray ny manao hoe: « Ffffo, ho soa ho tsara!  hifanantitra hianareo mivady !  hanan-jazalahy   hanan-jazavavy !  tsy hifaniho vintana fa hifanambina !  » Dia lasana ny mpanambady entiny ny mpaka sy ny havana rehetra sy ny mpanatitra andravehivavy.  Ary mbola ao am-pototr' andry afovoany ny reninjaza ambara-pahatafavoaka ny tanàna, atao hoe fandrao tsy mafy ny fanambadiana, raha ao anivelana ny tanàna izy vao miala eo ny reninjaza.  Ary ny zaza lasam-bady ka hamangy ny rai-aman-dreny, herinandro vao avy mamangy, mitondra vola na ho sikajy na ho kirobo, izay vola entina, ary hoy izy hoe : «Tonga izahay, ry kiaky sy neny . Akory hianareo manao ahoana hiany hianareo.  Ary mitondra vola ho enti-mamangy anareo, fa tsy arakaraka ny hafaliana ity vola enti' nay mamangy anareo ity : ho enti' nay mangataka zaza lahy zaza vavy. »  Ary dia faly ny rai-aman-dreny ny, ary hoy ny famaly ny : « Raha manao izany hianareo, ry zaza, dia faly izahay.» Ary dia alaina ny rano an-jinga, ary dia mankao anoloany ny raiamandreny izy mivady, ary dia tsiofi ny rano ny zana' ny: « Dia mahaleova mahalasàna ! Ffffo...  ho maro fara ho maro dimby !  hanan-jaza lahy hanan-jaza vavy!   hahaleo hahalasana Andriamanitra Andciananahary sy ny razana ! hifanantitra tsy hifaniho vintana !  » Izay indray tsiodrano atao ny raiamandreny, raha tonga avy mamangy azy ny zana' ny.

  Ary tsiodrano fomba fanao amy ny hiteraka, fa mafy ny mandoa olona tahaky ny miady basi-aman-defona, ho faty anio hiany ho velona anio hiany.  Dia vory eo ny havana sy ny vady sy ny zanaka sy ny rai-aman-dreny, sy izay ankizy ao an-trano.  Dia mitsio-drano ny hiteraka, ny rai-aman-dreny manao aloha, dia manaraka ny ao an-trano: alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny izy manao hoe : « Dia tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro !  na inom-bava na inona fanditra !  fa ny vava, tapaka koa fa tsy namana   ka izay vava diso, aza alai nao Andriamanitra ! fa niady hiany ary nifanditra hiany, ka ny tsiodrano zava-mahery.  Fa mandehana soa amantsara : na ho Rakoto na ho Ravao, dia mandehana soa amantsara, » hoy izy.  Ary raha efa vao mandeha, dia' sokafana ny lava-bary sy ny vodifahitra, dia avorimborina ny salaka, dia atsipy hihoatra ny trano atsipy avy atsinanana dia mankany andrefan-trano  ary miteny manao hoe: « Mandehana soa aman-tsara.  »

-Dia ho lasana ny zaza, ary ny zandry no sisa.  Dia manao fandatsahana ny mampivelona : alaina ny tanantanana sy ny nifinakanga, dia ampisotroina azy, dia lasana ny ahitra, dia afak' afo izy, dia atao hoe : «Arahaba nomen' Andriamanițra ny fara  » - Dia mamaly izy manao hoe: « Ela velona ela masina   mba manàna.  » Dia vita amy ny 'zay.  Ampandroina ny zaza amy ny rano matimaty.  Ary ny zaza raha teraka amy ny andro ratsy hifandratra amy ny ray amandreny, dia alam-bintana tsy hifaniho vintana amy ny ray ny sy ny reny.  Ary raha teraka vava alakaosy, misy ahoho' ny, ary misy apetra' ny ao anaty vavahady ka roahina ny omby betsaka : ka raha velona dia entina mody, ary raha maty dia alevina.

  Ary ny amy ny tsio-drano fomba ny miaramila mankany an-tafika, dia vao alaina ny mpianakavy sy ny havana: « Handeha aho hankany an-tafika ho any an kibo n' omby, ka mangata-tsiodrano amy nareo rai-aman-dreny sy vadi-amanjanaka  sy hianareo hava' ko rehetra.  »  Dia miteny ny havana sy ny mpianakavy sy ny rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka: « Raha handeha hianao, dia mandoa vola izahay, na dia variraiventy aza, dia akamba' nay amy ny tsiodrano  »  Dia alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny manao hoe: «Tsy ho voa tsiny ! tsy haratry ny an-tanan' olona tsy haratry ny an-tanan-tena  ! hiereny ny basi-aman defona ! ho tahin' Andriamanitra ! ho ela velona ho ela finaritra ! hahalavorary ny fanjakany ny Manjaka hahazoam-boninahitra !  » Miara-manao izany izy rehetra vory ao. Ary miteny indray ny rai-aman-dreny : «Tandremo ny fanjakan' Andriana, fa raha lavorary ny fanjakan' andriana aleha nao any, dia mandry izahay rai-aman dreny sy ny vadi-amanjanaka sy ny mpianakavy ; fa raha tsy lavorary ny fanjakan' andriana ka tsy mba mahaleo izay enti ny olona any, dia mandry tsirangaranga izahay rai-aman-dreny sy ny vadianan-janaka » Ary dia mamaly izy ary hoy ay famaly ny: « Matokia hianareo rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka, rahefa tsiofi' nareo rano aho, dia atao mandry ny fanjakana, amy ny izay aleha ny vahoaka : fa lehilahy navoak' areo rai-aman-dreny sy vadiamanjanaka; f'aza manana ahiahy hianareo : f' izay atao ny zana-bahoaka nba aleha ko, raha velona koa ny ai'ko  » Dia mifandray tanana, dia tsara mandroso tsara miverina izany no farany.

  Ary ny lehibe mitondra afika alai' ny andriana ho ao anaty Rova  Dia mandray ny rano masina ny mpanjaka, dia atao am-bava ny rano masioy itsiofan-drano ny Komandy, da ffo ary hoy izy: « Handeha hianareo hankany any ny fanjaka' ko :ka dia tsy ho voa tsiny  ! tsy ho voa fondro ! tsy haratra ny an-tànan' olona ary tsy haratra ny an-tànan-tena  fa mahaleova mahalasana  ! mahavità ny tany ko sy ny fanjaka' ko !  He ay hasina ny tany sy ny lanitra !  He ny hasina ny tendrombohitra 12, sy ny hasina ay sampy masina rehetra nampanjaka ahy !  tongava soa amantsara hianao  ! mahavità tany am-panjakana !  Ary izao no teny ome' ko anao, fa efa lehilahy tsara tsiodrano hianao : ny amy ny miaramila ko tandremo tsara ; ka raha miady ka tokony ho tsingy ka tsy afaka, aza ampiadiana ny miaramila ko fandrao be maty ; ary raha lava-bato ka tokony tsy ho afaka, aza ampiadina koa ny miaramila ko fandrao be maty.  Ary raha mafy ny mosary, mampitondra taratasy aty amy ko izaho tompo ny.

  Ary ny andro ome' ko anao, ome' ko ny andro 5 volana; ka raha misy tokony ho sitra-po, ka tokony hisy vohitra ho afak' ao na fanjakana ho vita nao, mampitondrà taratasy aty amy ko izaho tompo ny, na hasondrotra ny andro ome' ko anao 5 volana, na tsy hasondrotra fa ampodi ko hianareo.  »

Ary dia manome vola ny andriana.  Misy ome' ny A.  5000, ary misy ome' ny A.  3000, ary misy ome' ny A. 2000 -ny tafika sasany ; raha key ny miaramila mandeha, dia kely ny vatsy omeny; ary raha be ny miaramila, dia atao ny be ny vola vatsy ome' ny « Izao vatsy ome' ko, hitaiza ny miaramila ko izao ; ka raha mafy ny taona, ka tsitsi nao ío vatsy ome' ko itaizàna ny miaramila ko, koa tsisi nao fa tsy amidy nao haniny ny miaramila ko: dia atao ko mahadiso, koa milaza amy nao. »

Ary ny Komandy ome' ny andriana vola manokana, atao ny tsiodrano.  Ary dia nony vita iny, manome toky ny Komandy: « Matokia hianao, fa na hisondrotra aza ny tany na hietry aza ny lanitra, ka misy andevolahy mandà tompo, tsy avela nay tsy ho azo, fa matokia hianao Tompo ko, tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary: fa tsara tsiodrano ny andriana 12 nanjaka ho anao ny tany sy ay fanjakana, ka tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary, fa toky no ome nay anao, fa anao ny tany sy ny fanjakana, fa tsy mtba roa tompo ity tany. »

Ary amy ny ankizinolona alefa  ny tompo ny ho ambaniandro, dia tsiofin-drano izy.  Tsiodrano-vava aman-kasinandriana sy orimbato anaty ny vahoaka izany.  Angonina ny fokonolona, dia miteny ny tompo n' ankizy manao hoe: « Ho tsiofi&quot; ko rano ireto ankizy ko ireto, fa nanao soa tamy ko, atao ko ambaniandro, hoy izy, ka ambara ko amy nareo fokonolona.  Dia manatitra volatsivaky aho hanasin' andriana, ary manome ny orimbato nareo koa aho: dia olom-potsy n' andriana ireto, isan-jato isanarivo nareo  » Ary mamaly ny fokonolona : « Dia misaotra anao izahay, fa hianao mahalala ny soa atao ny olona, ka no tsiofi nao rano ho ambaniandro izy: ka faly izahay, fa nahazo namana, » hoy izy  - Ary miteny kosa ireto ankizy no tsiofin-drano manao hoe: « Misaotra anao tompo ko, hoy izy, noho izato soa natao nao anay, no tsiofi nao rano izahay ; matokia, izahay eto ho ray nao aman-dreny nao.  Ary matokia koa hianareo fokonolona : f izay fanompoan' andriana hatao na inona na inona, matokia hianareo f' atao nay tsy latsaka, fa manana namana hianareo manana anay, » hoy izy.  Ary ny ankizy alefa,dia manangana ny tompo ny ho žana' ny handova azy: « Na firy ny zanak' ay, hoy izy: raha manan-droa izahay, dia fahatelo ny izy ; raha manantelo izahay, dia fahefa' ny izy    na firy na firy ny zaza dia isa ny zaza izy. »  Dia miteny ny fokonolona : « Dia tsara izany, aza mianiho vintana hianareo  » Dia vita, dia mizara ny orimbato ny vahoaka; ary ny hasinandriana dia lasan' izay lehibe eo home' ny ny andriana.  Ary tsy misy rano itsiofandrano azy amy ny izany, fa ny hasinandriana sy ny orimbato ny vahoaka no fananarany ny tsiodrano : fa efa voa tsiodrano tokoa ley olona ho ambaniandro.

  Ary ny amy ny ranomasina an-tandro-potsy, dia tsy tapaka io rano io amy ny mpitahiry sampy ; ary fomba fanao ny mpitahiry sampy: dia afafy ny ny vahoaka manatona ao, na ny hankany an-tafika, na ny marary izao aretina rehetra izao, na ny tsy marary aza, na ny hiterahana &amp;...    Raha mangata-tsiodrano amy ny mpitahiry sampy ny olona, dia mitondra fitoventy sy voamena sy akoholahimena izy, ary hoy izy : « Mangataka tsiodrano izahay. »  Ary hoy ny mpitahiry sampy: « Efa tsara sikidy hianareo !&quot;  Ary miteny iretsy : « Eny tompo ko, tsara ny sikidy nay, aşai' ny mila tsiodrano amy ny sampy izahay  » Dia miteny ny mpitahiry sampy: « Rahefa tsara -ny sikidy nareo dia ome' ny tsiodrano hianareo, dia hahasoa anareo hahatsara anareo, hahazoam-bola hahazoam-pananana  » Ary dia avoaky ny mpitahiry sampy ny rano an-tandro-potsy, dia asai ny sotroina, dia afafy ny ny mangataka, ary manao hoe: « Masina hianao andriamanitra .» 

Ary indray raha mivoaka ny andriana, dia mivoaka ny sampy eo aloha ny andriana, dia mitondra rano an-tandro-potsy ny mpitahiry sampy: hanafana' ny ny lalambe, (indrindra ka izany hita rano lehibe dia afanana,) sy ny vahoaka, sy ny hanin-ko hanina, sy ny rano ho sotroina &amp;... dia anafana' ny ny zavatrandriana rehetra.

  Ary raha velona ny mpinona, dia ampandroina amy ny rano an-tandro-potsy sy ny tsiriry sy ny ahibita.  Dia ampandroina na ho alatsinainy na ho alarobia, andro mahery ny alatsinainy ary ny alarobia tsy miverina  Dia entina ny  rano an-tandro potsy, dia asiana tsiriry sy ahibita: dia afafy amy ny tena ny avy ninona, sy amy ny ialambe ; dia mandeha miakatra amy ny vohitra izy, dia arahabainy ny olona hoe: «Arahaba nomen' Andriarmanitra ny hitsy ny  » - Dia mamaly izy hoe : « Tsy hery fa hitsy y: fa raha zavatra tsy nanànana, raha alaina mora foana .»  Ary izy mitondra vonimboahirana atao ny hoe vony tsy azo n' afo, tohiziny ny tsontsoraka, famantarana ny mpinona; dia ihirana hoe: 

               E tonga e tonga!

                      Ny soa tsy mandaingia

                    E faly e ravo !

          Ny soa tsy mandaingia.

Dia amonoana omby hialan-doza : dia zaraina amy ny vahoaka ny ila n' omby, ary ny ila ny dia andoavan' olona vola atao hoe ty enti' nay mampandro azy, hoy ny olona mandoa ; dia homen-kena amy ny il' omby izay mandoa vola rehetra ; ary ny vodihena, amy ny andriandahy manozon-doha.  Ary ny hevitry ny anaovana ny rano an-tandro-potsy: dia entina mampandro azy fa naleha ny loza sy ny antambo, dia ampandroana azy, sy isoronana ny tsiriry sy ny ahibita ny tena ny rehetra. Ary ny hena atao hoe henandoza, ny mpiompy sampy sy ny andriana tsy mba homan' azy fa henandoza.

  Ary raha be ny aretina dia alainy Andrianamanjaka ny mpitahiry sampy rehetra: « lzao no anala' ko anareo: be ity ny aretina ka angony ny vahoaka ko ka afano  Fa ny fitahirizana ny sampy, anareo; kandrefa izaho no tompo ny, ka entina hahasoa ny fanjaka' ko ny sampy masina rehetra, ka afano ny vahoaka ko.  Angony amy ny isam-pirenena izao Merina 6 toko izao, ka tetezo, afano avokoa ny vahoaka ko; fa izaho tsy manam-bola be ome' ko ny ambaniandro, fa ny hevitra sy ny fanahy ko sy ny hery n' andriamanitra no enti ko hitsabo ny ambanilanitra.  Ka lazao ny ambaniandro izay fomba fanaova' nareo ny sampy, fandrao tsy mahafady ny fady ny lazai nareo ny ambaniandro, ka mainkia ho be marary ny olona, raha tsy voalaza nareo tsara ny fady ny tsy atao sy ny zavatra tsy hanina. »

Dia mandeha ny mpicahiry sampy rehetra.  Dia samy manafana amy ny isam pahenina, afànana amy ny rano masina an-tandro-potsy ny vahoaka. Ary ny sampy rehetra samy manana ny andro ny tia' ny anafanana ny vahoaka, fa tsy dia indray andro afanana tsy akory ny ambaniandro, fa samy manana ny andro tia' ny ny sampy rehetra.

  Ary nony voa afana ny vahoaka, dia manafana ny rano rehetra izy sy ny fantsakàna ny vahoaka : « Ary dia izao no lazai&quot; nay amy nareo: voa afana izay hianareo sy ny rano rehetra koa ny fantsakàna, aza vetavetaina : fandrao hianareo mpantsàka manavetaveta ny rano, fa efa nafanany ny sampy n' andriana ny rano, koa tandremo tsara fandrao manimba ny vahoaka raha otafady ny rano.» 

Ary nony voa kabary ny vahoaka, ary efa voa laza ny zavatra tsy atao sy ny zavatra tsy hanina, fa ny tongolo tsy hanina aloha tapa-bolana, sy ny hena ratsy, sy ny henan-doza ampakarana ny mpinona : « lzao no tsy hanina, ka lazaina amy nareo vahoaka.   Ary voa laza izao ny fady ny tsy hani nareo vahoaka ; ta tsy mandeha sitra-po izahay, fa navoaky ny mpanjaka anafana' nay anareo ambaniandro, ary dia hody izahay hilaza amy ny Andriamanjaka. »

Ary nony tonga aty amy ny Andriamanjaka, dia milaza ny nanafanana ny vahoaka izy mpitondra sampy rehetra: « Trarantitra hianao...  Dia voa afana ny vahoaka koa milaza amy nao izahay, Tompo ko »- Ary dia mankasitraka ny andriana: « Dia sitra' ko ary teli ko hianareo mpitahiry sampy rehetra.  Ary dia manasina ny sampy rehetra aho ome ko voahangimivady isany sampy, sy volahidivavamivady, sy ombimitrongiany isany sampy .Ary dia modia hianareo. Raha tonga amy nareo hianareo, dia amboary amy ny fanamboaran' azy ny sampy '»

Raha be ny aretina, aretina na inona na inona, dia avoaka hanafana to izany ny sampy rehetra, f' izao no fomba fanao amy ny fanjakana; azy ny vahoaka  fa izy nahavoriana ny tany amim-panjakana sy nahavitany any Merina avoaky ny Andriamanjaka izy hitsioodrano hahamboatra ny ambaniandro.

Ary ny maha-ranomasina ny rano an-tandro-potsy : dia atao amy ny tandropotsy ny rano, dia asiana fanazava (hazo izany), sy tongarivo mivady (vakana), sy vakantsileondoza mivady, sy vakamiarina mivady, sy ny sampy : alona ao izy rehetra amy ny rano an-tandropotsy, dia izao no anafânana ny zavatra  afanana rehetra.  Ary fanao ny mpitahiry sampy: dia ny ahibita sy ny tsiriry no aroboka amy ny rano an-tandropotsy, dia afafy ny izay afanana rehetra.

== IV.  NY AMY NY AMBOHITRABIBY SY ANDRIANAVALONDAMBOZAFY. ==
  Ny amy ny Andrianavalondambozafy (zafy n' Andriamasinavalona,) tsy nanjaka izy, fa lasan' Andriantsimitoviaminandriana ny fanjakana any Ambohitrabiby.  Fa tsy nesorin' Andriambelomasina amy ny vodivona Andrianavalondambo, fa napetra' ny amy ny fahadimy ny Mandiavato ; ary ny zana' ny Andrianavalondambo, nandimby azy nitondra ny ampahadimy ny Mandiavato : dia Ambohimandroso, dia Ankazobe, dia Ambodiala, dia Ambohimahavelona, dia Ambohimiadana, dia Andranovelona, ary Ambohidralambo ny ila ny; zay no itoeran' Andrianavalondambo sy ny nama' ny.

  Ary Andrianavalondambozafy niteraka: an' Andrianavalonjokiny, sy Andriana valonjandriny, sy Faralahimbao.  Any Andranovelona avaratr' Ambohitrabiby ao atsinanany Baka ny itoera' ay izy 3 lahy.  Ary izy 3 lahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  SOA NATAO NY 1ZY 3, LAHY (tamy ny Andrianampoinimerina, fa mbola nanjaka tao Ambohimanga Andrianjafy, dia nanatona andRamboasalama izy 3 lahy, dia nanome toky azy.  Ary dia nirahin-dRamboasalama izy 3 lahy: « Ampanekeo i Zafinandriamamy, dia mampandry tsara any Mandiavato, hoy Ramboasalama, fa vodivona ipetraha' nareo  » Ary dia nạmpaneky any Zafinandriamamy izy 3 lahy, ary dia nampandri' ay tsara i Mandiavato.  Ary nony efa naneky ireo, dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy, nanao hoe: «Dia mandry Mandiavato sy maneky Zafinandriamamy, k' izay andro hisehoa' nao amy ny  » Ary hoy Ramboasala ma: « Izaho hilaza amy nareo ny andro iavia' ko amy nareo; ataovy tsara ny raharaha nareo. »  Ary nony nahare izao Andrianjafy, dia tezitra izy nanao hoe: « Raha izy 3 lahy ireo sy ny vady ny aman-jana' ny, ho tetehi' ko ambany ny zaza am-bohoka.»  Ary dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy : « Tahak' izao no teny n' Andrianjafy ka milaza amy nao izahay.  Ary dia niteny Ramboasalama : « Dia toky no ome' ko anareo, hoy izy, hatao ko maty andro velona alina hianareo ; ary dia indro ho avy amy nareo aho, fa ataovy tsara izay hahatana' nareo ay ai' nareo. » Ary dia nanao lavaka lehibe izy 3 lahy téo an-tanàna (Andranovelona) itoera' ny : raha antoandro niery an' Andrianjafy, fa tadiavi ny ho vonoina.  

Ary dia naniraka Ramboasalama tamy ny izy 3 lahy : « Dia ho avy aho amy ny alakamisy, fa dia ataovy vory ny olona » hoy izy.  Ary dia tonga Ramboasalama tamy ny andro alakamisy.  Ary dia no vori ny izy 3 lahy ny tao atsinanan' Andranovelona amy ny lohasaha, Mandiavato sy Zafinandriamamy ; dia tonga Ramboasalama tao fa vory ny olona.  Ary dia nitaingina ambony vato Ramboasalama, ary dia nanome toky ny vahoaka, Mandiavato sy Zafinandriamamy: « Matokia hianareo, hoy izy.  Ary indreo kosa izy 3 lahy, fa re ko ny teny ny kiaky Andrianjafy, ka ny amy ny izy 3 lahy tadiavina ho vonoina : ka atao ko maty andro ka velona alina.  Ary ity vato ity, Ambato-nanjakana no atao ko anarana  » Dia nanome toky ny vahoaka : «Dia toky no ome' nay anao, Ramboasalama, raha manao izany hianao  »

Ary izy 3 lahy rahefa nanjaka Ramboasalama, dia tsy nova' ny amy ny vodivona itoerana.

Ary dia nirahina indray izy 3 lahy tato aoriana nirahin' Andrianampoinimerina tary amy ny Valonjatolahy any avaratra : « Mandehana hianareo mitarika ny vahoaka mankany Anosivola, dia any Antoby &amp;, manao izay hahatsara ny any, ipetraha' nareo: izay vita nareo dia anareo; ny andro alarobia mifoha alakamisy, no hahatongava' nareo any : k'izay vita nareo amy ny zao, dia ariareo ; ary izay lehilahy tsy tonga any amy ny alarobia mifoha alakamisy, dia tsy mba manana, izay tsy tonga amy ny izay  » Ary izany no nanana' ny Mandiavato ny tany avaratra any amy ny Valonjatolahy.  Izao no valy soa nataon' Andrianampoinimerina tamy ny izy 3 lahy sy ny nama' ny sy Mandiavato.  Tao Antoby no nipetrahany ny izy 3 lahy, vodivona nomen' Andrianampoinimerina azy, lovany ny zana' ny.  Ary nony efa nandry tsara ny tany, dia ny zana' ny izy 3 lahy napetra' ny tany, ary izy 3 lahy niakatrå taty tamy ny Andrianampoinimerina.  Ary izao no nanana' ny tany any indray. 

Samy niteraka izy 3 lahy.

Ary zanaky Faralahimbao : Rainirahety, dia Rabelosy, dia Andriambaventy dia Rafaralahimahiny ; ary ny zana' ny vavy: Ranavalonjafy, dia Rafaravaviralandy.  Ireo no zana' ny.  Ary Ranavalonjafy sy Rafaravavilandy saikia nalain' Andrianampoinimerina ho vady, fa natao ny olona hoe maditra izy ireo  Ary dia nanambady an' Andriamboavolaniray Ranavalonjafy, tato Ambatovory atsinanana sy teo Ambohijanaka  Ary Rafaravavilandy nanambady andRabetsira zanak' Andriamparana tao Anosiarivo sy any amy ny Tantsaha.  Ary Ranavalonjafy tsy niteraka, ary Ratsimifanto zanak' anabavy ny natsanga' ny ho zana' ny.  Ary Rafaravavilandy niteraka : an-dRatsimifanto, sy Rakotovao, sy Raleimahery.</text>
      <sha1>cmxeoeboum9qsp8g4ipat9qkpxwtdjs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147126</id>
      <parentid>1147125</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:24:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147126</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145488" sha1="9mm5ku9ki69q9wqzbnj99jy6ahbgk2o" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.

== II.ANDRIAMPONIMERINA TEO ANTANANARIVO. ==
  '''NY NATERA' NY; MIADY AMY NY ANDRIAMBELOMASINA; MOSARIBE, MIAMBOHO NY ANDRIANA ; TENY NAPETR' NY.''' Ny nanjakan' Andriamponimeri na nandimby an' Andrianjakanavalomandimby teto Antananarivo  Andriamponime rina vadindRamanantsalarazaka niteraka an' Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery  Ary Ramananimerina vavy tokan' Andriamponimerina niteraka an' Andrianambotsimarofy.

  Nampakaran' Andriamponimerina any Tsimitovizaka lohölonv nv Sakalava Andriambelornasina, hananika an' Ambohimanga, ka resy Sakalava.  Ary nampaka ran' Andriambelomasina any Lakambato loholony ny Sakalava hananika an' Tanamalaza.

  Ary dia niseho ny mosary be mavo vava zokiny; tsy nisy vary, ny voa ny tsy nisy veny ny, ary avoko no hadi ny olona ; ary nony mihady iny ny olona, dia mary ny sasany eo am-pihadiany ny avoko, ka tsy mahazo fa osa  Ary ny mosary ata hoe mavovava : fa ny okbna tsy homamn-bary, avoko ny hani ny olona, ary hani-manta tsy mahandry masaka : ary dia miova ny tarehy ny olona, miova ny vava ny, ka efa mavomavo tsy homam-ba ry: izao no anaovan' azy hoe mavovava Ary be mary ny olona amy ny izany.

Ary ny mosary atao hoe zokiny sy zandriny: misy aloha sy aoriana. Ny zoky ny: mafy iny, be maty ny olona amy ny tsy fisian-kanina, ny hanina iadiana. Ary avy indray tato aoriana ny zandry ny  mahalankalana ny faty fa efa misimisy ny hanina namoa indray ny vary  ary dia nisy ho vidiny ny olona, ary dia tapa-bary no ariary  mbola mavovava ny olona tamy ny zao. Ary tamy ny mosary be mavovava zoky ny tsy misy vary, fa kits ika ka afenina, iadiana raha misy mahita ; alina no mahandro tsy mahandro andro, raha miraraka ny fofo ny, dia iadiana raha reny antoandro ny fofona  a leo ny maty to' izay tsy hahazo, lamba mena no entina amidy vary ka tsy mahazo ohatrinona aza  afenina no fivarotana fa tsy sahay asehoseho.

  Ary taminy mosaribe mavovava zokiny, dia niamboho Andriamponimerina; Antananarivo eo an-Tranofitomiandalana izy no milevina.

Ary ny teny napetrak' Andriamponimerina: Andrianamboatsimarofy no mandimby azy roa lahy (Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery) eo Antananarivo. 

== III.  ANDRIAMANANIMERINA TEO AMBOHIDRATRIMO. ==
NY NATERA' NY. Ny nanjakan' Andriamananimerina nandimby an' Andriantri monibemihisatra teo Ambuhidratrimo  Andriamananimerina vadindRamorabe niteraka: an' Andriantomponimerina, sy Andriantomponimarovatana, sy Andrianavalona, sy Rabelanonana, sy Rabodofilankanina vavy tokana.

Andriamananimerina no narmpakatra, any Lakambatao sakalava, teo Valokianja no nitoerany Lakambato,  hananikia an' Ambohimasina, ka tsy tratra ny olona teo Ambohimasina, fa nandositra alina izy.

MITSIO-DRANO ANDRAMBOASALAMA RAMORABE. Niaingia i Ramblasalamatsimarofy nisambotra vola venty tamy ny sakaiza ny  ho entina hamangy andRamorabe, reny be ny: ary io vola io namidy tantely eram-bata sy patsa an karon-kely ; ary nandeha izy nankany Ambohidratrimo itoerandRamorabe. Ary nony tonga tao ambavahady andrefandRova, dia nampilaza ny Tandapa izy hoe: « Lazao amy ny  Andriana : Misy olona hamangy anao, Tompo ko, hony  »-Dia nampanao sikidy i Ramorabe a misy olona hamangy, ary dia tsara sikidy ley olona  Ary nony ela vao niverina ny fiteny ny, dia nampilaza indray Rarmboasalama hoe: « Ley zanak' ao avy any Bersimisatra, hono, hamangy anao  » « Eny, hoy ny Andriana, asaovy miditra izy  » - Ary amaly oy Tandapa hoe: «Tsy manan-damba izy, Tompo ko, ka he  ireto zanak' ao ireto mahamenatra azy  » --Ary hoy Ramorabe : « Inona ny lamba ny   » « Lamba jabo maloto, » hoy ny Tandapa  - Ary dia hoy Ramorabe tamy ny vady ny: « Aiz' aty ny laimba nao sy ny salaka nao »  Dia nentiny ny Tandapa tamy ny Ramboasalama ny lamba sy ny salaka ndRalehilahy vadindRamo rabe, dia no tafi ny sy nisalaka' ny ka vao niditra izy.  Ary nony tonga teo ambaravarana, dia nampandroso azy izay rehetra tao an-trano tahaky efa no tendren' Andriama nitra hanjaka izy, ka nanoa azy na dia nv zana-dRamorabe aza, Ary Ramorabe naka ley rano tamatazana ny andriana avy mamangy, dia no fafaza ny intelo izy vao nampandrosoi ny : « Manodidina ny trano, » hoy Ramorabe  Ary nony teo amy ny andry afovoany i Ramboasalama, dia hoy ny andriana : « Mijanòna kely », dia no tsiofin-drano izy.  Dia nasain' andriana hankamy ny andry avaratra, dia fafaza' ny iley rano indray izy ; dia vao nasai ny mipetraka tery avara-patana; ary nony efa nipetraka izy dia niarahaba andriana ; ary hoy Ramorabe tamy ny Tandapa : « Amonoy vorona ny zanak' o, fa noana ka reraka, ary eto atonoy eto imaso' ko. »  Ary nony voa tono dia ome' ny andRamboasalama Ary tezitra ny zana' ny rehetra manao hoe: « lzy efa manana any Betsimisatra, ka dia ome' nao aty indray.  K' inona no mba ho anay ? Dia Ra-morabe tsy laingia tokoa ny anara' nao  » - Ary hoy no navaly ny Ramorabe : « Ka atao nareo ahoana re anaka   vintana ho azy sy anjara ho azy  » Ary nony efa tapitra nihinana ka hariva ny andro, dia nasain' andriana nitoetra tany Ambohidratrimo i Ramboasalama , ary teo andrefandrova avara-bavahady no nanamboarana ny trano ny.  Ary nony tapitra ny ha hoy izy  « Handeha hody » Nalahelo i Ramorabe, dia hitsio-dra hoe: « Mahaleova   mahalasàna ry Kioto! ho tahiny ny Raza' ntsika anie hianao!&quot;

No soritan-dRamorabe ny fanorona itsiofa' ny rano azy : « Hianao am-poi-be ny Merina, hoy izy: hahaleo hahalàsana! tsy hamono olo-mahitsy! tsy helohiny ny olona tsy meloka ! »

Ary nasandra-ny Ramorabe amy- ny- tamana Ramboasalama, ary nivavaka Ramboasalama rehefa nasandra-dRamorabe eo : « Ary mivavaka aho, Ramorabe, fa  foinao tsara tsiodrano nao ny filanjana  » « Fiara manko, hoy Ramorabe, ho enti' itana ny fanjakana  ho anao ny rany sy ny fanjakana, ka atao ko tsara no ho anao   rehetra izao haneky hanatona a nao avokoa ao 1imanga fa eo no lahy ny tany, eo o hatoniny ny izao ambanila nitra izao ,» hoy Ramorabe.Dia nody Ramboasalama.  

Ary nony onga any Ambohimanga izy, ley vola venty no sambori ny tamy ny sakaiza ny dia aloa ny farantsa, ka nanao hoe: « Misaotra anao aho ta manan a tokoa aho, fa manan' anao aho ; nahavonjy ahy tamy ny sarotra hianao, ka  ny anaovan-tsoa ahazoana fankasitraha na : ka dia indry ny vola farantsa solombola. Ary io lehilahy io no ho isa ny 42 lahy hampanjaka azy, ka hatao ny ho lehibe y fanjaka' ny koa. 

'''AMPANEKY NY ANTEHIROKA HAMPANJAKA ANDRAMBOASALAMA I RAMORABE'''  Ary miantso an' Antehiroka i Ramorabe ka niteny nanao hoe: « Avia eo Antehiroka, ry zana-dahy, raifozabe, ry ombalahy ny vavy antitra   Iza no hampanjakaina ?  » - Ary dia niteny Antehiroka, hoy izy: « Izay tsiofi nao rano  » hoy Ramorabe : « Raha tsy hanova ny teny ko hianareo, dia izao no teny ko a ko amy nareo dia Imboasalama no soavi ko hanjaka  » Ary namaly iroka : « Tsy marova ny teny nao izahay  » – Ary hoy Ramorabe: « Raha tsy a ny teny ko hianareo, dia tsy ova' ko ny nenti-ndraza nareo  » Ary dia Ina andRamboasakama Ramahajanga lehibe ny Antehiroka ka niteny nanao « Arahaba anao no soavin-kanjaka  » Ka niarina tao Ambohimanga izy injaka andRamboasalama  

NY NANOKOANDRAMORABE ANY MAROVATANA.  NanokoandRamorabe any atana : Andriantomponimerina, teo Ambohidratrimo ; Andriantomponimarova eo Ambohipiara ; Andrianavalona teo Ambohitrinimanjaka ; Andriambelano teo Ambohimanoa: Ary indro kosa ndriambelo zanak' areo efa-daby, hoy mandimby anareo.

ANDRIAMAMILAZA SY RAMBOASALAMA. Ary hoy mpitantara aty avaratra ny izany andro izany  nandeha  hono, Andriamamilaza avy any amoron' Inty, hanatona ny zanakandriana any Antananarivo sy Ambohidratrimo sy himanga, hamangy azy.  Ary nitondrany tsontsoraka sy volotsangantsivaky sy tantelivelondreny; izany no natao santatra ho enti ny hamangy ireo zanakandriana - nefa tsy home' ny ireo, fa nenti ny hitsapa azy, fa lehilahy mpihevitra izy hono, 

Ary voalohany nankany Antananarivo hamangy andR...   Nony tonga teo : « Aiza no ndR, » hoy izy   « Aroana, hoy ny olona, ny trano ny.»   Dia nandeha,  dia nankao an-trano ny: « Haodihavdy tompo ko e ! »- « Haodiana !  mandrosoa &quot;eo mitady ahy. Dia nandroso Andriamamilaza dią niarahaba ny andriana, dia nenty ny antelıvelondreny sy ny volotsangantsivaky sy ny; oraka niarak amy ny, napetra ny tao an-trano : « Ho aiza hianareo  » hoy ny andriana   - Ary namaly Andriamamilaza « Hamangy anao izahay fa izato enti' nareo hamangy ahy   »- Tsy nitondra na inona na inona fa hamangy fotsiny, fa avy any amoron' ala izahay.» Dia nilaozan'Andriamamilaza ny  zanakandriana, nilaozana nivoaka kelikely hizaha ny toetry ny tany. Ary nony tonga  avy nizaha tany Andriamamilaza : dia tsy ao ny tsontsoraka. Dia natolotry ny vary, ary  nisaotra i Andriamamilaza : « T'sy hahazaka ny vary, handeha izahay,hoy izy : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, » hoy izy  - Ahoana angea izaay fiteny nao » hoy ny zanakandriana  « Handeha izahay, fa veloma : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy hita ko izay farany ity, fa tany sy hisy fiafarana  » Dia nieritreritra ny zanakandriana  Dia lasana Andriamamilaza, nanao hoe: « Aiza n lalana mankany Ambohidrarrimo  » « Iny manaraka ny fefiloha iny » hoy olona.  Dia lasana Andriamamilaza nitondra ny vołotsangantsivaky sy ny tantelivelondreny.

Nony tonga teny Ambohidratrimo « Aiza ny trano ny R  zanakandriana ? »

« lo ny trano ny » hoy ny okona « Misy olona mirady anao, hoy ny Tsindranolathy– Avy aiza izany mitady ahy izany  » « Avy any amoron' ala, » hoy Andriamamilaza « Ka haninona no mankaty arniko » hoy ny zanakandriana .

« Hamangy anao », hoy izy  « Mandrosoa ary midir' aty an-trano, raha mamangv ahv  » Dia niditra izy - « Inona izato enti nareo, » hoy ny zanakandriana   -« Tantely ireo sy volotsangana tsy vaky » hoy izy  « Hanango nana vary fa vahiny izany, » hoy ny zanakandriana  Nony taf angona ny vary, dıa misaotrai Andriamamilaza tsy nety nitondra : « Dia hivoabuka 'hitsangana aho, » hoy izy  Dia navela ny tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia nivoaka izy  Tany kelikely izy  Ary nony efa nivoaka ii Andriamamilaza dia no zahany ny zanakandriana ay tantely nosokafa' ny ny vaca  Dia tamy i Andriamamilaza niditra indray: « Handeha izahay fa hanao veloma, fa ny vary nao dia tsy hahazaka izahay hoy izy: fa tany tsy misy fiafarana ity, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay faran' ity  » – Ahoana izany fiteny nao » hoy ny zanakandriana : - « Tany tsy hisy fiafarany, hoy aho, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay farany ity, dia veloma, » huy izy  (2) Dia nieritrerira ny zanakandriana amy ny ity fiteny ny Andriamamila za  Dia nanao veloma: « Veloma, » hoy izy  Dia lasa nandeha Andriamamilaza, ka nenti ny indray ny tantely sy ny volotsangatsivaky: « Aiza ny lalana mankany Ambohimanga   » Dia iny mianavaratra iny, » hoy ny olona.

Nony tonga teny Ambohimanga izy: « Aiza ny trano ny Ramboasalama, » hoy izy ? Ary dia natoro ny olona: « Eroa ny trano ny, » hoy ny ny olona  « Misy olona mitady anao, Ramboasalama, » hoy y Tsindranolahy  « Olona avy aiza izany, » hoy Ramboasalama? «Olona hamangy anao, avy any amoron' Alamainty, » hoy izy  « Ampidiro ary, » hoy Ramboasalama  – Dia niditra Andriamamilaza, da niarahaba andRamboasalama: « Inona izato enti nao, » hoy Ramboasalama  - Tantely ireo sy volotsangantsivaky, » hoy izy  - «Tonga i kiaky fa vahiny izany, amaro vary tapa-bary, » hoy Ramboasalama Dia nankasitraka an dkamboasalama izy: « Dia hitsangantsangana kely hizaha tany », hoy izy .  Dia nivoaka izy  Dia navelany tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky. Dia tany kelikely, ka niditra, ka hita ny: fa tsy mba nahetsiketsi ny ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia hoy izy: « Handeha izahay fa tsy hahazaka ny vary nafatra nao, » hoy izy, – fa tany Antananarivo tamy ny Ranona zanakandriana tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy fantatr' izay faran' izao, hoy izy; - fa tany Ambohidratrimo tamy ny Ranona zanakandriana, hoy- izy : tany tsy hisy fiafarana, tantely afa-drakotra, tsy hita ko izay farany izany ; – ary nony mby eto amy nao, hoy izy: tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana, » Ahoana izany fiteny nao, Andriarnamilaza, » hoy Ramboasalama «Tamy Antananarivo izahay : tsy maharitra ny mahitsy, tany tsy hisy fiafara ko izay farany izao  Ary tamy oy Ranona eo Ambohidratrimo : tany tsy hisy fiafarana, hoy izy, tantely afa-drakotra ka tsy hita ko izay farany izao. Ary nony mby eto any nao izahay : tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana  » 

- «Raha manao izany hianao Andriamamilaza, efa hita ko izany fiteny nao izany Raha izaho koa no andriana, hoy Rarmboasakama, dia hatao ko santatry ny izao ambanilanitra rehetra izao hianao, hitondra tantely velondreny sy tsontsoraka sy volotsangantsivaky  Izao kosa  no raharaha ome ko anao  » Izao voalohany ny nahazoan' Andriamamilaza tantara tamy ny Andrianampoiimerina.

Ary manarakaraka izany, rehefa nampanjakaina Ramboasalamatsimarofy ka mbola eto Ambobimanga Andrianjafy, dia naneky ho ändRamboasalama Andriama milaza  Dia nankeroa Andcanovelona Ramboasalama ; nifanome fotoana vory Mandiavato ampahadiminy ipetrahany Andrianavalondambo, sy Andriamamilaza sy ay zana' ny sy ny zafy ny rehetra: dia nanome toky andRamboasalama Andrianavalondarmbo sy Andriamamilaza.  lzany indray nahazoany Zafiandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  Ary nanarakaraka izany, rehefa nanjaka Ramboasalama, dia Andriamamilaza nahatonga ny rano tsy dikain' amboa no lazai' ny sampy ho entin-dRamboasalama hamory tany sy ny fanjakana  Hoy ny sampy: « Alao ny rano tsy dikain' amboa, hatao sorona, sy hatao an-doha, ary ho sotroi nao Andrianampoinimerina  » Ary nihevitra izany ny vahoaka, ka tsy nisy nahazo hevitra. Ary Andriamamilaza nahazo hevitra izany: nalai ny ny volotsangana tsy vaky, dia nenti' ny tany ny zao.  Nony tonga tanmy ny Andrianampoinimerina, dia no tapahi' ny ny volotsangana: nisy rano.  Dia natao sorona iley rano, dia natao n' Andrianampoinimerina an-doha, dia no sotroi' ny, ary hoy izy: « Fa tonga nareo, Andriamamilaza, ny rano tsy dikain' amboa, fa ny vahoaka tsy nahita ; natao ko santatra hianareo, ka dia tsy ova ko izao narmbara ko anao, Andriamamilaza : mandrakizay antaranoana raha tera' ko koa no manjaka, santatra no anareo, a itoerany ny ala hianareo, ka dia ny volotsangana tsy vaky sy ay tsontsoraka sy ny tantelivelondreny no enti' nareo atao hasina ahy.  Ka raha mitondra zavatra hatao santatra Hianarco, dia ay volotsangana tsy vaky no voalohaay: fa nisehoaoy ny rano tsy dikain' amboa ny volotsangana tsy vaky, » hoy Andrianampoinimerina  -- Ary hoy Andriamamilaza : « Raha manao izany ny fiteny nao, Andıianampoinimerina, raha hanao trano hianao kosa dia izabay miantoka ny hazo  - Ary hoy Andrianampoinimerina : «Indry ny zafy nao ao Andranomalaza, dia ny amalona sy orana kosa no azy na mandro na mamora aho, izao hasoavana atao ko izao, » 

Ary nony tato aoriana indray, tamy ny Rabodolahy nikomy, tsy nety ho azy Andriamamilaza : « Mandrendrika anay i Rabodolahy, ka avy milaza amy nao, Andrianampoinimerina, aho, » hoy izy.  Dia faly Andrianamponimerina:« Mamy ko ny teny nao, hoy Andrianampoinimerina, tsy mba mena-maso n' olona hianao  raha manao ratsy Rabodolahy ia natosik' ao.  Atao ko Andria-mami -laza no anara' nao, fa nilaza tamy ko hianao, tsara ny filaza' nao tamy ko: dia atao ko hava' ko hianao ka ome' ko trano manara eo Anjohy hianao.  Ary ny nenti' nareo ny volotsangatsivaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny, tsy ova' ko zay.  Ary tsy ampanaovi ko na inona inona hianareo, apetra' ko amy ny volotsangana tsy vaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny.  Ary raha manao trano aho hianareo manantatra, fa ny vahoaka hiany no maka, » hoy Andrianampoinimerina.  Dia izao rehera izao no nahazoany Zafinandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimnerina.

  Ary ny trano manara, Andriamamilaza izy irery no manana eo Anjohy, ny soa natao ny, izao nahazoana trano manara; ary ny Zafianandriamanilaza tsy manana trano manara tsy akory : ny volotsangantsivaky sy ny tsontsoraka, sy ny tantelivelondreay, dia izao azy ambarak' izay, na iza na iza manjaka na iza manjaka.

Ary Anjohy sy Ankazondandy fanao atsimo sy avaratra izao no nitomboany ny Zafinandriamamilaza sy izao zanabohitra izao manaraka ny sisin' andrefana ny Analamainty, nony efa nandry ny tany sy ny fanjakana ka dia samy nonina amy ny izay tia' ny onenana.  Ary dia ireo no mitondra ny nentin' Andriamamilaza fa efa zana' ny aty aoriana, koa atao Zafinandriamamilaza no anarana.  Ary Zafinandriamamilaza kosa ny any Andranomalaza sy Ambohinorona sy manaraka ny Sahasarotra ny any andrefan' Andranomalaza sy ny avara' ny, izao no nama' ny mitondra ny nentindrazana, fa roa fonenana izao: andrefam-bohitra sy atsinanam-bohitra no itoerany ny izy roa tonta.

  Ary izao no nentindrazana fitondra ny Zafinandriamarny : 

Mitondra amalona velona hankao amy ny Andriamanjaka rah' amy ny Famorana.

Mitondra tantelivelondreny, enti' ny ho any amy ny andriana isan-taona amy ny Fandroana atao tatao anantarana ny taona.

Mitondra volotsangantsivaky fomba amy ny santatra, ary fitondra amy ny sampy mivoaka.

Mitondra tsontsoraka, fanao ny andriana amy ny saotra sy amy ny hasina sy amy ny sorona: « Hisorona' ko tsara izay atao, fa isorona' ko hianao tsontsoraka, » hoy ny andriana, ka ajoro amy ny andry avaratra ny tsontsoraka.

  Mitondra ramy (sahala amy ny emboka) atao jiro amy ny santatra, arehitra ka mazava tahaky ny jiro.

  Miambina Analatsara itoerany ny renitantely sy fangalana ny tantely velondreny entina ho any amy ny andriana isan-taona amy ný Fandroana.

Ary ny tsy atao ny: Tsy alam-bodihena, - tsy manao hazolava, tsy manao isanjato, tsy manao hadintany, tsy manao fefiloha ny vahoaka: fa raha vaky mba mamonjy ny rano vaky, na iza havanandriana raha tsy manao dia meloka.

  Manao azy ho andriana havanandriana; ary mifanao tsara va tompo ko e  samy izy hiany.

  Andriamamilaza no zafy n' Andriantsitako.  Any Vodivato atsinanan' Andrainarivo eo amoron' ala, ny nanjakan' Andriantsitako, nandimby azy Andriankeliladina, ary Andriamamilaza no zafy ny, hono  Andriantsitako nisehoana ka atao ko inona lahy?

   TSIO-DRANO, FOMBA FANAO NENTIN-DRAZANA AMY NY IZANY.  Ny tsiodrano tsy miala, na marary, na bevòka hiteraka, na hankany an-tafika, na hankany an-efitra...  tsy miala ny tsiodrano fa ao.  Hatr' amy ny ela nentindrazana ny tsiodrano, ka tsy hita izay niposahany; na ny mpanjaka mandimby na ny vahoaka, samy mitondra izany, fa lovantsofina tsy azo avela fa fitondra ny razana.  Ary ny tsiodrano natao ny razana ho zava-mahery.  Ny teny ny rai-aman-dreny tahaky ny tsipak' ombalahy : ka raha tsy mahavoa mahafanina, raha mahavoa mahafaty; fa raha omeny ny rai-aman-dreny tsiny tsy ho lasan-tsara tsy akory, ary raha omene' ny tsiodrano dia tsy maintsy ho tsara, f izy no rai-aınan-dreny niampofo sy nitaiza. 

Ary fomba fanao amy fitsiofan-drano : dia ny rano hiany no itsiofan-drano izay olona ho tsiofindrano, na dia rora aza no fanao ; mahazo rano, dia rafo, tsy mahazo rano dia rora.

Ary fomba fitsiofan-drano amy ny mpanjaka : dia ranomasina amy ny tandro-potsy no fanao, na izay zana' ny ko soavin-kanjaka, na ny ao an-kohona' ny afanana raha mandro, na ny zana' ny ho tsitsihina raha mamora...    dia rano masina no fanao.  Ary raha avy mamangy azy ny olon-tia' ny, dia mitsio-drano azy ny mpanjaka, na rano fotsiny, na rora, na vava hiany aza: « Dia mitsio-drano anao aho  mba ho tahin' Andriamanitra   hianao !»  Izany no solotsiodrano ny dia vava hiany aza.

  Ary ny vahoaka manao tsiodrano-vava hiany: « Dia mitsio-drano anao, manome vola kely anao; na dia variraiventy aza, tsiodrano tokoa, f izany tsiodrano izany no vola aman-karem-be omena : fa raha tsara tsiodrano, dia mahaleo mahalasa, fa ny voky tsy mahaleo ny tsaroana, fa ny tarehy tsy mahaleo ny fanahy.

  Raha amy ny tsiodrano ny mpanjaka hanendre' ny izay hampanjakaina : dia alaina hankeo amy ny mpanjaka izy.  Ary rehefa tonga eo izy, dia miteny ay mpanjaka, na ho ray na ho reny izay manjaka eo, dia manao hoe : « Hianao soavinkanjaka amy ny ity tany ity!  E ny hasina ny 12 nanjaka sy ny tendrombohitra 12!  E ny any Andrarankasina amy ny nisehoany ny sampy!   E Rafandrandava, Rafandrampohy !  soavin-kanjaka io hahaleo tany hahaleo fanjakana  ! »- Ary amy ny izany tsiofin-drano izy, dia rano voa hasina amy ny tandro-potsy no itsiofandrano azy.  Ny andriana mitana ny tandropotsy, izy mitsiodrano voalohany, vao manaraka izay lehibebe rehetra vavolombelona ao. Ary ny hevitr' izany, dia fanendrena sady fankatoavana izay handova ny fanjakana ka hampanjakaina. Ka raha efa niamboho ny andriana, dia izy iny ley voa tsiodrano ny andriana no aseho ka lazaina hanjaka.  Hoy ny lehibe: « Izy no hanjaka amy ny ity tany ity : f izy no soavin-kanjaka amy ny ity tany ity sady tsara tsiodrano ny andriana, ka lazaina amy nareo ambanilanitra  » - Ary rahefa voa laza ho mpanjaka izy, vao izay mively rano sy misotro vokaka sy milefon' omby ny ambanilanitra ; na misaona aza dia manao hiany  lasa niamboho ny andriana, dia atsangana izay handova fanjakana.

  Raha marary ny ray aman-dreny, dia mamory ny zana' ny sy ny hava' ny, dia mandidy harena mitsio-drano ny zana' ny, ka fomba izay raha misy ray marary fatratra.  Ary dia tsy tsio-drano vava foana, fa maka rano izy hitsiofan-drano ny zana ny, na amy ny zinga na amy ny lovia : dia mitsio-drano ny zana' ry izy tay ny, dia manao hoe  «Hahaleo hahalasana hianareo !Mba hifehy vazantany valo hianareo !  Mba hampanjaka ny mpanjaka !  Mba hahatana izay nentindrazana : na amy ny fanjakan' andriana, na amy ny fianakaviana, na amy ny fihavanana, na amy ny tany ipetrahana miara-monina atikitra, sy amy ny fokonolona, » hoy izy miantso ny zana' ny vory eo.  Izay no fototra ny fitsiofandrano atao ny ray ny.  Dia mamaly kosa ny zana' ny manao hoe: « Mba hirsio-drano anao ry kiaky, fa marary hianao.  Mba ho tahin' Andriamanitra hianao!  lzahay zanak'ao mba mitsiodrano anao kosa izahay zanak'ao!   (dia manao tsiodrano amy ny izay, ary hoy izy):Mba ho tahin' Andriamanitra !  mba hanaritra soa aman-tsara !  mba tsy harofy !  tsy harikoditra !  mba hangatsiatsiaka ! mba hanaranarana !  mba hifanantitra amy ny zanak' ao!   Mangataka amy n' Andriamanitra mba hanaretana ty ray nay ty izahay.»  Ary hoy ny ray ny ; « Ka tsy ho tana' nareo aho !  Lasan' Andriamanitra aho itikitra, ka tsy ho tana' nareo», hoy izy.   Raha vita iny dia miteny kosa ny zana' ny « Rehefa miteny izany hianao ry kiaky, aiza ny teny nao, fa marary hianao   aiza no mba handidia' nao ny fanana' nao, fandrao miady izahay zanak' ao, raha tsy voa didy nao ny fanana' nao. »  Ary dia mamaly ray ny manao hoe: « Dia ho didia' ko ny fanana' ko, rahefa manao izany hianareo.  Aza manome tsiny ahy hianareo, fa ho didia' ko ny fanana' ko, f aza manome tsiny ahy ny home' ko kely, f' atao ko arak' izay fitiava' nareo ahy. Ka misy eto izay naharitra soa tamy ko, aza fady   samy zanak'o hianareo   ka misy nahavita 'soa tamy ko, ka ome' ko betsaka.  K iny ome' ko betsaka, aza dia mifaly loatra ;ry izay home' ko kely, aza tezitra   Aza manome tsiny ahy   f arak' izay fitiava' nareo ahy ny hanomeza' ko anareo.  »  Dia manao tolotra izy.  Tsy misy zoky na zandry: f' izay tia azy no ome' ny betsaka; ary ny tsy tia azy, dia ome' ny hiany fa zanaka, f' arak' izay fitiavan' azy no anomeza' ny azy: « Ary raha vita ny tolotra ny fanana' ko, hoy izy, izay tsy lany ny ilevena' ko, dia miara misalahy hianareo  » Tahak' izany ny reny mitsio-drano ny zana' ny ary mandidy ny fanana' ny.  Ary raha vita ny didi-fananana, dia aloa ny zana' ny handova azy vola aman-karena, ny vola atao hasinandriana:  satria fa nahazo harena izao avy amy ny ray sy ny reny. &quot;Ary dia aloa ny zana&quot; ny koa vola atao orimbato ome' ny ireto havany tsy mba handova vola aman-karena, izay foy ny, na ho sikajy, na ho kirobo, na ho ariary    tsy misy didy, izay foy ny hiany, - ary miteny manao hoe: « Ny andova' nay ty vola ty, isika mianakavy vory etoana, dia atao orimbato ty amy ny iziy fananana voa didy ny kíaky izao: f indreo hianareo manatrika mahita izao andidiany ny kiaky 'zao ny fanana' ny efa voa tolotra ; samy manana izahay, na iny nome' ny betsaka na iny nome' ny kely, samy mifaly ny azy: f izao no nandidiany ny rai-aman-dreny azy  » – « Kanefa, hoy ray ny, mandidy aho k' izaho masimandidy ny ahy.  K' aza malahelo izay nome' ko kely, aza dia mifaly kosa izay nome' ko be, fa efa samy hita ko zao ny fanahy nareo sy efa hita nareo  Ka efa lasana ny  hasinandriana, sy ny orimbato, ka raha misy mamadika izao teny ko zao : miady amy ny àndriana, resea !  miady amim-bahoaka, aza mahazo rarina !  miorika, aza mahita !  mivalana, aza mahazo !  ary ny tsy mandaingia izao teny ko zaa, ka tsy mamadika izao didy ko zao tsy akory : mandraisa vonona : » Dia vita iny.

  Raha tsy marary aza ny rai-aman-dreny, dia angatahany ny zana' ny tsio-drano fa ny tsio drano zava-mahery : « Mangataka tsio-drano amy nao izaho zanak' ao, fa handeha, » hoy izy, na hankany an-tafika, na hivarotra, na hankany an' indrana, na ho aiza na ho aiza, ka mila toky amy oy tsio-drano zava-mahery.». Ary mamaly rai-aman-dreny: « Rahefa mangata-tsiodrano ny zanak' o, dia hitsio-drano azy aho. Dia họ tahin' Andriamanitra amy ny izay lalambe aleha ny  ! tsy harary  tsy hari koditra ! tsy ho azontsampona!  tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro!  ho tsara mandroso ho tsara miverina!  ho tonga soa amantsara!  »- Dia tsiofindrano ao an-jinga izy, na tsiofiņdrora fa samy izy avokoa.  Ka raha lasan-davitra ny zana' ny, ka olona nohafarana ao mangataka tsiodrano amy  ny rai-aman-dreny, dia  tsiodrano vava no atao, ary ampian-tsiodrano vola raha misy.

  Raha misy zavatra nahatezitra ray aman-dreny amy ay zana' ny, dia mitsotra ny zana' ny manao hoe: « Diso aho ry kiaki-amindrineny, mangata-tsiodrano amy nareo  » Dia miteny ray ny aman-dreniny hoe : « Raha mitsotra hianao anaka, dia mitsio-drano anao izahay: dıa hahaleo hahalasana hianao  ! tsy ho voa tsiny !  tsy ho voa fondro !» Dia maka rano izy hitsiofan-drano azy.

  Raha manala volonjaza, manangona ny mpianakavv rehetra ny tomponjaza, sy milaza any ny olona manodidina hoe: «Hanala volonjaza izahay, ka milaza any nareo.» Dia avy ny mpianakavy sy ny olona manodidina mitondra vola kely atao tsiodrano sy hasin-jaza: « Manațitra ay tsiodranonjaza izahay,» hoy izy « Dia misaotra anareo, hoy ny tomponjaza.  Mba manàna hianareo.   Efa misondrotra ny andro, dia hanala volo-njaza izahay  » Efa vory eo ny olona sy ny fomba rehetra : ao ny sahafa famekona sy ny ravin' akondro ; dia apetraka eo ambony ny sahafa ny ravin' akondro; dia asiana vary ny ravin' akondro: atao fito toko ny vary eo ambony ny sahafa ; dia didiana ny trafonkena atoko ambony ireo vary fito toko ireo.  Dia alaina iley velondraiamandreny hanety ay zaza kely: anetezana kely amy ny ankavia ny, dia ariana zay volo kely tahaky ny faditra; ary anetezana ny havanana, dia atokotoko amy ny ireo vary an-tsahafa.  Nony efa vita ireo dia mivavaka izy lehibe ao an-trano manao hoe: « Mba ho soa amantsara Andriamanitra andriananahary sy ny razana  ! tsy harikoditra  ! fa alam-bolo hifanantitra amy ny rai-amandreny ny zaza !  » Dia miangona izy ankizy rehetra sy izay ta-handrombaka koa eo andrefany ny 'andry afovoana no ipetrahany, fa ny zaza kely analam-bolo ao ampototr' andry no mipetraka : dia atao hoe Hàraka: dia mifarombaka ny olona. Ka atao lasany ny vehivavıy sasany ny sahafa, ka enti ny any an-trano ny; dia apetra' ny tsara eo andoha-fandriana itikitra, fa atao ny họe nahazo zaza izy  Ka tsy aterina izay sahafa, raha tsy hateloana; ka raha vangiana iley nahalasana sahafa, dia atao hoe arababa nahazo zaza.

  Ary nony vita ny farombaka, dia loarana ny vary ihinanany ny mpianakavy, ny any an-tsahafa efa nifarombahany; ary dia mba fabànan-trafonkena kely ny zaza kely analam-bolo  Dia heeezana ay zaza ; dia omena an-dray ny ny volo ny rehetra, ateli&quot; ny amy ny akondro ; ka raha tsy mahatelina izy, dia fonosimbilooa ka omena ny omby, fa tsy mba ariana foana ny volonjaza voalohany.  Rehefa nihinana ny olona, dia mankany an-tsaha izy rehetra : babena lamba landy ny zaza kely, ho entina hifarombaka fary na akondro vokatra, dia mirava.  lzany tsiodrano fanao amy ny fanalam-bolonjaza.

Ary fitsiofandrano fanao amy ny fampakarambady.  Nony tonga ny fotoan' ampakaram-bady noay efa tuteny ny mpikabary manolotra ny vodiondry, dia raisiny ny rainjaza ny vodiondry manao hoe: « Tsy hifaniho vintana izy roafa hifanambina  » Dia loarana ny vary, dia ampihinanina izy rehetra ao, ka vilia manga sy sotromainty no ihinanany ny mpanambady, atao hoe ho maintimolaly ho trarantitra. Nony efa nihinana, ny renin-jaza mitoetr' ampototr' andri-afovoany mitorotoro ravin'  akondro, atao hoe vady efa notorotoroadravina, zavatra efa vita, efa nahalany betsaka ka nifanėkena tsara.  Ary dia mitsangana ny rainjaza, dia maka rano, dia mitsiodrano azy mivady izy ray ny manao hoe: « Ffffo, ho soa ho tsara!  hifanantitra hianareo mivady !  hanan-jazalahy   hanan-jazavavy !  tsy hifaniho vintana fa hifanambina !  » Dia lasana ny mpanambady entiny ny mpaka sy ny havana rehetra sy ny mpanatitra andravehivavy.  Ary mbola ao am-pototr' andry afovoany ny reninjaza ambara-pahatafavoaka ny tanàna, atao hoe fandrao tsy mafy ny fanambadiana, raha ao anivelana ny tanàna izy vao miala eo ny reninjaza.  Ary ny zaza lasam-bady ka hamangy ny rai-aman-dreny, herinandro vao avy mamangy, mitondra vola na ho sikajy na ho kirobo, izay vola entina, ary hoy izy hoe : «Tonga izahay, ry kiaky sy neny . Akory hianareo manao ahoana hiany hianareo.  Ary mitondra vola ho enti-mamangy anareo, fa tsy arakaraka ny hafaliana ity vola enti' nay mamangy anareo ity : ho enti' nay mangataka zaza lahy zaza vavy. »  Ary dia faly ny rai-aman-dreny ny, ary hoy ny famaly ny : « Raha manao izany hianareo, ry zaza, dia faly izahay.» Ary dia alaina ny rano an-jinga, ary dia mankao anoloany ny raiamandreny izy mivady, ary dia tsiofi ny rano ny zana' ny: « Dia mahaleova mahalasàna ! Ffffo...  ho maro fara ho maro dimby !  hanan-jaza lahy hanan-jaza vavy!   hahaleo hahalasana Andriamanitra Andciananahary sy ny razana ! hifanantitra tsy hifaniho vintana !  » Izay indray tsiodrano atao ny raiamandreny, raha tonga avy mamangy azy ny zana' ny.

  Ary tsiodrano fomba fanao amy ny hiteraka, fa mafy ny mandoa olona tahaky ny miady basi-aman-defona, ho faty anio hiany ho velona anio hiany.  Dia vory eo ny havana sy ny vady sy ny zanaka sy ny rai-aman-dreny, sy izay ankizy ao an-trano.  Dia mitsio-drano ny hiteraka, ny rai-aman-dreny manao aloha, dia manaraka ny ao an-trano: alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny izy manao hoe : « Dia tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro !  na inom-bava na inona fanditra !  fa ny vava, tapaka koa fa tsy namana   ka izay vava diso, aza alai nao Andriamanitra ! fa niady hiany ary nifanditra hiany, ka ny tsiodrano zava-mahery.  Fa mandehana soa amantsara : na ho Rakoto na ho Ravao, dia mandehana soa amantsara, » hoy izy.  Ary raha efa vao mandeha, dia' sokafana ny lava-bary sy ny vodifahitra, dia avorimborina ny salaka, dia atsipy hihoatra ny trano atsipy avy atsinanana dia mankany andrefan-trano  ary miteny manao hoe: « Mandehana soa aman-tsara.  »

-Dia ho lasana ny zaza, ary ny zandry no sisa.  Dia manao fandatsahana ny mampivelona : alaina ny tanantanana sy ny nifinakanga, dia ampisotroina azy, dia lasana ny ahitra, dia afak' afo izy, dia atao hoe : «Arahaba nomen' Andriamanițra ny fara  » - Dia mamaly izy manao hoe: « Ela velona ela masina   mba manàna.  » Dia vita amy ny 'zay.  Ampandroina ny zaza amy ny rano matimaty.  Ary ny zaza raha teraka amy ny andro ratsy hifandratra amy ny ray amandreny, dia alam-bintana tsy hifaniho vintana amy ny ray ny sy ny reny.  Ary raha teraka vava alakaosy, misy ahoho' ny, ary misy apetra' ny ao anaty vavahady ka roahina ny omby betsaka : ka raha velona dia entina mody, ary raha maty dia alevina.

  Ary ny amy ny tsio-drano fomba ny miaramila mankany an-tafika, dia vao alaina ny mpianakavy sy ny havana: « Handeha aho hankany an-tafika ho any an kibo n' omby, ka mangata-tsiodrano amy nareo rai-aman-dreny sy vadi-amanjanaka  sy hianareo hava' ko rehetra.  »  Dia miteny ny havana sy ny mpianakavy sy ny rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka: « Raha handeha hianao, dia mandoa vola izahay, na dia variraiventy aza, dia akamba' nay amy ny tsiodrano  »  Dia alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny manao hoe: «Tsy ho voa tsiny ! tsy haratry ny an-tanan' olona tsy haratry ny an-tanan-tena  ! hiereny ny basi-aman defona ! ho tahin' Andriamanitra ! ho ela velona ho ela finaritra ! hahalavorary ny fanjakany ny Manjaka hahazoam-boninahitra !  » Miara-manao izany izy rehetra vory ao. Ary miteny indray ny rai-aman-dreny : «Tandremo ny fanjakan' Andriana, fa raha lavorary ny fanjakan' andriana aleha nao any, dia mandry izahay rai-aman dreny sy ny vadi-amanjanaka sy ny mpianakavy ; fa raha tsy lavorary ny fanjakan' andriana ka tsy mba mahaleo izay enti ny olona any, dia mandry tsirangaranga izahay rai-aman-dreny sy ny vadianan-janaka » Ary dia mamaly izy ary hoy ay famaly ny: « Matokia hianareo rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka, rahefa tsiofi' nareo rano aho, dia atao mandry ny fanjakana, amy ny izay aleha ny vahoaka : fa lehilahy navoak' areo rai-aman-dreny sy vadiamanjanaka; f'aza manana ahiahy hianareo : f' izay atao ny zana-bahoaka nba aleha ko, raha velona koa ny ai'ko  » Dia mifandray tanana, dia tsara mandroso tsara miverina izany no farany.

  Ary ny lehibe mitondra afika alai' ny andriana ho ao anaty Rova  Dia mandray ny rano masina ny mpanjaka, dia atao am-bava ny rano masioy itsiofan-drano ny Komandy, da ffo ary hoy izy: « Handeha hianareo hankany any ny fanjaka' ko :ka dia tsy ho voa tsiny  ! tsy ho voa fondro ! tsy haratra ny an-tànan' olona ary tsy haratra ny an-tànan-tena  fa mahaleova mahalasana  ! mahavità ny tany ko sy ny fanjaka' ko !  He ay hasina ny tany sy ny lanitra !  He ny hasina ny tendrombohitra 12, sy ny hasina ay sampy masina rehetra nampanjaka ahy !  tongava soa amantsara hianao  ! mahavità tany am-panjakana !  Ary izao no teny ome' ko anao, fa efa lehilahy tsara tsiodrano hianao : ny amy ny miaramila ko tandremo tsara ; ka raha miady ka tokony ho tsingy ka tsy afaka, aza ampiadiana ny miaramila ko fandrao be maty ; ary raha lava-bato ka tokony tsy ho afaka, aza ampiadina koa ny miaramila ko fandrao be maty.  Ary raha mafy ny mosary, mampitondra taratasy aty amy ko izaho tompo ny.

  Ary ny andro ome' ko anao, ome' ko ny andro 5 volana; ka raha misy tokony ho sitra-po, ka tokony hisy vohitra ho afak' ao na fanjakana ho vita nao, mampitondrà taratasy aty amy ko izaho tompo ny, na hasondrotra ny andro ome' ko anao 5 volana, na tsy hasondrotra fa ampodi ko hianareo.  »

Ary dia manome vola ny andriana.  Misy ome' ny A.  5000, ary misy ome' ny A.  3000, ary misy ome' ny A. 2000 -ny tafika sasany ; raha key ny miaramila mandeha, dia kely ny vatsy omeny; ary raha be ny miaramila, dia atao ny be ny vola vatsy ome' ny « Izao vatsy ome' ko, hitaiza ny miaramila ko izao ; ka raha mafy ny taona, ka tsitsi nao ío vatsy ome' ko itaizàna ny miaramila ko, koa tsisi nao fa tsy amidy nao haniny ny miaramila ko: dia atao ko mahadiso, koa milaza amy nao. »

Ary ny Komandy ome' ny andriana vola manokana, atao ny tsiodrano.  Ary dia nony vita iny, manome toky ny Komandy: « Matokia hianao, fa na hisondrotra aza ny tany na hietry aza ny lanitra, ka misy andevolahy mandà tompo, tsy avela nay tsy ho azo, fa matokia hianao Tompo ko, tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary: fa tsara tsiodrano ny andriana 12 nanjaka ho anao ny tany sy ay fanjakana, ka tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary, fa toky no ome nay anao, fa anao ny tany sy ny fanjakana, fa tsy mtba roa tompo ity tany. »

Ary amy ny ankizinolona alefa  ny tompo ny ho ambaniandro, dia tsiofin-drano izy.  Tsiodrano-vava aman-kasinandriana sy orimbato anaty ny vahoaka izany.  Angonina ny fokonolona, dia miteny ny tompo n' ankizy manao hoe: « Ho tsiofi&quot; ko rano ireto ankizy ko ireto, fa nanao soa tamy ko, atao ko ambaniandro, hoy izy, ka ambara ko amy nareo fokonolona.  Dia manatitra volatsivaky aho hanasin' andriana, ary manome ny orimbato nareo koa aho: dia olom-potsy n' andriana ireto, isan-jato isanarivo nareo  » Ary mamaly ny fokonolona : « Dia misaotra anao izahay, fa hianao mahalala ny soa atao ny olona, ka no tsiofi nao rano ho ambaniandro izy: ka faly izahay, fa nahazo namana, » hoy izy  - Ary miteny kosa ireto ankizy no tsiofin-drano manao hoe: « Misaotra anao tompo ko, hoy izy, noho izato soa natao nao anay, no tsiofi nao rano izahay ; matokia, izahay eto ho ray nao aman-dreny nao.  Ary matokia koa hianareo fokonolona : f izay fanompoan' andriana hatao na inona na inona, matokia hianareo f' atao nay tsy latsaka, fa manana namana hianareo manana anay, » hoy izy.  Ary ny ankizy alefa,dia manangana ny tompo ny ho žana' ny handova azy: « Na firy ny zanak' ay, hoy izy: raha manan-droa izahay, dia fahatelo ny izy ; raha manantelo izahay, dia fahefa' ny izy    na firy na firy ny zaza dia isa ny zaza izy. »  Dia miteny ny fokonolona : « Dia tsara izany, aza mianiho vintana hianareo  » Dia vita, dia mizara ny orimbato ny vahoaka; ary ny hasinandriana dia lasan' izay lehibe eo home' ny ny andriana.  Ary tsy misy rano itsiofandrano azy amy ny izany, fa ny hasinandriana sy ny orimbato ny vahoaka no fananarany ny tsiodrano : fa efa voa tsiodrano tokoa ley olona ho ambaniandro.

  Ary ny amy ny ranomasina an-tandro-potsy, dia tsy tapaka io rano io amy ny mpitahiry sampy ; ary fomba fanao ny mpitahiry sampy: dia afafy ny ny vahoaka manatona ao, na ny hankany an-tafika, na ny marary izao aretina rehetra izao, na ny tsy marary aza, na ny hiterahana &amp;...    Raha mangata-tsiodrano amy ny mpitahiry sampy ny olona, dia mitondra fitoventy sy voamena sy akoholahimena izy, ary hoy izy : « Mangataka tsiodrano izahay. »  Ary hoy ny mpitahiry sampy: « Efa tsara sikidy hianareo !&quot;  Ary miteny iretsy : « Eny tompo ko, tsara ny sikidy nay, aşai' ny mila tsiodrano amy ny sampy izahay  » Dia miteny ny mpitahiry sampy: « Rahefa tsara -ny sikidy nareo dia ome' ny tsiodrano hianareo, dia hahasoa anareo hahatsara anareo, hahazoam-bola hahazoam-pananana  » Ary dia avoaky ny mpitahiry sampy ny rano an-tandro-potsy, dia asai ny sotroina, dia afafy ny ny mangataka, ary manao hoe: « Masina hianao andriamanitra .» 

Ary indray raha mivoaka ny andriana, dia mivoaka ny sampy eo aloha ny andriana, dia mitondra rano an-tandro-potsy ny mpitahiry sampy: hanafana' ny ny lalambe, (indrindra ka izany hita rano lehibe dia afanana,) sy ny vahoaka, sy ny hanin-ko hanina, sy ny rano ho sotroina &amp;... dia anafana' ny ny zavatrandriana rehetra.

  Ary raha velona ny mpinona, dia ampandroina amy ny rano an-tandro-potsy sy ny tsiriry sy ny ahibita.  Dia ampandroina na ho alatsinainy na ho alarobia, andro mahery ny alatsinainy ary ny alarobia tsy miverina  Dia entina ny  rano an-tandro potsy, dia asiana tsiriry sy ahibita: dia afafy amy ny tena ny avy ninona, sy amy ny ialambe ; dia mandeha miakatra amy ny vohitra izy, dia arahabainy ny olona hoe: «Arahaba nomen' Andriarmanitra ny hitsy ny  » - Dia mamaly izy hoe : « Tsy hery fa hitsy y: fa raha zavatra tsy nanànana, raha alaina mora foana .»  Ary izy mitondra vonimboahirana atao ny hoe vony tsy azo n' afo, tohiziny ny tsontsoraka, famantarana ny mpinona; dia ihirana hoe: 

               E tonga e tonga!

                      Ny soa tsy mandaingia

                    E faly e ravo !

          Ny soa tsy mandaingia.

Dia amonoana omby hialan-doza : dia zaraina amy ny vahoaka ny ila n' omby, ary ny ila ny dia andoavan' olona vola atao hoe ty enti' nay mampandro azy, hoy ny olona mandoa ; dia homen-kena amy ny il' omby izay mandoa vola rehetra ; ary ny vodihena, amy ny andriandahy manozon-doha.  Ary ny hevitry ny anaovana ny rano an-tandro-potsy: dia entina mampandro azy fa naleha ny loza sy ny antambo, dia ampandroana azy, sy isoronana ny tsiriry sy ny ahibita ny tena ny rehetra. Ary ny hena atao hoe henandoza, ny mpiompy sampy sy ny andriana tsy mba homan' azy fa henandoza.

  Ary raha be ny aretina dia alainy Andrianamanjaka ny mpitahiry sampy rehetra: « lzao no anala' ko anareo: be ity ny aretina ka angony ny vahoaka ko ka afano  Fa ny fitahirizana ny sampy, anareo; kandrefa izaho no tompo ny, ka entina hahasoa ny fanjaka' ko ny sampy masina rehetra, ka afano ny vahoaka ko.  Angony amy ny isam-pirenena izao Merina 6 toko izao, ka tetezo, afano avokoa ny vahoaka ko; fa izaho tsy manam-bola be ome' ko ny ambaniandro, fa ny hevitra sy ny fanahy ko sy ny hery n' andriamanitra no enti ko hitsabo ny ambanilanitra.  Ka lazao ny ambaniandro izay fomba fanaova' nareo ny sampy, fandrao tsy mahafady ny fady ny lazai nareo ny ambaniandro, ka mainkia ho be marary ny olona, raha tsy voalaza nareo tsara ny fady ny tsy atao sy ny zavatra tsy hanina. »

Dia mandeha ny mpicahiry sampy rehetra.  Dia samy manafana amy ny isam pahenina, afànana amy ny rano masina an-tandro-potsy ny vahoaka. Ary ny sampy rehetra samy manana ny andro ny tia' ny anafanana ny vahoaka, fa tsy dia indray andro afanana tsy akory ny ambaniandro, fa samy manana ny andro tia' ny ny sampy rehetra.

  Ary nony voa afana ny vahoaka, dia manafana ny rano rehetra izy sy ny fantsakàna ny vahoaka : « Ary dia izao no lazai&quot; nay amy nareo: voa afana izay hianareo sy ny rano rehetra koa ny fantsakàna, aza vetavetaina : fandrao hianareo mpantsàka manavetaveta ny rano, fa efa nafanany ny sampy n' andriana ny rano, koa tandremo tsara fandrao manimba ny vahoaka raha otafady ny rano.» 

Ary nony voa kabary ny vahoaka, ary efa voa laza ny zavatra tsy atao sy ny zavatra tsy hanina, fa ny tongolo tsy hanina aloha tapa-bolana, sy ny hena ratsy, sy ny henan-doza ampakarana ny mpinona : « lzao no tsy hanina, ka lazaina amy nareo vahoaka.   Ary voa laza izao ny fady ny tsy hani nareo vahoaka ; ta tsy mandeha sitra-po izahay, fa navoaky ny mpanjaka anafana' nay anareo ambaniandro, ary dia hody izahay hilaza amy ny Andriamanjaka. »

Ary nony tonga aty amy ny Andriamanjaka, dia milaza ny nanafanana ny vahoaka izy mpitondra sampy rehetra: « Trarantitra hianao...  Dia voa afana ny vahoaka koa milaza amy nao izahay, Tompo ko »- Ary dia mankasitraka ny andriana: « Dia sitra' ko ary teli ko hianareo mpitahiry sampy rehetra.  Ary dia manasina ny sampy rehetra aho ome ko voahangimivady isany sampy, sy volahidivavamivady, sy ombimitrongiany isany sampy .Ary dia modia hianareo. Raha tonga amy nareo hianareo, dia amboary amy ny fanamboaran' azy ny sampy '»

Raha be ny aretina, aretina na inona na inona, dia avoaka hanafana to izany ny sampy rehetra, f' izao no fomba fanao amy ny fanjakana; azy ny vahoaka  fa izy nahavoriana ny tany amim-panjakana sy nahavitany any Merina avoaky ny Andriamanjaka izy hitsioodrano hahamboatra ny ambaniandro.

Ary ny maha-ranomasina ny rano an-tandro-potsy : dia atao amy ny tandropotsy ny rano, dia asiana fanazava (hazo izany), sy tongarivo mivady (vakana), sy vakantsileondoza mivady, sy vakamiarina mivady, sy ny sampy : alona ao izy rehetra amy ny rano an-tandropotsy, dia izao no anafânana ny zavatra  afanana rehetra.  Ary fanao ny mpitahiry sampy: dia ny ahibita sy ny tsiriry no aroboka amy ny rano an-tandropotsy, dia afafy ny izay afanana rehetra.

== IV.  NY AMY NY AMBOHITRABIBY SY ANDRIANAVALONDAMBOZAFY. ==
  Ny amy ny Andrianavalondambozafy (zafy n' Andriamasinavalona,) tsy nanjaka izy, fa lasan' Andriantsimitoviaminandriana ny fanjakana any Ambohitrabiby.  Fa tsy nesorin' Andriambelomasina amy ny vodivona Andrianavalondambo, fa napetra' ny amy ny fahadimy ny Mandiavato ; ary ny zana' ny Andrianavalondambo, nandimby azy nitondra ny ampahadimy ny Mandiavato : dia Ambohimandroso, dia Ankazobe, dia Ambodiala, dia Ambohimahavelona, dia Ambohimiadana, dia Andranovelona, ary Ambohidralambo ny ila ny; zay no itoeran' Andrianavalondambo sy ny nama' ny.

  Ary Andrianavalondambozafy niteraka: an' Andrianavalonjokiny, sy Andriana valonjandriny, sy Faralahimbao.  Any Andranovelona avaratr' Ambohitrabiby ao atsinanany Baka ny itoera' ay izy 3 lahy.  Ary izy 3 lahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  SOA NATAO NY 1ZY 3, LAHY (tamy ny Andrianampoinimerina, fa mbola nanjaka tao Ambohimanga Andrianjafy, dia nanatona andRamboasalama izy 3 lahy, dia nanome toky azy.  Ary dia nirahin-dRamboasalama izy 3 lahy: « Ampanekeo i Zafinandriamamy, dia mampandry tsara any Mandiavato, hoy Ramboasalama, fa vodivona ipetraha' nareo  » Ary dia nạmpaneky any Zafinandriamamy izy 3 lahy, ary dia nampandri' ay tsara i Mandiavato.  Ary nony efa naneky ireo, dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy, nanao hoe: «Dia mandry Mandiavato sy maneky Zafinandriamamy, k' izay andro hisehoa' nao amy ny  » Ary hoy Ramboasala ma: « Izaho hilaza amy nareo ny andro iavia' ko amy nareo; ataovy tsara ny raharaha nareo. »  Ary nony nahare izao Andrianjafy, dia tezitra izy nanao hoe: « Raha izy 3 lahy ireo sy ny vady ny aman-jana' ny, ho tetehi' ko ambany ny zaza am-bohoka.»  Ary dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy : « Tahak' izao no teny n' Andrianjafy ka milaza amy nao izahay.  Ary dia niteny Ramboasalama : « Dia toky no ome' ko anareo, hoy izy, hatao ko maty andro velona alina hianareo ; ary dia indro ho avy amy nareo aho, fa ataovy tsara izay hahatana' nareo ay ai' nareo. » Ary dia nanao lavaka lehibe izy 3 lahy téo an-tanàna (Andranovelona) itoera' ny : raha antoandro niery an' Andrianjafy, fa tadiavi ny ho vonoina.  

Ary dia naniraka Ramboasalama tamy ny izy 3 lahy : « Dia ho avy aho amy ny alakamisy, fa dia ataovy vory ny olona » hoy izy.  Ary dia tonga Ramboasalama tamy ny andro alakamisy.  Ary dia no vori ny izy 3 lahy ny tao atsinanan' Andranovelona amy ny lohasaha, Mandiavato sy Zafinandriamamy ; dia tonga Ramboasalama tao fa vory ny olona.  Ary dia nitaingina ambony vato Ramboasalama, ary dia nanome toky ny vahoaka, Mandiavato sy Zafinandriamamy: « Matokia hianareo, hoy izy.  Ary indreo kosa izy 3 lahy, fa re ko ny teny ny kiaky Andrianjafy, ka ny amy ny izy 3 lahy tadiavina ho vonoina : ka atao ko maty andro ka velona alina.  Ary ity vato ity, Ambato-nanjakana no atao ko anarana  » Dia nanome toky ny vahoaka : «Dia toky no ome' nay anao, Ramboasalama, raha manao izany hianao  »

Ary izy 3 lahy rahefa nanjaka Ramboasalama, dia tsy nova' ny amy ny vodivona itoerana.

Ary dia nirahina indray izy 3 lahy tato aoriana nirahin' Andrianampoinimerina tary amy ny Valonjatolahy any avaratra : « Mandehana hianareo mitarika ny vahoaka mankany Anosivola, dia any Antoby &amp;, manao izay hahatsara ny any, ipetraha' nareo: izay vita nareo dia anareo; ny andro alarobia mifoha alakamisy, no hahatongava' nareo any : k'izay vita nareo amy ny zao, dia ariareo ; ary izay lehilahy tsy tonga any amy ny alarobia mifoha alakamisy, dia tsy mba manana, izay tsy tonga amy ny izay  » Ary izany no nanana' ny Mandiavato ny tany avaratra any amy ny Valonjatolahy.  Izao no valy soa nataon' Andrianampoinimerina tamy ny izy 3 lahy sy ny nama' ny sy Mandiavato.  Tao Antoby no nipetrahany ny izy 3 lahy, vodivona nomen' Andrianampoinimerina azy, lovany ny zana' ny.  Ary nony efa nandry tsara ny tany, dia ny zana' ny izy 3 lahy napetra' ny tany, ary izy 3 lahy niakatrå taty tamy ny Andrianampoinimerina.  Ary izao no nanana' ny tany any indray. 

Samy niteraka izy 3 lahy.

Ary zanaky Faralahimbao : Rainirahety, dia Rabelosy, dia Andriambaventy dia Rafaralahimahiny ; ary ny zana' ny vavy: Ranavalonjafy, dia Rafaravaviralandy.  Ireo no zana' ny.  Ary Ranavalonjafy sy Rafaravavilandy saikia nalain' Andrianampoinimerina ho vady, fa natao ny olona hoe maditra izy ireo  Ary dia nanambady an' Andriamboavolaniray Ranavalonjafy, tato Ambatovory atsinanana sy teo Ambohijanaka  Ary Rafaravavilandy nanambady andRabetsira zanak' Andriamparana tao Anosiarivo sy any amy ny Tantsaha.  Ary Ranavalonjafy tsy niteraka, ary Ratsimifanto zanak' anabavy ny natsanga' ny ho zana' ny.  Ary Rafaravavilandy niteraka : an-dRatsimifanto, sy Rakotovao, sy Raleimahery.</text>
      <sha1>9mm5ku9ki69q9wqzbnj99jy6ahbgk2o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147127</id>
      <parentid>1147126</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147127</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145504" sha1="gggfob211k1iybu2wyjccx230yham80" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.

== II.ANDRIAMPONIMERINA TEO ANTANANARIVO. ==
  '''NY NATERA' NY; MIADY AMY NY ANDRIAMBELOMASINA; MOSARIBE, MIAMBOHO NY ANDRIANA ; TENY NAPETR' NY.''' Ny nanjakan' Andriamponimeri na nandimby an' Andrianjakanavalomandimby teto Antananarivo  Andriamponime rina vadindRamanantsalarazaka niteraka an' Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery  Ary Ramananimerina vavy tokan' Andriamponimerina niteraka an' Andrianambotsimarofy.

  Nampakaran' Andriamponimerina any Tsimitovizaka lohölonv nv Sakalava Andriambelornasina, hananika an' Ambohimanga, ka resy Sakalava.  Ary nampaka ran' Andriambelomasina any Lakambato loholony ny Sakalava hananika an' Tanamalaza.

  Ary dia niseho ny mosary be mavo vava zokiny; tsy nisy vary, ny voa ny tsy nisy veny ny, ary avoko no hadi ny olona ; ary nony mihady iny ny olona, dia mary ny sasany eo am-pihadiany ny avoko, ka tsy mahazo fa osa  Ary ny mosary ata hoe mavovava : fa ny okbna tsy homamn-bary, avoko ny hani ny olona, ary hani-manta tsy mahandry masaka : ary dia miova ny tarehy ny olona, miova ny vava ny, ka efa mavomavo tsy homam-ba ry: izao no anaovan' azy hoe mavovava Ary be mary ny olona amy ny izany.

Ary ny mosary atao hoe zokiny sy zandriny: misy aloha sy aoriana. Ny zoky ny: mafy iny, be maty ny olona amy ny tsy fisian-kanina, ny hanina iadiana. Ary avy indray tato aoriana ny zandry ny  mahalankalana ny faty fa efa misimisy ny hanina namoa indray ny vary  ary dia nisy ho vidiny ny olona, ary dia tapa-bary no ariary  mbola mavovava ny olona tamy ny zao. Ary tamy ny mosary be mavovava zoky ny tsy misy vary, fa kits ika ka afenina, iadiana raha misy mahita ; alina no mahandro tsy mahandro andro, raha miraraka ny fofo ny, dia iadiana raha reny antoandro ny fofona  a leo ny maty to' izay tsy hahazo, lamba mena no entina amidy vary ka tsy mahazo ohatrinona aza  afenina no fivarotana fa tsy sahay asehoseho.

  Ary taminy mosaribe mavovava zokiny, dia niamboho Andriamponimerina; Antananarivo eo an-Tranofitomiandalana izy no milevina.

Ary ny teny napetrak' Andriamponimerina: Andrianamboatsimarofy no mandimby azy roa lahy (Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery) eo Antananarivo. 

== III.  ANDRIAMANANIMERINA TEO AMBOHIDRATRIMO. ==
NY NATERA' NY. Ny nanjakan' Andriamananimerina nandimby an' Andriantri monibemihisatra teo Ambuhidratrimo  Andriamananimerina vadindRamorabe niteraka: an' Andriantomponimerina, sy Andriantomponimarovatana, sy Andrianavalona, sy Rabelanonana, sy Rabodofilankanina vavy tokana.

Andriamananimerina no narmpakatra, any Lakambatao sakalava, teo Valokianja no nitoerany Lakambato,  hananikia an' Ambohimasina, ka tsy tratra ny olona teo Ambohimasina, fa nandositra alina izy.

MITSIO-DRANO ANDRAMBOASALAMA RAMORABE. Niaingia i Ramblasalamatsimarofy nisambotra vola venty tamy ny sakaiza ny  ho entina hamangy andRamorabe, reny be ny: ary io vola io namidy tantely eram-bata sy patsa an karon-kely ; ary nandeha izy nankany Ambohidratrimo itoerandRamorabe. Ary nony tonga tao ambavahady andrefandRova, dia nampilaza ny Tandapa izy hoe: « Lazao amy ny  Andriana : Misy olona hamangy anao, Tompo ko, hony  »-Dia nampanao sikidy i Ramorabe a misy olona hamangy, ary dia tsara sikidy ley olona  Ary nony ela vao niverina ny fiteny ny, dia nampilaza indray Rarmboasalama hoe: « Ley zanak' ao avy any Bersimisatra, hono, hamangy anao  » « Eny, hoy ny Andriana, asaovy miditra izy  » - Ary amaly oy Tandapa hoe: «Tsy manan-damba izy, Tompo ko, ka he  ireto zanak' ao ireto mahamenatra azy  » --Ary hoy Ramorabe : « Inona ny lamba ny   » « Lamba jabo maloto, » hoy ny Tandapa  - Ary dia hoy Ramorabe tamy ny vady ny: « Aiz' aty ny laimba nao sy ny salaka nao »  Dia nentiny ny Tandapa tamy ny Ramboasalama ny lamba sy ny salaka ndRalehilahy vadindRamo rabe, dia no tafi ny sy nisalaka' ny ka vao niditra izy.  Ary nony tonga teo ambaravarana, dia nampandroso azy izay rehetra tao an-trano tahaky efa no tendren' Andriama nitra hanjaka izy, ka nanoa azy na dia nv zana-dRamorabe aza, Ary Ramorabe naka ley rano tamatazana ny andriana avy mamangy, dia no fafaza ny intelo izy vao nampandrosoi ny : « Manodidina ny trano, » hoy Ramorabe  Ary nony teo amy ny andry afovoany i Ramboasalama, dia hoy ny andriana : « Mijanòna kely », dia no tsiofin-drano izy.  Dia nasain' andriana hankamy ny andry avaratra, dia fafaza' ny iley rano indray izy ; dia vao nasai ny mipetraka tery avara-patana; ary nony efa nipetraka izy dia niarahaba andriana ; ary hoy Ramorabe tamy ny Tandapa : « Amonoy vorona ny zanak' o, fa noana ka reraka, ary eto atonoy eto imaso' ko. »  Ary nony voa tono dia ome' ny andRamboasalama Ary tezitra ny zana' ny rehetra manao hoe: « lzy efa manana any Betsimisatra, ka dia ome' nao aty indray.  K' inona no mba ho anay ? Dia Ra-morabe tsy laingia tokoa ny anara' nao  » - Ary hoy no navaly ny Ramorabe : « Ka atao nareo ahoana re anaka   vintana ho azy sy anjara ho azy  » Ary nony efa tapitra nihinana ka hariva ny andro, dia nasain' andriana nitoetra tany Ambohidratrimo i Ramboasalama , ary teo andrefandrova avara-bavahady no nanamboarana ny trano ny.  Ary nony tapitra ny ha hoy izy  « Handeha hody » Nalahelo i Ramorabe, dia hitsio-dra hoe: « Mahaleova   mahalasàna ry Kioto! ho tahiny ny Raza' ntsika anie hianao!&quot;

No soritan-dRamorabe ny fanorona itsiofa' ny rano azy : « Hianao am-poi-be ny Merina, hoy izy: hahaleo hahalàsana! tsy hamono olo-mahitsy! tsy helohiny ny olona tsy meloka ! »

Ary nasandra-ny Ramorabe amy- ny- tamana Ramboasalama, ary nivavaka Ramboasalama rehefa nasandra-dRamorabe eo : « Ary mivavaka aho, Ramorabe, fa  foinao tsara tsiodrano nao ny filanjana  » « Fiara manko, hoy Ramorabe, ho enti' itana ny fanjakana  ho anao ny rany sy ny fanjakana, ka atao ko tsara no ho anao   rehetra izao haneky hanatona a nao avokoa ao 1imanga fa eo no lahy ny tany, eo o hatoniny ny izao ambanila nitra izao ,» hoy Ramorabe.Dia nody Ramboasalama.  

Ary nony onga any Ambohimanga izy, ley vola venty no sambori ny tamy ny sakaiza ny dia aloa ny farantsa, ka nanao hoe: « Misaotra anao aho ta manan a tokoa aho, fa manan' anao aho ; nahavonjy ahy tamy ny sarotra hianao, ka  ny anaovan-tsoa ahazoana fankasitraha na : ka dia indry ny vola farantsa solombola. Ary io lehilahy io no ho isa ny 42 lahy hampanjaka azy, ka hatao ny ho lehibe y fanjaka' ny koa. 

'''AMPANEKY NY ANTEHIROKA HAMPANJAKA ANDRAMBOASALAMA I RAMORABE'''  Ary miantso an' Antehiroka i Ramorabe ka niteny nanao hoe: « Avia eo Antehiroka, ry zana-dahy, raifozabe, ry ombalahy ny vavy antitra   Iza no hampanjakaina ?  » - Ary dia niteny Antehiroka, hoy izy: « Izay tsiofi nao rano  » hoy Ramorabe : « Raha tsy hanova ny teny ko hianareo, dia izao no teny ko a ko amy nareo dia Imboasalama no soavi ko hanjaka  » Ary namaly iroka : « Tsy marova ny teny nao izahay  » – Ary hoy Ramorabe: « Raha tsy a ny teny ko hianareo, dia tsy ova' ko ny nenti-ndraza nareo  » Ary dia Ina andRamboasakama Ramahajanga lehibe ny Antehiroka ka niteny nanao « Arahaba anao no soavin-kanjaka  » Ka niarina tao Ambohimanga izy injaka andRamboasalama  

NY NANOKOANDRAMORABE ANY MAROVATANA.  NanokoandRamorabe any atana : Andriantomponimerina, teo Ambohidratrimo ; Andriantomponimarova eo Ambohipiara ; Andrianavalona teo Ambohitrinimanjaka ; Andriambelano teo Ambohimanoa: Ary indro kosa ndriambelo zanak' areo efa-daby, hoy mandimby anareo.

ANDRIAMAMILAZA SY RAMBOASALAMA. Ary hoy mpitantara aty avaratra ny izany andro izany  nandeha  hono, Andriamamilaza avy any amoron' Inty, hanatona ny zanakandriana any Antananarivo sy Ambohidratrimo sy himanga, hamangy azy.  Ary nitondrany tsontsoraka sy volotsangantsivaky sy tantelivelondreny; izany no natao santatra ho enti ny hamangy ireo zanakandriana - nefa tsy home' ny ireo, fa nenti ny hitsapa azy, fa lehilahy mpihevitra izy hono, 

Ary voalohany nankany Antananarivo hamangy andR...   Nony tonga teo : « Aiza no ndR, » hoy izy   « Aroana, hoy ny olona, ny trano ny.»   Dia nandeha,  dia nankao an-trano ny: « Haodihavdy tompo ko e ! »- « Haodiana !  mandrosoa &quot;eo mitady ahy. Dia nandroso Andriamamilaza dią niarahaba ny andriana, dia nenty ny antelıvelondreny sy ny volotsangantsivaky sy ny; oraka niarak amy ny, napetra ny tao an-trano : « Ho aiza hianareo  » hoy ny andriana   - Ary namaly Andriamamilaza « Hamangy anao izahay fa izato enti' nareo hamangy ahy   »- Tsy nitondra na inona na inona fa hamangy fotsiny, fa avy any amoron' ala izahay.» Dia nilaozan'Andriamamilaza ny  zanakandriana, nilaozana nivoaka kelikely hizaha ny toetry ny tany. Ary nony tonga  avy nizaha tany Andriamamilaza : dia tsy ao ny tsontsoraka. Dia natolotry ny vary, ary  nisaotra i Andriamamilaza : « T'sy hahazaka ny vary, handeha izahay,hoy izy : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, » hoy izy  - Ahoana angea izaay fiteny nao » hoy ny zanakandriana  « Handeha izahay, fa veloma : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy hita ko izay farany ity, fa tany sy hisy fiafarana  » Dia nieritreritra ny zanakandriana  Dia lasana Andriamamilaza, nanao hoe: « Aiza n lalana mankany Ambohidrarrimo  » « Iny manaraka ny fefiloha iny » hoy olona.  Dia lasana Andriamamilaza nitondra ny vołotsangantsivaky sy ny tantelivelondreny.

Nony tonga teny Ambohidratrimo « Aiza ny trano ny R  zanakandriana ? »

« lo ny trano ny » hoy ny okona « Misy olona mirady anao, hoy ny Tsindranolathy– Avy aiza izany mitady ahy izany  » « Avy any amoron' ala, » hoy Andriamamilaza « Ka haninona no mankaty arniko » hoy ny zanakandriana .

« Hamangy anao », hoy izy  « Mandrosoa ary midir' aty an-trano, raha mamangv ahv  » Dia niditra izy - « Inona izato enti nareo, » hoy ny zanakandriana   -« Tantely ireo sy volotsangana tsy vaky » hoy izy  « Hanango nana vary fa vahiny izany, » hoy ny zanakandriana  Nony taf angona ny vary, dıa misaotrai Andriamamilaza tsy nety nitondra : « Dia hivoabuka 'hitsangana aho, » hoy izy  Dia navela ny tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia nivoaka izy  Tany kelikely izy  Ary nony efa nivoaka ii Andriamamilaza dia no zahany ny zanakandriana ay tantely nosokafa' ny ny vaca  Dia tamy i Andriamamilaza niditra indray: « Handeha izahay fa hanao veloma, fa ny vary nao dia tsy hahazaka izahay hoy izy: fa tany tsy misy fiafarana ity, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay faran' ity  » – Ahoana izany fiteny nao » hoy ny zanakandriana : - « Tany tsy hisy fiafarany, hoy aho, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay farany ity, dia veloma, » huy izy  (2) Dia nieritrerira ny zanakandriana amy ny ity fiteny ny Andriamamila za  Dia nanao veloma: « Veloma, » hoy izy  Dia lasa nandeha Andriamamilaza, ka nenti ny indray ny tantely sy ny volotsangatsivaky: « Aiza ny lalana mankany Ambohimanga   » Dia iny mianavaratra iny, » hoy ny olona.

Nony tonga teny Ambohimanga izy: « Aiza ny trano ny Ramboasalama, » hoy izy ? Ary dia natoro ny olona: « Eroa ny trano ny, » hoy ny ny olona  « Misy olona mitady anao, Ramboasalama, » hoy y Tsindranolahy  « Olona avy aiza izany, » hoy Ramboasalama? «Olona hamangy anao, avy any amoron' Alamainty, » hoy izy  « Ampidiro ary, » hoy Ramboasalama  – Dia niditra Andriamamilaza, da niarahaba andRamboasalama: « Inona izato enti nao, » hoy Ramboasalama  - Tantely ireo sy volotsangantsivaky, » hoy izy  - «Tonga i kiaky fa vahiny izany, amaro vary tapa-bary, » hoy Ramboasalama Dia nankasitraka an dkamboasalama izy: « Dia hitsangantsangana kely hizaha tany », hoy izy .  Dia nivoaka izy  Dia navelany tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky. Dia tany kelikely, ka niditra, ka hita ny: fa tsy mba nahetsiketsi ny ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia hoy izy: « Handeha izahay fa tsy hahazaka ny vary nafatra nao, » hoy izy, – fa tany Antananarivo tamy ny Ranona zanakandriana tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy fantatr' izay faran' izao, hoy izy; - fa tany Ambohidratrimo tamy ny Ranona zanakandriana, hoy- izy : tany tsy hisy fiafarana, tantely afa-drakotra, tsy hita ko izay farany izany ; – ary nony mby eto amy nao, hoy izy: tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana, » Ahoana izany fiteny nao, Andriarnamilaza, » hoy Ramboasalama «Tamy Antananarivo izahay : tsy maharitra ny mahitsy, tany tsy hisy fiafara ko izay farany izao  Ary tamy oy Ranona eo Ambohidratrimo : tany tsy hisy fiafarana, hoy izy, tantely afa-drakotra ka tsy hita ko izay farany izao. Ary nony mby eto any nao izahay : tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana  » 

- «Raha manao izany hianao Andriamamilaza, efa hita ko izany fiteny nao izany Raha izaho koa no andriana, hoy Rarmboasakama, dia hatao ko santatry ny izao ambanilanitra rehetra izao hianao, hitondra tantely velondreny sy tsontsoraka sy volotsangantsivaky  Izao kosa  no raharaha ome ko anao  » Izao voalohany ny nahazoan' Andriamamilaza tantara tamy ny Andrianampoiimerina.

Ary manarakaraka izany, rehefa nampanjakaina Ramboasalamatsimarofy ka mbola eto Ambobimanga Andrianjafy, dia naneky ho ändRamboasalama Andriama milaza  Dia nankeroa Andcanovelona Ramboasalama ; nifanome fotoana vory Mandiavato ampahadiminy ipetrahany Andrianavalondambo, sy Andriamamilaza sy ay zana' ny sy ny zafy ny rehetra: dia nanome toky andRamboasalama Andrianavalondarmbo sy Andriamamilaza.  lzany indray nahazoany Zafiandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  Ary nanarakaraka izany, rehefa nanjaka Ramboasalama, dia Andriamamilaza nahatonga ny rano tsy dikain' amboa no lazai' ny sampy ho entin-dRamboasalama hamory tany sy ny fanjakana  Hoy ny sampy: « Alao ny rano tsy dikain' amboa, hatao sorona, sy hatao an-doha, ary ho sotroi nao Andrianampoinimerina  » Ary nihevitra izany ny vahoaka, ka tsy nisy nahazo hevitra. Ary Andriamamilaza nahazo hevitra izany: nalai ny ny volotsangana tsy vaky, dia nenti' ny tany ny zao.  Nony tonga tanmy ny Andrianampoinimerina, dia no tapahi' ny ny volotsangana: nisy rano.  Dia natao sorona iley rano, dia natao n' Andrianampoinimerina an-doha, dia no sotroi' ny, ary hoy izy: « Fa tonga nareo, Andriamamilaza, ny rano tsy dikain' amboa, fa ny vahoaka tsy nahita ; natao ko santatra hianareo, ka dia tsy ova ko izao narmbara ko anao, Andriamamilaza : mandrakizay antaranoana raha tera' ko koa no manjaka, santatra no anareo, a itoerany ny ala hianareo, ka dia ny volotsangana tsy vaky sy ay tsontsoraka sy ny tantelivelondreny no enti' nareo atao hasina ahy.  Ka raha mitondra zavatra hatao santatra Hianarco, dia ay volotsangana tsy vaky no voalohaay: fa nisehoaoy ny rano tsy dikain' amboa ny volotsangana tsy vaky, » hoy Andrianampoinimerina  -- Ary hoy Andriamamilaza : « Raha manao izany ny fiteny nao, Andıianampoinimerina, raha hanao trano hianao kosa dia izabay miantoka ny hazo  - Ary hoy Andrianampoinimerina : «Indry ny zafy nao ao Andranomalaza, dia ny amalona sy orana kosa no azy na mandro na mamora aho, izao hasoavana atao ko izao, » 

Ary nony tato aoriana indray, tamy ny Rabodolahy nikomy, tsy nety ho azy Andriamamilaza : « Mandrendrika anay i Rabodolahy, ka avy milaza amy nao, Andrianampoinimerina, aho, » hoy izy.  Dia faly Andrianamponimerina:« Mamy ko ny teny nao, hoy Andrianampoinimerina, tsy mba mena-maso n' olona hianao  raha manao ratsy Rabodolahy ia natosik' ao.  Atao ko Andria-mami -laza no anara' nao, fa nilaza tamy ko hianao, tsara ny filaza' nao tamy ko: dia atao ko hava' ko hianao ka ome' ko trano manara eo Anjohy hianao.  Ary ny nenti' nareo ny volotsangatsivaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny, tsy ova' ko zay.  Ary tsy ampanaovi ko na inona inona hianareo, apetra' ko amy ny volotsangana tsy vaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny.  Ary raha manao trano aho hianareo manantatra, fa ny vahoaka hiany no maka, » hoy Andrianampoinimerina.  Dia izao rehera izao no nahazoany Zafinandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimnerina.

  Ary ny trano manara, Andriamamilaza izy irery no manana eo Anjohy, ny soa natao ny, izao nahazoana trano manara; ary ny Zafianandriamanilaza tsy manana trano manara tsy akory : ny volotsangantsivaky sy ny tsontsoraka, sy ny tantelivelondreay, dia izao azy ambarak' izay, na iza na iza manjaka na iza manjaka.

Ary Anjohy sy Ankazondandy fanao atsimo sy avaratra izao no nitomboany ny Zafinandriamamilaza sy izao zanabohitra izao manaraka ny sisin' andrefana ny Analamainty, nony efa nandry ny tany sy ny fanjakana ka dia samy nonina amy ny izay tia' ny onenana.  Ary dia ireo no mitondra ny nentin' Andriamamilaza fa efa zana' ny aty aoriana, koa atao Zafinandriamamilaza no anarana.  Ary Zafinandriamamilaza kosa ny any Andranomalaza sy Ambohinorona sy manaraka ny Sahasarotra ny any andrefan' Andranomalaza sy ny avara' ny, izao no nama' ny mitondra ny nentindrazana, fa roa fonenana izao: andrefam-bohitra sy atsinanam-bohitra no itoerany ny izy roa tonta.

  Ary izao no nentindrazana fitondra ny Zafinandriamarny : 

Mitondra amalona velona hankao amy ny Andriamanjaka rah' amy ny Famorana.

Mitondra tantelivelondreny, enti' ny ho any amy ny andriana isan-taona amy ny Fandroana atao tatao anantarana ny taona.

Mitondra volotsangantsivaky fomba amy ny santatra, ary fitondra amy ny sampy mivoaka.

Mitondra tsontsoraka, fanao ny andriana amy ny saotra sy amy ny hasina sy amy ny sorona: « Hisorona' ko tsara izay atao, fa isorona' ko hianao tsontsoraka, » hoy ny andriana, ka ajoro amy ny andry avaratra ny tsontsoraka.

  Mitondra ramy (sahala amy ny emboka) atao jiro amy ny santatra, arehitra ka mazava tahaky ny jiro.

  Miambina Analatsara itoerany ny renitantely sy fangalana ny tantely velondreny entina ho any amy ny andriana isan-taona amy ný Fandroana.

Ary ny tsy atao ny: Tsy alam-bodihena, - tsy manao hazolava, tsy manao isanjato, tsy manao hadintany, tsy manao fefiloha ny vahoaka: fa raha vaky mba mamonjy ny rano vaky, na iza havanandriana raha tsy manao dia meloka.

  Manao azy ho andriana havanandriana; ary mifanao tsara va tompo ko e  samy izy hiany.

  Andriamamilaza no zafy n' Andriantsitako.  Any Vodivato atsinanan' Andrainarivo eo amoron' ala, ny nanjakan' Andriantsitako, nandimby azy Andriankeliladina, ary Andriamamilaza no zafy ny, hono  Andriantsitako nisehoana ka atao ko inona lahy?

   TSIO-DRANO, FOMBA FANAO NENTIN-DRAZANA AMY NY IZANY.  Ny tsiodrano tsy miala, na marary, na bevòka hiteraka, na hankany an-tafika, na hankany an-efitra...  tsy miala ny tsiodrano fa ao.  Hatr' amy ny ela nentindrazana ny tsiodrano, ka tsy hita izay niposahany; na ny mpanjaka mandimby na ny vahoaka, samy mitondra izany, fa lovantsofina tsy azo avela fa fitondra ny razana.  Ary ny tsiodrano natao ny razana ho zava-mahery.  Ny teny ny rai-aman-dreny tahaky ny tsipak' ombalahy : ka raha tsy mahavoa mahafanina, raha mahavoa mahafaty; fa raha omeny ny rai-aman-dreny tsiny tsy ho lasan-tsara tsy akory, ary raha omene' ny tsiodrano dia tsy maintsy ho tsara, f izy no rai-aınan-dreny niampofo sy nitaiza. 

Ary fomba fanao amy fitsiofan-drano : dia ny rano hiany no itsiofan-drano izay olona ho tsiofindrano, na dia rora aza no fanao ; mahazo rano, dia rafo, tsy mahazo rano dia rora.

Ary fomba fitsiofan-drano amy ny mpanjaka : dia ranomasina amy ny tandro-potsy no fanao, na izay zana' ny ko soavin-kanjaka, na ny ao an-kohona' ny afanana raha mandro, na ny zana' ny ho tsitsihina raha mamora...    dia rano masina no fanao.  Ary raha avy mamangy azy ny olon-tia' ny, dia mitsio-drano azy ny mpanjaka, na rano fotsiny, na rora, na vava hiany aza: « Dia mitsio-drano anao aho  mba ho tahin' Andriamanitra   hianao !»  Izany no solotsiodrano ny dia vava hiany aza.

  Ary ny vahoaka manao tsiodrano-vava hiany: « Dia mitsio-drano anao, manome vola kely anao; na dia variraiventy aza, tsiodrano tokoa, f izany tsiodrano izany no vola aman-karem-be omena : fa raha tsara tsiodrano, dia mahaleo mahalasa, fa ny voky tsy mahaleo ny tsaroana, fa ny tarehy tsy mahaleo ny fanahy.

  Raha amy ny tsiodrano ny mpanjaka hanendre' ny izay hampanjakaina : dia alaina hankeo amy ny mpanjaka izy.  Ary rehefa tonga eo izy, dia miteny ay mpanjaka, na ho ray na ho reny izay manjaka eo, dia manao hoe : « Hianao soavinkanjaka amy ny ity tany ity!  E ny hasina ny 12 nanjaka sy ny tendrombohitra 12!  E ny any Andrarankasina amy ny nisehoany ny sampy!   E Rafandrandava, Rafandrampohy !  soavin-kanjaka io hahaleo tany hahaleo fanjakana  ! »- Ary amy ny izany tsiofin-drano izy, dia rano voa hasina amy ny tandro-potsy no itsiofandrano azy.  Ny andriana mitana ny tandropotsy, izy mitsiodrano voalohany, vao manaraka izay lehibebe rehetra vavolombelona ao. Ary ny hevitr' izany, dia fanendrena sady fankatoavana izay handova ny fanjakana ka hampanjakaina. Ka raha efa niamboho ny andriana, dia izy iny ley voa tsiodrano ny andriana no aseho ka lazaina hanjaka.  Hoy ny lehibe: « Izy no hanjaka amy ny ity tany ity : f izy no soavin-kanjaka amy ny ity tany ity sady tsara tsiodrano ny andriana, ka lazaina amy nareo ambanilanitra  » - Ary rahefa voa laza ho mpanjaka izy, vao izay mively rano sy misotro vokaka sy milefon' omby ny ambanilanitra ; na misaona aza dia manao hiany  lasa niamboho ny andriana, dia atsangana izay handova fanjakana.

  Raha marary ny ray aman-dreny, dia mamory ny zana' ny sy ny hava' ny, dia mandidy harena mitsio-drano ny zana' ny, ka fomba izay raha misy ray marary fatratra.  Ary dia tsy tsio-drano vava foana, fa maka rano izy hitsiofan-drano ny zana ny, na amy ny zinga na amy ny lovia : dia mitsio-drano ny zana' ry izy tay ny, dia manao hoe  «Hahaleo hahalasana hianareo !Mba hifehy vazantany valo hianareo !  Mba hampanjaka ny mpanjaka !  Mba hahatana izay nentindrazana : na amy ny fanjakan' andriana, na amy ny fianakaviana, na amy ny fihavanana, na amy ny tany ipetrahana miara-monina atikitra, sy amy ny fokonolona, » hoy izy miantso ny zana' ny vory eo.  Izay no fototra ny fitsiofandrano atao ny ray ny.  Dia mamaly kosa ny zana' ny manao hoe: « Mba hirsio-drano anao ry kiaky, fa marary hianao.  Mba ho tahin' Andriamanitra hianao!  lzahay zanak'ao mba mitsiodrano anao kosa izahay zanak'ao!   (dia manao tsiodrano amy ny izay, ary hoy izy):Mba ho tahin' Andriamanitra !  mba hanaritra soa aman-tsara !  mba tsy harofy !  tsy harikoditra !  mba hangatsiatsiaka ! mba hanaranarana !  mba hifanantitra amy ny zanak' ao!   Mangataka amy n' Andriamanitra mba hanaretana ty ray nay ty izahay.»  Ary hoy ny ray ny ; « Ka tsy ho tana' nareo aho !  Lasan' Andriamanitra aho itikitra, ka tsy ho tana' nareo», hoy izy.   Raha vita iny dia miteny kosa ny zana' ny « Rehefa miteny izany hianao ry kiaky, aiza ny teny nao, fa marary hianao   aiza no mba handidia' nao ny fanana' nao, fandrao miady izahay zanak' ao, raha tsy voa didy nao ny fanana' nao. »  Ary dia mamaly ray ny manao hoe: « Dia ho didia' ko ny fanana' ko, rahefa manao izany hianareo.  Aza manome tsiny ahy hianareo, fa ho didia' ko ny fanana' ko, f aza manome tsiny ahy ny home' ko kely, f' atao ko arak' izay fitiava' nareo ahy. Ka misy eto izay naharitra soa tamy ko, aza fady   samy zanak'o hianareo   ka misy nahavita 'soa tamy ko, ka ome' ko betsaka.  K iny ome' ko betsaka, aza dia mifaly loatra ;ry izay home' ko kely, aza tezitra   Aza manome tsiny ahy   f arak' izay fitiava' nareo ahy ny hanomeza' ko anareo.  »  Dia manao tolotra izy.  Tsy misy zoky na zandry: f' izay tia azy no ome' ny betsaka; ary ny tsy tia azy, dia ome' ny hiany fa zanaka, f' arak' izay fitiavan' azy no anomeza' ny azy: « Ary raha vita ny tolotra ny fanana' ko, hoy izy, izay tsy lany ny ilevena' ko, dia miara misalahy hianareo  » Tahak' izany ny reny mitsio-drano ny zana' ny ary mandidy ny fanana' ny.  Ary raha vita ny didi-fananana, dia aloa ny zana' ny handova azy vola aman-karena, ny vola atao hasinandriana:  satria fa nahazo harena izao avy amy ny ray sy ny reny. &quot;Ary dia aloa ny zana&quot; ny koa vola atao orimbato ome' ny ireto havany tsy mba handova vola aman-karena, izay foy ny, na ho sikajy, na ho kirobo, na ho ariary    tsy misy didy, izay foy ny hiany, - ary miteny manao hoe: « Ny andova' nay ty vola ty, isika mianakavy vory etoana, dia atao orimbato ty amy ny iziy fananana voa didy ny kíaky izao: f indreo hianareo manatrika mahita izao andidiany ny kiaky 'zao ny fanana' ny efa voa tolotra ; samy manana izahay, na iny nome' ny betsaka na iny nome' ny kely, samy mifaly ny azy: f izao no nandidiany ny rai-aman-dreny azy  » – « Kanefa, hoy ray ny, mandidy aho k' izaho masimandidy ny ahy.  K' aza malahelo izay nome' ko kely, aza dia mifaly kosa izay nome' ko be, fa efa samy hita ko zao ny fanahy nareo sy efa hita nareo  Ka efa lasana ny  hasinandriana, sy ny orimbato, ka raha misy mamadika izao teny ko zao : miady amy ny àndriana, resea !  miady amim-bahoaka, aza mahazo rarina !  miorika, aza mahita !  mivalana, aza mahazo !  ary ny tsy mandaingia izao teny ko zaa, ka tsy mamadika izao didy ko zao tsy akory : mandraisa vonona : » Dia vita iny.

  Raha tsy marary aza ny rai-aman-dreny, dia angatahany ny zana' ny tsio-drano fa ny tsio drano zava-mahery : « Mangataka tsio-drano amy nao izaho zanak' ao, fa handeha, » hoy izy, na hankany an-tafika, na hivarotra, na hankany an' indrana, na ho aiza na ho aiza, ka mila toky amy oy tsio-drano zava-mahery.». Ary mamaly rai-aman-dreny: « Rahefa mangata-tsiodrano ny zanak' o, dia hitsio-drano azy aho. Dia họ tahin' Andriamanitra amy ny izay lalambe aleha ny  ! tsy harary  tsy hari koditra ! tsy ho azontsampona!  tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro!  ho tsara mandroso ho tsara miverina!  ho tonga soa amantsara!  »- Dia tsiofindrano ao an-jinga izy, na tsiofiņdrora fa samy izy avokoa.  Ka raha lasan-davitra ny zana' ny, ka olona nohafarana ao mangataka tsiodrano amy  ny rai-aman-dreny, dia  tsiodrano vava no atao, ary ampian-tsiodrano vola raha misy.

  Raha misy zavatra nahatezitra ray aman-dreny amy ay zana' ny, dia mitsotra ny zana' ny manao hoe: « Diso aho ry kiaki-amindrineny, mangata-tsiodrano amy nareo  » Dia miteny ray ny aman-dreniny hoe : « Raha mitsotra hianao anaka, dia mitsio-drano anao izahay: dıa hahaleo hahalasana hianao  ! tsy ho voa tsiny !  tsy ho voa fondro !» Dia maka rano izy hitsiofan-drano azy.

  Raha manala volonjaza, manangona ny mpianakavv rehetra ny tomponjaza, sy milaza any ny olona manodidina hoe: «Hanala volonjaza izahay, ka milaza any nareo.» Dia avy ny mpianakavy sy ny olona manodidina mitondra vola kely atao tsiodrano sy hasin-jaza: « Manațitra ay tsiodranonjaza izahay,» hoy izy « Dia misaotra anareo, hoy ny tomponjaza.  Mba manàna hianareo.   Efa misondrotra ny andro, dia hanala volo-njaza izahay  » Efa vory eo ny olona sy ny fomba rehetra : ao ny sahafa famekona sy ny ravin' akondro ; dia apetraka eo ambony ny sahafa ny ravin' akondro; dia asiana vary ny ravin' akondro: atao fito toko ny vary eo ambony ny sahafa ; dia didiana ny trafonkena atoko ambony ireo vary fito toko ireo.  Dia alaina iley velondraiamandreny hanety ay zaza kely: anetezana kely amy ny ankavia ny, dia ariana zay volo kely tahaky ny faditra; ary anetezana ny havanana, dia atokotoko amy ny ireo vary an-tsahafa.  Nony efa vita ireo dia mivavaka izy lehibe ao an-trano manao hoe: « Mba ho soa amantsara Andriamanitra andriananahary sy ny razana  ! tsy harikoditra  ! fa alam-bolo hifanantitra amy ny rai-amandreny ny zaza !  » Dia miangona izy ankizy rehetra sy izay ta-handrombaka koa eo andrefany ny 'andry afovoana no ipetrahany, fa ny zaza kely analam-bolo ao ampototr' andry no mipetraka : dia atao hoe Hàraka: dia mifarombaka ny olona. Ka atao lasany ny vehivavıy sasany ny sahafa, ka enti ny any an-trano ny; dia apetra' ny tsara eo andoha-fandriana itikitra, fa atao ny họe nahazo zaza izy  Ka tsy aterina izay sahafa, raha tsy hateloana; ka raha vangiana iley nahalasana sahafa, dia atao hoe arababa nahazo zaza.

  Ary nony vita ny farombaka, dia loarana ny vary ihinanany ny mpianakavy, ny any an-tsahafa efa nifarombahany; ary dia mba fabànan-trafonkena kely ny zaza kely analam-bolo  Dia heeezana ay zaza ; dia omena an-dray ny ny volo ny rehetra, ateli&quot; ny amy ny akondro ; ka raha tsy mahatelina izy, dia fonosimbilooa ka omena ny omby, fa tsy mba ariana foana ny volonjaza voalohany.  Rehefa nihinana ny olona, dia mankany an-tsaha izy rehetra : babena lamba landy ny zaza kely, ho entina hifarombaka fary na akondro vokatra, dia mirava.  lzany tsiodrano fanao amy ny fanalam-bolonjaza.

Ary fitsiofandrano fanao amy ny fampakarambady.  Nony tonga ny fotoan' ampakaram-bady noay efa tuteny ny mpikabary manolotra ny vodiondry, dia raisiny ny rainjaza ny vodiondry manao hoe: « Tsy hifaniho vintana izy roafa hifanambina  » Dia loarana ny vary, dia ampihinanina izy rehetra ao, ka vilia manga sy sotromainty no ihinanany ny mpanambady, atao hoe ho maintimolaly ho trarantitra. Nony efa nihinana, ny renin-jaza mitoetr' ampototr' andri-afovoany mitorotoro ravin'  akondro, atao hoe vady efa notorotoroadravina, zavatra efa vita, efa nahalany betsaka ka nifanėkena tsara.  Ary dia mitsangana ny rainjaza, dia maka rano, dia mitsiodrano azy mivady izy ray ny manao hoe: « Ffffo, ho soa ho tsara!  hifanantitra hianareo mivady !  hanan-jazalahy   hanan-jazavavy !  tsy hifaniho vintana fa hifanambina !  » Dia lasana ny mpanambady entiny ny mpaka sy ny havana rehetra sy ny mpanatitra andravehivavy.  Ary mbola ao am-pototr' andry afovoany ny reninjaza ambara-pahatafavoaka ny tanàna, atao hoe fandrao tsy mafy ny fanambadiana, raha ao anivelana ny tanàna izy vao miala eo ny reninjaza.  Ary ny zaza lasam-bady ka hamangy ny rai-aman-dreny, herinandro vao avy mamangy, mitondra vola na ho sikajy na ho kirobo, izay vola entina, ary hoy izy hoe : «Tonga izahay, ry kiaky sy neny . Akory hianareo manao ahoana hiany hianareo.  Ary mitondra vola ho enti-mamangy anareo, fa tsy arakaraka ny hafaliana ity vola enti' nay mamangy anareo ity : ho enti' nay mangataka zaza lahy zaza vavy. »  Ary dia faly ny rai-aman-dreny ny, ary hoy ny famaly ny : « Raha manao izany hianareo, ry zaza, dia faly izahay.» Ary dia alaina ny rano an-jinga, ary dia mankao anoloany ny raiamandreny izy mivady, ary dia tsiofi ny rano ny zana' ny: « Dia mahaleova mahalasàna ! Ffffo...  ho maro fara ho maro dimby !  hanan-jaza lahy hanan-jaza vavy!   hahaleo hahalasana Andriamanitra Andciananahary sy ny razana ! hifanantitra tsy hifaniho vintana !  » Izay indray tsiodrano atao ny raiamandreny, raha tonga avy mamangy azy ny zana' ny.

  Ary tsiodrano fomba fanao amy ny hiteraka, fa mafy ny mandoa olona tahaky ny miady basi-aman-defona, ho faty anio hiany ho velona anio hiany.  Dia vory eo ny havana sy ny vady sy ny zanaka sy ny rai-aman-dreny, sy izay ankizy ao an-trano.  Dia mitsio-drano ny hiteraka, ny rai-aman-dreny manao aloha, dia manaraka ny ao an-trano: alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny izy manao hoe : « Dia tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro !  na inom-bava na inona fanditra !  fa ny vava, tapaka koa fa tsy namana   ka izay vava diso, aza alai nao Andriamanitra ! fa niady hiany ary nifanditra hiany, ka ny tsiodrano zava-mahery.  Fa mandehana soa amantsara : na ho Rakoto na ho Ravao, dia mandehana soa amantsara, » hoy izy.  Ary raha efa vao mandeha, dia' sokafana ny lava-bary sy ny vodifahitra, dia avorimborina ny salaka, dia atsipy hihoatra ny trano atsipy avy atsinanana dia mankany andrefan-trano  ary miteny manao hoe: « Mandehana soa aman-tsara.  »

-Dia ho lasana ny zaza, ary ny zandry no sisa.  Dia manao fandatsahana ny mampivelona : alaina ny tanantanana sy ny nifinakanga, dia ampisotroina azy, dia lasana ny ahitra, dia afak' afo izy, dia atao hoe : «Arahaba nomen' Andriamanițra ny fara  » - Dia mamaly izy manao hoe: « Ela velona ela masina   mba manàna.  » Dia vita amy ny 'zay.  Ampandroina ny zaza amy ny rano matimaty.  Ary ny zaza raha teraka amy ny andro ratsy hifandratra amy ny ray amandreny, dia alam-bintana tsy hifaniho vintana amy ny ray ny sy ny reny.  Ary raha teraka vava alakaosy, misy ahoho' ny, ary misy apetra' ny ao anaty vavahady ka roahina ny omby betsaka : ka raha velona dia entina mody, ary raha maty dia alevina.

  Ary ny amy ny tsio-drano fomba ny miaramila mankany an-tafika, dia vao alaina ny mpianakavy sy ny havana: « Handeha aho hankany an-tafika ho any an kibo n' omby, ka mangata-tsiodrano amy nareo rai-aman-dreny sy vadi-amanjanaka  sy hianareo hava' ko rehetra.  »  Dia miteny ny havana sy ny mpianakavy sy ny rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka: « Raha handeha hianao, dia mandoa vola izahay, na dia variraiventy aza, dia akamba' nay amy ny tsiodrano  »  Dia alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny manao hoe: «Tsy ho voa tsiny ! tsy haratry ny an-tanan' olona tsy haratry ny an-tanan-tena  ! hiereny ny basi-aman defona ! ho tahin' Andriamanitra ! ho ela velona ho ela finaritra ! hahalavorary ny fanjakany ny Manjaka hahazoam-boninahitra !  » Miara-manao izany izy rehetra vory ao. Ary miteny indray ny rai-aman-dreny : «Tandremo ny fanjakan' Andriana, fa raha lavorary ny fanjakan' andriana aleha nao any, dia mandry izahay rai-aman dreny sy ny vadi-amanjanaka sy ny mpianakavy ; fa raha tsy lavorary ny fanjakan' andriana ka tsy mba mahaleo izay enti ny olona any, dia mandry tsirangaranga izahay rai-aman-dreny sy ny vadianan-janaka » Ary dia mamaly izy ary hoy ay famaly ny: « Matokia hianareo rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka, rahefa tsiofi' nareo rano aho, dia atao mandry ny fanjakana, amy ny izay aleha ny vahoaka : fa lehilahy navoak' areo rai-aman-dreny sy vadiamanjanaka; f'aza manana ahiahy hianareo : f' izay atao ny zana-bahoaka nba aleha ko, raha velona koa ny ai'ko  » Dia mifandray tanana, dia tsara mandroso tsara miverina izany no farany.

  Ary ny lehibe mitondra afika alai' ny andriana ho ao anaty Rova  Dia mandray ny rano masina ny mpanjaka, dia atao am-bava ny rano masioy itsiofan-drano ny Komandy, da ffo ary hoy izy: « Handeha hianareo hankany any ny fanjaka' ko :ka dia tsy ho voa tsiny  ! tsy ho voa fondro ! tsy haratra ny an-tànan' olona ary tsy haratra ny an-tànan-tena  fa mahaleova mahalasana  ! mahavità ny tany ko sy ny fanjaka' ko !  He ay hasina ny tany sy ny lanitra !  He ny hasina ny tendrombohitra 12, sy ny hasina ay sampy masina rehetra nampanjaka ahy !  tongava soa amantsara hianao  ! mahavità tany am-panjakana !  Ary izao no teny ome' ko anao, fa efa lehilahy tsara tsiodrano hianao : ny amy ny miaramila ko tandremo tsara ; ka raha miady ka tokony ho tsingy ka tsy afaka, aza ampiadiana ny miaramila ko fandrao be maty ; ary raha lava-bato ka tokony tsy ho afaka, aza ampiadina koa ny miaramila ko fandrao be maty.  Ary raha mafy ny mosary, mampitondra taratasy aty amy ko izaho tompo ny.

  Ary ny andro ome' ko anao, ome' ko ny andro 5 volana; ka raha misy tokony ho sitra-po, ka tokony hisy vohitra ho afak' ao na fanjakana ho vita nao, mampitondrà taratasy aty amy ko izaho tompo ny, na hasondrotra ny andro ome' ko anao 5 volana, na tsy hasondrotra fa ampodi ko hianareo.  »

Ary dia manome vola ny andriana.  Misy ome' ny A.  5000, ary misy ome' ny A.  3000, ary misy ome' ny A. 2000 -ny tafika sasany ; raha key ny miaramila mandeha, dia kely ny vatsy omeny; ary raha be ny miaramila, dia atao ny be ny vola vatsy ome' ny « Izao vatsy ome' ko, hitaiza ny miaramila ko izao ; ka raha mafy ny taona, ka tsitsi nao ío vatsy ome' ko itaizàna ny miaramila ko, koa tsisi nao fa tsy amidy nao haniny ny miaramila ko: dia atao ko mahadiso, koa milaza amy nao. »

Ary ny Komandy ome' ny andriana vola manokana, atao ny tsiodrano.  Ary dia nony vita iny, manome toky ny Komandy: « Matokia hianao, fa na hisondrotra aza ny tany na hietry aza ny lanitra, ka misy andevolahy mandà tompo, tsy avela nay tsy ho azo, fa matokia hianao Tompo ko, tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary: fa tsara tsiodrano ny andriana 12 nanjaka ho anao ny tany sy ay fanjakana, ka tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary, fa toky no ome nay anao, fa anao ny tany sy ny fanjakana, fa tsy mtba roa tompo ity tany. »

Ary amy ny ankizinolona alefa  ny tompo ny ho ambaniandro, dia tsiofin-drano izy.  Tsiodrano-vava aman-kasinandriana sy orimbato anaty ny vahoaka izany.  Angonina ny fokonolona, dia miteny ny tompo n' ankizy manao hoe: « Ho tsiofi&quot; ko rano ireto ankizy ko ireto, fa nanao soa tamy ko, atao ko ambaniandro, hoy izy, ka ambara ko amy nareo fokonolona.  Dia manatitra volatsivaky aho hanasin' andriana, ary manome ny orimbato nareo koa aho: dia olom-potsy n' andriana ireto, isan-jato isanarivo nareo  » Ary mamaly ny fokonolona : « Dia misaotra anao izahay, fa hianao mahalala ny soa atao ny olona, ka no tsiofi nao rano ho ambaniandro izy: ka faly izahay, fa nahazo namana, » hoy izy  - Ary miteny kosa ireto ankizy no tsiofin-drano manao hoe: « Misaotra anao tompo ko, hoy izy, noho izato soa natao nao anay, no tsiofi nao rano izahay ; matokia, izahay eto ho ray nao aman-dreny nao.  Ary matokia koa hianareo fokonolona : f izay fanompoan' andriana hatao na inona na inona, matokia hianareo f' atao nay tsy latsaka, fa manana namana hianareo manana anay, » hoy izy.  Ary ny ankizy alefa,dia manangana ny tompo ny ho žana' ny handova azy: « Na firy ny zanak' ay, hoy izy: raha manan-droa izahay, dia fahatelo ny izy ; raha manantelo izahay, dia fahefa' ny izy    na firy na firy ny zaza dia isa ny zaza izy. »  Dia miteny ny fokonolona : « Dia tsara izany, aza mianiho vintana hianareo  » Dia vita, dia mizara ny orimbato ny vahoaka; ary ny hasinandriana dia lasan' izay lehibe eo home' ny ny andriana.  Ary tsy misy rano itsiofandrano azy amy ny izany, fa ny hasinandriana sy ny orimbato ny vahoaka no fananarany ny tsiodrano : fa efa voa tsiodrano tokoa ley olona ho ambaniandro.

  Ary ny amy ny ranomasina an-tandro-potsy, dia tsy tapaka io rano io amy ny mpitahiry sampy ; ary fomba fanao ny mpitahiry sampy: dia afafy ny ny vahoaka manatona ao, na ny hankany an-tafika, na ny marary izao aretina rehetra izao, na ny tsy marary aza, na ny hiterahana &amp;...    Raha mangata-tsiodrano amy ny mpitahiry sampy ny olona, dia mitondra fitoventy sy voamena sy akoholahimena izy, ary hoy izy : « Mangataka tsiodrano izahay. »  Ary hoy ny mpitahiry sampy: « Efa tsara sikidy hianareo !&quot;  Ary miteny iretsy : « Eny tompo ko, tsara ny sikidy nay, aşai' ny mila tsiodrano amy ny sampy izahay  » Dia miteny ny mpitahiry sampy: « Rahefa tsara -ny sikidy nareo dia ome' ny tsiodrano hianareo, dia hahasoa anareo hahatsara anareo, hahazoam-bola hahazoam-pananana  » Ary dia avoaky ny mpitahiry sampy ny rano an-tandro-potsy, dia asai ny sotroina, dia afafy ny ny mangataka, ary manao hoe: « Masina hianao andriamanitra .» 

Ary indray raha mivoaka ny andriana, dia mivoaka ny sampy eo aloha ny andriana, dia mitondra rano an-tandro-potsy ny mpitahiry sampy: hanafana' ny ny lalambe, (indrindra ka izany hita rano lehibe dia afanana,) sy ny vahoaka, sy ny hanin-ko hanina, sy ny rano ho sotroina &amp;... dia anafana' ny ny zavatrandriana rehetra.

  Ary raha velona ny mpinona, dia ampandroina amy ny rano an-tandro-potsy sy ny tsiriry sy ny ahibita.  Dia ampandroina na ho alatsinainy na ho alarobia, andro mahery ny alatsinainy ary ny alarobia tsy miverina  Dia entina ny  rano an-tandro potsy, dia asiana tsiriry sy ahibita: dia afafy amy ny tena ny avy ninona, sy amy ny ialambe ; dia mandeha miakatra amy ny vohitra izy, dia arahabainy ny olona hoe: «Arahaba nomen' Andriarmanitra ny hitsy ny  » - Dia mamaly izy hoe : « Tsy hery fa hitsy y: fa raha zavatra tsy nanànana, raha alaina mora foana .»  Ary izy mitondra vonimboahirana atao ny hoe vony tsy azo n' afo, tohiziny ny tsontsoraka, famantarana ny mpinona; dia ihirana hoe: 

               E tonga e tonga!

                      Ny soa tsy mandaingia

                    E faly e ravo !

          Ny soa tsy mandaingia.

Dia amonoana omby hialan-doza : dia zaraina amy ny vahoaka ny ila n' omby, ary ny ila ny dia andoavan' olona vola atao hoe ty enti' nay mampandro azy, hoy ny olona mandoa ; dia homen-kena amy ny il' omby izay mandoa vola rehetra ; ary ny vodihena, amy ny andriandahy manozon-doha.  Ary ny hevitry ny anaovana ny rano an-tandro-potsy: dia entina mampandro azy fa naleha ny loza sy ny antambo, dia ampandroana azy, sy isoronana ny tsiriry sy ny ahibita ny tena ny rehetra. Ary ny hena atao hoe henandoza, ny mpiompy sampy sy ny andriana tsy mba homan' azy fa henandoza.

  Ary raha be ny aretina dia alainy Andrianamanjaka ny mpitahiry sampy rehetra: « lzao no anala' ko anareo: be ity ny aretina ka angony ny vahoaka ko ka afano  Fa ny fitahirizana ny sampy, anareo; kandrefa izaho no tompo ny, ka entina hahasoa ny fanjaka' ko ny sampy masina rehetra, ka afano ny vahoaka ko.  Angony amy ny isam-pirenena izao Merina 6 toko izao, ka tetezo, afano avokoa ny vahoaka ko; fa izaho tsy manam-bola be ome' ko ny ambaniandro, fa ny hevitra sy ny fanahy ko sy ny hery n' andriamanitra no enti ko hitsabo ny ambanilanitra.  Ka lazao ny ambaniandro izay fomba fanaova' nareo ny sampy, fandrao tsy mahafady ny fady ny lazai nareo ny ambaniandro, ka mainkia ho be marary ny olona, raha tsy voalaza nareo tsara ny fady ny tsy atao sy ny zavatra tsy hanina. »

Dia mandeha ny mpicahiry sampy rehetra.  Dia samy manafana amy ny isam pahenina, afànana amy ny rano masina an-tandro-potsy ny vahoaka. Ary ny sampy rehetra samy manana ny andro ny tia' ny anafanana ny vahoaka, fa tsy dia indray andro afanana tsy akory ny ambaniandro, fa samy manana ny andro tia' ny ny sampy rehetra.

  Ary nony voa afana ny vahoaka, dia manafana ny rano rehetra izy sy ny fantsakàna ny vahoaka : « Ary dia izao no lazai&quot; nay amy nareo: voa afana izay hianareo sy ny rano rehetra koa ny fantsakàna, aza vetavetaina : fandrao hianareo mpantsàka manavetaveta ny rano, fa efa nafanany ny sampy n' andriana ny rano, koa tandremo tsara fandrao manimba ny vahoaka raha otafady ny rano.» 

Ary nony voa kabary ny vahoaka, ary efa voa laza ny zavatra tsy atao sy ny zavatra tsy hanina, fa ny tongolo tsy hanina aloha tapa-bolana, sy ny hena ratsy, sy ny henan-doza ampakarana ny mpinona : « lzao no tsy hanina, ka lazaina amy nareo vahoaka.   Ary voa laza izao ny fady ny tsy hani nareo vahoaka ; ta tsy mandeha sitra-po izahay, fa navoaky ny mpanjaka anafana' nay anareo ambaniandro, ary dia hody izahay hilaza amy ny Andriamanjaka. »

Ary nony tonga aty amy ny Andriamanjaka, dia milaza ny nanafanana ny vahoaka izy mpitondra sampy rehetra: « Trarantitra hianao...  Dia voa afana ny vahoaka koa milaza amy nao izahay, Tompo ko »- Ary dia mankasitraka ny andriana: « Dia sitra' ko ary teli ko hianareo mpitahiry sampy rehetra.  Ary dia manasina ny sampy rehetra aho ome ko voahangimivady isany sampy, sy volahidivavamivady, sy ombimitrongiany isany sampy .Ary dia modia hianareo. Raha tonga amy nareo hianareo, dia amboary amy ny fanamboaran' azy ny sampy '»

Raha be ny aretina, aretina na inona na inona, dia avoaka hanafana to izany ny sampy rehetra, f' izao no fomba fanao amy ny fanjakana; azy ny vahoaka  fa izy nahavoriana ny tany amim-panjakana sy nahavitany any Merina avoaky ny Andriamanjaka izy hitsioodrano hahamboatra ny ambaniandro.

Ary ny maha-ranomasina ny rano an-tandro-potsy : dia atao amy ny tandropotsy ny rano, dia asiana fanazava (hazo izany), sy tongarivo mivady (vakana), sy vakantsileondoza mivady, sy vakamiarina mivady, sy ny sampy : alona ao izy rehetra amy ny rano an-tandropotsy, dia izao no anafânana ny zavatra  afanana rehetra.  Ary fanao ny mpitahiry sampy: dia ny ahibita sy ny tsiriry no aroboka amy ny rano an-tandropotsy, dia afafy ny izay afanana rehetra.

== IV.  NY AMY NY AMBOHITRABIBY SY ANDRIANAVALONDAMBOZAFY. ==
  Ny amy ny Andrianavalondambozafy (zafy n' Andriamasinavalona,) tsy nanjaka izy, fa lasan' Andriantsimitoviaminandriana ny fanjakana any Ambohitrabiby.  Fa tsy nesorin' Andriambelomasina amy ny vodivona Andrianavalondambo, fa napetra' ny amy ny fahadimy ny Mandiavato ; ary ny zana' ny Andrianavalondambo, nandimby azy nitondra ny ampahadimy ny Mandiavato : dia Ambohimandroso, dia Ankazobe, dia Ambodiala, dia Ambohimahavelona, dia Ambohimiadana, dia Andranovelona, ary Ambohidralambo ny ila ny; zay no itoeran' Andrianavalondambo sy ny nama' ny.

  Ary Andrianavalondambozafy niteraka: an' Andrianavalonjokiny, sy Andriana valonjandriny, sy Faralahimbao.  Any Andranovelona avaratr' Ambohitrabiby ao atsinanany Baka ny itoera' ay izy 3 lahy.  Ary izy 3 lahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  SOA NATAO NY 1ZY 3, LAHY (tamy ny Andrianampoinimerina, fa mbola nanjaka tao Ambohimanga Andrianjafy, dia nanatona andRamboasalama izy 3 lahy, dia nanome toky azy.  Ary dia nirahin-dRamboasalama izy 3 lahy: « Ampanekeo i Zafinandriamamy, dia mampandry tsara any Mandiavato, hoy Ramboasalama, fa vodivona ipetraha' nareo  » Ary dia nạmpaneky any Zafinandriamamy izy 3 lahy, ary dia nampandri' ay tsara i Mandiavato.  Ary nony efa naneky ireo, dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy, nanao hoe: «Dia mandry Mandiavato sy maneky Zafinandriamamy, k' izay andro hisehoa' nao amy ny  » Ary hoy Ramboasala ma: « Izaho hilaza amy nareo ny andro iavia' ko amy nareo; ataovy tsara ny raharaha nareo. »  Ary nony nahare izao Andrianjafy, dia tezitra izy nanao hoe: « Raha izy 3 lahy ireo sy ny vady ny aman-jana' ny, ho tetehi' ko ambany ny zaza am-bohoka.»  Ary dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy : « Tahak' izao no teny n' Andrianjafy ka milaza amy nao izahay.  Ary dia niteny Ramboasalama : « Dia toky no ome' ko anareo, hoy izy, hatao ko maty andro velona alina hianareo ; ary dia indro ho avy amy nareo aho, fa ataovy tsara izay hahatana' nareo ay ai' nareo. » Ary dia nanao lavaka lehibe izy 3 lahy téo an-tanàna (Andranovelona) itoera' ny : raha antoandro niery an' Andrianjafy, fa tadiavi ny ho vonoina.  

Ary dia naniraka Ramboasalama tamy ny izy 3 lahy : « Dia ho avy aho amy ny alakamisy, fa dia ataovy vory ny olona » hoy izy.  Ary dia tonga Ramboasalama tamy ny andro alakamisy.  Ary dia no vori ny izy 3 lahy ny tao atsinanan' Andranovelona amy ny lohasaha, Mandiavato sy Zafinandriamamy ; dia tonga Ramboasalama tao fa vory ny olona.  Ary dia nitaingina ambony vato Ramboasalama, ary dia nanome toky ny vahoaka, Mandiavato sy Zafinandriamamy: « Matokia hianareo, hoy izy.  Ary indreo kosa izy 3 lahy, fa re ko ny teny ny kiaky Andrianjafy, ka ny amy ny izy 3 lahy tadiavina ho vonoina : ka atao ko maty andro ka velona alina.  Ary ity vato ity, Ambato-nanjakana no atao ko anarana  » Dia nanome toky ny vahoaka : «Dia toky no ome' nay anao, Ramboasalama, raha manao izany hianao  »

Ary izy 3 lahy rahefa nanjaka Ramboasalama, dia tsy nova' ny amy ny vodivona itoerana.

Ary dia nirahina indray izy 3 lahy tato aoriana nirahin' Andrianampoinimerina tary amy ny Valonjatolahy any avaratra : « Mandehana hianareo mitarika ny vahoaka mankany Anosivola, dia any Antoby &amp;, manao izay hahatsara ny any, ipetraha' nareo: izay vita nareo dia anareo; ny andro alarobia mifoha alakamisy, no hahatongava' nareo any : k'izay vita nareo amy ny zao, dia ariareo ; ary izay lehilahy tsy tonga any amy ny alarobia mifoha alakamisy, dia tsy mba manana, izay tsy tonga amy ny izay  » Ary izany no nanana' ny Mandiavato ny tany avaratra any amy ny Valonjatolahy.  Izao no valy soa nataon' Andrianampoinimerina tamy ny izy 3 lahy sy ny nama' ny sy Mandiavato.  Tao Antoby no nipetrahany ny izy 3 lahy, vodivona nomen' Andrianampoinimerina azy, lovany ny zana' ny.  Ary nony efa nandry tsara ny tany, dia ny zana' ny izy 3 lahy napetra' ny tany, ary izy 3 lahy niakatrå taty tamy ny Andrianampoinimerina.  Ary izao no nanana' ny tany any indray. 

Samy niteraka izy 3 lahy.

Ary zanaky Faralahimbao : Rainirahety, dia Rabelosy, dia Andriambaventy dia Rafaralahimahiny ; ary ny zana' ny vavy: Ranavalonjafy, dia Rafaravaviralandy.  Ireo no zana' ny.  Ary Ranavalonjafy sy Rafaravavilandy saikia nalain' Andrianampoinimerina ho vady, fa natao ny olona hoe maditra izy ireo  Ary dia nanambady an' Andriamboavolaniray Ranavalonjafy, tato Ambatovory atsinanana sy teo Ambohijanaka  Ary Rafaravavilandy nanambady andRabetsira zanak' Andriamparana tao Anosiarivo sy any amy ny Tantsaha.  Ary Ranavalonjafy tsy niteraka, ary Ratsimifanto zanak' anabavy ny natsanga' ny ho zana' ny.  Ary Rafaravavilandy niteraka : an-dRatsimifanto, sy Rakotovao, sy Raleimahery.

== LOHARANO ==</text>
      <sha1>gggfob211k1iybu2wyjccx230yham80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147129</id>
      <parentid>1147127</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147129</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145694" sha1="mw6x2y577tk6050hxlwxxaomj91f5x3" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.

== II.ANDRIAMPONIMERINA TEO ANTANANARIVO. ==
  '''NY NATERA' NY; MIADY AMY NY ANDRIAMBELOMASINA; MOSARIBE, MIAMBOHO NY ANDRIANA ; TENY NAPETR' NY.''' Ny nanjakan' Andriamponimeri na nandimby an' Andrianjakanavalomandimby teto Antananarivo  Andriamponime rina vadindRamanantsalarazaka niteraka an' Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery  Ary Ramananimerina vavy tokan' Andriamponimerina niteraka an' Andrianambotsimarofy.

  Nampakaran' Andriamponimerina any Tsimitovizaka lohölonv nv Sakalava Andriambelornasina, hananika an' Ambohimanga, ka resy Sakalava.  Ary nampaka ran' Andriambelomasina any Lakambato loholony ny Sakalava hananika an' Tanamalaza.

  Ary dia niseho ny mosary be mavo vava zokiny; tsy nisy vary, ny voa ny tsy nisy veny ny, ary avoko no hadi ny olona ; ary nony mihady iny ny olona, dia mary ny sasany eo am-pihadiany ny avoko, ka tsy mahazo fa osa  Ary ny mosary ata hoe mavovava : fa ny okbna tsy homamn-bary, avoko ny hani ny olona, ary hani-manta tsy mahandry masaka : ary dia miova ny tarehy ny olona, miova ny vava ny, ka efa mavomavo tsy homam-ba ry: izao no anaovan' azy hoe mavovava Ary be mary ny olona amy ny izany.

Ary ny mosary atao hoe zokiny sy zandriny: misy aloha sy aoriana. Ny zoky ny: mafy iny, be maty ny olona amy ny tsy fisian-kanina, ny hanina iadiana. Ary avy indray tato aoriana ny zandry ny  mahalankalana ny faty fa efa misimisy ny hanina namoa indray ny vary  ary dia nisy ho vidiny ny olona, ary dia tapa-bary no ariary  mbola mavovava ny olona tamy ny zao. Ary tamy ny mosary be mavovava zoky ny tsy misy vary, fa kits ika ka afenina, iadiana raha misy mahita ; alina no mahandro tsy mahandro andro, raha miraraka ny fofo ny, dia iadiana raha reny antoandro ny fofona  a leo ny maty to' izay tsy hahazo, lamba mena no entina amidy vary ka tsy mahazo ohatrinona aza  afenina no fivarotana fa tsy sahay asehoseho.

  Ary taminy mosaribe mavovava zokiny, dia niamboho Andriamponimerina; Antananarivo eo an-Tranofitomiandalana izy no milevina.

Ary ny teny napetrak' Andriamponimerina: Andrianamboatsimarofy no mandimby azy roa lahy (Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery) eo Antananarivo. 

== III.  ANDRIAMANANIMERINA TEO AMBOHIDRATRIMO. ==
NY NATERA' NY. Ny nanjakan' Andriamananimerina nandimby an' Andriantri monibemihisatra teo Ambuhidratrimo  Andriamananimerina vadindRamorabe niteraka: an' Andriantomponimerina, sy Andriantomponimarovatana, sy Andrianavalona, sy Rabelanonana, sy Rabodofilankanina vavy tokana.

Andriamananimerina no narmpakatra, any Lakambatao sakalava, teo Valokianja no nitoerany Lakambato,  hananikia an' Ambohimasina, ka tsy tratra ny olona teo Ambohimasina, fa nandositra alina izy.

MITSIO-DRANO ANDRAMBOASALAMA RAMORABE. Niaingia i Ramblasalamatsimarofy nisambotra vola venty tamy ny sakaiza ny  ho entina hamangy andRamorabe, reny be ny: ary io vola io namidy tantely eram-bata sy patsa an karon-kely ; ary nandeha izy nankany Ambohidratrimo itoerandRamorabe. Ary nony tonga tao ambavahady andrefandRova, dia nampilaza ny Tandapa izy hoe: « Lazao amy ny  Andriana : Misy olona hamangy anao, Tompo ko, hony  »-Dia nampanao sikidy i Ramorabe a misy olona hamangy, ary dia tsara sikidy ley olona  Ary nony ela vao niverina ny fiteny ny, dia nampilaza indray Rarmboasalama hoe: « Ley zanak' ao avy any Bersimisatra, hono, hamangy anao  » « Eny, hoy ny Andriana, asaovy miditra izy  » - Ary amaly oy Tandapa hoe: «Tsy manan-damba izy, Tompo ko, ka he  ireto zanak' ao ireto mahamenatra azy  » --Ary hoy Ramorabe : « Inona ny lamba ny   » « Lamba jabo maloto, » hoy ny Tandapa  - Ary dia hoy Ramorabe tamy ny vady ny: « Aiz' aty ny laimba nao sy ny salaka nao »  Dia nentiny ny Tandapa tamy ny Ramboasalama ny lamba sy ny salaka ndRalehilahy vadindRamo rabe, dia no tafi ny sy nisalaka' ny ka vao niditra izy.  Ary nony tonga teo ambaravarana, dia nampandroso azy izay rehetra tao an-trano tahaky efa no tendren' Andriama nitra hanjaka izy, ka nanoa azy na dia nv zana-dRamorabe aza, Ary Ramorabe naka ley rano tamatazana ny andriana avy mamangy, dia no fafaza ny intelo izy vao nampandrosoi ny : « Manodidina ny trano, » hoy Ramorabe  Ary nony teo amy ny andry afovoany i Ramboasalama, dia hoy ny andriana : « Mijanòna kely », dia no tsiofin-drano izy.  Dia nasain' andriana hankamy ny andry avaratra, dia fafaza' ny iley rano indray izy ; dia vao nasai ny mipetraka tery avara-patana; ary nony efa nipetraka izy dia niarahaba andriana ; ary hoy Ramorabe tamy ny Tandapa : « Amonoy vorona ny zanak' o, fa noana ka reraka, ary eto atonoy eto imaso' ko. »  Ary nony voa tono dia ome' ny andRamboasalama Ary tezitra ny zana' ny rehetra manao hoe: « lzy efa manana any Betsimisatra, ka dia ome' nao aty indray.  K' inona no mba ho anay ? Dia Ra-morabe tsy laingia tokoa ny anara' nao  » - Ary hoy no navaly ny Ramorabe : « Ka atao nareo ahoana re anaka   vintana ho azy sy anjara ho azy  » Ary nony efa tapitra nihinana ka hariva ny andro, dia nasain' andriana nitoetra tany Ambohidratrimo i Ramboasalama , ary teo andrefandrova avara-bavahady no nanamboarana ny trano ny.  Ary nony tapitra ny ha hoy izy  « Handeha hody » Nalahelo i Ramorabe, dia hitsio-dra hoe: « Mahaleova   mahalasàna ry Kioto! ho tahiny ny Raza' ntsika anie hianao!&quot;

No soritan-dRamorabe ny fanorona itsiofa' ny rano azy : « Hianao am-poi-be ny Merina, hoy izy: hahaleo hahalàsana! tsy hamono olo-mahitsy! tsy helohiny ny olona tsy meloka ! »

Ary nasandra-ny Ramorabe amy- ny- tamana Ramboasalama, ary nivavaka Ramboasalama rehefa nasandra-dRamorabe eo : « Ary mivavaka aho, Ramorabe, fa  foinao tsara tsiodrano nao ny filanjana  » « Fiara manko, hoy Ramorabe, ho enti' itana ny fanjakana  ho anao ny rany sy ny fanjakana, ka atao ko tsara no ho anao   rehetra izao haneky hanatona a nao avokoa ao 1imanga fa eo no lahy ny tany, eo o hatoniny ny izao ambanila nitra izao ,» hoy Ramorabe.Dia nody Ramboasalama.  

Ary nony onga any Ambohimanga izy, ley vola venty no sambori ny tamy ny sakaiza ny dia aloa ny farantsa, ka nanao hoe: « Misaotra anao aho ta manan a tokoa aho, fa manan' anao aho ; nahavonjy ahy tamy ny sarotra hianao, ka  ny anaovan-tsoa ahazoana fankasitraha na : ka dia indry ny vola farantsa solombola. Ary io lehilahy io no ho isa ny 42 lahy hampanjaka azy, ka hatao ny ho lehibe y fanjaka' ny koa. 

'''AMPANEKY NY ANTEHIROKA HAMPANJAKA ANDRAMBOASALAMA I RAMORABE'''  Ary miantso an' Antehiroka i Ramorabe ka niteny nanao hoe: « Avia eo Antehiroka, ry zana-dahy, raifozabe, ry ombalahy ny vavy antitra   Iza no hampanjakaina ?  » - Ary dia niteny Antehiroka, hoy izy: « Izay tsiofi nao rano  » hoy Ramorabe : « Raha tsy hanova ny teny ko hianareo, dia izao no teny ko a ko amy nareo dia Imboasalama no soavi ko hanjaka  » Ary namaly iroka : « Tsy marova ny teny nao izahay  » – Ary hoy Ramorabe: « Raha tsy a ny teny ko hianareo, dia tsy ova' ko ny nenti-ndraza nareo  » Ary dia Ina andRamboasakama Ramahajanga lehibe ny Antehiroka ka niteny nanao « Arahaba anao no soavin-kanjaka  » Ka niarina tao Ambohimanga izy injaka andRamboasalama  

NY NANOKOANDRAMORABE ANY MAROVATANA.  NanokoandRamorabe any atana : Andriantomponimerina, teo Ambohidratrimo ; Andriantomponimarova eo Ambohipiara ; Andrianavalona teo Ambohitrinimanjaka ; Andriambelano teo Ambohimanoa: Ary indro kosa ndriambelo zanak' areo efa-daby, hoy mandimby anareo.

ANDRIAMAMILAZA SY RAMBOASALAMA. Ary hoy mpitantara aty avaratra ny izany andro izany  nandeha  hono, Andriamamilaza avy any amoron' Inty, hanatona ny zanakandriana any Antananarivo sy Ambohidratrimo sy himanga, hamangy azy.  Ary nitondrany tsontsoraka sy volotsangantsivaky sy tantelivelondreny; izany no natao santatra ho enti ny hamangy ireo zanakandriana - nefa tsy home' ny ireo, fa nenti ny hitsapa azy, fa lehilahy mpihevitra izy hono, 

Ary voalohany nankany Antananarivo hamangy andR...   Nony tonga teo : « Aiza no ndR, » hoy izy   « Aroana, hoy ny olona, ny trano ny.»   Dia nandeha,  dia nankao an-trano ny: « Haodihavdy tompo ko e ! »- « Haodiana !  mandrosoa &quot;eo mitady ahy. Dia nandroso Andriamamilaza dią niarahaba ny andriana, dia nenty ny antelıvelondreny sy ny volotsangantsivaky sy ny; oraka niarak amy ny, napetra ny tao an-trano : « Ho aiza hianareo  » hoy ny andriana   - Ary namaly Andriamamilaza « Hamangy anao izahay fa izato enti' nareo hamangy ahy   »- Tsy nitondra na inona na inona fa hamangy fotsiny, fa avy any amoron' ala izahay.» Dia nilaozan'Andriamamilaza ny  zanakandriana, nilaozana nivoaka kelikely hizaha ny toetry ny tany. Ary nony tonga  avy nizaha tany Andriamamilaza : dia tsy ao ny tsontsoraka. Dia natolotry ny vary, ary  nisaotra i Andriamamilaza : « T'sy hahazaka ny vary, handeha izahay,hoy izy : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, » hoy izy  - Ahoana angea izaay fiteny nao » hoy ny zanakandriana  « Handeha izahay, fa veloma : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy hita ko izay farany ity, fa tany sy hisy fiafarana  » Dia nieritreritra ny zanakandriana  Dia lasana Andriamamilaza, nanao hoe: « Aiza n lalana mankany Ambohidrarrimo  » « Iny manaraka ny fefiloha iny » hoy olona.  Dia lasana Andriamamilaza nitondra ny vołotsangantsivaky sy ny tantelivelondreny.

Nony tonga teny Ambohidratrimo « Aiza ny trano ny R  zanakandriana ? »

« lo ny trano ny » hoy ny okona « Misy olona mirady anao, hoy ny Tsindranolathy– Avy aiza izany mitady ahy izany  » « Avy any amoron' ala, » hoy Andriamamilaza « Ka haninona no mankaty arniko » hoy ny zanakandriana .

« Hamangy anao », hoy izy  « Mandrosoa ary midir' aty an-trano, raha mamangv ahv  » Dia niditra izy - « Inona izato enti nareo, » hoy ny zanakandriana   -« Tantely ireo sy volotsangana tsy vaky » hoy izy  « Hanango nana vary fa vahiny izany, » hoy ny zanakandriana  Nony taf angona ny vary, dıa misaotrai Andriamamilaza tsy nety nitondra : « Dia hivoabuka 'hitsangana aho, » hoy izy  Dia navela ny tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia nivoaka izy  Tany kelikely izy  Ary nony efa nivoaka ii Andriamamilaza dia no zahany ny zanakandriana ay tantely nosokafa' ny ny vaca  Dia tamy i Andriamamilaza niditra indray: « Handeha izahay fa hanao veloma, fa ny vary nao dia tsy hahazaka izahay hoy izy: fa tany tsy misy fiafarana ity, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay faran' ity  » – Ahoana izany fiteny nao » hoy ny zanakandriana : - « Tany tsy hisy fiafarany, hoy aho, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay farany ity, dia veloma, » huy izy  (2) Dia nieritrerira ny zanakandriana amy ny ity fiteny ny Andriamamila za  Dia nanao veloma: « Veloma, » hoy izy  Dia lasa nandeha Andriamamilaza, ka nenti ny indray ny tantely sy ny volotsangatsivaky: « Aiza ny lalana mankany Ambohimanga   » Dia iny mianavaratra iny, » hoy ny olona.

Nony tonga teny Ambohimanga izy: « Aiza ny trano ny Ramboasalama, » hoy izy ? Ary dia natoro ny olona: « Eroa ny trano ny, » hoy ny ny olona  « Misy olona mitady anao, Ramboasalama, » hoy y Tsindranolahy  « Olona avy aiza izany, » hoy Ramboasalama? «Olona hamangy anao, avy any amoron' Alamainty, » hoy izy  « Ampidiro ary, » hoy Ramboasalama  – Dia niditra Andriamamilaza, da niarahaba andRamboasalama: « Inona izato enti nao, » hoy Ramboasalama  - Tantely ireo sy volotsangantsivaky, » hoy izy  - «Tonga i kiaky fa vahiny izany, amaro vary tapa-bary, » hoy Ramboasalama Dia nankasitraka an dkamboasalama izy: « Dia hitsangantsangana kely hizaha tany », hoy izy .  Dia nivoaka izy  Dia navelany tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky. Dia tany kelikely, ka niditra, ka hita ny: fa tsy mba nahetsiketsi ny ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia hoy izy: « Handeha izahay fa tsy hahazaka ny vary nafatra nao, » hoy izy, – fa tany Antananarivo tamy ny Ranona zanakandriana tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy fantatr' izay faran' izao, hoy izy; - fa tany Ambohidratrimo tamy ny Ranona zanakandriana, hoy- izy : tany tsy hisy fiafarana, tantely afa-drakotra, tsy hita ko izay farany izany ; – ary nony mby eto amy nao, hoy izy: tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana, » Ahoana izany fiteny nao, Andriarnamilaza, » hoy Ramboasalama «Tamy Antananarivo izahay : tsy maharitra ny mahitsy, tany tsy hisy fiafara ko izay farany izao  Ary tamy oy Ranona eo Ambohidratrimo : tany tsy hisy fiafarana, hoy izy, tantely afa-drakotra ka tsy hita ko izay farany izao. Ary nony mby eto any nao izahay : tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana  » 

- «Raha manao izany hianao Andriamamilaza, efa hita ko izany fiteny nao izany Raha izaho koa no andriana, hoy Rarmboasakama, dia hatao ko santatry ny izao ambanilanitra rehetra izao hianao, hitondra tantely velondreny sy tsontsoraka sy volotsangantsivaky  Izao kosa  no raharaha ome ko anao  » Izao voalohany ny nahazoan' Andriamamilaza tantara tamy ny Andrianampoiimerina.

Ary manarakaraka izany, rehefa nampanjakaina Ramboasalamatsimarofy ka mbola eto Ambobimanga Andrianjafy, dia naneky ho ändRamboasalama Andriama milaza  Dia nankeroa Andcanovelona Ramboasalama ; nifanome fotoana vory Mandiavato ampahadiminy ipetrahany Andrianavalondambo, sy Andriamamilaza sy ay zana' ny sy ny zafy ny rehetra: dia nanome toky andRamboasalama Andrianavalondarmbo sy Andriamamilaza.  lzany indray nahazoany Zafiandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  Ary nanarakaraka izany, rehefa nanjaka Ramboasalama, dia Andriamamilaza nahatonga ny rano tsy dikain' amboa no lazai' ny sampy ho entin-dRamboasalama hamory tany sy ny fanjakana  Hoy ny sampy: « Alao ny rano tsy dikain' amboa, hatao sorona, sy hatao an-doha, ary ho sotroi nao Andrianampoinimerina  » Ary nihevitra izany ny vahoaka, ka tsy nisy nahazo hevitra. Ary Andriamamilaza nahazo hevitra izany: nalai ny ny volotsangana tsy vaky, dia nenti' ny tany ny zao.  Nony tonga tanmy ny Andrianampoinimerina, dia no tapahi' ny ny volotsangana: nisy rano.  Dia natao sorona iley rano, dia natao n' Andrianampoinimerina an-doha, dia no sotroi' ny, ary hoy izy: « Fa tonga nareo, Andriamamilaza, ny rano tsy dikain' amboa, fa ny vahoaka tsy nahita ; natao ko santatra hianareo, ka dia tsy ova ko izao narmbara ko anao, Andriamamilaza : mandrakizay antaranoana raha tera' ko koa no manjaka, santatra no anareo, a itoerany ny ala hianareo, ka dia ny volotsangana tsy vaky sy ay tsontsoraka sy ny tantelivelondreny no enti' nareo atao hasina ahy.  Ka raha mitondra zavatra hatao santatra Hianarco, dia ay volotsangana tsy vaky no voalohaay: fa nisehoaoy ny rano tsy dikain' amboa ny volotsangana tsy vaky, » hoy Andrianampoinimerina  -- Ary hoy Andriamamilaza : « Raha manao izany ny fiteny nao, Andıianampoinimerina, raha hanao trano hianao kosa dia izabay miantoka ny hazo  - Ary hoy Andrianampoinimerina : «Indry ny zafy nao ao Andranomalaza, dia ny amalona sy orana kosa no azy na mandro na mamora aho, izao hasoavana atao ko izao, » 

Ary nony tato aoriana indray, tamy ny Rabodolahy nikomy, tsy nety ho azy Andriamamilaza : « Mandrendrika anay i Rabodolahy, ka avy milaza amy nao, Andrianampoinimerina, aho, » hoy izy.  Dia faly Andrianamponimerina:« Mamy ko ny teny nao, hoy Andrianampoinimerina, tsy mba mena-maso n' olona hianao  raha manao ratsy Rabodolahy ia natosik' ao.  Atao ko Andria-mami -laza no anara' nao, fa nilaza tamy ko hianao, tsara ny filaza' nao tamy ko: dia atao ko hava' ko hianao ka ome' ko trano manara eo Anjohy hianao.  Ary ny nenti' nareo ny volotsangatsivaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny, tsy ova' ko zay.  Ary tsy ampanaovi ko na inona inona hianareo, apetra' ko amy ny volotsangana tsy vaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny.  Ary raha manao trano aho hianareo manantatra, fa ny vahoaka hiany no maka, » hoy Andrianampoinimerina.  Dia izao rehera izao no nahazoany Zafinandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimnerina.

  Ary ny trano manara, Andriamamilaza izy irery no manana eo Anjohy, ny soa natao ny, izao nahazoana trano manara; ary ny Zafianandriamanilaza tsy manana trano manara tsy akory : ny volotsangantsivaky sy ny tsontsoraka, sy ny tantelivelondreay, dia izao azy ambarak' izay, na iza na iza manjaka na iza manjaka.

Ary Anjohy sy Ankazondandy fanao atsimo sy avaratra izao no nitomboany ny Zafinandriamamilaza sy izao zanabohitra izao manaraka ny sisin' andrefana ny Analamainty, nony efa nandry ny tany sy ny fanjakana ka dia samy nonina amy ny izay tia' ny onenana.  Ary dia ireo no mitondra ny nentin' Andriamamilaza fa efa zana' ny aty aoriana, koa atao Zafinandriamamilaza no anarana.  Ary Zafinandriamamilaza kosa ny any Andranomalaza sy Ambohinorona sy manaraka ny Sahasarotra ny any andrefan' Andranomalaza sy ny avara' ny, izao no nama' ny mitondra ny nentindrazana, fa roa fonenana izao: andrefam-bohitra sy atsinanam-bohitra no itoerany ny izy roa tonta.

  Ary izao no nentindrazana fitondra ny Zafinandriamarny : 

Mitondra amalona velona hankao amy ny Andriamanjaka rah' amy ny Famorana.

Mitondra tantelivelondreny, enti' ny ho any amy ny andriana isan-taona amy ny Fandroana atao tatao anantarana ny taona.

Mitondra volotsangantsivaky fomba amy ny santatra, ary fitondra amy ny sampy mivoaka.

Mitondra tsontsoraka, fanao ny andriana amy ny saotra sy amy ny hasina sy amy ny sorona: « Hisorona' ko tsara izay atao, fa isorona' ko hianao tsontsoraka, » hoy ny andriana, ka ajoro amy ny andry avaratra ny tsontsoraka.

  Mitondra ramy (sahala amy ny emboka) atao jiro amy ny santatra, arehitra ka mazava tahaky ny jiro.

  Miambina Analatsara itoerany ny renitantely sy fangalana ny tantely velondreny entina ho any amy ny andriana isan-taona amy ný Fandroana.

Ary ny tsy atao ny: Tsy alam-bodihena, - tsy manao hazolava, tsy manao isanjato, tsy manao hadintany, tsy manao fefiloha ny vahoaka: fa raha vaky mba mamonjy ny rano vaky, na iza havanandriana raha tsy manao dia meloka.

  Manao azy ho andriana havanandriana; ary mifanao tsara va tompo ko e  samy izy hiany.

  Andriamamilaza no zafy n' Andriantsitako.  Any Vodivato atsinanan' Andrainarivo eo amoron' ala, ny nanjakan' Andriantsitako, nandimby azy Andriankeliladina, ary Andriamamilaza no zafy ny, hono  Andriantsitako nisehoana ka atao ko inona lahy?

   TSIO-DRANO, FOMBA FANAO NENTIN-DRAZANA AMY NY IZANY.  Ny tsiodrano tsy miala, na marary, na bevòka hiteraka, na hankany an-tafika, na hankany an-efitra...  tsy miala ny tsiodrano fa ao.  Hatr' amy ny ela nentindrazana ny tsiodrano, ka tsy hita izay niposahany; na ny mpanjaka mandimby na ny vahoaka, samy mitondra izany, fa lovantsofina tsy azo avela fa fitondra ny razana.  Ary ny tsiodrano natao ny razana ho zava-mahery.  Ny teny ny rai-aman-dreny tahaky ny tsipak' ombalahy : ka raha tsy mahavoa mahafanina, raha mahavoa mahafaty; fa raha omeny ny rai-aman-dreny tsiny tsy ho lasan-tsara tsy akory, ary raha omene' ny tsiodrano dia tsy maintsy ho tsara, f izy no rai-aınan-dreny niampofo sy nitaiza. 

Ary fomba fanao amy fitsiofan-drano : dia ny rano hiany no itsiofan-drano izay olona ho tsiofindrano, na dia rora aza no fanao ; mahazo rano, dia rafo, tsy mahazo rano dia rora.

Ary fomba fitsiofan-drano amy ny mpanjaka : dia ranomasina amy ny tandro-potsy no fanao, na izay zana' ny ko soavin-kanjaka, na ny ao an-kohona' ny afanana raha mandro, na ny zana' ny ho tsitsihina raha mamora...    dia rano masina no fanao.  Ary raha avy mamangy azy ny olon-tia' ny, dia mitsio-drano azy ny mpanjaka, na rano fotsiny, na rora, na vava hiany aza: « Dia mitsio-drano anao aho  mba ho tahin' Andriamanitra   hianao !»  Izany no solotsiodrano ny dia vava hiany aza.

  Ary ny vahoaka manao tsiodrano-vava hiany: « Dia mitsio-drano anao, manome vola kely anao; na dia variraiventy aza, tsiodrano tokoa, f izany tsiodrano izany no vola aman-karem-be omena : fa raha tsara tsiodrano, dia mahaleo mahalasa, fa ny voky tsy mahaleo ny tsaroana, fa ny tarehy tsy mahaleo ny fanahy.

  Raha amy ny tsiodrano ny mpanjaka hanendre' ny izay hampanjakaina : dia alaina hankeo amy ny mpanjaka izy.  Ary rehefa tonga eo izy, dia miteny ay mpanjaka, na ho ray na ho reny izay manjaka eo, dia manao hoe : « Hianao soavinkanjaka amy ny ity tany ity!  E ny hasina ny 12 nanjaka sy ny tendrombohitra 12!  E ny any Andrarankasina amy ny nisehoany ny sampy!   E Rafandrandava, Rafandrampohy !  soavin-kanjaka io hahaleo tany hahaleo fanjakana  ! »- Ary amy ny izany tsiofin-drano izy, dia rano voa hasina amy ny tandro-potsy no itsiofandrano azy.  Ny andriana mitana ny tandropotsy, izy mitsiodrano voalohany, vao manaraka izay lehibebe rehetra vavolombelona ao. Ary ny hevitr' izany, dia fanendrena sady fankatoavana izay handova ny fanjakana ka hampanjakaina. Ka raha efa niamboho ny andriana, dia izy iny ley voa tsiodrano ny andriana no aseho ka lazaina hanjaka.  Hoy ny lehibe: « Izy no hanjaka amy ny ity tany ity : f izy no soavin-kanjaka amy ny ity tany ity sady tsara tsiodrano ny andriana, ka lazaina amy nareo ambanilanitra  » - Ary rahefa voa laza ho mpanjaka izy, vao izay mively rano sy misotro vokaka sy milefon' omby ny ambanilanitra ; na misaona aza dia manao hiany  lasa niamboho ny andriana, dia atsangana izay handova fanjakana.

  Raha marary ny ray aman-dreny, dia mamory ny zana' ny sy ny hava' ny, dia mandidy harena mitsio-drano ny zana' ny, ka fomba izay raha misy ray marary fatratra.  Ary dia tsy tsio-drano vava foana, fa maka rano izy hitsiofan-drano ny zana ny, na amy ny zinga na amy ny lovia : dia mitsio-drano ny zana' ry izy tay ny, dia manao hoe  «Hahaleo hahalasana hianareo !Mba hifehy vazantany valo hianareo !  Mba hampanjaka ny mpanjaka !  Mba hahatana izay nentindrazana : na amy ny fanjakan' andriana, na amy ny fianakaviana, na amy ny fihavanana, na amy ny tany ipetrahana miara-monina atikitra, sy amy ny fokonolona, » hoy izy miantso ny zana' ny vory eo.  Izay no fototra ny fitsiofandrano atao ny ray ny.  Dia mamaly kosa ny zana' ny manao hoe: « Mba hirsio-drano anao ry kiaky, fa marary hianao.  Mba ho tahin' Andriamanitra hianao!  lzahay zanak'ao mba mitsiodrano anao kosa izahay zanak'ao!   (dia manao tsiodrano amy ny izay, ary hoy izy):Mba ho tahin' Andriamanitra !  mba hanaritra soa aman-tsara !  mba tsy harofy !  tsy harikoditra !  mba hangatsiatsiaka ! mba hanaranarana !  mba hifanantitra amy ny zanak' ao!   Mangataka amy n' Andriamanitra mba hanaretana ty ray nay ty izahay.»  Ary hoy ny ray ny ; « Ka tsy ho tana' nareo aho !  Lasan' Andriamanitra aho itikitra, ka tsy ho tana' nareo», hoy izy.   Raha vita iny dia miteny kosa ny zana' ny « Rehefa miteny izany hianao ry kiaky, aiza ny teny nao, fa marary hianao   aiza no mba handidia' nao ny fanana' nao, fandrao miady izahay zanak' ao, raha tsy voa didy nao ny fanana' nao. »  Ary dia mamaly ray ny manao hoe: « Dia ho didia' ko ny fanana' ko, rahefa manao izany hianareo.  Aza manome tsiny ahy hianareo, fa ho didia' ko ny fanana' ko, f aza manome tsiny ahy ny home' ko kely, f' atao ko arak' izay fitiava' nareo ahy. Ka misy eto izay naharitra soa tamy ko, aza fady   samy zanak'o hianareo   ka misy nahavita 'soa tamy ko, ka ome' ko betsaka.  K iny ome' ko betsaka, aza dia mifaly loatra ;ry izay home' ko kely, aza tezitra   Aza manome tsiny ahy   f arak' izay fitiava' nareo ahy ny hanomeza' ko anareo.  »  Dia manao tolotra izy.  Tsy misy zoky na zandry: f' izay tia azy no ome' ny betsaka; ary ny tsy tia azy, dia ome' ny hiany fa zanaka, f' arak' izay fitiavan' azy no anomeza' ny azy: « Ary raha vita ny tolotra ny fanana' ko, hoy izy, izay tsy lany ny ilevena' ko, dia miara misalahy hianareo  » Tahak' izany ny reny mitsio-drano ny zana' ny ary mandidy ny fanana' ny.  Ary raha vita ny didi-fananana, dia aloa ny zana' ny handova azy vola aman-karena, ny vola atao hasinandriana:  satria fa nahazo harena izao avy amy ny ray sy ny reny. &quot;Ary dia aloa ny zana&quot; ny koa vola atao orimbato ome' ny ireto havany tsy mba handova vola aman-karena, izay foy ny, na ho sikajy, na ho kirobo, na ho ariary    tsy misy didy, izay foy ny hiany, - ary miteny manao hoe: « Ny andova' nay ty vola ty, isika mianakavy vory etoana, dia atao orimbato ty amy ny iziy fananana voa didy ny kíaky izao: f indreo hianareo manatrika mahita izao andidiany ny kiaky 'zao ny fanana' ny efa voa tolotra ; samy manana izahay, na iny nome' ny betsaka na iny nome' ny kely, samy mifaly ny azy: f izao no nandidiany ny rai-aman-dreny azy  » – « Kanefa, hoy ray ny, mandidy aho k' izaho masimandidy ny ahy.  K' aza malahelo izay nome' ko kely, aza dia mifaly kosa izay nome' ko be, fa efa samy hita ko zao ny fanahy nareo sy efa hita nareo  Ka efa lasana ny  hasinandriana, sy ny orimbato, ka raha misy mamadika izao teny ko zao : miady amy ny àndriana, resea !  miady amim-bahoaka, aza mahazo rarina !  miorika, aza mahita !  mivalana, aza mahazo !  ary ny tsy mandaingia izao teny ko zaa, ka tsy mamadika izao didy ko zao tsy akory : mandraisa vonona : » Dia vita iny.

  Raha tsy marary aza ny rai-aman-dreny, dia angatahany ny zana' ny tsio-drano fa ny tsio drano zava-mahery : « Mangataka tsio-drano amy nao izaho zanak' ao, fa handeha, » hoy izy, na hankany an-tafika, na hivarotra, na hankany an' indrana, na ho aiza na ho aiza, ka mila toky amy oy tsio-drano zava-mahery.». Ary mamaly rai-aman-dreny: « Rahefa mangata-tsiodrano ny zanak' o, dia hitsio-drano azy aho. Dia họ tahin' Andriamanitra amy ny izay lalambe aleha ny  ! tsy harary  tsy hari koditra ! tsy ho azontsampona!  tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro!  ho tsara mandroso ho tsara miverina!  ho tonga soa amantsara!  »- Dia tsiofindrano ao an-jinga izy, na tsiofiņdrora fa samy izy avokoa.  Ka raha lasan-davitra ny zana' ny, ka olona nohafarana ao mangataka tsiodrano amy  ny rai-aman-dreny, dia  tsiodrano vava no atao, ary ampian-tsiodrano vola raha misy.

  Raha misy zavatra nahatezitra ray aman-dreny amy ay zana' ny, dia mitsotra ny zana' ny manao hoe: « Diso aho ry kiaki-amindrineny, mangata-tsiodrano amy nareo  » Dia miteny ray ny aman-dreniny hoe : « Raha mitsotra hianao anaka, dia mitsio-drano anao izahay: dıa hahaleo hahalasana hianao  ! tsy ho voa tsiny !  tsy ho voa fondro !» Dia maka rano izy hitsiofan-drano azy.

  Raha manala volonjaza, manangona ny mpianakavv rehetra ny tomponjaza, sy milaza any ny olona manodidina hoe: «Hanala volonjaza izahay, ka milaza any nareo.» Dia avy ny mpianakavy sy ny olona manodidina mitondra vola kely atao tsiodrano sy hasin-jaza: « Manațitra ay tsiodranonjaza izahay,» hoy izy « Dia misaotra anareo, hoy ny tomponjaza.  Mba manàna hianareo.   Efa misondrotra ny andro, dia hanala volo-njaza izahay  » Efa vory eo ny olona sy ny fomba rehetra : ao ny sahafa famekona sy ny ravin' akondro ; dia apetraka eo ambony ny sahafa ny ravin' akondro; dia asiana vary ny ravin' akondro: atao fito toko ny vary eo ambony ny sahafa ; dia didiana ny trafonkena atoko ambony ireo vary fito toko ireo.  Dia alaina iley velondraiamandreny hanety ay zaza kely: anetezana kely amy ny ankavia ny, dia ariana zay volo kely tahaky ny faditra; ary anetezana ny havanana, dia atokotoko amy ny ireo vary an-tsahafa.  Nony efa vita ireo dia mivavaka izy lehibe ao an-trano manao hoe: « Mba ho soa amantsara Andriamanitra andriananahary sy ny razana  ! tsy harikoditra  ! fa alam-bolo hifanantitra amy ny rai-amandreny ny zaza !  » Dia miangona izy ankizy rehetra sy izay ta-handrombaka koa eo andrefany ny 'andry afovoana no ipetrahany, fa ny zaza kely analam-bolo ao ampototr' andry no mipetraka : dia atao hoe Hàraka: dia mifarombaka ny olona. Ka atao lasany ny vehivavıy sasany ny sahafa, ka enti ny any an-trano ny; dia apetra' ny tsara eo andoha-fandriana itikitra, fa atao ny họe nahazo zaza izy  Ka tsy aterina izay sahafa, raha tsy hateloana; ka raha vangiana iley nahalasana sahafa, dia atao hoe arababa nahazo zaza.

  Ary nony vita ny farombaka, dia loarana ny vary ihinanany ny mpianakavy, ny any an-tsahafa efa nifarombahany; ary dia mba fabànan-trafonkena kely ny zaza kely analam-bolo  Dia heeezana ay zaza ; dia omena an-dray ny ny volo ny rehetra, ateli&quot; ny amy ny akondro ; ka raha tsy mahatelina izy, dia fonosimbilooa ka omena ny omby, fa tsy mba ariana foana ny volonjaza voalohany.  Rehefa nihinana ny olona, dia mankany an-tsaha izy rehetra : babena lamba landy ny zaza kely, ho entina hifarombaka fary na akondro vokatra, dia mirava.  lzany tsiodrano fanao amy ny fanalam-bolonjaza.

Ary fitsiofandrano fanao amy ny fampakarambady.  Nony tonga ny fotoan' ampakaram-bady noay efa tuteny ny mpikabary manolotra ny vodiondry, dia raisiny ny rainjaza ny vodiondry manao hoe: « Tsy hifaniho vintana izy roafa hifanambina  » Dia loarana ny vary, dia ampihinanina izy rehetra ao, ka vilia manga sy sotromainty no ihinanany ny mpanambady, atao hoe ho maintimolaly ho trarantitra. Nony efa nihinana, ny renin-jaza mitoetr' ampototr' andri-afovoany mitorotoro ravin'  akondro, atao hoe vady efa notorotoroadravina, zavatra efa vita, efa nahalany betsaka ka nifanėkena tsara.  Ary dia mitsangana ny rainjaza, dia maka rano, dia mitsiodrano azy mivady izy ray ny manao hoe: « Ffffo, ho soa ho tsara!  hifanantitra hianareo mivady !  hanan-jazalahy   hanan-jazavavy !  tsy hifaniho vintana fa hifanambina !  » Dia lasana ny mpanambady entiny ny mpaka sy ny havana rehetra sy ny mpanatitra andravehivavy.  Ary mbola ao am-pototr' andry afovoany ny reninjaza ambara-pahatafavoaka ny tanàna, atao hoe fandrao tsy mafy ny fanambadiana, raha ao anivelana ny tanàna izy vao miala eo ny reninjaza.  Ary ny zaza lasam-bady ka hamangy ny rai-aman-dreny, herinandro vao avy mamangy, mitondra vola na ho sikajy na ho kirobo, izay vola entina, ary hoy izy hoe : «Tonga izahay, ry kiaky sy neny . Akory hianareo manao ahoana hiany hianareo.  Ary mitondra vola ho enti-mamangy anareo, fa tsy arakaraka ny hafaliana ity vola enti' nay mamangy anareo ity : ho enti' nay mangataka zaza lahy zaza vavy. »  Ary dia faly ny rai-aman-dreny ny, ary hoy ny famaly ny : « Raha manao izany hianareo, ry zaza, dia faly izahay.» Ary dia alaina ny rano an-jinga, ary dia mankao anoloany ny raiamandreny izy mivady, ary dia tsiofi ny rano ny zana' ny: « Dia mahaleova mahalasàna ! Ffffo...  ho maro fara ho maro dimby !  hanan-jaza lahy hanan-jaza vavy!   hahaleo hahalasana Andriamanitra Andciananahary sy ny razana ! hifanantitra tsy hifaniho vintana !  » Izay indray tsiodrano atao ny raiamandreny, raha tonga avy mamangy azy ny zana' ny.

  Ary tsiodrano fomba fanao amy ny hiteraka, fa mafy ny mandoa olona tahaky ny miady basi-aman-defona, ho faty anio hiany ho velona anio hiany.  Dia vory eo ny havana sy ny vady sy ny zanaka sy ny rai-aman-dreny, sy izay ankizy ao an-trano.  Dia mitsio-drano ny hiteraka, ny rai-aman-dreny manao aloha, dia manaraka ny ao an-trano: alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny izy manao hoe : « Dia tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro !  na inom-bava na inona fanditra !  fa ny vava, tapaka koa fa tsy namana   ka izay vava diso, aza alai nao Andriamanitra ! fa niady hiany ary nifanditra hiany, ka ny tsiodrano zava-mahery.  Fa mandehana soa amantsara : na ho Rakoto na ho Ravao, dia mandehana soa amantsara, » hoy izy.  Ary raha efa vao mandeha, dia' sokafana ny lava-bary sy ny vodifahitra, dia avorimborina ny salaka, dia atsipy hihoatra ny trano atsipy avy atsinanana dia mankany andrefan-trano  ary miteny manao hoe: « Mandehana soa aman-tsara.  »

-Dia ho lasana ny zaza, ary ny zandry no sisa.  Dia manao fandatsahana ny mampivelona : alaina ny tanantanana sy ny nifinakanga, dia ampisotroina azy, dia lasana ny ahitra, dia afak' afo izy, dia atao hoe : «Arahaba nomen' Andriamanițra ny fara  » - Dia mamaly izy manao hoe: « Ela velona ela masina   mba manàna.  » Dia vita amy ny 'zay.  Ampandroina ny zaza amy ny rano matimaty.  Ary ny zaza raha teraka amy ny andro ratsy hifandratra amy ny ray amandreny, dia alam-bintana tsy hifaniho vintana amy ny ray ny sy ny reny.  Ary raha teraka vava alakaosy, misy ahoho' ny, ary misy apetra' ny ao anaty vavahady ka roahina ny omby betsaka : ka raha velona dia entina mody, ary raha maty dia alevina.

  Ary ny amy ny tsio-drano fomba ny miaramila mankany an-tafika, dia vao alaina ny mpianakavy sy ny havana: « Handeha aho hankany an-tafika ho any an kibo n' omby, ka mangata-tsiodrano amy nareo rai-aman-dreny sy vadi-amanjanaka  sy hianareo hava' ko rehetra.  »  Dia miteny ny havana sy ny mpianakavy sy ny rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka: « Raha handeha hianao, dia mandoa vola izahay, na dia variraiventy aza, dia akamba' nay amy ny tsiodrano  »  Dia alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny manao hoe: «Tsy ho voa tsiny ! tsy haratry ny an-tanan' olona tsy haratry ny an-tanan-tena  ! hiereny ny basi-aman defona ! ho tahin' Andriamanitra ! ho ela velona ho ela finaritra ! hahalavorary ny fanjakany ny Manjaka hahazoam-boninahitra !  » Miara-manao izany izy rehetra vory ao. Ary miteny indray ny rai-aman-dreny : «Tandremo ny fanjakan' Andriana, fa raha lavorary ny fanjakan' andriana aleha nao any, dia mandry izahay rai-aman dreny sy ny vadi-amanjanaka sy ny mpianakavy ; fa raha tsy lavorary ny fanjakan' andriana ka tsy mba mahaleo izay enti ny olona any, dia mandry tsirangaranga izahay rai-aman-dreny sy ny vadianan-janaka » Ary dia mamaly izy ary hoy ay famaly ny: « Matokia hianareo rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka, rahefa tsiofi' nareo rano aho, dia atao mandry ny fanjakana, amy ny izay aleha ny vahoaka : fa lehilahy navoak' areo rai-aman-dreny sy vadiamanjanaka; f'aza manana ahiahy hianareo : f' izay atao ny zana-bahoaka nba aleha ko, raha velona koa ny ai'ko  » Dia mifandray tanana, dia tsara mandroso tsara miverina izany no farany.

  Ary ny lehibe mitondra afika alai' ny andriana ho ao anaty Rova  Dia mandray ny rano masina ny mpanjaka, dia atao am-bava ny rano masioy itsiofan-drano ny Komandy, da ffo ary hoy izy: « Handeha hianareo hankany any ny fanjaka' ko :ka dia tsy ho voa tsiny  ! tsy ho voa fondro ! tsy haratra ny an-tànan' olona ary tsy haratra ny an-tànan-tena  fa mahaleova mahalasana  ! mahavità ny tany ko sy ny fanjaka' ko !  He ay hasina ny tany sy ny lanitra !  He ny hasina ny tendrombohitra 12, sy ny hasina ay sampy masina rehetra nampanjaka ahy !  tongava soa amantsara hianao  ! mahavità tany am-panjakana !  Ary izao no teny ome' ko anao, fa efa lehilahy tsara tsiodrano hianao : ny amy ny miaramila ko tandremo tsara ; ka raha miady ka tokony ho tsingy ka tsy afaka, aza ampiadiana ny miaramila ko fandrao be maty ; ary raha lava-bato ka tokony tsy ho afaka, aza ampiadina koa ny miaramila ko fandrao be maty.  Ary raha mafy ny mosary, mampitondra taratasy aty amy ko izaho tompo ny.

  Ary ny andro ome' ko anao, ome' ko ny andro 5 volana; ka raha misy tokony ho sitra-po, ka tokony hisy vohitra ho afak' ao na fanjakana ho vita nao, mampitondrà taratasy aty amy ko izaho tompo ny, na hasondrotra ny andro ome' ko anao 5 volana, na tsy hasondrotra fa ampodi ko hianareo.  »

Ary dia manome vola ny andriana.  Misy ome' ny A.  5000, ary misy ome' ny A.  3000, ary misy ome' ny A. 2000 -ny tafika sasany ; raha key ny miaramila mandeha, dia kely ny vatsy omeny; ary raha be ny miaramila, dia atao ny be ny vola vatsy ome' ny « Izao vatsy ome' ko, hitaiza ny miaramila ko izao ; ka raha mafy ny taona, ka tsitsi nao ío vatsy ome' ko itaizàna ny miaramila ko, koa tsisi nao fa tsy amidy nao haniny ny miaramila ko: dia atao ko mahadiso, koa milaza amy nao. »

Ary ny Komandy ome' ny andriana vola manokana, atao ny tsiodrano.  Ary dia nony vita iny, manome toky ny Komandy: « Matokia hianao, fa na hisondrotra aza ny tany na hietry aza ny lanitra, ka misy andevolahy mandà tompo, tsy avela nay tsy ho azo, fa matokia hianao Tompo ko, tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary: fa tsara tsiodrano ny andriana 12 nanjaka ho anao ny tany sy ay fanjakana, ka tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary, fa toky no ome nay anao, fa anao ny tany sy ny fanjakana, fa tsy mtba roa tompo ity tany. »

Ary amy ny ankizinolona alefa  ny tompo ny ho ambaniandro, dia tsiofin-drano izy.  Tsiodrano-vava aman-kasinandriana sy orimbato anaty ny vahoaka izany.  Angonina ny fokonolona, dia miteny ny tompo n' ankizy manao hoe: « Ho tsiofi&quot; ko rano ireto ankizy ko ireto, fa nanao soa tamy ko, atao ko ambaniandro, hoy izy, ka ambara ko amy nareo fokonolona.  Dia manatitra volatsivaky aho hanasin' andriana, ary manome ny orimbato nareo koa aho: dia olom-potsy n' andriana ireto, isan-jato isanarivo nareo  » Ary mamaly ny fokonolona : « Dia misaotra anao izahay, fa hianao mahalala ny soa atao ny olona, ka no tsiofi nao rano ho ambaniandro izy: ka faly izahay, fa nahazo namana, » hoy izy  - Ary miteny kosa ireto ankizy no tsiofin-drano manao hoe: « Misaotra anao tompo ko, hoy izy, noho izato soa natao nao anay, no tsiofi nao rano izahay ; matokia, izahay eto ho ray nao aman-dreny nao.  Ary matokia koa hianareo fokonolona : f izay fanompoan' andriana hatao na inona na inona, matokia hianareo f' atao nay tsy latsaka, fa manana namana hianareo manana anay, » hoy izy.  Ary ny ankizy alefa,dia manangana ny tompo ny ho žana' ny handova azy: « Na firy ny zanak' ay, hoy izy: raha manan-droa izahay, dia fahatelo ny izy ; raha manantelo izahay, dia fahefa' ny izy    na firy na firy ny zaza dia isa ny zaza izy. »  Dia miteny ny fokonolona : « Dia tsara izany, aza mianiho vintana hianareo  » Dia vita, dia mizara ny orimbato ny vahoaka; ary ny hasinandriana dia lasan' izay lehibe eo home' ny ny andriana.  Ary tsy misy rano itsiofandrano azy amy ny izany, fa ny hasinandriana sy ny orimbato ny vahoaka no fananarany ny tsiodrano : fa efa voa tsiodrano tokoa ley olona ho ambaniandro.

  Ary ny amy ny ranomasina an-tandro-potsy, dia tsy tapaka io rano io amy ny mpitahiry sampy ; ary fomba fanao ny mpitahiry sampy: dia afafy ny ny vahoaka manatona ao, na ny hankany an-tafika, na ny marary izao aretina rehetra izao, na ny tsy marary aza, na ny hiterahana &amp;...    Raha mangata-tsiodrano amy ny mpitahiry sampy ny olona, dia mitondra fitoventy sy voamena sy akoholahimena izy, ary hoy izy : « Mangataka tsiodrano izahay. »  Ary hoy ny mpitahiry sampy: « Efa tsara sikidy hianareo !&quot;  Ary miteny iretsy : « Eny tompo ko, tsara ny sikidy nay, aşai' ny mila tsiodrano amy ny sampy izahay  » Dia miteny ny mpitahiry sampy: « Rahefa tsara -ny sikidy nareo dia ome' ny tsiodrano hianareo, dia hahasoa anareo hahatsara anareo, hahazoam-bola hahazoam-pananana  » Ary dia avoaky ny mpitahiry sampy ny rano an-tandro-potsy, dia asai ny sotroina, dia afafy ny ny mangataka, ary manao hoe: « Masina hianao andriamanitra .» 

Ary indray raha mivoaka ny andriana, dia mivoaka ny sampy eo aloha ny andriana, dia mitondra rano an-tandro-potsy ny mpitahiry sampy: hanafana' ny ny lalambe, (indrindra ka izany hita rano lehibe dia afanana,) sy ny vahoaka, sy ny hanin-ko hanina, sy ny rano ho sotroina &amp;... dia anafana' ny ny zavatrandriana rehetra.

  Ary raha velona ny mpinona, dia ampandroina amy ny rano an-tandro-potsy sy ny tsiriry sy ny ahibita.  Dia ampandroina na ho alatsinainy na ho alarobia, andro mahery ny alatsinainy ary ny alarobia tsy miverina  Dia entina ny  rano an-tandro potsy, dia asiana tsiriry sy ahibita: dia afafy amy ny tena ny avy ninona, sy amy ny ialambe ; dia mandeha miakatra amy ny vohitra izy, dia arahabainy ny olona hoe: «Arahaba nomen' Andriarmanitra ny hitsy ny  » - Dia mamaly izy hoe : « Tsy hery fa hitsy y: fa raha zavatra tsy nanànana, raha alaina mora foana .»  Ary izy mitondra vonimboahirana atao ny hoe vony tsy azo n' afo, tohiziny ny tsontsoraka, famantarana ny mpinona; dia ihirana hoe: 

               E tonga e tonga!

                      Ny soa tsy mandaingia

                    E faly e ravo !

          Ny soa tsy mandaingia.

Dia amonoana omby hialan-doza : dia zaraina amy ny vahoaka ny ila n' omby, ary ny ila ny dia andoavan' olona vola atao hoe ty enti' nay mampandro azy, hoy ny olona mandoa ; dia homen-kena amy ny il' omby izay mandoa vola rehetra ; ary ny vodihena, amy ny andriandahy manozon-doha.  Ary ny hevitry ny anaovana ny rano an-tandro-potsy: dia entina mampandro azy fa naleha ny loza sy ny antambo, dia ampandroana azy, sy isoronana ny tsiriry sy ny ahibita ny tena ny rehetra. Ary ny hena atao hoe henandoza, ny mpiompy sampy sy ny andriana tsy mba homan' azy fa henandoza.

  Ary raha be ny aretina dia alainy Andrianamanjaka ny mpitahiry sampy rehetra: « lzao no anala' ko anareo: be ity ny aretina ka angony ny vahoaka ko ka afano  Fa ny fitahirizana ny sampy, anareo; kandrefa izaho no tompo ny, ka entina hahasoa ny fanjaka' ko ny sampy masina rehetra, ka afano ny vahoaka ko.  Angony amy ny isam-pirenena izao Merina 6 toko izao, ka tetezo, afano avokoa ny vahoaka ko; fa izaho tsy manam-bola be ome' ko ny ambaniandro, fa ny hevitra sy ny fanahy ko sy ny hery n' andriamanitra no enti ko hitsabo ny ambanilanitra.  Ka lazao ny ambaniandro izay fomba fanaova' nareo ny sampy, fandrao tsy mahafady ny fady ny lazai nareo ny ambaniandro, ka mainkia ho be marary ny olona, raha tsy voalaza nareo tsara ny fady ny tsy atao sy ny zavatra tsy hanina. »

Dia mandeha ny mpicahiry sampy rehetra.  Dia samy manafana amy ny isam pahenina, afànana amy ny rano masina an-tandro-potsy ny vahoaka. Ary ny sampy rehetra samy manana ny andro ny tia' ny anafanana ny vahoaka, fa tsy dia indray andro afanana tsy akory ny ambaniandro, fa samy manana ny andro tia' ny ny sampy rehetra.

  Ary nony voa afana ny vahoaka, dia manafana ny rano rehetra izy sy ny fantsakàna ny vahoaka : « Ary dia izao no lazai&quot; nay amy nareo: voa afana izay hianareo sy ny rano rehetra koa ny fantsakàna, aza vetavetaina : fandrao hianareo mpantsàka manavetaveta ny rano, fa efa nafanany ny sampy n' andriana ny rano, koa tandremo tsara fandrao manimba ny vahoaka raha otafady ny rano.» 

Ary nony voa kabary ny vahoaka, ary efa voa laza ny zavatra tsy atao sy ny zavatra tsy hanina, fa ny tongolo tsy hanina aloha tapa-bolana, sy ny hena ratsy, sy ny henan-doza ampakarana ny mpinona : « lzao no tsy hanina, ka lazaina amy nareo vahoaka.   Ary voa laza izao ny fady ny tsy hani nareo vahoaka ; ta tsy mandeha sitra-po izahay, fa navoaky ny mpanjaka anafana' nay anareo ambaniandro, ary dia hody izahay hilaza amy ny Andriamanjaka. »

Ary nony tonga aty amy ny Andriamanjaka, dia milaza ny nanafanana ny vahoaka izy mpitondra sampy rehetra: « Trarantitra hianao...  Dia voa afana ny vahoaka koa milaza amy nao izahay, Tompo ko »- Ary dia mankasitraka ny andriana: « Dia sitra' ko ary teli ko hianareo mpitahiry sampy rehetra.  Ary dia manasina ny sampy rehetra aho ome ko voahangimivady isany sampy, sy volahidivavamivady, sy ombimitrongiany isany sampy .Ary dia modia hianareo. Raha tonga amy nareo hianareo, dia amboary amy ny fanamboaran' azy ny sampy '»

Raha be ny aretina, aretina na inona na inona, dia avoaka hanafana to izany ny sampy rehetra, f' izao no fomba fanao amy ny fanjakana; azy ny vahoaka  fa izy nahavoriana ny tany amim-panjakana sy nahavitany any Merina avoaky ny Andriamanjaka izy hitsioodrano hahamboatra ny ambaniandro.

Ary ny maha-ranomasina ny rano an-tandro-potsy : dia atao amy ny tandropotsy ny rano, dia asiana fanazava (hazo izany), sy tongarivo mivady (vakana), sy vakantsileondoza mivady, sy vakamiarina mivady, sy ny sampy : alona ao izy rehetra amy ny rano an-tandropotsy, dia izao no anafânana ny zavatra  afanana rehetra.  Ary fanao ny mpitahiry sampy: dia ny ahibita sy ny tsiriry no aroboka amy ny rano an-tandropotsy, dia afafy ny izay afanana rehetra.

== IV.  NY AMY NY AMBOHITRABIBY SY ANDRIANAVALONDAMBOZAFY. ==
  Ny amy ny Andrianavalondambozafy (zafy n' Andriamasinavalona,) tsy nanjaka izy, fa lasan' Andriantsimitoviaminandriana ny fanjakana any Ambohitrabiby.  Fa tsy nesorin' Andriambelomasina amy ny vodivona Andrianavalondambo, fa napetra' ny amy ny fahadimy ny Mandiavato ; ary ny zana' ny Andrianavalondambo, nandimby azy nitondra ny ampahadimy ny Mandiavato : dia Ambohimandroso, dia Ankazobe, dia Ambodiala, dia Ambohimahavelona, dia Ambohimiadana, dia Andranovelona, ary Ambohidralambo ny ila ny; zay no itoeran' Andrianavalondambo sy ny nama' ny.

  Ary Andrianavalondambozafy niteraka: an' Andrianavalonjokiny, sy Andriana valonjandriny, sy Faralahimbao.  Any Andranovelona avaratr' Ambohitrabiby ao atsinanany Baka ny itoera' ay izy 3 lahy.  Ary izy 3 lahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  SOA NATAO NY 1ZY 3, LAHY (tamy ny Andrianampoinimerina, fa mbola nanjaka tao Ambohimanga Andrianjafy, dia nanatona andRamboasalama izy 3 lahy, dia nanome toky azy.  Ary dia nirahin-dRamboasalama izy 3 lahy: « Ampanekeo i Zafinandriamamy, dia mampandry tsara any Mandiavato, hoy Ramboasalama, fa vodivona ipetraha' nareo  » Ary dia nạmpaneky any Zafinandriamamy izy 3 lahy, ary dia nampandri' ay tsara i Mandiavato.  Ary nony efa naneky ireo, dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy, nanao hoe: «Dia mandry Mandiavato sy maneky Zafinandriamamy, k' izay andro hisehoa' nao amy ny  » Ary hoy Ramboasala ma: « Izaho hilaza amy nareo ny andro iavia' ko amy nareo; ataovy tsara ny raharaha nareo. »  Ary nony nahare izao Andrianjafy, dia tezitra izy nanao hoe: « Raha izy 3 lahy ireo sy ny vady ny aman-jana' ny, ho tetehi' ko ambany ny zaza am-bohoka.»  Ary dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy : « Tahak' izao no teny n' Andrianjafy ka milaza amy nao izahay.  Ary dia niteny Ramboasalama : « Dia toky no ome' ko anareo, hoy izy, hatao ko maty andro velona alina hianareo ; ary dia indro ho avy amy nareo aho, fa ataovy tsara izay hahatana' nareo ay ai' nareo. » Ary dia nanao lavaka lehibe izy 3 lahy téo an-tanàna (Andranovelona) itoera' ny : raha antoandro niery an' Andrianjafy, fa tadiavi ny ho vonoina.  

Ary dia naniraka Ramboasalama tamy ny izy 3 lahy : « Dia ho avy aho amy ny alakamisy, fa dia ataovy vory ny olona » hoy izy.  Ary dia tonga Ramboasalama tamy ny andro alakamisy.  Ary dia no vori ny izy 3 lahy ny tao atsinanan' Andranovelona amy ny lohasaha, Mandiavato sy Zafinandriamamy ; dia tonga Ramboasalama tao fa vory ny olona.  Ary dia nitaingina ambony vato Ramboasalama, ary dia nanome toky ny vahoaka, Mandiavato sy Zafinandriamamy: « Matokia hianareo, hoy izy.  Ary indreo kosa izy 3 lahy, fa re ko ny teny ny kiaky Andrianjafy, ka ny amy ny izy 3 lahy tadiavina ho vonoina : ka atao ko maty andro ka velona alina.  Ary ity vato ity, Ambato-nanjakana no atao ko anarana  » Dia nanome toky ny vahoaka : «Dia toky no ome' nay anao, Ramboasalama, raha manao izany hianao  »

Ary izy 3 lahy rahefa nanjaka Ramboasalama, dia tsy nova' ny amy ny vodivona itoerana.

Ary dia nirahina indray izy 3 lahy tato aoriana nirahin' Andrianampoinimerina tary amy ny Valonjatolahy any avaratra : « Mandehana hianareo mitarika ny vahoaka mankany Anosivola, dia any Antoby &amp;, manao izay hahatsara ny any, ipetraha' nareo: izay vita nareo dia anareo; ny andro alarobia mifoha alakamisy, no hahatongava' nareo any : k'izay vita nareo amy ny zao, dia ariareo ; ary izay lehilahy tsy tonga any amy ny alarobia mifoha alakamisy, dia tsy mba manana, izay tsy tonga amy ny izay  » Ary izany no nanana' ny Mandiavato ny tany avaratra any amy ny Valonjatolahy.  Izao no valy soa nataon' Andrianampoinimerina tamy ny izy 3 lahy sy ny nama' ny sy Mandiavato.  Tao Antoby no nipetrahany ny izy 3 lahy, vodivona nomen' Andrianampoinimerina azy, lovany ny zana' ny.  Ary nony efa nandry tsara ny tany, dia ny zana' ny izy 3 lahy napetra' ny tany, ary izy 3 lahy niakatrå taty tamy ny Andrianampoinimerina.  Ary izao no nanana' ny tany any indray. 

Samy niteraka izy 3 lahy.

Ary zanaky Faralahimbao : Rainirahety, dia Rabelosy, dia Andriambaventy dia Rafaralahimahiny ; ary ny zana' ny vavy: Ranavalonjafy, dia Rafaravaviralandy.  Ireo no zana' ny.  Ary Ranavalonjafy sy Rafaravavilandy saikia nalain' Andrianampoinimerina ho vady, fa natao ny olona hoe maditra izy ireo  Ary dia nanambady an' Andriamboavolaniray Ranavalonjafy, tato Ambatovory atsinanana sy teo Ambohijanaka  Ary Rafaravavilandy nanambady andRabetsira zanak' Andriamparana tao Anosiarivo sy any amy ny Tantsaha.  Ary Ranavalonjafy tsy niteraka, ary Ratsimifanto zanak' anabavy ny natsanga' ny ho zana' ny.  Ary Rafaravavilandy niteraka : an-dRatsimifanto, sy Rakotovao, sy Raleimahery.

== LOHARANO ==
1-https://fr.scribd.com/document/736450548/Tantaran-Ny-Andriana-Tome-1

2-https://books.google.mg/books/about/Tantara_ny_Andriana_eto_Madagascar_Histo.html?hl=fr&amp;id=O5FrdLm5pt8C&amp;redir_esc=y</text>
      <sha1>mw6x2y577tk6050hxlwxxaomj91f5x3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147131</id>
      <parentid>1147129</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147131</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145758" sha1="4px1eu0ftc354cv9sbo3mrvvsk3g1bv" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==
[[Sary:Andrianampoinimerina.jpg|vignette|Andrianampoinilerina]]

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.

== II.ANDRIAMPONIMERINA TEO ANTANANARIVO. ==
  '''NY NATERA' NY; MIADY AMY NY ANDRIAMBELOMASINA; MOSARIBE, MIAMBOHO NY ANDRIANA ; TENY NAPETR' NY.''' Ny nanjakan' Andriamponimeri na nandimby an' Andrianjakanavalomandimby teto Antananarivo  Andriamponime rina vadindRamanantsalarazaka niteraka an' Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery  Ary Ramananimerina vavy tokan' Andriamponimerina niteraka an' Andrianambotsimarofy.

  Nampakaran' Andriamponimerina any Tsimitovizaka lohölonv nv Sakalava Andriambelornasina, hananika an' Ambohimanga, ka resy Sakalava.  Ary nampaka ran' Andriambelomasina any Lakambato loholony ny Sakalava hananika an' Tanamalaza.

  Ary dia niseho ny mosary be mavo vava zokiny; tsy nisy vary, ny voa ny tsy nisy veny ny, ary avoko no hadi ny olona ; ary nony mihady iny ny olona, dia mary ny sasany eo am-pihadiany ny avoko, ka tsy mahazo fa osa  Ary ny mosary ata hoe mavovava : fa ny okbna tsy homamn-bary, avoko ny hani ny olona, ary hani-manta tsy mahandry masaka : ary dia miova ny tarehy ny olona, miova ny vava ny, ka efa mavomavo tsy homam-ba ry: izao no anaovan' azy hoe mavovava Ary be mary ny olona amy ny izany.

Ary ny mosary atao hoe zokiny sy zandriny: misy aloha sy aoriana. Ny zoky ny: mafy iny, be maty ny olona amy ny tsy fisian-kanina, ny hanina iadiana. Ary avy indray tato aoriana ny zandry ny  mahalankalana ny faty fa efa misimisy ny hanina namoa indray ny vary  ary dia nisy ho vidiny ny olona, ary dia tapa-bary no ariary  mbola mavovava ny olona tamy ny zao. Ary tamy ny mosary be mavovava zoky ny tsy misy vary, fa kits ika ka afenina, iadiana raha misy mahita ; alina no mahandro tsy mahandro andro, raha miraraka ny fofo ny, dia iadiana raha reny antoandro ny fofona  a leo ny maty to' izay tsy hahazo, lamba mena no entina amidy vary ka tsy mahazo ohatrinona aza  afenina no fivarotana fa tsy sahay asehoseho.

  Ary taminy mosaribe mavovava zokiny, dia niamboho Andriamponimerina; Antananarivo eo an-Tranofitomiandalana izy no milevina.

Ary ny teny napetrak' Andriamponimerina: Andrianamboatsimarofy no mandimby azy roa lahy (Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery) eo Antananarivo. 

== III.  ANDRIAMANANIMERINA TEO AMBOHIDRATRIMO. ==
NY NATERA' NY. Ny nanjakan' Andriamananimerina nandimby an' Andriantri monibemihisatra teo Ambuhidratrimo  Andriamananimerina vadindRamorabe niteraka: an' Andriantomponimerina, sy Andriantomponimarovatana, sy Andrianavalona, sy Rabelanonana, sy Rabodofilankanina vavy tokana.

Andriamananimerina no narmpakatra, any Lakambatao sakalava, teo Valokianja no nitoerany Lakambato,  hananikia an' Ambohimasina, ka tsy tratra ny olona teo Ambohimasina, fa nandositra alina izy.

MITSIO-DRANO ANDRAMBOASALAMA RAMORABE. Niaingia i Ramblasalamatsimarofy nisambotra vola venty tamy ny sakaiza ny  ho entina hamangy andRamorabe, reny be ny: ary io vola io namidy tantely eram-bata sy patsa an karon-kely ; ary nandeha izy nankany Ambohidratrimo itoerandRamorabe. Ary nony tonga tao ambavahady andrefandRova, dia nampilaza ny Tandapa izy hoe: « Lazao amy ny  Andriana : Misy olona hamangy anao, Tompo ko, hony  »-Dia nampanao sikidy i Ramorabe a misy olona hamangy, ary dia tsara sikidy ley olona  Ary nony ela vao niverina ny fiteny ny, dia nampilaza indray Rarmboasalama hoe: « Ley zanak' ao avy any Bersimisatra, hono, hamangy anao  » « Eny, hoy ny Andriana, asaovy miditra izy  » - Ary amaly oy Tandapa hoe: «Tsy manan-damba izy, Tompo ko, ka he  ireto zanak' ao ireto mahamenatra azy  » --Ary hoy Ramorabe : « Inona ny lamba ny   » « Lamba jabo maloto, » hoy ny Tandapa  - Ary dia hoy Ramorabe tamy ny vady ny: « Aiz' aty ny laimba nao sy ny salaka nao »  Dia nentiny ny Tandapa tamy ny Ramboasalama ny lamba sy ny salaka ndRalehilahy vadindRamo rabe, dia no tafi ny sy nisalaka' ny ka vao niditra izy.  Ary nony tonga teo ambaravarana, dia nampandroso azy izay rehetra tao an-trano tahaky efa no tendren' Andriama nitra hanjaka izy, ka nanoa azy na dia nv zana-dRamorabe aza, Ary Ramorabe naka ley rano tamatazana ny andriana avy mamangy, dia no fafaza ny intelo izy vao nampandrosoi ny : « Manodidina ny trano, » hoy Ramorabe  Ary nony teo amy ny andry afovoany i Ramboasalama, dia hoy ny andriana : « Mijanòna kely », dia no tsiofin-drano izy.  Dia nasain' andriana hankamy ny andry avaratra, dia fafaza' ny iley rano indray izy ; dia vao nasai ny mipetraka tery avara-patana; ary nony efa nipetraka izy dia niarahaba andriana ; ary hoy Ramorabe tamy ny Tandapa : « Amonoy vorona ny zanak' o, fa noana ka reraka, ary eto atonoy eto imaso' ko. »  Ary nony voa tono dia ome' ny andRamboasalama Ary tezitra ny zana' ny rehetra manao hoe: « lzy efa manana any Betsimisatra, ka dia ome' nao aty indray.  K' inona no mba ho anay ? Dia Ra-morabe tsy laingia tokoa ny anara' nao  » - Ary hoy no navaly ny Ramorabe : « Ka atao nareo ahoana re anaka   vintana ho azy sy anjara ho azy  » Ary nony efa tapitra nihinana ka hariva ny andro, dia nasain' andriana nitoetra tany Ambohidratrimo i Ramboasalama , ary teo andrefandrova avara-bavahady no nanamboarana ny trano ny.  Ary nony tapitra ny ha hoy izy  « Handeha hody » Nalahelo i Ramorabe, dia hitsio-dra hoe: « Mahaleova   mahalasàna ry Kioto! ho tahiny ny Raza' ntsika anie hianao!&quot;

No soritan-dRamorabe ny fanorona itsiofa' ny rano azy : « Hianao am-poi-be ny Merina, hoy izy: hahaleo hahalàsana! tsy hamono olo-mahitsy! tsy helohiny ny olona tsy meloka ! »

Ary nasandra-ny Ramorabe amy- ny- tamana Ramboasalama, ary nivavaka Ramboasalama rehefa nasandra-dRamorabe eo : « Ary mivavaka aho, Ramorabe, fa  foinao tsara tsiodrano nao ny filanjana  » « Fiara manko, hoy Ramorabe, ho enti' itana ny fanjakana  ho anao ny rany sy ny fanjakana, ka atao ko tsara no ho anao   rehetra izao haneky hanatona a nao avokoa ao 1imanga fa eo no lahy ny tany, eo o hatoniny ny izao ambanila nitra izao ,» hoy Ramorabe.Dia nody Ramboasalama.  

Ary nony onga any Ambohimanga izy, ley vola venty no sambori ny tamy ny sakaiza ny dia aloa ny farantsa, ka nanao hoe: « Misaotra anao aho ta manan a tokoa aho, fa manan' anao aho ; nahavonjy ahy tamy ny sarotra hianao, ka  ny anaovan-tsoa ahazoana fankasitraha na : ka dia indry ny vola farantsa solombola. Ary io lehilahy io no ho isa ny 42 lahy hampanjaka azy, ka hatao ny ho lehibe y fanjaka' ny koa. 

'''AMPANEKY NY ANTEHIROKA HAMPANJAKA ANDRAMBOASALAMA I RAMORABE'''  Ary miantso an' Antehiroka i Ramorabe ka niteny nanao hoe: « Avia eo Antehiroka, ry zana-dahy, raifozabe, ry ombalahy ny vavy antitra   Iza no hampanjakaina ?  » - Ary dia niteny Antehiroka, hoy izy: « Izay tsiofi nao rano  » hoy Ramorabe : « Raha tsy hanova ny teny ko hianareo, dia izao no teny ko a ko amy nareo dia Imboasalama no soavi ko hanjaka  » Ary namaly iroka : « Tsy marova ny teny nao izahay  » – Ary hoy Ramorabe: « Raha tsy a ny teny ko hianareo, dia tsy ova' ko ny nenti-ndraza nareo  » Ary dia Ina andRamboasakama Ramahajanga lehibe ny Antehiroka ka niteny nanao « Arahaba anao no soavin-kanjaka  » Ka niarina tao Ambohimanga izy injaka andRamboasalama  

NY NANOKOANDRAMORABE ANY MAROVATANA.  NanokoandRamorabe any atana : Andriantomponimerina, teo Ambohidratrimo ; Andriantomponimarova eo Ambohipiara ; Andrianavalona teo Ambohitrinimanjaka ; Andriambelano teo Ambohimanoa: Ary indro kosa ndriambelo zanak' areo efa-daby, hoy mandimby anareo.

ANDRIAMAMILAZA SY RAMBOASALAMA. Ary hoy mpitantara aty avaratra ny izany andro izany  nandeha  hono, Andriamamilaza avy any amoron' Inty, hanatona ny zanakandriana any Antananarivo sy Ambohidratrimo sy himanga, hamangy azy.  Ary nitondrany tsontsoraka sy volotsangantsivaky sy tantelivelondreny; izany no natao santatra ho enti ny hamangy ireo zanakandriana - nefa tsy home' ny ireo, fa nenti ny hitsapa azy, fa lehilahy mpihevitra izy hono, 

Ary voalohany nankany Antananarivo hamangy andR...   Nony tonga teo : « Aiza no ndR, » hoy izy   « Aroana, hoy ny olona, ny trano ny.»   Dia nandeha,  dia nankao an-trano ny: « Haodihavdy tompo ko e ! »- « Haodiana !  mandrosoa &quot;eo mitady ahy. Dia nandroso Andriamamilaza dią niarahaba ny andriana, dia nenty ny antelıvelondreny sy ny volotsangantsivaky sy ny; oraka niarak amy ny, napetra ny tao an-trano : « Ho aiza hianareo  » hoy ny andriana   - Ary namaly Andriamamilaza « Hamangy anao izahay fa izato enti' nareo hamangy ahy   »- Tsy nitondra na inona na inona fa hamangy fotsiny, fa avy any amoron' ala izahay.» Dia nilaozan'Andriamamilaza ny  zanakandriana, nilaozana nivoaka kelikely hizaha ny toetry ny tany. Ary nony tonga  avy nizaha tany Andriamamilaza : dia tsy ao ny tsontsoraka. Dia natolotry ny vary, ary  nisaotra i Andriamamilaza : « T'sy hahazaka ny vary, handeha izahay,hoy izy : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, » hoy izy  - Ahoana angea izaay fiteny nao » hoy ny zanakandriana  « Handeha izahay, fa veloma : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy hita ko izay farany ity, fa tany sy hisy fiafarana  » Dia nieritreritra ny zanakandriana  Dia lasana Andriamamilaza, nanao hoe: « Aiza n lalana mankany Ambohidrarrimo  » « Iny manaraka ny fefiloha iny » hoy olona.  Dia lasana Andriamamilaza nitondra ny vołotsangantsivaky sy ny tantelivelondreny.

Nony tonga teny Ambohidratrimo « Aiza ny trano ny R  zanakandriana ? »

« lo ny trano ny » hoy ny okona « Misy olona mirady anao, hoy ny Tsindranolathy– Avy aiza izany mitady ahy izany  » « Avy any amoron' ala, » hoy Andriamamilaza « Ka haninona no mankaty arniko » hoy ny zanakandriana .

« Hamangy anao », hoy izy  « Mandrosoa ary midir' aty an-trano, raha mamangv ahv  » Dia niditra izy - « Inona izato enti nareo, » hoy ny zanakandriana   -« Tantely ireo sy volotsangana tsy vaky » hoy izy  « Hanango nana vary fa vahiny izany, » hoy ny zanakandriana  Nony taf angona ny vary, dıa misaotrai Andriamamilaza tsy nety nitondra : « Dia hivoabuka 'hitsangana aho, » hoy izy  Dia navela ny tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia nivoaka izy  Tany kelikely izy  Ary nony efa nivoaka ii Andriamamilaza dia no zahany ny zanakandriana ay tantely nosokafa' ny ny vaca  Dia tamy i Andriamamilaza niditra indray: « Handeha izahay fa hanao veloma, fa ny vary nao dia tsy hahazaka izahay hoy izy: fa tany tsy misy fiafarana ity, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay faran' ity  » – Ahoana izany fiteny nao » hoy ny zanakandriana : - « Tany tsy hisy fiafarany, hoy aho, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay farany ity, dia veloma, » huy izy  (2) Dia nieritrerira ny zanakandriana amy ny ity fiteny ny Andriamamila za  Dia nanao veloma: « Veloma, » hoy izy  Dia lasa nandeha Andriamamilaza, ka nenti ny indray ny tantely sy ny volotsangatsivaky: « Aiza ny lalana mankany Ambohimanga   » Dia iny mianavaratra iny, » hoy ny olona.

Nony tonga teny Ambohimanga izy: « Aiza ny trano ny Ramboasalama, » hoy izy ? Ary dia natoro ny olona: « Eroa ny trano ny, » hoy ny ny olona  « Misy olona mitady anao, Ramboasalama, » hoy y Tsindranolahy  « Olona avy aiza izany, » hoy Ramboasalama? «Olona hamangy anao, avy any amoron' Alamainty, » hoy izy  « Ampidiro ary, » hoy Ramboasalama  – Dia niditra Andriamamilaza, da niarahaba andRamboasalama: « Inona izato enti nao, » hoy Ramboasalama  - Tantely ireo sy volotsangantsivaky, » hoy izy  - «Tonga i kiaky fa vahiny izany, amaro vary tapa-bary, » hoy Ramboasalama Dia nankasitraka an dkamboasalama izy: « Dia hitsangantsangana kely hizaha tany », hoy izy .  Dia nivoaka izy  Dia navelany tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky. Dia tany kelikely, ka niditra, ka hita ny: fa tsy mba nahetsiketsi ny ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia hoy izy: « Handeha izahay fa tsy hahazaka ny vary nafatra nao, » hoy izy, – fa tany Antananarivo tamy ny Ranona zanakandriana tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy fantatr' izay faran' izao, hoy izy; - fa tany Ambohidratrimo tamy ny Ranona zanakandriana, hoy- izy : tany tsy hisy fiafarana, tantely afa-drakotra, tsy hita ko izay farany izany ; – ary nony mby eto amy nao, hoy izy: tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana, » Ahoana izany fiteny nao, Andriarnamilaza, » hoy Ramboasalama «Tamy Antananarivo izahay : tsy maharitra ny mahitsy, tany tsy hisy fiafara ko izay farany izao  Ary tamy oy Ranona eo Ambohidratrimo : tany tsy hisy fiafarana, hoy izy, tantely afa-drakotra ka tsy hita ko izay farany izao. Ary nony mby eto any nao izahay : tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana  » 

- «Raha manao izany hianao Andriamamilaza, efa hita ko izany fiteny nao izany Raha izaho koa no andriana, hoy Rarmboasakama, dia hatao ko santatry ny izao ambanilanitra rehetra izao hianao, hitondra tantely velondreny sy tsontsoraka sy volotsangantsivaky  Izao kosa  no raharaha ome ko anao  » Izao voalohany ny nahazoan' Andriamamilaza tantara tamy ny Andrianampoiimerina.

Ary manarakaraka izany, rehefa nampanjakaina Ramboasalamatsimarofy ka mbola eto Ambobimanga Andrianjafy, dia naneky ho ändRamboasalama Andriama milaza  Dia nankeroa Andcanovelona Ramboasalama ; nifanome fotoana vory Mandiavato ampahadiminy ipetrahany Andrianavalondambo, sy Andriamamilaza sy ay zana' ny sy ny zafy ny rehetra: dia nanome toky andRamboasalama Andrianavalondarmbo sy Andriamamilaza.  lzany indray nahazoany Zafiandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  Ary nanarakaraka izany, rehefa nanjaka Ramboasalama, dia Andriamamilaza nahatonga ny rano tsy dikain' amboa no lazai' ny sampy ho entin-dRamboasalama hamory tany sy ny fanjakana  Hoy ny sampy: « Alao ny rano tsy dikain' amboa, hatao sorona, sy hatao an-doha, ary ho sotroi nao Andrianampoinimerina  » Ary nihevitra izany ny vahoaka, ka tsy nisy nahazo hevitra. Ary Andriamamilaza nahazo hevitra izany: nalai ny ny volotsangana tsy vaky, dia nenti' ny tany ny zao.  Nony tonga tanmy ny Andrianampoinimerina, dia no tapahi' ny ny volotsangana: nisy rano.  Dia natao sorona iley rano, dia natao n' Andrianampoinimerina an-doha, dia no sotroi' ny, ary hoy izy: « Fa tonga nareo, Andriamamilaza, ny rano tsy dikain' amboa, fa ny vahoaka tsy nahita ; natao ko santatra hianareo, ka dia tsy ova ko izao narmbara ko anao, Andriamamilaza : mandrakizay antaranoana raha tera' ko koa no manjaka, santatra no anareo, a itoerany ny ala hianareo, ka dia ny volotsangana tsy vaky sy ay tsontsoraka sy ny tantelivelondreny no enti' nareo atao hasina ahy.  Ka raha mitondra zavatra hatao santatra Hianarco, dia ay volotsangana tsy vaky no voalohaay: fa nisehoaoy ny rano tsy dikain' amboa ny volotsangana tsy vaky, » hoy Andrianampoinimerina  -- Ary hoy Andriamamilaza : « Raha manao izany ny fiteny nao, Andıianampoinimerina, raha hanao trano hianao kosa dia izabay miantoka ny hazo  - Ary hoy Andrianampoinimerina : «Indry ny zafy nao ao Andranomalaza, dia ny amalona sy orana kosa no azy na mandro na mamora aho, izao hasoavana atao ko izao, » 

Ary nony tato aoriana indray, tamy ny Rabodolahy nikomy, tsy nety ho azy Andriamamilaza : « Mandrendrika anay i Rabodolahy, ka avy milaza amy nao, Andrianampoinimerina, aho, » hoy izy.  Dia faly Andrianamponimerina:« Mamy ko ny teny nao, hoy Andrianampoinimerina, tsy mba mena-maso n' olona hianao  raha manao ratsy Rabodolahy ia natosik' ao.  Atao ko Andria-mami -laza no anara' nao, fa nilaza tamy ko hianao, tsara ny filaza' nao tamy ko: dia atao ko hava' ko hianao ka ome' ko trano manara eo Anjohy hianao.  Ary ny nenti' nareo ny volotsangatsivaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny, tsy ova' ko zay.  Ary tsy ampanaovi ko na inona inona hianareo, apetra' ko amy ny volotsangana tsy vaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny.  Ary raha manao trano aho hianareo manantatra, fa ny vahoaka hiany no maka, » hoy Andrianampoinimerina.  Dia izao rehera izao no nahazoany Zafinandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimnerina.

  Ary ny trano manara, Andriamamilaza izy irery no manana eo Anjohy, ny soa natao ny, izao nahazoana trano manara; ary ny Zafianandriamanilaza tsy manana trano manara tsy akory : ny volotsangantsivaky sy ny tsontsoraka, sy ny tantelivelondreay, dia izao azy ambarak' izay, na iza na iza manjaka na iza manjaka.

Ary Anjohy sy Ankazondandy fanao atsimo sy avaratra izao no nitomboany ny Zafinandriamamilaza sy izao zanabohitra izao manaraka ny sisin' andrefana ny Analamainty, nony efa nandry ny tany sy ny fanjakana ka dia samy nonina amy ny izay tia' ny onenana.  Ary dia ireo no mitondra ny nentin' Andriamamilaza fa efa zana' ny aty aoriana, koa atao Zafinandriamamilaza no anarana.  Ary Zafinandriamamilaza kosa ny any Andranomalaza sy Ambohinorona sy manaraka ny Sahasarotra ny any andrefan' Andranomalaza sy ny avara' ny, izao no nama' ny mitondra ny nentindrazana, fa roa fonenana izao: andrefam-bohitra sy atsinanam-bohitra no itoerany ny izy roa tonta.

  Ary izao no nentindrazana fitondra ny Zafinandriamarny : 

Mitondra amalona velona hankao amy ny Andriamanjaka rah' amy ny Famorana.

Mitondra tantelivelondreny, enti' ny ho any amy ny andriana isan-taona amy ny Fandroana atao tatao anantarana ny taona.

Mitondra volotsangantsivaky fomba amy ny santatra, ary fitondra amy ny sampy mivoaka.

Mitondra tsontsoraka, fanao ny andriana amy ny saotra sy amy ny hasina sy amy ny sorona: « Hisorona' ko tsara izay atao, fa isorona' ko hianao tsontsoraka, » hoy ny andriana, ka ajoro amy ny andry avaratra ny tsontsoraka.

  Mitondra ramy (sahala amy ny emboka) atao jiro amy ny santatra, arehitra ka mazava tahaky ny jiro.

  Miambina Analatsara itoerany ny renitantely sy fangalana ny tantely velondreny entina ho any amy ny andriana isan-taona amy ný Fandroana.

Ary ny tsy atao ny: Tsy alam-bodihena, - tsy manao hazolava, tsy manao isanjato, tsy manao hadintany, tsy manao fefiloha ny vahoaka: fa raha vaky mba mamonjy ny rano vaky, na iza havanandriana raha tsy manao dia meloka.

  Manao azy ho andriana havanandriana; ary mifanao tsara va tompo ko e  samy izy hiany.

  Andriamamilaza no zafy n' Andriantsitako.  Any Vodivato atsinanan' Andrainarivo eo amoron' ala, ny nanjakan' Andriantsitako, nandimby azy Andriankeliladina, ary Andriamamilaza no zafy ny, hono  Andriantsitako nisehoana ka atao ko inona lahy?

   TSIO-DRANO, FOMBA FANAO NENTIN-DRAZANA AMY NY IZANY.  Ny tsiodrano tsy miala, na marary, na bevòka hiteraka, na hankany an-tafika, na hankany an-efitra...  tsy miala ny tsiodrano fa ao.  Hatr' amy ny ela nentindrazana ny tsiodrano, ka tsy hita izay niposahany; na ny mpanjaka mandimby na ny vahoaka, samy mitondra izany, fa lovantsofina tsy azo avela fa fitondra ny razana.  Ary ny tsiodrano natao ny razana ho zava-mahery.  Ny teny ny rai-aman-dreny tahaky ny tsipak' ombalahy : ka raha tsy mahavoa mahafanina, raha mahavoa mahafaty; fa raha omeny ny rai-aman-dreny tsiny tsy ho lasan-tsara tsy akory, ary raha omene' ny tsiodrano dia tsy maintsy ho tsara, f izy no rai-aınan-dreny niampofo sy nitaiza. 

Ary fomba fanao amy fitsiofan-drano : dia ny rano hiany no itsiofan-drano izay olona ho tsiofindrano, na dia rora aza no fanao ; mahazo rano, dia rafo, tsy mahazo rano dia rora.

Ary fomba fitsiofan-drano amy ny mpanjaka : dia ranomasina amy ny tandro-potsy no fanao, na izay zana' ny ko soavin-kanjaka, na ny ao an-kohona' ny afanana raha mandro, na ny zana' ny ho tsitsihina raha mamora...    dia rano masina no fanao.  Ary raha avy mamangy azy ny olon-tia' ny, dia mitsio-drano azy ny mpanjaka, na rano fotsiny, na rora, na vava hiany aza: « Dia mitsio-drano anao aho  mba ho tahin' Andriamanitra   hianao !»  Izany no solotsiodrano ny dia vava hiany aza.

  Ary ny vahoaka manao tsiodrano-vava hiany: « Dia mitsio-drano anao, manome vola kely anao; na dia variraiventy aza, tsiodrano tokoa, f izany tsiodrano izany no vola aman-karem-be omena : fa raha tsara tsiodrano, dia mahaleo mahalasa, fa ny voky tsy mahaleo ny tsaroana, fa ny tarehy tsy mahaleo ny fanahy.

  Raha amy ny tsiodrano ny mpanjaka hanendre' ny izay hampanjakaina : dia alaina hankeo amy ny mpanjaka izy.  Ary rehefa tonga eo izy, dia miteny ay mpanjaka, na ho ray na ho reny izay manjaka eo, dia manao hoe : « Hianao soavinkanjaka amy ny ity tany ity!  E ny hasina ny 12 nanjaka sy ny tendrombohitra 12!  E ny any Andrarankasina amy ny nisehoany ny sampy!   E Rafandrandava, Rafandrampohy !  soavin-kanjaka io hahaleo tany hahaleo fanjakana  ! »- Ary amy ny izany tsiofin-drano izy, dia rano voa hasina amy ny tandro-potsy no itsiofandrano azy.  Ny andriana mitana ny tandropotsy, izy mitsiodrano voalohany, vao manaraka izay lehibebe rehetra vavolombelona ao. Ary ny hevitr' izany, dia fanendrena sady fankatoavana izay handova ny fanjakana ka hampanjakaina. Ka raha efa niamboho ny andriana, dia izy iny ley voa tsiodrano ny andriana no aseho ka lazaina hanjaka.  Hoy ny lehibe: « Izy no hanjaka amy ny ity tany ity : f izy no soavin-kanjaka amy ny ity tany ity sady tsara tsiodrano ny andriana, ka lazaina amy nareo ambanilanitra  » - Ary rahefa voa laza ho mpanjaka izy, vao izay mively rano sy misotro vokaka sy milefon' omby ny ambanilanitra ; na misaona aza dia manao hiany  lasa niamboho ny andriana, dia atsangana izay handova fanjakana.

  Raha marary ny ray aman-dreny, dia mamory ny zana' ny sy ny hava' ny, dia mandidy harena mitsio-drano ny zana' ny, ka fomba izay raha misy ray marary fatratra.  Ary dia tsy tsio-drano vava foana, fa maka rano izy hitsiofan-drano ny zana ny, na amy ny zinga na amy ny lovia : dia mitsio-drano ny zana' ry izy tay ny, dia manao hoe  «Hahaleo hahalasana hianareo !Mba hifehy vazantany valo hianareo !  Mba hampanjaka ny mpanjaka !  Mba hahatana izay nentindrazana : na amy ny fanjakan' andriana, na amy ny fianakaviana, na amy ny fihavanana, na amy ny tany ipetrahana miara-monina atikitra, sy amy ny fokonolona, » hoy izy miantso ny zana' ny vory eo.  Izay no fototra ny fitsiofandrano atao ny ray ny.  Dia mamaly kosa ny zana' ny manao hoe: « Mba hirsio-drano anao ry kiaky, fa marary hianao.  Mba ho tahin' Andriamanitra hianao!  lzahay zanak'ao mba mitsiodrano anao kosa izahay zanak'ao!   (dia manao tsiodrano amy ny izay, ary hoy izy):Mba ho tahin' Andriamanitra !  mba hanaritra soa aman-tsara !  mba tsy harofy !  tsy harikoditra !  mba hangatsiatsiaka ! mba hanaranarana !  mba hifanantitra amy ny zanak' ao!   Mangataka amy n' Andriamanitra mba hanaretana ty ray nay ty izahay.»  Ary hoy ny ray ny ; « Ka tsy ho tana' nareo aho !  Lasan' Andriamanitra aho itikitra, ka tsy ho tana' nareo», hoy izy.   Raha vita iny dia miteny kosa ny zana' ny « Rehefa miteny izany hianao ry kiaky, aiza ny teny nao, fa marary hianao   aiza no mba handidia' nao ny fanana' nao, fandrao miady izahay zanak' ao, raha tsy voa didy nao ny fanana' nao. »  Ary dia mamaly ray ny manao hoe: « Dia ho didia' ko ny fanana' ko, rahefa manao izany hianareo.  Aza manome tsiny ahy hianareo, fa ho didia' ko ny fanana' ko, f aza manome tsiny ahy ny home' ko kely, f' atao ko arak' izay fitiava' nareo ahy. Ka misy eto izay naharitra soa tamy ko, aza fady   samy zanak'o hianareo   ka misy nahavita 'soa tamy ko, ka ome' ko betsaka.  K iny ome' ko betsaka, aza dia mifaly loatra ;ry izay home' ko kely, aza tezitra   Aza manome tsiny ahy   f arak' izay fitiava' nareo ahy ny hanomeza' ko anareo.  »  Dia manao tolotra izy.  Tsy misy zoky na zandry: f' izay tia azy no ome' ny betsaka; ary ny tsy tia azy, dia ome' ny hiany fa zanaka, f' arak' izay fitiavan' azy no anomeza' ny azy: « Ary raha vita ny tolotra ny fanana' ko, hoy izy, izay tsy lany ny ilevena' ko, dia miara misalahy hianareo  » Tahak' izany ny reny mitsio-drano ny zana' ny ary mandidy ny fanana' ny.  Ary raha vita ny didi-fananana, dia aloa ny zana' ny handova azy vola aman-karena, ny vola atao hasinandriana:  satria fa nahazo harena izao avy amy ny ray sy ny reny. &quot;Ary dia aloa ny zana&quot; ny koa vola atao orimbato ome' ny ireto havany tsy mba handova vola aman-karena, izay foy ny, na ho sikajy, na ho kirobo, na ho ariary    tsy misy didy, izay foy ny hiany, - ary miteny manao hoe: « Ny andova' nay ty vola ty, isika mianakavy vory etoana, dia atao orimbato ty amy ny iziy fananana voa didy ny kíaky izao: f indreo hianareo manatrika mahita izao andidiany ny kiaky 'zao ny fanana' ny efa voa tolotra ; samy manana izahay, na iny nome' ny betsaka na iny nome' ny kely, samy mifaly ny azy: f izao no nandidiany ny rai-aman-dreny azy  » – « Kanefa, hoy ray ny, mandidy aho k' izaho masimandidy ny ahy.  K' aza malahelo izay nome' ko kely, aza dia mifaly kosa izay nome' ko be, fa efa samy hita ko zao ny fanahy nareo sy efa hita nareo  Ka efa lasana ny  hasinandriana, sy ny orimbato, ka raha misy mamadika izao teny ko zao : miady amy ny àndriana, resea !  miady amim-bahoaka, aza mahazo rarina !  miorika, aza mahita !  mivalana, aza mahazo !  ary ny tsy mandaingia izao teny ko zaa, ka tsy mamadika izao didy ko zao tsy akory : mandraisa vonona : » Dia vita iny.

  Raha tsy marary aza ny rai-aman-dreny, dia angatahany ny zana' ny tsio-drano fa ny tsio drano zava-mahery : « Mangataka tsio-drano amy nao izaho zanak' ao, fa handeha, » hoy izy, na hankany an-tafika, na hivarotra, na hankany an' indrana, na ho aiza na ho aiza, ka mila toky amy oy tsio-drano zava-mahery.». Ary mamaly rai-aman-dreny: « Rahefa mangata-tsiodrano ny zanak' o, dia hitsio-drano azy aho. Dia họ tahin' Andriamanitra amy ny izay lalambe aleha ny  ! tsy harary  tsy hari koditra ! tsy ho azontsampona!  tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro!  ho tsara mandroso ho tsara miverina!  ho tonga soa amantsara!  »- Dia tsiofindrano ao an-jinga izy, na tsiofiņdrora fa samy izy avokoa.  Ka raha lasan-davitra ny zana' ny, ka olona nohafarana ao mangataka tsiodrano amy  ny rai-aman-dreny, dia  tsiodrano vava no atao, ary ampian-tsiodrano vola raha misy.

  Raha misy zavatra nahatezitra ray aman-dreny amy ay zana' ny, dia mitsotra ny zana' ny manao hoe: « Diso aho ry kiaki-amindrineny, mangata-tsiodrano amy nareo  » Dia miteny ray ny aman-dreniny hoe : « Raha mitsotra hianao anaka, dia mitsio-drano anao izahay: dıa hahaleo hahalasana hianao  ! tsy ho voa tsiny !  tsy ho voa fondro !» Dia maka rano izy hitsiofan-drano azy.

  Raha manala volonjaza, manangona ny mpianakavv rehetra ny tomponjaza, sy milaza any ny olona manodidina hoe: «Hanala volonjaza izahay, ka milaza any nareo.» Dia avy ny mpianakavy sy ny olona manodidina mitondra vola kely atao tsiodrano sy hasin-jaza: « Manațitra ay tsiodranonjaza izahay,» hoy izy « Dia misaotra anareo, hoy ny tomponjaza.  Mba manàna hianareo.   Efa misondrotra ny andro, dia hanala volo-njaza izahay  » Efa vory eo ny olona sy ny fomba rehetra : ao ny sahafa famekona sy ny ravin' akondro ; dia apetraka eo ambony ny sahafa ny ravin' akondro; dia asiana vary ny ravin' akondro: atao fito toko ny vary eo ambony ny sahafa ; dia didiana ny trafonkena atoko ambony ireo vary fito toko ireo.  Dia alaina iley velondraiamandreny hanety ay zaza kely: anetezana kely amy ny ankavia ny, dia ariana zay volo kely tahaky ny faditra; ary anetezana ny havanana, dia atokotoko amy ny ireo vary an-tsahafa.  Nony efa vita ireo dia mivavaka izy lehibe ao an-trano manao hoe: « Mba ho soa amantsara Andriamanitra andriananahary sy ny razana  ! tsy harikoditra  ! fa alam-bolo hifanantitra amy ny rai-amandreny ny zaza !  » Dia miangona izy ankizy rehetra sy izay ta-handrombaka koa eo andrefany ny 'andry afovoana no ipetrahany, fa ny zaza kely analam-bolo ao ampototr' andry no mipetraka : dia atao hoe Hàraka: dia mifarombaka ny olona. Ka atao lasany ny vehivavıy sasany ny sahafa, ka enti ny any an-trano ny; dia apetra' ny tsara eo andoha-fandriana itikitra, fa atao ny họe nahazo zaza izy  Ka tsy aterina izay sahafa, raha tsy hateloana; ka raha vangiana iley nahalasana sahafa, dia atao hoe arababa nahazo zaza.

  Ary nony vita ny farombaka, dia loarana ny vary ihinanany ny mpianakavy, ny any an-tsahafa efa nifarombahany; ary dia mba fabànan-trafonkena kely ny zaza kely analam-bolo  Dia heeezana ay zaza ; dia omena an-dray ny ny volo ny rehetra, ateli&quot; ny amy ny akondro ; ka raha tsy mahatelina izy, dia fonosimbilooa ka omena ny omby, fa tsy mba ariana foana ny volonjaza voalohany.  Rehefa nihinana ny olona, dia mankany an-tsaha izy rehetra : babena lamba landy ny zaza kely, ho entina hifarombaka fary na akondro vokatra, dia mirava.  lzany tsiodrano fanao amy ny fanalam-bolonjaza.

Ary fitsiofandrano fanao amy ny fampakarambady.  Nony tonga ny fotoan' ampakaram-bady noay efa tuteny ny mpikabary manolotra ny vodiondry, dia raisiny ny rainjaza ny vodiondry manao hoe: « Tsy hifaniho vintana izy roafa hifanambina  » Dia loarana ny vary, dia ampihinanina izy rehetra ao, ka vilia manga sy sotromainty no ihinanany ny mpanambady, atao hoe ho maintimolaly ho trarantitra. Nony efa nihinana, ny renin-jaza mitoetr' ampototr' andri-afovoany mitorotoro ravin'  akondro, atao hoe vady efa notorotoroadravina, zavatra efa vita, efa nahalany betsaka ka nifanėkena tsara.  Ary dia mitsangana ny rainjaza, dia maka rano, dia mitsiodrano azy mivady izy ray ny manao hoe: « Ffffo, ho soa ho tsara!  hifanantitra hianareo mivady !  hanan-jazalahy   hanan-jazavavy !  tsy hifaniho vintana fa hifanambina !  » Dia lasana ny mpanambady entiny ny mpaka sy ny havana rehetra sy ny mpanatitra andravehivavy.  Ary mbola ao am-pototr' andry afovoany ny reninjaza ambara-pahatafavoaka ny tanàna, atao hoe fandrao tsy mafy ny fanambadiana, raha ao anivelana ny tanàna izy vao miala eo ny reninjaza.  Ary ny zaza lasam-bady ka hamangy ny rai-aman-dreny, herinandro vao avy mamangy, mitondra vola na ho sikajy na ho kirobo, izay vola entina, ary hoy izy hoe : «Tonga izahay, ry kiaky sy neny . Akory hianareo manao ahoana hiany hianareo.  Ary mitondra vola ho enti-mamangy anareo, fa tsy arakaraka ny hafaliana ity vola enti' nay mamangy anareo ity : ho enti' nay mangataka zaza lahy zaza vavy. »  Ary dia faly ny rai-aman-dreny ny, ary hoy ny famaly ny : « Raha manao izany hianareo, ry zaza, dia faly izahay.» Ary dia alaina ny rano an-jinga, ary dia mankao anoloany ny raiamandreny izy mivady, ary dia tsiofi ny rano ny zana' ny: « Dia mahaleova mahalasàna ! Ffffo...  ho maro fara ho maro dimby !  hanan-jaza lahy hanan-jaza vavy!   hahaleo hahalasana Andriamanitra Andciananahary sy ny razana ! hifanantitra tsy hifaniho vintana !  » Izay indray tsiodrano atao ny raiamandreny, raha tonga avy mamangy azy ny zana' ny.

  Ary tsiodrano fomba fanao amy ny hiteraka, fa mafy ny mandoa olona tahaky ny miady basi-aman-defona, ho faty anio hiany ho velona anio hiany.  Dia vory eo ny havana sy ny vady sy ny zanaka sy ny rai-aman-dreny, sy izay ankizy ao an-trano.  Dia mitsio-drano ny hiteraka, ny rai-aman-dreny manao aloha, dia manaraka ny ao an-trano: alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny izy manao hoe : « Dia tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro !  na inom-bava na inona fanditra !  fa ny vava, tapaka koa fa tsy namana   ka izay vava diso, aza alai nao Andriamanitra ! fa niady hiany ary nifanditra hiany, ka ny tsiodrano zava-mahery.  Fa mandehana soa amantsara : na ho Rakoto na ho Ravao, dia mandehana soa amantsara, » hoy izy.  Ary raha efa vao mandeha, dia' sokafana ny lava-bary sy ny vodifahitra, dia avorimborina ny salaka, dia atsipy hihoatra ny trano atsipy avy atsinanana dia mankany andrefan-trano  ary miteny manao hoe: « Mandehana soa aman-tsara.  »

-Dia ho lasana ny zaza, ary ny zandry no sisa.  Dia manao fandatsahana ny mampivelona : alaina ny tanantanana sy ny nifinakanga, dia ampisotroina azy, dia lasana ny ahitra, dia afak' afo izy, dia atao hoe : «Arahaba nomen' Andriamanițra ny fara  » - Dia mamaly izy manao hoe: « Ela velona ela masina   mba manàna.  » Dia vita amy ny 'zay.  Ampandroina ny zaza amy ny rano matimaty.  Ary ny zaza raha teraka amy ny andro ratsy hifandratra amy ny ray amandreny, dia alam-bintana tsy hifaniho vintana amy ny ray ny sy ny reny.  Ary raha teraka vava alakaosy, misy ahoho' ny, ary misy apetra' ny ao anaty vavahady ka roahina ny omby betsaka : ka raha velona dia entina mody, ary raha maty dia alevina.

  Ary ny amy ny tsio-drano fomba ny miaramila mankany an-tafika, dia vao alaina ny mpianakavy sy ny havana: « Handeha aho hankany an-tafika ho any an kibo n' omby, ka mangata-tsiodrano amy nareo rai-aman-dreny sy vadi-amanjanaka  sy hianareo hava' ko rehetra.  »  Dia miteny ny havana sy ny mpianakavy sy ny rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka: « Raha handeha hianao, dia mandoa vola izahay, na dia variraiventy aza, dia akamba' nay amy ny tsiodrano  »  Dia alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny manao hoe: «Tsy ho voa tsiny ! tsy haratry ny an-tanan' olona tsy haratry ny an-tanan-tena  ! hiereny ny basi-aman defona ! ho tahin' Andriamanitra ! ho ela velona ho ela finaritra ! hahalavorary ny fanjakany ny Manjaka hahazoam-boninahitra !  » Miara-manao izany izy rehetra vory ao. Ary miteny indray ny rai-aman-dreny : «Tandremo ny fanjakan' Andriana, fa raha lavorary ny fanjakan' andriana aleha nao any, dia mandry izahay rai-aman dreny sy ny vadi-amanjanaka sy ny mpianakavy ; fa raha tsy lavorary ny fanjakan' andriana ka tsy mba mahaleo izay enti ny olona any, dia mandry tsirangaranga izahay rai-aman-dreny sy ny vadianan-janaka » Ary dia mamaly izy ary hoy ay famaly ny: « Matokia hianareo rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka, rahefa tsiofi' nareo rano aho, dia atao mandry ny fanjakana, amy ny izay aleha ny vahoaka : fa lehilahy navoak' areo rai-aman-dreny sy vadiamanjanaka; f'aza manana ahiahy hianareo : f' izay atao ny zana-bahoaka nba aleha ko, raha velona koa ny ai'ko  » Dia mifandray tanana, dia tsara mandroso tsara miverina izany no farany.

  Ary ny lehibe mitondra afika alai' ny andriana ho ao anaty Rova  Dia mandray ny rano masina ny mpanjaka, dia atao am-bava ny rano masioy itsiofan-drano ny Komandy, da ffo ary hoy izy: « Handeha hianareo hankany any ny fanjaka' ko :ka dia tsy ho voa tsiny  ! tsy ho voa fondro ! tsy haratra ny an-tànan' olona ary tsy haratra ny an-tànan-tena  fa mahaleova mahalasana  ! mahavità ny tany ko sy ny fanjaka' ko !  He ay hasina ny tany sy ny lanitra !  He ny hasina ny tendrombohitra 12, sy ny hasina ay sampy masina rehetra nampanjaka ahy !  tongava soa amantsara hianao  ! mahavità tany am-panjakana !  Ary izao no teny ome' ko anao, fa efa lehilahy tsara tsiodrano hianao : ny amy ny miaramila ko tandremo tsara ; ka raha miady ka tokony ho tsingy ka tsy afaka, aza ampiadiana ny miaramila ko fandrao be maty ; ary raha lava-bato ka tokony tsy ho afaka, aza ampiadina koa ny miaramila ko fandrao be maty.  Ary raha mafy ny mosary, mampitondra taratasy aty amy ko izaho tompo ny.

  Ary ny andro ome' ko anao, ome' ko ny andro 5 volana; ka raha misy tokony ho sitra-po, ka tokony hisy vohitra ho afak' ao na fanjakana ho vita nao, mampitondrà taratasy aty amy ko izaho tompo ny, na hasondrotra ny andro ome' ko anao 5 volana, na tsy hasondrotra fa ampodi ko hianareo.  »

Ary dia manome vola ny andriana.  Misy ome' ny A.  5000, ary misy ome' ny A.  3000, ary misy ome' ny A. 2000 -ny tafika sasany ; raha key ny miaramila mandeha, dia kely ny vatsy omeny; ary raha be ny miaramila, dia atao ny be ny vola vatsy ome' ny « Izao vatsy ome' ko, hitaiza ny miaramila ko izao ; ka raha mafy ny taona, ka tsitsi nao ío vatsy ome' ko itaizàna ny miaramila ko, koa tsisi nao fa tsy amidy nao haniny ny miaramila ko: dia atao ko mahadiso, koa milaza amy nao. »

Ary ny Komandy ome' ny andriana vola manokana, atao ny tsiodrano.  Ary dia nony vita iny, manome toky ny Komandy: « Matokia hianao, fa na hisondrotra aza ny tany na hietry aza ny lanitra, ka misy andevolahy mandà tompo, tsy avela nay tsy ho azo, fa matokia hianao Tompo ko, tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary: fa tsara tsiodrano ny andriana 12 nanjaka ho anao ny tany sy ay fanjakana, ka tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary, fa toky no ome nay anao, fa anao ny tany sy ny fanjakana, fa tsy mtba roa tompo ity tany. »

Ary amy ny ankizinolona alefa  ny tompo ny ho ambaniandro, dia tsiofin-drano izy.  Tsiodrano-vava aman-kasinandriana sy orimbato anaty ny vahoaka izany.  Angonina ny fokonolona, dia miteny ny tompo n' ankizy manao hoe: « Ho tsiofi&quot; ko rano ireto ankizy ko ireto, fa nanao soa tamy ko, atao ko ambaniandro, hoy izy, ka ambara ko amy nareo fokonolona.  Dia manatitra volatsivaky aho hanasin' andriana, ary manome ny orimbato nareo koa aho: dia olom-potsy n' andriana ireto, isan-jato isanarivo nareo  » Ary mamaly ny fokonolona : « Dia misaotra anao izahay, fa hianao mahalala ny soa atao ny olona, ka no tsiofi nao rano ho ambaniandro izy: ka faly izahay, fa nahazo namana, » hoy izy  - Ary miteny kosa ireto ankizy no tsiofin-drano manao hoe: « Misaotra anao tompo ko, hoy izy, noho izato soa natao nao anay, no tsiofi nao rano izahay ; matokia, izahay eto ho ray nao aman-dreny nao.  Ary matokia koa hianareo fokonolona : f izay fanompoan' andriana hatao na inona na inona, matokia hianareo f' atao nay tsy latsaka, fa manana namana hianareo manana anay, » hoy izy.  Ary ny ankizy alefa,dia manangana ny tompo ny ho žana' ny handova azy: « Na firy ny zanak' ay, hoy izy: raha manan-droa izahay, dia fahatelo ny izy ; raha manantelo izahay, dia fahefa' ny izy    na firy na firy ny zaza dia isa ny zaza izy. »  Dia miteny ny fokonolona : « Dia tsara izany, aza mianiho vintana hianareo  » Dia vita, dia mizara ny orimbato ny vahoaka; ary ny hasinandriana dia lasan' izay lehibe eo home' ny ny andriana.  Ary tsy misy rano itsiofandrano azy amy ny izany, fa ny hasinandriana sy ny orimbato ny vahoaka no fananarany ny tsiodrano : fa efa voa tsiodrano tokoa ley olona ho ambaniandro.

  Ary ny amy ny ranomasina an-tandro-potsy, dia tsy tapaka io rano io amy ny mpitahiry sampy ; ary fomba fanao ny mpitahiry sampy: dia afafy ny ny vahoaka manatona ao, na ny hankany an-tafika, na ny marary izao aretina rehetra izao, na ny tsy marary aza, na ny hiterahana &amp;...    Raha mangata-tsiodrano amy ny mpitahiry sampy ny olona, dia mitondra fitoventy sy voamena sy akoholahimena izy, ary hoy izy : « Mangataka tsiodrano izahay. »  Ary hoy ny mpitahiry sampy: « Efa tsara sikidy hianareo !&quot;  Ary miteny iretsy : « Eny tompo ko, tsara ny sikidy nay, aşai' ny mila tsiodrano amy ny sampy izahay  » Dia miteny ny mpitahiry sampy: « Rahefa tsara -ny sikidy nareo dia ome' ny tsiodrano hianareo, dia hahasoa anareo hahatsara anareo, hahazoam-bola hahazoam-pananana  » Ary dia avoaky ny mpitahiry sampy ny rano an-tandro-potsy, dia asai ny sotroina, dia afafy ny ny mangataka, ary manao hoe: « Masina hianao andriamanitra .» 

Ary indray raha mivoaka ny andriana, dia mivoaka ny sampy eo aloha ny andriana, dia mitondra rano an-tandro-potsy ny mpitahiry sampy: hanafana' ny ny lalambe, (indrindra ka izany hita rano lehibe dia afanana,) sy ny vahoaka, sy ny hanin-ko hanina, sy ny rano ho sotroina &amp;... dia anafana' ny ny zavatrandriana rehetra.

  Ary raha velona ny mpinona, dia ampandroina amy ny rano an-tandro-potsy sy ny tsiriry sy ny ahibita.  Dia ampandroina na ho alatsinainy na ho alarobia, andro mahery ny alatsinainy ary ny alarobia tsy miverina  Dia entina ny  rano an-tandro potsy, dia asiana tsiriry sy ahibita: dia afafy amy ny tena ny avy ninona, sy amy ny ialambe ; dia mandeha miakatra amy ny vohitra izy, dia arahabainy ny olona hoe: «Arahaba nomen' Andriarmanitra ny hitsy ny  » - Dia mamaly izy hoe : « Tsy hery fa hitsy y: fa raha zavatra tsy nanànana, raha alaina mora foana .»  Ary izy mitondra vonimboahirana atao ny hoe vony tsy azo n' afo, tohiziny ny tsontsoraka, famantarana ny mpinona; dia ihirana hoe: 

               E tonga e tonga!

                      Ny soa tsy mandaingia

                    E faly e ravo !

          Ny soa tsy mandaingia.

Dia amonoana omby hialan-doza : dia zaraina amy ny vahoaka ny ila n' omby, ary ny ila ny dia andoavan' olona vola atao hoe ty enti' nay mampandro azy, hoy ny olona mandoa ; dia homen-kena amy ny il' omby izay mandoa vola rehetra ; ary ny vodihena, amy ny andriandahy manozon-doha.  Ary ny hevitry ny anaovana ny rano an-tandro-potsy: dia entina mampandro azy fa naleha ny loza sy ny antambo, dia ampandroana azy, sy isoronana ny tsiriry sy ny ahibita ny tena ny rehetra. Ary ny hena atao hoe henandoza, ny mpiompy sampy sy ny andriana tsy mba homan' azy fa henandoza.

  Ary raha be ny aretina dia alainy Andrianamanjaka ny mpitahiry sampy rehetra: « lzao no anala' ko anareo: be ity ny aretina ka angony ny vahoaka ko ka afano  Fa ny fitahirizana ny sampy, anareo; kandrefa izaho no tompo ny, ka entina hahasoa ny fanjaka' ko ny sampy masina rehetra, ka afano ny vahoaka ko.  Angony amy ny isam-pirenena izao Merina 6 toko izao, ka tetezo, afano avokoa ny vahoaka ko; fa izaho tsy manam-bola be ome' ko ny ambaniandro, fa ny hevitra sy ny fanahy ko sy ny hery n' andriamanitra no enti ko hitsabo ny ambanilanitra.  Ka lazao ny ambaniandro izay fomba fanaova' nareo ny sampy, fandrao tsy mahafady ny fady ny lazai nareo ny ambaniandro, ka mainkia ho be marary ny olona, raha tsy voalaza nareo tsara ny fady ny tsy atao sy ny zavatra tsy hanina. »

Dia mandeha ny mpicahiry sampy rehetra.  Dia samy manafana amy ny isam pahenina, afànana amy ny rano masina an-tandro-potsy ny vahoaka. Ary ny sampy rehetra samy manana ny andro ny tia' ny anafanana ny vahoaka, fa tsy dia indray andro afanana tsy akory ny ambaniandro, fa samy manana ny andro tia' ny ny sampy rehetra.

  Ary nony voa afana ny vahoaka, dia manafana ny rano rehetra izy sy ny fantsakàna ny vahoaka : « Ary dia izao no lazai&quot; nay amy nareo: voa afana izay hianareo sy ny rano rehetra koa ny fantsakàna, aza vetavetaina : fandrao hianareo mpantsàka manavetaveta ny rano, fa efa nafanany ny sampy n' andriana ny rano, koa tandremo tsara fandrao manimba ny vahoaka raha otafady ny rano.» 

Ary nony voa kabary ny vahoaka, ary efa voa laza ny zavatra tsy atao sy ny zavatra tsy hanina, fa ny tongolo tsy hanina aloha tapa-bolana, sy ny hena ratsy, sy ny henan-doza ampakarana ny mpinona : « lzao no tsy hanina, ka lazaina amy nareo vahoaka.   Ary voa laza izao ny fady ny tsy hani nareo vahoaka ; ta tsy mandeha sitra-po izahay, fa navoaky ny mpanjaka anafana' nay anareo ambaniandro, ary dia hody izahay hilaza amy ny Andriamanjaka. »

Ary nony tonga aty amy ny Andriamanjaka, dia milaza ny nanafanana ny vahoaka izy mpitondra sampy rehetra: « Trarantitra hianao...  Dia voa afana ny vahoaka koa milaza amy nao izahay, Tompo ko »- Ary dia mankasitraka ny andriana: « Dia sitra' ko ary teli ko hianareo mpitahiry sampy rehetra.  Ary dia manasina ny sampy rehetra aho ome ko voahangimivady isany sampy, sy volahidivavamivady, sy ombimitrongiany isany sampy .Ary dia modia hianareo. Raha tonga amy nareo hianareo, dia amboary amy ny fanamboaran' azy ny sampy '»

Raha be ny aretina, aretina na inona na inona, dia avoaka hanafana to izany ny sampy rehetra, f' izao no fomba fanao amy ny fanjakana; azy ny vahoaka  fa izy nahavoriana ny tany amim-panjakana sy nahavitany any Merina avoaky ny Andriamanjaka izy hitsioodrano hahamboatra ny ambaniandro.

Ary ny maha-ranomasina ny rano an-tandro-potsy : dia atao amy ny tandropotsy ny rano, dia asiana fanazava (hazo izany), sy tongarivo mivady (vakana), sy vakantsileondoza mivady, sy vakamiarina mivady, sy ny sampy : alona ao izy rehetra amy ny rano an-tandropotsy, dia izao no anafânana ny zavatra  afanana rehetra.  Ary fanao ny mpitahiry sampy: dia ny ahibita sy ny tsiriry no aroboka amy ny rano an-tandropotsy, dia afafy ny izay afanana rehetra.

== IV.  NY AMY NY AMBOHITRABIBY SY ANDRIANAVALONDAMBOZAFY. ==
  Ny amy ny Andrianavalondambozafy (zafy n' Andriamasinavalona,) tsy nanjaka izy, fa lasan' Andriantsimitoviaminandriana ny fanjakana any Ambohitrabiby.  Fa tsy nesorin' Andriambelomasina amy ny vodivona Andrianavalondambo, fa napetra' ny amy ny fahadimy ny Mandiavato ; ary ny zana' ny Andrianavalondambo, nandimby azy nitondra ny ampahadimy ny Mandiavato : dia Ambohimandroso, dia Ankazobe, dia Ambodiala, dia Ambohimahavelona, dia Ambohimiadana, dia Andranovelona, ary Ambohidralambo ny ila ny; zay no itoeran' Andrianavalondambo sy ny nama' ny.

  Ary Andrianavalondambozafy niteraka: an' Andrianavalonjokiny, sy Andriana valonjandriny, sy Faralahimbao.  Any Andranovelona avaratr' Ambohitrabiby ao atsinanany Baka ny itoera' ay izy 3 lahy.  Ary izy 3 lahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  SOA NATAO NY 1ZY 3, LAHY (tamy ny Andrianampoinimerina, fa mbola nanjaka tao Ambohimanga Andrianjafy, dia nanatona andRamboasalama izy 3 lahy, dia nanome toky azy.  Ary dia nirahin-dRamboasalama izy 3 lahy: « Ampanekeo i Zafinandriamamy, dia mampandry tsara any Mandiavato, hoy Ramboasalama, fa vodivona ipetraha' nareo  » Ary dia nạmpaneky any Zafinandriamamy izy 3 lahy, ary dia nampandri' ay tsara i Mandiavato.  Ary nony efa naneky ireo, dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy, nanao hoe: «Dia mandry Mandiavato sy maneky Zafinandriamamy, k' izay andro hisehoa' nao amy ny  » Ary hoy Ramboasala ma: « Izaho hilaza amy nareo ny andro iavia' ko amy nareo; ataovy tsara ny raharaha nareo. »  Ary nony nahare izao Andrianjafy, dia tezitra izy nanao hoe: « Raha izy 3 lahy ireo sy ny vady ny aman-jana' ny, ho tetehi' ko ambany ny zaza am-bohoka.»  Ary dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy : « Tahak' izao no teny n' Andrianjafy ka milaza amy nao izahay.  Ary dia niteny Ramboasalama : « Dia toky no ome' ko anareo, hoy izy, hatao ko maty andro velona alina hianareo ; ary dia indro ho avy amy nareo aho, fa ataovy tsara izay hahatana' nareo ay ai' nareo. » Ary dia nanao lavaka lehibe izy 3 lahy téo an-tanàna (Andranovelona) itoera' ny : raha antoandro niery an' Andrianjafy, fa tadiavi ny ho vonoina.  

Ary dia naniraka Ramboasalama tamy ny izy 3 lahy : « Dia ho avy aho amy ny alakamisy, fa dia ataovy vory ny olona » hoy izy.  Ary dia tonga Ramboasalama tamy ny andro alakamisy.  Ary dia no vori ny izy 3 lahy ny tao atsinanan' Andranovelona amy ny lohasaha, Mandiavato sy Zafinandriamamy ; dia tonga Ramboasalama tao fa vory ny olona.  Ary dia nitaingina ambony vato Ramboasalama, ary dia nanome toky ny vahoaka, Mandiavato sy Zafinandriamamy: « Matokia hianareo, hoy izy.  Ary indreo kosa izy 3 lahy, fa re ko ny teny ny kiaky Andrianjafy, ka ny amy ny izy 3 lahy tadiavina ho vonoina : ka atao ko maty andro ka velona alina.  Ary ity vato ity, Ambato-nanjakana no atao ko anarana  » Dia nanome toky ny vahoaka : «Dia toky no ome' nay anao, Ramboasalama, raha manao izany hianao  »

Ary izy 3 lahy rahefa nanjaka Ramboasalama, dia tsy nova' ny amy ny vodivona itoerana.

Ary dia nirahina indray izy 3 lahy tato aoriana nirahin' Andrianampoinimerina tary amy ny Valonjatolahy any avaratra : « Mandehana hianareo mitarika ny vahoaka mankany Anosivola, dia any Antoby &amp;, manao izay hahatsara ny any, ipetraha' nareo: izay vita nareo dia anareo; ny andro alarobia mifoha alakamisy, no hahatongava' nareo any : k'izay vita nareo amy ny zao, dia ariareo ; ary izay lehilahy tsy tonga any amy ny alarobia mifoha alakamisy, dia tsy mba manana, izay tsy tonga amy ny izay  » Ary izany no nanana' ny Mandiavato ny tany avaratra any amy ny Valonjatolahy.  Izao no valy soa nataon' Andrianampoinimerina tamy ny izy 3 lahy sy ny nama' ny sy Mandiavato.  Tao Antoby no nipetrahany ny izy 3 lahy, vodivona nomen' Andrianampoinimerina azy, lovany ny zana' ny.  Ary nony efa nandry tsara ny tany, dia ny zana' ny izy 3 lahy napetra' ny tany, ary izy 3 lahy niakatrå taty tamy ny Andrianampoinimerina.  Ary izao no nanana' ny tany any indray. 

Samy niteraka izy 3 lahy.

Ary zanaky Faralahimbao : Rainirahety, dia Rabelosy, dia Andriambaventy dia Rafaralahimahiny ; ary ny zana' ny vavy: Ranavalonjafy, dia Rafaravaviralandy.  Ireo no zana' ny.  Ary Ranavalonjafy sy Rafaravavilandy saikia nalain' Andrianampoinimerina ho vady, fa natao ny olona hoe maditra izy ireo  Ary dia nanambady an' Andriamboavolaniray Ranavalonjafy, tato Ambatovory atsinanana sy teo Ambohijanaka  Ary Rafaravavilandy nanambady andRabetsira zanak' Andriamparana tao Anosiarivo sy any amy ny Tantsaha.  Ary Ranavalonjafy tsy niteraka, ary Ratsimifanto zanak' anabavy ny natsanga' ny ho zana' ny.  Ary Rafaravavilandy niteraka : an-dRatsimifanto, sy Rakotovao, sy Raleimahery.

== LOHARANO ==
1-https://fr.scribd.com/document/736450548/Tantaran-Ny-Andriana-Tome-1

2-https://books.google.mg/books/about/Tantara_ny_Andriana_eto_Madagascar_Histo.html?hl=fr&amp;id=O5FrdLm5pt8C&amp;redir_esc=y</text>
      <sha1>4px1eu0ftc354cv9sbo3mrvvsk3g1bv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147133</id>
      <parentid>1147131</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147133</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145822" sha1="01q362nc5i05ytiqpmvgnlff5w4pxz7" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==
[[Sary:Andrianampoinimerina.jpg|vignette|Andrianampoinilerina]]

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
[[Sary:Rova Manjakamiadana 13.jpg|vignette|Rovan'Antananarivo]]
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.

== II.ANDRIAMPONIMERINA TEO ANTANANARIVO. ==
  '''NY NATERA' NY; MIADY AMY NY ANDRIAMBELOMASINA; MOSARIBE, MIAMBOHO NY ANDRIANA ; TENY NAPETR' NY.''' Ny nanjakan' Andriamponimeri na nandimby an' Andrianjakanavalomandimby teto Antananarivo  Andriamponime rina vadindRamanantsalarazaka niteraka an' Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery  Ary Ramananimerina vavy tokan' Andriamponimerina niteraka an' Andrianambotsimarofy.

  Nampakaran' Andriamponimerina any Tsimitovizaka lohölonv nv Sakalava Andriambelornasina, hananika an' Ambohimanga, ka resy Sakalava.  Ary nampaka ran' Andriambelomasina any Lakambato loholony ny Sakalava hananika an' Tanamalaza.

  Ary dia niseho ny mosary be mavo vava zokiny; tsy nisy vary, ny voa ny tsy nisy veny ny, ary avoko no hadi ny olona ; ary nony mihady iny ny olona, dia mary ny sasany eo am-pihadiany ny avoko, ka tsy mahazo fa osa  Ary ny mosary ata hoe mavovava : fa ny okbna tsy homamn-bary, avoko ny hani ny olona, ary hani-manta tsy mahandry masaka : ary dia miova ny tarehy ny olona, miova ny vava ny, ka efa mavomavo tsy homam-ba ry: izao no anaovan' azy hoe mavovava Ary be mary ny olona amy ny izany.

Ary ny mosary atao hoe zokiny sy zandriny: misy aloha sy aoriana. Ny zoky ny: mafy iny, be maty ny olona amy ny tsy fisian-kanina, ny hanina iadiana. Ary avy indray tato aoriana ny zandry ny  mahalankalana ny faty fa efa misimisy ny hanina namoa indray ny vary  ary dia nisy ho vidiny ny olona, ary dia tapa-bary no ariary  mbola mavovava ny olona tamy ny zao. Ary tamy ny mosary be mavovava zoky ny tsy misy vary, fa kits ika ka afenina, iadiana raha misy mahita ; alina no mahandro tsy mahandro andro, raha miraraka ny fofo ny, dia iadiana raha reny antoandro ny fofona  a leo ny maty to' izay tsy hahazo, lamba mena no entina amidy vary ka tsy mahazo ohatrinona aza  afenina no fivarotana fa tsy sahay asehoseho.

  Ary taminy mosaribe mavovava zokiny, dia niamboho Andriamponimerina; Antananarivo eo an-Tranofitomiandalana izy no milevina.

Ary ny teny napetrak' Andriamponimerina: Andrianamboatsimarofy no mandimby azy roa lahy (Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery) eo Antananarivo. 

== III.  ANDRIAMANANIMERINA TEO AMBOHIDRATRIMO. ==
NY NATERA' NY. Ny nanjakan' Andriamananimerina nandimby an' Andriantri monibemihisatra teo Ambuhidratrimo  Andriamananimerina vadindRamorabe niteraka: an' Andriantomponimerina, sy Andriantomponimarovatana, sy Andrianavalona, sy Rabelanonana, sy Rabodofilankanina vavy tokana.

Andriamananimerina no narmpakatra, any Lakambatao sakalava, teo Valokianja no nitoerany Lakambato,  hananikia an' Ambohimasina, ka tsy tratra ny olona teo Ambohimasina, fa nandositra alina izy.

MITSIO-DRANO ANDRAMBOASALAMA RAMORABE. Niaingia i Ramblasalamatsimarofy nisambotra vola venty tamy ny sakaiza ny  ho entina hamangy andRamorabe, reny be ny: ary io vola io namidy tantely eram-bata sy patsa an karon-kely ; ary nandeha izy nankany Ambohidratrimo itoerandRamorabe. Ary nony tonga tao ambavahady andrefandRova, dia nampilaza ny Tandapa izy hoe: « Lazao amy ny  Andriana : Misy olona hamangy anao, Tompo ko, hony  »-Dia nampanao sikidy i Ramorabe a misy olona hamangy, ary dia tsara sikidy ley olona  Ary nony ela vao niverina ny fiteny ny, dia nampilaza indray Rarmboasalama hoe: « Ley zanak' ao avy any Bersimisatra, hono, hamangy anao  » « Eny, hoy ny Andriana, asaovy miditra izy  » - Ary amaly oy Tandapa hoe: «Tsy manan-damba izy, Tompo ko, ka he  ireto zanak' ao ireto mahamenatra azy  » --Ary hoy Ramorabe : « Inona ny lamba ny   » « Lamba jabo maloto, » hoy ny Tandapa  - Ary dia hoy Ramorabe tamy ny vady ny: « Aiz' aty ny laimba nao sy ny salaka nao »  Dia nentiny ny Tandapa tamy ny Ramboasalama ny lamba sy ny salaka ndRalehilahy vadindRamo rabe, dia no tafi ny sy nisalaka' ny ka vao niditra izy.  Ary nony tonga teo ambaravarana, dia nampandroso azy izay rehetra tao an-trano tahaky efa no tendren' Andriama nitra hanjaka izy, ka nanoa azy na dia nv zana-dRamorabe aza, Ary Ramorabe naka ley rano tamatazana ny andriana avy mamangy, dia no fafaza ny intelo izy vao nampandrosoi ny : « Manodidina ny trano, » hoy Ramorabe  Ary nony teo amy ny andry afovoany i Ramboasalama, dia hoy ny andriana : « Mijanòna kely », dia no tsiofin-drano izy.  Dia nasain' andriana hankamy ny andry avaratra, dia fafaza' ny iley rano indray izy ; dia vao nasai ny mipetraka tery avara-patana; ary nony efa nipetraka izy dia niarahaba andriana ; ary hoy Ramorabe tamy ny Tandapa : « Amonoy vorona ny zanak' o, fa noana ka reraka, ary eto atonoy eto imaso' ko. »  Ary nony voa tono dia ome' ny andRamboasalama Ary tezitra ny zana' ny rehetra manao hoe: « lzy efa manana any Betsimisatra, ka dia ome' nao aty indray.  K' inona no mba ho anay ? Dia Ra-morabe tsy laingia tokoa ny anara' nao  » - Ary hoy no navaly ny Ramorabe : « Ka atao nareo ahoana re anaka   vintana ho azy sy anjara ho azy  » Ary nony efa tapitra nihinana ka hariva ny andro, dia nasain' andriana nitoetra tany Ambohidratrimo i Ramboasalama , ary teo andrefandrova avara-bavahady no nanamboarana ny trano ny.  Ary nony tapitra ny ha hoy izy  « Handeha hody » Nalahelo i Ramorabe, dia hitsio-dra hoe: « Mahaleova   mahalasàna ry Kioto! ho tahiny ny Raza' ntsika anie hianao!&quot;

No soritan-dRamorabe ny fanorona itsiofa' ny rano azy : « Hianao am-poi-be ny Merina, hoy izy: hahaleo hahalàsana! tsy hamono olo-mahitsy! tsy helohiny ny olona tsy meloka ! »

Ary nasandra-ny Ramorabe amy- ny- tamana Ramboasalama, ary nivavaka Ramboasalama rehefa nasandra-dRamorabe eo : « Ary mivavaka aho, Ramorabe, fa  foinao tsara tsiodrano nao ny filanjana  » « Fiara manko, hoy Ramorabe, ho enti' itana ny fanjakana  ho anao ny rany sy ny fanjakana, ka atao ko tsara no ho anao   rehetra izao haneky hanatona a nao avokoa ao 1imanga fa eo no lahy ny tany, eo o hatoniny ny izao ambanila nitra izao ,» hoy Ramorabe.Dia nody Ramboasalama.  

Ary nony onga any Ambohimanga izy, ley vola venty no sambori ny tamy ny sakaiza ny dia aloa ny farantsa, ka nanao hoe: « Misaotra anao aho ta manan a tokoa aho, fa manan' anao aho ; nahavonjy ahy tamy ny sarotra hianao, ka  ny anaovan-tsoa ahazoana fankasitraha na : ka dia indry ny vola farantsa solombola. Ary io lehilahy io no ho isa ny 42 lahy hampanjaka azy, ka hatao ny ho lehibe y fanjaka' ny koa. 

'''AMPANEKY NY ANTEHIROKA HAMPANJAKA ANDRAMBOASALAMA I RAMORABE'''  Ary miantso an' Antehiroka i Ramorabe ka niteny nanao hoe: « Avia eo Antehiroka, ry zana-dahy, raifozabe, ry ombalahy ny vavy antitra   Iza no hampanjakaina ?  » - Ary dia niteny Antehiroka, hoy izy: « Izay tsiofi nao rano  » hoy Ramorabe : « Raha tsy hanova ny teny ko hianareo, dia izao no teny ko a ko amy nareo dia Imboasalama no soavi ko hanjaka  » Ary namaly iroka : « Tsy marova ny teny nao izahay  » – Ary hoy Ramorabe: « Raha tsy a ny teny ko hianareo, dia tsy ova' ko ny nenti-ndraza nareo  » Ary dia Ina andRamboasakama Ramahajanga lehibe ny Antehiroka ka niteny nanao « Arahaba anao no soavin-kanjaka  » Ka niarina tao Ambohimanga izy injaka andRamboasalama  

NY NANOKOANDRAMORABE ANY MAROVATANA.  NanokoandRamorabe any atana : Andriantomponimerina, teo Ambohidratrimo ; Andriantomponimarova eo Ambohipiara ; Andrianavalona teo Ambohitrinimanjaka ; Andriambelano teo Ambohimanoa: Ary indro kosa ndriambelo zanak' areo efa-daby, hoy mandimby anareo.

ANDRIAMAMILAZA SY RAMBOASALAMA. Ary hoy mpitantara aty avaratra ny izany andro izany  nandeha  hono, Andriamamilaza avy any amoron' Inty, hanatona ny zanakandriana any Antananarivo sy Ambohidratrimo sy himanga, hamangy azy.  Ary nitondrany tsontsoraka sy volotsangantsivaky sy tantelivelondreny; izany no natao santatra ho enti ny hamangy ireo zanakandriana - nefa tsy home' ny ireo, fa nenti ny hitsapa azy, fa lehilahy mpihevitra izy hono, 

Ary voalohany nankany Antananarivo hamangy andR...   Nony tonga teo : « Aiza no ndR, » hoy izy   « Aroana, hoy ny olona, ny trano ny.»   Dia nandeha,  dia nankao an-trano ny: « Haodihavdy tompo ko e ! »- « Haodiana !  mandrosoa &quot;eo mitady ahy. Dia nandroso Andriamamilaza dią niarahaba ny andriana, dia nenty ny antelıvelondreny sy ny volotsangantsivaky sy ny; oraka niarak amy ny, napetra ny tao an-trano : « Ho aiza hianareo  » hoy ny andriana   - Ary namaly Andriamamilaza « Hamangy anao izahay fa izato enti' nareo hamangy ahy   »- Tsy nitondra na inona na inona fa hamangy fotsiny, fa avy any amoron' ala izahay.» Dia nilaozan'Andriamamilaza ny  zanakandriana, nilaozana nivoaka kelikely hizaha ny toetry ny tany. Ary nony tonga  avy nizaha tany Andriamamilaza : dia tsy ao ny tsontsoraka. Dia natolotry ny vary, ary  nisaotra i Andriamamilaza : « T'sy hahazaka ny vary, handeha izahay,hoy izy : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, » hoy izy  - Ahoana angea izaay fiteny nao » hoy ny zanakandriana  « Handeha izahay, fa veloma : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy hita ko izay farany ity, fa tany sy hisy fiafarana  » Dia nieritreritra ny zanakandriana  Dia lasana Andriamamilaza, nanao hoe: « Aiza n lalana mankany Ambohidrarrimo  » « Iny manaraka ny fefiloha iny » hoy olona.  Dia lasana Andriamamilaza nitondra ny vołotsangantsivaky sy ny tantelivelondreny.

Nony tonga teny Ambohidratrimo « Aiza ny trano ny R  zanakandriana ? »

« lo ny trano ny » hoy ny okona « Misy olona mirady anao, hoy ny Tsindranolathy– Avy aiza izany mitady ahy izany  » « Avy any amoron' ala, » hoy Andriamamilaza « Ka haninona no mankaty arniko » hoy ny zanakandriana .

« Hamangy anao », hoy izy  « Mandrosoa ary midir' aty an-trano, raha mamangv ahv  » Dia niditra izy - « Inona izato enti nareo, » hoy ny zanakandriana   -« Tantely ireo sy volotsangana tsy vaky » hoy izy  « Hanango nana vary fa vahiny izany, » hoy ny zanakandriana  Nony taf angona ny vary, dıa misaotrai Andriamamilaza tsy nety nitondra : « Dia hivoabuka 'hitsangana aho, » hoy izy  Dia navela ny tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia nivoaka izy  Tany kelikely izy  Ary nony efa nivoaka ii Andriamamilaza dia no zahany ny zanakandriana ay tantely nosokafa' ny ny vaca  Dia tamy i Andriamamilaza niditra indray: « Handeha izahay fa hanao veloma, fa ny vary nao dia tsy hahazaka izahay hoy izy: fa tany tsy misy fiafarana ity, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay faran' ity  » – Ahoana izany fiteny nao » hoy ny zanakandriana : - « Tany tsy hisy fiafarany, hoy aho, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay farany ity, dia veloma, » huy izy  (2) Dia nieritrerira ny zanakandriana amy ny ity fiteny ny Andriamamila za  Dia nanao veloma: « Veloma, » hoy izy  Dia lasa nandeha Andriamamilaza, ka nenti ny indray ny tantely sy ny volotsangatsivaky: « Aiza ny lalana mankany Ambohimanga   » Dia iny mianavaratra iny, » hoy ny olona.

Nony tonga teny Ambohimanga izy: « Aiza ny trano ny Ramboasalama, » hoy izy ? Ary dia natoro ny olona: « Eroa ny trano ny, » hoy ny ny olona  « Misy olona mitady anao, Ramboasalama, » hoy y Tsindranolahy  « Olona avy aiza izany, » hoy Ramboasalama? «Olona hamangy anao, avy any amoron' Alamainty, » hoy izy  « Ampidiro ary, » hoy Ramboasalama  – Dia niditra Andriamamilaza, da niarahaba andRamboasalama: « Inona izato enti nao, » hoy Ramboasalama  - Tantely ireo sy volotsangantsivaky, » hoy izy  - «Tonga i kiaky fa vahiny izany, amaro vary tapa-bary, » hoy Ramboasalama Dia nankasitraka an dkamboasalama izy: « Dia hitsangantsangana kely hizaha tany », hoy izy .  Dia nivoaka izy  Dia navelany tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky. Dia tany kelikely, ka niditra, ka hita ny: fa tsy mba nahetsiketsi ny ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia hoy izy: « Handeha izahay fa tsy hahazaka ny vary nafatra nao, » hoy izy, – fa tany Antananarivo tamy ny Ranona zanakandriana tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy fantatr' izay faran' izao, hoy izy; - fa tany Ambohidratrimo tamy ny Ranona zanakandriana, hoy- izy : tany tsy hisy fiafarana, tantely afa-drakotra, tsy hita ko izay farany izany ; – ary nony mby eto amy nao, hoy izy: tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana, » Ahoana izany fiteny nao, Andriarnamilaza, » hoy Ramboasalama «Tamy Antananarivo izahay : tsy maharitra ny mahitsy, tany tsy hisy fiafara ko izay farany izao  Ary tamy oy Ranona eo Ambohidratrimo : tany tsy hisy fiafarana, hoy izy, tantely afa-drakotra ka tsy hita ko izay farany izao. Ary nony mby eto any nao izahay : tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana  » 

- «Raha manao izany hianao Andriamamilaza, efa hita ko izany fiteny nao izany Raha izaho koa no andriana, hoy Rarmboasakama, dia hatao ko santatry ny izao ambanilanitra rehetra izao hianao, hitondra tantely velondreny sy tsontsoraka sy volotsangantsivaky  Izao kosa  no raharaha ome ko anao  » Izao voalohany ny nahazoan' Andriamamilaza tantara tamy ny Andrianampoiimerina.

Ary manarakaraka izany, rehefa nampanjakaina Ramboasalamatsimarofy ka mbola eto Ambobimanga Andrianjafy, dia naneky ho ändRamboasalama Andriama milaza  Dia nankeroa Andcanovelona Ramboasalama ; nifanome fotoana vory Mandiavato ampahadiminy ipetrahany Andrianavalondambo, sy Andriamamilaza sy ay zana' ny sy ny zafy ny rehetra: dia nanome toky andRamboasalama Andrianavalondarmbo sy Andriamamilaza.  lzany indray nahazoany Zafiandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  Ary nanarakaraka izany, rehefa nanjaka Ramboasalama, dia Andriamamilaza nahatonga ny rano tsy dikain' amboa no lazai' ny sampy ho entin-dRamboasalama hamory tany sy ny fanjakana  Hoy ny sampy: « Alao ny rano tsy dikain' amboa, hatao sorona, sy hatao an-doha, ary ho sotroi nao Andrianampoinimerina  » Ary nihevitra izany ny vahoaka, ka tsy nisy nahazo hevitra. Ary Andriamamilaza nahazo hevitra izany: nalai ny ny volotsangana tsy vaky, dia nenti' ny tany ny zao.  Nony tonga tanmy ny Andrianampoinimerina, dia no tapahi' ny ny volotsangana: nisy rano.  Dia natao sorona iley rano, dia natao n' Andrianampoinimerina an-doha, dia no sotroi' ny, ary hoy izy: « Fa tonga nareo, Andriamamilaza, ny rano tsy dikain' amboa, fa ny vahoaka tsy nahita ; natao ko santatra hianareo, ka dia tsy ova ko izao narmbara ko anao, Andriamamilaza : mandrakizay antaranoana raha tera' ko koa no manjaka, santatra no anareo, a itoerany ny ala hianareo, ka dia ny volotsangana tsy vaky sy ay tsontsoraka sy ny tantelivelondreny no enti' nareo atao hasina ahy.  Ka raha mitondra zavatra hatao santatra Hianarco, dia ay volotsangana tsy vaky no voalohaay: fa nisehoaoy ny rano tsy dikain' amboa ny volotsangana tsy vaky, » hoy Andrianampoinimerina  -- Ary hoy Andriamamilaza : « Raha manao izany ny fiteny nao, Andıianampoinimerina, raha hanao trano hianao kosa dia izabay miantoka ny hazo  - Ary hoy Andrianampoinimerina : «Indry ny zafy nao ao Andranomalaza, dia ny amalona sy orana kosa no azy na mandro na mamora aho, izao hasoavana atao ko izao, » 

Ary nony tato aoriana indray, tamy ny Rabodolahy nikomy, tsy nety ho azy Andriamamilaza : « Mandrendrika anay i Rabodolahy, ka avy milaza amy nao, Andrianampoinimerina, aho, » hoy izy.  Dia faly Andrianamponimerina:« Mamy ko ny teny nao, hoy Andrianampoinimerina, tsy mba mena-maso n' olona hianao  raha manao ratsy Rabodolahy ia natosik' ao.  Atao ko Andria-mami -laza no anara' nao, fa nilaza tamy ko hianao, tsara ny filaza' nao tamy ko: dia atao ko hava' ko hianao ka ome' ko trano manara eo Anjohy hianao.  Ary ny nenti' nareo ny volotsangatsivaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny, tsy ova' ko zay.  Ary tsy ampanaovi ko na inona inona hianareo, apetra' ko amy ny volotsangana tsy vaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny.  Ary raha manao trano aho hianareo manantatra, fa ny vahoaka hiany no maka, » hoy Andrianampoinimerina.  Dia izao rehera izao no nahazoany Zafinandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimnerina.

  Ary ny trano manara, Andriamamilaza izy irery no manana eo Anjohy, ny soa natao ny, izao nahazoana trano manara; ary ny Zafianandriamanilaza tsy manana trano manara tsy akory : ny volotsangantsivaky sy ny tsontsoraka, sy ny tantelivelondreay, dia izao azy ambarak' izay, na iza na iza manjaka na iza manjaka.

Ary Anjohy sy Ankazondandy fanao atsimo sy avaratra izao no nitomboany ny Zafinandriamamilaza sy izao zanabohitra izao manaraka ny sisin' andrefana ny Analamainty, nony efa nandry ny tany sy ny fanjakana ka dia samy nonina amy ny izay tia' ny onenana.  Ary dia ireo no mitondra ny nentin' Andriamamilaza fa efa zana' ny aty aoriana, koa atao Zafinandriamamilaza no anarana.  Ary Zafinandriamamilaza kosa ny any Andranomalaza sy Ambohinorona sy manaraka ny Sahasarotra ny any andrefan' Andranomalaza sy ny avara' ny, izao no nama' ny mitondra ny nentindrazana, fa roa fonenana izao: andrefam-bohitra sy atsinanam-bohitra no itoerany ny izy roa tonta.

  Ary izao no nentindrazana fitondra ny Zafinandriamarny : 

Mitondra amalona velona hankao amy ny Andriamanjaka rah' amy ny Famorana.

Mitondra tantelivelondreny, enti' ny ho any amy ny andriana isan-taona amy ny Fandroana atao tatao anantarana ny taona.

Mitondra volotsangantsivaky fomba amy ny santatra, ary fitondra amy ny sampy mivoaka.

Mitondra tsontsoraka, fanao ny andriana amy ny saotra sy amy ny hasina sy amy ny sorona: « Hisorona' ko tsara izay atao, fa isorona' ko hianao tsontsoraka, » hoy ny andriana, ka ajoro amy ny andry avaratra ny tsontsoraka.

  Mitondra ramy (sahala amy ny emboka) atao jiro amy ny santatra, arehitra ka mazava tahaky ny jiro.

  Miambina Analatsara itoerany ny renitantely sy fangalana ny tantely velondreny entina ho any amy ny andriana isan-taona amy ný Fandroana.

Ary ny tsy atao ny: Tsy alam-bodihena, - tsy manao hazolava, tsy manao isanjato, tsy manao hadintany, tsy manao fefiloha ny vahoaka: fa raha vaky mba mamonjy ny rano vaky, na iza havanandriana raha tsy manao dia meloka.

  Manao azy ho andriana havanandriana; ary mifanao tsara va tompo ko e  samy izy hiany.

  Andriamamilaza no zafy n' Andriantsitako.  Any Vodivato atsinanan' Andrainarivo eo amoron' ala, ny nanjakan' Andriantsitako, nandimby azy Andriankeliladina, ary Andriamamilaza no zafy ny, hono  Andriantsitako nisehoana ka atao ko inona lahy?

   TSIO-DRANO, FOMBA FANAO NENTIN-DRAZANA AMY NY IZANY.  Ny tsiodrano tsy miala, na marary, na bevòka hiteraka, na hankany an-tafika, na hankany an-efitra...  tsy miala ny tsiodrano fa ao.  Hatr' amy ny ela nentindrazana ny tsiodrano, ka tsy hita izay niposahany; na ny mpanjaka mandimby na ny vahoaka, samy mitondra izany, fa lovantsofina tsy azo avela fa fitondra ny razana.  Ary ny tsiodrano natao ny razana ho zava-mahery.  Ny teny ny rai-aman-dreny tahaky ny tsipak' ombalahy : ka raha tsy mahavoa mahafanina, raha mahavoa mahafaty; fa raha omeny ny rai-aman-dreny tsiny tsy ho lasan-tsara tsy akory, ary raha omene' ny tsiodrano dia tsy maintsy ho tsara, f izy no rai-aınan-dreny niampofo sy nitaiza. 

Ary fomba fanao amy fitsiofan-drano : dia ny rano hiany no itsiofan-drano izay olona ho tsiofindrano, na dia rora aza no fanao ; mahazo rano, dia rafo, tsy mahazo rano dia rora.

Ary fomba fitsiofan-drano amy ny mpanjaka : dia ranomasina amy ny tandro-potsy no fanao, na izay zana' ny ko soavin-kanjaka, na ny ao an-kohona' ny afanana raha mandro, na ny zana' ny ho tsitsihina raha mamora...    dia rano masina no fanao.  Ary raha avy mamangy azy ny olon-tia' ny, dia mitsio-drano azy ny mpanjaka, na rano fotsiny, na rora, na vava hiany aza: « Dia mitsio-drano anao aho  mba ho tahin' Andriamanitra   hianao !»  Izany no solotsiodrano ny dia vava hiany aza.

  Ary ny vahoaka manao tsiodrano-vava hiany: « Dia mitsio-drano anao, manome vola kely anao; na dia variraiventy aza, tsiodrano tokoa, f izany tsiodrano izany no vola aman-karem-be omena : fa raha tsara tsiodrano, dia mahaleo mahalasa, fa ny voky tsy mahaleo ny tsaroana, fa ny tarehy tsy mahaleo ny fanahy.

  Raha amy ny tsiodrano ny mpanjaka hanendre' ny izay hampanjakaina : dia alaina hankeo amy ny mpanjaka izy.  Ary rehefa tonga eo izy, dia miteny ay mpanjaka, na ho ray na ho reny izay manjaka eo, dia manao hoe : « Hianao soavinkanjaka amy ny ity tany ity!  E ny hasina ny 12 nanjaka sy ny tendrombohitra 12!  E ny any Andrarankasina amy ny nisehoany ny sampy!   E Rafandrandava, Rafandrampohy !  soavin-kanjaka io hahaleo tany hahaleo fanjakana  ! »- Ary amy ny izany tsiofin-drano izy, dia rano voa hasina amy ny tandro-potsy no itsiofandrano azy.  Ny andriana mitana ny tandropotsy, izy mitsiodrano voalohany, vao manaraka izay lehibebe rehetra vavolombelona ao. Ary ny hevitr' izany, dia fanendrena sady fankatoavana izay handova ny fanjakana ka hampanjakaina. Ka raha efa niamboho ny andriana, dia izy iny ley voa tsiodrano ny andriana no aseho ka lazaina hanjaka.  Hoy ny lehibe: « Izy no hanjaka amy ny ity tany ity : f izy no soavin-kanjaka amy ny ity tany ity sady tsara tsiodrano ny andriana, ka lazaina amy nareo ambanilanitra  » - Ary rahefa voa laza ho mpanjaka izy, vao izay mively rano sy misotro vokaka sy milefon' omby ny ambanilanitra ; na misaona aza dia manao hiany  lasa niamboho ny andriana, dia atsangana izay handova fanjakana.

  Raha marary ny ray aman-dreny, dia mamory ny zana' ny sy ny hava' ny, dia mandidy harena mitsio-drano ny zana' ny, ka fomba izay raha misy ray marary fatratra.  Ary dia tsy tsio-drano vava foana, fa maka rano izy hitsiofan-drano ny zana ny, na amy ny zinga na amy ny lovia : dia mitsio-drano ny zana' ry izy tay ny, dia manao hoe  «Hahaleo hahalasana hianareo !Mba hifehy vazantany valo hianareo !  Mba hampanjaka ny mpanjaka !  Mba hahatana izay nentindrazana : na amy ny fanjakan' andriana, na amy ny fianakaviana, na amy ny fihavanana, na amy ny tany ipetrahana miara-monina atikitra, sy amy ny fokonolona, » hoy izy miantso ny zana' ny vory eo.  Izay no fototra ny fitsiofandrano atao ny ray ny.  Dia mamaly kosa ny zana' ny manao hoe: « Mba hirsio-drano anao ry kiaky, fa marary hianao.  Mba ho tahin' Andriamanitra hianao!  lzahay zanak'ao mba mitsiodrano anao kosa izahay zanak'ao!   (dia manao tsiodrano amy ny izay, ary hoy izy):Mba ho tahin' Andriamanitra !  mba hanaritra soa aman-tsara !  mba tsy harofy !  tsy harikoditra !  mba hangatsiatsiaka ! mba hanaranarana !  mba hifanantitra amy ny zanak' ao!   Mangataka amy n' Andriamanitra mba hanaretana ty ray nay ty izahay.»  Ary hoy ny ray ny ; « Ka tsy ho tana' nareo aho !  Lasan' Andriamanitra aho itikitra, ka tsy ho tana' nareo», hoy izy.   Raha vita iny dia miteny kosa ny zana' ny « Rehefa miteny izany hianao ry kiaky, aiza ny teny nao, fa marary hianao   aiza no mba handidia' nao ny fanana' nao, fandrao miady izahay zanak' ao, raha tsy voa didy nao ny fanana' nao. »  Ary dia mamaly ray ny manao hoe: « Dia ho didia' ko ny fanana' ko, rahefa manao izany hianareo.  Aza manome tsiny ahy hianareo, fa ho didia' ko ny fanana' ko, f aza manome tsiny ahy ny home' ko kely, f' atao ko arak' izay fitiava' nareo ahy. Ka misy eto izay naharitra soa tamy ko, aza fady   samy zanak'o hianareo   ka misy nahavita 'soa tamy ko, ka ome' ko betsaka.  K iny ome' ko betsaka, aza dia mifaly loatra ;ry izay home' ko kely, aza tezitra   Aza manome tsiny ahy   f arak' izay fitiava' nareo ahy ny hanomeza' ko anareo.  »  Dia manao tolotra izy.  Tsy misy zoky na zandry: f' izay tia azy no ome' ny betsaka; ary ny tsy tia azy, dia ome' ny hiany fa zanaka, f' arak' izay fitiavan' azy no anomeza' ny azy: « Ary raha vita ny tolotra ny fanana' ko, hoy izy, izay tsy lany ny ilevena' ko, dia miara misalahy hianareo  » Tahak' izany ny reny mitsio-drano ny zana' ny ary mandidy ny fanana' ny.  Ary raha vita ny didi-fananana, dia aloa ny zana' ny handova azy vola aman-karena, ny vola atao hasinandriana:  satria fa nahazo harena izao avy amy ny ray sy ny reny. &quot;Ary dia aloa ny zana&quot; ny koa vola atao orimbato ome' ny ireto havany tsy mba handova vola aman-karena, izay foy ny, na ho sikajy, na ho kirobo, na ho ariary    tsy misy didy, izay foy ny hiany, - ary miteny manao hoe: « Ny andova' nay ty vola ty, isika mianakavy vory etoana, dia atao orimbato ty amy ny iziy fananana voa didy ny kíaky izao: f indreo hianareo manatrika mahita izao andidiany ny kiaky 'zao ny fanana' ny efa voa tolotra ; samy manana izahay, na iny nome' ny betsaka na iny nome' ny kely, samy mifaly ny azy: f izao no nandidiany ny rai-aman-dreny azy  » – « Kanefa, hoy ray ny, mandidy aho k' izaho masimandidy ny ahy.  K' aza malahelo izay nome' ko kely, aza dia mifaly kosa izay nome' ko be, fa efa samy hita ko zao ny fanahy nareo sy efa hita nareo  Ka efa lasana ny  hasinandriana, sy ny orimbato, ka raha misy mamadika izao teny ko zao : miady amy ny àndriana, resea !  miady amim-bahoaka, aza mahazo rarina !  miorika, aza mahita !  mivalana, aza mahazo !  ary ny tsy mandaingia izao teny ko zaa, ka tsy mamadika izao didy ko zao tsy akory : mandraisa vonona : » Dia vita iny.

  Raha tsy marary aza ny rai-aman-dreny, dia angatahany ny zana' ny tsio-drano fa ny tsio drano zava-mahery : « Mangataka tsio-drano amy nao izaho zanak' ao, fa handeha, » hoy izy, na hankany an-tafika, na hivarotra, na hankany an' indrana, na ho aiza na ho aiza, ka mila toky amy oy tsio-drano zava-mahery.». Ary mamaly rai-aman-dreny: « Rahefa mangata-tsiodrano ny zanak' o, dia hitsio-drano azy aho. Dia họ tahin' Andriamanitra amy ny izay lalambe aleha ny  ! tsy harary  tsy hari koditra ! tsy ho azontsampona!  tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro!  ho tsara mandroso ho tsara miverina!  ho tonga soa amantsara!  »- Dia tsiofindrano ao an-jinga izy, na tsiofiņdrora fa samy izy avokoa.  Ka raha lasan-davitra ny zana' ny, ka olona nohafarana ao mangataka tsiodrano amy  ny rai-aman-dreny, dia  tsiodrano vava no atao, ary ampian-tsiodrano vola raha misy.

  Raha misy zavatra nahatezitra ray aman-dreny amy ay zana' ny, dia mitsotra ny zana' ny manao hoe: « Diso aho ry kiaki-amindrineny, mangata-tsiodrano amy nareo  » Dia miteny ray ny aman-dreniny hoe : « Raha mitsotra hianao anaka, dia mitsio-drano anao izahay: dıa hahaleo hahalasana hianao  ! tsy ho voa tsiny !  tsy ho voa fondro !» Dia maka rano izy hitsiofan-drano azy.

  Raha manala volonjaza, manangona ny mpianakavv rehetra ny tomponjaza, sy milaza any ny olona manodidina hoe: «Hanala volonjaza izahay, ka milaza any nareo.» Dia avy ny mpianakavy sy ny olona manodidina mitondra vola kely atao tsiodrano sy hasin-jaza: « Manațitra ay tsiodranonjaza izahay,» hoy izy « Dia misaotra anareo, hoy ny tomponjaza.  Mba manàna hianareo.   Efa misondrotra ny andro, dia hanala volo-njaza izahay  » Efa vory eo ny olona sy ny fomba rehetra : ao ny sahafa famekona sy ny ravin' akondro ; dia apetraka eo ambony ny sahafa ny ravin' akondro; dia asiana vary ny ravin' akondro: atao fito toko ny vary eo ambony ny sahafa ; dia didiana ny trafonkena atoko ambony ireo vary fito toko ireo.  Dia alaina iley velondraiamandreny hanety ay zaza kely: anetezana kely amy ny ankavia ny, dia ariana zay volo kely tahaky ny faditra; ary anetezana ny havanana, dia atokotoko amy ny ireo vary an-tsahafa.  Nony efa vita ireo dia mivavaka izy lehibe ao an-trano manao hoe: « Mba ho soa amantsara Andriamanitra andriananahary sy ny razana  ! tsy harikoditra  ! fa alam-bolo hifanantitra amy ny rai-amandreny ny zaza !  » Dia miangona izy ankizy rehetra sy izay ta-handrombaka koa eo andrefany ny 'andry afovoana no ipetrahany, fa ny zaza kely analam-bolo ao ampototr' andry no mipetraka : dia atao hoe Hàraka: dia mifarombaka ny olona. Ka atao lasany ny vehivavıy sasany ny sahafa, ka enti ny any an-trano ny; dia apetra' ny tsara eo andoha-fandriana itikitra, fa atao ny họe nahazo zaza izy  Ka tsy aterina izay sahafa, raha tsy hateloana; ka raha vangiana iley nahalasana sahafa, dia atao hoe arababa nahazo zaza.

  Ary nony vita ny farombaka, dia loarana ny vary ihinanany ny mpianakavy, ny any an-tsahafa efa nifarombahany; ary dia mba fabànan-trafonkena kely ny zaza kely analam-bolo  Dia heeezana ay zaza ; dia omena an-dray ny ny volo ny rehetra, ateli&quot; ny amy ny akondro ; ka raha tsy mahatelina izy, dia fonosimbilooa ka omena ny omby, fa tsy mba ariana foana ny volonjaza voalohany.  Rehefa nihinana ny olona, dia mankany an-tsaha izy rehetra : babena lamba landy ny zaza kely, ho entina hifarombaka fary na akondro vokatra, dia mirava.  lzany tsiodrano fanao amy ny fanalam-bolonjaza.

Ary fitsiofandrano fanao amy ny fampakarambady.  Nony tonga ny fotoan' ampakaram-bady noay efa tuteny ny mpikabary manolotra ny vodiondry, dia raisiny ny rainjaza ny vodiondry manao hoe: « Tsy hifaniho vintana izy roafa hifanambina  » Dia loarana ny vary, dia ampihinanina izy rehetra ao, ka vilia manga sy sotromainty no ihinanany ny mpanambady, atao hoe ho maintimolaly ho trarantitra. Nony efa nihinana, ny renin-jaza mitoetr' ampototr' andri-afovoany mitorotoro ravin'  akondro, atao hoe vady efa notorotoroadravina, zavatra efa vita, efa nahalany betsaka ka nifanėkena tsara.  Ary dia mitsangana ny rainjaza, dia maka rano, dia mitsiodrano azy mivady izy ray ny manao hoe: « Ffffo, ho soa ho tsara!  hifanantitra hianareo mivady !  hanan-jazalahy   hanan-jazavavy !  tsy hifaniho vintana fa hifanambina !  » Dia lasana ny mpanambady entiny ny mpaka sy ny havana rehetra sy ny mpanatitra andravehivavy.  Ary mbola ao am-pototr' andry afovoany ny reninjaza ambara-pahatafavoaka ny tanàna, atao hoe fandrao tsy mafy ny fanambadiana, raha ao anivelana ny tanàna izy vao miala eo ny reninjaza.  Ary ny zaza lasam-bady ka hamangy ny rai-aman-dreny, herinandro vao avy mamangy, mitondra vola na ho sikajy na ho kirobo, izay vola entina, ary hoy izy hoe : «Tonga izahay, ry kiaky sy neny . Akory hianareo manao ahoana hiany hianareo.  Ary mitondra vola ho enti-mamangy anareo, fa tsy arakaraka ny hafaliana ity vola enti' nay mamangy anareo ity : ho enti' nay mangataka zaza lahy zaza vavy. »  Ary dia faly ny rai-aman-dreny ny, ary hoy ny famaly ny : « Raha manao izany hianareo, ry zaza, dia faly izahay.» Ary dia alaina ny rano an-jinga, ary dia mankao anoloany ny raiamandreny izy mivady, ary dia tsiofi ny rano ny zana' ny: « Dia mahaleova mahalasàna ! Ffffo...  ho maro fara ho maro dimby !  hanan-jaza lahy hanan-jaza vavy!   hahaleo hahalasana Andriamanitra Andciananahary sy ny razana ! hifanantitra tsy hifaniho vintana !  » Izay indray tsiodrano atao ny raiamandreny, raha tonga avy mamangy azy ny zana' ny.

  Ary tsiodrano fomba fanao amy ny hiteraka, fa mafy ny mandoa olona tahaky ny miady basi-aman-defona, ho faty anio hiany ho velona anio hiany.  Dia vory eo ny havana sy ny vady sy ny zanaka sy ny rai-aman-dreny, sy izay ankizy ao an-trano.  Dia mitsio-drano ny hiteraka, ny rai-aman-dreny manao aloha, dia manaraka ny ao an-trano: alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny izy manao hoe : « Dia tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro !  na inom-bava na inona fanditra !  fa ny vava, tapaka koa fa tsy namana   ka izay vava diso, aza alai nao Andriamanitra ! fa niady hiany ary nifanditra hiany, ka ny tsiodrano zava-mahery.  Fa mandehana soa amantsara : na ho Rakoto na ho Ravao, dia mandehana soa amantsara, » hoy izy.  Ary raha efa vao mandeha, dia' sokafana ny lava-bary sy ny vodifahitra, dia avorimborina ny salaka, dia atsipy hihoatra ny trano atsipy avy atsinanana dia mankany andrefan-trano  ary miteny manao hoe: « Mandehana soa aman-tsara.  »

-Dia ho lasana ny zaza, ary ny zandry no sisa.  Dia manao fandatsahana ny mampivelona : alaina ny tanantanana sy ny nifinakanga, dia ampisotroina azy, dia lasana ny ahitra, dia afak' afo izy, dia atao hoe : «Arahaba nomen' Andriamanițra ny fara  » - Dia mamaly izy manao hoe: « Ela velona ela masina   mba manàna.  » Dia vita amy ny 'zay.  Ampandroina ny zaza amy ny rano matimaty.  Ary ny zaza raha teraka amy ny andro ratsy hifandratra amy ny ray amandreny, dia alam-bintana tsy hifaniho vintana amy ny ray ny sy ny reny.  Ary raha teraka vava alakaosy, misy ahoho' ny, ary misy apetra' ny ao anaty vavahady ka roahina ny omby betsaka : ka raha velona dia entina mody, ary raha maty dia alevina.

  Ary ny amy ny tsio-drano fomba ny miaramila mankany an-tafika, dia vao alaina ny mpianakavy sy ny havana: « Handeha aho hankany an-tafika ho any an kibo n' omby, ka mangata-tsiodrano amy nareo rai-aman-dreny sy vadi-amanjanaka  sy hianareo hava' ko rehetra.  »  Dia miteny ny havana sy ny mpianakavy sy ny rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka: « Raha handeha hianao, dia mandoa vola izahay, na dia variraiventy aza, dia akamba' nay amy ny tsiodrano  »  Dia alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny manao hoe: «Tsy ho voa tsiny ! tsy haratry ny an-tanan' olona tsy haratry ny an-tanan-tena  ! hiereny ny basi-aman defona ! ho tahin' Andriamanitra ! ho ela velona ho ela finaritra ! hahalavorary ny fanjakany ny Manjaka hahazoam-boninahitra !  » Miara-manao izany izy rehetra vory ao. Ary miteny indray ny rai-aman-dreny : «Tandremo ny fanjakan' Andriana, fa raha lavorary ny fanjakan' andriana aleha nao any, dia mandry izahay rai-aman dreny sy ny vadi-amanjanaka sy ny mpianakavy ; fa raha tsy lavorary ny fanjakan' andriana ka tsy mba mahaleo izay enti ny olona any, dia mandry tsirangaranga izahay rai-aman-dreny sy ny vadianan-janaka » Ary dia mamaly izy ary hoy ay famaly ny: « Matokia hianareo rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka, rahefa tsiofi' nareo rano aho, dia atao mandry ny fanjakana, amy ny izay aleha ny vahoaka : fa lehilahy navoak' areo rai-aman-dreny sy vadiamanjanaka; f'aza manana ahiahy hianareo : f' izay atao ny zana-bahoaka nba aleha ko, raha velona koa ny ai'ko  » Dia mifandray tanana, dia tsara mandroso tsara miverina izany no farany.

  Ary ny lehibe mitondra afika alai' ny andriana ho ao anaty Rova  Dia mandray ny rano masina ny mpanjaka, dia atao am-bava ny rano masioy itsiofan-drano ny Komandy, da ffo ary hoy izy: « Handeha hianareo hankany any ny fanjaka' ko :ka dia tsy ho voa tsiny  ! tsy ho voa fondro ! tsy haratra ny an-tànan' olona ary tsy haratra ny an-tànan-tena  fa mahaleova mahalasana  ! mahavità ny tany ko sy ny fanjaka' ko !  He ay hasina ny tany sy ny lanitra !  He ny hasina ny tendrombohitra 12, sy ny hasina ay sampy masina rehetra nampanjaka ahy !  tongava soa amantsara hianao  ! mahavità tany am-panjakana !  Ary izao no teny ome' ko anao, fa efa lehilahy tsara tsiodrano hianao : ny amy ny miaramila ko tandremo tsara ; ka raha miady ka tokony ho tsingy ka tsy afaka, aza ampiadiana ny miaramila ko fandrao be maty ; ary raha lava-bato ka tokony tsy ho afaka, aza ampiadina koa ny miaramila ko fandrao be maty.  Ary raha mafy ny mosary, mampitondra taratasy aty amy ko izaho tompo ny.

  Ary ny andro ome' ko anao, ome' ko ny andro 5 volana; ka raha misy tokony ho sitra-po, ka tokony hisy vohitra ho afak' ao na fanjakana ho vita nao, mampitondrà taratasy aty amy ko izaho tompo ny, na hasondrotra ny andro ome' ko anao 5 volana, na tsy hasondrotra fa ampodi ko hianareo.  »

Ary dia manome vola ny andriana.  Misy ome' ny A.  5000, ary misy ome' ny A.  3000, ary misy ome' ny A. 2000 -ny tafika sasany ; raha key ny miaramila mandeha, dia kely ny vatsy omeny; ary raha be ny miaramila, dia atao ny be ny vola vatsy ome' ny « Izao vatsy ome' ko, hitaiza ny miaramila ko izao ; ka raha mafy ny taona, ka tsitsi nao ío vatsy ome' ko itaizàna ny miaramila ko, koa tsisi nao fa tsy amidy nao haniny ny miaramila ko: dia atao ko mahadiso, koa milaza amy nao. »

Ary ny Komandy ome' ny andriana vola manokana, atao ny tsiodrano.  Ary dia nony vita iny, manome toky ny Komandy: « Matokia hianao, fa na hisondrotra aza ny tany na hietry aza ny lanitra, ka misy andevolahy mandà tompo, tsy avela nay tsy ho azo, fa matokia hianao Tompo ko, tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary: fa tsara tsiodrano ny andriana 12 nanjaka ho anao ny tany sy ay fanjakana, ka tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary, fa toky no ome nay anao, fa anao ny tany sy ny fanjakana, fa tsy mtba roa tompo ity tany. »

Ary amy ny ankizinolona alefa  ny tompo ny ho ambaniandro, dia tsiofin-drano izy.  Tsiodrano-vava aman-kasinandriana sy orimbato anaty ny vahoaka izany.  Angonina ny fokonolona, dia miteny ny tompo n' ankizy manao hoe: « Ho tsiofi&quot; ko rano ireto ankizy ko ireto, fa nanao soa tamy ko, atao ko ambaniandro, hoy izy, ka ambara ko amy nareo fokonolona.  Dia manatitra volatsivaky aho hanasin' andriana, ary manome ny orimbato nareo koa aho: dia olom-potsy n' andriana ireto, isan-jato isanarivo nareo  » Ary mamaly ny fokonolona : « Dia misaotra anao izahay, fa hianao mahalala ny soa atao ny olona, ka no tsiofi nao rano ho ambaniandro izy: ka faly izahay, fa nahazo namana, » hoy izy  - Ary miteny kosa ireto ankizy no tsiofin-drano manao hoe: « Misaotra anao tompo ko, hoy izy, noho izato soa natao nao anay, no tsiofi nao rano izahay ; matokia, izahay eto ho ray nao aman-dreny nao.  Ary matokia koa hianareo fokonolona : f izay fanompoan' andriana hatao na inona na inona, matokia hianareo f' atao nay tsy latsaka, fa manana namana hianareo manana anay, » hoy izy.  Ary ny ankizy alefa,dia manangana ny tompo ny ho žana' ny handova azy: « Na firy ny zanak' ay, hoy izy: raha manan-droa izahay, dia fahatelo ny izy ; raha manantelo izahay, dia fahefa' ny izy    na firy na firy ny zaza dia isa ny zaza izy. »  Dia miteny ny fokonolona : « Dia tsara izany, aza mianiho vintana hianareo  » Dia vita, dia mizara ny orimbato ny vahoaka; ary ny hasinandriana dia lasan' izay lehibe eo home' ny ny andriana.  Ary tsy misy rano itsiofandrano azy amy ny izany, fa ny hasinandriana sy ny orimbato ny vahoaka no fananarany ny tsiodrano : fa efa voa tsiodrano tokoa ley olona ho ambaniandro.

  Ary ny amy ny ranomasina an-tandro-potsy, dia tsy tapaka io rano io amy ny mpitahiry sampy ; ary fomba fanao ny mpitahiry sampy: dia afafy ny ny vahoaka manatona ao, na ny hankany an-tafika, na ny marary izao aretina rehetra izao, na ny tsy marary aza, na ny hiterahana &amp;...    Raha mangata-tsiodrano amy ny mpitahiry sampy ny olona, dia mitondra fitoventy sy voamena sy akoholahimena izy, ary hoy izy : « Mangataka tsiodrano izahay. »  Ary hoy ny mpitahiry sampy: « Efa tsara sikidy hianareo !&quot;  Ary miteny iretsy : « Eny tompo ko, tsara ny sikidy nay, aşai' ny mila tsiodrano amy ny sampy izahay  » Dia miteny ny mpitahiry sampy: « Rahefa tsara -ny sikidy nareo dia ome' ny tsiodrano hianareo, dia hahasoa anareo hahatsara anareo, hahazoam-bola hahazoam-pananana  » Ary dia avoaky ny mpitahiry sampy ny rano an-tandro-potsy, dia asai ny sotroina, dia afafy ny ny mangataka, ary manao hoe: « Masina hianao andriamanitra .» 

Ary indray raha mivoaka ny andriana, dia mivoaka ny sampy eo aloha ny andriana, dia mitondra rano an-tandro-potsy ny mpitahiry sampy: hanafana' ny ny lalambe, (indrindra ka izany hita rano lehibe dia afanana,) sy ny vahoaka, sy ny hanin-ko hanina, sy ny rano ho sotroina &amp;... dia anafana' ny ny zavatrandriana rehetra.

  Ary raha velona ny mpinona, dia ampandroina amy ny rano an-tandro-potsy sy ny tsiriry sy ny ahibita.  Dia ampandroina na ho alatsinainy na ho alarobia, andro mahery ny alatsinainy ary ny alarobia tsy miverina  Dia entina ny  rano an-tandro potsy, dia asiana tsiriry sy ahibita: dia afafy amy ny tena ny avy ninona, sy amy ny ialambe ; dia mandeha miakatra amy ny vohitra izy, dia arahabainy ny olona hoe: «Arahaba nomen' Andriarmanitra ny hitsy ny  » - Dia mamaly izy hoe : « Tsy hery fa hitsy y: fa raha zavatra tsy nanànana, raha alaina mora foana .»  Ary izy mitondra vonimboahirana atao ny hoe vony tsy azo n' afo, tohiziny ny tsontsoraka, famantarana ny mpinona; dia ihirana hoe: 

               E tonga e tonga!

                      Ny soa tsy mandaingia

                    E faly e ravo !

          Ny soa tsy mandaingia.

Dia amonoana omby hialan-doza : dia zaraina amy ny vahoaka ny ila n' omby, ary ny ila ny dia andoavan' olona vola atao hoe ty enti' nay mampandro azy, hoy ny olona mandoa ; dia homen-kena amy ny il' omby izay mandoa vola rehetra ; ary ny vodihena, amy ny andriandahy manozon-doha.  Ary ny hevitry ny anaovana ny rano an-tandro-potsy: dia entina mampandro azy fa naleha ny loza sy ny antambo, dia ampandroana azy, sy isoronana ny tsiriry sy ny ahibita ny tena ny rehetra. Ary ny hena atao hoe henandoza, ny mpiompy sampy sy ny andriana tsy mba homan' azy fa henandoza.

  Ary raha be ny aretina dia alainy Andrianamanjaka ny mpitahiry sampy rehetra: « lzao no anala' ko anareo: be ity ny aretina ka angony ny vahoaka ko ka afano  Fa ny fitahirizana ny sampy, anareo; kandrefa izaho no tompo ny, ka entina hahasoa ny fanjaka' ko ny sampy masina rehetra, ka afano ny vahoaka ko.  Angony amy ny isam-pirenena izao Merina 6 toko izao, ka tetezo, afano avokoa ny vahoaka ko; fa izaho tsy manam-bola be ome' ko ny ambaniandro, fa ny hevitra sy ny fanahy ko sy ny hery n' andriamanitra no enti ko hitsabo ny ambanilanitra.  Ka lazao ny ambaniandro izay fomba fanaova' nareo ny sampy, fandrao tsy mahafady ny fady ny lazai nareo ny ambaniandro, ka mainkia ho be marary ny olona, raha tsy voalaza nareo tsara ny fady ny tsy atao sy ny zavatra tsy hanina. »

Dia mandeha ny mpicahiry sampy rehetra.  Dia samy manafana amy ny isam pahenina, afànana amy ny rano masina an-tandro-potsy ny vahoaka. Ary ny sampy rehetra samy manana ny andro ny tia' ny anafanana ny vahoaka, fa tsy dia indray andro afanana tsy akory ny ambaniandro, fa samy manana ny andro tia' ny ny sampy rehetra.

  Ary nony voa afana ny vahoaka, dia manafana ny rano rehetra izy sy ny fantsakàna ny vahoaka : « Ary dia izao no lazai&quot; nay amy nareo: voa afana izay hianareo sy ny rano rehetra koa ny fantsakàna, aza vetavetaina : fandrao hianareo mpantsàka manavetaveta ny rano, fa efa nafanany ny sampy n' andriana ny rano, koa tandremo tsara fandrao manimba ny vahoaka raha otafady ny rano.» 

Ary nony voa kabary ny vahoaka, ary efa voa laza ny zavatra tsy atao sy ny zavatra tsy hanina, fa ny tongolo tsy hanina aloha tapa-bolana, sy ny hena ratsy, sy ny henan-doza ampakarana ny mpinona : « lzao no tsy hanina, ka lazaina amy nareo vahoaka.   Ary voa laza izao ny fady ny tsy hani nareo vahoaka ; ta tsy mandeha sitra-po izahay, fa navoaky ny mpanjaka anafana' nay anareo ambaniandro, ary dia hody izahay hilaza amy ny Andriamanjaka. »

Ary nony tonga aty amy ny Andriamanjaka, dia milaza ny nanafanana ny vahoaka izy mpitondra sampy rehetra: « Trarantitra hianao...  Dia voa afana ny vahoaka koa milaza amy nao izahay, Tompo ko »- Ary dia mankasitraka ny andriana: « Dia sitra' ko ary teli ko hianareo mpitahiry sampy rehetra.  Ary dia manasina ny sampy rehetra aho ome ko voahangimivady isany sampy, sy volahidivavamivady, sy ombimitrongiany isany sampy .Ary dia modia hianareo. Raha tonga amy nareo hianareo, dia amboary amy ny fanamboaran' azy ny sampy '»

Raha be ny aretina, aretina na inona na inona, dia avoaka hanafana to izany ny sampy rehetra, f' izao no fomba fanao amy ny fanjakana; azy ny vahoaka  fa izy nahavoriana ny tany amim-panjakana sy nahavitany any Merina avoaky ny Andriamanjaka izy hitsioodrano hahamboatra ny ambaniandro.

Ary ny maha-ranomasina ny rano an-tandro-potsy : dia atao amy ny tandropotsy ny rano, dia asiana fanazava (hazo izany), sy tongarivo mivady (vakana), sy vakantsileondoza mivady, sy vakamiarina mivady, sy ny sampy : alona ao izy rehetra amy ny rano an-tandropotsy, dia izao no anafânana ny zavatra  afanana rehetra.  Ary fanao ny mpitahiry sampy: dia ny ahibita sy ny tsiriry no aroboka amy ny rano an-tandropotsy, dia afafy ny izay afanana rehetra.

== IV.  NY AMY NY AMBOHITRABIBY SY ANDRIANAVALONDAMBOZAFY. ==
  Ny amy ny Andrianavalondambozafy (zafy n' Andriamasinavalona,) tsy nanjaka izy, fa lasan' Andriantsimitoviaminandriana ny fanjakana any Ambohitrabiby.  Fa tsy nesorin' Andriambelomasina amy ny vodivona Andrianavalondambo, fa napetra' ny amy ny fahadimy ny Mandiavato ; ary ny zana' ny Andrianavalondambo, nandimby azy nitondra ny ampahadimy ny Mandiavato : dia Ambohimandroso, dia Ankazobe, dia Ambodiala, dia Ambohimahavelona, dia Ambohimiadana, dia Andranovelona, ary Ambohidralambo ny ila ny; zay no itoeran' Andrianavalondambo sy ny nama' ny.

  Ary Andrianavalondambozafy niteraka: an' Andrianavalonjokiny, sy Andriana valonjandriny, sy Faralahimbao.  Any Andranovelona avaratr' Ambohitrabiby ao atsinanany Baka ny itoera' ay izy 3 lahy.  Ary izy 3 lahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  SOA NATAO NY 1ZY 3, LAHY (tamy ny Andrianampoinimerina, fa mbola nanjaka tao Ambohimanga Andrianjafy, dia nanatona andRamboasalama izy 3 lahy, dia nanome toky azy.  Ary dia nirahin-dRamboasalama izy 3 lahy: « Ampanekeo i Zafinandriamamy, dia mampandry tsara any Mandiavato, hoy Ramboasalama, fa vodivona ipetraha' nareo  » Ary dia nạmpaneky any Zafinandriamamy izy 3 lahy, ary dia nampandri' ay tsara i Mandiavato.  Ary nony efa naneky ireo, dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy, nanao hoe: «Dia mandry Mandiavato sy maneky Zafinandriamamy, k' izay andro hisehoa' nao amy ny  » Ary hoy Ramboasala ma: « Izaho hilaza amy nareo ny andro iavia' ko amy nareo; ataovy tsara ny raharaha nareo. »  Ary nony nahare izao Andrianjafy, dia tezitra izy nanao hoe: « Raha izy 3 lahy ireo sy ny vady ny aman-jana' ny, ho tetehi' ko ambany ny zaza am-bohoka.»  Ary dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy : « Tahak' izao no teny n' Andrianjafy ka milaza amy nao izahay.  Ary dia niteny Ramboasalama : « Dia toky no ome' ko anareo, hoy izy, hatao ko maty andro velona alina hianareo ; ary dia indro ho avy amy nareo aho, fa ataovy tsara izay hahatana' nareo ay ai' nareo. » Ary dia nanao lavaka lehibe izy 3 lahy téo an-tanàna (Andranovelona) itoera' ny : raha antoandro niery an' Andrianjafy, fa tadiavi ny ho vonoina.  

Ary dia naniraka Ramboasalama tamy ny izy 3 lahy : « Dia ho avy aho amy ny alakamisy, fa dia ataovy vory ny olona » hoy izy.  Ary dia tonga Ramboasalama tamy ny andro alakamisy.  Ary dia no vori ny izy 3 lahy ny tao atsinanan' Andranovelona amy ny lohasaha, Mandiavato sy Zafinandriamamy ; dia tonga Ramboasalama tao fa vory ny olona.  Ary dia nitaingina ambony vato Ramboasalama, ary dia nanome toky ny vahoaka, Mandiavato sy Zafinandriamamy: « Matokia hianareo, hoy izy.  Ary indreo kosa izy 3 lahy, fa re ko ny teny ny kiaky Andrianjafy, ka ny amy ny izy 3 lahy tadiavina ho vonoina : ka atao ko maty andro ka velona alina.  Ary ity vato ity, Ambato-nanjakana no atao ko anarana  » Dia nanome toky ny vahoaka : «Dia toky no ome' nay anao, Ramboasalama, raha manao izany hianao  »

Ary izy 3 lahy rahefa nanjaka Ramboasalama, dia tsy nova' ny amy ny vodivona itoerana.

Ary dia nirahina indray izy 3 lahy tato aoriana nirahin' Andrianampoinimerina tary amy ny Valonjatolahy any avaratra : « Mandehana hianareo mitarika ny vahoaka mankany Anosivola, dia any Antoby &amp;, manao izay hahatsara ny any, ipetraha' nareo: izay vita nareo dia anareo; ny andro alarobia mifoha alakamisy, no hahatongava' nareo any : k'izay vita nareo amy ny zao, dia ariareo ; ary izay lehilahy tsy tonga any amy ny alarobia mifoha alakamisy, dia tsy mba manana, izay tsy tonga amy ny izay  » Ary izany no nanana' ny Mandiavato ny tany avaratra any amy ny Valonjatolahy.  Izao no valy soa nataon' Andrianampoinimerina tamy ny izy 3 lahy sy ny nama' ny sy Mandiavato.  Tao Antoby no nipetrahany ny izy 3 lahy, vodivona nomen' Andrianampoinimerina azy, lovany ny zana' ny.  Ary nony efa nandry tsara ny tany, dia ny zana' ny izy 3 lahy napetra' ny tany, ary izy 3 lahy niakatrå taty tamy ny Andrianampoinimerina.  Ary izao no nanana' ny tany any indray. 

Samy niteraka izy 3 lahy.

Ary zanaky Faralahimbao : Rainirahety, dia Rabelosy, dia Andriambaventy dia Rafaralahimahiny ; ary ny zana' ny vavy: Ranavalonjafy, dia Rafaravaviralandy.  Ireo no zana' ny.  Ary Ranavalonjafy sy Rafaravavilandy saikia nalain' Andrianampoinimerina ho vady, fa natao ny olona hoe maditra izy ireo  Ary dia nanambady an' Andriamboavolaniray Ranavalonjafy, tato Ambatovory atsinanana sy teo Ambohijanaka  Ary Rafaravavilandy nanambady andRabetsira zanak' Andriamparana tao Anosiarivo sy any amy ny Tantsaha.  Ary Ranavalonjafy tsy niteraka, ary Ratsimifanto zanak' anabavy ny natsanga' ny ho zana' ny.  Ary Rafaravavilandy niteraka : an-dRatsimifanto, sy Rakotovao, sy Raleimahery.

== LOHARANO ==
1-https://fr.scribd.com/document/736450548/Tantaran-Ny-Andriana-Tome-1

2-https://books.google.mg/books/about/Tantara_ny_Andriana_eto_Madagascar_Histo.html?hl=fr&amp;id=O5FrdLm5pt8C&amp;redir_esc=y</text>
      <sha1>01q362nc5i05ytiqpmvgnlff5w4pxz7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147134</id>
      <parentid>1147133</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147134</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145873" sha1="1t5d0gpwn8dc5ghgudzqfs14q4jkmjo" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==
[[Sary:Andrianampoinimerina.jpg|vignette|Andrianampoinilerina]]

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
[[Sary:Rova Manjakamiadana 13.jpg|vignette|Rovan'Antananarivo]]
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
[[Sary:Ambohimanga 0629.JPG|vignette|Ambohimanga]]
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.

== II.ANDRIAMPONIMERINA TEO ANTANANARIVO. ==
  '''NY NATERA' NY; MIADY AMY NY ANDRIAMBELOMASINA; MOSARIBE, MIAMBOHO NY ANDRIANA ; TENY NAPETR' NY.''' Ny nanjakan' Andriamponimeri na nandimby an' Andrianjakanavalomandimby teto Antananarivo  Andriamponime rina vadindRamanantsalarazaka niteraka an' Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery  Ary Ramananimerina vavy tokan' Andriamponimerina niteraka an' Andrianambotsimarofy.

  Nampakaran' Andriamponimerina any Tsimitovizaka lohölonv nv Sakalava Andriambelornasina, hananika an' Ambohimanga, ka resy Sakalava.  Ary nampaka ran' Andriambelomasina any Lakambato loholony ny Sakalava hananika an' Tanamalaza.

  Ary dia niseho ny mosary be mavo vava zokiny; tsy nisy vary, ny voa ny tsy nisy veny ny, ary avoko no hadi ny olona ; ary nony mihady iny ny olona, dia mary ny sasany eo am-pihadiany ny avoko, ka tsy mahazo fa osa  Ary ny mosary ata hoe mavovava : fa ny okbna tsy homamn-bary, avoko ny hani ny olona, ary hani-manta tsy mahandry masaka : ary dia miova ny tarehy ny olona, miova ny vava ny, ka efa mavomavo tsy homam-ba ry: izao no anaovan' azy hoe mavovava Ary be mary ny olona amy ny izany.

Ary ny mosary atao hoe zokiny sy zandriny: misy aloha sy aoriana. Ny zoky ny: mafy iny, be maty ny olona amy ny tsy fisian-kanina, ny hanina iadiana. Ary avy indray tato aoriana ny zandry ny  mahalankalana ny faty fa efa misimisy ny hanina namoa indray ny vary  ary dia nisy ho vidiny ny olona, ary dia tapa-bary no ariary  mbola mavovava ny olona tamy ny zao. Ary tamy ny mosary be mavovava zoky ny tsy misy vary, fa kits ika ka afenina, iadiana raha misy mahita ; alina no mahandro tsy mahandro andro, raha miraraka ny fofo ny, dia iadiana raha reny antoandro ny fofona  a leo ny maty to' izay tsy hahazo, lamba mena no entina amidy vary ka tsy mahazo ohatrinona aza  afenina no fivarotana fa tsy sahay asehoseho.

  Ary taminy mosaribe mavovava zokiny, dia niamboho Andriamponimerina; Antananarivo eo an-Tranofitomiandalana izy no milevina.

Ary ny teny napetrak' Andriamponimerina: Andrianamboatsimarofy no mandimby azy roa lahy (Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery) eo Antananarivo. 

== III.  ANDRIAMANANIMERINA TEO AMBOHIDRATRIMO. ==
NY NATERA' NY. Ny nanjakan' Andriamananimerina nandimby an' Andriantri monibemihisatra teo Ambuhidratrimo  Andriamananimerina vadindRamorabe niteraka: an' Andriantomponimerina, sy Andriantomponimarovatana, sy Andrianavalona, sy Rabelanonana, sy Rabodofilankanina vavy tokana.

Andriamananimerina no narmpakatra, any Lakambatao sakalava, teo Valokianja no nitoerany Lakambato,  hananikia an' Ambohimasina, ka tsy tratra ny olona teo Ambohimasina, fa nandositra alina izy.

MITSIO-DRANO ANDRAMBOASALAMA RAMORABE. Niaingia i Ramblasalamatsimarofy nisambotra vola venty tamy ny sakaiza ny  ho entina hamangy andRamorabe, reny be ny: ary io vola io namidy tantely eram-bata sy patsa an karon-kely ; ary nandeha izy nankany Ambohidratrimo itoerandRamorabe. Ary nony tonga tao ambavahady andrefandRova, dia nampilaza ny Tandapa izy hoe: « Lazao amy ny  Andriana : Misy olona hamangy anao, Tompo ko, hony  »-Dia nampanao sikidy i Ramorabe a misy olona hamangy, ary dia tsara sikidy ley olona  Ary nony ela vao niverina ny fiteny ny, dia nampilaza indray Rarmboasalama hoe: « Ley zanak' ao avy any Bersimisatra, hono, hamangy anao  » « Eny, hoy ny Andriana, asaovy miditra izy  » - Ary amaly oy Tandapa hoe: «Tsy manan-damba izy, Tompo ko, ka he  ireto zanak' ao ireto mahamenatra azy  » --Ary hoy Ramorabe : « Inona ny lamba ny   » « Lamba jabo maloto, » hoy ny Tandapa  - Ary dia hoy Ramorabe tamy ny vady ny: « Aiz' aty ny laimba nao sy ny salaka nao »  Dia nentiny ny Tandapa tamy ny Ramboasalama ny lamba sy ny salaka ndRalehilahy vadindRamo rabe, dia no tafi ny sy nisalaka' ny ka vao niditra izy.  Ary nony tonga teo ambaravarana, dia nampandroso azy izay rehetra tao an-trano tahaky efa no tendren' Andriama nitra hanjaka izy, ka nanoa azy na dia nv zana-dRamorabe aza, Ary Ramorabe naka ley rano tamatazana ny andriana avy mamangy, dia no fafaza ny intelo izy vao nampandrosoi ny : « Manodidina ny trano, » hoy Ramorabe  Ary nony teo amy ny andry afovoany i Ramboasalama, dia hoy ny andriana : « Mijanòna kely », dia no tsiofin-drano izy.  Dia nasain' andriana hankamy ny andry avaratra, dia fafaza' ny iley rano indray izy ; dia vao nasai ny mipetraka tery avara-patana; ary nony efa nipetraka izy dia niarahaba andriana ; ary hoy Ramorabe tamy ny Tandapa : « Amonoy vorona ny zanak' o, fa noana ka reraka, ary eto atonoy eto imaso' ko. »  Ary nony voa tono dia ome' ny andRamboasalama Ary tezitra ny zana' ny rehetra manao hoe: « lzy efa manana any Betsimisatra, ka dia ome' nao aty indray.  K' inona no mba ho anay ? Dia Ra-morabe tsy laingia tokoa ny anara' nao  » - Ary hoy no navaly ny Ramorabe : « Ka atao nareo ahoana re anaka   vintana ho azy sy anjara ho azy  » Ary nony efa tapitra nihinana ka hariva ny andro, dia nasain' andriana nitoetra tany Ambohidratrimo i Ramboasalama , ary teo andrefandrova avara-bavahady no nanamboarana ny trano ny.  Ary nony tapitra ny ha hoy izy  « Handeha hody » Nalahelo i Ramorabe, dia hitsio-dra hoe: « Mahaleova   mahalasàna ry Kioto! ho tahiny ny Raza' ntsika anie hianao!&quot;

No soritan-dRamorabe ny fanorona itsiofa' ny rano azy : « Hianao am-poi-be ny Merina, hoy izy: hahaleo hahalàsana! tsy hamono olo-mahitsy! tsy helohiny ny olona tsy meloka ! »

Ary nasandra-ny Ramorabe amy- ny- tamana Ramboasalama, ary nivavaka Ramboasalama rehefa nasandra-dRamorabe eo : « Ary mivavaka aho, Ramorabe, fa  foinao tsara tsiodrano nao ny filanjana  » « Fiara manko, hoy Ramorabe, ho enti' itana ny fanjakana  ho anao ny rany sy ny fanjakana, ka atao ko tsara no ho anao   rehetra izao haneky hanatona a nao avokoa ao 1imanga fa eo no lahy ny tany, eo o hatoniny ny izao ambanila nitra izao ,» hoy Ramorabe.Dia nody Ramboasalama.  

Ary nony onga any Ambohimanga izy, ley vola venty no sambori ny tamy ny sakaiza ny dia aloa ny farantsa, ka nanao hoe: « Misaotra anao aho ta manan a tokoa aho, fa manan' anao aho ; nahavonjy ahy tamy ny sarotra hianao, ka  ny anaovan-tsoa ahazoana fankasitraha na : ka dia indry ny vola farantsa solombola. Ary io lehilahy io no ho isa ny 42 lahy hampanjaka azy, ka hatao ny ho lehibe y fanjaka' ny koa. 

'''AMPANEKY NY ANTEHIROKA HAMPANJAKA ANDRAMBOASALAMA I RAMORABE'''  Ary miantso an' Antehiroka i Ramorabe ka niteny nanao hoe: « Avia eo Antehiroka, ry zana-dahy, raifozabe, ry ombalahy ny vavy antitra   Iza no hampanjakaina ?  » - Ary dia niteny Antehiroka, hoy izy: « Izay tsiofi nao rano  » hoy Ramorabe : « Raha tsy hanova ny teny ko hianareo, dia izao no teny ko a ko amy nareo dia Imboasalama no soavi ko hanjaka  » Ary namaly iroka : « Tsy marova ny teny nao izahay  » – Ary hoy Ramorabe: « Raha tsy a ny teny ko hianareo, dia tsy ova' ko ny nenti-ndraza nareo  » Ary dia Ina andRamboasakama Ramahajanga lehibe ny Antehiroka ka niteny nanao « Arahaba anao no soavin-kanjaka  » Ka niarina tao Ambohimanga izy injaka andRamboasalama  

NY NANOKOANDRAMORABE ANY MAROVATANA.  NanokoandRamorabe any atana : Andriantomponimerina, teo Ambohidratrimo ; Andriantomponimarova eo Ambohipiara ; Andrianavalona teo Ambohitrinimanjaka ; Andriambelano teo Ambohimanoa: Ary indro kosa ndriambelo zanak' areo efa-daby, hoy mandimby anareo.

ANDRIAMAMILAZA SY RAMBOASALAMA. Ary hoy mpitantara aty avaratra ny izany andro izany  nandeha  hono, Andriamamilaza avy any amoron' Inty, hanatona ny zanakandriana any Antananarivo sy Ambohidratrimo sy himanga, hamangy azy.  Ary nitondrany tsontsoraka sy volotsangantsivaky sy tantelivelondreny; izany no natao santatra ho enti ny hamangy ireo zanakandriana - nefa tsy home' ny ireo, fa nenti ny hitsapa azy, fa lehilahy mpihevitra izy hono, 

Ary voalohany nankany Antananarivo hamangy andR...   Nony tonga teo : « Aiza no ndR, » hoy izy   « Aroana, hoy ny olona, ny trano ny.»   Dia nandeha,  dia nankao an-trano ny: « Haodihavdy tompo ko e ! »- « Haodiana !  mandrosoa &quot;eo mitady ahy. Dia nandroso Andriamamilaza dią niarahaba ny andriana, dia nenty ny antelıvelondreny sy ny volotsangantsivaky sy ny; oraka niarak amy ny, napetra ny tao an-trano : « Ho aiza hianareo  » hoy ny andriana   - Ary namaly Andriamamilaza « Hamangy anao izahay fa izato enti' nareo hamangy ahy   »- Tsy nitondra na inona na inona fa hamangy fotsiny, fa avy any amoron' ala izahay.» Dia nilaozan'Andriamamilaza ny  zanakandriana, nilaozana nivoaka kelikely hizaha ny toetry ny tany. Ary nony tonga  avy nizaha tany Andriamamilaza : dia tsy ao ny tsontsoraka. Dia natolotry ny vary, ary  nisaotra i Andriamamilaza : « T'sy hahazaka ny vary, handeha izahay,hoy izy : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, » hoy izy  - Ahoana angea izaay fiteny nao » hoy ny zanakandriana  « Handeha izahay, fa veloma : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy hita ko izay farany ity, fa tany sy hisy fiafarana  » Dia nieritreritra ny zanakandriana  Dia lasana Andriamamilaza, nanao hoe: « Aiza n lalana mankany Ambohidrarrimo  » « Iny manaraka ny fefiloha iny » hoy olona.  Dia lasana Andriamamilaza nitondra ny vołotsangantsivaky sy ny tantelivelondreny.

Nony tonga teny Ambohidratrimo « Aiza ny trano ny R  zanakandriana ? »

« lo ny trano ny » hoy ny okona « Misy olona mirady anao, hoy ny Tsindranolathy– Avy aiza izany mitady ahy izany  » « Avy any amoron' ala, » hoy Andriamamilaza « Ka haninona no mankaty arniko » hoy ny zanakandriana .

« Hamangy anao », hoy izy  « Mandrosoa ary midir' aty an-trano, raha mamangv ahv  » Dia niditra izy - « Inona izato enti nareo, » hoy ny zanakandriana   -« Tantely ireo sy volotsangana tsy vaky » hoy izy  « Hanango nana vary fa vahiny izany, » hoy ny zanakandriana  Nony taf angona ny vary, dıa misaotrai Andriamamilaza tsy nety nitondra : « Dia hivoabuka 'hitsangana aho, » hoy izy  Dia navela ny tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia nivoaka izy  Tany kelikely izy  Ary nony efa nivoaka ii Andriamamilaza dia no zahany ny zanakandriana ay tantely nosokafa' ny ny vaca  Dia tamy i Andriamamilaza niditra indray: « Handeha izahay fa hanao veloma, fa ny vary nao dia tsy hahazaka izahay hoy izy: fa tany tsy misy fiafarana ity, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay faran' ity  » – Ahoana izany fiteny nao » hoy ny zanakandriana : - « Tany tsy hisy fiafarany, hoy aho, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay farany ity, dia veloma, » huy izy  (2) Dia nieritrerira ny zanakandriana amy ny ity fiteny ny Andriamamila za  Dia nanao veloma: « Veloma, » hoy izy  Dia lasa nandeha Andriamamilaza, ka nenti ny indray ny tantely sy ny volotsangatsivaky: « Aiza ny lalana mankany Ambohimanga   » Dia iny mianavaratra iny, » hoy ny olona.

Nony tonga teny Ambohimanga izy: « Aiza ny trano ny Ramboasalama, » hoy izy ? Ary dia natoro ny olona: « Eroa ny trano ny, » hoy ny ny olona  « Misy olona mitady anao, Ramboasalama, » hoy y Tsindranolahy  « Olona avy aiza izany, » hoy Ramboasalama? «Olona hamangy anao, avy any amoron' Alamainty, » hoy izy  « Ampidiro ary, » hoy Ramboasalama  – Dia niditra Andriamamilaza, da niarahaba andRamboasalama: « Inona izato enti nao, » hoy Ramboasalama  - Tantely ireo sy volotsangantsivaky, » hoy izy  - «Tonga i kiaky fa vahiny izany, amaro vary tapa-bary, » hoy Ramboasalama Dia nankasitraka an dkamboasalama izy: « Dia hitsangantsangana kely hizaha tany », hoy izy .  Dia nivoaka izy  Dia navelany tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky. Dia tany kelikely, ka niditra, ka hita ny: fa tsy mba nahetsiketsi ny ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia hoy izy: « Handeha izahay fa tsy hahazaka ny vary nafatra nao, » hoy izy, – fa tany Antananarivo tamy ny Ranona zanakandriana tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy fantatr' izay faran' izao, hoy izy; - fa tany Ambohidratrimo tamy ny Ranona zanakandriana, hoy- izy : tany tsy hisy fiafarana, tantely afa-drakotra, tsy hita ko izay farany izany ; – ary nony mby eto amy nao, hoy izy: tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana, » Ahoana izany fiteny nao, Andriarnamilaza, » hoy Ramboasalama «Tamy Antananarivo izahay : tsy maharitra ny mahitsy, tany tsy hisy fiafara ko izay farany izao  Ary tamy oy Ranona eo Ambohidratrimo : tany tsy hisy fiafarana, hoy izy, tantely afa-drakotra ka tsy hita ko izay farany izao. Ary nony mby eto any nao izahay : tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana  » 

- «Raha manao izany hianao Andriamamilaza, efa hita ko izany fiteny nao izany Raha izaho koa no andriana, hoy Rarmboasakama, dia hatao ko santatry ny izao ambanilanitra rehetra izao hianao, hitondra tantely velondreny sy tsontsoraka sy volotsangantsivaky  Izao kosa  no raharaha ome ko anao  » Izao voalohany ny nahazoan' Andriamamilaza tantara tamy ny Andrianampoiimerina.

Ary manarakaraka izany, rehefa nampanjakaina Ramboasalamatsimarofy ka mbola eto Ambobimanga Andrianjafy, dia naneky ho ändRamboasalama Andriama milaza  Dia nankeroa Andcanovelona Ramboasalama ; nifanome fotoana vory Mandiavato ampahadiminy ipetrahany Andrianavalondambo, sy Andriamamilaza sy ay zana' ny sy ny zafy ny rehetra: dia nanome toky andRamboasalama Andrianavalondarmbo sy Andriamamilaza.  lzany indray nahazoany Zafiandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  Ary nanarakaraka izany, rehefa nanjaka Ramboasalama, dia Andriamamilaza nahatonga ny rano tsy dikain' amboa no lazai' ny sampy ho entin-dRamboasalama hamory tany sy ny fanjakana  Hoy ny sampy: « Alao ny rano tsy dikain' amboa, hatao sorona, sy hatao an-doha, ary ho sotroi nao Andrianampoinimerina  » Ary nihevitra izany ny vahoaka, ka tsy nisy nahazo hevitra. Ary Andriamamilaza nahazo hevitra izany: nalai ny ny volotsangana tsy vaky, dia nenti' ny tany ny zao.  Nony tonga tanmy ny Andrianampoinimerina, dia no tapahi' ny ny volotsangana: nisy rano.  Dia natao sorona iley rano, dia natao n' Andrianampoinimerina an-doha, dia no sotroi' ny, ary hoy izy: « Fa tonga nareo, Andriamamilaza, ny rano tsy dikain' amboa, fa ny vahoaka tsy nahita ; natao ko santatra hianareo, ka dia tsy ova ko izao narmbara ko anao, Andriamamilaza : mandrakizay antaranoana raha tera' ko koa no manjaka, santatra no anareo, a itoerany ny ala hianareo, ka dia ny volotsangana tsy vaky sy ay tsontsoraka sy ny tantelivelondreny no enti' nareo atao hasina ahy.  Ka raha mitondra zavatra hatao santatra Hianarco, dia ay volotsangana tsy vaky no voalohaay: fa nisehoaoy ny rano tsy dikain' amboa ny volotsangana tsy vaky, » hoy Andrianampoinimerina  -- Ary hoy Andriamamilaza : « Raha manao izany ny fiteny nao, Andıianampoinimerina, raha hanao trano hianao kosa dia izabay miantoka ny hazo  - Ary hoy Andrianampoinimerina : «Indry ny zafy nao ao Andranomalaza, dia ny amalona sy orana kosa no azy na mandro na mamora aho, izao hasoavana atao ko izao, » 

Ary nony tato aoriana indray, tamy ny Rabodolahy nikomy, tsy nety ho azy Andriamamilaza : « Mandrendrika anay i Rabodolahy, ka avy milaza amy nao, Andrianampoinimerina, aho, » hoy izy.  Dia faly Andrianamponimerina:« Mamy ko ny teny nao, hoy Andrianampoinimerina, tsy mba mena-maso n' olona hianao  raha manao ratsy Rabodolahy ia natosik' ao.  Atao ko Andria-mami -laza no anara' nao, fa nilaza tamy ko hianao, tsara ny filaza' nao tamy ko: dia atao ko hava' ko hianao ka ome' ko trano manara eo Anjohy hianao.  Ary ny nenti' nareo ny volotsangatsivaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny, tsy ova' ko zay.  Ary tsy ampanaovi ko na inona inona hianareo, apetra' ko amy ny volotsangana tsy vaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny.  Ary raha manao trano aho hianareo manantatra, fa ny vahoaka hiany no maka, » hoy Andrianampoinimerina.  Dia izao rehera izao no nahazoany Zafinandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimnerina.

  Ary ny trano manara, Andriamamilaza izy irery no manana eo Anjohy, ny soa natao ny, izao nahazoana trano manara; ary ny Zafianandriamanilaza tsy manana trano manara tsy akory : ny volotsangantsivaky sy ny tsontsoraka, sy ny tantelivelondreay, dia izao azy ambarak' izay, na iza na iza manjaka na iza manjaka.

Ary Anjohy sy Ankazondandy fanao atsimo sy avaratra izao no nitomboany ny Zafinandriamamilaza sy izao zanabohitra izao manaraka ny sisin' andrefana ny Analamainty, nony efa nandry ny tany sy ny fanjakana ka dia samy nonina amy ny izay tia' ny onenana.  Ary dia ireo no mitondra ny nentin' Andriamamilaza fa efa zana' ny aty aoriana, koa atao Zafinandriamamilaza no anarana.  Ary Zafinandriamamilaza kosa ny any Andranomalaza sy Ambohinorona sy manaraka ny Sahasarotra ny any andrefan' Andranomalaza sy ny avara' ny, izao no nama' ny mitondra ny nentindrazana, fa roa fonenana izao: andrefam-bohitra sy atsinanam-bohitra no itoerany ny izy roa tonta.

  Ary izao no nentindrazana fitondra ny Zafinandriamarny : 

Mitondra amalona velona hankao amy ny Andriamanjaka rah' amy ny Famorana.

Mitondra tantelivelondreny, enti' ny ho any amy ny andriana isan-taona amy ny Fandroana atao tatao anantarana ny taona.

Mitondra volotsangantsivaky fomba amy ny santatra, ary fitondra amy ny sampy mivoaka.

Mitondra tsontsoraka, fanao ny andriana amy ny saotra sy amy ny hasina sy amy ny sorona: « Hisorona' ko tsara izay atao, fa isorona' ko hianao tsontsoraka, » hoy ny andriana, ka ajoro amy ny andry avaratra ny tsontsoraka.

  Mitondra ramy (sahala amy ny emboka) atao jiro amy ny santatra, arehitra ka mazava tahaky ny jiro.

  Miambina Analatsara itoerany ny renitantely sy fangalana ny tantely velondreny entina ho any amy ny andriana isan-taona amy ný Fandroana.

Ary ny tsy atao ny: Tsy alam-bodihena, - tsy manao hazolava, tsy manao isanjato, tsy manao hadintany, tsy manao fefiloha ny vahoaka: fa raha vaky mba mamonjy ny rano vaky, na iza havanandriana raha tsy manao dia meloka.

  Manao azy ho andriana havanandriana; ary mifanao tsara va tompo ko e  samy izy hiany.

  Andriamamilaza no zafy n' Andriantsitako.  Any Vodivato atsinanan' Andrainarivo eo amoron' ala, ny nanjakan' Andriantsitako, nandimby azy Andriankeliladina, ary Andriamamilaza no zafy ny, hono  Andriantsitako nisehoana ka atao ko inona lahy?

   TSIO-DRANO, FOMBA FANAO NENTIN-DRAZANA AMY NY IZANY.  Ny tsiodrano tsy miala, na marary, na bevòka hiteraka, na hankany an-tafika, na hankany an-efitra...  tsy miala ny tsiodrano fa ao.  Hatr' amy ny ela nentindrazana ny tsiodrano, ka tsy hita izay niposahany; na ny mpanjaka mandimby na ny vahoaka, samy mitondra izany, fa lovantsofina tsy azo avela fa fitondra ny razana.  Ary ny tsiodrano natao ny razana ho zava-mahery.  Ny teny ny rai-aman-dreny tahaky ny tsipak' ombalahy : ka raha tsy mahavoa mahafanina, raha mahavoa mahafaty; fa raha omeny ny rai-aman-dreny tsiny tsy ho lasan-tsara tsy akory, ary raha omene' ny tsiodrano dia tsy maintsy ho tsara, f izy no rai-aınan-dreny niampofo sy nitaiza. 

Ary fomba fanao amy fitsiofan-drano : dia ny rano hiany no itsiofan-drano izay olona ho tsiofindrano, na dia rora aza no fanao ; mahazo rano, dia rafo, tsy mahazo rano dia rora.

Ary fomba fitsiofan-drano amy ny mpanjaka : dia ranomasina amy ny tandro-potsy no fanao, na izay zana' ny ko soavin-kanjaka, na ny ao an-kohona' ny afanana raha mandro, na ny zana' ny ho tsitsihina raha mamora...    dia rano masina no fanao.  Ary raha avy mamangy azy ny olon-tia' ny, dia mitsio-drano azy ny mpanjaka, na rano fotsiny, na rora, na vava hiany aza: « Dia mitsio-drano anao aho  mba ho tahin' Andriamanitra   hianao !»  Izany no solotsiodrano ny dia vava hiany aza.

  Ary ny vahoaka manao tsiodrano-vava hiany: « Dia mitsio-drano anao, manome vola kely anao; na dia variraiventy aza, tsiodrano tokoa, f izany tsiodrano izany no vola aman-karem-be omena : fa raha tsara tsiodrano, dia mahaleo mahalasa, fa ny voky tsy mahaleo ny tsaroana, fa ny tarehy tsy mahaleo ny fanahy.

  Raha amy ny tsiodrano ny mpanjaka hanendre' ny izay hampanjakaina : dia alaina hankeo amy ny mpanjaka izy.  Ary rehefa tonga eo izy, dia miteny ay mpanjaka, na ho ray na ho reny izay manjaka eo, dia manao hoe : « Hianao soavinkanjaka amy ny ity tany ity!  E ny hasina ny 12 nanjaka sy ny tendrombohitra 12!  E ny any Andrarankasina amy ny nisehoany ny sampy!   E Rafandrandava, Rafandrampohy !  soavin-kanjaka io hahaleo tany hahaleo fanjakana  ! »- Ary amy ny izany tsiofin-drano izy, dia rano voa hasina amy ny tandro-potsy no itsiofandrano azy.  Ny andriana mitana ny tandropotsy, izy mitsiodrano voalohany, vao manaraka izay lehibebe rehetra vavolombelona ao. Ary ny hevitr' izany, dia fanendrena sady fankatoavana izay handova ny fanjakana ka hampanjakaina. Ka raha efa niamboho ny andriana, dia izy iny ley voa tsiodrano ny andriana no aseho ka lazaina hanjaka.  Hoy ny lehibe: « Izy no hanjaka amy ny ity tany ity : f izy no soavin-kanjaka amy ny ity tany ity sady tsara tsiodrano ny andriana, ka lazaina amy nareo ambanilanitra  » - Ary rahefa voa laza ho mpanjaka izy, vao izay mively rano sy misotro vokaka sy milefon' omby ny ambanilanitra ; na misaona aza dia manao hiany  lasa niamboho ny andriana, dia atsangana izay handova fanjakana.

  Raha marary ny ray aman-dreny, dia mamory ny zana' ny sy ny hava' ny, dia mandidy harena mitsio-drano ny zana' ny, ka fomba izay raha misy ray marary fatratra.  Ary dia tsy tsio-drano vava foana, fa maka rano izy hitsiofan-drano ny zana ny, na amy ny zinga na amy ny lovia : dia mitsio-drano ny zana' ry izy tay ny, dia manao hoe  «Hahaleo hahalasana hianareo !Mba hifehy vazantany valo hianareo !  Mba hampanjaka ny mpanjaka !  Mba hahatana izay nentindrazana : na amy ny fanjakan' andriana, na amy ny fianakaviana, na amy ny fihavanana, na amy ny tany ipetrahana miara-monina atikitra, sy amy ny fokonolona, » hoy izy miantso ny zana' ny vory eo.  Izay no fototra ny fitsiofandrano atao ny ray ny.  Dia mamaly kosa ny zana' ny manao hoe: « Mba hirsio-drano anao ry kiaky, fa marary hianao.  Mba ho tahin' Andriamanitra hianao!  lzahay zanak'ao mba mitsiodrano anao kosa izahay zanak'ao!   (dia manao tsiodrano amy ny izay, ary hoy izy):Mba ho tahin' Andriamanitra !  mba hanaritra soa aman-tsara !  mba tsy harofy !  tsy harikoditra !  mba hangatsiatsiaka ! mba hanaranarana !  mba hifanantitra amy ny zanak' ao!   Mangataka amy n' Andriamanitra mba hanaretana ty ray nay ty izahay.»  Ary hoy ny ray ny ; « Ka tsy ho tana' nareo aho !  Lasan' Andriamanitra aho itikitra, ka tsy ho tana' nareo», hoy izy.   Raha vita iny dia miteny kosa ny zana' ny « Rehefa miteny izany hianao ry kiaky, aiza ny teny nao, fa marary hianao   aiza no mba handidia' nao ny fanana' nao, fandrao miady izahay zanak' ao, raha tsy voa didy nao ny fanana' nao. »  Ary dia mamaly ray ny manao hoe: « Dia ho didia' ko ny fanana' ko, rahefa manao izany hianareo.  Aza manome tsiny ahy hianareo, fa ho didia' ko ny fanana' ko, f aza manome tsiny ahy ny home' ko kely, f' atao ko arak' izay fitiava' nareo ahy. Ka misy eto izay naharitra soa tamy ko, aza fady   samy zanak'o hianareo   ka misy nahavita 'soa tamy ko, ka ome' ko betsaka.  K iny ome' ko betsaka, aza dia mifaly loatra ;ry izay home' ko kely, aza tezitra   Aza manome tsiny ahy   f arak' izay fitiava' nareo ahy ny hanomeza' ko anareo.  »  Dia manao tolotra izy.  Tsy misy zoky na zandry: f' izay tia azy no ome' ny betsaka; ary ny tsy tia azy, dia ome' ny hiany fa zanaka, f' arak' izay fitiavan' azy no anomeza' ny azy: « Ary raha vita ny tolotra ny fanana' ko, hoy izy, izay tsy lany ny ilevena' ko, dia miara misalahy hianareo  » Tahak' izany ny reny mitsio-drano ny zana' ny ary mandidy ny fanana' ny.  Ary raha vita ny didi-fananana, dia aloa ny zana' ny handova azy vola aman-karena, ny vola atao hasinandriana:  satria fa nahazo harena izao avy amy ny ray sy ny reny. &quot;Ary dia aloa ny zana&quot; ny koa vola atao orimbato ome' ny ireto havany tsy mba handova vola aman-karena, izay foy ny, na ho sikajy, na ho kirobo, na ho ariary    tsy misy didy, izay foy ny hiany, - ary miteny manao hoe: « Ny andova' nay ty vola ty, isika mianakavy vory etoana, dia atao orimbato ty amy ny iziy fananana voa didy ny kíaky izao: f indreo hianareo manatrika mahita izao andidiany ny kiaky 'zao ny fanana' ny efa voa tolotra ; samy manana izahay, na iny nome' ny betsaka na iny nome' ny kely, samy mifaly ny azy: f izao no nandidiany ny rai-aman-dreny azy  » – « Kanefa, hoy ray ny, mandidy aho k' izaho masimandidy ny ahy.  K' aza malahelo izay nome' ko kely, aza dia mifaly kosa izay nome' ko be, fa efa samy hita ko zao ny fanahy nareo sy efa hita nareo  Ka efa lasana ny  hasinandriana, sy ny orimbato, ka raha misy mamadika izao teny ko zao : miady amy ny àndriana, resea !  miady amim-bahoaka, aza mahazo rarina !  miorika, aza mahita !  mivalana, aza mahazo !  ary ny tsy mandaingia izao teny ko zaa, ka tsy mamadika izao didy ko zao tsy akory : mandraisa vonona : » Dia vita iny.

  Raha tsy marary aza ny rai-aman-dreny, dia angatahany ny zana' ny tsio-drano fa ny tsio drano zava-mahery : « Mangataka tsio-drano amy nao izaho zanak' ao, fa handeha, » hoy izy, na hankany an-tafika, na hivarotra, na hankany an' indrana, na ho aiza na ho aiza, ka mila toky amy oy tsio-drano zava-mahery.». Ary mamaly rai-aman-dreny: « Rahefa mangata-tsiodrano ny zanak' o, dia hitsio-drano azy aho. Dia họ tahin' Andriamanitra amy ny izay lalambe aleha ny  ! tsy harary  tsy hari koditra ! tsy ho azontsampona!  tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro!  ho tsara mandroso ho tsara miverina!  ho tonga soa amantsara!  »- Dia tsiofindrano ao an-jinga izy, na tsiofiņdrora fa samy izy avokoa.  Ka raha lasan-davitra ny zana' ny, ka olona nohafarana ao mangataka tsiodrano amy  ny rai-aman-dreny, dia  tsiodrano vava no atao, ary ampian-tsiodrano vola raha misy.

  Raha misy zavatra nahatezitra ray aman-dreny amy ay zana' ny, dia mitsotra ny zana' ny manao hoe: « Diso aho ry kiaki-amindrineny, mangata-tsiodrano amy nareo  » Dia miteny ray ny aman-dreniny hoe : « Raha mitsotra hianao anaka, dia mitsio-drano anao izahay: dıa hahaleo hahalasana hianao  ! tsy ho voa tsiny !  tsy ho voa fondro !» Dia maka rano izy hitsiofan-drano azy.

  Raha manala volonjaza, manangona ny mpianakavv rehetra ny tomponjaza, sy milaza any ny olona manodidina hoe: «Hanala volonjaza izahay, ka milaza any nareo.» Dia avy ny mpianakavy sy ny olona manodidina mitondra vola kely atao tsiodrano sy hasin-jaza: « Manațitra ay tsiodranonjaza izahay,» hoy izy « Dia misaotra anareo, hoy ny tomponjaza.  Mba manàna hianareo.   Efa misondrotra ny andro, dia hanala volo-njaza izahay  » Efa vory eo ny olona sy ny fomba rehetra : ao ny sahafa famekona sy ny ravin' akondro ; dia apetraka eo ambony ny sahafa ny ravin' akondro; dia asiana vary ny ravin' akondro: atao fito toko ny vary eo ambony ny sahafa ; dia didiana ny trafonkena atoko ambony ireo vary fito toko ireo.  Dia alaina iley velondraiamandreny hanety ay zaza kely: anetezana kely amy ny ankavia ny, dia ariana zay volo kely tahaky ny faditra; ary anetezana ny havanana, dia atokotoko amy ny ireo vary an-tsahafa.  Nony efa vita ireo dia mivavaka izy lehibe ao an-trano manao hoe: « Mba ho soa amantsara Andriamanitra andriananahary sy ny razana  ! tsy harikoditra  ! fa alam-bolo hifanantitra amy ny rai-amandreny ny zaza !  » Dia miangona izy ankizy rehetra sy izay ta-handrombaka koa eo andrefany ny 'andry afovoana no ipetrahany, fa ny zaza kely analam-bolo ao ampototr' andry no mipetraka : dia atao hoe Hàraka: dia mifarombaka ny olona. Ka atao lasany ny vehivavıy sasany ny sahafa, ka enti ny any an-trano ny; dia apetra' ny tsara eo andoha-fandriana itikitra, fa atao ny họe nahazo zaza izy  Ka tsy aterina izay sahafa, raha tsy hateloana; ka raha vangiana iley nahalasana sahafa, dia atao hoe arababa nahazo zaza.

  Ary nony vita ny farombaka, dia loarana ny vary ihinanany ny mpianakavy, ny any an-tsahafa efa nifarombahany; ary dia mba fabànan-trafonkena kely ny zaza kely analam-bolo  Dia heeezana ay zaza ; dia omena an-dray ny ny volo ny rehetra, ateli&quot; ny amy ny akondro ; ka raha tsy mahatelina izy, dia fonosimbilooa ka omena ny omby, fa tsy mba ariana foana ny volonjaza voalohany.  Rehefa nihinana ny olona, dia mankany an-tsaha izy rehetra : babena lamba landy ny zaza kely, ho entina hifarombaka fary na akondro vokatra, dia mirava.  lzany tsiodrano fanao amy ny fanalam-bolonjaza.

Ary fitsiofandrano fanao amy ny fampakarambady.  Nony tonga ny fotoan' ampakaram-bady noay efa tuteny ny mpikabary manolotra ny vodiondry, dia raisiny ny rainjaza ny vodiondry manao hoe: « Tsy hifaniho vintana izy roafa hifanambina  » Dia loarana ny vary, dia ampihinanina izy rehetra ao, ka vilia manga sy sotromainty no ihinanany ny mpanambady, atao hoe ho maintimolaly ho trarantitra. Nony efa nihinana, ny renin-jaza mitoetr' ampototr' andri-afovoany mitorotoro ravin'  akondro, atao hoe vady efa notorotoroadravina, zavatra efa vita, efa nahalany betsaka ka nifanėkena tsara.  Ary dia mitsangana ny rainjaza, dia maka rano, dia mitsiodrano azy mivady izy ray ny manao hoe: « Ffffo, ho soa ho tsara!  hifanantitra hianareo mivady !  hanan-jazalahy   hanan-jazavavy !  tsy hifaniho vintana fa hifanambina !  » Dia lasana ny mpanambady entiny ny mpaka sy ny havana rehetra sy ny mpanatitra andravehivavy.  Ary mbola ao am-pototr' andry afovoany ny reninjaza ambara-pahatafavoaka ny tanàna, atao hoe fandrao tsy mafy ny fanambadiana, raha ao anivelana ny tanàna izy vao miala eo ny reninjaza.  Ary ny zaza lasam-bady ka hamangy ny rai-aman-dreny, herinandro vao avy mamangy, mitondra vola na ho sikajy na ho kirobo, izay vola entina, ary hoy izy hoe : «Tonga izahay, ry kiaky sy neny . Akory hianareo manao ahoana hiany hianareo.  Ary mitondra vola ho enti-mamangy anareo, fa tsy arakaraka ny hafaliana ity vola enti' nay mamangy anareo ity : ho enti' nay mangataka zaza lahy zaza vavy. »  Ary dia faly ny rai-aman-dreny ny, ary hoy ny famaly ny : « Raha manao izany hianareo, ry zaza, dia faly izahay.» Ary dia alaina ny rano an-jinga, ary dia mankao anoloany ny raiamandreny izy mivady, ary dia tsiofi ny rano ny zana' ny: « Dia mahaleova mahalasàna ! Ffffo...  ho maro fara ho maro dimby !  hanan-jaza lahy hanan-jaza vavy!   hahaleo hahalasana Andriamanitra Andciananahary sy ny razana ! hifanantitra tsy hifaniho vintana !  » Izay indray tsiodrano atao ny raiamandreny, raha tonga avy mamangy azy ny zana' ny.

  Ary tsiodrano fomba fanao amy ny hiteraka, fa mafy ny mandoa olona tahaky ny miady basi-aman-defona, ho faty anio hiany ho velona anio hiany.  Dia vory eo ny havana sy ny vady sy ny zanaka sy ny rai-aman-dreny, sy izay ankizy ao an-trano.  Dia mitsio-drano ny hiteraka, ny rai-aman-dreny manao aloha, dia manaraka ny ao an-trano: alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny izy manao hoe : « Dia tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro !  na inom-bava na inona fanditra !  fa ny vava, tapaka koa fa tsy namana   ka izay vava diso, aza alai nao Andriamanitra ! fa niady hiany ary nifanditra hiany, ka ny tsiodrano zava-mahery.  Fa mandehana soa amantsara : na ho Rakoto na ho Ravao, dia mandehana soa amantsara, » hoy izy.  Ary raha efa vao mandeha, dia' sokafana ny lava-bary sy ny vodifahitra, dia avorimborina ny salaka, dia atsipy hihoatra ny trano atsipy avy atsinanana dia mankany andrefan-trano  ary miteny manao hoe: « Mandehana soa aman-tsara.  »

-Dia ho lasana ny zaza, ary ny zandry no sisa.  Dia manao fandatsahana ny mampivelona : alaina ny tanantanana sy ny nifinakanga, dia ampisotroina azy, dia lasana ny ahitra, dia afak' afo izy, dia atao hoe : «Arahaba nomen' Andriamanițra ny fara  » - Dia mamaly izy manao hoe: « Ela velona ela masina   mba manàna.  » Dia vita amy ny 'zay.  Ampandroina ny zaza amy ny rano matimaty.  Ary ny zaza raha teraka amy ny andro ratsy hifandratra amy ny ray amandreny, dia alam-bintana tsy hifaniho vintana amy ny ray ny sy ny reny.  Ary raha teraka vava alakaosy, misy ahoho' ny, ary misy apetra' ny ao anaty vavahady ka roahina ny omby betsaka : ka raha velona dia entina mody, ary raha maty dia alevina.

  Ary ny amy ny tsio-drano fomba ny miaramila mankany an-tafika, dia vao alaina ny mpianakavy sy ny havana: « Handeha aho hankany an-tafika ho any an kibo n' omby, ka mangata-tsiodrano amy nareo rai-aman-dreny sy vadi-amanjanaka  sy hianareo hava' ko rehetra.  »  Dia miteny ny havana sy ny mpianakavy sy ny rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka: « Raha handeha hianao, dia mandoa vola izahay, na dia variraiventy aza, dia akamba' nay amy ny tsiodrano  »  Dia alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny manao hoe: «Tsy ho voa tsiny ! tsy haratry ny an-tanan' olona tsy haratry ny an-tanan-tena  ! hiereny ny basi-aman defona ! ho tahin' Andriamanitra ! ho ela velona ho ela finaritra ! hahalavorary ny fanjakany ny Manjaka hahazoam-boninahitra !  » Miara-manao izany izy rehetra vory ao. Ary miteny indray ny rai-aman-dreny : «Tandremo ny fanjakan' Andriana, fa raha lavorary ny fanjakan' andriana aleha nao any, dia mandry izahay rai-aman dreny sy ny vadi-amanjanaka sy ny mpianakavy ; fa raha tsy lavorary ny fanjakan' andriana ka tsy mba mahaleo izay enti ny olona any, dia mandry tsirangaranga izahay rai-aman-dreny sy ny vadianan-janaka » Ary dia mamaly izy ary hoy ay famaly ny: « Matokia hianareo rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka, rahefa tsiofi' nareo rano aho, dia atao mandry ny fanjakana, amy ny izay aleha ny vahoaka : fa lehilahy navoak' areo rai-aman-dreny sy vadiamanjanaka; f'aza manana ahiahy hianareo : f' izay atao ny zana-bahoaka nba aleha ko, raha velona koa ny ai'ko  » Dia mifandray tanana, dia tsara mandroso tsara miverina izany no farany.

  Ary ny lehibe mitondra afika alai' ny andriana ho ao anaty Rova  Dia mandray ny rano masina ny mpanjaka, dia atao am-bava ny rano masioy itsiofan-drano ny Komandy, da ffo ary hoy izy: « Handeha hianareo hankany any ny fanjaka' ko :ka dia tsy ho voa tsiny  ! tsy ho voa fondro ! tsy haratra ny an-tànan' olona ary tsy haratra ny an-tànan-tena  fa mahaleova mahalasana  ! mahavità ny tany ko sy ny fanjaka' ko !  He ay hasina ny tany sy ny lanitra !  He ny hasina ny tendrombohitra 12, sy ny hasina ay sampy masina rehetra nampanjaka ahy !  tongava soa amantsara hianao  ! mahavità tany am-panjakana !  Ary izao no teny ome' ko anao, fa efa lehilahy tsara tsiodrano hianao : ny amy ny miaramila ko tandremo tsara ; ka raha miady ka tokony ho tsingy ka tsy afaka, aza ampiadiana ny miaramila ko fandrao be maty ; ary raha lava-bato ka tokony tsy ho afaka, aza ampiadina koa ny miaramila ko fandrao be maty.  Ary raha mafy ny mosary, mampitondra taratasy aty amy ko izaho tompo ny.

  Ary ny andro ome' ko anao, ome' ko ny andro 5 volana; ka raha misy tokony ho sitra-po, ka tokony hisy vohitra ho afak' ao na fanjakana ho vita nao, mampitondrà taratasy aty amy ko izaho tompo ny, na hasondrotra ny andro ome' ko anao 5 volana, na tsy hasondrotra fa ampodi ko hianareo.  »

Ary dia manome vola ny andriana.  Misy ome' ny A.  5000, ary misy ome' ny A.  3000, ary misy ome' ny A. 2000 -ny tafika sasany ; raha key ny miaramila mandeha, dia kely ny vatsy omeny; ary raha be ny miaramila, dia atao ny be ny vola vatsy ome' ny « Izao vatsy ome' ko, hitaiza ny miaramila ko izao ; ka raha mafy ny taona, ka tsitsi nao ío vatsy ome' ko itaizàna ny miaramila ko, koa tsisi nao fa tsy amidy nao haniny ny miaramila ko: dia atao ko mahadiso, koa milaza amy nao. »

Ary ny Komandy ome' ny andriana vola manokana, atao ny tsiodrano.  Ary dia nony vita iny, manome toky ny Komandy: « Matokia hianao, fa na hisondrotra aza ny tany na hietry aza ny lanitra, ka misy andevolahy mandà tompo, tsy avela nay tsy ho azo, fa matokia hianao Tompo ko, tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary: fa tsara tsiodrano ny andriana 12 nanjaka ho anao ny tany sy ay fanjakana, ka tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary, fa toky no ome nay anao, fa anao ny tany sy ny fanjakana, fa tsy mtba roa tompo ity tany. »

Ary amy ny ankizinolona alefa  ny tompo ny ho ambaniandro, dia tsiofin-drano izy.  Tsiodrano-vava aman-kasinandriana sy orimbato anaty ny vahoaka izany.  Angonina ny fokonolona, dia miteny ny tompo n' ankizy manao hoe: « Ho tsiofi&quot; ko rano ireto ankizy ko ireto, fa nanao soa tamy ko, atao ko ambaniandro, hoy izy, ka ambara ko amy nareo fokonolona.  Dia manatitra volatsivaky aho hanasin' andriana, ary manome ny orimbato nareo koa aho: dia olom-potsy n' andriana ireto, isan-jato isanarivo nareo  » Ary mamaly ny fokonolona : « Dia misaotra anao izahay, fa hianao mahalala ny soa atao ny olona, ka no tsiofi nao rano ho ambaniandro izy: ka faly izahay, fa nahazo namana, » hoy izy  - Ary miteny kosa ireto ankizy no tsiofin-drano manao hoe: « Misaotra anao tompo ko, hoy izy, noho izato soa natao nao anay, no tsiofi nao rano izahay ; matokia, izahay eto ho ray nao aman-dreny nao.  Ary matokia koa hianareo fokonolona : f izay fanompoan' andriana hatao na inona na inona, matokia hianareo f' atao nay tsy latsaka, fa manana namana hianareo manana anay, » hoy izy.  Ary ny ankizy alefa,dia manangana ny tompo ny ho žana' ny handova azy: « Na firy ny zanak' ay, hoy izy: raha manan-droa izahay, dia fahatelo ny izy ; raha manantelo izahay, dia fahefa' ny izy    na firy na firy ny zaza dia isa ny zaza izy. »  Dia miteny ny fokonolona : « Dia tsara izany, aza mianiho vintana hianareo  » Dia vita, dia mizara ny orimbato ny vahoaka; ary ny hasinandriana dia lasan' izay lehibe eo home' ny ny andriana.  Ary tsy misy rano itsiofandrano azy amy ny izany, fa ny hasinandriana sy ny orimbato ny vahoaka no fananarany ny tsiodrano : fa efa voa tsiodrano tokoa ley olona ho ambaniandro.

  Ary ny amy ny ranomasina an-tandro-potsy, dia tsy tapaka io rano io amy ny mpitahiry sampy ; ary fomba fanao ny mpitahiry sampy: dia afafy ny ny vahoaka manatona ao, na ny hankany an-tafika, na ny marary izao aretina rehetra izao, na ny tsy marary aza, na ny hiterahana &amp;...    Raha mangata-tsiodrano amy ny mpitahiry sampy ny olona, dia mitondra fitoventy sy voamena sy akoholahimena izy, ary hoy izy : « Mangataka tsiodrano izahay. »  Ary hoy ny mpitahiry sampy: « Efa tsara sikidy hianareo !&quot;  Ary miteny iretsy : « Eny tompo ko, tsara ny sikidy nay, aşai' ny mila tsiodrano amy ny sampy izahay  » Dia miteny ny mpitahiry sampy: « Rahefa tsara -ny sikidy nareo dia ome' ny tsiodrano hianareo, dia hahasoa anareo hahatsara anareo, hahazoam-bola hahazoam-pananana  » Ary dia avoaky ny mpitahiry sampy ny rano an-tandro-potsy, dia asai ny sotroina, dia afafy ny ny mangataka, ary manao hoe: « Masina hianao andriamanitra .» 

Ary indray raha mivoaka ny andriana, dia mivoaka ny sampy eo aloha ny andriana, dia mitondra rano an-tandro-potsy ny mpitahiry sampy: hanafana' ny ny lalambe, (indrindra ka izany hita rano lehibe dia afanana,) sy ny vahoaka, sy ny hanin-ko hanina, sy ny rano ho sotroina &amp;... dia anafana' ny ny zavatrandriana rehetra.

  Ary raha velona ny mpinona, dia ampandroina amy ny rano an-tandro-potsy sy ny tsiriry sy ny ahibita.  Dia ampandroina na ho alatsinainy na ho alarobia, andro mahery ny alatsinainy ary ny alarobia tsy miverina  Dia entina ny  rano an-tandro potsy, dia asiana tsiriry sy ahibita: dia afafy amy ny tena ny avy ninona, sy amy ny ialambe ; dia mandeha miakatra amy ny vohitra izy, dia arahabainy ny olona hoe: «Arahaba nomen' Andriarmanitra ny hitsy ny  » - Dia mamaly izy hoe : « Tsy hery fa hitsy y: fa raha zavatra tsy nanànana, raha alaina mora foana .»  Ary izy mitondra vonimboahirana atao ny hoe vony tsy azo n' afo, tohiziny ny tsontsoraka, famantarana ny mpinona; dia ihirana hoe: 

               E tonga e tonga!

                      Ny soa tsy mandaingia

                    E faly e ravo !

          Ny soa tsy mandaingia.

Dia amonoana omby hialan-doza : dia zaraina amy ny vahoaka ny ila n' omby, ary ny ila ny dia andoavan' olona vola atao hoe ty enti' nay mampandro azy, hoy ny olona mandoa ; dia homen-kena amy ny il' omby izay mandoa vola rehetra ; ary ny vodihena, amy ny andriandahy manozon-doha.  Ary ny hevitry ny anaovana ny rano an-tandro-potsy: dia entina mampandro azy fa naleha ny loza sy ny antambo, dia ampandroana azy, sy isoronana ny tsiriry sy ny ahibita ny tena ny rehetra. Ary ny hena atao hoe henandoza, ny mpiompy sampy sy ny andriana tsy mba homan' azy fa henandoza.

  Ary raha be ny aretina dia alainy Andrianamanjaka ny mpitahiry sampy rehetra: « lzao no anala' ko anareo: be ity ny aretina ka angony ny vahoaka ko ka afano  Fa ny fitahirizana ny sampy, anareo; kandrefa izaho no tompo ny, ka entina hahasoa ny fanjaka' ko ny sampy masina rehetra, ka afano ny vahoaka ko.  Angony amy ny isam-pirenena izao Merina 6 toko izao, ka tetezo, afano avokoa ny vahoaka ko; fa izaho tsy manam-bola be ome' ko ny ambaniandro, fa ny hevitra sy ny fanahy ko sy ny hery n' andriamanitra no enti ko hitsabo ny ambanilanitra.  Ka lazao ny ambaniandro izay fomba fanaova' nareo ny sampy, fandrao tsy mahafady ny fady ny lazai nareo ny ambaniandro, ka mainkia ho be marary ny olona, raha tsy voalaza nareo tsara ny fady ny tsy atao sy ny zavatra tsy hanina. »

Dia mandeha ny mpicahiry sampy rehetra.  Dia samy manafana amy ny isam pahenina, afànana amy ny rano masina an-tandro-potsy ny vahoaka. Ary ny sampy rehetra samy manana ny andro ny tia' ny anafanana ny vahoaka, fa tsy dia indray andro afanana tsy akory ny ambaniandro, fa samy manana ny andro tia' ny ny sampy rehetra.

  Ary nony voa afana ny vahoaka, dia manafana ny rano rehetra izy sy ny fantsakàna ny vahoaka : « Ary dia izao no lazai&quot; nay amy nareo: voa afana izay hianareo sy ny rano rehetra koa ny fantsakàna, aza vetavetaina : fandrao hianareo mpantsàka manavetaveta ny rano, fa efa nafanany ny sampy n' andriana ny rano, koa tandremo tsara fandrao manimba ny vahoaka raha otafady ny rano.» 

Ary nony voa kabary ny vahoaka, ary efa voa laza ny zavatra tsy atao sy ny zavatra tsy hanina, fa ny tongolo tsy hanina aloha tapa-bolana, sy ny hena ratsy, sy ny henan-doza ampakarana ny mpinona : « lzao no tsy hanina, ka lazaina amy nareo vahoaka.   Ary voa laza izao ny fady ny tsy hani nareo vahoaka ; ta tsy mandeha sitra-po izahay, fa navoaky ny mpanjaka anafana' nay anareo ambaniandro, ary dia hody izahay hilaza amy ny Andriamanjaka. »

Ary nony tonga aty amy ny Andriamanjaka, dia milaza ny nanafanana ny vahoaka izy mpitondra sampy rehetra: « Trarantitra hianao...  Dia voa afana ny vahoaka koa milaza amy nao izahay, Tompo ko »- Ary dia mankasitraka ny andriana: « Dia sitra' ko ary teli ko hianareo mpitahiry sampy rehetra.  Ary dia manasina ny sampy rehetra aho ome ko voahangimivady isany sampy, sy volahidivavamivady, sy ombimitrongiany isany sampy .Ary dia modia hianareo. Raha tonga amy nareo hianareo, dia amboary amy ny fanamboaran' azy ny sampy '»

Raha be ny aretina, aretina na inona na inona, dia avoaka hanafana to izany ny sampy rehetra, f' izao no fomba fanao amy ny fanjakana; azy ny vahoaka  fa izy nahavoriana ny tany amim-panjakana sy nahavitany any Merina avoaky ny Andriamanjaka izy hitsioodrano hahamboatra ny ambaniandro.

Ary ny maha-ranomasina ny rano an-tandro-potsy : dia atao amy ny tandropotsy ny rano, dia asiana fanazava (hazo izany), sy tongarivo mivady (vakana), sy vakantsileondoza mivady, sy vakamiarina mivady, sy ny sampy : alona ao izy rehetra amy ny rano an-tandropotsy, dia izao no anafânana ny zavatra  afanana rehetra.  Ary fanao ny mpitahiry sampy: dia ny ahibita sy ny tsiriry no aroboka amy ny rano an-tandropotsy, dia afafy ny izay afanana rehetra.

== IV.  NY AMY NY AMBOHITRABIBY SY ANDRIANAVALONDAMBOZAFY. ==
  Ny amy ny Andrianavalondambozafy (zafy n' Andriamasinavalona,) tsy nanjaka izy, fa lasan' Andriantsimitoviaminandriana ny fanjakana any Ambohitrabiby.  Fa tsy nesorin' Andriambelomasina amy ny vodivona Andrianavalondambo, fa napetra' ny amy ny fahadimy ny Mandiavato ; ary ny zana' ny Andrianavalondambo, nandimby azy nitondra ny ampahadimy ny Mandiavato : dia Ambohimandroso, dia Ankazobe, dia Ambodiala, dia Ambohimahavelona, dia Ambohimiadana, dia Andranovelona, ary Ambohidralambo ny ila ny; zay no itoeran' Andrianavalondambo sy ny nama' ny.

  Ary Andrianavalondambozafy niteraka: an' Andrianavalonjokiny, sy Andriana valonjandriny, sy Faralahimbao.  Any Andranovelona avaratr' Ambohitrabiby ao atsinanany Baka ny itoera' ay izy 3 lahy.  Ary izy 3 lahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  SOA NATAO NY 1ZY 3, LAHY (tamy ny Andrianampoinimerina, fa mbola nanjaka tao Ambohimanga Andrianjafy, dia nanatona andRamboasalama izy 3 lahy, dia nanome toky azy.  Ary dia nirahin-dRamboasalama izy 3 lahy: « Ampanekeo i Zafinandriamamy, dia mampandry tsara any Mandiavato, hoy Ramboasalama, fa vodivona ipetraha' nareo  » Ary dia nạmpaneky any Zafinandriamamy izy 3 lahy, ary dia nampandri' ay tsara i Mandiavato.  Ary nony efa naneky ireo, dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy, nanao hoe: «Dia mandry Mandiavato sy maneky Zafinandriamamy, k' izay andro hisehoa' nao amy ny  » Ary hoy Ramboasala ma: « Izaho hilaza amy nareo ny andro iavia' ko amy nareo; ataovy tsara ny raharaha nareo. »  Ary nony nahare izao Andrianjafy, dia tezitra izy nanao hoe: « Raha izy 3 lahy ireo sy ny vady ny aman-jana' ny, ho tetehi' ko ambany ny zaza am-bohoka.»  Ary dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy : « Tahak' izao no teny n' Andrianjafy ka milaza amy nao izahay.  Ary dia niteny Ramboasalama : « Dia toky no ome' ko anareo, hoy izy, hatao ko maty andro velona alina hianareo ; ary dia indro ho avy amy nareo aho, fa ataovy tsara izay hahatana' nareo ay ai' nareo. » Ary dia nanao lavaka lehibe izy 3 lahy téo an-tanàna (Andranovelona) itoera' ny : raha antoandro niery an' Andrianjafy, fa tadiavi ny ho vonoina.  

Ary dia naniraka Ramboasalama tamy ny izy 3 lahy : « Dia ho avy aho amy ny alakamisy, fa dia ataovy vory ny olona » hoy izy.  Ary dia tonga Ramboasalama tamy ny andro alakamisy.  Ary dia no vori ny izy 3 lahy ny tao atsinanan' Andranovelona amy ny lohasaha, Mandiavato sy Zafinandriamamy ; dia tonga Ramboasalama tao fa vory ny olona.  Ary dia nitaingina ambony vato Ramboasalama, ary dia nanome toky ny vahoaka, Mandiavato sy Zafinandriamamy: « Matokia hianareo, hoy izy.  Ary indreo kosa izy 3 lahy, fa re ko ny teny ny kiaky Andrianjafy, ka ny amy ny izy 3 lahy tadiavina ho vonoina : ka atao ko maty andro ka velona alina.  Ary ity vato ity, Ambato-nanjakana no atao ko anarana  » Dia nanome toky ny vahoaka : «Dia toky no ome' nay anao, Ramboasalama, raha manao izany hianao  »

Ary izy 3 lahy rahefa nanjaka Ramboasalama, dia tsy nova' ny amy ny vodivona itoerana.

Ary dia nirahina indray izy 3 lahy tato aoriana nirahin' Andrianampoinimerina tary amy ny Valonjatolahy any avaratra : « Mandehana hianareo mitarika ny vahoaka mankany Anosivola, dia any Antoby &amp;, manao izay hahatsara ny any, ipetraha' nareo: izay vita nareo dia anareo; ny andro alarobia mifoha alakamisy, no hahatongava' nareo any : k'izay vita nareo amy ny zao, dia ariareo ; ary izay lehilahy tsy tonga any amy ny alarobia mifoha alakamisy, dia tsy mba manana, izay tsy tonga amy ny izay  » Ary izany no nanana' ny Mandiavato ny tany avaratra any amy ny Valonjatolahy.  Izao no valy soa nataon' Andrianampoinimerina tamy ny izy 3 lahy sy ny nama' ny sy Mandiavato.  Tao Antoby no nipetrahany ny izy 3 lahy, vodivona nomen' Andrianampoinimerina azy, lovany ny zana' ny.  Ary nony efa nandry tsara ny tany, dia ny zana' ny izy 3 lahy napetra' ny tany, ary izy 3 lahy niakatrå taty tamy ny Andrianampoinimerina.  Ary izao no nanana' ny tany any indray. 

Samy niteraka izy 3 lahy.

Ary zanaky Faralahimbao : Rainirahety, dia Rabelosy, dia Andriambaventy dia Rafaralahimahiny ; ary ny zana' ny vavy: Ranavalonjafy, dia Rafaravaviralandy.  Ireo no zana' ny.  Ary Ranavalonjafy sy Rafaravavilandy saikia nalain' Andrianampoinimerina ho vady, fa natao ny olona hoe maditra izy ireo  Ary dia nanambady an' Andriamboavolaniray Ranavalonjafy, tato Ambatovory atsinanana sy teo Ambohijanaka  Ary Rafaravavilandy nanambady andRabetsira zanak' Andriamparana tao Anosiarivo sy any amy ny Tantsaha.  Ary Ranavalonjafy tsy niteraka, ary Ratsimifanto zanak' anabavy ny natsanga' ny ho zana' ny.  Ary Rafaravavilandy niteraka : an-dRatsimifanto, sy Rakotovao, sy Raleimahery.

== LOHARANO ==
1-https://fr.scribd.com/document/736450548/Tantaran-Ny-Andriana-Tome-1

2-https://books.google.mg/books/about/Tantara_ny_Andriana_eto_Madagascar_Histo.html?hl=fr&amp;id=O5FrdLm5pt8C&amp;redir_esc=y</text>
      <sha1>1t5d0gpwn8dc5ghgudzqfs14q4jkmjo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147135</id>
      <parentid>1147134</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:47:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145947" sha1="g0g1gadvo0lpa6k2xjlgcytqr0kl1oh" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==
[[Sary:Andrianampoinimerina.jpg|vignette|Andrianampoinilerina]]

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     Andriatsimitoviaminandriandrazaka teo Ambohimanga.

    Andrianjakanavalomandimby teo Antananarivo.

   Andriantomponimerina teo Ambohitratrimo.

   Andrianavalonimerina teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n'Andriamasonavalona teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, Merina : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro Andriatsimitoviaminandriandrazaka tera-dRatompoindroandriana : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny Tsimadiloavaradrano, sy i Lafy mitoetra amy ny Tsimiamboholahy, sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy Ambohimanambola, sy Merinkasinina, sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa Andrianjakanavalomandimby tera-dRamananimerina: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andriantomponimerina tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no Andrianampoinimerina.

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola Andriamborona hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany Andriamasinavalona nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo Andriantsimitoviaminandriana. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, Rabefiraisana sy Ratendromboahangy  sy Rabetsimandrobaka, izy telo lahy nalaza tamy ny Andrianampoinimerina, ka Ampanarifito izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
[[Sary:Rova Manjakamiadana 13.jpg|vignette|Rovan'Antananarivo]]
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
[[Sary:Ambohimanga 0629.JPG|vignette|Ambohimanga]]
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.

== II.ANDRIAMPONIMERINA TEO ANTANANARIVO. ==
  '''NY NATERA' NY; MIADY AMY NY ANDRIAMBELOMASINA; MOSARIBE, MIAMBOHO NY ANDRIANA ; TENY NAPETR' NY.''' Ny nanjakan' Andriamponimeri na nandimby an' Andrianjakanavalomandimby teto Antananarivo  Andriamponime rina vadindRamanantsalarazaka niteraka an' Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery  Ary Ramananimerina vavy tokan' Andriamponimerina niteraka an' Andrianambotsimarofy.

  Nampakaran' Andriamponimerina any Tsimitovizaka lohölonv nv Sakalava Andriambelornasina, hananika an' Ambohimanga, ka resy Sakalava.  Ary nampaka ran' Andriambelomasina any Lakambato loholony ny Sakalava hananika an' Tanamalaza.

  Ary dia niseho ny mosary be mavo vava zokiny; tsy nisy vary, ny voa ny tsy nisy veny ny, ary avoko no hadi ny olona ; ary nony mihady iny ny olona, dia mary ny sasany eo am-pihadiany ny avoko, ka tsy mahazo fa osa  Ary ny mosary ata hoe mavovava : fa ny okbna tsy homamn-bary, avoko ny hani ny olona, ary hani-manta tsy mahandry masaka : ary dia miova ny tarehy ny olona, miova ny vava ny, ka efa mavomavo tsy homam-ba ry: izao no anaovan' azy hoe mavovava Ary be mary ny olona amy ny izany.

Ary ny mosary atao hoe zokiny sy zandriny: misy aloha sy aoriana. Ny zoky ny: mafy iny, be maty ny olona amy ny tsy fisian-kanina, ny hanina iadiana. Ary avy indray tato aoriana ny zandry ny  mahalankalana ny faty fa efa misimisy ny hanina namoa indray ny vary  ary dia nisy ho vidiny ny olona, ary dia tapa-bary no ariary  mbola mavovava ny olona tamy ny zao. Ary tamy ny mosary be mavovava zoky ny tsy misy vary, fa kits ika ka afenina, iadiana raha misy mahita ; alina no mahandro tsy mahandro andro, raha miraraka ny fofo ny, dia iadiana raha reny antoandro ny fofona  a leo ny maty to' izay tsy hahazo, lamba mena no entina amidy vary ka tsy mahazo ohatrinona aza  afenina no fivarotana fa tsy sahay asehoseho.

  Ary taminy mosaribe mavovava zokiny, dia niamboho Andriamponimerina; Antananarivo eo an-Tranofitomiandalana izy no milevina.

Ary ny teny napetrak' Andriamponimerina: Andrianamboatsimarofy no mandimby azy roa lahy (Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery) eo Antananarivo. 

== III.  ANDRIAMANANIMERINA TEO AMBOHIDRATRIMO. ==
[[Sary:Palais Ambohitrabiby, Colline sacrée.jpg|vignette|Ambohitrabiby]]
NY NATERA' NY. Ny nanjakan' Andriamananimerina nandimby an' Andriantri monibemihisatra teo Ambuhidratrimo  Andriamananimerina vadindRamorabe niteraka: an' Andriantomponimerina, sy Andriantomponimarovatana, sy Andrianavalona, sy Rabelanonana, sy Rabodofilankanina vavy tokana.

Andriamananimerina no narmpakatra, any Lakambatao sakalava, teo Valokianja no nitoerany Lakambato,  hananikia an' Ambohimasina, ka tsy tratra ny olona teo Ambohimasina, fa nandositra alina izy.

MITSIO-DRANO ANDRAMBOASALAMA RAMORABE. Niaingia i Ramblasalamatsimarofy nisambotra vola venty tamy ny sakaiza ny  ho entina hamangy andRamorabe, reny be ny: ary io vola io namidy tantely eram-bata sy patsa an karon-kely ; ary nandeha izy nankany Ambohidratrimo itoerandRamorabe. Ary nony tonga tao ambavahady andrefandRova, dia nampilaza ny Tandapa izy hoe: « Lazao amy ny  Andriana : Misy olona hamangy anao, Tompo ko, hony  »-Dia nampanao sikidy i Ramorabe a misy olona hamangy, ary dia tsara sikidy ley olona  Ary nony ela vao niverina ny fiteny ny, dia nampilaza indray Rarmboasalama hoe: « Ley zanak' ao avy any Bersimisatra, hono, hamangy anao  » « Eny, hoy ny Andriana, asaovy miditra izy  » - Ary amaly oy Tandapa hoe: «Tsy manan-damba izy, Tompo ko, ka he  ireto zanak' ao ireto mahamenatra azy  » --Ary hoy Ramorabe : « Inona ny lamba ny   » « Lamba jabo maloto, » hoy ny Tandapa  - Ary dia hoy Ramorabe tamy ny vady ny: « Aiz' aty ny laimba nao sy ny salaka nao »  Dia nentiny ny Tandapa tamy ny Ramboasalama ny lamba sy ny salaka ndRalehilahy vadindRamo rabe, dia no tafi ny sy nisalaka' ny ka vao niditra izy.  Ary nony tonga teo ambaravarana, dia nampandroso azy izay rehetra tao an-trano tahaky efa no tendren' Andriama nitra hanjaka izy, ka nanoa azy na dia nv zana-dRamorabe aza, Ary Ramorabe naka ley rano tamatazana ny andriana avy mamangy, dia no fafaza ny intelo izy vao nampandrosoi ny : « Manodidina ny trano, » hoy Ramorabe  Ary nony teo amy ny andry afovoany i Ramboasalama, dia hoy ny andriana : « Mijanòna kely », dia no tsiofin-drano izy.  Dia nasain' andriana hankamy ny andry avaratra, dia fafaza' ny iley rano indray izy ; dia vao nasai ny mipetraka tery avara-patana; ary nony efa nipetraka izy dia niarahaba andriana ; ary hoy Ramorabe tamy ny Tandapa : « Amonoy vorona ny zanak' o, fa noana ka reraka, ary eto atonoy eto imaso' ko. »  Ary nony voa tono dia ome' ny andRamboasalama Ary tezitra ny zana' ny rehetra manao hoe: « lzy efa manana any Betsimisatra, ka dia ome' nao aty indray.  K' inona no mba ho anay ? Dia Ra-morabe tsy laingia tokoa ny anara' nao  » - Ary hoy no navaly ny Ramorabe : « Ka atao nareo ahoana re anaka   vintana ho azy sy anjara ho azy  » Ary nony efa tapitra nihinana ka hariva ny andro, dia nasain' andriana nitoetra tany Ambohidratrimo i Ramboasalama , ary teo andrefandrova avara-bavahady no nanamboarana ny trano ny.  Ary nony tapitra ny ha hoy izy  « Handeha hody » Nalahelo i Ramorabe, dia hitsio-dra hoe: « Mahaleova   mahalasàna ry Kioto! ho tahiny ny Raza' ntsika anie hianao!&quot;

No soritan-dRamorabe ny fanorona itsiofa' ny rano azy : « Hianao am-poi-be ny Merina, hoy izy: hahaleo hahalàsana! tsy hamono olo-mahitsy! tsy helohiny ny olona tsy meloka ! »

Ary nasandra-ny Ramorabe amy- ny- tamana Ramboasalama, ary nivavaka Ramboasalama rehefa nasandra-dRamorabe eo : « Ary mivavaka aho, Ramorabe, fa  foinao tsara tsiodrano nao ny filanjana  » « Fiara manko, hoy Ramorabe, ho enti' itana ny fanjakana  ho anao ny rany sy ny fanjakana, ka atao ko tsara no ho anao   rehetra izao haneky hanatona a nao avokoa ao 1imanga fa eo no lahy ny tany, eo o hatoniny ny izao ambanila nitra izao ,» hoy Ramorabe.Dia nody Ramboasalama.  

Ary nony onga any Ambohimanga izy, ley vola venty no sambori ny tamy ny sakaiza ny dia aloa ny farantsa, ka nanao hoe: « Misaotra anao aho ta manan a tokoa aho, fa manan' anao aho ; nahavonjy ahy tamy ny sarotra hianao, ka  ny anaovan-tsoa ahazoana fankasitraha na : ka dia indry ny vola farantsa solombola. Ary io lehilahy io no ho isa ny 42 lahy hampanjaka azy, ka hatao ny ho lehibe y fanjaka' ny koa. 

'''AMPANEKY NY ANTEHIROKA HAMPANJAKA ANDRAMBOASALAMA I RAMORABE'''  Ary miantso an' Antehiroka i Ramorabe ka niteny nanao hoe: « Avia eo Antehiroka, ry zana-dahy, raifozabe, ry ombalahy ny vavy antitra   Iza no hampanjakaina ?  » - Ary dia niteny Antehiroka, hoy izy: « Izay tsiofi nao rano  » hoy Ramorabe : « Raha tsy hanova ny teny ko hianareo, dia izao no teny ko a ko amy nareo dia Imboasalama no soavi ko hanjaka  » Ary namaly iroka : « Tsy marova ny teny nao izahay  » – Ary hoy Ramorabe: « Raha tsy a ny teny ko hianareo, dia tsy ova' ko ny nenti-ndraza nareo  » Ary dia Ina andRamboasakama Ramahajanga lehibe ny Antehiroka ka niteny nanao « Arahaba anao no soavin-kanjaka  » Ka niarina tao Ambohimanga izy injaka andRamboasalama  

NY NANOKOANDRAMORABE ANY MAROVATANA.  NanokoandRamorabe any atana : Andriantomponimerina, teo Ambohidratrimo ; Andriantomponimarova eo Ambohipiara ; Andrianavalona teo Ambohitrinimanjaka ; Andriambelano teo Ambohimanoa: Ary indro kosa ndriambelo zanak' areo efa-daby, hoy mandimby anareo.

ANDRIAMAMILAZA SY RAMBOASALAMA. Ary hoy mpitantara aty avaratra ny izany andro izany  nandeha  hono, Andriamamilaza avy any amoron' Inty, hanatona ny zanakandriana any Antananarivo sy Ambohidratrimo sy himanga, hamangy azy.  Ary nitondrany tsontsoraka sy volotsangantsivaky sy tantelivelondreny; izany no natao santatra ho enti ny hamangy ireo zanakandriana - nefa tsy home' ny ireo, fa nenti ny hitsapa azy, fa lehilahy mpihevitra izy hono, 

Ary voalohany nankany Antananarivo hamangy andR...   Nony tonga teo : « Aiza no ndR, » hoy izy   « Aroana, hoy ny olona, ny trano ny.»   Dia nandeha,  dia nankao an-trano ny: « Haodihavdy tompo ko e ! »- « Haodiana !  mandrosoa &quot;eo mitady ahy. Dia nandroso Andriamamilaza dią niarahaba ny andriana, dia nenty ny antelıvelondreny sy ny volotsangantsivaky sy ny; oraka niarak amy ny, napetra ny tao an-trano : « Ho aiza hianareo  » hoy ny andriana   - Ary namaly Andriamamilaza « Hamangy anao izahay fa izato enti' nareo hamangy ahy   »- Tsy nitondra na inona na inona fa hamangy fotsiny, fa avy any amoron' ala izahay.» Dia nilaozan'Andriamamilaza ny  zanakandriana, nilaozana nivoaka kelikely hizaha ny toetry ny tany. Ary nony tonga  avy nizaha tany Andriamamilaza : dia tsy ao ny tsontsoraka. Dia natolotry ny vary, ary  nisaotra i Andriamamilaza : « T'sy hahazaka ny vary, handeha izahay,hoy izy : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, » hoy izy  - Ahoana angea izaay fiteny nao » hoy ny zanakandriana  « Handeha izahay, fa veloma : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy hita ko izay farany ity, fa tany sy hisy fiafarana  » Dia nieritreritra ny zanakandriana  Dia lasana Andriamamilaza, nanao hoe: « Aiza n lalana mankany Ambohidrarrimo  » « Iny manaraka ny fefiloha iny » hoy olona.  Dia lasana Andriamamilaza nitondra ny vołotsangantsivaky sy ny tantelivelondreny.

Nony tonga teny Ambohidratrimo « Aiza ny trano ny R  zanakandriana ? »

« lo ny trano ny » hoy ny okona « Misy olona mirady anao, hoy ny Tsindranolathy– Avy aiza izany mitady ahy izany  » « Avy any amoron' ala, » hoy Andriamamilaza « Ka haninona no mankaty arniko » hoy ny zanakandriana .

« Hamangy anao », hoy izy  « Mandrosoa ary midir' aty an-trano, raha mamangv ahv  » Dia niditra izy - « Inona izato enti nareo, » hoy ny zanakandriana   -« Tantely ireo sy volotsangana tsy vaky » hoy izy  « Hanango nana vary fa vahiny izany, » hoy ny zanakandriana  Nony taf angona ny vary, dıa misaotrai Andriamamilaza tsy nety nitondra : « Dia hivoabuka 'hitsangana aho, » hoy izy  Dia navela ny tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia nivoaka izy  Tany kelikely izy  Ary nony efa nivoaka ii Andriamamilaza dia no zahany ny zanakandriana ay tantely nosokafa' ny ny vaca  Dia tamy i Andriamamilaza niditra indray: « Handeha izahay fa hanao veloma, fa ny vary nao dia tsy hahazaka izahay hoy izy: fa tany tsy misy fiafarana ity, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay faran' ity  » – Ahoana izany fiteny nao » hoy ny zanakandriana : - « Tany tsy hisy fiafarany, hoy aho, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay farany ity, dia veloma, » huy izy  (2) Dia nieritrerira ny zanakandriana amy ny ity fiteny ny Andriamamila za  Dia nanao veloma: « Veloma, » hoy izy  Dia lasa nandeha Andriamamilaza, ka nenti ny indray ny tantely sy ny volotsangatsivaky: « Aiza ny lalana mankany Ambohimanga   » Dia iny mianavaratra iny, » hoy ny olona.

Nony tonga teny Ambohimanga izy: « Aiza ny trano ny Ramboasalama, » hoy izy ? Ary dia natoro ny olona: « Eroa ny trano ny, » hoy ny ny olona  « Misy olona mitady anao, Ramboasalama, » hoy y Tsindranolahy  « Olona avy aiza izany, » hoy Ramboasalama? «Olona hamangy anao, avy any amoron' Alamainty, » hoy izy  « Ampidiro ary, » hoy Ramboasalama  – Dia niditra Andriamamilaza, da niarahaba andRamboasalama: « Inona izato enti nao, » hoy Ramboasalama  - Tantely ireo sy volotsangantsivaky, » hoy izy  - «Tonga i kiaky fa vahiny izany, amaro vary tapa-bary, » hoy Ramboasalama Dia nankasitraka an dkamboasalama izy: « Dia hitsangantsangana kely hizaha tany », hoy izy .  Dia nivoaka izy  Dia navelany tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky. Dia tany kelikely, ka niditra, ka hita ny: fa tsy mba nahetsiketsi ny ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia hoy izy: « Handeha izahay fa tsy hahazaka ny vary nafatra nao, » hoy izy, – fa tany Antananarivo tamy ny Ranona zanakandriana tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy fantatr' izay faran' izao, hoy izy; - fa tany Ambohidratrimo tamy ny Ranona zanakandriana, hoy- izy : tany tsy hisy fiafarana, tantely afa-drakotra, tsy hita ko izay farany izany ; – ary nony mby eto amy nao, hoy izy: tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana, » Ahoana izany fiteny nao, Andriarnamilaza, » hoy Ramboasalama «Tamy Antananarivo izahay : tsy maharitra ny mahitsy, tany tsy hisy fiafara ko izay farany izao  Ary tamy oy Ranona eo Ambohidratrimo : tany tsy hisy fiafarana, hoy izy, tantely afa-drakotra ka tsy hita ko izay farany izao. Ary nony mby eto any nao izahay : tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana  » 

- «Raha manao izany hianao Andriamamilaza, efa hita ko izany fiteny nao izany Raha izaho koa no andriana, hoy Rarmboasakama, dia hatao ko santatry ny izao ambanilanitra rehetra izao hianao, hitondra tantely velondreny sy tsontsoraka sy volotsangantsivaky  Izao kosa  no raharaha ome ko anao  » Izao voalohany ny nahazoan' Andriamamilaza tantara tamy ny Andrianampoiimerina.

Ary manarakaraka izany, rehefa nampanjakaina Ramboasalamatsimarofy ka mbola eto Ambobimanga Andrianjafy, dia naneky ho ändRamboasalama Andriama milaza  Dia nankeroa Andcanovelona Ramboasalama ; nifanome fotoana vory Mandiavato ampahadiminy ipetrahany Andrianavalondambo, sy Andriamamilaza sy ay zana' ny sy ny zafy ny rehetra: dia nanome toky andRamboasalama Andrianavalondarmbo sy Andriamamilaza.  lzany indray nahazoany Zafiandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  Ary nanarakaraka izany, rehefa nanjaka Ramboasalama, dia Andriamamilaza nahatonga ny rano tsy dikain' amboa no lazai' ny sampy ho entin-dRamboasalama hamory tany sy ny fanjakana  Hoy ny sampy: « Alao ny rano tsy dikain' amboa, hatao sorona, sy hatao an-doha, ary ho sotroi nao Andrianampoinimerina  » Ary nihevitra izany ny vahoaka, ka tsy nisy nahazo hevitra. Ary Andriamamilaza nahazo hevitra izany: nalai ny ny volotsangana tsy vaky, dia nenti' ny tany ny zao.  Nony tonga tanmy ny Andrianampoinimerina, dia no tapahi' ny ny volotsangana: nisy rano.  Dia natao sorona iley rano, dia natao n' Andrianampoinimerina an-doha, dia no sotroi' ny, ary hoy izy: « Fa tonga nareo, Andriamamilaza, ny rano tsy dikain' amboa, fa ny vahoaka tsy nahita ; natao ko santatra hianareo, ka dia tsy ova ko izao narmbara ko anao, Andriamamilaza : mandrakizay antaranoana raha tera' ko koa no manjaka, santatra no anareo, a itoerany ny ala hianareo, ka dia ny volotsangana tsy vaky sy ay tsontsoraka sy ny tantelivelondreny no enti' nareo atao hasina ahy.  Ka raha mitondra zavatra hatao santatra Hianarco, dia ay volotsangana tsy vaky no voalohaay: fa nisehoaoy ny rano tsy dikain' amboa ny volotsangana tsy vaky, » hoy Andrianampoinimerina  -- Ary hoy Andriamamilaza : « Raha manao izany ny fiteny nao, Andıianampoinimerina, raha hanao trano hianao kosa dia izabay miantoka ny hazo  - Ary hoy Andrianampoinimerina : «Indry ny zafy nao ao Andranomalaza, dia ny amalona sy orana kosa no azy na mandro na mamora aho, izao hasoavana atao ko izao, » 

Ary nony tato aoriana indray, tamy ny Rabodolahy nikomy, tsy nety ho azy Andriamamilaza : « Mandrendrika anay i Rabodolahy, ka avy milaza amy nao, Andrianampoinimerina, aho, » hoy izy.  Dia faly Andrianamponimerina:« Mamy ko ny teny nao, hoy Andrianampoinimerina, tsy mba mena-maso n' olona hianao  raha manao ratsy Rabodolahy ia natosik' ao.  Atao ko Andria-mami -laza no anara' nao, fa nilaza tamy ko hianao, tsara ny filaza' nao tamy ko: dia atao ko hava' ko hianao ka ome' ko trano manara eo Anjohy hianao.  Ary ny nenti' nareo ny volotsangatsivaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny, tsy ova' ko zay.  Ary tsy ampanaovi ko na inona inona hianareo, apetra' ko amy ny volotsangana tsy vaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny.  Ary raha manao trano aho hianareo manantatra, fa ny vahoaka hiany no maka, » hoy Andrianampoinimerina.  Dia izao rehera izao no nahazoany Zafinandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimnerina.

  Ary ny trano manara, Andriamamilaza izy irery no manana eo Anjohy, ny soa natao ny, izao nahazoana trano manara; ary ny Zafianandriamanilaza tsy manana trano manara tsy akory : ny volotsangantsivaky sy ny tsontsoraka, sy ny tantelivelondreay, dia izao azy ambarak' izay, na iza na iza manjaka na iza manjaka.

Ary Anjohy sy Ankazondandy fanao atsimo sy avaratra izao no nitomboany ny Zafinandriamamilaza sy izao zanabohitra izao manaraka ny sisin' andrefana ny Analamainty, nony efa nandry ny tany sy ny fanjakana ka dia samy nonina amy ny izay tia' ny onenana.  Ary dia ireo no mitondra ny nentin' Andriamamilaza fa efa zana' ny aty aoriana, koa atao Zafinandriamamilaza no anarana.  Ary Zafinandriamamilaza kosa ny any Andranomalaza sy Ambohinorona sy manaraka ny Sahasarotra ny any andrefan' Andranomalaza sy ny avara' ny, izao no nama' ny mitondra ny nentindrazana, fa roa fonenana izao: andrefam-bohitra sy atsinanam-bohitra no itoerany ny izy roa tonta.

  Ary izao no nentindrazana fitondra ny Zafinandriamarny : 

Mitondra amalona velona hankao amy ny Andriamanjaka rah' amy ny Famorana.

Mitondra tantelivelondreny, enti' ny ho any amy ny andriana isan-taona amy ny Fandroana atao tatao anantarana ny taona.

Mitondra volotsangantsivaky fomba amy ny santatra, ary fitondra amy ny sampy mivoaka.

Mitondra tsontsoraka, fanao ny andriana amy ny saotra sy amy ny hasina sy amy ny sorona: « Hisorona' ko tsara izay atao, fa isorona' ko hianao tsontsoraka, » hoy ny andriana, ka ajoro amy ny andry avaratra ny tsontsoraka.

  Mitondra ramy (sahala amy ny emboka) atao jiro amy ny santatra, arehitra ka mazava tahaky ny jiro.

  Miambina Analatsara itoerany ny renitantely sy fangalana ny tantely velondreny entina ho any amy ny andriana isan-taona amy ný Fandroana.

Ary ny tsy atao ny: Tsy alam-bodihena, - tsy manao hazolava, tsy manao isanjato, tsy manao hadintany, tsy manao fefiloha ny vahoaka: fa raha vaky mba mamonjy ny rano vaky, na iza havanandriana raha tsy manao dia meloka.

  Manao azy ho andriana havanandriana; ary mifanao tsara va tompo ko e  samy izy hiany.

  Andriamamilaza no zafy n' Andriantsitako.  Any Vodivato atsinanan' Andrainarivo eo amoron' ala, ny nanjakan' Andriantsitako, nandimby azy Andriankeliladina, ary Andriamamilaza no zafy ny, hono  Andriantsitako nisehoana ka atao ko inona lahy?

   TSIO-DRANO, FOMBA FANAO NENTIN-DRAZANA AMY NY IZANY.  Ny tsiodrano tsy miala, na marary, na bevòka hiteraka, na hankany an-tafika, na hankany an-efitra...  tsy miala ny tsiodrano fa ao.  Hatr' amy ny ela nentindrazana ny tsiodrano, ka tsy hita izay niposahany; na ny mpanjaka mandimby na ny vahoaka, samy mitondra izany, fa lovantsofina tsy azo avela fa fitondra ny razana.  Ary ny tsiodrano natao ny razana ho zava-mahery.  Ny teny ny rai-aman-dreny tahaky ny tsipak' ombalahy : ka raha tsy mahavoa mahafanina, raha mahavoa mahafaty; fa raha omeny ny rai-aman-dreny tsiny tsy ho lasan-tsara tsy akory, ary raha omene' ny tsiodrano dia tsy maintsy ho tsara, f izy no rai-aınan-dreny niampofo sy nitaiza. 

Ary fomba fanao amy fitsiofan-drano : dia ny rano hiany no itsiofan-drano izay olona ho tsiofindrano, na dia rora aza no fanao ; mahazo rano, dia rafo, tsy mahazo rano dia rora.

Ary fomba fitsiofan-drano amy ny mpanjaka : dia ranomasina amy ny tandro-potsy no fanao, na izay zana' ny ko soavin-kanjaka, na ny ao an-kohona' ny afanana raha mandro, na ny zana' ny ho tsitsihina raha mamora...    dia rano masina no fanao.  Ary raha avy mamangy azy ny olon-tia' ny, dia mitsio-drano azy ny mpanjaka, na rano fotsiny, na rora, na vava hiany aza: « Dia mitsio-drano anao aho  mba ho tahin' Andriamanitra   hianao !»  Izany no solotsiodrano ny dia vava hiany aza.

  Ary ny vahoaka manao tsiodrano-vava hiany: « Dia mitsio-drano anao, manome vola kely anao; na dia variraiventy aza, tsiodrano tokoa, f izany tsiodrano izany no vola aman-karem-be omena : fa raha tsara tsiodrano, dia mahaleo mahalasa, fa ny voky tsy mahaleo ny tsaroana, fa ny tarehy tsy mahaleo ny fanahy.

  Raha amy ny tsiodrano ny mpanjaka hanendre' ny izay hampanjakaina : dia alaina hankeo amy ny mpanjaka izy.  Ary rehefa tonga eo izy, dia miteny ay mpanjaka, na ho ray na ho reny izay manjaka eo, dia manao hoe : « Hianao soavinkanjaka amy ny ity tany ity!  E ny hasina ny 12 nanjaka sy ny tendrombohitra 12!  E ny any Andrarankasina amy ny nisehoany ny sampy!   E Rafandrandava, Rafandrampohy !  soavin-kanjaka io hahaleo tany hahaleo fanjakana  ! »- Ary amy ny izany tsiofin-drano izy, dia rano voa hasina amy ny tandro-potsy no itsiofandrano azy.  Ny andriana mitana ny tandropotsy, izy mitsiodrano voalohany, vao manaraka izay lehibebe rehetra vavolombelona ao. Ary ny hevitr' izany, dia fanendrena sady fankatoavana izay handova ny fanjakana ka hampanjakaina. Ka raha efa niamboho ny andriana, dia izy iny ley voa tsiodrano ny andriana no aseho ka lazaina hanjaka.  Hoy ny lehibe: « Izy no hanjaka amy ny ity tany ity : f izy no soavin-kanjaka amy ny ity tany ity sady tsara tsiodrano ny andriana, ka lazaina amy nareo ambanilanitra  » - Ary rahefa voa laza ho mpanjaka izy, vao izay mively rano sy misotro vokaka sy milefon' omby ny ambanilanitra ; na misaona aza dia manao hiany  lasa niamboho ny andriana, dia atsangana izay handova fanjakana.

  Raha marary ny ray aman-dreny, dia mamory ny zana' ny sy ny hava' ny, dia mandidy harena mitsio-drano ny zana' ny, ka fomba izay raha misy ray marary fatratra.  Ary dia tsy tsio-drano vava foana, fa maka rano izy hitsiofan-drano ny zana ny, na amy ny zinga na amy ny lovia : dia mitsio-drano ny zana' ry izy tay ny, dia manao hoe  «Hahaleo hahalasana hianareo !Mba hifehy vazantany valo hianareo !  Mba hampanjaka ny mpanjaka !  Mba hahatana izay nentindrazana : na amy ny fanjakan' andriana, na amy ny fianakaviana, na amy ny fihavanana, na amy ny tany ipetrahana miara-monina atikitra, sy amy ny fokonolona, » hoy izy miantso ny zana' ny vory eo.  Izay no fototra ny fitsiofandrano atao ny ray ny.  Dia mamaly kosa ny zana' ny manao hoe: « Mba hirsio-drano anao ry kiaky, fa marary hianao.  Mba ho tahin' Andriamanitra hianao!  lzahay zanak'ao mba mitsiodrano anao kosa izahay zanak'ao!   (dia manao tsiodrano amy ny izay, ary hoy izy):Mba ho tahin' Andriamanitra !  mba hanaritra soa aman-tsara !  mba tsy harofy !  tsy harikoditra !  mba hangatsiatsiaka ! mba hanaranarana !  mba hifanantitra amy ny zanak' ao!   Mangataka amy n' Andriamanitra mba hanaretana ty ray nay ty izahay.»  Ary hoy ny ray ny ; « Ka tsy ho tana' nareo aho !  Lasan' Andriamanitra aho itikitra, ka tsy ho tana' nareo», hoy izy.   Raha vita iny dia miteny kosa ny zana' ny « Rehefa miteny izany hianao ry kiaky, aiza ny teny nao, fa marary hianao   aiza no mba handidia' nao ny fanana' nao, fandrao miady izahay zanak' ao, raha tsy voa didy nao ny fanana' nao. »  Ary dia mamaly ray ny manao hoe: « Dia ho didia' ko ny fanana' ko, rahefa manao izany hianareo.  Aza manome tsiny ahy hianareo, fa ho didia' ko ny fanana' ko, f aza manome tsiny ahy ny home' ko kely, f' atao ko arak' izay fitiava' nareo ahy. Ka misy eto izay naharitra soa tamy ko, aza fady   samy zanak'o hianareo   ka misy nahavita 'soa tamy ko, ka ome' ko betsaka.  K iny ome' ko betsaka, aza dia mifaly loatra ;ry izay home' ko kely, aza tezitra   Aza manome tsiny ahy   f arak' izay fitiava' nareo ahy ny hanomeza' ko anareo.  »  Dia manao tolotra izy.  Tsy misy zoky na zandry: f' izay tia azy no ome' ny betsaka; ary ny tsy tia azy, dia ome' ny hiany fa zanaka, f' arak' izay fitiavan' azy no anomeza' ny azy: « Ary raha vita ny tolotra ny fanana' ko, hoy izy, izay tsy lany ny ilevena' ko, dia miara misalahy hianareo  » Tahak' izany ny reny mitsio-drano ny zana' ny ary mandidy ny fanana' ny.  Ary raha vita ny didi-fananana, dia aloa ny zana' ny handova azy vola aman-karena, ny vola atao hasinandriana:  satria fa nahazo harena izao avy amy ny ray sy ny reny. &quot;Ary dia aloa ny zana&quot; ny koa vola atao orimbato ome' ny ireto havany tsy mba handova vola aman-karena, izay foy ny, na ho sikajy, na ho kirobo, na ho ariary    tsy misy didy, izay foy ny hiany, - ary miteny manao hoe: « Ny andova' nay ty vola ty, isika mianakavy vory etoana, dia atao orimbato ty amy ny iziy fananana voa didy ny kíaky izao: f indreo hianareo manatrika mahita izao andidiany ny kiaky 'zao ny fanana' ny efa voa tolotra ; samy manana izahay, na iny nome' ny betsaka na iny nome' ny kely, samy mifaly ny azy: f izao no nandidiany ny rai-aman-dreny azy  » – « Kanefa, hoy ray ny, mandidy aho k' izaho masimandidy ny ahy.  K' aza malahelo izay nome' ko kely, aza dia mifaly kosa izay nome' ko be, fa efa samy hita ko zao ny fanahy nareo sy efa hita nareo  Ka efa lasana ny  hasinandriana, sy ny orimbato, ka raha misy mamadika izao teny ko zao : miady amy ny àndriana, resea !  miady amim-bahoaka, aza mahazo rarina !  miorika, aza mahita !  mivalana, aza mahazo !  ary ny tsy mandaingia izao teny ko zaa, ka tsy mamadika izao didy ko zao tsy akory : mandraisa vonona : » Dia vita iny.

  Raha tsy marary aza ny rai-aman-dreny, dia angatahany ny zana' ny tsio-drano fa ny tsio drano zava-mahery : « Mangataka tsio-drano amy nao izaho zanak' ao, fa handeha, » hoy izy, na hankany an-tafika, na hivarotra, na hankany an' indrana, na ho aiza na ho aiza, ka mila toky amy oy tsio-drano zava-mahery.». Ary mamaly rai-aman-dreny: « Rahefa mangata-tsiodrano ny zanak' o, dia hitsio-drano azy aho. Dia họ tahin' Andriamanitra amy ny izay lalambe aleha ny  ! tsy harary  tsy hari koditra ! tsy ho azontsampona!  tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro!  ho tsara mandroso ho tsara miverina!  ho tonga soa amantsara!  »- Dia tsiofindrano ao an-jinga izy, na tsiofiņdrora fa samy izy avokoa.  Ka raha lasan-davitra ny zana' ny, ka olona nohafarana ao mangataka tsiodrano amy  ny rai-aman-dreny, dia  tsiodrano vava no atao, ary ampian-tsiodrano vola raha misy.

  Raha misy zavatra nahatezitra ray aman-dreny amy ay zana' ny, dia mitsotra ny zana' ny manao hoe: « Diso aho ry kiaki-amindrineny, mangata-tsiodrano amy nareo  » Dia miteny ray ny aman-dreniny hoe : « Raha mitsotra hianao anaka, dia mitsio-drano anao izahay: dıa hahaleo hahalasana hianao  ! tsy ho voa tsiny !  tsy ho voa fondro !» Dia maka rano izy hitsiofan-drano azy.

  Raha manala volonjaza, manangona ny mpianakavv rehetra ny tomponjaza, sy milaza any ny olona manodidina hoe: «Hanala volonjaza izahay, ka milaza any nareo.» Dia avy ny mpianakavy sy ny olona manodidina mitondra vola kely atao tsiodrano sy hasin-jaza: « Manațitra ay tsiodranonjaza izahay,» hoy izy « Dia misaotra anareo, hoy ny tomponjaza.  Mba manàna hianareo.   Efa misondrotra ny andro, dia hanala volo-njaza izahay  » Efa vory eo ny olona sy ny fomba rehetra : ao ny sahafa famekona sy ny ravin' akondro ; dia apetraka eo ambony ny sahafa ny ravin' akondro; dia asiana vary ny ravin' akondro: atao fito toko ny vary eo ambony ny sahafa ; dia didiana ny trafonkena atoko ambony ireo vary fito toko ireo.  Dia alaina iley velondraiamandreny hanety ay zaza kely: anetezana kely amy ny ankavia ny, dia ariana zay volo kely tahaky ny faditra; ary anetezana ny havanana, dia atokotoko amy ny ireo vary an-tsahafa.  Nony efa vita ireo dia mivavaka izy lehibe ao an-trano manao hoe: « Mba ho soa amantsara Andriamanitra andriananahary sy ny razana  ! tsy harikoditra  ! fa alam-bolo hifanantitra amy ny rai-amandreny ny zaza !  » Dia miangona izy ankizy rehetra sy izay ta-handrombaka koa eo andrefany ny 'andry afovoana no ipetrahany, fa ny zaza kely analam-bolo ao ampototr' andry no mipetraka : dia atao hoe Hàraka: dia mifarombaka ny olona. Ka atao lasany ny vehivavıy sasany ny sahafa, ka enti ny any an-trano ny; dia apetra' ny tsara eo andoha-fandriana itikitra, fa atao ny họe nahazo zaza izy  Ka tsy aterina izay sahafa, raha tsy hateloana; ka raha vangiana iley nahalasana sahafa, dia atao hoe arababa nahazo zaza.

  Ary nony vita ny farombaka, dia loarana ny vary ihinanany ny mpianakavy, ny any an-tsahafa efa nifarombahany; ary dia mba fabànan-trafonkena kely ny zaza kely analam-bolo  Dia heeezana ay zaza ; dia omena an-dray ny ny volo ny rehetra, ateli&quot; ny amy ny akondro ; ka raha tsy mahatelina izy, dia fonosimbilooa ka omena ny omby, fa tsy mba ariana foana ny volonjaza voalohany.  Rehefa nihinana ny olona, dia mankany an-tsaha izy rehetra : babena lamba landy ny zaza kely, ho entina hifarombaka fary na akondro vokatra, dia mirava.  lzany tsiodrano fanao amy ny fanalam-bolonjaza.

Ary fitsiofandrano fanao amy ny fampakarambady.  Nony tonga ny fotoan' ampakaram-bady noay efa tuteny ny mpikabary manolotra ny vodiondry, dia raisiny ny rainjaza ny vodiondry manao hoe: « Tsy hifaniho vintana izy roafa hifanambina  » Dia loarana ny vary, dia ampihinanina izy rehetra ao, ka vilia manga sy sotromainty no ihinanany ny mpanambady, atao hoe ho maintimolaly ho trarantitra. Nony efa nihinana, ny renin-jaza mitoetr' ampototr' andri-afovoany mitorotoro ravin'  akondro, atao hoe vady efa notorotoroadravina, zavatra efa vita, efa nahalany betsaka ka nifanėkena tsara.  Ary dia mitsangana ny rainjaza, dia maka rano, dia mitsiodrano azy mivady izy ray ny manao hoe: « Ffffo, ho soa ho tsara!  hifanantitra hianareo mivady !  hanan-jazalahy   hanan-jazavavy !  tsy hifaniho vintana fa hifanambina !  » Dia lasana ny mpanambady entiny ny mpaka sy ny havana rehetra sy ny mpanatitra andravehivavy.  Ary mbola ao am-pototr' andry afovoany ny reninjaza ambara-pahatafavoaka ny tanàna, atao hoe fandrao tsy mafy ny fanambadiana, raha ao anivelana ny tanàna izy vao miala eo ny reninjaza.  Ary ny zaza lasam-bady ka hamangy ny rai-aman-dreny, herinandro vao avy mamangy, mitondra vola na ho sikajy na ho kirobo, izay vola entina, ary hoy izy hoe : «Tonga izahay, ry kiaky sy neny . Akory hianareo manao ahoana hiany hianareo.  Ary mitondra vola ho enti-mamangy anareo, fa tsy arakaraka ny hafaliana ity vola enti' nay mamangy anareo ity : ho enti' nay mangataka zaza lahy zaza vavy. »  Ary dia faly ny rai-aman-dreny ny, ary hoy ny famaly ny : « Raha manao izany hianareo, ry zaza, dia faly izahay.» Ary dia alaina ny rano an-jinga, ary dia mankao anoloany ny raiamandreny izy mivady, ary dia tsiofi ny rano ny zana' ny: « Dia mahaleova mahalasàna ! Ffffo...  ho maro fara ho maro dimby !  hanan-jaza lahy hanan-jaza vavy!   hahaleo hahalasana Andriamanitra Andciananahary sy ny razana ! hifanantitra tsy hifaniho vintana !  » Izay indray tsiodrano atao ny raiamandreny, raha tonga avy mamangy azy ny zana' ny.

  Ary tsiodrano fomba fanao amy ny hiteraka, fa mafy ny mandoa olona tahaky ny miady basi-aman-defona, ho faty anio hiany ho velona anio hiany.  Dia vory eo ny havana sy ny vady sy ny zanaka sy ny rai-aman-dreny, sy izay ankizy ao an-trano.  Dia mitsio-drano ny hiteraka, ny rai-aman-dreny manao aloha, dia manaraka ny ao an-trano: alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny izy manao hoe : « Dia tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro !  na inom-bava na inona fanditra !  fa ny vava, tapaka koa fa tsy namana   ka izay vava diso, aza alai nao Andriamanitra ! fa niady hiany ary nifanditra hiany, ka ny tsiodrano zava-mahery.  Fa mandehana soa amantsara : na ho Rakoto na ho Ravao, dia mandehana soa amantsara, » hoy izy.  Ary raha efa vao mandeha, dia' sokafana ny lava-bary sy ny vodifahitra, dia avorimborina ny salaka, dia atsipy hihoatra ny trano atsipy avy atsinanana dia mankany andrefan-trano  ary miteny manao hoe: « Mandehana soa aman-tsara.  »

-Dia ho lasana ny zaza, ary ny zandry no sisa.  Dia manao fandatsahana ny mampivelona : alaina ny tanantanana sy ny nifinakanga, dia ampisotroina azy, dia lasana ny ahitra, dia afak' afo izy, dia atao hoe : «Arahaba nomen' Andriamanițra ny fara  » - Dia mamaly izy manao hoe: « Ela velona ela masina   mba manàna.  » Dia vita amy ny 'zay.  Ampandroina ny zaza amy ny rano matimaty.  Ary ny zaza raha teraka amy ny andro ratsy hifandratra amy ny ray amandreny, dia alam-bintana tsy hifaniho vintana amy ny ray ny sy ny reny.  Ary raha teraka vava alakaosy, misy ahoho' ny, ary misy apetra' ny ao anaty vavahady ka roahina ny omby betsaka : ka raha velona dia entina mody, ary raha maty dia alevina.

  Ary ny amy ny tsio-drano fomba ny miaramila mankany an-tafika, dia vao alaina ny mpianakavy sy ny havana: « Handeha aho hankany an-tafika ho any an kibo n' omby, ka mangata-tsiodrano amy nareo rai-aman-dreny sy vadi-amanjanaka  sy hianareo hava' ko rehetra.  »  Dia miteny ny havana sy ny mpianakavy sy ny rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka: « Raha handeha hianao, dia mandoa vola izahay, na dia variraiventy aza, dia akamba' nay amy ny tsiodrano  »  Dia alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny manao hoe: «Tsy ho voa tsiny ! tsy haratry ny an-tanan' olona tsy haratry ny an-tanan-tena  ! hiereny ny basi-aman defona ! ho tahin' Andriamanitra ! ho ela velona ho ela finaritra ! hahalavorary ny fanjakany ny Manjaka hahazoam-boninahitra !  » Miara-manao izany izy rehetra vory ao. Ary miteny indray ny rai-aman-dreny : «Tandremo ny fanjakan' Andriana, fa raha lavorary ny fanjakan' andriana aleha nao any, dia mandry izahay rai-aman dreny sy ny vadi-amanjanaka sy ny mpianakavy ; fa raha tsy lavorary ny fanjakan' andriana ka tsy mba mahaleo izay enti ny olona any, dia mandry tsirangaranga izahay rai-aman-dreny sy ny vadianan-janaka » Ary dia mamaly izy ary hoy ay famaly ny: « Matokia hianareo rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka, rahefa tsiofi' nareo rano aho, dia atao mandry ny fanjakana, amy ny izay aleha ny vahoaka : fa lehilahy navoak' areo rai-aman-dreny sy vadiamanjanaka; f'aza manana ahiahy hianareo : f' izay atao ny zana-bahoaka nba aleha ko, raha velona koa ny ai'ko  » Dia mifandray tanana, dia tsara mandroso tsara miverina izany no farany.

  Ary ny lehibe mitondra afika alai' ny andriana ho ao anaty Rova  Dia mandray ny rano masina ny mpanjaka, dia atao am-bava ny rano masioy itsiofan-drano ny Komandy, da ffo ary hoy izy: « Handeha hianareo hankany any ny fanjaka' ko :ka dia tsy ho voa tsiny  ! tsy ho voa fondro ! tsy haratra ny an-tànan' olona ary tsy haratra ny an-tànan-tena  fa mahaleova mahalasana  ! mahavità ny tany ko sy ny fanjaka' ko !  He ay hasina ny tany sy ny lanitra !  He ny hasina ny tendrombohitra 12, sy ny hasina ay sampy masina rehetra nampanjaka ahy !  tongava soa amantsara hianao  ! mahavità tany am-panjakana !  Ary izao no teny ome' ko anao, fa efa lehilahy tsara tsiodrano hianao : ny amy ny miaramila ko tandremo tsara ; ka raha miady ka tokony ho tsingy ka tsy afaka, aza ampiadiana ny miaramila ko fandrao be maty ; ary raha lava-bato ka tokony tsy ho afaka, aza ampiadina koa ny miaramila ko fandrao be maty.  Ary raha mafy ny mosary, mampitondra taratasy aty amy ko izaho tompo ny.

  Ary ny andro ome' ko anao, ome' ko ny andro 5 volana; ka raha misy tokony ho sitra-po, ka tokony hisy vohitra ho afak' ao na fanjakana ho vita nao, mampitondrà taratasy aty amy ko izaho tompo ny, na hasondrotra ny andro ome' ko anao 5 volana, na tsy hasondrotra fa ampodi ko hianareo.  »

Ary dia manome vola ny andriana.  Misy ome' ny A.  5000, ary misy ome' ny A.  3000, ary misy ome' ny A. 2000 -ny tafika sasany ; raha key ny miaramila mandeha, dia kely ny vatsy omeny; ary raha be ny miaramila, dia atao ny be ny vola vatsy ome' ny « Izao vatsy ome' ko, hitaiza ny miaramila ko izao ; ka raha mafy ny taona, ka tsitsi nao ío vatsy ome' ko itaizàna ny miaramila ko, koa tsisi nao fa tsy amidy nao haniny ny miaramila ko: dia atao ko mahadiso, koa milaza amy nao. »

Ary ny Komandy ome' ny andriana vola manokana, atao ny tsiodrano.  Ary dia nony vita iny, manome toky ny Komandy: « Matokia hianao, fa na hisondrotra aza ny tany na hietry aza ny lanitra, ka misy andevolahy mandà tompo, tsy avela nay tsy ho azo, fa matokia hianao Tompo ko, tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary: fa tsara tsiodrano ny andriana 12 nanjaka ho anao ny tany sy ay fanjakana, ka tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary, fa toky no ome nay anao, fa anao ny tany sy ny fanjakana, fa tsy mtba roa tompo ity tany. »

Ary amy ny ankizinolona alefa  ny tompo ny ho ambaniandro, dia tsiofin-drano izy.  Tsiodrano-vava aman-kasinandriana sy orimbato anaty ny vahoaka izany.  Angonina ny fokonolona, dia miteny ny tompo n' ankizy manao hoe: « Ho tsiofi&quot; ko rano ireto ankizy ko ireto, fa nanao soa tamy ko, atao ko ambaniandro, hoy izy, ka ambara ko amy nareo fokonolona.  Dia manatitra volatsivaky aho hanasin' andriana, ary manome ny orimbato nareo koa aho: dia olom-potsy n' andriana ireto, isan-jato isanarivo nareo  » Ary mamaly ny fokonolona : « Dia misaotra anao izahay, fa hianao mahalala ny soa atao ny olona, ka no tsiofi nao rano ho ambaniandro izy: ka faly izahay, fa nahazo namana, » hoy izy  - Ary miteny kosa ireto ankizy no tsiofin-drano manao hoe: « Misaotra anao tompo ko, hoy izy, noho izato soa natao nao anay, no tsiofi nao rano izahay ; matokia, izahay eto ho ray nao aman-dreny nao.  Ary matokia koa hianareo fokonolona : f izay fanompoan' andriana hatao na inona na inona, matokia hianareo f' atao nay tsy latsaka, fa manana namana hianareo manana anay, » hoy izy.  Ary ny ankizy alefa,dia manangana ny tompo ny ho žana' ny handova azy: « Na firy ny zanak' ay, hoy izy: raha manan-droa izahay, dia fahatelo ny izy ; raha manantelo izahay, dia fahefa' ny izy    na firy na firy ny zaza dia isa ny zaza izy. »  Dia miteny ny fokonolona : « Dia tsara izany, aza mianiho vintana hianareo  » Dia vita, dia mizara ny orimbato ny vahoaka; ary ny hasinandriana dia lasan' izay lehibe eo home' ny ny andriana.  Ary tsy misy rano itsiofandrano azy amy ny izany, fa ny hasinandriana sy ny orimbato ny vahoaka no fananarany ny tsiodrano : fa efa voa tsiodrano tokoa ley olona ho ambaniandro.

  Ary ny amy ny ranomasina an-tandro-potsy, dia tsy tapaka io rano io amy ny mpitahiry sampy ; ary fomba fanao ny mpitahiry sampy: dia afafy ny ny vahoaka manatona ao, na ny hankany an-tafika, na ny marary izao aretina rehetra izao, na ny tsy marary aza, na ny hiterahana &amp;...    Raha mangata-tsiodrano amy ny mpitahiry sampy ny olona, dia mitondra fitoventy sy voamena sy akoholahimena izy, ary hoy izy : « Mangataka tsiodrano izahay. »  Ary hoy ny mpitahiry sampy: « Efa tsara sikidy hianareo !&quot;  Ary miteny iretsy : « Eny tompo ko, tsara ny sikidy nay, aşai' ny mila tsiodrano amy ny sampy izahay  » Dia miteny ny mpitahiry sampy: « Rahefa tsara -ny sikidy nareo dia ome' ny tsiodrano hianareo, dia hahasoa anareo hahatsara anareo, hahazoam-bola hahazoam-pananana  » Ary dia avoaky ny mpitahiry sampy ny rano an-tandro-potsy, dia asai ny sotroina, dia afafy ny ny mangataka, ary manao hoe: « Masina hianao andriamanitra .» 

Ary indray raha mivoaka ny andriana, dia mivoaka ny sampy eo aloha ny andriana, dia mitondra rano an-tandro-potsy ny mpitahiry sampy: hanafana' ny ny lalambe, (indrindra ka izany hita rano lehibe dia afanana,) sy ny vahoaka, sy ny hanin-ko hanina, sy ny rano ho sotroina &amp;... dia anafana' ny ny zavatrandriana rehetra.

  Ary raha velona ny mpinona, dia ampandroina amy ny rano an-tandro-potsy sy ny tsiriry sy ny ahibita.  Dia ampandroina na ho alatsinainy na ho alarobia, andro mahery ny alatsinainy ary ny alarobia tsy miverina  Dia entina ny  rano an-tandro potsy, dia asiana tsiriry sy ahibita: dia afafy amy ny tena ny avy ninona, sy amy ny ialambe ; dia mandeha miakatra amy ny vohitra izy, dia arahabainy ny olona hoe: «Arahaba nomen' Andriarmanitra ny hitsy ny  » - Dia mamaly izy hoe : « Tsy hery fa hitsy y: fa raha zavatra tsy nanànana, raha alaina mora foana .»  Ary izy mitondra vonimboahirana atao ny hoe vony tsy azo n' afo, tohiziny ny tsontsoraka, famantarana ny mpinona; dia ihirana hoe: 

               E tonga e tonga!

                      Ny soa tsy mandaingia

                    E faly e ravo !

          Ny soa tsy mandaingia.

Dia amonoana omby hialan-doza : dia zaraina amy ny vahoaka ny ila n' omby, ary ny ila ny dia andoavan' olona vola atao hoe ty enti' nay mampandro azy, hoy ny olona mandoa ; dia homen-kena amy ny il' omby izay mandoa vola rehetra ; ary ny vodihena, amy ny andriandahy manozon-doha.  Ary ny hevitry ny anaovana ny rano an-tandro-potsy: dia entina mampandro azy fa naleha ny loza sy ny antambo, dia ampandroana azy, sy isoronana ny tsiriry sy ny ahibita ny tena ny rehetra. Ary ny hena atao hoe henandoza, ny mpiompy sampy sy ny andriana tsy mba homan' azy fa henandoza.

  Ary raha be ny aretina dia alainy Andrianamanjaka ny mpitahiry sampy rehetra: « lzao no anala' ko anareo: be ity ny aretina ka angony ny vahoaka ko ka afano  Fa ny fitahirizana ny sampy, anareo; kandrefa izaho no tompo ny, ka entina hahasoa ny fanjaka' ko ny sampy masina rehetra, ka afano ny vahoaka ko.  Angony amy ny isam-pirenena izao Merina 6 toko izao, ka tetezo, afano avokoa ny vahoaka ko; fa izaho tsy manam-bola be ome' ko ny ambaniandro, fa ny hevitra sy ny fanahy ko sy ny hery n' andriamanitra no enti ko hitsabo ny ambanilanitra.  Ka lazao ny ambaniandro izay fomba fanaova' nareo ny sampy, fandrao tsy mahafady ny fady ny lazai nareo ny ambaniandro, ka mainkia ho be marary ny olona, raha tsy voalaza nareo tsara ny fady ny tsy atao sy ny zavatra tsy hanina. »

Dia mandeha ny mpicahiry sampy rehetra.  Dia samy manafana amy ny isam pahenina, afànana amy ny rano masina an-tandro-potsy ny vahoaka. Ary ny sampy rehetra samy manana ny andro ny tia' ny anafanana ny vahoaka, fa tsy dia indray andro afanana tsy akory ny ambaniandro, fa samy manana ny andro tia' ny ny sampy rehetra.

  Ary nony voa afana ny vahoaka, dia manafana ny rano rehetra izy sy ny fantsakàna ny vahoaka : « Ary dia izao no lazai&quot; nay amy nareo: voa afana izay hianareo sy ny rano rehetra koa ny fantsakàna, aza vetavetaina : fandrao hianareo mpantsàka manavetaveta ny rano, fa efa nafanany ny sampy n' andriana ny rano, koa tandremo tsara fandrao manimba ny vahoaka raha otafady ny rano.» 

Ary nony voa kabary ny vahoaka, ary efa voa laza ny zavatra tsy atao sy ny zavatra tsy hanina, fa ny tongolo tsy hanina aloha tapa-bolana, sy ny hena ratsy, sy ny henan-doza ampakarana ny mpinona : « lzao no tsy hanina, ka lazaina amy nareo vahoaka.   Ary voa laza izao ny fady ny tsy hani nareo vahoaka ; ta tsy mandeha sitra-po izahay, fa navoaky ny mpanjaka anafana' nay anareo ambaniandro, ary dia hody izahay hilaza amy ny Andriamanjaka. »

Ary nony tonga aty amy ny Andriamanjaka, dia milaza ny nanafanana ny vahoaka izy mpitondra sampy rehetra: « Trarantitra hianao...  Dia voa afana ny vahoaka koa milaza amy nao izahay, Tompo ko »- Ary dia mankasitraka ny andriana: « Dia sitra' ko ary teli ko hianareo mpitahiry sampy rehetra.  Ary dia manasina ny sampy rehetra aho ome ko voahangimivady isany sampy, sy volahidivavamivady, sy ombimitrongiany isany sampy .Ary dia modia hianareo. Raha tonga amy nareo hianareo, dia amboary amy ny fanamboaran' azy ny sampy '»

Raha be ny aretina, aretina na inona na inona, dia avoaka hanafana to izany ny sampy rehetra, f' izao no fomba fanao amy ny fanjakana; azy ny vahoaka  fa izy nahavoriana ny tany amim-panjakana sy nahavitany any Merina avoaky ny Andriamanjaka izy hitsioodrano hahamboatra ny ambaniandro.

Ary ny maha-ranomasina ny rano an-tandro-potsy : dia atao amy ny tandropotsy ny rano, dia asiana fanazava (hazo izany), sy tongarivo mivady (vakana), sy vakantsileondoza mivady, sy vakamiarina mivady, sy ny sampy : alona ao izy rehetra amy ny rano an-tandropotsy, dia izao no anafânana ny zavatra  afanana rehetra.  Ary fanao ny mpitahiry sampy: dia ny ahibita sy ny tsiriry no aroboka amy ny rano an-tandropotsy, dia afafy ny izay afanana rehetra.

== IV.  NY AMY NY AMBOHITRABIBY SY ANDRIANAVALONDAMBOZAFY. ==
  Ny amy ny Andrianavalondambozafy (zafy n' Andriamasinavalona,) tsy nanjaka izy, fa lasan' Andriantsimitoviaminandriana ny fanjakana any Ambohitrabiby.  Fa tsy nesorin' Andriambelomasina amy ny vodivona Andrianavalondambo, fa napetra' ny amy ny fahadimy ny Mandiavato ; ary ny zana' ny Andrianavalondambo, nandimby azy nitondra ny ampahadimy ny Mandiavato : dia Ambohimandroso, dia Ankazobe, dia Ambodiala, dia Ambohimahavelona, dia Ambohimiadana, dia Andranovelona, ary Ambohidralambo ny ila ny; zay no itoeran' Andrianavalondambo sy ny nama' ny.

  Ary Andrianavalondambozafy niteraka: an' Andrianavalonjokiny, sy Andriana valonjandriny, sy Faralahimbao.  Any Andranovelona avaratr' Ambohitrabiby ao atsinanany Baka ny itoera' ay izy 3 lahy.  Ary izy 3 lahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  SOA NATAO NY 1ZY 3, LAHY (tamy ny Andrianampoinimerina, fa mbola nanjaka tao Ambohimanga Andrianjafy, dia nanatona andRamboasalama izy 3 lahy, dia nanome toky azy.  Ary dia nirahin-dRamboasalama izy 3 lahy: « Ampanekeo i Zafinandriamamy, dia mampandry tsara any Mandiavato, hoy Ramboasalama, fa vodivona ipetraha' nareo  » Ary dia nạmpaneky any Zafinandriamamy izy 3 lahy, ary dia nampandri' ay tsara i Mandiavato.  Ary nony efa naneky ireo, dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy, nanao hoe: «Dia mandry Mandiavato sy maneky Zafinandriamamy, k' izay andro hisehoa' nao amy ny  » Ary hoy Ramboasala ma: « Izaho hilaza amy nareo ny andro iavia' ko amy nareo; ataovy tsara ny raharaha nareo. »  Ary nony nahare izao Andrianjafy, dia tezitra izy nanao hoe: « Raha izy 3 lahy ireo sy ny vady ny aman-jana' ny, ho tetehi' ko ambany ny zaza am-bohoka.»  Ary dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy : « Tahak' izao no teny n' Andrianjafy ka milaza amy nao izahay.  Ary dia niteny Ramboasalama : « Dia toky no ome' ko anareo, hoy izy, hatao ko maty andro velona alina hianareo ; ary dia indro ho avy amy nareo aho, fa ataovy tsara izay hahatana' nareo ay ai' nareo. » Ary dia nanao lavaka lehibe izy 3 lahy téo an-tanàna (Andranovelona) itoera' ny : raha antoandro niery an' Andrianjafy, fa tadiavi ny ho vonoina.  

Ary dia naniraka Ramboasalama tamy ny izy 3 lahy : « Dia ho avy aho amy ny alakamisy, fa dia ataovy vory ny olona » hoy izy.  Ary dia tonga Ramboasalama tamy ny andro alakamisy.  Ary dia no vori ny izy 3 lahy ny tao atsinanan' Andranovelona amy ny lohasaha, Mandiavato sy Zafinandriamamy ; dia tonga Ramboasalama tao fa vory ny olona.  Ary dia nitaingina ambony vato Ramboasalama, ary dia nanome toky ny vahoaka, Mandiavato sy Zafinandriamamy: « Matokia hianareo, hoy izy.  Ary indreo kosa izy 3 lahy, fa re ko ny teny ny kiaky Andrianjafy, ka ny amy ny izy 3 lahy tadiavina ho vonoina : ka atao ko maty andro ka velona alina.  Ary ity vato ity, Ambato-nanjakana no atao ko anarana  » Dia nanome toky ny vahoaka : «Dia toky no ome' nay anao, Ramboasalama, raha manao izany hianao  »

Ary izy 3 lahy rahefa nanjaka Ramboasalama, dia tsy nova' ny amy ny vodivona itoerana.

Ary dia nirahina indray izy 3 lahy tato aoriana nirahin' Andrianampoinimerina tary amy ny Valonjatolahy any avaratra : « Mandehana hianareo mitarika ny vahoaka mankany Anosivola, dia any Antoby &amp;, manao izay hahatsara ny any, ipetraha' nareo: izay vita nareo dia anareo; ny andro alarobia mifoha alakamisy, no hahatongava' nareo any : k'izay vita nareo amy ny zao, dia ariareo ; ary izay lehilahy tsy tonga any amy ny alarobia mifoha alakamisy, dia tsy mba manana, izay tsy tonga amy ny izay  » Ary izany no nanana' ny Mandiavato ny tany avaratra any amy ny Valonjatolahy.  Izao no valy soa nataon' Andrianampoinimerina tamy ny izy 3 lahy sy ny nama' ny sy Mandiavato.  Tao Antoby no nipetrahany ny izy 3 lahy, vodivona nomen' Andrianampoinimerina azy, lovany ny zana' ny.  Ary nony efa nandry tsara ny tany, dia ny zana' ny izy 3 lahy napetra' ny tany, ary izy 3 lahy niakatrå taty tamy ny Andrianampoinimerina.  Ary izao no nanana' ny tany any indray. 

Samy niteraka izy 3 lahy.

Ary zanaky Faralahimbao : Rainirahety, dia Rabelosy, dia Andriambaventy dia Rafaralahimahiny ; ary ny zana' ny vavy: Ranavalonjafy, dia Rafaravaviralandy.  Ireo no zana' ny.  Ary Ranavalonjafy sy Rafaravavilandy saikia nalain' Andrianampoinimerina ho vady, fa natao ny olona hoe maditra izy ireo  Ary dia nanambady an' Andriamboavolaniray Ranavalonjafy, tato Ambatovory atsinanana sy teo Ambohijanaka  Ary Rafaravavilandy nanambady andRabetsira zanak' Andriamparana tao Anosiarivo sy any amy ny Tantsaha.  Ary Ranavalonjafy tsy niteraka, ary Ratsimifanto zanak' anabavy ny natsanga' ny ho zana' ny.  Ary Rafaravavilandy niteraka : an-dRatsimifanto, sy Rakotovao, sy Raleimahery.

== LOHARANO ==
1-https://fr.scribd.com/document/736450548/Tantaran-Ny-Andriana-Tome-1

2-https://books.google.mg/books/about/Tantara_ny_Andriana_eto_Madagascar_Histo.html?hl=fr&amp;id=O5FrdLm5pt8C&amp;redir_esc=y</text>
      <sha1>g0g1gadvo0lpa6k2xjlgcytqr0kl1oh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1147136</id>
      <parentid>1147135</parentid>
      <timestamp>2026-07-08T07:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Mihaino</username>
        <id>35843</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1147136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146168" sha1="r35prdmm56x9vdmqv0mx62jham5geit" xml:space="preserve">== '''PERIODE FAHAROA''' ==
[[Sary:Andrianampoinimerina.jpg|vignette|Andrianampoinilerina]]

== HATR'AMY NY ANDRIAMASINAVALONA NAHAVITA ANY MERINA EFA-TOKO, KA HATR'AMY NY  ANDRIANAMPOINIMERINA NAHAVITA IZAO MERINA ENIN-TOKO IZAO .                                   ==

=== FIZARANA I ===

==== NY NANJAKANY IZY 4 DAHY ZANAK'ANDRIAMASINAVALONA SY IZY 4 DAHY ZAFY NY &amp;, AMBARA-PAHAVY N'ANDRIANAMPOINIMERINA. ====

== TOKO I. ==
'''NY NANJAKANY IZY EFA-DAHY ZANAK'AMDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO.'''

     [[Andriantsimitoviaminandriandrazaka|Andriatsimitoviaminandriandrazaka]] teo [[Ambohimanga Rova|Ambohimanga]].

    [[Andrianjakanavalomandimby]] teo Antananarivo.

   [[Andriantomponimerina]] teo Ambohitratrimo.

   [[Andrianavalonimerina]] teo Ambohitrabiby.

   Tsarovy ny kabary natao n[[Andriamasinavalona|'Andriamasonavalona]] teo Andohalo sy ny nametrahan'ny zana'ny 4 dahy amy ny Merina 4 toko.

    Ka hoy Andriamasinavalona:

   &quot; Izany no ambara ko amy nareo, [[Merina]] : Fa hahatoko any Merina, nefa vodivona itoerany Zaza izany Zara-taiza fa tsy andriana.

   &quot; Indro [[Andriantsimitoviaminandriandrazaka|Andriatsimitoviaminandriandrazaka]] [[tera-dRatompoindroandriana]] : ome'ko an'Ambohimanga no mitoetra amy ny [[Tsimadiloavaradrano]], sy i Lafy mitoetra amy ny [[Tsimiamboholahy]], sy Ambatomanoina mitoetra amy ny Volaniray, sy i Fandàna, sy [[Ambohimanambola]], sy [[Merinkasinina]], sy Hiaramy, sy Ambohipeno, sy Ambohijoky, sy Ambohidanerana : izao no an'Andriantsimitoviamianandriandrazaka.

    &quot; Ary indro kosa [[Andrianjakanavalomandimby]] tera-[[Ramananimerina|dRamananimerina]]: ome'ko an'Ambohitraina, sy Ambohiborona, sy Vakinamboànana, sy Antanamalaza : dia i Merinatsimo rehetra.

    &quot; Ary indro kosa [[Andriantomponimerina]] tera-dRamananandrianjaka : ome'ko an'Ambohitratrimo, sy Ambohimanaha 3 vohitra, sy Ambohitrinimanjaka, sy Ambohimanoa, sy Ampananina : dia Marovatana rehetra.

    &quot; Ary indro kosa Andrianavalonimerina tera-dRasolomananambonitany : ome'ko an'Ambohitrabiby, sy Amboatany, mitoetra amy ny Avarabohitra.

    &quot; Ary izaho kosa, hoy Andriambonimena zanak'anabavy ko eo Alasora: zanak'areo efa-dahy io, mandimby anareo, na hiady aza hianareo. Ny zaza-lahi-fotsy avy amy ny alahamadi-ntany, io no ome'ko any am-parany: andrian-tokany i Merina amy ny io,&quot; hoy izy.

     Ka samy ho tantaraina ny azy efa-dahy sy ny amy ny zana'ny &amp;, fa indrindra ny amy ny io zaza lahi-fotsy io avy amy ny alahamadintany io, nomen'Andriamasinavalona  ny any am-parany: f'izy io no [[Andrianampoinimerina]].

== I. ANDRIATSIMITOVIAMINANDRIANDRAZAKA TEO AMBOHIMANGA ==
    '''NY NAHAZOAN'ANDRIAMASINAVALONA AN'AMBOHIMANGA HAMETRAHA'NY NY ZANA'NY IRAY EO; ANDRIAMBORONA SY AMPANARIFITO, OLONA VOALOHANY ANY AMBOHITRAKANGA (AMBOHIMANGA).''' 

Ny olona voalohany tao Ambohimanga, hono, dia Andriamborona. Eny Antananarivo, hono, Andriamasinavalona ; dia nitsinjo izy nony harivariva ny andro, dia nahatsinjo afo mangirangirana teo nahagaga fa mbola [[Andriamborona]] hiany no olona tao Ambohimanga. Dia nanontany [[Andriamasinavalona]] nanao hoe: &quot; Afo inona re io mangirangirana ao Tsimadilo e?&quot; Fa i Tsimadilo no anarany ny tany fahiny. Dia nampaniraka olona Andriamasinavalona hanontany io afo io. Dia nahita an'Andriamborona mikapa hazo ny olona nirahin'Andriamasinavalona ; ary koa dia nahita ny tanàna fa tsara izy. Dia nanontany hoe: &quot;Fahavalo hianao sa fomba&quot; ? &quot; Tsy fahavalo fa fomba,&quot; hoe Andriaamborona. Dia nandeha ireo iraka nilaza tamy n'Andriamasonavalona, dia hoy hoy izy: &quot;Andriamborona no mikapa ny hazo, Tompo ko, sady tsara loatra ny tanàna, ka tsy fahavalo, fa fomba aho,&quot; hoy izy. Ka hoy Andriamasinavalona tamy n'Andriamborona: &quot; Aoka lahy! Mba hiara-monina isika, mba hametraha'ko zaza iray eto?&quot; Fa nanana zanaka efa-dahy hampanjakaina Andriamasinavalona. Dia nanaiky Andriamborona.

   Dia napetra' ny Andriamasinavalona teo [[Andriantsimitoviaminandriana]]. Dia tao Mahazaza an-joro ny andrefan'Ambohimanga ; dia izany no nanaovana ny anaran-tany ao hoe Mahazaza : satria mbola kely Andriatsimitoviaminandriana no napetra' ny tao.

    Dia nifindra tao Ambohimirary kosa Andriamborona, fa nalain'Andriatsimitoviaminandriana ny trano ny itoerany tao Mahazaza. Kanefa rehefa hita fa tsara indray ny tao Ambohimirary atsimo n'Ambatorangotina, dia nalain'Andriamasinavalona indray. Dia niakatra indray Andriaamborona ao Bevato.

Ary nony hita n'Andriamasinavalona indray, fa avo io tokotany io fa tsara, dia nalai'ny indray, ka hoy izy tamy n'Andriamborona: &quot;Hita ko fa manan'anaka : dia esori'ko eto ialahy, ka apetra'ko etsy Lohasaha, dia alevi'ko eo hiany,&quot; hoy izy. Dia nomen' Andriamasinavalona azy ny tany tao Lohasaha.

Ary nony indray andro, hono, Andriamasinavalona nandehandeha namangy ireo zana'ny 4 dahy. Koa avy teny Ambohitratrimo andrefana izy ka hankao Ambohimanga, fa ao Ambohimanga Andriantsimitoviaminandriana. Koa nandalo tao an-keniheny andrefan'Ambohimanga Andriamasinavalona, koa sendra nijery ny tanàna ao Ambohimanga, koa voa tsindro' ny harefo, hono, ny maso ny, ka hoy hono izy: &quot; Andre! Lehilahy tokoa izany lehilahy ao Ambohimanga izany ! fa mahatondro maso ahy : izy no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, &quot;fa mahatondro maso ahy.&quot; Fa voa tondro maso ny harefo ny maso ny. Dia maty Andriamasinavalona, dia nanjaka izy efa-dahy fa samy nomena fanjakana amy ny itoerany izy efa-dahy, koa niady izy efa-dahy, fa Andriatsimitoviaminandriana hiany no nahery: satria izy hiany no natao ny ray ny hoe: Izy hiany no hanjaka tokana amy ny ity tany ity, fa nahatondro maso ahy izy, fony ray ny voa tondro'ny harefo ny maso ny.

Ary Andriamborona milevina ao Andranomboahangy, ao ny fasa'ny. Ary rahefa ho faty, hoy hono izy: &quot;Raha maty aho lahy, dia ataovy mitsipaka miakandrefana : mba hitsipaka any Marovatana, fa maditra loatra izy ireo, hoy.

Ary raha manapoaka tafondro mba ataovy miankandrefana ny vava ny : mba hivalana amy Marovatana : raha olona iray amy ny Marovatana no maty, dia faly aho sy ny tamingia'ko sy ny fara'ko : fa maditra loatra Marovatana.&quot;

       Ary ny tamingiana sy ny fara n'Andriamborona dia eo Ambohimanga sy eny Manohisoa no itomboa'ny .

Andriamborona sy Ampanarifito, avy any Mamo ny ihiavian'nay. Havanandriana izy 2 lahy. &quot;Avy any Mamo no ihiavian'nay; hoy ny aty Ambohiniarenana, nanatona ny Andriana att Ambohimanga ny terak'Ampanarifito tany Mamo, Andriana nanjaka tany Mamo Ampanarifito ,hono, ary Andriamborona anadahin-dreny n'Ampanarifito : ny naterak'iny, tonga aty, ka mpihavana natao hoe Andriamborona sy Ampanarifito no anaram-pirenena; any Ambohiniarenana ny terak'Ampanarifito, any Andranomboahangy ny terak'Andriamborona. Izahay Andriana tany Mamo, ary tonga aty hova: k'izahay no hova: mamy ny Andriana tompoina,&quot; hoy Rangahy R...

Tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, tonga aty Ambohimanga, hono, ireo havanandriana avy any Mamo. Ary hoy ny Andriana aty Merina: &quot;Hava'ko hianareo, tsy hanetry anareo. Ary hoy izy ireo: Tsy mety hiany izahay, fa hiharo amy Tsimadilo, hiharo vady hiharo zanaka, ihinana'nao tongoa mihonkona. Raha tsy mety hianareo, hoy ny Andriana tompoina, mankanesa amy ny hava'ko ery Ambohitrinianiandriana ( Zanakambony no ao), amy ny hava'ko eny ; izay te hankany tsy mahavery vady, tsy mahavery zanaka, tsy manary anareo : fa findrafo'ko, f'andriana hianareo. &quot; Dia niainga ny sasany, ary ny sasany dia nilatsaka ho folovohitra fa hoy izy: &quot;Mamy nay ny Andriana tompoina ; ary aleo nay ho hova manan-karena, to'izay havanandriana malahelo.&quot; Ny nankany Ambohitrinianiandriana, na ny maty taty dia nongaha'ny nenti'ny manaraka azy. Ary sisa ny Ampanarifito eto, hoy Rangahy R., dia telo lahy; very tsy taza'nay ny anara'ny, fa ny isa ny izy 3 lahy no taza'nay; dia no teloiny ny tanindrazana ihinanan-kanina, entina manasina ny Andriana tompoina.

Ary nony tato aoriana, [[Rabefiraisana]] sy [[Ratendromboahangy]]  sy [[Rabetsimandrobaka]], izy telo lahy nalaza tamy ny [[Andrianampoinimerina]], ka [[Ampanarifito]] izy 3 lahy.

Ary any Mamo, namany ny eto Ambohiniarenana: ny Mamolakazo, ny Valalafotsy, anaty Vakinombofotsy; izy ireo taranaky ny Ampanarifito tahaky ny eto Ambohiniarenana, ary izy any Mamo mbola mahazo Tsara va tompo ko e!

Ary hoy Rangahy R., zanakandriamborona, nahatratra an'Andrianampoinimerina. Andriamboromanga andriana any Andavakisakay atsinanany Manerinerina, niteraka: andRamasoandrobe sy Andriamirosobe; ao Andavakisakay no milevina Andriamboromanga. Ary Ramasoandrobe sy Andriamisorobe nankaty Mamo ka nitondra fanjakana teo Amboniriana andrefan'Ambatovely, ary ao Ambohimamorohotra no milevina izy 2 lahy. Ary Ramasoandrobe vadinRatompobe niteraka an'Andriamborona &amp;: &quot;Andriamboromanga alai'ko anarana ho anao, atao ko Andriamborona, kosa hianao,&quot; hoy ray ny. Ary Ampanarifito zanak'anabavy n'Andriamborona, eo Amboniriana no nitoetra.

Ary Andriamborona zana-dRamasoandrobe nianavaratra nankany Tarao atsimo andrefany Vohilena, ary Ampanarifito nanaraka azy hiany sy Ratompobe reny n'Andriamborona.  Ary rahefa tao izy, dia tsy tamàna, dia nankaty Mokamo avaratry Langàna  Ary rahefa mby teo Mokamo dia nitsangantsangana atsy Langàna,  ary dia nahita an' Ambohimanga, dia nankany Ambohimanga.   

  Ala daholo Ambohimanga, tsy nisy olona, f' izy hiany no olona tonga tao sy ny vady ny, sy Ratompobe reny ny, sy Ampanarifito.  Dia nanketsy Ambatomiantendro, ka nanangana afo nony alina ny andro; ary dia teto Ambohimanga no nonina izy 4 mianaka.  Mahandrihono nonena' ny voalohany, Ambohitrakanga ny anarany taloha: nahita akanga betsaka taty Andrianborona, ka nataony Ambobitrakanga ny anarany ny tanana. Dia nidina kosa Ampanarifito nanketo Ambohiniarenana, samy nifidy izay tia'ny ilevenana; samy fonenana iray hiany dia eto Ambohimanga, ary ny ilevenana dia samy manana ny azy 

Ary niteraka Andriamborona niteraka 4 dahy: Rasambainarivo sy Rafodimena sy Ratrimomanalinambohimanga sy Rasoja ; eto Ambohimanga no milevina izy 4 dahy sy Andriamborona sy Ratompobe sy ny zanaky izy 4 dahy.

  Rasambainarivo niteraka : an' Andrianjakavazantany sy Andrianjakafotsy  roa lahy, tsy fantatra ny vavy .

Rafodimena niteraka: andRafahitrarivo sy Rafahitra zandriny.

Ratrimomanalina niteraka : an' Andriampidasiana sy Rabeankaririana .

Rasoja niteraka : andRatrimofamay sy Raleifohy.

       Ary Andrianjakavazantany niteraka : andRasalamabemaso sy Ratompoina  Ary Rafahitrarivo niteraka : andRamaroandraina sy Andrianamboalahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinmerina.  Andriampidasiana niteraka : andRainitsitsaroana sy Ralambotsimandry.  Ratrimofamay niteraka : andRabemanana sy Ratsimilasy mianadahy, vavi-lahy Ratsimilasy ; ny nahavavilahy azy, tiandray ny: «Dia atao ko miara-manana hianareo mianadahy, misasaka izao lova fanjakana iombonana izao  na an-tsaha na an-tanàna, izao andidia ko azy, » hoy ray ny.

'''DIMY LAHY ARY VALO VAVY NO ZANAK’ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA'''.   

Ny nanjakan' Andriantsimitoviaminandriandrazaka vadindRampananam-bonitany teo Ambohimanga, niteraka : 

an' Andriamohara - any Alasora, no nanoa ; 

sy Andriambelomasina - any Ambohimanga no nanjaka ;

sy Andriantoarano - any Alasora

sy Ramisamanjaka any Anosiarivo ; 

sy Andriampalimanana any Tsirangaina ; 

Ary Randriamizaza sy Rahisatra sy Rahira &amp;  fa valo vavy kosa (ka ny dimy tsy fantatra) no zana ny.

Ary Rakotomavo no anaran' Andriambelomasina, fony izy tsy mbola nanjaka; ka teny Androibe izy roa lahy no nitoetra  Ka hoy Andriantsimitoviaminandriandra zaka : «Rafotsy o  miantso andRampananambonitany, efa lehibe isika; fa andeha halaina ny zana' tsika Andriamohara sy Rakotomavo, hizaha izay handimby ahy .» 

Dia naniraka olona Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa lahy any Androibe, ka hoy izy « Mandehana hianareo, ka alao Andriamohara, sy Rakotomavo, ka jereo tsara izay fidi ny ao an-trano raha miditra izy, ka izay mitsangana amy ny andry afovoany, dia tantaro tsara  »  

Nony tonga ny iraka nanontaniany ny olona hoe: « Avy aiza hianareo  » Dia namaly ireo iraka nanao hoe: « Avy any Ambohimanga izahay  »- Ka hoy ny ao an-trano : &quot;Haninona hianareo?  » -Ka hoy ny iraka : « Haka ny ankizilahy madinika izahay.&gt;&gt;  Ary namaly ny ao an-trano nanao hoe: « Tsy ome' nay ny zanak'ay.  »  

Ary nony avy izy roa lahy avy any an-tsaha, dia niditra izy roa lahy ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoany.

  Dia lasa ny iraka mianavaratra milaza hoe: &quot;Tsy ome ny hono, ny zana ny&quot;

- Ary manontany ny Andriana manao hoe: Iza no teo amy ny andry afovoany izy roa lahy  » – Dia namaly ny iraka nanao hoe: &quot;I Kotomavo no teo, Tompo ko.&quot;

Ary hoy ny Andriana : &quot;Tsy ome ny tokoa, fa andeha angalaro, ka itondrao vari-amandronono sy akondro, ka mitondra hianareo lakana, ka raha hita nareo, jonoy : omeo ireo hanina ireo ho tamàna, ka aza mbola entina, fa avela hilaza amy ny vaventy hanao hoe_ misy olona tsy fantatr'ay manome akondro sy vari-amandronono anay_ hamoiza'ny maromaro&quot;.

Nony nandeha kosa ny iraka nandeha tan-dakana, indreto ny ankizy milalao eto atsinanana tanàna eto amoron-drano, dia manatona,dia miantso manao hoe: &quot;Avia ange hianareo rankizy&quot; Dia manatona ny ankizy, ka hoy ireto iraka: &quot;Zanak' iza moa hianareo no milalao maromaro&quot; (fa be ny ankizy miara-milalao amy ny eo )- Ka hoy kosa iley olon-dehibe: &quot;Voangory&quot; Ka tezitra ny ankizy manao hoe: &quot;Rangorinimerina no voangory &quot; Ka hoy kosa indray ireto olon-dehibe: Aiza moa izany Rangorinimerina&quot; Ka hoy ny ankizy : &quot; Asa nareo&quot; (kanjo reny ny no Rangorinimerina)  Dia miteny indray ireto olon-dehibe manao hoe: Dia &quot;Avia hianareo hifanakalo: izahay manana valalafohy hampifanakalozina  ome' ny ny ankizy, dia homana  Ka hoy kosa ny ankizy : « Ny anay ho enti' nay mody &quot; Dia manontany hoe: &quot;Avy aiza moa hianareo ireo ralehilahy &quot;- Dia mamaly iley lehilahy lehibe manao hoe : &quot;Mpamovo izahay sy mpanjono &quot; - Nony efa homana ny ankizy, hoy ireto olon-dehibe: &quot;Avia indray hianareo rahampitso&quot; -Eny, hoy ny ankizy  Nony mody ny ankizy milaza amy ny vaventy manao hoe: »Manana sakaiza mitondra vari-amindronono sy akondro ho anay, mitondra lakana  » Ka hoy ny vaventy: « Aok' itsy fandrao hangalari' ny hianareo ka very   Ka mamaly ny ankizy manao hoe: &quot; Raha avela ho very!&quot; Dia azondreny ny vinany hoe: &quot;Ny hiavia' ny, avaratra, manko&quot; Nony jonoina to izany hiany mandrakariva, no fotoanina hariva ny ankizy. Nony avy dia nindaosina amy ny lakana, ka eto Namehana vao nenti ny am-babena, ka manontany ny ankizy manao hoe: &quot;Ho enti' nareo aiza moa izahay?&quot; _Ka hoy ny mpitondra: &quot;Angalari'nay ho enti'nay etsy anaty ala avaratr'etsy.&quot;  Ambohimanga no ley ala avaratra.

  Dia nentiny ny iraka izy roa lahy teo Ambohimanga.

  Tsimiamboholahy 4 dahy, ary Andriand ranando 3 lahy, no iraka nirahin' Andriantsimitoviaminandriandrazaka haka azy roa laby tany Androibe  Andriantefana sy Andrianato sy Andriaminovola ary Andriamanazary:  ireo efatra no Tsimiamboholahy; ary Rabibifonovato sy Andriamanalinambatrintany sy Andriamanantsimitovy : Andriandranando ireo.  Ka ireo fito lahy ireo naka andRakotomavo, any Androibe; ka mbola tsy azo ny tamy ny zay.  Ary nifaneky tamy ny Andriamnpanelat ra lehibe nitaiza azy tany Androibe, ary nony avy ny taoriana, navoak' Andriampanelatra izy roa laby navoaky ny tamy ny lakana teo Fenoarivo; dia nahazo any andrefan' Anosikely, dia nahazo ny atsimon' Ambohitrinimanjaka, dia nitsatoka tery Ambodifasana andrefany Namehana.  Ary nony hiakatra any Lafy izy, ny andro niakara ny nanaovany iny vavahady avaratra iny an-tanàna i Lafy, vao Izay nianavarat ra hankany Ambohimanga  .

MISY FILAZA HAFA KOSA IZANY, FA TSY NITERAKA ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA: FA NY ZANA-DRANGORINIMERINA ANABAVY NY NALAI' NY HAMPANJAKAINA.  Ary Rampananambonitany vady n' Andriantsimitoviaminandriana. tsy niteraka , hoy ny fitantara hafa kosa, fa Rangorinimerina no niteraka azy 5 lahy sy izy 8 vavy; dia ny zana-dRangorinimerina nalai&quot; Adriantsimitoviaminandriana ho zana' ny fa tsy niteraka izy, koa ny zanak' anabavy ny nalai'ny ho zana' ny hampanjakaina.

Teo Ambohitrontsy andrefan' Androbe no nitoetra Rangorınımerina sy ny zana' ny 5 lahy, dia nanao hevitra Andriantsimitoviaminandriana: « Angalao zaza amy ny Rangorinimerina aho, hoy izy; ento ny voasary, sy ny hena, sy ny tantely, sy ny vari-amin-dronono ary ny tehina; ary jereo tsara izay fidiny ny zaza raha miditra izy; ary izay mandray ny tehina ka mitsangana amy ny andry afovoana dia fantaro tsara, » hoy ny Andriana montsy ny olona nirahina.  Dia nandeha ny iraka.

Ary nony avy izy 5 lahy, avy any an-tsaha, dia niditra izy 5 lahy: ka Rakotomavo no nitsangana amy ny andry afovoana, dia noraisi' ny ny tehina, fa tsy nety nandray ny zavatra rehetra nampitondrain' Andriana : dia ny tehina kosa no raisi' ny, dia nitsangana amy ny andry afovoana izy. Ary ny sasany dia naka ny voasary sy ny haninana rehetra nampitondrain' Andriana .

Ary niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Iza no alai ny ?»- Ary hoy ny iraka : «Tsy nahazo teny amy ny izany izahay  » Ary hoy Rangorinimerina : « Ka mandehana hianareo miverina any, milaza amy ny Andriantsimitoviaminandriana : «Tsy ome' nay raha tsy tọnonina izay asai'nao alaina.&quot;  

Dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana nanao hoe: «Tsy nomen-dreny ny izahay, raha tsy tononina izay alaina  » Dia nanontany Andriantsimitoviaminandriana: « Inona avy no fidi' ny ? » - Ary hoy ny iraka : «Dia nifarombaka tamy ny voasary sy ny hanina nampitondrai' nao raha naseho-ndreny ny zavatra nenti' nay: Io no zavatra avy any arny ny Andriantsimito viaminandriana nanpitondrai ny ho anareo, ary haka anareo izy; ka tsy tononiny ny iraka izay asai'ny alaina, na alaina avokoa hianareo, na ny iray no alaina  » Ary dia niteny ny Andriana : « lza no nandray ny tehina ka nitsangana tamy ny andry afovoany  »- Ary dia hoy ay iraka : «I Rakotomavo, hoy izy, tsy mba naka ny voasary, fa ny tehina nenti nay kosa no raisi' ny, dia nitsangana any ny andry afovoany izy  » 

Dia naverin' Andriantsimitoviaminandriana ny iraka: 

« Dia mandehàna hianareo haka andRakotomavo ; lazao amy ny Rangorinime Rakotomavo no alai' ko, » hoy izy.

  Ary nony tonga any ny iraka nilaza izao: « Dia Rakotomavo no alainy Andriana; ka asaovy anariny ny reny ny tsara, fa mbola táảnora no ho kely, k'andrao tsy mahalala ny fanompoana anaraha' ny ny Andriana  » Ary dia nanome Rangorinimerina: « Dia ento, » hoy izy  Dia nankany Ambohimanga.

  Ary faly Andriantsimitoviaminandriana raha tonga Rakotomavo : « Atao ko fiandrasan' ombalahy ity, » hoy izy  Dia niantso tamy ny Tsimahafotsy, nanova' ny anarany ny zaza: « Tonga ity Kotomavo, ka atao ko Andriambelomasina no anarana, fa natera-dRangorinimerina, » hoy izy  Modifier ANDRIAMBELOMASINA  FIZAHANA HAFA INDRAY NY MISONDRO-MAN DRY NO ATAONDRAY NY HANDIMBY AZY  Nony indray andro, nony tonga tany Ambohimanga amyn' Andriantsimitoviaminandriandrazaka ny zana' ny dimy lahy, nony alina: « Rafotsy o  hoy ny Andriana miantso andRampananambonitany, velaro ao andrefam-patana ny fandriany ny zanak' o rehetra  » .

Ka ny tsihy rindra nasai ny namelarana, ary ny tsihy herana natao nv lafika y hevitra izany : Tsihy izany, ny rindra hirindràna, ary ny herana hieràna  ( ) Ary nony efa natory izy dimy, dia hoy ny andriana: « Rafotsy o  tsofy ny afo, ka izahao hoe, izay misondro-mandry  »- Natao ny ntaolo f izay misondro-mandry, izany natao ny tsara vintana; ary ny rirambotsitra natao ratsy vintana.

Ary nony nizahana ka Andriambelomasina no nisondrotra, dia izy no hitoetra amy ny, ka dia nalain' Andriambonimena anadahindreny ny, teo Alasora kosa, Andriarnohara.

NY NAHAZOAN' ANDRIAMBELOMASINA MBOLA TSY MANJAKA, ANDRASO HERINA VADY N'ANDRIAMBOLANAMBO EO NAMEHANA, HO VADY NY NY AMY NY NAMEHANA BE VOALAVO SY BE TOMPONDRANO  Rasoherina vady n'Andriambolanambo tao Namehana, ary Andriambelomasina nitoetra tamin-dray ny teo Ambohimanga  Ary tsỷ mety hihinam-bary Andriambelomasina, ary manontany ray ny manao hoe : « Nahoana no tsy mety homam-bary ny zanak ao ?  inona no laoka tadiavi ny no tsy mety hihinam-bary izy?   hoy izy montsy andRampananambonitany vady ny. Ary hoy reny ny :« Tonga daholo ny laoka rehetra ka tsy mery hihinana izy, » -« Ary inona no tadiavi ny, » hoy ny Andriana.« Anontanio izy  ? »-Ary dia nanontany azy ny reny ny: « Inona no tadiavi'nao ?» hoy izy  - Ary hoy Andriambelomasina : « Soherina no tia' ko ho hanina.&quot;  Ary dia naniraka ny Andriana: « Andeha mankany Ambohitrabiby, » hoy izy, « mankamy ny Zanadoria, asaovy manataka landy, ka alao ny soherina ho ahy, » hoy izy. Dia nanataka landy Zanadoria, dia nampitondra 5 harona izy.  Ary nony tonga indray ny soherina, dia nahandroina: « Ahandroy amy ny hena, » hoy ny Andriana, « ataovy tsara masaka tsara, fandrao manka leo azy.» Rahefa masaka ny soherina, dia nahandroam-bary Andriambelomasina. Ary nihinana kelikely izy, dia nijanona indray nanao hoe: « Tsy tiako indray ty, » hoy izy .

Ary dia nanontany azy indray ny Andriana : «Efa nihinam-bary ? » hoy izy.  Ary namaly indray reny ny nanao hoe : « Kely foana no hani' ny, dia navela ny.&quot; Ary niteny indray ny Andriana nanao hoe: «F' inona indray no tadiavi' ny no tonga ny no tadiavina koa tsy mety hihinana indray izy ?» Ary hoy ny Andriana tamy ny vady ny : «Anontanio indray izay tia 'ny. »  Ary hoy ny vavy: « Dia hanontany azy aho .»  Ary dia nanontanian-dreny ny indray izy.  Ary hoy izy hoe: « Rasoherina no alao f'izy no vady ko, » hoy izy montsy an-dRasoherina vady n' Andriambolanambo ao Namehana . Ary niteny ny reny ny hoe: « Ataoko ahoana izany!  nome' nao loza aho!» hoy izy, « ka vady n' Andriambolanambo k' atao ahoana no fanao izany?»  Ary niteny indray Andriambelomasina : « Izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.»  - Ary dia nilaza tamy ny Andriana ny reny ny nanao hoe: « lzao indray no teny ny, Rasoherina asai' ny alaina vady n' Andriambolanambo, tsy mety hihinam-bary raha tsy izy no tonga, » hoy izy.  Ary dia niteny ny Andriana nanao hoe: « Ka atao ahoana izany, » hoy izy, « vady n' Andriana lehibe!» hoy izy.

Ary dia naka ny loholona izy hihevitra; ary nony tonga tao ny loholona amy ny Tsimahafotsy: «Izao no angala' ko anareo raiamandreny.  lzao no teny ny zanak' areo: tsy mety hihinam-bary izy, ka anontaniana izay laoka tia' ny ihinanany ny vary, ary soherina no lazai'ny, ary dia iny naniraha' ntsika teny Ambohitrabıby iny; ary nony tonga ny soherina nihinana kely dia navela ny: tsy tia' ko indräy ty, hoy izy; ary dia nanontaniana indray izay tia' ny, ary dia niteny indray izy nanao hoe: Rasoherina alao ho ahy, hoy izy, izaho tsy hihinam-bary raha tsy izy no tonga.  Izao no teny ny zanak' areo nangala' ko anareo izao, hiaraha-mihevitra, fa vady n' Andriana lehibe Rasoherina  » Ary dia niteny ny raiamandreny Tsimahafotsy nanao hoe  « Ka atao ahoana! alao hanatona anao, samy zanak'ao hiany .» 

Ary dia naniraka ny Andriana, naniraka olona dimy lahy izy nanao hoe: « Andeha mankany amy ny Andriambolanambo hianareo 5 lahy, ataovy hoe: « izao no teny n'Andriantsimitoviaminandriana mivady, lazao amy ny Andriambolanambo mivady : efa malahelo andRasoherina loatra izahay, ela izay tsy taty izy, asaovy mamangy anay izy mivady  .» 

Ary dia nisaotra Andriana Andriambolanambo nanao hoe: « Trarantitra...  , izaho 'ty mbola tsy afaka fa misy raharaha atao ko ; ka dia iny Rasoherina hamangy Andriana, raha afakampitso dia mandeha izy.» Ary dia niverina ny iraka nilaza tamy ny Andriantsimitoviaminandriana mivady nanao hoe: «Dia izao no fiteny n' Andriambolanambo : Dia iny Rasoherina ho avy afakampitso, f izaho misy raharaha atao ko, hoy Andriambolanarnbo, fa mbola tsy afaka .» Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Homàna vary ialahy fa ho avy izao Rasoherina » -« Eny, hoy izy  fa hihinam-bary aho, f'izy no tadiavi' ko .» 

Ary nony afakampıtso dia tonga Rasoherina, dia nitondra nahandro a' Andriana Rasoherina.  Dia niteny Andriambelomasina nanao hoe: « Izaho nampaka anao fa tsy ny Andriana fa vady ko hianao.» Ary niteny Rasoherina nanao hoe: «K'izaho vady n' Andriambolanambo ka no họ vady nao?» Ay dia niteny indray Rasoherina nanao hoe: « Raha tsy ny Andriana no naka ahy fa hianao, hoy izy, dia hody aho fa manambady.  Ary nahoana hianao no mamitaka, fa no tsy hianao no lazaina raha naka ahy?»  Ary tsy nahavaly izay Andriambelomasina nanao hoe: « Aiza ny voasary tany Namehana? no malaza avy any Namehana ka no tsy mitondra voasary ho an-jaza? hoy izy.» Ary dia niteny Rasoherına nanao hoe: « Nahandro n' Andriana efa nateri ko tamy ny izy mivady, ary ny voasary ho anao, hoy izy, dia izaho no voasary lehibe ho anao.»  Àry dia no tànana tsy afaka nandeha intsony, dia navela n' Andriambolanambo.

Ary Rasoherina lasan' ko vady n' Andriambelomasina, iny no tantara n' Andrianampoinimerina. Izao no fiteny ny: « Raha mbola tera-dRasoherina no manjaka, mandrak' omby amy ny zafindRalesoka : dia tsy ovana izao fitia nome' ko anareo izao.  Tsy miova Andriana: ny tera-dRasoherina no Andriana. »

Ary Randriambolanambo, vadindRamanitrandriantsimitovy niteraka : an- dRamorabe sv Rasahala... Ao Namehana no milevina Randriambolanambo.

ARY NAMEHANA da Namehana hiany no anara' ny teo aloha: fa be voalavo taloha sy be tompondrano ka nehina ny olona honina eo; ary ny olona nonina eo nehina, tsy nety nitoetra fa be voalavo sy tompondrano; koa tany nanehan' olona sy nanendren' olona fonenamboanjo amy ny teny fanekena onenany ny voanjo ny tany eo: nanokoana nanendrena Tsimiamboholahy tendrena honina eo, ka natao raharaha mekia amy ny fonenamboanjo tendriloha tsirairay, rehefa olom-boa tendry honina tsv nahazo handà  izany no nanaovana ny anarany ny tany hoe Nanehana, ary nony tato aoriana dia Namehana : tahaky fonenana natao an-kamehana hanabe tany, fa tsy nety nonina ny olona  fa natao ampanompoana vao nonina.

Ary hoy ny fitantara  -- Ramahazakafoloarivo zanak' Andriamboninolona vavy matoa niteraka: an' Andriantatindrazaka sy Andrianonanona natahotra ny tompondrano nankeny Ambohibola.

Ary nony tato aoriana tamy ny Andriamasinavalona nanjaka, Ravololondralambo zanak' anabavy ny nome' ny kosa ny nome'ny kosa any Lafy sy Namehana.   

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA TEO AMBOHIDANERANA NO NITOE RA' NY, KA AVY NANANIKA AN' AMBOHIMANGA ANDRIANJAKANAVALOMAN DIMBY.Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohidanerana no nitoerany, fa feno tafontrano mihivoka teo Ambohidanerana.  Ary Andrianjakanavalomandimby teo i Saharavina no nitoetra.  Ary hoy i Merinatsimo: « Nahoana ity ahitra an-kibo ny omby, avela hihivoka foana, fa tsy aloha ho dinihina am-bava, sao tonga tain-droroha? » - Dia nisy avy nilaza nanao hoe: « Hanihi' ny anio alina hianao, Andriantsimitoviaminandriana. » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mandehana, ley Tsimahafotsy, vonjeo ny tany Ambohimanga, fa tsy be ny tamboho.&quot;  Dia lasa nianavaratra namonjy ny tany Ambohimanga i Tsimahafotsy.

ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA MANANIKA AN’AMBOHITRABIBY, FITAKA NATAO NY MAHEREZA MIASA ISIKA MIRAHALAHY...    Ary Ambohimanga namory fiadiana, nividy basy sy vanja...ary hoy Andriantsimitoviaminandriana : « Mahereza miasa isika mirahalahy &amp;.&quot;  miantso ny rahalahy ny an'Andranavalonimerina any Ambohitrabiby. Ka natoky ny tenin' Andriantsimitoviaminandriana i Andrianavalonimerina, ka asa no natao ny: ary no tampohin' ny rahalahy ny izy, ka nony nanihi'ny i Ambohitrabiby dia lasa' ny.

  ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANIDRAZAKA NO NISEHOANY NY DIDY NY TRANO MAY  Andriantsimitoviaminandriandrazaka no nisehoany, hono, ny didy ny trano may, teo Ambohimanga.

  Raha mai-trano ka ao an-tanàna, ka na dia any an-tsaha aza, ka misy trano hatr' amy ny telo no ho miakatra, ka may : mandoa A  3 fafakototany, ary mamono omby iray ho haniny ny vahoaka nifafa kototany.

Ary raha trano iray, koa eny an-tsaha kosa, koa raha may: dia tsy mba andoavana na inona na inona. Izany no didy ny Andriana ela tamy ny trano may.  Ary ny mandoa, dia ny mai-trano; na ny vola A .3, na ny omby vonoina, dia ireo no mandoa.

Ary raha misy mai-trano akeky ny Rova, dia manasin' Andriana ny ambaniandro, sy mamangy Andriana izay mby eo, na andriambaventy, na Premier Ministre... izay manao izy avokoa: mamangy Andriana fa may Antananarivo, na ambaniandro, na miaramilä, na andriana miteny manao hoe: « Avy mamangy Andriana izahay sy manao trarantitr' Andriana sy manasin' azy, » hoy ny ambaniandro.

Ary raha misy trano may, na ny any ambony na ny aty ambany vohitra, ka misy trano eo anila ny trano may, koa ny an' olona may ka ny azy tsy mba may, ary dia tonga ny olona miarahaba azy manao hoe: « Arahaba ny niereny ny afo, ny niereny ny izay loza amanantambo.» lzany no fanao hatr'amy ny ela.

  IZY NO NIPOSAHANA: NY ORIMBATO EO FIDASIANA (ao Ambohimanga) NATAO NY HOE VATOMASINA ITAINGENAN' ANDRIANA VAO HANJAKA; SY NY ORIMBATO HOE MANGANIHANY EO AVARATR’ALAKAMISY, SY NY ORIMBATO EO ANTSAHAMASINA: ALEHA NY ANDRIANA IREO RAHA MAMORA; SY NY DIDY HOE: AMBATOMASINA (avaratr' Ambohitrandriamanjaka) NO ANGALANA RANO MASINA HAMORANA. NY AMY NY ORIMBATO SAMIHAFA: VATO MASINA TSANGAMBATO &amp;.

Raha nanjaka Andriantsimitoviaminandriana : « Ary hanao tantara aho, » hoy izy, « hanao orim-bato aho. F' hianao Ratompobe sy Andriamborona, hianareo no voalohany teto, ka hanorimbato aho sy hianao Ratompobe: atao ko famato n' Ambohimanga, atao ko tantara mandrakizay.» Dia nanorina io vato io eo Fidasiana Andriantsimitoviaminandriana sy Ratompobe; dia nasiana volatsivaky sy voahangy sy vakantsileondoza &amp;, ao ambany ny vato; dia namonoana ombivolavita ny vato, natao ny teo ny ra ny; boribory loha ny vato, iray zehy ny fahavo ny : « Ho lovàny ny zanak' o, izay avy dia mipetraka eo handova ny fanjakà' ko, » hoy Andriantsimitoviaminandriana.

  Ary Fidasiana dia nonenan' Andriamborona sy Ratompobe, tamy ny izany.  Nonina teo Ambohitrakanga (Mahandrihono) tamy ny voalohany izy mianaka, ka tonga Andriantsimitoviaminandriana, ka hoy Andriamborona: « Tonga hianao Andriantsimitoviaminandriana, trarantitra hianao! aza maròfy!  mandrosoa fanjaka na!  No soavina ho anao ny tany sy ny fanjakana : izahay hanketo Fidasiana, hianao eto ambony, izahay aty ambany. » Dia nankao Fidasiana izy mianaka; ary Andriantsimitoviaminandriana nitoetra eo Mahandrihono, ary hoy izy: « Hanorim-bato eo Fidasiana aho. » Dia nanorina vato eo izy sy Ratompobe. Ary nony nipetraka ela teo Ratompobe sy Andriamborona, dia maty Ratompobe, eo Fidasiana no milevina an-kila ny atsimo ny vato naorina.  Raha maty Ratompobe ary hoy Andriamborona : &quot;Trarantitra hianao Andriantsimitoviaminandriana, ho ery an Tenimbe izahay. » Naneky ny Andriana.  Dia nonina an-Tenimbe Andriamborona mivady, eo no milevina.

  Ary rahefa vita ny orimbato teo Fidasiana, dia nanao orimbato eo Manganihany (avaratr Alakamisy amorony ny tanimbary ambany andrefany ny lalambe) Andriantsimitoviaminandriana: « Aori ko vato eto, hoy izy, Manganihany atao ko anara' ny: hanganihany amy ny fanjakà' ko, ho lovany ny zana' ko mandrakizay, tsy mba an' olona fa ahy irery.»  Dia nasiana volatsivaky sy voahangy mivady sy vakantsileondoza ny vato, ary nasiana ny ra n' omby volavita no vonono teo.

  Ary nony avy nanorina ny vato teny Manganihany izy, dia nanorina ny ao Antsahamasina.  Ny nanorenana ny vato eo sy hazo, hazo lava raha manao hasoavana izy dia mitsangana eo hanao soratra : ary dia atsangana eo amy ny hazo ny vatan' akondro sy ny rano masina andihizana eo, ary dia manasina Andriana ny vahoaka eo.

  Raha mamora Andriantsimitoviaminandriana, any Manganıhany aloha, vao mankao Antsahamasina miandry ny cano masina eo, entiny ny velondraiamandreny avy any Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina : dia manatoa vehivavy manatoa rano; dia atao ao izay fomba famorana rehetra, afatsy ny fandidiana ny zaza ; efa no didiana raha vao teraka iray volana latsaka keły na mahery kely ; ary nony efa voa didy ny zanak' Andriana ka tonga ny andro anaovan-tsoratra eto Antsahamasina, vao izay aseho ny zaza fisehoana no ao Antsahamasına, eo ny orim-pototra, eo ny rano masina, eo ny vatan' akondro, eo ny sahafa famelona, eo ny vololon' akondro vokatra, eo no mitsitsika Andriantompokoindrindra sy Antehiroka... dia atao ao izao fomba rehetra izao, tsy mba didiana ao tsy akory fa efa vita rahateo ny azy. Ary ny soratra, efatra no renin-tsoratra: avy any andrefana, avy any atsinanana, avy  any avaratra, avy any atsimo: ary afak' izav ny zana-tsoratra avoakany, dia teno ny Sahamasina, dra mandihy ny vahoaka.

Ary Ambatomasina iry avaratr'Ambohitrandrıamanjaka, nataon' Andriantsimitoviaminandriana fangalana ny rano masina hamorana na ny andriana na ny vahoaka, vato roa no ao anaty rano, andalovany ny rano ny loha ny: ny any ambony, vaton' Andriana, eo ny angala ny ny azy, ary ny any ambany, any ny vahoaka. Any Ambatomasina amorona ny rano roa ao ampovoàny, rahefa maka rano ao nasiany ny mpaka rano fantaovana makadiry. Isa ny mamora dia manao vato ao hiany ny olona maka rano: ny any ny Andriana, velondraiamandreny indroafito maka ny rano masina, ny any ny vahoaka, velondraiamandreny telo : ny iray mitondra voatavo arivolahy, ny iray mitondra lefona sy ampinga, ny iray tsy mitondra na inona na inona, misitrika manovo ny rano ao ambany ny rano akeky ny vato, ary maka vato indray iray atao ny auy ny fanataovana iley iray, izay nahatonga ny fanataovana  Ary ny fanataovana, hodidininy ny velondraiamandreny intelo, mitondra lefona sy ampinga ka manao hoe: « He he he  itoy rano inona  » « Rano masina rano manoro  » Rahefa manodidina intelo eo amy ny fanataovana amoron-drano, dia lasana izy  Ary rahefa avy ao ny mpaka rano, raha ny Andriana no mamora, dia entina ny rano eo Ankadivorindralambo ambony atsimo n' Ambatomasina andrasana ao andrasany ay velondraiamandreny indroafito, omena omby ho hani ny  Ary nony maraina dia misoratra ny Andriana eto Antsahamasina, ary dia alaina ny rano masina sy ny vatanakondro eo Ankadivorindralambo, entina hankao Antsahamasina  Ary raha hova no mamora dia entina ny rano etsy Ambohidrazana, tsy mbola nisy tanàna, vao tamy ny Andrianampoinimerina nanorina nasiana tanàna, kanefa ny fanaovandranomasina nisy hiany, hono, dia aorina a0 ny vatanakondro, dia miorina ny vatanakondro, dia andrasana ao ny ranomasina, amonoan' ondry ny mpiandry rano ho hani ny ao: nony maraina, dia akarina ny rano amy ny izay lapa handidiana, sy hanaovana ny famorana.

  Andriantsimitoviaminandriana no niposahany ny orimbato ao Antsahamasina sy Manganihany sy Fidasiana.  Ary ny ao Fidasiana natao ny vatomasina itaingenany ny zana' ny handova fanjakana.

  Tamy ny taloha ny Andriana tsy inba niady, k' izany no tsy nanaova' ay orimbato  Rahefa niady tato aoriana ny mpanjaka rehetra, vao izay no nisehvany ny ULibato: sarny mankamasina ny azy, ary samy manpandova ny azy  Ary satria tsy nahay taratasy ny mpan jaka taloha dia vato natao ny lova, ary lova mandrak izay tsy mba levona mandrak izay ; raha misy Andriana manjaka amy ny ity tany ity, tsy mba manadino io fa mahats iahy io hiany izy fa lova ny io.

  Ary vato malambolambo tsara io vatomasina io, vato tefena ka alevina, dia amonoana ombivolavita, dia atao ao ny ra ny, diá mivavaka mangataka amy n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana ny Andriana  Ary ny maha-vatomasina azy: naoriny ny Mpanjaka ho lova, sy namonoa' ny ny ombivolavita, ary hitaingenany ny Andriana raha manjaka.

Ary ny orim-bato rehetra izay naoriny ny mpanjaka, raheta natao  ny Andriamanjaka, dia vatomasina daholo  Koa be hiany ny vatomasina amy ny izay cendrombohitra faleha ny Andriana  Ary raha vatomasina naoriay ny Mpanjaka dia hitaingena' ny raha miakatra amy ny iny vohitra iny izy  Ary ny vatomasina malaza indrindra, dia ny any Ambohimanga sy ny aty Antananarivo, no malaza.

  Ary Andrianampoinimerina, hono, no nanorina iley vatomasina fitaingenan' Andriana eo Andobalo, ka Lahidama hampanjakai' ny ny haseho ny ho mpandova ny tany sy ny fanjakana, eto Antananarivo  no nanaova' ry izany, hoy Andrianampoinimerina : Izao no ambara ko anareo ry ambanslanitra  Hanao orimbato aho eto Andohalo: fa hampıseho any Lahıdama aho: aseho ko anareo ambanilanitra  F io orimbato io amonoa' ko ombivolavita, hahamaşina anay mianaka  Ka mandrakizay raha hivoaka, raha tera-dRasoherina kosa, ka manjaka amy ny ity tany ity, dia mitsangana eo,» hoy izy  Izany no nanorena' ny io orimbato io  Tahaky ay fahatsiarovana azy eo, tahaky ny manao hoe: Io no orimbato ny kiaky, azy ny tany sy ny fanjakana, koa aby f izaho no tera-dRasoherina sy mpandova ny amy ny kiaky  Ary raha miarmboho iny mpanjaka mpandova iny, ka misy mandova kosa aty aoriana ary aseho amy ny ambanilanitra, aseho Andohalo : dia ataingina arny ny io Vatomasina io izy, dia babena, dia miala eo izy ; ary rahefa miala eo izy, dia mivavaka any n' Andriamanitra andriananahary sy ny razana, dia miteny mangata-tsiodrano amy ny razana izy, ary dia mifanome toky ny Andriana sy ny vahoaka.

Ny vatomasina misy razana : vatomasina voalohany, isehoany ay Andriana rahefa manjaka, sy fampisehoany ny zana' ny izay handinby azy ; ary faharoa rahefa vohitra any ny manjaka, dia asiana orimbatomasina ampovoany ny kianja, hasinina hatao fanaovan-tsorona entina hangataka na amy ny Andriamanitra, na amy ny razana, na amy ny sampy ; ary fahatelo, amy ny tanàna itoerany ny sampy, dia any an-kianja hiany ao ny vatomasina ny sampy natao firosoronana sy fangatahana amy ny sampy, dia ao no manasina ny sampy nanandratan azy  2 Ary ny mahasamihafa ny tsangambato sy ny orimbato : Ny tsangambato fahatsiarovana ny maty tsy hita faty, atao famoizana azy solo ny fasa' ny  Ary ny orimbato kosa dia vato mah Andriana raha vatomasina ; dia fahatsiarovana ny teny natao ny Andriana, raha nanao fañekena tamy ny olona izy, dia ny loholona no ametrahany ny teny, ary ny vato fahatsiarovana ny teny natao any, ary tsy azo ovana mandrakizay  Ary raha misy firenen' olona anankiray ka nanao soa tamy ny Andriana izy, ary mba misy koa valy soa atao ny Andriana amy ny, na omena tany, na omena zavatra hafa, na voninahitra    dia izany no atao orimbato : satria fa valim pitia tamy ny Manjaka  Ary ny orimbato tsy azo tsoahana mandrakizay, ny mitsoaka orimbato dia gadralava; ary raha andriana tompombodivona no manatsoaka orimbato, dia miala am-panjakana  Izao no mahasarnihafa ireo vato mitsangana ireo, kandrefa samy vato ireo  Ary misy koa orimbato fomba fanao ny vahoaka : na manangan-jaza, na manary zaza, na miady, na mividy zavatra lehibe: dia vola kosa no atao ny iny orimbato iny, ka ho lazaina ao amy ny aoriana izany.

IZY NO NITRANGANA: NY MIVELY RANO SY NY MILEFON' OMBY SY NY MISOTRO VOKAKA. Andriantsimitoviaminandriana teo Ambohimanga no nitrangà na, hono, ny mively rano sy ny milefon' omby sy ny misotro vokaka, ka natao ny didimpajakana izany.  Ary ny nampanaova' ny ny velirano sy ny lefon' omby sy ny Motro vokaka: kasa hanao Andrian-tokana izy, kanjo tsy nahavory izy.  Ary Andriambelomasina zana' ny dia tsy nanova, kanjo tsy nahavory koa izy  Fa Andrianampoinimerina vao nahavita ny tany sy ny fanjakana, nah' Andriantokana azy izany.

   Hoy Andriantsimitoviaminandrıana : « Izao no anaova' ko didimpanjakana, ho enti' ko fahatokiana anareo ambanilanitra. Koa raha sahy mively rano sy milefon' omby ary misotro vokaka hianareo: dia matoky anareo, ry ambanilanitra, aho' f izany no enti ko marnpandry ny tany sy ny fanjakana. Ka na iza na iza, koa avy mively rano amy ko, dia matoky aho. Ary raha tsy sahy mively rano amy ko, dia tsy matoky ahy : fa manantena ho ratsy angaha izy K' izao no ambara ko anareo ambanilanitra.»  Ary hoy ny ambanilanitra   « Raha manao izany hianao, raha olombelona tsy sahy mively rano amy nao: dia lany nay vady lany nay zanaka, dia maty nay izay mandà, » Ary hoy Andriantsimitoviaminandriana: « Raha mandà izao atao ko izao fa mivadika ny teny atao ko, dia maty ko izaho sy hianareo: satrikoa mivadika ny teny natao ko, hoy izy Raha misy mandà ny velirano, dia vonoy ho faty eo, hoy izy, aza atao mihetsika eo, avelao ho faty amy ny tany nandàvana, ary omeo ny amboa ny faty ny. » 

Koa nampively rano sy nampilefon' omby sy nampisotro vokaka ny vahoaką ny rehetra Andriantsimitoviarminandriana. Ary nony efa lasa' ny Ambohitrabiby, dia nampivelezina rano sy nampilefonina omby sy nampisotroina vokaka ny Andriana eo sy Mandiavato rehetra. Ary ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka natao ny fomba fanao, raha misy Andriana vao hanjaka, natao ny didimpanjaka' ny izany, ka tsy novany Andriana tato aoriana izany mbola tànana izao mandrak' izao: atao fahamarenana fandrao matahotra ny Andriana vao manjaka, ary androa misy ratsy ny olona, fa raha misy ratsy dia maty ny velirano natao sy ny vokaka no sotroina.

Ao Andranoritra ao Mangabe ny nampivelezan-drano Velirano ao no voalohany; ary dia miakatra atv Ambohimanga milefon' omby anv Fidasiana no mileton' omby akeky ny vatomasina ; ary raha vita ny lefon' omby, dia misotro vokaka eo Ambatorangotina. 

  Ary raha mively rano eo Andranoritra : dia asiana akofa ny rano, sy taikomby very reny, sy tsindrodrotra; dia mitondra lefona ny zanakandriamasinavalona, dia miondrika miankohoka amy ny rano eo (amoron-drano eo) ny olona ; ary zanakandriamasinavalona iray mampively rano ao  Dia atsato' ny amy ny rano sy ny akofa ny lefona, dia velimbelezi ny ny lefona, ary dia miteny izy: « Raha hamadika ny teny n' Åndriamasinavalona napetra' ny tamy ny Andriantsimitoviaminandriana, raha mamadika izao...aza misy fara handimby  !modia akofa!  fofosa rita tahaky ity rano ritra ity!  izay mamadika izao.  Ary izay mahatana izao: dia modia famonto ny!»  Ary ny olona miondrika ambarapahavita ny fiteny ny sy ny famafazan-drano, raha vita ny fiteny ny, dia fafazan-drano ao ny olona rehetra : ny akeky dia voa betsaka, ny lavitra dia voa hiany fa kelikely.  Atao vita indray maka ny vahoaka manatona ao.

Ary ny lefon' omby, dia eo Fidasiana. Ny omby lefonina, zanakomby kamboty tsy manan-dreny ; dia atsangana ao ny omby, dia afatotra ; ary dia avy ny olona mihoby, manao voak' ampinga, mampandihy lefona; dia vonoina ao ny omby, tombohin-defona tombohina izao rehetra izao ; ary ampifamoterina, ny loha ny atao am-body ny, ary ny tongo' ny atao am-bozo' ny nahafahany ny loha ny, rahefa maty izy; ary ny ao an-kibo ny aely afafy ao.

  Ary miteny iley andriamasinavalona mampilefon' omby: « Izao lefon' omby atay izao   Raha manantena ho ratsy, ka hamadika izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao ka mampively rano Andriantsimitoviaminandriana ka mampilefon'omby, ka hamadiká izao teny natao ny izao: dia rese' ny omby kely malahelo! mieleza taim-boraka tahaky io taim-boraka io!  mifotera amy ny lefona atao! mifotera amy ny basy atao: satrikoa mivadi-teny tsy hitàna ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana, ka hamadibadika izao lefon' omby izao: dia rese' ny lefon' omby atao!   Ary ny mahatana izao lefon' omby izao modia famonto (» Dia milefon' omby oy vahoaka amy ny izay teny natao ny andriamasinavalona izay; dia mandeha tsirairay ny lehilahy mahatan-defona, dia trabatrabarana atombotomboka amy ny omby ny lefona, ary hoy izy hoe: « zay manantena ho ratsy, manantena hanova izao didy izao: dia mahafatesa vady! mahafatesa zanaka! mahafatesa tena izao lefon' omby izao.  » Dia miaraka amy ny izay ny fandefonany ny omby.  Dia andrasany ny andriamasinavalona sy ny lehibe ao ny fitomboka ny omby ; ary raha tapitra ay olona dia manasina Andriana ny vahoaka, dia mirava.  Raha misy mandà sy manova, dia vonoina eo tombohin-defona, ary omena ny amboa ny faty ny.

  Ary ny misotro vokaka, dia eo Ambatorangotina ny nampisotroan' Andriantsimitoviaminandriana azy.  Ary ny vokaka : alaina ny rano ao an-doharano ambony avaratr' Ambohimanga ary eo ambany atsimo an-doharano koa, ary dia alaina izy atao amy ny lakana iray eo Ambatorangotina; ary alaina ny tany amy ny Tranofitomiandalana ao Antananarivo, dia alaina koa ny tany eo an-doha fasany ny Ralambo any Ambohitrabiby : dia araraka ao amy ny rano eo an-dakana ny tany, dia ampifangaroina izy roa, andriamasinavalona no mangaro. Vory ny vahoaka eo, ary dia mihazona ny lakana avokoa ny, arỷ dia tsitsihiny ny andriamasinavalona : « Ty vokaka ity ho sotroï nareo. Ka raha mamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana : matesa ny ity vokaka masina ity !»

Ary dia misotro ny vokaka amy ny izay, samy avy misotro ao amy ny lakana ny omby ny lakana : dia misotro amy ny tanan-droa; ary rahefa misotro, maka indray ahoatra ny loha ny, dia asafo ny loha ny. Rahefa tapitra dabolo ny vahoaka, fa mifanindry ao ny efa nisotro, ary rahėfa nisotro avokoa ny vahoaka, ary dia miteny indray ny andriamasinavalona : « Efa nisotro, efa mby eny an-kibo, ny tsy omby ny kibo nahoatra ny loha: izay hamadika ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana sy ny terak Andriantsımitoviaminandriana no Andriana, izay manova izao teny izao: matesa ny io vokaka io   fofosa rita   aza mahita tany ipetrahana   na ny manarrika na ny tsy manatrika  -- Ary izay mahatana izao kosa: modia famonto ny izao vokaka izao!» 

Ary dia ahohoka ny lakana indray manohoka, atao ritra ny rano araraka amy ny tany; dia arenina ny lakana, ary rahefa voa arina ny lakana « Raha tsy mamadıka izao teny n' Andriantsimitoviaminandriana izao: dia miarena tsara miarena soa, hahamaro fara hahamaro dimby anareo, ny mahatana izao teny izao, » hoy ley andriamasinavalona.

Ary rahefa vita, hody ny olona hirava, dia manasina Andriana volatsivaky. Ary mitondra lefona ny irak' Andriana miarak' amy ny andriamasinavalona mampively rano sy mampilefona omby sy mampisotro vokaka, ka raha misy mandà miakåka ka manova ny teny nifanavana : dia lefonina ho faty, ka omena ny amboa ny faty ny, ary lanina ny vady ny aman-jana' ny amidy. Ary raha toa mandreny hiany ka tsy mba manatona izy : « Manantena hivadika hikiomy angaha izy », dia alaina izy, dia vonoina ho faty. Ary raha tsy mandreny kosa izy, tsy mahafaty azy : satrikoa tsy mandreny; rahefa mandreny kosa, dia avy manao izy.

  Ary izany telo izany, ny velirano sy ny lefon' omby sy ny sotrovokaka, misy hianiànana mafy koa izany sy ozona; izao natao n' Adriantsimitoviaminandriana nahatoky azy amy ny fanjakana. Dia tsy novan' Andriambelomasina.  Raha lasan' Andriambelomasina dia tsy novan' Andrianampoinimerina ; kandrefa raha tamy ny Andrianampoinimerina, dia tonga roa ny fivelezan-drano sy ny filefonan' omby sy ny fisotroam-bokaka raty Ambohimanga izy, dia aty hiany no mampanao amy ny izay nampanaovan' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina izany ; ary raha any Antananarivo: ny velirano dia ao Andranomalahelo, ary ny lefon' omby dia ao Ambodinandohalo, ary ny sotrovokaka ao Ambatondrafandrana.

Ary raha mby tato aoriana, tamy ny Lehidama nanitatra ny fanjakana, vao vory ny an-indrantany, na ny Sakalava na ny Betsileo, na ny Betsimisaraka, ary nakarina hively rano sy milefon' omby sy misotro vokaka : ary milefon' omby izy ao Andranomalahelo sy mively rano, akambana ireo; ary misotro vokaka ao Ambodinandahalo.  Hatr' amy Lehidama no mankaty tsy nanova.  

Ary ny velirano ao Andranomalahelo, eo ambody n' Antsahatsiroa : ny lefona no atomboka ny andriamasinavalona eo an-drano malahelo, dia hazoni ny eo ny lefona, dia tsitsibiny: « Ity lefona ity atomboka eto an-drano malahelo ; ka raha misy manantena hivadika hanao Andrian-droa fa tsy Andrianampoinimerina Andriana », dia apoaka ny basy iray vava, « izay hanova izao teny natao ny 12  nanjaka izao: matesa ny basy tokana ity!  fofosarita !   aza manam-para handimby    Eo natao n' Andriantsimitoviaminandriana sy Andriambelomasina tsara tsiodrano ho azy ny fanjakana » Ary ny vaihoaka rehetra dia manodidin' Andranomalahelo. Ary dia maneky ny vahoaka « Raha hanao Andrian-droa izahay, dia fofosa rita izahay tahaky io rano io ! ary dia matesa am-basy tokana raha hanam-pivadihana izahay  !ka tsy Andrianampoinimerina no Andriana tokana ho tompoina mandrakizay .» Dia fafazany ny io rano nanozonana io ny vahoaka.

Raha vita ny velirano, dıa ny lefon' omby atsy Ambodinandohalo.  Ary dia atomboka ny lefona ny omby kely kamboty nampifamoteriny ; andriamasinavalona manamboatra azy hanozona' ny ny olona hilefon' omby. Mitana ny lefona eo izy, dia tsitsihi ny eo ny lefona sy ny omby kamboty : «Raha hanao Andrian-droa, ka hanantena rano be, hanantena vory n' ala, ka hanantena tsingim-bato, ka tsy ny teraky Lesoka no Andriana,  hanao Andrian-kafa : rese'ny lefonomby  atao!  Ary raha tsy manao izany hianareo ka hahatana izao didy 'zao : modia famonto ny izao lefon' omby izao! »

Ary raha voa ozona, dia samy mandray ny lefona nanozonana Nony efa tapit ra ny mandray ny lefona izy rchctra, dia manozon-tena izy rehetra, hoy izy no fanozona tena ny izy rehetra « Rahu mananena hivadika ka hanao Andrian-kafa ta tsy AndriaNampoinimerina no Andriana dia matesa tahaky ny ombikambory izahay rehetra, na ny manatrika na ny tsy manatrika » Izay ky amy ny manatrika eo no mano izany.

Ary raha vita ny velirano sy ny lefonomby  dia misotro vokaka eo Ambatondrafandrana.  Ary ny fanamboarany ny vokaka  ao Ambodinandohalo ny angalany ny rano ; ary ny tany eo an-doha ny trano masina amy ny Tranofitomiandalana, sy ny trano masina any Ambohimanga sy ny tranomasina amy ny tendrombohitra 12 ilevenany ny razan' Andriana.  Ary ampifangaroina ny tany sy ny ra» anaty ny lakana eo Ambatondrafandrana  asiana ny lefona hanatsitsihan' azv  hoy ny tanatsitsika « Efa niangaro amy ny ity lakana ity  ny tany avy amy ny izao razan' Andriana rehetra izao, ka ampisotroina ity vokaka ity ny ambaniandro, na ny manatrika na ny tsy manatrika matesa ny ity vokaka ity raha manantena hanao Andrian-droa!» 

Ary ny an-indran-tany, ny velirano sy ny lefon' omby akambana ; raha avy Antananarivo dia ao Andranomalahelo ny velirano sy ny lefon' omby, ary raha avv Ambohimanga, dia eo Andranoritra ny mively rano sy ny millefon' omby, ary tsy miova ny fianiànana sy ny fanozonana. Ary ny misotro vokaka, raha avy atsimo dia eo Ambodinandohalo no fisotroany ny vahiny ; ary raha any Ambohimanga, eo Ambohitritehivonizongo ny fisotroany ny vahiny vokaka, tsy miakatra any an-tanàna izy : tsy iakaram-bahiny Ambohimanga, didy tamy ny Andrianampoinimerina, ary milasy miorin-dasy ery Manja ny avy maneky.

  Ary ny mpitondra tafika dia mitondra vokaka avy aty, ho sotroiny ny maneky, avy amy ny izay tany aleha ny tafika na amy ny izay tany ipetrahany ny komandy dia mahazo mampively rano sy mampilefon' omby sy mampisotro vokaka, dia atao any ambany  dia alaina ny basy sy ny lefona, izay zava-naranitra ao, ary dia lazaina arny ny mpanjaka : « Dia mety izany, hoy ny Andriana  dia veloma soava tsarà hianareo hifanantera' nareo amy ko: fa dia tsara ny fanjakana natao nareo amy ko.»  Dia entina miakatra ny andriana any, hively rano indrav aty ambony.

== FOMBA FANAO NY ANDRIANA MISEHO   ==
Raha afa-tsaona ny vahoaka, vao miseho ny Andriana manome toky ny vahoaka. Tonga ny andro hisehoa' ny, efa vory ny ambanilanitra rehetra eo Andohalomasina, ka dia mivoaka ny Andriana amy ny fanajana lehibe indrindra : dia mitaingina ambony filanjana volamena dia misatroka satro-boninahitra dia mielo mena: famantaran' Azy ho Mpanjaka ireo rehetra ireo.  Ary dia otroniny ny lehibe rehetra sy ny loholona ny Andriana, sy ny mpitandefona.  Dia mıpoaka ny tafondro manodidina, famantarana fa mivoaka ny Andriana. Dia mankeo Andobalomasina ny Andriana; ary raha vao mitranga ery andoha n' Andohalo, dia mihoby ny lehilahy rehetra, ary ny vehivavy rehetra manatoa ny Andriana hoe : 

Ny Andria' nay e ee !       tsara Andriana e e e!

Ny Andria' nay e e e!      masoandro nay e e e!

Ny Andria' nay e e e!      zanahary nay e e e!

        Ny Andria' nay e e e!       tsara Andriana e e e! 

Ary dia arahina ny mpiantsa ero aoriana ny Andriana, dia miventy hira eo aoriana izy.

Ary ny Tsimandaolahy manodidina azy mitondra basy, dia mandihy mirebika any an-dalana manao hamama, dia manakora mihoby ny Andriana. Ary ny foloalindahy dia andaniny roa no filaha' ny.  Ary ny sampimasina izay tia' ny Andriana hanjaka' ny sy hitondra' ny ny fanjakana, dia ao aloha ny :Kelimalaza, Manjakatsiroa, Rafantàka, Ramahavaly...izay no lehibe indrindra ny sampy manolotra ny Andriana hanjaka.

  Ary dia mankeo amy ny vatomasina ny Andriana ankatoaviny sy hobeny ny vahoaka rehetra: dia mitsangana eo an-tampony hobena, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miarahaba Andriana ny ambanilanitra, - manome porizenitr' Andriana ny foloalindahy, - dia misaotr' an' Andriamanitra Andriananahary sy ny razana ny Andriana.  Ary ny nankanesany Andriana amy ny vatomasina: satria fa maka fombandrazana, mitaingina eo ambony ny orimbatondrazana, ho famantarana f Izy no mandova ny fanjakana.  Ary io vato taingenana no atao hoe vatomasina : fa vato mah' Andriana ka eo no fihasinany ny razana ; koa mihasina eo izy ary maka fomba ao, fa eo ny nitaingenany izay Andriana hanjaka.

  Ka raha vita izany dia mankeo amy ny lampihazo ny Andriana ho hita ny ambanilanitra.  Dia arahabaina indray izy, dia manome toky ny ambanilanitra izy manao họe:

« Mátokia ry ambanilanitra, hoy izy, fa mandria ny vady ! mandria ny zanaka ! aza manan' tahotra ! aza mangorohoro : fa izaho no raiamandreny nareo, fa mandria fahizay.  Fa ny asa ataovy, dia mambolea ho vokatra ny asantanana, no entina hamelona ny vady sy oy zanaka sy ny ambanilanitra:f izaho tsy manan-drafy fa ny mosary no rafy ko sy fahavalo ko, sy ny rano.  Ka raha misy manao ratsy amy ny tany ko, ka manota ny didimpanjakana, ento hankary amy ko: atao ko amy ny didimpanjakana ; k' izao no ambara ko amy nareo, ambanilanitra.  » 

Ary manasin' Andriana ny vahoaka rehetra, dia manao isam-pirenena; ary rahefa vita isam-pirenena dia manao foloalindahy.  Dia manao aloha Andriantompokoindrindra, dia manao Andriamasinavalona, dia manao ireo karazan' andriana ireo havanandriana rehetra: samy manolotra hasina, dia volatsivaky atao ny an-doha, ka atolotra ny mpandray; ary ny manolotra hasına, telo no mandeha, ary ny mandray koa telo. Ary ny hevitra ny hasina : fankatoavana ny Mpanjaka ho tompo ny ambanilanitra.

  Ary hoy ny fiteny ny Havanandriana manolotra hasina : « Trarantitra hianao...Raha hanjaka hianao...f' hianao no soavin-kạnjaka, ary izahay kosa andriana hampanjaka anao ka manolotra anao hanjaka, ka dia manolotra ity hasin' ty izahay hava' nao.  Ty hasin' atao nay ty, iantsoa' nay ny tendrombohitra 12, sy ny sampimasina 12, sy ny 12 nanjaka, no hahamasina anao. » 

Ary hoy kosa ny Andriambaventy: « Raha hanjaka hianao, f izahay natao nao solombavanao, fa anao ny eran-tany eran-danitra, hitondra ay teny nao hidina amy ny ambaniandro, sy hitondra ny teny ny ambaniandro hiakatra amy nao manasin' anao izahay.  K' ity hasin' atao nay ity &amp; »

Dia manao i Merina isan-toko: Avaradrano, sy Vakinisisaony, sy Marovatana, sy Ambodirano, sy Vonizongo, ary Vakinankaratra. Izay loholona mpikabary ao, na izay olon-kendry mahalahatra ny teny, dia manao solovava ny Merina, ary hoy izy: « lzahay no manao isam-pirenena, f'izao Merina 6 toko izao nampanjaka an' Andrianampoinimerina, ka anolora' nay ty hasin' ty volatsivaky ity hahamasina anao &amp;.&quot; 

Raha vita ny firenena rehetra dia manao foloalindahy « Raha hanjaka hianao, hoy izy, manasin' anao izahay foloalindahy. K' ity volatsivaky ity hahamasina anao. Mipetraka amy ny foloalindahy hianao, ka dia izahay hanao salaka fohy amy ny sitra-po nao, amy ny izao vazantany efatra izao, any anaty ny kibo ay omby aza,  mainka eto anaty ny Merina: f'hianao no soavin-kanjaka, fá tsy iża no Tompo ny tany sy ny fanjakana f'hianao hiany.  K' ity hasin' atao nay ity &amp;.  »

Ka raha vita izany, dia manome toki- Andriana mamaky ampınga: manao mifandimby indray isan-karazan' andriana havanandriana, sy Andriambaventy, sy i Merina enin-toko, sy foloalindahy mampandihy basi-amantsabatra.  Ary telo no mandeha indray raha manome toky, ary iray no mandaha-teny, ary izy io no mitondra lefona sy ampinga sy misikin-damba hamaky ampinga, mba tsy ho fandaha-bava hiany izany, fa miomana hiady izy, ka ny fo maniraka ny vava-aman tanana : sady miteny izy no mipaka ampinga ary ny lefona dia misodika  izany no mamaky ampinga.  Ary ny hevitra amy ny izany dia toy ny manao hoe: Aza  malahelo hianao, Andriananjaka, fa eto izahay.  Toky ome' nay amy ny 'zao tany nao 'zao.  Na ho aiza na ho aiza, raha misy misavika ity tany nao ity, hatao nay tsy mahazo itoeranay ny eran' akotry aza, na itoeranay ny hoho aza: fa navela ny izy mianaka hianao ho Tompo ny tany sy ny fanjakana.

  Ary miteny ny Havanandriana, dia   mitondra ampinga sy tehina: « Raha manjaka hianao, hoy izy: farafara tsy ombi-roa, fa trafon' ombalahy lelafin-ko mandina ; hianao no soavin-kanjaka, ary izahay soavin-kanompo : fa andevo hava nao.  Ka toky ome' nay anao; f aza mivadi-po, f izahay andriana mah'Andriankavana   Ka raha hisy hanao Andriandroa: vereza ny ho very matesa ny ho faty, na dia izay miteny itony aza, fa hava' nao: dia tapaho roa mitovy avalano ny rano.  Fa mandria etsy ivoho ny vato hianao. Fa tsy 'zay ry havan' Andriana ?» hoy izy miantso ny nama' ny  « &quot;Zay » hoy ny famaly n' izy rehetra.

  Ary miteny indray ny Andriambaventy, hoy izy: « Trarantitra &amp;... Raha manjaka hianao dia matokia hianao fa mipetraka amy nay andriambaventy, f izahay natao nao ho loholona ny fanjakana, ka matokia marimarina hianao  Raha izahay hihinam-badinolona ka hihinana ny zanakolona : tapaho roa mitovy fa lehibe, sy avalano rano, raha manantena hitsiriritra ny vady n' olona sy ny zanak' olona  Fa tsy 'zay va no antsika, andriambaventy  » « Zay » hoy kosa ny nama' ny, dia velona ny anjombona fa azy ny anjombona.

Ary miteny kosa i Merina 6 toko: « Trarantitra hianao &amp;  Raha manjaka hianao hampandry ny vady nay sy ny zanak' ay, dia toky no ome' nay anao: (dia mamaky ampınga izy, mankary mankatsy hihaika ny fahavalo), matokia tokoa hianao : fa mipetraka amy nay Merina 6 toko nampanjaka an' Andrianampoinumeri na  Fa ts' izay ry Merina   » « Zay, » hoy i Merina (izay toky antsoiny ny mpanome toky. ) 

Ary raha miteny kosa ny foloalindahy, dia velona ny mozika sy ny amponga be, dia manao porizenicr Andriana izy, ka raha vita ny porizenitr' Andriana: « Raha miteny eto anatreha' nao izahay foloalindahy, hoy izy, f izahay hanao saläka fohy koa izay tia' na hatao; f izahay foloalindahy: akotry ka tsy mba mifidy tany haniriana, ka toky ome' nay anao, Fa ts' izay va no antsika &gt; « Zay » hoy ny miaramila rehetra mampandihy basy, sy ny manamboninahitra mampandihy sabatra ; ary dia mihoby indray oy mozika sy ny amponga be sy ny langorony : azy izany.

Dia miteny indray ny vadi-n' Andriana (izany no anarany ny Lehibe mpitondra ny fanjakana ka manao ny raharaha ny Premier Ministre )

« Raha manjaka hianao     ka hampandry ny tany ka hampandry ny fanjakana, f izaho no solombava ny ambanilanit ra kosa, fa natsanga' nao ho Lehibe amy ny fanjaka' nao    ka toky no omen' anao  Matokiokia marimarina hianao (dia mandihy ny sabatra :) raha izaho Lehibe hitondra ny tany hitondra ny fanjakana, ka 393 hanodim-bahoaka, ka hitady izay haharatsy ny tany sy ny fanjakana : tapaho roa mitovy omeo ny amboa aho  Fa ts' izay va ry ambanilanitra  » « Zay  » 

« Fa matokitokia tokoa hianao  fa mitoetra amy ko hianao  Ka raha misy manantena hanao Andriandra amy ny tanv, hatao tsy itiavam-bady tsy itiavan janaka, indrindra ka izany hihinam-badinolona hihınan-janakolona, ka hitsiriritra ny hareny ny kamboty sy ny małaheko: lany ntsika ry ambanilanitra  Ea tsy izany no antsika ry ambanilanitra?  » « Zay » 

« Indrindra ka izao Manamboninahitra foloalindahy izao, ka mitsoaka amy ny orimbato tamy ny Lahidama : ka miverina làlana raha miantafika, dia dorana ; raha hiamboho ady, dia dorana koa Fa ts' izay no antsika ry foloalindahy  »- « Zay  »

Raha vita ny fanomezantoky, dia mamoaka ny didimpanjakana ny Andriana  Dia lazaina ny didimpanjakany izay didy nampanjaka ny Andriana tamy ay taloha, sy izay hathatsara ny tany sy ny fanjakana, ho entina hitondrany ny Andriamanjaka izay hahasoa ny tany sy ny fanjakana amy ny zao ambanilanitra  Dia miteny ny Andriana manao hoe: « Indro ny lalàna ho vakina amy nareo ambanilanitra  Ka raha misy manitsaka ny lalana, tsy izaho no mahafaty fa ny lalàna ifanekena ; ka dia samia mihaino tsara ho entina miely amy ny ambanilanitra : fa ny lalàna tsy mba mizaha tava n' olona, na iza lehibe na iza andriana, na iza mpanankarena mpanefohefo: raha manitsaka ny lalàna, tsy mahalehibe tsy mahandriana tsy mahampanan-karena, fa maty raha manitsaka ny lalàna ; fa ny lalàna hampandry ny tany, raha mandry ny tany, mandry ny fanjakana ; raha tsy mitsangan-ko mandà ny foloalindahy, mandry ny tany sy ny fanjakąna ; koa raha misy manova izao didy ko izao, hoy ny Andriana, dia maty ko, ry ambanilanitra  Fa ts' izay ry ambanilanitra   -

« Zay  » hoy ny ambanilanitra  Dia mampamoaka ny didi-mpanjakana ny andriana.

  Ka raha voa vaky ny didimpanjakana, dia manome toky ny ambanilanitra, ary Dy lehibe ny andriambaventy no miteny manao hoe: « Raba milaza ny didim panjakana tamy ny izao 12 nanjaka hianao, ka ratha izahay ambanilanitra : dia toky ome' nay anao f hianao Andriana tsy manova, ary izahay am-batonamelankafatra, » 

Ary raha misy teny n' Andriana vaovao tia' ny atao, dia 1zy no miteny milaza amy ny ambanilanitra eo anatrehany ny anbanilanitra.

  Dia miteny indray ny Andriana misaotra ny vahoaka manao hoe: « Manan drai-aman-dreny tokoa aho, fa manan' anareo ambanitanitra ; f ataovy izay hahasoa ahy hitondra' ko anareo tsara, f izaho kosa no raiamandreny nareo Izaho no kiady ny manana Izaho no voninahitra ny kamboty  Fa maokia mitoetra amy kio Fa miasà, nmivaròta fa eto amy ko nv lehibe mauana ny azy, ny kely manana by azy » 

Ary faly sy ravo ny vahoaka, dia miboby  Ary mody ny Andriana miverina anaty Rova : dia hodidininy ny manamboninahitra rehetra sy ny lohoona sy ny mpitandefona sy ny tsimandoalahy sy ny mpiantsa mikialo hoe : 

Ny Andrianay e ee! Tsara  Andriina e e e &amp;. Dia mirava ny olona.

Ary nony ampitso dia mivoaka ny Andriana hankany Mahamasınia hlalao hampandihy ny olona eny, ary dia mivoaka amy ny izay fomba rehetra fivoahany ny Andriana   dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia otroniny ny lehibe rehetra &amp;  Nony mby co Andohalo, dia mitaingina amy ny vatomasina, dia mihoby ny vahoaka sy manatoa ny Andriana  Nony efa nicaingina amy ny vato masina, dia mandeha midina mankeny Mahamasina  Nony tonga eo Mahamasina, dia ny vatomasina ao no itaingena' ny, dia mihoby ny vahoaka.

  Ary dia mampandihy ay olona ny Andriana : dia mampandihy ny tsiadranova vy; ny manamboninahitra manao danser; dia mandihy isan-toko ny Merina : ny Avaradrano, ny Vakinisaony, ny Marovatana &amp;   Dia mampikalo ny Andriana, sady mikalo no mandihy. Ary nony efa manao dihy ny vahoaka mandihy dabholo dia mba mandihy koa ny Andriana ery Am-batomasina mahita ny vahoaka mandihy; dia samy faly na ny vahoaka na ny Andriana ; dia manao trarantitra Andriana ny vahoaka, dia manao ny ampongabe sy ny anjombona sy ny mosika, dia velona ny ampongalahy ny Ncalaotra sy ny velivolo, dia mitehaka ny olona sy manakora ny ambaniandro, dia mandihy ny basy aman-defona sy ny sabatra, dia mihoby ny vahoaka  , dia mirava ny mpandihy  Ary manao porizenitr' Andriana fa hody hihetsika ny Andriana, nony efa vita ay porizenitr Andriana, dia mandeha ny Andriana hody; nony miala amy oy vatomasina, dia mipoaka ny tafondro manodidina, dia miakatra ny Andriana.

  Nony mby eo Andohalo indray ny Andriana, dia mitaingina ao am-batomasina indray vao miakatra, dia tonga anaty  Rova, dia miteny ny Andriana : « Hanome omby rahampitso, hoy izy, dia Analakely işika mitantana  » Dia mirava ny olona.

  Nony ampitso dia manome omby 400, na 500, izay sitrapony, ny Andriana : dia atoko amy ny isa ny Merina 6 toko, sy izao vady n' Andriana, sy ny Havanandriana, sy ny Andriambaventy, sy ny Manamboninahitra, sy mpiasa n' Andriana, sy, ny vahiny, atao mahavita ny vahoaka ilay omby nomen' Andriana, fa tendrompary avy amy n' Andriana, ka dia samy atao henina, fa faly ny Andriana no manome izao, fa vita ny raharaha natao amy ny fandihizana ; dia misaotra Andriana ny vahoaka efa samy nahazo.

== II. ANDRIANJAKANAVALOMANDIMBY TEO ANTANANARIVO. ==
[[Sary:Rova Manjakamiadana 13.jpg|vignette|Rovan'Antananarivo]]
  '''TSY NAVELA NY HIAKATRA AO ANTANANARIVO I MERINA 2 TOKO.'''

Andrianjakanavalomandimby te0 amindray ny teo Antananarivo hiany izy no nitoetra, ka tsy mba nitwela tauy amy ny tany iomendray ny azy : Ambohitraina sy Ambohiborona &amp;, dia i Merinatsimo rehetra ; fa na tao n' Andriamasinavalona tsy mba hiadiany ny zana' ny rehetra  Ary nony niamboho Andriamasinavalona, dia nitoeran' Andrianjakanavalomandimby Antananarivo, ka tsy mba nisy navela n' Andrianjakanavalomandimby hiakatra ao Antananarivo i Merina roa toko, raha tsy i Merinatsimo roa toko.

Ary Andrianjakanavalomandimby vadin-dRanavalomananambonitany niteraka an' Andriambonimena, zafy nahatratra an' Andriamasinavalona ka natao ny teo Alasora handimby azy 4 dahy.

'''ANDRIAMBONIMENA MANANGONA NY VAHOAKA EO TANJOMBATO.'''  Ary Andriambonimena nanangona ny vahoaka teo Tanjombato, ka niery tany afovoany ny olona Andrianjakanavalomandimby, ka tsy hita n'Andriambonimena  Dia nikabary Andriambonimena nanao hoe « Izany no lazai ko amy nareo ley Ambodiran Ny ray ko tsy ome' ko olona, ary i Merina tsy foy ko  » Ary nony nandre izany Andrianjakanavalona, dia nitsangana izy, ka natahotra Andriamboni mena, dia tezitra Andrianjakanavalomandimby  « Hay ialahy   hoy izy : Andriambo nimena mamory vahoaka eto hiany   » Dia lasa Andrianjakanavalomandimby nanaena ; ary dia tsy nathavaly teny Andriambonimena. Ka dia natao Andrianjaka nava komandimby hanohitra azy  kanefa tsara hiany no natao ny .

'''ANDRIANAMPOINIMERINA ZANA' NY &quot;ERAKA MAHERY VINTANA''' Ratsimito viaminandriana vady n' Andrianjakanavalomandimby niteraka an' Andriampoinime rina naherv vintana  Ary raha niteraka an' Andriampoinimerina Ratsimitoviaminan 395 driana, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny Alahamady, ka hoy Andrianajakanavalomandimby : « Inao avoahy ao ambaravaran-kely, fandrao mandre sy an' A ndriambonimena  » Ka nisy nilaza tamindRatsimitoviaminandriana nanao hoe: « Mahery vintana, hono, ny zanak' ao k' andrao mandresy an' Andriamnbonime na ka avoahy eo ambaravarankely  » Ka no vonjeny navoaka teo ambaravarambe  Dia lasa ny mpilaza nankany amy n' Andrianjakanavalomandimby nanao hoe: Efa navoaka ny teo ambatavarambe Tompo ko » Ary hoy Andrıanjakanavalomandimby : « Efa lahy, fa resy ny izao A ndriambonimena »

Lasa hananika an' Ambohinanga Andrianjakanavalomandimby, ka tsy afaka (Izahao tak  384. ) 

'''MOSARY BE, DIA MIAMBOHO NY ANDRIANA.''' Ary nisy tamy ny izy 4 dahy mosary be, fa tsy misy ny fihaonana ivarotana, ka latsaka amy ny tany ny mosary: fa tsy misy ihaonana amy ny fihaonana ny olona mosary, amy ny itoerany ny izy 4 dahy samy mitoetra amy ny fanjaka' ny; ka raha mandeha amy ny tany ny anankiray no hitady hanina, dia baboi ny anankiray; k' izany no nahamosarena oy olona, fa tsy nahay oifanaraka izy 4 dahy samy nanao azy ho mpanjaka  Dia miamboho Andrianjakanavalomandimby  Ary nony niamboho Andrianjaka dia Andriambonime na no efa lehibe nanjaka teo Alasora, ary Andrtampoinimerina teo Antananarivo.

                
== III.ANDRIANTOMPONIMERINA TEO AMBOHITRATRIMO ==
'''MATY KENDA NY TAOLANA IZY  NY FATY NY NAKARINA ANY ANTANA NARIVO: TRANO MANARA IRAY NOMEN' ANDRIAMASINAVALONA AZY, TENY N' ANDRIAMASINAVALONA.'''

Ary Andriantomponimerina teo Ambohidratrimo niteraka an' Andriantrimonibemihisatra.

  Ary Andriantomponimerina raha tsy ny zanak' omby any an-kibondreny no vonoina analana zanak' omby hanï ny, tsy mba homam-bary izy  Ka nony nanjaka herin-taona Andriantomponimerina, dia nisy tauiana ny henan-janak omby ka kenda tamy n' izay ny Andriana, dia maty  Ary hoy Marovatana   « Ahoana iley Merina  fa maty icy lahy Andriantomponimerina, ka aoka akarina any Antananarivo hanatona an-dray ny: fa trano atsinanana sy andrefana Ambohidratrimo sy Antananarivo, ka izay tsy mahalena ialofana » Ka hoy Merina « Ho inona re iny mamatotra ny A ndria' nay   » Ary tezitra i Marovatana, ka n) tsentsenany Marovarana, ny rano teo Andriantany  ka fempina ny rano, ka tsy nisy hambolembary, ka nivalo indray Merina ka nanao hoe « Akaro lahy, ny fary n' Andriantomponmerina, fa tataho ny ra no » Dia no tatahany Marovatana ny rano  dia nakari&quot; ny ny faty n' Andriantomponimerına hankany Aotananarıvo, dia nata) Dy teo avara-trano ny Mascandro: ka raha rovitra rsy sokoana intsony  f 1zany o teny n' A ndriamasinavalona, fa namıtska azy Andriartomponimer1na, ka tsy nome ay trano manara, iray no nome' ny azy  Hoy Andramasınavalona :

« Efa saiky nahafaty ahy, ka tsy mba asia' ko tran manara afatsy anankray monja  fa avelao ho fasambazımba eo ny azy: fa saiky nahafaty ah izy: koa raha tsy ny henatra any Marovatana aza tsy nasia' ko iray akory : fa saiky nahafaty ahy, » hoy Andriarmasinavalona To izany no tsy anaovana trano masina eo amy ny fasan' Andrıantomponimerina afatsy iny iray iny, fa raha rovitra tsy soloina intsony o an-dany ats imo nv Fitomiandalana ny fasa' ny izao, tsy misy trano masina intsony.

Ary nony lasa Andriantomponimerina, dia Andrkatrimonibemihisatra no Andriana niara-nanjaka tamy ny izy 3 lahy.

                     
== IV-  ANDRIANAVALONIMERINA TEO AMBOHIDRABIBY. ==
  '''NO FITAHIN'ANDRIANTSIMITOVIAMINANDRIANA IZY.''' Dia niteny Andriantsiimitoviaminandriana manao hoe « Aoka isika mirahalahy tsy mba hiady fa atao ntsika ta dia asaovy mahay miasa ny vahoaka hahamaintimolaly ny tany ntsika  fa raha voky ny vahoaka isika no miadana . Ary aza avela hieritreritra ny vahoaka  fa ny asa asaovy ho herezina&quot; 

Ary dia natoky tamy ny teny n' Andriantsimitoviaminandriana Andrianavalonimerina, dia tsy nanao eritreritra ny fiadiana intsony Ary nony tato aoriana dia niakaran'Andriantsimitoviaminandriana tampoka izy teo Ambohitrabiby, dia nitondra'ny ny fiadiana sy ny okona hiady amy ny natao ny hoe « Hiady amy ko va hianao fa ahy Tsimahafotsy sv Mandiavato   ka raha hiady amy ko, dia tonga aho izao Raha tsy hiady amy ko fa hanoa ahy, dia atao ko zana' ko tsy esori ko amy ny fanjakana, ary izaho koa tsy hamono anao.» 

Ary raha nahare (zany Andrahavalonımerina dia niteny izy nanao hoe: « Eny  ho; izy, fa hianav zoky ko uhatry ny ray, ka izaho tsy hiady amy nao, apetra' ko ho anao ny fanjakana, raha tsy hamono ahy hianao, ka tsy analam-panjakana ny zana ko kosa, dia manome toky anao  Dia matokia hianao : izaho hiara-namory amy nao ny fanjakana izay tsy azo nao, sy izay mandà anao (sy anjaka' nao amy ny izao tany izao; dia matokia hianao fa manana ahy.» 

Ary dia niteny Andriantsimitoviaminandriana: « Eny, hoy zy, fa raha manao izany kosa hianao rahalahy ko: miondrà fanjakana hianao ; ka raha menatra ny fanjakana ka tsy hiady amy ko hianao : dia matokia kosa hianao ; fa izay fanjakana vitanao, dia apetra' ko ho any ny za nak' ao ny farana; atao ko tsy very tantara manan-ko lazaina ny zanak'ao, raha ny zana' ko kosa no manjaka amy ny ity tany ity  Dia mipetraha tsara hianao homana ny vary sy ny saonjo. » 

Dia nipetraka tsara Andrianavalonimerina homana ny vary sy ny saonjo.  Dia vita Ambohitrabiby sy Mandiavato ho zanaka ny Tsimahafotsy  Ary Andrianavaloni merina teo Ambohitrabiby niteraka an' Andrianavalondambo.

Koa marina ny naminanian' Andriamampandry manao hoe: Tsy mba mitady fanjakana mitatra ity  (miantso an' Andrianavalonimerina), fa zay boribory no ifantahany, hoy izy.

  '''FAMINANIANA NATAON' ANDRIAMAMPANDRY HITSAPA NY NY TOETRY NY ZANAK’ ANDRIAMASINAVALONA RAHEFA NANJAKA 1ZY 4 IAHY, KA MBOLA VELONA NY RAY NY.'''

  Ary tamy ny fitsapana voalohany, dia nankany Alasora itoerany Andriambonimena Andriamampandry  Ary ny famangiana nenti ny dia boloky : « ary ny boloky dia no vonoin' Andriambonimena, ka natao laoka  Ary tamy ny izany, dia tsy niteny Andriamampandry, ka raha nandeha tany an dalana izy dia nanao hoe tany ny olona niarahana: Basy mamahan-tena ny izany.

Ary faharoa ny fitsapa ny, dia nandeha izy nankany Antananarivo teo Ambohitantely itoeran Andrianjakanavalomandimby, lahy matoa io; ary tantely -iray vata no nenti ny namangiany azy  Ary ireo andtiarta nanontany hoe: « Inona izato enti nao  ry kiaky   » Tantely, » hoy izy  -- « Dia veloma rv kiaky  usaotr anau izanay  » hoy ireo andriana  Dia tsv naharitra ireo ta namitsoka haka ny tantely izy rehetra ka vaky ny tantely Ary nony mby an-daana Andriamampan dry, dia nilaza tamy ny namana nanao hoe Tantely afa-drakotra ity.

  Ary mandeha indray Andriamampandry,  dia nankery Ambohidratrimo izy ka nitondra voankena . Ary dia no raisiny ny ankiziy ny voankena, dia nahandroiny natao ny andriana laoka  Ka tsy nety Andriamampandry, fa nony tonga teny an dalana izy: Lehilaby tsy nahari-boan-kena izany, hoy izy.

Ary dia mandeha nankary Ambohitrabiby izy nitondra voasary sy hazo atao fantaka. Dia nangataka ny voasary sy ny fantaka ny vady n' Andriana, ka nome' ny azy  ka tsv niteny izy . Ary nony efa nivoaka izy, dia hoy no fiteny nvy nony mby amy  ny nama ny tany an-dalana : Leretsiana, tsy mba mitady fanjaka- mitatra ity : fa ity fa izay  boribory kely no ifantahany.

Dia lasa izy nandeha nankany Ambohimanga nitondra famaky sy mahazaka.

Ary raha nandeha izy, tatahaona eroa Amboara izy sy ny andriana, da toy ny andriana: «Indav kely ny mahazaka sy ny famaky ho ahy . »  Dia nome' ny azy  Ary nony nome' ny an'andriana ny tamaky sy ny mahazaka, dia hoy ny andriana niantso ny tandapa ay: «Mamonoa omby, izay matavy no vonoina, hoy izy ; ary izay tsaratsara dia atokano an-tsobiky apetraho ery; dia manaova nahandro, ataovy faingana ; ary ny vozony sy ny vorivoriny atokano kosa  » Ary nony vita izay,:dia homan-kanina Andriamampandry sy ny andriana  Rahefa homana niteny y andriana : «Handry ry kiaky, sa hody   » hoy izy  « Handry aho, » hoy Andriamarmpandry  Dia nandry izy  Nony maraina dia: « Hody aho,» hoy izy  Dia niteny ny andriana nanao hoe: «Iny kosa ao an-tsobiky, mba ento ho an drineny, » hoy izy miantso ny vady n' Andriamampandry  Ary hoy Andriamam pandry : « Izahay efa voky, ka hampitondra indray hianao   » « Ento, hoy ny andriana ; ary indray kosa ny anjara ay famaky, hoy izy miantso ny vozony; ary indray kosa ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  » Ary gaga Andriamampandry ka nanondrika amy ny fihevi ny  Nony nivoaka niteny tamy ny nama' ny izy nanao hoe : lo leritsiana, tanteraka amy ny sakany ary loaka amy ny lavany: fa nome' ny voninahitra ny vady ao an-trano!   ny famaky aza sy ny mahazaka nomeny voninahitra! Indray ny anjara ny famaky, hoy izy miantso'ny vozona !  Indray ny anjara ny mahazaka, hoy izy miantso ny vorivoriny  .Ny famaky aza hajaina !  lty no tanteraka  ka tsy maintsy hitondra ny vahoaka izy.

Aiy namangy an' Andriamasinavaļona Andriamampandry: «Avy mamangy ny zaza madinika, hoy izy, samy naleha tsirairay ireo  » Ary tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony indray andro, dia nalain' Andriamasınavalona ny zana' ny 4 dahy, hitsapa azy sy hizaha izay fandry ny izy 4 dahy, tao Andriamampandry kosa  Nony alina natao lapa-be izy rehetra  Nony efa na to ry izy, dia hoy ny andriana : «Tsofy ny afo, ka hizahana izay misondro-mandry  » Nony velona ny afo dia nitsirika îżý 2 lahy ; ary nony nizahana : dia iley any Ambohimanga nisondrotra ery amny ny ondana lavitra ; ary nony nizahana kosa: ley eto Antananarivo tsy mba nitaingina amy ny ondana, ta latsaka ao ambany, nitambotsitra kely ambany ondana izy ; ary ny any Ambohidratrimo nitsivalana latsaka ao antenatena ; ary iley any Ambohitrabiby nitsivalana eto ambany  Izay no fandry ny izy 4 dahy  hita ny Andriamasinavalona sy Andriamampandry  Ary hoy ny andriana :« Ahoana no hevitra izao »-«Fantatro amy ny izao, hoy Andriamampandry ; Andriamanjaka hianao ka tsy hahalala izao  » hoy izy  Ka tsy natao ny loabody ny teny ny.

Ary nony tato aoriana nanangy an' Andriamasinavalona Andriamampandry: « Vorio ny vahoaka, » hoy izy  Dia vorina ay vahoaka, dia hboka Andohalo ; raha zaza mahaleha, tonga avokoa ; ary ny andriana dia nitaingina ambony fiara.  Rahefa vory ny vahoaka, nasain' Andriamampandry navoaky ny ombalahy ny atsy Ambohitsiroa atsinanan' Andohab: taitra ny olona mandre ny ombalahy ; dia nifanitsaka sy nifamotaka izy rehetra : ny poritra poritra, ny tapaka tapaka, ny afa jaza afa-jaza, ny maty maty  Ary hoy ny Andriaa: «Tadiavo izay tompo n' iny omby'iny fa hamono vahoaka, » hoy izy  – Ary niposaka Andriamampandry :«An' iza io omby io hamono vahoaka io, an' iza, » hoy ny andriana   – « hy, » hoy izy - Ary hoy ny andriana: « Ka no an' ialahy, ka avoaky ialahy hamono ny vahoaka kosa  ? » Ka raha vonoi nao aho, hoy- Andriamampandry, tsy hahavonto tany izay ra ko 'zay, » hoy izy.Dia nirava ny olona samy nody na Andriana na vahoaka, ta tabataba no niseho teo.

Ary nony tany anaty Rova ny Andriana, dia nampanalai ny i Andriamampandry,  ary niteny ny Andriana tamy ny Andriamampandry hoe: « Ahoana avoaky ialahy ombalahy hamono vahoaka?»   « Kely io no maty, ka malahelo hianao, » hoy izy - Ary hoy ny Andriana : « Ho faty ny vahoaka ka tsy halahelo aho   » Ary hoy Andriamampandry, kamba natao ny loa-body ny teny ny  hoy izy : « Fantaro amy ny izao, Andriamasinavalona.  Maro anaka hianao ka tia' nao ny zanak' ao avokoa, ka samy mitondra fanjakana ny zanak' ao, ka hifampiady izy: ary poritra ny vahoaka. Koa alain' Avaradrano ny vady ny  Sisaony, hanao ho lany lehilahy : ka hety izy? tsy mety izy.  Ka alainy Marovatana ny vady ny Ambodirano sy ný zana' ny  hety izy ? tsy mety izy » Dia nanondrika ny Andriana tamy ny izay  Ary hoy indray Andrianampandry   « Ley misondrotra ery Ambohimanga, ioy no tanteraka any ny saka' ny sy loaka amy ny lava' ny, » hoy izy  Ka niondrika indray ny Andriana  Andriamampandry faran' izay hendry  Vadimpanjakana fony tamy n' Andriamasinavalona nanjaka izy ; avy amy ny Zafimbazaha ny ihiavia' ny ery Andilana : any no mılevina.

==                 TOKO II ==

== NY NANJAKAN IZY EFA-DAHY ZAFY N' ANDRIAMASINAVALONA ANY MERINA EFA-TOKO. ==
        Andriambelomasina teo Ambohimanga  

Andramponimerina teo Antananarivo  

Andramananimerina teo Ambohidratrimo

        Andriandambonavalona teo Ambohitrabiby   

== I. ANDRIAMBEILOMASINA RAIBE N'ANDRIANAMPOINIMERINA TEO AMBOHIMANGA ==
[[Sary:Ambohimanga 0629.JPG|vignette|Ambohimanga]]
  '''NY NATERA'NY 4 DAHY SY VAVY 6 NO ZANA' NY''' . Ny nanjakan' Andriambelomasina nandimby an' Andriantsimitoviaminandriandrazaka teo Ambo himanga . Ary Rasoherimananitany fofom-bady n'Andriambelomasina mbola kely izy  ka nanam-bady an' Andriambolanambo teo Namehana aloha Rasoherimananitany. Ary nony lehibe efa nahalala vady Andriambelomasina, dia niera' ny tamindray ny fa alai' ny ny vady ny.  Dia hoy Andriantsimitoviaminandriana : Alao ny vady ny ialahy  -- Dia nalai ny ny vady ny.

Ary nony nanjaka Andriambelomasina, dia niteraka Rasoherimananitany, niteraka : an' Andrianjafinandriamanitra lahimatoa nitondra tapany; 

yy Andriantsimitoviaminandriana; 

sy Andriankirah inimerina teo Amboatany : (zanak' Andriantoarano rahalahy n' Andriambelomasina i Andriankirah inimerina, hoy R ) 

sy Ranavalonandrimbelomasina niteraka an' Andrianampoinimerina ; 

sy Ranavalonjanajanahary ;

sy Andriantsimitovizafinitrimo teo Ambatomanoina ; 

sy Rafaralahimanjaka tany Anativolo ; 

sy Rafaratsimanompo; sy Ranavalonibemihisatra teo Kaloy;

sy R...renibendRatsimirombaka.

'''NY NAMETRAHA’ NY NY RAHALAHY NY SY NY ANABAVY NY RANGORINIMERINA MANAO VOHITRA AMY NY TANTSAHA'''.  Ary nony nanjaka Andriambelo masina, Andriamohara zoky ny napetra' ny teo Alasora. Ary izy telo lahy koa, Andriantoarano sy Ramisamanjaka sy Andriampalimanana zandry ny, nalai'ny hankany Ambohimanga  Ary Rangorinimerina reny ny nanao vohitra tany amy ny Tantsaha, dia nanao any Soavinarivo, dia nanao any Miarinarivo, dia nanao any Mandrosoa, dia nanao any Ankeribe Ary nony maty ny rahavavy ny, Ravololondreninitrimo, dia nalevina ao Ambohimiakoja.  Ary dia nalain' Andriambelomasina, Rangorinimerina reny ny, hankany Ambohimanga; ary nirahina Ramisamanjaka hiandry fanjakana any Tantsaha.  Ary noy nitoetra tany Ramisamanjaka, dia nasaina diasan' Andriantoarano indray. Ary nony efa nitoetra tany indray Andriantoarano, dia niteny Rangorinimerina nanao hoe: « Mandehana hianao Andriampalimanana, avelao hianavaratra Andriantoarano ; mandehana hianao hiandry fanjakana any Tantsaha, ary izy ireo 2 lahy lehibe avelao hitoetra amy ny Andriambelomasina.» 

Ary nony maty Rangorinimerina, dia any Ambohimanga no nalevina izy.

  Ary Ambohitrontsy no hasinin' Andriambelomasina; tany nahateraha' ny.

Ny ahitra ifonosany ny zaza vao teraka, ny tera-dRangorinimerina, nalevina tao an-dapa eo, izany anasinan' azy.  Ary Rafononizozoro vady ny Rangorinimerina, niteraka azy dimy lahy sy izy valo vavy, dia nomen' Andriambelomasina fanjakana amy ny Zozoro eny Vatobe, sy Ambatomanodo, sy zanabohitra amy ny Zozoro, ary Zozoro no anararny ny vahoaka ao, ka dia natao Rafononizozoro no aparany ny ray ny; (anaty Ambodirano izany fanjakana izany, be zozoro ny tany ao amy ny izany ) 

Any Ambohimanga no milevina Rafononizozoro, ao Mahazaza.

  Andriamohara eo Alasora niteraka : an' Andrianavalonjafy, sy Andrianaivo, sy Faralahi...

    Ary Ramisamanjaka napetrak' Andriambelomasina eo Anosiarivo sy Ambohi nomė, niteraka : an' Andriantompo (1 ), sy Andrianavalona, sy Andriamparana (2).

Ary Andriampalimanana ao Tsirangaina any Tantsaha, niteraka : an' Andrian dambovololona, sy Andriamahery, sy Andriantsimandehairery, ary Rabosesika zanak' anabavy n' izy 3 lahy.

  Ary Andriantoarano ao Ambohimanga niteraka an' Andriankirahinimerina, hoy R , teo Amboatany ny nametrahan' azy.  Ary Andriankirahinimerina niteraka : andRamboatianirainy, sy Andrianaivoramahazo, sy Rafaralahitsimitovy.

  Ary ny anabavy n' Andriambelomasina: 

Andrianjaza, ao Mandrosoa, niteraka : an' Andrianarabo, sy Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavaiona ; 

Rahira, ao Manandona, tsy niteraka ; 

Ranavalompialonkanina, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ramanantenasoa, ao Ambohimanga, tsy niteraka ; 

Ratomponivololona, ao Alasora ;

        Ramanantany, ao Alasora ; 

Rajiro...

   '''TERAKA ANDRIANAMPOINIMERINA MAHERY VINTANA'''.  Ary niteraka an'Andrianampoin merina i Ranavalonandriambelomasina.  Ary ny ray niteraka an' Andrianampoinimerina, dia Andriam iaramanjaka avy any Anjafy ao i Kaloy.

  Ary nony niteraka Ranavalonandriambelomasina, teraka tamy ny andro nahatsinanany ny A lahamady; dia Ramboasalamamanjaka no atao anarany ny zana' ny (3), ka izy hiany no ho Andrianampoinimerina mahery vintana.

MIHEVITRA IZAY AMORIA' NY ANY MERINA ANDRIAMBEI OMASINA. Ary koa hoy Andriambe lomasina: Izany no lazai' ko amy nareo, ry Atara-drano : lzaho no soratr' Andriananitra ho tompo n' Avaradrano mandimby an' Andriantsimito viaminandriandrazaka : fa raba ao am-parany 40  tsy maintsy ho ahy izao Merina izao navela n' Andriamasinavalona izao.  

TONGA SAKALAVA HANANIKA AN AMBOHIMANGA. Ary nampakaran' Andrianampoinimerina any Tsimiovizaka loholony ny Sakalava Andriarnbelomasina ka tonga teo Ambohiniarenana atsinanan' Ambohimanga; ny Sakalava, nitondra faneva fotsv hananika an' Ambohimanga. Ka nasian' Amboa tany i Mahavaly  hono, ka maty teo atsímo n' Amboatany teo Analanandevo Tsimitovizaka, ka resy Sakalava.

'''ZANADAHY NAORIN' ANDRIAMBELOMASINA TEO MAKADAZA MIANDRY VAVA-LALANA, FANGAO MIROTSAKA INDRAY SAKALAVA HOVA  AMBOHINAN JAKANA NIALANY ZANADAHY SY ZANAMAROFATSY SY ANDRIANTSIRAVINAN DRIANA &amp;, FA SAROBOALAVO SY SARO-DRANO.'''

Ary Zanadahy naorin Andrianbelomasina teo Makadaza hiandry vava-lilana fitrangany nv Sakalava-hova  ary hov izy : « Eto hianareo no mipetraka, atao ko miandry vava-lalana eto Lehibe (rano), fangoa mirotsaka indray eto Sakalava-hova ; Ka raha resy eo Leh ibe hianareo, dia ny tanàna Makadaza no vonjena : rahefa manofa -lamba eo hianareo, dia taza' ko, dia hampidini ko Tsimadilo (Tsimahaforsy) hanampy anaren» hoy izy Ary eny ambony avaratra, ery Ankeramaranitra, eny ny fitrangany ny Sakalava-hova Izany no nametrahan' Andriambelomasina any Zanadahy teo Makadaza . Vory eo izy rehetra nony tamy Andrianampoinimerina.

Ary Ambohinanjakana, (ley fari-bohitra avo be eny atsınanan' Ambohimanga,) no nitoerany ny Zanadahy sy ny nama' ny teo aloha.  Ary hoy ny fitantara aty avaratra : Ambohinanjakana nitveran' Andrianahitrahita tamy ny andro nisehoany ny andriana voalohany, hono  Ary Andrianahitrahita niteraka an-dRafaramanemotra  lo kosa niteraka be tsaka   dia nizara namonjy ny tendrombohitra izy ireo: dia Alasora no vononjy ny, sy Antananarivo &amp;. Dia nifandimby ny andriana teo Alasora.  Dia tamy Ralambo nankeny Ambohitrabiby; dia nahita ny jamoka, teo Ampahibato atsimo n' Ảmbohiniarenana ny nahitan-dRalambo ny jamoka.  Ary teo ambany avaratr' Ambohinanjakana amy ny loharano eo ny nisehoany ny vary voalohany, hono  Ary saro-boalavo sy saro-drano Ambohinanjakana; ka nantsaka vehivavy anankiray, ka nampandri ny teo andrefam-patana ny zana' ny : ka lany ny voalavo, hono, ny zana' ny ka taolana no sisa  Dia nilaza tamy ny andriana ny olona hoe : « Lany voalavo ny zaza kely sendra nilaozany ny reny nantsaka, ka lany ny voalavo, ka lazaina amy nao Tompo ko e » Ary namaly ny Andriana : « Dia monena any antsaha  » Dia niorika Ambohinanjakana amy ny izany  Ka imbonany ny Mandiavato sy Tsimahafotsy ny tanàna: Mandiavato dia nanatona an' Ambohitrabiby ka natao hoe Terakambohimanjakana no anara' ny, nankany Morarano ary Andilana; ary Tsimahafotsy niely amy ny zao manodidina Ambohinanjakana izao: Zanamarofatsy sy Andriant titakatrandriana nipeträka eo Ambohimandroso; Andriantsiarona eo Ambohitrerana sy Ankorondrano; Zanadaby eny Makadaza ; samy firenen' olona niala teo Ambohinan jakana ia rehetra tamy ny Andriarnbelomasina nanjaka.

'''MANDIAVATO ANY AMBOHITRAZA NANANIHANY SAKALAVA KA NAHERY MANDIAVATO.''' Tamy ny nanjakan' Andriambelomasina, avy ny Sakalava hamabo an' Ambohitraza Dia nitoby teo ambany andrefana izy ; ary dia gaga ny olona tao an-tanàna, ka lasana nampaniraka olona 3 lahy hilaza amy n' Andriambelomasina tamy ny alina iny hiany, ka nanao hoe : « Tonga ny Sakalava be dia be hamabo anay  » Ary hoy Andriambelomasina : « Ka atao ahoana lahy   fa Ambohimanga tsy azo ilaozana koa ity tsy ilaozana, fa mba mibafia hianareo any.»  Dia lasa niverina izy 3 iahy tamy ny alina iny hiany indray.  Dia tonga teo ambony atsimo a' Ambohitraza, dia niakatra tany an-kady fa mafy ny tanàna, ka no raisiny tamy ny kofehy Ary nony tafakatra izy 3 lahy, dia nilaza ny teny n' Andriambelomasina nanao hoe: « Ka atao ahoana lahy  » hoy izy, fa mihafia hianareo any, fa Ambohimanga koa ity tsy azo ilaozana, ka mihafia ao hianareo  » - Dia nihafy Ambohitraza.

  Ary nony indraiandrro, avy nihatsy ny tao an-tanàna ny Sakalava anankiray matanjaka nanao hoe: « Avoahy izay matanjaka amy nareo hanao samy irery  » Ary hoy Andriana to (lehibe ao an-tanàna tamy ny izany izy, hono): « Aoka asia' ko io fa nihaika ahy, hoy izy -- Aty hoy kosa indray Ratrimonavelandrainy zao-dahy n'Andrianato : « Alao ho ahy io fa tşy  hay nao  » – Dia niady indray, hono, izy miaotra, ary tsy nabaleo ditra an-dRatrimo i Andrianato  Dia nirotsaka Ratrimona velandrainy hanao samy irery.  Dia nitondra angadimondro sy lefona zy  ary ny Sakalava kosa nitondra basy sy lefona ; dia nirafitra tamy ny zay ny ady ny izy roalahy. Ary ny vehivavy tao an-tanàna dia nirary nanao : 

Ehe tsy ho len n' olona ny anay!   – Dia nikatroka tamy ny izay izy roa lahy dia nanapoaka basy oy Sakalava, ka tsy nahavoa andRatrimo , dia nikaretsahandRatrimo izy, ka nasian' ny angadimondro ny loha ny  ka maty ley Sakalava!   Ary hoy Ratrimonavelandrainy:  « lo ny hena ny ialahy »- Dia nirifatra daholo ny Sakalava  Ary hoy indray Andrianato : « Andeha harahina ireny efa nikasa harmabo antsika ireny, ka andeha ho baboi'ntsika  » Dia lasa nandeha ny olona sasany nanaraka an' Andrianato ; dia niady indray, ka maty ny kosa indray Andrianato.  Ary hoy kosa ny Sakaava « lo kosa ny hena ny ialahy » - Ary hoy kosa ny olona tany an-tanàna : « Hiano mivadika ny velirano ka tsy ho faty  » Ary eo Ambohitraza no milevina Andrianato Ary ny terak' Andrianato natao hoe: Zanakandrianato teraka mafi-loha no anara' ny, ka firenen' olona mandehalaza eny amy ny Mandiavato eny izany, raha vao mamory Andrianampoinimerina .

'''AMBATOVORY MANEKY HO AN' ANDRIAMBELOMASINA, ARY RANAVALONKOANDRIAMANITRA ZANA NY NOME NY HO VADY N' ANDRIANJAKAFONA MANJAKA TERA-DRANAVALONTSIMITOVIA MINANDRIANA ANABAVY N’ AN’ DRIAMASINAVALONA.'''

Andriampanarivofonamanjaka nanjaka teo Fanongoavana tamy ny nanjakan' nndriamasinavalona taty Antananarivo, ka nanoa 1zy ; ary Ranavalontsimitovíaminandriana anabavy n'Andriamasinavalona nomena ho vady ny : izany no nahazoan' Andriamasinavalona ny Vakinifanongoavana.

Dia nipetraka teo Andranomalaza Andriampanarivofonamanjaka.  Dia natan' anaka Ranavaiontsimitoviaminandriana, dia niteraka an' Andr ianjakavalolonandriana sy Andriantsimitovifonamanjaka.

  Ary niteraka kosa Andrianjakavololonandriana, niteraka an' Andriamifonamanjaka lahy tokana napetra' ny eo Ambatovory, misy vato lehibe itaingenany ny vohitra ala avokoa manodidina . Ary Ambatovory natao Ambatovory: namorian' Andriamasinavalona ny fanjakana; nambolena voa ntsia narànana : tsy anaranany ny adala ity tany ity, hoy Andriamasinavalona  Ao Ambohitrarivo no milevina Andrianjakavololonandriana.

  Ary Andriamifonamanjaka nanambady andRafotsiramavoramampihovohovo anabavy n'Andriamarimampihovohovo tompo yy Mamo andrefana, ary niteraka : an' Andrianjakafonamanjaka sy Andriandambozozoro.  Ary ny fanjakana ipetrahan' Andriamifonamanjaka, teo Andranomalaża, sy Ambatovory, sy Sambaina, sy Lohavohitra, sy Ambodinangavo, sy Ambohibaladina Ary Andrianjakafonamanjaka napetra' ny teo Amba tovory ; ary Andriandambozozoro napetra' ny teo Sambaina niceraka: an' Andriandarmbonavalona, sy Razakatsihono nataon-dray ny vavilahy nahazaka ny tany sy ny fanjakana. Nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina i Razakatsihono   Áo Ambatovory no milevina Andriamifonamanjaka.

  Ary nanambady kosa Andrianjakafonamanjaka nanambady andRanavalonkoandriamanitra zanak' Andriambe lomasina, anabavy n' Andrianjafy ; teo Ambatovory ny ipetraha' ny (sy ny ilevena' ny)  Ary hoy Andrianjakafonamanjaka: « Tsara loatra ny atao n' Andriambe komasina  hoy izy.  Ka na dia ikakv anadahy nv neny aza ny atsy atsimo, na dia ho lovà ko vola ho lova'ko fananana aza, hanao vaka-mıtidy andriana aho, hoy izy  - Ary niteny ny vavy nanao hoe : « Hahavery anay 4 mianaka 1zany hianao, hoy izy, no hanao vaka-mifidy andeiana  Ka eo hianao asai' ny mipetraka ho elanelana tsy iadiany ny atsimo tsy iadiany ny avaratra  » -- Ary hoy izy : «Tsara loatra ny atao n' Andriambelomaśina  ka izay mahafaty an' Andriambekomasina mahafaty ahy, » hoy izy.

Ary dia nisy nikomy teo an-tanàna, ka lasa nankany amy ny andrana (teo Antananarivo) milaza hoe « Vonjeo Ambatovory, fa nomba an' Andriambelomasına izy, ka izay mahafaty an' Andriambelomasina mahafaty azy, fa hanao vaka-milidy andriana izy hono » Dia raha nandre izany ny andriana ny Merinatsimo, nony ampıtso dia nanihi ny Ambatovory, ka nandry ten an  izy ireo.Ary nony ampitso mbola mazava atsinanana, dia niakara' ny ny vohitra, dia afaka ny vohitra nony niady kelikely. Dia hoy ny teny n' Andriana: « Aza misy vonoina izy efa-mianaka, hoy izy, fa ento hankary amv ko izy efa-mianaka : eo atao anelänelany tsy mety fa (izao no tia' ny, » hoy izy.  

Ary nony antoantoandro, tonga ny hamonjy hatairana avy any amy n' Andriambelomasina no vononjy.  Ka inona no teo?  efa voarava ny vohitra no dorany Merinatsimo.  Dia lasa ireo namonjy hatairana nilaza tamy n' Andriambelo masina nanao hoe: « Efa rava ny vohitra tompo ko, fa lasa' ny izy efa-mianaka. Ary raha nandre Andriambelomasina, dia nihevitra izy nanao hoe: « Andeha leiretsiana, ny zana ko 3 mianaka havotana, fa mahantra ny zafy ko madinika, » hoy izy.  Ary dia nandeha ny mpiantso nankeo Ampihaonana, fa'teo Amboniloha no ihaonana tamy ny izay, (fa eo no fizarana tany ny Merina atsimo sy avaratra), dia miantso ireo manao hoe: «O ry lahy he » - Dia miantso ny atsimo mamaly hoe « Manatòna ry lahy he  eo Ampihaonana he » Dia tsy mbola nifanakeky ireo fa mbola nifampiady varotra teo hiany, fa izy ireo nivimbina basy sy lefona isan-dahy avy  Ary ireo atsimo nanontany hoe: « Iza ary no havota nareo he »Ary dia namaly ny tety avaratra : « lzy teko manaka ry lahy he   » ary hoy ireo: « Raha izy telo mianaka ry lahy he  dia ny A 150 no aloavy ary re! Dia tsy nety izy ireo, raha tsy ny A 150 no aloa  Ary niadiam-barotra hateloana vao izay vao vita ny varotra  Dia naloa ny A 150, dia nentina ny zaza. Ka nony tonga dia nifaliana. Dia niteny ny Andriana nanao hoe: «Vonoy omby leretsy, fa tonga ny zanak'o  Ary ny tsy nanavetana ny lahy, hoy Andriambelomasina, tsy ho tonga izy· fa nv vadv nv amanjana' ny efa mby aty ka tsy hody izy.Ary nony afaka hateloana, dia tonga kosa ny lahy nanaraka ny vady aman-jana' ny, dia tonga taty Ambohimanga; ary ny zana ny: dia Andrianamboatsimaharivo, sy Andriantsiresy, sy Rafotsiranjaka.

Ary nony efa nandry ny tany atsinana, dia aiteny Andriambelomasina nanao hoe tamy ny Andrianjakafonamanjaka: « Eny leiroa, tsy atao ko maty momba n mahery hianao: fa fidio izay tendrombohitra tia'nao onenana afatsy Ambohimanga » Ary Andriamifonamanjaka nanao hoe « Tsy ampifidi nao aza Tompokola hy  rsy hana) ahoana  ka mainka fa ampifidi nao  ka raha atao nao izany Tompokolahy  ka sy mahivery vady tsy mahavery zanaka dia Ambatovory, fa eo ny ilevenany ny kiaky sy neny »- Ary hoy Andriarnbekmasina « Raha olona hafa afatsy hianao,  tsy mahazo , fa ny ta' ko no tia no dia mahasoava mahatsarà : ta raha mbola ny tera'ko koa no Andriana, dia tsy ova'ko fenitra amy ny zao ipetraha'nao zao hianao sy ny zanak'ao, » hoy Andriambelomasina tamy ny Andrianjakafonamanjaka.

ANDRIAMPONIMERINA ANDRIANA EO ANDRIAMBELOMASINA ANY LAKAMBATO ANTANANARIVO HANANIKA AN NAMPAKARAN TANAMALAZA; MOSARIBË, VATA FAMARAM-BARY. Andriamponimerina nampakaran' Andriambe lomasina any Lakambato loholony ny Sakalava, hananikia Antanamalaza. Dia no tanehiny Merinatsimo ny fasikia, ka nony nananikia ny Sakalava, no fafazany ny fasikia mahamay, ka may ny loha ny Sakalava, sy fafazany ny tay koa ny Sakalava Koa tsy nahataka an' Andriamponimerina tanv Antanamalaza i Andriambelomasina Ary Andriamponimerina no naka any Vatobe Ary Andriambelomasina naka any Valopolo Nifanolora teo izy Ary nony avy ny mosary be mavovava zoky ny, dia niamboho Andriamponimerina.

Ary indray tato aoriana ny mosaribe mavovava zandry ny  Misimisy koa ny vary, tsy dia be maty ny olona tahaky ny teo aloha tamy ny mosaribe-mavovava zoky ny.

Ary dia nihevitra Andriambe lomasina ny hamonje' ny ny vahoaka ny: dia nanao vata famaram-bary  natao ny didy ny famaram-bary: « Atao ko inenina io no ariary ny vary hoy izy ; arv i Kaloy no amet raha' ko io vata famaram-bary io, dia tsy mba hovana mandrakizay . Ka raha manova vata, ta tsy io vata natao ko io, na hividy na tsy hividy, dia tsy azo ovana io vata atao ko io ; fa raha mikabary hianao amy ny io vata io ka manao hoe : kely ka tsy hividy izahay - afatory ka ènto aty amy kio andidia' ko ny fanjakana: fa tsy olombelona no nanao io vata io f’ izaho tompompanjakana  ka atao ko sy azo ovana mandrakizay doria.

Ary ny hevitra natao n' Andriambelomasina nahavonjy ny vahoaka, dia naharesy ny mosaribe.

  Ary izao no tantara ny Kaloy : tsy mba azo ovana famaram-bary natao n' Andriambelomasina ho any Kaloy.

NY NANOKOAN' ANIDRIAMBELOMASINA AN' AVARADRANO. Ary dia natokon' Andriambelomasina ny Avaràdräno toy izao: teo i Lafy ; Andriantsimitovizafinirimo teo Ambatomanoina; Andriankiranimerimanjaka, teo Amboatany ; Rafaralahimanjaka tany Anativolo. Ka hoy izy: Ramboasalama manjaka miara-mioetra amy ko kosa  zanak' aren efu-dahy  Kanefa Andrianjafi nitondra an' A varadrano lehibe  Ary ny teny n' Andriarnbelomasina: Ramboasalama no natao ny handimby an' Andrianjafy. Fa anio tontolo andro no nome' ny an' Andrianjafy  fa ny favany andRamboasalama.

Ary hoy, hono, Andriambelomasina, tamy ny izy nampifidy ny zana'ny sy ny zafy ny rehetra, ka nametrahana zavatra samihafa betsaka, ka samy nifidy izay tia ny nalaina, ka tany no tiandRamboasalama na laina, dia hoy izy:  « Lasa' ny ny tany sy ny fanjakana.

Ary nony avy ny mosary be mavovava zandry ny, dia niamboho Andriambelo masina, eo Ambohimanga no milevina.

== II.ANDRIAMPONIMERINA TEO ANTANANARIVO. ==
  '''NY NATERA' NY; MIADY AMY NY ANDRIAMBELOMASINA; MOSARIBE, MIAMBOHO NY ANDRIANA ; TENY NAPETR' NY.''' Ny nanjakan' Andriamponimeri na nandimby an' Andrianjakanavalomandimby teto Antananarivo  Andriamponime rina vadindRamanantsalarazaka niteraka an' Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery  Ary Ramananimerina vavy tokan' Andriamponimerina niteraka an' Andrianambotsimarofy.

  Nampakaran' Andriamponimerina any Tsimitovizaka lohölonv nv Sakalava Andriambelornasina, hananika an' Ambohimanga, ka resy Sakalava.  Ary nampaka ran' Andriambelomasina any Lakambato loholony ny Sakalava hananika an' Tanamalaza.

  Ary dia niseho ny mosary be mavo vava zokiny; tsy nisy vary, ny voa ny tsy nisy veny ny, ary avoko no hadi ny olona ; ary nony mihady iny ny olona, dia mary ny sasany eo am-pihadiany ny avoko, ka tsy mahazo fa osa  Ary ny mosary ata hoe mavovava : fa ny okbna tsy homamn-bary, avoko ny hani ny olona, ary hani-manta tsy mahandry masaka : ary dia miova ny tarehy ny olona, miova ny vava ny, ka efa mavomavo tsy homam-ba ry: izao no anaovan' azy hoe mavovava Ary be mary ny olona amy ny izany.

Ary ny mosary atao hoe zokiny sy zandriny: misy aloha sy aoriana. Ny zoky ny: mafy iny, be maty ny olona amy ny tsy fisian-kanina, ny hanina iadiana. Ary avy indray tato aoriana ny zandry ny  mahalankalana ny faty fa efa misimisy ny hanina namoa indray ny vary  ary dia nisy ho vidiny ny olona, ary dia tapa-bary no ariary  mbola mavovava ny olona tamy ny zao. Ary tamy ny mosary be mavovava zoky ny tsy misy vary, fa kits ika ka afenina, iadiana raha misy mahita ; alina no mahandro tsy mahandro andro, raha miraraka ny fofo ny, dia iadiana raha reny antoandro ny fofona  a leo ny maty to' izay tsy hahazo, lamba mena no entina amidy vary ka tsy mahazo ohatrinona aza  afenina no fivarotana fa tsy sahay asehoseho.

  Ary taminy mosaribe mavovava zokiny, dia niamboho Andriamponimerina; Antananarivo eo an-Tranofitomiandalana izy no milevina.

Ary ny teny napetrak' Andriamponimerina: Andrianamboatsimarofy no mandimby azy roa lahy (Andrianavalonibemihisatra sy Andriambalohery) eo Antananarivo. 

== III.  ANDRIAMANANIMERINA TEO AMBOHIDRATRIMO. ==
[[Sary:Palais Ambohitrabiby, Colline sacrée.jpg|vignette|Ambohitrabiby]]
NY NATERA' NY. Ny nanjakan' Andriamananimerina nandimby an' Andriantri monibemihisatra teo Ambuhidratrimo  Andriamananimerina vadindRamorabe niteraka: an' Andriantomponimerina, sy Andriantomponimarovatana, sy Andrianavalona, sy Rabelanonana, sy Rabodofilankanina vavy tokana.

Andriamananimerina no narmpakatra, any Lakambatao sakalava, teo Valokianja no nitoerany Lakambato,  hananikia an' Ambohimasina, ka tsy tratra ny olona teo Ambohimasina, fa nandositra alina izy.

MITSIO-DRANO ANDRAMBOASALAMA RAMORABE. Niaingia i Ramblasalamatsimarofy nisambotra vola venty tamy ny sakaiza ny  ho entina hamangy andRamorabe, reny be ny: ary io vola io namidy tantely eram-bata sy patsa an karon-kely ; ary nandeha izy nankany Ambohidratrimo itoerandRamorabe. Ary nony tonga tao ambavahady andrefandRova, dia nampilaza ny Tandapa izy hoe: « Lazao amy ny  Andriana : Misy olona hamangy anao, Tompo ko, hony  »-Dia nampanao sikidy i Ramorabe a misy olona hamangy, ary dia tsara sikidy ley olona  Ary nony ela vao niverina ny fiteny ny, dia nampilaza indray Rarmboasalama hoe: « Ley zanak' ao avy any Bersimisatra, hono, hamangy anao  » « Eny, hoy ny Andriana, asaovy miditra izy  » - Ary amaly oy Tandapa hoe: «Tsy manan-damba izy, Tompo ko, ka he  ireto zanak' ao ireto mahamenatra azy  » --Ary hoy Ramorabe : « Inona ny lamba ny   » « Lamba jabo maloto, » hoy ny Tandapa  - Ary dia hoy Ramorabe tamy ny vady ny: « Aiz' aty ny laimba nao sy ny salaka nao »  Dia nentiny ny Tandapa tamy ny Ramboasalama ny lamba sy ny salaka ndRalehilahy vadindRamo rabe, dia no tafi ny sy nisalaka' ny ka vao niditra izy.  Ary nony tonga teo ambaravarana, dia nampandroso azy izay rehetra tao an-trano tahaky efa no tendren' Andriama nitra hanjaka izy, ka nanoa azy na dia nv zana-dRamorabe aza, Ary Ramorabe naka ley rano tamatazana ny andriana avy mamangy, dia no fafaza ny intelo izy vao nampandrosoi ny : « Manodidina ny trano, » hoy Ramorabe  Ary nony teo amy ny andry afovoany i Ramboasalama, dia hoy ny andriana : « Mijanòna kely », dia no tsiofin-drano izy.  Dia nasain' andriana hankamy ny andry avaratra, dia fafaza' ny iley rano indray izy ; dia vao nasai ny mipetraka tery avara-patana; ary nony efa nipetraka izy dia niarahaba andriana ; ary hoy Ramorabe tamy ny Tandapa : « Amonoy vorona ny zanak' o, fa noana ka reraka, ary eto atonoy eto imaso' ko. »  Ary nony voa tono dia ome' ny andRamboasalama Ary tezitra ny zana' ny rehetra manao hoe: « lzy efa manana any Betsimisatra, ka dia ome' nao aty indray.  K' inona no mba ho anay ? Dia Ra-morabe tsy laingia tokoa ny anara' nao  » - Ary hoy no navaly ny Ramorabe : « Ka atao nareo ahoana re anaka   vintana ho azy sy anjara ho azy  » Ary nony efa tapitra nihinana ka hariva ny andro, dia nasain' andriana nitoetra tany Ambohidratrimo i Ramboasalama , ary teo andrefandrova avara-bavahady no nanamboarana ny trano ny.  Ary nony tapitra ny ha hoy izy  « Handeha hody » Nalahelo i Ramorabe, dia hitsio-dra hoe: « Mahaleova   mahalasàna ry Kioto! ho tahiny ny Raza' ntsika anie hianao!&quot;

No soritan-dRamorabe ny fanorona itsiofa' ny rano azy : « Hianao am-poi-be ny Merina, hoy izy: hahaleo hahalàsana! tsy hamono olo-mahitsy! tsy helohiny ny olona tsy meloka ! »

Ary nasandra-ny Ramorabe amy- ny- tamana Ramboasalama, ary nivavaka Ramboasalama rehefa nasandra-dRamorabe eo : « Ary mivavaka aho, Ramorabe, fa  foinao tsara tsiodrano nao ny filanjana  » « Fiara manko, hoy Ramorabe, ho enti' itana ny fanjakana  ho anao ny rany sy ny fanjakana, ka atao ko tsara no ho anao   rehetra izao haneky hanatona a nao avokoa ao 1imanga fa eo no lahy ny tany, eo o hatoniny ny izao ambanila nitra izao ,» hoy Ramorabe.Dia nody Ramboasalama.  

Ary nony onga any Ambohimanga izy, ley vola venty no sambori ny tamy ny sakaiza ny dia aloa ny farantsa, ka nanao hoe: « Misaotra anao aho ta manan a tokoa aho, fa manan' anao aho ; nahavonjy ahy tamy ny sarotra hianao, ka  ny anaovan-tsoa ahazoana fankasitraha na : ka dia indry ny vola farantsa solombola. Ary io lehilahy io no ho isa ny 42 lahy hampanjaka azy, ka hatao ny ho lehibe y fanjaka' ny koa. 

'''AMPANEKY NY ANTEHIROKA HAMPANJAKA ANDRAMBOASALAMA I RAMORABE'''  Ary miantso an' Antehiroka i Ramorabe ka niteny nanao hoe: « Avia eo Antehiroka, ry zana-dahy, raifozabe, ry ombalahy ny vavy antitra   Iza no hampanjakaina ?  » - Ary dia niteny Antehiroka, hoy izy: « Izay tsiofi nao rano  » hoy Ramorabe : « Raha tsy hanova ny teny ko hianareo, dia izao no teny ko a ko amy nareo dia Imboasalama no soavi ko hanjaka  » Ary namaly iroka : « Tsy marova ny teny nao izahay  » – Ary hoy Ramorabe: « Raha tsy a ny teny ko hianareo, dia tsy ova' ko ny nenti-ndraza nareo  » Ary dia Ina andRamboasakama Ramahajanga lehibe ny Antehiroka ka niteny nanao « Arahaba anao no soavin-kanjaka  » Ka niarina tao Ambohimanga izy injaka andRamboasalama  

NY NANOKOANDRAMORABE ANY MAROVATANA.  NanokoandRamorabe any atana : Andriantomponimerina, teo Ambohidratrimo ; Andriantomponimarova eo Ambohipiara ; Andrianavalona teo Ambohitrinimanjaka ; Andriambelano teo Ambohimanoa: Ary indro kosa ndriambelo zanak' areo efa-daby, hoy mandimby anareo.

ANDRIAMAMILAZA SY RAMBOASALAMA. Ary hoy mpitantara aty avaratra ny izany andro izany  nandeha  hono, Andriamamilaza avy any amoron' Inty, hanatona ny zanakandriana any Antananarivo sy Ambohidratrimo sy himanga, hamangy azy.  Ary nitondrany tsontsoraka sy volotsangantsivaky sy tantelivelondreny; izany no natao santatra ho enti ny hamangy ireo zanakandriana - nefa tsy home' ny ireo, fa nenti ny hitsapa azy, fa lehilahy mpihevitra izy hono, 

Ary voalohany nankany Antananarivo hamangy andR...   Nony tonga teo : « Aiza no ndR, » hoy izy   « Aroana, hoy ny olona, ny trano ny.»   Dia nandeha,  dia nankao an-trano ny: « Haodihavdy tompo ko e ! »- « Haodiana !  mandrosoa &quot;eo mitady ahy. Dia nandroso Andriamamilaza dią niarahaba ny andriana, dia nenty ny antelıvelondreny sy ny volotsangantsivaky sy ny; oraka niarak amy ny, napetra ny tao an-trano : « Ho aiza hianareo  » hoy ny andriana   - Ary namaly Andriamamilaza « Hamangy anao izahay fa izato enti' nareo hamangy ahy   »- Tsy nitondra na inona na inona fa hamangy fotsiny, fa avy any amoron' ala izahay.» Dia nilaozan'Andriamamilaza ny  zanakandriana, nilaozana nivoaka kelikely hizaha ny toetry ny tany. Ary nony tonga  avy nizaha tany Andriamamilaza : dia tsy ao ny tsontsoraka. Dia natolotry ny vary, ary  nisaotra i Andriamamilaza : « T'sy hahazaka ny vary, handeha izahay,hoy izy : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, » hoy izy  - Ahoana angea izaay fiteny nao » hoy ny zanakandriana  « Handeha izahay, fa veloma : fa tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy hita ko izay farany ity, fa tany sy hisy fiafarana  » Dia nieritreritra ny zanakandriana  Dia lasana Andriamamilaza, nanao hoe: « Aiza n lalana mankany Ambohidrarrimo  » « Iny manaraka ny fefiloha iny » hoy olona.  Dia lasana Andriamamilaza nitondra ny vołotsangantsivaky sy ny tantelivelondreny.

Nony tonga teny Ambohidratrimo « Aiza ny trano ny R  zanakandriana ? »

« lo ny trano ny » hoy ny okona « Misy olona mirady anao, hoy ny Tsindranolathy– Avy aiza izany mitady ahy izany  » « Avy any amoron' ala, » hoy Andriamamilaza « Ka haninona no mankaty arniko » hoy ny zanakandriana .

« Hamangy anao », hoy izy  « Mandrosoa ary midir' aty an-trano, raha mamangv ahv  » Dia niditra izy - « Inona izato enti nareo, » hoy ny zanakandriana   -« Tantely ireo sy volotsangana tsy vaky » hoy izy  « Hanango nana vary fa vahiny izany, » hoy ny zanakandriana  Nony taf angona ny vary, dıa misaotrai Andriamamilaza tsy nety nitondra : « Dia hivoabuka 'hitsangana aho, » hoy izy  Dia navela ny tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia nivoaka izy  Tany kelikely izy  Ary nony efa nivoaka ii Andriamamilaza dia no zahany ny zanakandriana ay tantely nosokafa' ny ny vaca  Dia tamy i Andriamamilaza niditra indray: « Handeha izahay fa hanao veloma, fa ny vary nao dia tsy hahazaka izahay hoy izy: fa tany tsy misy fiafarana ity, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay faran' ity  » – Ahoana izany fiteny nao » hoy ny zanakandriana : - « Tany tsy hisy fiafarany, hoy aho, tantely afa-drakotra, ka tsy hita ko izay farany ity, dia veloma, » huy izy  (2) Dia nieritrerira ny zanakandriana amy ny ity fiteny ny Andriamamila za  Dia nanao veloma: « Veloma, » hoy izy  Dia lasa nandeha Andriamamilaza, ka nenti ny indray ny tantely sy ny volotsangatsivaky: « Aiza ny lalana mankany Ambohimanga   » Dia iny mianavaratra iny, » hoy ny olona.

Nony tonga teny Ambohimanga izy: « Aiza ny trano ny Ramboasalama, » hoy izy ? Ary dia natoro ny olona: « Eroa ny trano ny, » hoy ny ny olona  « Misy olona mitady anao, Ramboasalama, » hoy y Tsindranolahy  « Olona avy aiza izany, » hoy Ramboasalama? «Olona hamangy anao, avy any amoron' Alamainty, » hoy izy  « Ampidiro ary, » hoy Ramboasalama  – Dia niditra Andriamamilaza, da niarahaba andRamboasalama: « Inona izato enti nao, » hoy Ramboasalama  - Tantely ireo sy volotsangantsivaky, » hoy izy  - «Tonga i kiaky fa vahiny izany, amaro vary tapa-bary, » hoy Ramboasalama Dia nankasitraka an dkamboasalama izy: « Dia hitsangantsangana kely hizaha tany », hoy izy .  Dia nivoaka izy  Dia navelany tao an-trano ny tantely sy ny volotsangantsivaky. Dia tany kelikely, ka niditra, ka hita ny: fa tsy mba nahetsiketsi ny ny tantely sy ny volotsangantsivaky, dia hoy izy: « Handeha izahay fa tsy hahazaka ny vary nafatra nao, » hoy izy, – fa tany Antananarivo tamy ny Ranona zanakandriana tany tsy maharitra ny mahitsy, ka tsy fantatr' izay faran' izao, hoy izy; - fa tany Ambohidratrimo tamy ny Ranona zanakandriana, hoy- izy : tany tsy hisy fiafarana, tantely afa-drakotra, tsy hita ko izay farany izany ; – ary nony mby eto amy nao, hoy izy: tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana, » Ahoana izany fiteny nao, Andriarnamilaza, » hoy Ramboasalama «Tamy Antananarivo izahay : tsy maharitra ny mahitsy, tany tsy hisy fiafara ko izay farany izao  Ary tamy oy Ranona eo Ambohidratrimo : tany tsy hisy fiafarana, hoy izy, tantely afa-drakotra ka tsy hita ko izay farany izao. Ary nony mby eto any nao izahay : tany misy fiafarana, ka ny farany ny ialahy no ho andriana  » 

- «Raha manao izany hianao Andriamamilaza, efa hita ko izany fiteny nao izany Raha izaho koa no andriana, hoy Rarmboasakama, dia hatao ko santatry ny izao ambanilanitra rehetra izao hianao, hitondra tantely velondreny sy tsontsoraka sy volotsangantsivaky  Izao kosa  no raharaha ome ko anao  » Izao voalohany ny nahazoan' Andriamamilaza tantara tamy ny Andrianampoiimerina.

Ary manarakaraka izany, rehefa nampanjakaina Ramboasalamatsimarofy ka mbola eto Ambobimanga Andrianjafy, dia naneky ho ändRamboasalama Andriama milaza  Dia nankeroa Andcanovelona Ramboasalama ; nifanome fotoana vory Mandiavato ampahadiminy ipetrahany Andrianavalondambo, sy Andriamamilaza sy ay zana' ny sy ny zafy ny rehetra: dia nanome toky andRamboasalama Andrianavalondarmbo sy Andriamamilaza.  lzany indray nahazoany Zafiandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  Ary nanarakaraka izany, rehefa nanjaka Ramboasalama, dia Andriamamilaza nahatonga ny rano tsy dikain' amboa no lazai' ny sampy ho entin-dRamboasalama hamory tany sy ny fanjakana  Hoy ny sampy: « Alao ny rano tsy dikain' amboa, hatao sorona, sy hatao an-doha, ary ho sotroi nao Andrianampoinimerina  » Ary nihevitra izany ny vahoaka, ka tsy nisy nahazo hevitra. Ary Andriamamilaza nahazo hevitra izany: nalai ny ny volotsangana tsy vaky, dia nenti' ny tany ny zao.  Nony tonga tanmy ny Andrianampoinimerina, dia no tapahi' ny ny volotsangana: nisy rano.  Dia natao sorona iley rano, dia natao n' Andrianampoinimerina an-doha, dia no sotroi' ny, ary hoy izy: « Fa tonga nareo, Andriamamilaza, ny rano tsy dikain' amboa, fa ny vahoaka tsy nahita ; natao ko santatra hianareo, ka dia tsy ova ko izao narmbara ko anao, Andriamamilaza : mandrakizay antaranoana raha tera' ko koa no manjaka, santatra no anareo, a itoerany ny ala hianareo, ka dia ny volotsangana tsy vaky sy ay tsontsoraka sy ny tantelivelondreny no enti' nareo atao hasina ahy.  Ka raha mitondra zavatra hatao santatra Hianarco, dia ay volotsangana tsy vaky no voalohaay: fa nisehoaoy ny rano tsy dikain' amboa ny volotsangana tsy vaky, » hoy Andrianampoinimerina  -- Ary hoy Andriamamilaza : « Raha manao izany ny fiteny nao, Andıianampoinimerina, raha hanao trano hianao kosa dia izabay miantoka ny hazo  - Ary hoy Andrianampoinimerina : «Indry ny zafy nao ao Andranomalaza, dia ny amalona sy orana kosa no azy na mandro na mamora aho, izao hasoavana atao ko izao, » 

Ary nony tato aoriana indray, tamy ny Rabodolahy nikomy, tsy nety ho azy Andriamamilaza : « Mandrendrika anay i Rabodolahy, ka avy milaza amy nao, Andrianampoinimerina, aho, » hoy izy.  Dia faly Andrianamponimerina:« Mamy ko ny teny nao, hoy Andrianampoinimerina, tsy mba mena-maso n' olona hianao  raha manao ratsy Rabodolahy ia natosik' ao.  Atao ko Andria-mami -laza no anara' nao, fa nilaza tamy ko hianao, tsara ny filaza' nao tamy ko: dia atao ko hava' ko hianao ka ome' ko trano manara eo Anjohy hianao.  Ary ny nenti' nareo ny volotsangatsivaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny, tsy ova' ko zay.  Ary tsy ampanaovi ko na inona inona hianareo, apetra' ko amy ny volotsangana tsy vaky sy ny tsontsoraka sy ny tantelivelondreny.  Ary raha manao trano aho hianareo manantatra, fa ny vahoaka hiany no maka, » hoy Andrianampoinimerina.  Dia izao rehera izao no nahazoany Zafinandriamamy tantara tamy ny Andrianampoinimnerina.

  Ary ny trano manara, Andriamamilaza izy irery no manana eo Anjohy, ny soa natao ny, izao nahazoana trano manara; ary ny Zafianandriamanilaza tsy manana trano manara tsy akory : ny volotsangantsivaky sy ny tsontsoraka, sy ny tantelivelondreay, dia izao azy ambarak' izay, na iza na iza manjaka na iza manjaka.

Ary Anjohy sy Ankazondandy fanao atsimo sy avaratra izao no nitomboany ny Zafinandriamamilaza sy izao zanabohitra izao manaraka ny sisin' andrefana ny Analamainty, nony efa nandry ny tany sy ny fanjakana ka dia samy nonina amy ny izay tia' ny onenana.  Ary dia ireo no mitondra ny nentin' Andriamamilaza fa efa zana' ny aty aoriana, koa atao Zafinandriamamilaza no anarana.  Ary Zafinandriamamilaza kosa ny any Andranomalaza sy Ambohinorona sy manaraka ny Sahasarotra ny any andrefan' Andranomalaza sy ny avara' ny, izao no nama' ny mitondra ny nentindrazana, fa roa fonenana izao: andrefam-bohitra sy atsinanam-bohitra no itoerany ny izy roa tonta.

  Ary izao no nentindrazana fitondra ny Zafinandriamarny : 

Mitondra amalona velona hankao amy ny Andriamanjaka rah' amy ny Famorana.

Mitondra tantelivelondreny, enti' ny ho any amy ny andriana isan-taona amy ny Fandroana atao tatao anantarana ny taona.

Mitondra volotsangantsivaky fomba amy ny santatra, ary fitondra amy ny sampy mivoaka.

Mitondra tsontsoraka, fanao ny andriana amy ny saotra sy amy ny hasina sy amy ny sorona: « Hisorona' ko tsara izay atao, fa isorona' ko hianao tsontsoraka, » hoy ny andriana, ka ajoro amy ny andry avaratra ny tsontsoraka.

  Mitondra ramy (sahala amy ny emboka) atao jiro amy ny santatra, arehitra ka mazava tahaky ny jiro.

  Miambina Analatsara itoerany ny renitantely sy fangalana ny tantely velondreny entina ho any amy ny andriana isan-taona amy ný Fandroana.

Ary ny tsy atao ny: Tsy alam-bodihena, - tsy manao hazolava, tsy manao isanjato, tsy manao hadintany, tsy manao fefiloha ny vahoaka: fa raha vaky mba mamonjy ny rano vaky, na iza havanandriana raha tsy manao dia meloka.

  Manao azy ho andriana havanandriana; ary mifanao tsara va tompo ko e  samy izy hiany.

  Andriamamilaza no zafy n' Andriantsitako.  Any Vodivato atsinanan' Andrainarivo eo amoron' ala, ny nanjakan' Andriantsitako, nandimby azy Andriankeliladina, ary Andriamamilaza no zafy ny, hono  Andriantsitako nisehoana ka atao ko inona lahy?

   TSIO-DRANO, FOMBA FANAO NENTIN-DRAZANA AMY NY IZANY.  Ny tsiodrano tsy miala, na marary, na bevòka hiteraka, na hankany an-tafika, na hankany an-efitra...  tsy miala ny tsiodrano fa ao.  Hatr' amy ny ela nentindrazana ny tsiodrano, ka tsy hita izay niposahany; na ny mpanjaka mandimby na ny vahoaka, samy mitondra izany, fa lovantsofina tsy azo avela fa fitondra ny razana.  Ary ny tsiodrano natao ny razana ho zava-mahery.  Ny teny ny rai-aman-dreny tahaky ny tsipak' ombalahy : ka raha tsy mahavoa mahafanina, raha mahavoa mahafaty; fa raha omeny ny rai-aman-dreny tsiny tsy ho lasan-tsara tsy akory, ary raha omene' ny tsiodrano dia tsy maintsy ho tsara, f izy no rai-aınan-dreny niampofo sy nitaiza. 

Ary fomba fanao amy fitsiofan-drano : dia ny rano hiany no itsiofan-drano izay olona ho tsiofindrano, na dia rora aza no fanao ; mahazo rano, dia rafo, tsy mahazo rano dia rora.

Ary fomba fitsiofan-drano amy ny mpanjaka : dia ranomasina amy ny tandro-potsy no fanao, na izay zana' ny ko soavin-kanjaka, na ny ao an-kohona' ny afanana raha mandro, na ny zana' ny ho tsitsihina raha mamora...    dia rano masina no fanao.  Ary raha avy mamangy azy ny olon-tia' ny, dia mitsio-drano azy ny mpanjaka, na rano fotsiny, na rora, na vava hiany aza: « Dia mitsio-drano anao aho  mba ho tahin' Andriamanitra   hianao !»  Izany no solotsiodrano ny dia vava hiany aza.

  Ary ny vahoaka manao tsiodrano-vava hiany: « Dia mitsio-drano anao, manome vola kely anao; na dia variraiventy aza, tsiodrano tokoa, f izany tsiodrano izany no vola aman-karem-be omena : fa raha tsara tsiodrano, dia mahaleo mahalasa, fa ny voky tsy mahaleo ny tsaroana, fa ny tarehy tsy mahaleo ny fanahy.

  Raha amy ny tsiodrano ny mpanjaka hanendre' ny izay hampanjakaina : dia alaina hankeo amy ny mpanjaka izy.  Ary rehefa tonga eo izy, dia miteny ay mpanjaka, na ho ray na ho reny izay manjaka eo, dia manao hoe : « Hianao soavinkanjaka amy ny ity tany ity!  E ny hasina ny 12 nanjaka sy ny tendrombohitra 12!  E ny any Andrarankasina amy ny nisehoany ny sampy!   E Rafandrandava, Rafandrampohy !  soavin-kanjaka io hahaleo tany hahaleo fanjakana  ! »- Ary amy ny izany tsiofin-drano izy, dia rano voa hasina amy ny tandro-potsy no itsiofandrano azy.  Ny andriana mitana ny tandropotsy, izy mitsiodrano voalohany, vao manaraka izay lehibebe rehetra vavolombelona ao. Ary ny hevitr' izany, dia fanendrena sady fankatoavana izay handova ny fanjakana ka hampanjakaina. Ka raha efa niamboho ny andriana, dia izy iny ley voa tsiodrano ny andriana no aseho ka lazaina hanjaka.  Hoy ny lehibe: « Izy no hanjaka amy ny ity tany ity : f izy no soavin-kanjaka amy ny ity tany ity sady tsara tsiodrano ny andriana, ka lazaina amy nareo ambanilanitra  » - Ary rahefa voa laza ho mpanjaka izy, vao izay mively rano sy misotro vokaka sy milefon' omby ny ambanilanitra ; na misaona aza dia manao hiany  lasa niamboho ny andriana, dia atsangana izay handova fanjakana.

  Raha marary ny ray aman-dreny, dia mamory ny zana' ny sy ny hava' ny, dia mandidy harena mitsio-drano ny zana' ny, ka fomba izay raha misy ray marary fatratra.  Ary dia tsy tsio-drano vava foana, fa maka rano izy hitsiofan-drano ny zana ny, na amy ny zinga na amy ny lovia : dia mitsio-drano ny zana' ry izy tay ny, dia manao hoe  «Hahaleo hahalasana hianareo !Mba hifehy vazantany valo hianareo !  Mba hampanjaka ny mpanjaka !  Mba hahatana izay nentindrazana : na amy ny fanjakan' andriana, na amy ny fianakaviana, na amy ny fihavanana, na amy ny tany ipetrahana miara-monina atikitra, sy amy ny fokonolona, » hoy izy miantso ny zana' ny vory eo.  Izay no fototra ny fitsiofandrano atao ny ray ny.  Dia mamaly kosa ny zana' ny manao hoe: « Mba hirsio-drano anao ry kiaky, fa marary hianao.  Mba ho tahin' Andriamanitra hianao!  lzahay zanak'ao mba mitsiodrano anao kosa izahay zanak'ao!   (dia manao tsiodrano amy ny izay, ary hoy izy):Mba ho tahin' Andriamanitra !  mba hanaritra soa aman-tsara !  mba tsy harofy !  tsy harikoditra !  mba hangatsiatsiaka ! mba hanaranarana !  mba hifanantitra amy ny zanak' ao!   Mangataka amy n' Andriamanitra mba hanaretana ty ray nay ty izahay.»  Ary hoy ny ray ny ; « Ka tsy ho tana' nareo aho !  Lasan' Andriamanitra aho itikitra, ka tsy ho tana' nareo», hoy izy.   Raha vita iny dia miteny kosa ny zana' ny « Rehefa miteny izany hianao ry kiaky, aiza ny teny nao, fa marary hianao   aiza no mba handidia' nao ny fanana' nao, fandrao miady izahay zanak' ao, raha tsy voa didy nao ny fanana' nao. »  Ary dia mamaly ray ny manao hoe: « Dia ho didia' ko ny fanana' ko, rahefa manao izany hianareo.  Aza manome tsiny ahy hianareo, fa ho didia' ko ny fanana' ko, f aza manome tsiny ahy ny home' ko kely, f' atao ko arak' izay fitiava' nareo ahy. Ka misy eto izay naharitra soa tamy ko, aza fady   samy zanak'o hianareo   ka misy nahavita 'soa tamy ko, ka ome' ko betsaka.  K iny ome' ko betsaka, aza dia mifaly loatra ;ry izay home' ko kely, aza tezitra   Aza manome tsiny ahy   f arak' izay fitiava' nareo ahy ny hanomeza' ko anareo.  »  Dia manao tolotra izy.  Tsy misy zoky na zandry: f' izay tia azy no ome' ny betsaka; ary ny tsy tia azy, dia ome' ny hiany fa zanaka, f' arak' izay fitiavan' azy no anomeza' ny azy: « Ary raha vita ny tolotra ny fanana' ko, hoy izy, izay tsy lany ny ilevena' ko, dia miara misalahy hianareo  » Tahak' izany ny reny mitsio-drano ny zana' ny ary mandidy ny fanana' ny.  Ary raha vita ny didi-fananana, dia aloa ny zana' ny handova azy vola aman-karena, ny vola atao hasinandriana:  satria fa nahazo harena izao avy amy ny ray sy ny reny. &quot;Ary dia aloa ny zana&quot; ny koa vola atao orimbato ome' ny ireto havany tsy mba handova vola aman-karena, izay foy ny, na ho sikajy, na ho kirobo, na ho ariary    tsy misy didy, izay foy ny hiany, - ary miteny manao hoe: « Ny andova' nay ty vola ty, isika mianakavy vory etoana, dia atao orimbato ty amy ny iziy fananana voa didy ny kíaky izao: f indreo hianareo manatrika mahita izao andidiany ny kiaky 'zao ny fanana' ny efa voa tolotra ; samy manana izahay, na iny nome' ny betsaka na iny nome' ny kely, samy mifaly ny azy: f izao no nandidiany ny rai-aman-dreny azy  » – « Kanefa, hoy ray ny, mandidy aho k' izaho masimandidy ny ahy.  K' aza malahelo izay nome' ko kely, aza dia mifaly kosa izay nome' ko be, fa efa samy hita ko zao ny fanahy nareo sy efa hita nareo  Ka efa lasana ny  hasinandriana, sy ny orimbato, ka raha misy mamadika izao teny ko zao : miady amy ny àndriana, resea !  miady amim-bahoaka, aza mahazo rarina !  miorika, aza mahita !  mivalana, aza mahazo !  ary ny tsy mandaingia izao teny ko zaa, ka tsy mamadika izao didy ko zao tsy akory : mandraisa vonona : » Dia vita iny.

  Raha tsy marary aza ny rai-aman-dreny, dia angatahany ny zana' ny tsio-drano fa ny tsio drano zava-mahery : « Mangataka tsio-drano amy nao izaho zanak' ao, fa handeha, » hoy izy, na hankany an-tafika, na hivarotra, na hankany an' indrana, na ho aiza na ho aiza, ka mila toky amy oy tsio-drano zava-mahery.». Ary mamaly rai-aman-dreny: « Rahefa mangata-tsiodrano ny zanak' o, dia hitsio-drano azy aho. Dia họ tahin' Andriamanitra amy ny izay lalambe aleha ny  ! tsy harary  tsy hari koditra ! tsy ho azontsampona!  tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro!  ho tsara mandroso ho tsara miverina!  ho tonga soa amantsara!  »- Dia tsiofindrano ao an-jinga izy, na tsiofiņdrora fa samy izy avokoa.  Ka raha lasan-davitra ny zana' ny, ka olona nohafarana ao mangataka tsiodrano amy  ny rai-aman-dreny, dia  tsiodrano vava no atao, ary ampian-tsiodrano vola raha misy.

  Raha misy zavatra nahatezitra ray aman-dreny amy ay zana' ny, dia mitsotra ny zana' ny manao hoe: « Diso aho ry kiaki-amindrineny, mangata-tsiodrano amy nareo  » Dia miteny ray ny aman-dreniny hoe : « Raha mitsotra hianao anaka, dia mitsio-drano anao izahay: dıa hahaleo hahalasana hianao  ! tsy ho voa tsiny !  tsy ho voa fondro !» Dia maka rano izy hitsiofan-drano azy.

  Raha manala volonjaza, manangona ny mpianakavv rehetra ny tomponjaza, sy milaza any ny olona manodidina hoe: «Hanala volonjaza izahay, ka milaza any nareo.» Dia avy ny mpianakavy sy ny olona manodidina mitondra vola kely atao tsiodrano sy hasin-jaza: « Manațitra ay tsiodranonjaza izahay,» hoy izy « Dia misaotra anareo, hoy ny tomponjaza.  Mba manàna hianareo.   Efa misondrotra ny andro, dia hanala volo-njaza izahay  » Efa vory eo ny olona sy ny fomba rehetra : ao ny sahafa famekona sy ny ravin' akondro ; dia apetraka eo ambony ny sahafa ny ravin' akondro; dia asiana vary ny ravin' akondro: atao fito toko ny vary eo ambony ny sahafa ; dia didiana ny trafonkena atoko ambony ireo vary fito toko ireo.  Dia alaina iley velondraiamandreny hanety ay zaza kely: anetezana kely amy ny ankavia ny, dia ariana zay volo kely tahaky ny faditra; ary anetezana ny havanana, dia atokotoko amy ny ireo vary an-tsahafa.  Nony efa vita ireo dia mivavaka izy lehibe ao an-trano manao hoe: « Mba ho soa amantsara Andriamanitra andriananahary sy ny razana  ! tsy harikoditra  ! fa alam-bolo hifanantitra amy ny rai-amandreny ny zaza !  » Dia miangona izy ankizy rehetra sy izay ta-handrombaka koa eo andrefany ny 'andry afovoana no ipetrahany, fa ny zaza kely analam-bolo ao ampototr' andry no mipetraka : dia atao hoe Hàraka: dia mifarombaka ny olona. Ka atao lasany ny vehivavıy sasany ny sahafa, ka enti ny any an-trano ny; dia apetra' ny tsara eo andoha-fandriana itikitra, fa atao ny họe nahazo zaza izy  Ka tsy aterina izay sahafa, raha tsy hateloana; ka raha vangiana iley nahalasana sahafa, dia atao hoe arababa nahazo zaza.

  Ary nony vita ny farombaka, dia loarana ny vary ihinanany ny mpianakavy, ny any an-tsahafa efa nifarombahany; ary dia mba fabànan-trafonkena kely ny zaza kely analam-bolo  Dia heeezana ay zaza ; dia omena an-dray ny ny volo ny rehetra, ateli&quot; ny amy ny akondro ; ka raha tsy mahatelina izy, dia fonosimbilooa ka omena ny omby, fa tsy mba ariana foana ny volonjaza voalohany.  Rehefa nihinana ny olona, dia mankany an-tsaha izy rehetra : babena lamba landy ny zaza kely, ho entina hifarombaka fary na akondro vokatra, dia mirava.  lzany tsiodrano fanao amy ny fanalam-bolonjaza.

Ary fitsiofandrano fanao amy ny fampakarambady.  Nony tonga ny fotoan' ampakaram-bady noay efa tuteny ny mpikabary manolotra ny vodiondry, dia raisiny ny rainjaza ny vodiondry manao hoe: « Tsy hifaniho vintana izy roafa hifanambina  » Dia loarana ny vary, dia ampihinanina izy rehetra ao, ka vilia manga sy sotromainty no ihinanany ny mpanambady, atao hoe ho maintimolaly ho trarantitra. Nony efa nihinana, ny renin-jaza mitoetr' ampototr' andri-afovoany mitorotoro ravin'  akondro, atao hoe vady efa notorotoroadravina, zavatra efa vita, efa nahalany betsaka ka nifanėkena tsara.  Ary dia mitsangana ny rainjaza, dia maka rano, dia mitsiodrano azy mivady izy ray ny manao hoe: « Ffffo, ho soa ho tsara!  hifanantitra hianareo mivady !  hanan-jazalahy   hanan-jazavavy !  tsy hifaniho vintana fa hifanambina !  » Dia lasana ny mpanambady entiny ny mpaka sy ny havana rehetra sy ny mpanatitra andravehivavy.  Ary mbola ao am-pototr' andry afovoany ny reninjaza ambara-pahatafavoaka ny tanàna, atao hoe fandrao tsy mafy ny fanambadiana, raha ao anivelana ny tanàna izy vao miala eo ny reninjaza.  Ary ny zaza lasam-bady ka hamangy ny rai-aman-dreny, herinandro vao avy mamangy, mitondra vola na ho sikajy na ho kirobo, izay vola entina, ary hoy izy hoe : «Tonga izahay, ry kiaky sy neny . Akory hianareo manao ahoana hiany hianareo.  Ary mitondra vola ho enti-mamangy anareo, fa tsy arakaraka ny hafaliana ity vola enti' nay mamangy anareo ity : ho enti' nay mangataka zaza lahy zaza vavy. »  Ary dia faly ny rai-aman-dreny ny, ary hoy ny famaly ny : « Raha manao izany hianareo, ry zaza, dia faly izahay.» Ary dia alaina ny rano an-jinga, ary dia mankao anoloany ny raiamandreny izy mivady, ary dia tsiofi ny rano ny zana' ny: « Dia mahaleova mahalasàna ! Ffffo...  ho maro fara ho maro dimby !  hanan-jaza lahy hanan-jaza vavy!   hahaleo hahalasana Andriamanitra Andciananahary sy ny razana ! hifanantitra tsy hifaniho vintana !  » Izay indray tsiodrano atao ny raiamandreny, raha tonga avy mamangy azy ny zana' ny.

  Ary tsiodrano fomba fanao amy ny hiteraka, fa mafy ny mandoa olona tahaky ny miady basi-aman-defona, ho faty anio hiany ho velona anio hiany.  Dia vory eo ny havana sy ny vady sy ny zanaka sy ny rai-aman-dreny, sy izay ankizy ao an-trano.  Dia mitsio-drano ny hiteraka, ny rai-aman-dreny manao aloha, dia manaraka ny ao an-trano: alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny izy manao hoe : « Dia tsy ho voa tsiny   tsy ho voa fondro !  na inom-bava na inona fanditra !  fa ny vava, tapaka koa fa tsy namana   ka izay vava diso, aza alai nao Andriamanitra ! fa niady hiany ary nifanditra hiany, ka ny tsiodrano zava-mahery.  Fa mandehana soa amantsara : na ho Rakoto na ho Ravao, dia mandehana soa amantsara, » hoy izy.  Ary raha efa vao mandeha, dia' sokafana ny lava-bary sy ny vodifahitra, dia avorimborina ny salaka, dia atsipy hihoatra ny trano atsipy avy atsinanana dia mankany andrefan-trano  ary miteny manao hoe: « Mandehana soa aman-tsara.  »

-Dia ho lasana ny zaza, ary ny zandry no sisa.  Dia manao fandatsahana ny mampivelona : alaina ny tanantanana sy ny nifinakanga, dia ampisotroina azy, dia lasana ny ahitra, dia afak' afo izy, dia atao hoe : «Arahaba nomen' Andriamanițra ny fara  » - Dia mamaly izy manao hoe: « Ela velona ela masina   mba manàna.  » Dia vita amy ny 'zay.  Ampandroina ny zaza amy ny rano matimaty.  Ary ny zaza raha teraka amy ny andro ratsy hifandratra amy ny ray amandreny, dia alam-bintana tsy hifaniho vintana amy ny ray ny sy ny reny.  Ary raha teraka vava alakaosy, misy ahoho' ny, ary misy apetra' ny ao anaty vavahady ka roahina ny omby betsaka : ka raha velona dia entina mody, ary raha maty dia alevina.

  Ary ny amy ny tsio-drano fomba ny miaramila mankany an-tafika, dia vao alaina ny mpianakavy sy ny havana: « Handeha aho hankany an-tafika ho any an kibo n' omby, ka mangata-tsiodrano amy nareo rai-aman-dreny sy vadi-amanjanaka  sy hianareo hava' ko rehetra.  »  Dia miteny ny havana sy ny mpianakavy sy ny rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka: « Raha handeha hianao, dia mandoa vola izahay, na dia variraiventy aza, dia akamba' nay amy ny tsiodrano  »  Dia alaina ny rano, dia atao am-bava, dia fffo, dia miteny manao hoe: «Tsy ho voa tsiny ! tsy haratry ny an-tanan' olona tsy haratry ny an-tanan-tena  ! hiereny ny basi-aman defona ! ho tahin' Andriamanitra ! ho ela velona ho ela finaritra ! hahalavorary ny fanjakany ny Manjaka hahazoam-boninahitra !  » Miara-manao izany izy rehetra vory ao. Ary miteny indray ny rai-aman-dreny : «Tandremo ny fanjakan' Andriana, fa raha lavorary ny fanjakan' andriana aleha nao any, dia mandry izahay rai-aman dreny sy ny vadi-amanjanaka sy ny mpianakavy ; fa raha tsy lavorary ny fanjakan' andriana ka tsy mba mahaleo izay enti ny olona any, dia mandry tsirangaranga izahay rai-aman-dreny sy ny vadianan-janaka » Ary dia mamaly izy ary hoy ay famaly ny: « Matokia hianareo rai-aman-dreny sy ny vadiamanjanaka, rahefa tsiofi' nareo rano aho, dia atao mandry ny fanjakana, amy ny izay aleha ny vahoaka : fa lehilahy navoak' areo rai-aman-dreny sy vadiamanjanaka; f'aza manana ahiahy hianareo : f' izay atao ny zana-bahoaka nba aleha ko, raha velona koa ny ai'ko  » Dia mifandray tanana, dia tsara mandroso tsara miverina izany no farany.

  Ary ny lehibe mitondra afika alai' ny andriana ho ao anaty Rova  Dia mandray ny rano masina ny mpanjaka, dia atao am-bava ny rano masioy itsiofan-drano ny Komandy, da ffo ary hoy izy: « Handeha hianareo hankany any ny fanjaka' ko :ka dia tsy ho voa tsiny  ! tsy ho voa fondro ! tsy haratra ny an-tànan' olona ary tsy haratra ny an-tànan-tena  fa mahaleova mahalasana  ! mahavità ny tany ko sy ny fanjaka' ko !  He ay hasina ny tany sy ny lanitra !  He ny hasina ny tendrombohitra 12, sy ny hasina ay sampy masina rehetra nampanjaka ahy !  tongava soa amantsara hianao  ! mahavità tany am-panjakana !  Ary izao no teny ome' ko anao, fa efa lehilahy tsara tsiodrano hianao : ny amy ny miaramila ko tandremo tsara ; ka raha miady ka tokony ho tsingy ka tsy afaka, aza ampiadiana ny miaramila ko fandrao be maty ; ary raha lava-bato ka tokony tsy ho afaka, aza ampiadina koa ny miaramila ko fandrao be maty.  Ary raha mafy ny mosary, mampitondra taratasy aty amy ko izaho tompo ny.

  Ary ny andro ome' ko anao, ome' ko ny andro 5 volana; ka raha misy tokony ho sitra-po, ka tokony hisy vohitra ho afak' ao na fanjakana ho vita nao, mampitondrà taratasy aty amy ko izaho tompo ny, na hasondrotra ny andro ome' ko anao 5 volana, na tsy hasondrotra fa ampodi ko hianareo.  »

Ary dia manome vola ny andriana.  Misy ome' ny A.  5000, ary misy ome' ny A.  3000, ary misy ome' ny A. 2000 -ny tafika sasany ; raha key ny miaramila mandeha, dia kely ny vatsy omeny; ary raha be ny miaramila, dia atao ny be ny vola vatsy ome' ny « Izao vatsy ome' ko, hitaiza ny miaramila ko izao ; ka raha mafy ny taona, ka tsitsi nao ío vatsy ome' ko itaizàna ny miaramila ko, koa tsisi nao fa tsy amidy nao haniny ny miaramila ko: dia atao ko mahadiso, koa milaza amy nao. »

Ary ny Komandy ome' ny andriana vola manokana, atao ny tsiodrano.  Ary dia nony vita iny, manome toky ny Komandy: « Matokia hianao, fa na hisondrotra aza ny tany na hietry aza ny lanitra, ka misy andevolahy mandà tompo, tsy avela nay tsy ho azo, fa matokia hianao Tompo ko, tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary: fa tsara tsiodrano ny andriana 12 nanjaka ho anao ny tany sy ay fanjakana, ka tsy avela nay tsy ho vita, ary tsy avela nay tsy ho lavorary, fa toky no ome nay anao, fa anao ny tany sy ny fanjakana, fa tsy mtba roa tompo ity tany. »

Ary amy ny ankizinolona alefa  ny tompo ny ho ambaniandro, dia tsiofin-drano izy.  Tsiodrano-vava aman-kasinandriana sy orimbato anaty ny vahoaka izany.  Angonina ny fokonolona, dia miteny ny tompo n' ankizy manao hoe: « Ho tsiofi&quot; ko rano ireto ankizy ko ireto, fa nanao soa tamy ko, atao ko ambaniandro, hoy izy, ka ambara ko amy nareo fokonolona.  Dia manatitra volatsivaky aho hanasin' andriana, ary manome ny orimbato nareo koa aho: dia olom-potsy n' andriana ireto, isan-jato isanarivo nareo  » Ary mamaly ny fokonolona : « Dia misaotra anao izahay, fa hianao mahalala ny soa atao ny olona, ka no tsiofi nao rano ho ambaniandro izy: ka faly izahay, fa nahazo namana, » hoy izy  - Ary miteny kosa ireto ankizy no tsiofin-drano manao hoe: « Misaotra anao tompo ko, hoy izy, noho izato soa natao nao anay, no tsiofi nao rano izahay ; matokia, izahay eto ho ray nao aman-dreny nao.  Ary matokia koa hianareo fokonolona : f izay fanompoan' andriana hatao na inona na inona, matokia hianareo f' atao nay tsy latsaka, fa manana namana hianareo manana anay, » hoy izy.  Ary ny ankizy alefa,dia manangana ny tompo ny ho žana' ny handova azy: « Na firy ny zanak' ay, hoy izy: raha manan-droa izahay, dia fahatelo ny izy ; raha manantelo izahay, dia fahefa' ny izy    na firy na firy ny zaza dia isa ny zaza izy. »  Dia miteny ny fokonolona : « Dia tsara izany, aza mianiho vintana hianareo  » Dia vita, dia mizara ny orimbato ny vahoaka; ary ny hasinandriana dia lasan' izay lehibe eo home' ny ny andriana.  Ary tsy misy rano itsiofandrano azy amy ny izany, fa ny hasinandriana sy ny orimbato ny vahoaka no fananarany ny tsiodrano : fa efa voa tsiodrano tokoa ley olona ho ambaniandro.

  Ary ny amy ny ranomasina an-tandro-potsy, dia tsy tapaka io rano io amy ny mpitahiry sampy ; ary fomba fanao ny mpitahiry sampy: dia afafy ny ny vahoaka manatona ao, na ny hankany an-tafika, na ny marary izao aretina rehetra izao, na ny tsy marary aza, na ny hiterahana &amp;...    Raha mangata-tsiodrano amy ny mpitahiry sampy ny olona, dia mitondra fitoventy sy voamena sy akoholahimena izy, ary hoy izy : « Mangataka tsiodrano izahay. »  Ary hoy ny mpitahiry sampy: « Efa tsara sikidy hianareo !&quot;  Ary miteny iretsy : « Eny tompo ko, tsara ny sikidy nay, aşai' ny mila tsiodrano amy ny sampy izahay  » Dia miteny ny mpitahiry sampy: « Rahefa tsara -ny sikidy nareo dia ome' ny tsiodrano hianareo, dia hahasoa anareo hahatsara anareo, hahazoam-bola hahazoam-pananana  » Ary dia avoaky ny mpitahiry sampy ny rano an-tandro-potsy, dia asai ny sotroina, dia afafy ny ny mangataka, ary manao hoe: « Masina hianao andriamanitra .» 

Ary indray raha mivoaka ny andriana, dia mivoaka ny sampy eo aloha ny andriana, dia mitondra rano an-tandro-potsy ny mpitahiry sampy: hanafana' ny ny lalambe, (indrindra ka izany hita rano lehibe dia afanana,) sy ny vahoaka, sy ny hanin-ko hanina, sy ny rano ho sotroina &amp;... dia anafana' ny ny zavatrandriana rehetra.

  Ary raha velona ny mpinona, dia ampandroina amy ny rano an-tandro-potsy sy ny tsiriry sy ny ahibita.  Dia ampandroina na ho alatsinainy na ho alarobia, andro mahery ny alatsinainy ary ny alarobia tsy miverina  Dia entina ny  rano an-tandro potsy, dia asiana tsiriry sy ahibita: dia afafy amy ny tena ny avy ninona, sy amy ny ialambe ; dia mandeha miakatra amy ny vohitra izy, dia arahabainy ny olona hoe: «Arahaba nomen' Andriarmanitra ny hitsy ny  » - Dia mamaly izy hoe : « Tsy hery fa hitsy y: fa raha zavatra tsy nanànana, raha alaina mora foana .»  Ary izy mitondra vonimboahirana atao ny hoe vony tsy azo n' afo, tohiziny ny tsontsoraka, famantarana ny mpinona; dia ihirana hoe: 

               E tonga e tonga!

                      Ny soa tsy mandaingia

                    E faly e ravo !

          Ny soa tsy mandaingia.

Dia amonoana omby hialan-doza : dia zaraina amy ny vahoaka ny ila n' omby, ary ny ila ny dia andoavan' olona vola atao hoe ty enti' nay mampandro azy, hoy ny olona mandoa ; dia homen-kena amy ny il' omby izay mandoa vola rehetra ; ary ny vodihena, amy ny andriandahy manozon-doha.  Ary ny hevitry ny anaovana ny rano an-tandro-potsy: dia entina mampandro azy fa naleha ny loza sy ny antambo, dia ampandroana azy, sy isoronana ny tsiriry sy ny ahibita ny tena ny rehetra. Ary ny hena atao hoe henandoza, ny mpiompy sampy sy ny andriana tsy mba homan' azy fa henandoza.

  Ary raha be ny aretina dia alainy Andrianamanjaka ny mpitahiry sampy rehetra: « lzao no anala' ko anareo: be ity ny aretina ka angony ny vahoaka ko ka afano  Fa ny fitahirizana ny sampy, anareo; kandrefa izaho no tompo ny, ka entina hahasoa ny fanjaka' ko ny sampy masina rehetra, ka afano ny vahoaka ko.  Angony amy ny isam-pirenena izao Merina 6 toko izao, ka tetezo, afano avokoa ny vahoaka ko; fa izaho tsy manam-bola be ome' ko ny ambaniandro, fa ny hevitra sy ny fanahy ko sy ny hery n' andriamanitra no enti ko hitsabo ny ambanilanitra.  Ka lazao ny ambaniandro izay fomba fanaova' nareo ny sampy, fandrao tsy mahafady ny fady ny lazai nareo ny ambaniandro, ka mainkia ho be marary ny olona, raha tsy voalaza nareo tsara ny fady ny tsy atao sy ny zavatra tsy hanina. »

Dia mandeha ny mpicahiry sampy rehetra.  Dia samy manafana amy ny isam pahenina, afànana amy ny rano masina an-tandro-potsy ny vahoaka. Ary ny sampy rehetra samy manana ny andro ny tia' ny anafanana ny vahoaka, fa tsy dia indray andro afanana tsy akory ny ambaniandro, fa samy manana ny andro tia' ny ny sampy rehetra.

  Ary nony voa afana ny vahoaka, dia manafana ny rano rehetra izy sy ny fantsakàna ny vahoaka : « Ary dia izao no lazai&quot; nay amy nareo: voa afana izay hianareo sy ny rano rehetra koa ny fantsakàna, aza vetavetaina : fandrao hianareo mpantsàka manavetaveta ny rano, fa efa nafanany ny sampy n' andriana ny rano, koa tandremo tsara fandrao manimba ny vahoaka raha otafady ny rano.» 

Ary nony voa kabary ny vahoaka, ary efa voa laza ny zavatra tsy atao sy ny zavatra tsy hanina, fa ny tongolo tsy hanina aloha tapa-bolana, sy ny hena ratsy, sy ny henan-doza ampakarana ny mpinona : « lzao no tsy hanina, ka lazaina amy nareo vahoaka.   Ary voa laza izao ny fady ny tsy hani nareo vahoaka ; ta tsy mandeha sitra-po izahay, fa navoaky ny mpanjaka anafana' nay anareo ambaniandro, ary dia hody izahay hilaza amy ny Andriamanjaka. »

Ary nony tonga aty amy ny Andriamanjaka, dia milaza ny nanafanana ny vahoaka izy mpitondra sampy rehetra: « Trarantitra hianao...  Dia voa afana ny vahoaka koa milaza amy nao izahay, Tompo ko »- Ary dia mankasitraka ny andriana: « Dia sitra' ko ary teli ko hianareo mpitahiry sampy rehetra.  Ary dia manasina ny sampy rehetra aho ome ko voahangimivady isany sampy, sy volahidivavamivady, sy ombimitrongiany isany sampy .Ary dia modia hianareo. Raha tonga amy nareo hianareo, dia amboary amy ny fanamboaran' azy ny sampy '»

Raha be ny aretina, aretina na inona na inona, dia avoaka hanafana to izany ny sampy rehetra, f' izao no fomba fanao amy ny fanjakana; azy ny vahoaka  fa izy nahavoriana ny tany amim-panjakana sy nahavitany any Merina avoaky ny Andriamanjaka izy hitsioodrano hahamboatra ny ambaniandro.

Ary ny maha-ranomasina ny rano an-tandro-potsy : dia atao amy ny tandropotsy ny rano, dia asiana fanazava (hazo izany), sy tongarivo mivady (vakana), sy vakantsileondoza mivady, sy vakamiarina mivady, sy ny sampy : alona ao izy rehetra amy ny rano an-tandropotsy, dia izao no anafânana ny zavatra  afanana rehetra.  Ary fanao ny mpitahiry sampy: dia ny ahibita sy ny tsiriry no aroboka amy ny rano an-tandropotsy, dia afafy ny izay afanana rehetra.

== IV.  NY AMY NY AMBOHITRABIBY SY ANDRIANAVALONDAMBOZAFY. ==
  Ny amy ny Andrianavalondambozafy (zafy n' Andriamasinavalona,) tsy nanjaka izy, fa lasan' Andriantsimitoviaminandriana ny fanjakana any Ambohitrabiby.  Fa tsy nesorin' Andriambelomasina amy ny vodivona Andrianavalondambo, fa napetra' ny amy ny fahadimy ny Mandiavato ; ary ny zana' ny Andrianavalondambo, nandimby azy nitondra ny ampahadimy ny Mandiavato : dia Ambohimandroso, dia Ankazobe, dia Ambodiala, dia Ambohimahavelona, dia Ambohimiadana, dia Andranovelona, ary Ambohidralambo ny ila ny; zay no itoeran' Andrianavalondambo sy ny nama' ny.

  Ary Andrianavalondambozafy niteraka: an' Andrianavalonjokiny, sy Andriana valonjandriny, sy Faralahimbao.  Any Andranovelona avaratr' Ambohitrabiby ao atsinanany Baka ny itoera' ay izy 3 lahy.  Ary izy 3 lahy nahazo tantara tamy ny Andrianampoinimerina.

  SOA NATAO NY 1ZY 3, LAHY (tamy ny Andrianampoinimerina, fa mbola nanjaka tao Ambohimanga Andrianjafy, dia nanatona andRamboasalama izy 3 lahy, dia nanome toky azy.  Ary dia nirahin-dRamboasalama izy 3 lahy: « Ampanekeo i Zafinandriamamy, dia mampandry tsara any Mandiavato, hoy Ramboasalama, fa vodivona ipetraha' nareo  » Ary dia nạmpaneky any Zafinandriamamy izy 3 lahy, ary dia nampandri' ay tsara i Mandiavato.  Ary nony efa naneky ireo, dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy, nanao hoe: «Dia mandry Mandiavato sy maneky Zafinandriamamy, k' izay andro hisehoa' nao amy ny  » Ary hoy Ramboasala ma: « Izaho hilaza amy nareo ny andro iavia' ko amy nareo; ataovy tsara ny raharaha nareo. »  Ary nony nahare izao Andrianjafy, dia tezitra izy nanao hoe: « Raha izy 3 lahy ireo sy ny vady ny aman-jana' ny, ho tetehi' ko ambany ny zaza am-bohoka.»  Ary dia nilaza tamy ny Ramboasalama izy 3 lahy : « Tahak' izao no teny n' Andrianjafy ka milaza amy nao izahay.  Ary dia niteny Ramboasalama : « Dia toky no ome' ko anareo, hoy izy, hatao ko maty andro velona alina hianareo ; ary dia indro ho avy amy nareo aho, fa ataovy tsara izay hahatana' nareo ay ai' nareo. » Ary dia nanao lavaka lehibe izy 3 lahy téo an-tanàna (Andranovelona) itoera' ny : raha antoandro niery an' Andrianjafy, fa tadiavi ny ho vonoina.  

Ary dia naniraka Ramboasalama tamy ny izy 3 lahy : « Dia ho avy aho amy ny alakamisy, fa dia ataovy vory ny olona » hoy izy.  Ary dia tonga Ramboasalama tamy ny andro alakamisy.  Ary dia no vori ny izy 3 lahy ny tao atsinanan' Andranovelona amy ny lohasaha, Mandiavato sy Zafinandriamamy ; dia tonga Ramboasalama tao fa vory ny olona.  Ary dia nitaingina ambony vato Ramboasalama, ary dia nanome toky ny vahoaka, Mandiavato sy Zafinandriamamy: « Matokia hianareo, hoy izy.  Ary indreo kosa izy 3 lahy, fa re ko ny teny ny kiaky Andrianjafy, ka ny amy ny izy 3 lahy tadiavina ho vonoina : ka atao ko maty andro ka velona alina.  Ary ity vato ity, Ambato-nanjakana no atao ko anarana  » Dia nanome toky ny vahoaka : «Dia toky no ome' nay anao, Ramboasalama, raha manao izany hianao  »

Ary izy 3 lahy rahefa nanjaka Ramboasalama, dia tsy nova' ny amy ny vodivona itoerana.

Ary dia nirahina indray izy 3 lahy tato aoriana nirahin' Andrianampoinimerina tary amy ny Valonjatolahy any avaratra : « Mandehana hianareo mitarika ny vahoaka mankany Anosivola, dia any Antoby &amp;, manao izay hahatsara ny any, ipetraha' nareo: izay vita nareo dia anareo; ny andro alarobia mifoha alakamisy, no hahatongava' nareo any : k'izay vita nareo amy ny zao, dia ariareo ; ary izay lehilahy tsy tonga any amy ny alarobia mifoha alakamisy, dia tsy mba manana, izay tsy tonga amy ny izay  » Ary izany no nanana' ny Mandiavato ny tany avaratra any amy ny Valonjatolahy.  Izao no valy soa nataon' Andrianampoinimerina tamy ny izy 3 lahy sy ny nama' ny sy Mandiavato.  Tao Antoby no nipetrahany ny izy 3 lahy, vodivona nomen' Andrianampoinimerina azy, lovany ny zana' ny.  Ary nony efa nandry tsara ny tany, dia ny zana' ny izy 3 lahy napetra' ny tany, ary izy 3 lahy niakatrå taty tamy ny Andrianampoinimerina.  Ary izao no nanana' ny tany any indray. 

Samy niteraka izy 3 lahy.

Ary zanaky Faralahimbao : Rainirahety, dia Rabelosy, dia Andriambaventy dia Rafaralahimahiny ; ary ny zana' ny vavy: Ranavalonjafy, dia Rafaravaviralandy.  Ireo no zana' ny.  Ary Ranavalonjafy sy Rafaravavilandy saikia nalain' Andrianampoinimerina ho vady, fa natao ny olona hoe maditra izy ireo  Ary dia nanambady an' Andriamboavolaniray Ranavalonjafy, tato Ambatovory atsinanana sy teo Ambohijanaka  Ary Rafaravavilandy nanambady andRabetsira zanak' Andriamparana tao Anosiarivo sy any amy ny Tantsaha.  Ary Ranavalonjafy tsy niteraka, ary Ratsimifanto zanak' anabavy ny natsanga' ny ho zana' ny.  Ary Rafaravavilandy niteraka : an-dRatsimifanto, sy Rakotovao, sy Raleimahery.

== LOHARANO ==
1-https://fr.scribd.com/document/736450548/Tantaran-Ny-Andriana-Tome-1

2-https://books.google.mg/books/about/Tantara_ny_Andriana_eto_Madagascar_Histo.html?hl=fr&amp;id=O5FrdLm5pt8C&amp;redir_esc=y</text>
      <sha1>r35prdmm56x9vdmqv0mx62jham5geit</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cupressus sempervirens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301384</id>
    <revision>
      <id>1147074</id>
      <timestamp>2026-07-07T19:15:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazana hazo ao amin' ny fianakaviana Cupressaceae</comment>
      <origin>1147074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2804" sha1="j6npt4qgt9rlmbtk663mn51zbgaover" xml:space="preserve">[[Sary:Εθνικός Δρυμός Σαμαριάς.jpg|vignette|361x361px|''Cupressus sempervirens'']]
Ny '''''Cupressus sempervirens''''' dia karazana hazo ao amin' ny fianakaviana ''[[Cupressaceae]]''. ao amin' ny filaharana [[Pinales]] (''[[Pinophyta]]''). Avy any [[Anatôlia|Azia Minora]] izy io saingy efa niparitaka ka nanjary fahita manerana ny [[Ila bolantany avaratra|Ila Bolantany Avaratra]], indrindra fa manodidina ny faritry ny [[Ranomasina Mediteranea]]. Mahatanty hatsiaka hatramin' ny −20°C izy ary mahazaka haintany antonony. Hita any amin' ny [[Ila bolantany atsimo|Ila Bolantany Atsimo]] ihany koa izy io, ohatra, ao [[Antananarivo]] izay toerana ahitana azy matetika. Amin' ny teny malagasy izy io dia atao hoe '''kipreso''', '''kipresy''', '''sipre''' ary '''siprey'''.

== Famariparitana ==
[[Sary:Cupressus sempervirens Stricta.jpg|vignette|305x305px|''Cupressus sempervirens'']]
Misy endrika roa lehibe ny ''Cupressus sempervirens''. Ao ilay tery sy mitsangana ary maranitr' endrika, mahitsy ny sampany mirazotra sy manaraka ny vatany. Ao koa ilay mivelatra endrika sy mibikam-piramida, mitombo marindrano ny sampany sy ny rantsany. Amin' ny ankapobeny dia mahatratra 20 hatramin' ny 30 m ny haavony. Afaka miaina mandritra ny taonjato maro ity hazo ity, ary indraindray mihoatra ny 1&amp;nbsp;000 taona.

=== Ravina ===
[[Sary:Med Cypress.jpg|ankavia|vignette|310x310px|Voa sy ravin' ny kipreso]]
Matevina sy maitso mandavantaona ny ravin' ny ''Cupressus sempervirens''. Kirana kely dia kely mifanindry toy ny taila sy milahatra amin' andalana efatra izy ireo, mandrakotra tanteraka ny rantsany. Maitso antitra izy ireo. Rehefa torotoroina ny ravina dia mamoaka fofona mahery vaika toa emboka manitra.

=== Vony ===
[[Sary:Cupressus-sempervirens-conos.jpg|vignette|206x206px|Vony lahy]]
Zavamaniry mônôika ny kipreso: mipoitra amin' ny hazo iray ihany amin' ny fiandohan' ny lohataona ny vony lahy sy ny vony vavy. Ny vony lahy dia bitika sy mavo na volontany mipoitra eo amin' ny tendron-trantsana. Mamokatra vovobony be dia be izay mety tsy ho zakan' ny olona sasany izy ireo. Ny vony vavy dia kitsoloha kely tsy dia miharihary izay maitso raha mbola kely.

=== Voa ===
[[Sary:Cyprès.jpg|ankavia|vignette|208x208px|Voan' ny kipreso]]
[[Sary:(ALB) C. sempervirens - seed - 4.jpg|vignette|208x208px|Voan' ny kipreso misokatra]]
Minofon-kazo ny voan' ny kipreso: boribory na miendrika atody ary mirefy 2 ka hatramin' ny 4 sm ny savaivony. Mitovy amin' ny bola kely misy kirany maromaro henjana mifampiditra sy miendrika ampinga. Maitso izy ireo amin' ny voalohany, avy eo mivadika ho volontany-volondavenona manjelatra rehefa matoy afaka roa taona. Rehefa matoy ny voa dia mifampihataka ny kirany mba hamoahana vihim-boa kely misy elatra.

== Jereo koa ==

* ''[[Cupressus]]''</text>
      <sha1>j6npt4qgt9rlmbtk663mn51zbgaover</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eucalyptus globulus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>301385</id>
    <revision>
      <id>1147083</id>
      <timestamp>2026-07-07T19:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thelezifor</username>
        <id>15140</id>
      </contributor>
      <comment>Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Myrtaceae</comment>
      <origin>1147083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="467" sha1="be0848i1jhkxw4lj3u6nkp82r0xgl87" xml:space="preserve">[[Sary:Eucalyptus-12.jpg|vignette|386x386px|''Eucalyptus globulus'']]
Ny '''''Eucalyptus globulus''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Myrtaceae]]''. Hazo maitso ravina mandrakariva avy any [[Aostralia]] izy io. Ambolena betsaka izy ary mety hahatratra 92 m ny haavony. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe  '''biligoma''', '''bilogoma''' na '''kininina'''.

== Jereo koa ==

* ''[[Kininina (zavamaniry)|Eucalyptus]]''
* ''[[Corymbia]]''</text>
      <sha1>be0848i1jhkxw4lj3u6nkp82r0xgl87</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>