Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.47.0-wmf.10 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 0 190708 1147529 1146158 2026-07-10T21:09:05Z Hephaestus-Mrz36 22223 /* Zara-taiza fa tsy andriana */ 1147529 wikitext text/x-wiki [[Sary:Fitomiandalana 2.png|vignette|363x363px|Fitomiandalana ao amin'ny Rovan'Antananarivo, renivohitry ny fanjakan' Andriamasinavalona|alt=]] '''Andriamasinavalona''' dia mpanjakan'Imerina tokony ho tamin'ny manodidina ny taona 1675. Ny mpanjaka [[Andriantsimitoviaminandriandehibe]] no rainy, ary Rafaravavy kosa no voalaza fa reniny. Andrianjakanavalondralambo na ihany koa hoe Ralambonandriantsimitovy hono no anarana niantsoina azy fony izy andriantompombodivona teny amin'ny vohitr'[[Alasora]] tamin'izany, ary izy dia nanoa an-d[[Razakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy nanjaka tao Antananarivo. Avy amin'ny anarany no nipoiran'ny sokajin'[[andriana]] atao hoe [[Andriamasinavalona (foko)|Andriamasinavalona]], izay ahitana ny taranany sy ireo havany. Tsy nanongana na ihany koa nandroaka an-jokiny teo amin’ny fitondrana izy, fa ny vahoaka, araka ny hevitra sy ny teti-kadin’Andriamampandry, [[Hova|hovalahy]] izay nanolontsaina azy, no antony nahatonga izany. Nisy roambinifolo (12) vavy ny vadin’Andriamasinavalona, vokatry ny famoriam-panjakana, ary niteraka sivy lahy sy vavy maromaro izy. Samy tiany hahazo anjara fitondrana kely tsirairay teo amin’ny fanjakana, na ny zanany naterany, na ny zanaky ny iray tampo aminy, ka nahatonga ny fanjakana «[[Menakely (tany)|Menakely]]» ho marobe. [[Andrianambonimena]], zanak'anabaviny tao [[Alasora]] no notendreny handimby azy ho eo amin'ny fanjakana. Anefa, i [[Andriantomponimerina]], zanany tao [[Ambohidratrimo]], no nitana babo azy fotoana maro mba hanereny azy hanome ny [[Fanjakan' Imerina|fanjakan’Imerina]] manontolo. Afaka ihany anefa izy ka niverina nody tao Antananarivo, izay renivohitry ny fanjakany. Niamboho sy nafenina tao Antananarivo izy tany amin'ny manodidina ny taona 1710 tany ho any, ary heverina ho naharitra zato (100) taona ny andro niainany. == Andriamasinavalona, Mpanjakan'Imerina (1675-1710) == Andriamasinavalona<ref>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), « ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'' », Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona » , Antananarivo.</ref> no mpanjaka faha-sivy taorian’ny nanjakan-d[[Rangita]], ilay voalaza fa nanorina ny fanjakana merina voalohany. Izy dia zafiafin’[[Andrianjaka]], ilay mpanjaka nanorina an'Antananarivo (1610-1630), ary mazava ho azy fa izy dia anisan'ny razamben’[[Andrianampoinimerina]], mpanjakan'Avaradrano (1785-1810). Teraka ny tsinambolan’ny [[Alahamady]] toa an-d[[Ralambo]] razambeny izy; Andrianjakanavalondralambo na Ralambonandriantsimitovy no anarana nentiny fony izy tompom-bodivona tao [[Alasora]], nanoa an’[[Andrianjakatsitakatrandriana]] zokiny, izay nandimby an-drainy: i Andriantsimitoviaminandrianandehibe, mpanjaka tao Antananarivo. Rehefa nanjaka izy dia naka ny anarana hoe Andriamasinavalona (izay midika hoe: «andriana manana ny hasina, harena voatahiry sy navalona hataramin’ny ela»). Andriamasinavalona dia anisan’ny andriamanjaka nalaza teto Imerina, izay fakana tahaka satria nahay nifandray sy niahy ny soa ho an’ny vahoakany izy, ary tia ny zanany sy ireo havany, nanam-panahy ka mamy hoditra tamin’ny olon-drehetra ary tena nampihatra ilay fiteny hoe: «Ny fanahy no olona». Feno fahendrena izy tamin’ny fitondrana ny tany, ary nanana ny hatsaram-po teo amin’ny fifandraisana amin’ny vahoakany. Tsy [[lefona]] na ihany koa [[basy]] aman-[[tafondro]] no nentiny namory ny fanjakana merina, fa ny fahaizany nifandray tamin’ny mponina: Andriamanjaka nahay niara-nidinika amin’ny vahoakany ny ho soa teo amin’ny fanjakany, sy ny ratsy tokony ialana izy. === Ny nandraisany ny fanjakana === Taorian’ny nihambohon’ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe, dia Andrianjakatsitakatrandriana zokin'Andriamasinavalona no nandray ny fitondrana tao Antananarivo, araka ilay didy fandovam-panjakana hoe « Fanjakana arindra ». Ny zandriny kosa, Andrianjakanavalondralambo, dia nampanoavina teo Alasora aloha mandra-piandry ny anjarany. Noho ny fifehezana ratsy sy ny fahasatran’Andrianjakatsitakatrandriana anefa, dia nijaly sy nankahala azy ny vahoaka.Mba hamahana ity olana ity, dia nitsapa ny sain’ireo andriana mirahalahy i Andriamampandry, loholona hendry avy eny Dilambato. Rehefa nanontaniany ny amin’ny fony izy ireo, dia nilaza ho manana « fo tokana » ilay zokiny, izay midika fa mpitondra jadona, manapaka irery ary tsy miera amin’ny vahoaka. Ny zandriny kosa kosa dia nambara ho manana « fo roa na fo telo », izany hoe mpitondra vonona hifampidinika sy hiera amin’ny vahoaka amin’ny zavatra rehetra. Noho izany fahasamihafana izany, dia nifidy ny « fo roa » ny vahoaka ary nanapa-kevitra hanongana ilay mpanjaka ratsy fitondrana.Nandray tetikady maty paika i Andriamampandry sy ireo olon-kendry namany toa an’Andriamanalina mba handroahana ny mpanjaka. Tamin’ny alalan’ny ozona sy ny fampiasana sikidy tamin'izany fotoana izany no nitaomana an’Andrianjakatsitakatrandriana hiala tamin'ny toerany tao Antananarivo. Tetsy an-daniny, nifindra nankao an-tanàna kosa ilay zandriny mandra-pahatongany tao Anatirova. Teo no nahazoany ny hobin’ny vahoaka ary naka ny anarana vaovao hoe Andriamasinavalona. Nodorana ny tranon’ilay zokiny teo Andohalo, ka voatery niala tanteraka sy niankandrefana izy.Na dia nahazo ny fahefana feno aza Andriamasinavalona, dia nasehony ny hatsaram-panahiny sy ny fahendreny satria tsy nanenji-dresy izy fa nalahelo ny zokiny. Nandefa lehilahy fito lahy izy hanolotra basy, lefona, ary vola iray kitapo ho vatsy sy fiarovan-tena ho an’ny zokiny mianakavy. Nanohina ny fon’Andrianjakatsitakatrandriana izany fahalehibiazan’ny zandriny izany, ka nitodika nianatsinanana izy nivavaka sy nitso-drano an’Andriamasinavalona mba ho ela velona sy ho lava fitondrana, talohan’ny nandehanany niankandrefana ho any Antsakalavan’i Boina.Raha fintinina, dia hita tamin’ity tantara ity fa ny tetikadin’Andriamampandry sy ny safidin’ny vahoaka no nanongana ny mpanjaka fa tsy ny fitiavam-pahefana. Izany indrindra no nanamarika ny fomban’Andriamasinavalona izay nanjaka tam-pahendrena sy niera tamin’ny vahoakany hatrany. === Ny fanitarana ny fanjakana Merina === Kely velarana ihany ny faritry ny fanjakana nolovain’Andriamasinavalona tamin’Andriatsimitoviaminandriandehibe rainy, satria tsy nihoatra an’Andringitra ny tany avaratra-andrefana, Angavokely ny atsinanana, Alasora ny atsimo, ary ny henihenin’i Betsimitatatra ny andrefana. Mbola nizarazara ho fanjakana madinika maro nifandrafy ny tany Imerina tamin’izany fotoana izany, ary tsy nanana fahefana firy tamin’ireo tompomenakely nipetraka am-bodivona ny fanjakan’Antananarivo. Noho izany fifandrafiana izany, tsy nandry fehizay ny tany fa nanjaka ny ady an-trano, ny asan-jiolahy, ary ny fisamborana olona hatao andevo hamidy amin’ny Vazaha na ny Arabo. Nitaintaina lalandava ny fianakaviana, indrindra ny zaza amam-behivavy, noho ny tahotra ny ho voatafika tampoka.Naneho izany tsy fandriampahalemana izany ny tantaran’Andriampanarivofonamanjaka sy ny olona fito lahy natanjaka niaraka taminy, raha niainga avy any Ifanongoavana hanatona an’Andriamasinavalona tao Antananarivo izy ireo. Voatery nentin’izy ireo niaraka tamin’ny vatan-dehilahy ny vady aman-janany satria natahotra izy ireo sao baboin’ny fahavalo ho lasa any amin’ny Ontaiva na Bezanozano raha avela fotsiny eo an-tanàna. Roa andro be izao no nandehanan’izy ireo teny an-dalana, ary ny alina ihany no sahy nandroso fa sao nisy nisambotra rehefa antoandro. Noho izany fitadiavana fiarovan-tena lalandava izany, tsy afaka nanao asa famokarana firy ny mponina ka nananontanona foana ny mosary teo amin’ny firenena.Manoloana izany fahantrana sy tebiteby nahazo ny vahoaka izany, ny asa voalohany noraisin’Andriamasinavalona teo amin’ny fitondrana dia ny famerenana ny fandriampahalemana mba hahafahan’ny olona miaina sy miasa am-pilaminana. Ny tetikady hitany nahomby indrindra dia ny famoriana ireo mpanjaka sy fanjakana madinika rehetra manodidina an’Antananarivo mba ho eo ambany fifehezany sy ny fahefany tokana. Tamin’ny alalan’izany famaritana mazava ny sisin-tanin’ny fanjakany izany no nahafahany niaro ny vahoaka rehetra ary nametrahany lalàna tokana hitantana sy hanaraha-maso akaiky ny ambanilanitra. === Ny namoriana an'Imerina === ==== Andriamasinavalona, olon'ny fihavanana. ==== Tsy ny haneho hery na voninahitra tamin’ny alalan’ny ady sy ny fandatsahan-dra no tanjon’Andriamasinavalona, fa ny hitondra fiadanana sy fandriampahalemana ho an’ny fianakaviana merina rehetra. Mba hisorohana ny fahorian’ny vahoaka, dia teny mamy sy ny fandrindrana fihavanana tamin’ny alalan’ny fanambadiana politika no nentiny namory sy nampifanaraka ireo fanjakana madinika. Manaporofo izany ireo vadiny 12 lahy izay tsy haitraitra velively, fa tetikady maty paika nifanarahana tamin’ireo mpanjaka madinika. Nisy ny velirano sy ny fananganana orimbato ho mariky ny fifanekena: Andriamasinavalona no mpanjaka tokana arahina, fa ho tambiny kosa, ireo tompomenakely mpihavana aminy dia mitazona ny fananany ary ny taranany no handova ny fanjakana any aoriana. Ny nanombohany izany dia tany Amoronkay, tamin’ny alalan’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjakan’Ifanongoavana, izay nanana fiahiana vahoaka mitovy taminy. Rehefa nahita ny fahendren’ny mpanjaka Andriampanarivo sy ny loholona fito lahy, dia nanapa-kevitra hampidina ny fanjakany ho eo ambany fahefan’Antananarivo. Ho valin’izany fitokisana izany, dia nomentsika ho vadiny i Ranavalontsimitoviaminandriana anabavin’ny mpanjaka, ary nampihavanina ho vinanto sy rafozana izy ireo. Noho izany fihavanana izany, nandry fehizay ny tany ka nahatonga an’i Bezanozano, Ontaiva, Ivakiniadina, ary Amoronkay nanaiky am-pilaminana. Afaka nandeha antoandro tam-pifaliana ny olona fa tsy natahotra intsony, ary faly tokoa Andriamasinavalona satria tontosa tsy nisy fitaovam-piadiana ny fampihavanana ny tany. Ny taranak’ireto mpivady ireto: dia i Andrianjakavololonandriana sy i Andriantsimitovifonamanjaka, no nifehy ireo faritra ireo taty aoriana ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Izany tetikady izany koa no nampiasainy tamin’ireo faritra hafa rehetra teto Imerina mba ho tonga fianakaviana iray eo ambany fifehezany: * Any Atsimo (Itsinjoarivo): Nalainy ho vady i Ralanimboahangy, zanak’Andriandanitramantany. Nony maty ny rainy, dia izy no napetraka niandry fanjakana tao Ambohimanjaka (Andramasina), ary ny taranany no nifehy ny vodivona tao. * Any Avaratra sy Andrefana (Manohilahy): Nalainy ho vady i Ramananandrianjaka, zanak’Andriamasinteny. Ny zanak’izy ireo, Andriantomponimerina, no lasa mpanjaka voalohany tao Ambohidratrimo. * Tao Ambohitrabiby: Nalainy ho vady i Ranavalontsitakatrimerina, avy amin’ny Zanadralambo, ka ny zanany no nampanjakaina tao. * Tao Antananarivo: i Ramananimerina kosa no niteraka an’Andrianjakanavalomandimby izay nampanjakaina tao. * Ao Avaradrano: Mba hanamafisana ny fihavanana amin’ireo havan-drazana, izany hoe ireo Andrianteloray: Andriandranando, ary Andriantompokoindrindra, dia nampakariny ho vady Ratompondraondriana. Nisy ny fepetra nifanarahana tamin’ny fianakavian-drazazavavy fa hahazo fahatelon-tanana izy raha misy fisarahana, ary ny zanany no handova fanjakana. Izy no niteraka an’Andriantsimitoviaminandriandrazaka, izay nomena ny fitondrana tao Ambohimanga. Raha fintinina, tamin’ny alalan’ireo fanambadiana ara-politika sy velirano maro isan-karazany ireo no nahafahan’Andriamasinavalona nampandry ny tany sy namory an’Imerina manontolo tam-pahendrena, tsy nampiasa hery na basy aman-defona fa nifototra tamin’ny firaisankina sy ny fihavanana. ==== Ny famaritam-panjakana ==== Mba hametrahana fandriampahalemana sy hisorohana ny fifandirana eo amin’ny fanjakana roa tonta tamin'izany, dia nifanaraka Andriamasinavalona, mpanjakan’Imerina, sy Andriambahoaka, mpanjakan’Imamo, fa hovariana ny sisin-tany mampisaraka azy ireo. Ny fomba namaritana izany dia ny fiaingan’izy roalahy vao maneno akoho tokana amin’ny maraina, ka izay toerana ifanenana no atao faritra izarana ny fanjakana. Andriamasinavalona, izay nantsoina koa hoe Andriamatahobelirano, dia nitana marina ny teny nomeny ka niainga avy teto Antananarivo tamin’ny fotoana nifanarahana. Mifanohitra amin’izany, Andriambahoaka kosa dia nambosin’ny olony ka nivadika tamin’ny fifanekena; tsy niandry ny maraina izy fa niainga vao tapi-mandry ny olona mba hahazoana tany be.Teo amoron’ny renirano kely iray eo andrefan’Imerintsiatosika no nifanena izy roalahy, ka nihoraka ny mpanaraka an’Andriambahoaka satria nihevitra fa nahazo tany midadasika. Mba hanamafisana izany fizarana izany anefa, dia namono omby fotsy teo izy ireo ho orim-baton’ny fihavanana, ka io renirano io no nomena ny anarana hoe Iombifotsy. Na dia teo aza ny fivadiham-pifanekena, dia nifanaraka izy roalahy fa hifandray tsara ny vahoaka ary afaka mivezivezy malalaka toy ny tompony na any Imerina na any Imamo, ka nitsahatra ny ady.Na izany aza, nisy vokany ratsy teo amin’Andriambahoaka ny fivadiham-belirano nataony. Teny an-dalana nody dia niharan’ny hatsiaka, ny aretina, ary ny fahafatesana ny mpanaraka azy, izay ninoany fa todin’ny fianianana tsy netiny. Nenjehin’ny eritreriny mafy Andriambahoaka ka nandefa olona nitondra fanomezana lafo vidy hitady famelan-keloka, ary izy tenany mihitsy no nandeha nifona tamin’Andriamasinavalona taty aoriana. Nanitrikitrika anefa Andriamasinavalona fa Andriamanitra izay nanaovana ny fianianana no tompon’ny teny farany amin’izany. Ho fahatsiarovana izany fizarana izany, dia nampanaovin’Andriambahoaka hady taty aoriana ny zanany teo Ambatondramijay (Hadin’Andriampivovo) mba ho mari-pisarahana: ny miorika amin’ny Iombifotsy dia Imerina ary ny mivalana dia Imamo.Tamin’ny alalan’io fandaminana teo amin’ny Vakin’Iombifotsy io no nahafahana namory ny vahoaka Merina sy nametraka ny faritra fonenany izay nantsoina hoe Ankibonimerina. Nofaritana mazava ny sisin-tany manodidina izany: ny atsinanana dia ny Vakinifanongoavana sy ny moron’ny ala mainty, ny avaratra dia ny Vakin’Isahasarotra sy ny sisin’Antsihanaka, ny andrefana dia ny Vakin’Iombifotsy, ary ny atsimo dia ny Vakin’Irangaina sy Onive manamorona ny efitra atsimo. === Ady amin'ny mosary sy ny asa fampandrosoana === Tamin’ny andro nanjakan’Andriamasinavalona, dia nisy mosary lehibe sy mafy loatra nantsoina hoe « Tsimiofy » nianjady tamin’ny vahoaka Merina, vokatry ny rivotra sy orana nikija nandritra ny iray volana izay niverimberina isan-taona. Potika avokoa ny voly rehetra, na ny teny an-tanety na ny tany an-tanimbary, ka saika nandripaka ny vahoaka ary nampijaly hatramin’ny fianakavian’ny andriamanjaka ny tsy fahampian-kanina. Naniraka olona hitady vary hovidina ny mpanjaka saingy tsy nahita, raha tsy tany amin’Andriandrivotra tao Andraisisa. Noho ity farany nanome vary maimaim-poana sy nampiana hanina hafa ho an’ny mpanjaka, dia teraka ny fitenenana hoe « Hany vary Andraisisa ! », ary novalian’ny mpanjaka soa izy ka natao « menabe » fa tsy « menakely » intsony ny faritr’Andraisisa.Noho izany fahoriana izany, dia nataon’Andriamasinavalona ho vaindohan-draharaha ny handresy ny mosary, izay noheveriny ho hany rafin’ny fanjakany. Mba hanatrarana izany tanjona izany, dia nohamafisiny sy nampitomboiny ny fefiloha nanomboka teo Ankadimbahoaka ka hatrany andrefan’Ilanivato. Ity asa lehibe ity dia natao mba hanovana an’i Betsimitatatra ho tanimbary midadasika hiveloman’ny ambanilanitra, sady ho fanohizana ny asa rano lova napetraky ny razany izay nantsoiny hoe « Vahilava mora ladinina ».Mba hanamafisana hatrany izany fahombiazana izany sy hampiadana ny olona, dia nisy fepetra lehibe telo nampiharina mikasika ny toekarena sy ny fiarahamonina: * '''Ny Fampandrosoana ny Varotra''': Napetraka ny fisian'ny tsena isan-kerinandro teto Imerina, izay rafitra efa nisy talohan’ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina mba ho toeram-pihaonana sy fifanakalozana, ary nampiasaina tamin’izany ny vola ariary (avy amin’ny real espaniola) sy ireo vakivakim-bola. * '''Ny Fandriampahalemana''': Nividy ny tafondro voalohany teto Imerina izy, nantsoina hoe « Befeo ». Tsy nentina nanafihana na nanao ady ity tafondro ity, fa natao ho marika fampitandremana fotsiny mba hanjakan’ny filaminana, ka raha misy manakorontana dia mipoaka izany. * '''Ny Lalàna mifehy ny Fanambadiana''': Tamin'izany fotoana izany dia nametraka ny fomba « fanolorana ny Vodiondry » ho mariky ny fanamafisana ny fanambadiana izy. Nanomboka teo, dia tsy hena vody ondry ara-bakiteny intsony no nomena fa nosoloina zavatra hafa sarobidy toy ny vola, tany, na firavaka. === Ny fiandrianana sy ny hasin'ny andriamanjaka === Mba hampitomboana ny hasina sy ny voninahitry ny andriamanjaka, dia nametraka lalàna hentitra momba ny fiandrianana ny mpanjaka Andriamasinavalona. Nalamina ny fiambenana ny mpanjaka ka natsangana ireo karazan’olona voatokana hitaiza sy hikarakara azy, toy ny Tsiarondahy sy ny Madiotanana, ary tsy nisy olona afaka nanatona ny andriamanjaka raha tsy nahazo alàlana. Fitsipika lehibe koa ny momba ny fiarahabana ho mariky ny fifanajana; ny tandapa sy ny Ambaniandro dia nampiasa ny teny hoe « Sarasara, Tompoko e ! », « Tsara và, Tompoko e ! », ary « Aza marofy ! » rehefa miarahaba ny mpanjaka, raha ny samy andriana kosa dia nampiasa ny « Tsara va tompoko ! », ka ny zandry na ny vehivavy foana no natsangana hiarahaba ny zoky na ny lehilahy. Ary ho mariky ny fahefana ny « Elo mena » izay natokana ho an’ny andriamanjaka irery ihany, indrindra rehefa mikabary na mandeha eny an-dalana.Ankoatra izany, nisy fanovana lehibe natao tamin’ny fotodrafitrasa masina sy ny fomban-drazana teto Imerina. Teo Andohalo no nananganana ny Vatomasina voalohany amin’ny alalan’ny voahangy mivady, volatsivaky, ary ran’omby volavita, mba ho toeram-pikabariana sy fanandratana mpanjaka. Io kianja sy vatomasina io dia hita koa tany amin’ireo vohitry ny Andriamasinavalona sy ny tompombodivona ho fanaovana sorona omby amin’ny andro Fandroana. Nampitomboina lanja ihany koa ny andro Fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady, izay andro firavoravoana nanamarihana ny nahaterahan’ny andriamanjaka, sady fotoana fanamafisam-pihavanana ho an’ny isan-tokatrano sy ny isam-batan’olona.Farany, nohavaozina ny Lapa Besakana ao Anatirova, izay lasa foiben’ny fiorenam-panjakana. Tao no nisehoan’ny tantaran’i Trimofoloalina, izay nahafoy tena hatao sorona velona ho an’ny mpanjaka; saingy tsy novonoina izy fa nosoloina ran’akoholahy mena ny sorona, ka nahatonga azy sy ny taranany ho nomena ny sata « Tsy maty manota ». Tao Besakana ihany koa no nisy ny « afo tsy maty » izay nambenana andro aman’alina. Noho izany rehetra izany, ny Zanakandriana voatendry hanjaka dia tsy maintsy nentina tao Besakana aloha, mijoro anilan’ny fatana afovoany mangatam-pitahiana amin’ny fomba antsoina hoe « Halampatan’ny Besakana », izay mari-pahefana ambony indrindra vao azo antsoina ho mpanjaka manan-kery. == Ny fandaminana ny fitondrana == === Ny ambaratongan'ny havan'andriamanjaka === Noho ny fitomboan’ny isan’ny havan’andriana tamin’ny andron’Andriamasinavalona, dia nanao fandaminana vaovao ny mpanjaka ka nampiditra ny sokajy Zazamarolahy sy Andriamasinavalona ho eo alohan’ny Andrianteloray sy ny Zanadralambo. Izany no niteraka ny fokon’andriana enina teto Imerina, izay nantsoina hoe « havan’andriamanjaka ». Rehefa nandeha ny fotoana, dia nisokajy telo ny fiantsoana azy ireo: ny andriana teraky ny trano Ifohiloha (Zanakandriana, Zazamarolahy, ary Andriamasinavalona), ny Andrianteloray (Andriantompokoindrindra, Andrianamboninolona, ary Andriandranando), ary ny havan’Andriana (Zanadralambo sy Zanadralambo amin’Andrianjaka). Ny sokajy ambony indrindra toy ny Zanakandriana dia natokana handova fahefana saingy nety niova izany sata izany rehefa miova ny mpanjaka niaviany, ary tamin’ny andron-dRadama I vao nampidirina ny teny hoe « Printsy ». Ireo foko lahiaivo kosa, toy ny Andriandranando sy ny Zanadralambo, dia nifantoka tamin’ny asa fampandrosoana ny fanjakana toy ny fefiloha sy ny famoliana landy.Mba hanavahana ny andriana amin’ny sarambabem-bahoaka, dia nahazo zo sy sata iombonana manokana ny taranak’i Rangita sy Rafohy. Teo amin’ny adidy amin’ny mpanjaka, dia voadona tsy hanao asa fitondrana entana, tsy hiambina andriana, tsy hitaona tany mena ho an’ny fasana, ary tsy ho gadraina amin’ny vy na hovonoina ho latsa-drà. Na dia nisy foko hafa toy ny Antehiroka, Zafimamy, ary Trimofoloalina nahazo zo mitovitovy amin’izany aza noho ny asa nataony, dia tsy natao hoe andriana izy ireo satria ny rà sy ny firazanana niandohana ihany no fototra maha andriana merina.Natao hentitra dia hentitra ihany koa ny lalàna mifehy ny fanambadiana mba hiarovana ny fahadiovan’ny firazanana sy hitazonana ny « lova tsy mifindra ». Ny tena andriana dia izay nateraky ny ray sy reny samy andriana, ary na i Andrianampoinimerina aza dia nanamafy taty aoriana fa tsy maintsy mivady amin’ny mitovy saranga aminy ny andriana, ny hova, ary ny mainty. Teo amin’ny fomba amam-panao, ny andriandahy dia tsy nandeha naka vehivavy mivantana fa nandefa solom-bady. Raha nanambady hovavavy ny andriandahy ambony, dia nahazo nanao izany saingy ny zanany kosa dia tsy nahazo nilevina amin’ny fasan’andriana manana tranomanara sady nahazo lova manokana nantsoina hoe « tolo-bohitra » fotsiny. Mifanohitra amin’izany, loza ho an’ny andriambavy ny manambady hovalahy satria heverina ho « mandrorona » na manary razana izany, ka amidin’ny fokonolona izy hividianana mangahazo masaka ho an’ny olona ho fanehoana henatra. Raha andriambavy avy amin’ny sokajy ambany kosa no alain’ny andriandahy ambony, dia nantsoina hoe « misandratra » izy satria ny taranany dia nahazo nandova ny anaran-drainy. === Ny rafitra fandaminana ny vahoaka === Mba hampandehanana tsara ny fitantanana ny fanjakana, dia nanao fizarana andraikitra sy adidy mazava ho an’ireo karazam-poko sy sokajim-bahoaka hafa rehetra Andriamasinavalona. Ny foko tsirairay dia nomeny anjara asa manokana nifandray tamin’ny fiaviany na ny fahaizany. Ny foko Talasora, ohatra, dia nantsoiny hoe « zokim-pirenena » satria tao Alasora no niandohan’ny razan’andriana rehetra, ka izy ireo no natokana ho mpanao soron’andriana sy mpandatsaka ny andriana miamboho. Ny Antehiroka kosa dia noraisiny ho toy ny « zanadahy » sy havany, ka nomeny adidy manokana amin’ny fahasatranana, izany hoe izy ireo no mpitsitsika sy mpanao ny hasina rehetra ho an’ny mpanjaka.Ny sarambabem-bahoaka maro an’isa kosa dia nantsoina amin’ny ankapobeny hoe Ambaniandro, Bemihisatra, Folovohitra, na Hova. Nisy fomba amam-panao kanto sy feno fifanajana teo amin’ny fifandraisan’ny mpanjaka sy ity vahoaka maro an’isa ity rehefa nanao kabary: raha ny andriana no miantso ny vahoaka dia manao hoe « Ianareo Ray aman-dReny ! », ary raha ny vahoaka kosa no mamaly na miantso ny andriana dia miantso azy hoe « Ianareo zanaka amam-para ! ». Ankoatra izany, teo ireo nantsoina hoe « Voaramasiaka », izay nahitana ny foko Manisotra sy Manendy ary ireo Mainty tompon-tany taloha. Ity sokajy ity no fangalana ny Angaralahy, ny Tsiarondahy, ary ny tandapa isan-karazany natao hikarakara sy hitaiza ny andriana, ary taty aoriana, tamin’ny andron-dRadama I, dia nivoatra ho miaramila matanjaka sy kinga izy ireo ka maro no lasa Manamboninahitra ambony manana voninahitra faha-16.Farany, teo ambanin’ireo sokajim-bahoaka rehetra ireo, dia nisy ny andevo na ny olona very zo. Lasa mpanompo izy ireny noho ny trosa na noho ny sazy nianjady taminy, ka noheverina ho toy ny fananana na fitaovana azo novidina teny an-tsena. Na izany aza, tsy dity mandrakizay izany sata izany satria afaka nandoa vola hanavotana ny tenany izy ireny, na navotan’ny havany, ka niverina ho amin’ny sokajy sy ny toerana nisy azy taloha, na iza izany, na iza. === Zara-taiza fa tsy andriana === Mba hitantanana tsara ny fanjakana efa nihamidadasika sy hisorohana ny fifandirana any amin’ireo faritra lavitra, Andriamasinavalona dia nampihatra rafitra fitsinjaram-pahefana fa tsy fizarana fanjakana velively. Ny tanjona dia ny hananana solontena mahefa hisolo tena ny mpanjaka haingana eo amin’ny raharaham-panjakana, toy ny fandraisana ny vodihena izay nety ho simba raha entina andro maromaro mankany Antananarivo. Noho izany, napetrany ny rafitra niteraka ny « Menabe » sy ny « Menakely ». Ny Menabe dia ny faritra sy ny vahoaka teo ambany fahefan’ny andriamanjaka mivantana izay nanana an’Antananarivo ho foibe, saingy taty aoriana dia nanjary natokana ho an’ireo zanakandriana handimby fanjakana tany Ambohimanga, Ambohidratrimo, ary Alasora ihany koa. Ny Menakely kosa dia faritra kely tao anatin’ny Menabe, natao hiveloman’ireo Tompombodivona avy amin’ny foko Andriamasinavalona, izay nodidiana sy nankinina tamin’ny vahoaka Merina mba hovonjena sy hotandremmana toy ny tsombotry.Na dia nanana vady 12 sy zanaka maro aza Andriamasinavalona, dia nitady mpanjaka tokana handova an’Imerina izy nefa tsy nety nandatsa-drà na namono ny zanany tahaka ny fanaon’ny mpanjaka sasany. Mba hisafidianana izay handimby tamin’ireo zanany sivy lahy, dia nanao fitsapan-toetra amin’ny alalan’ny fomba « misondro-mandry » izy, ka ny efa-dahy ihany no nivoaka ho tsara vintana. Rehefa nanontaniana ny sampy Kelimalaza sy Isoratra dia tsy nahazoana valiny mazava, ka nampiantso an’Andriamampandry ny mpanjaka rehefa avy nanao kabary tamin’ny vahoaka nanao hoe « loaka ny akany, fa firy ny atody? ». Andriamampandry kosa dia nanao fihetsika naneho hevitra lalina tamin’ny alalan’ny fandriatana sy fandosirana lamba tamin’ny fotaka, izay nazavain’ny mpanjaka fa ny triatra dia azo atambatra ary ny fotaka azo sasana.Taorian’izay, nikabary sy nizara ny vodivona ho an’ireo zanany efa-dahy Andriamasinavalona ho fitantanana fa tsy ho fanjakana mahaleotena: * Andriatsimitoviaminandriandrazaka no nomena an’Ambohimanga; * Andrianjakanavalomandimby no nahazo an’Ambohitraina sy Imerinatsimo; * Andriantomponimerina no nomena an’Ambohidratrimo sy Marovatana; * Andrianavalonimerina no napetraka tao Ambohitrabiby. * Ny tenany kosa dia nijanona tao Antananarivo, ary notendreny ho mpandimby eo amin’ny farany hono izany Andrianambonimena zanak’anabaviny eo Alasora izany. Rehefa voarindra ny fandaharana ny Havan’Andriana enina toko, dia namory vahoaka tao Ambatovory ny mpanjaka ary namboly voantsianaranana (ampaly) ho marika fa tsy tokony hanaranana ny adala ny tany sy ny fanjakana. Na dia hita ho hendry teo ambany fahefan-drainy aza izy efa-dahy, Andriantomponimerina tao Ambohidratrimo dia efa naneho fihodinana tamin’ny alalan’ny fitanana babo ny rainy mba hanereny azy hanome an’Imerina manontolo, ka niteraka ozona ho azy. Indrisy anefa, vao nikipy fotsiny ny mason’Andriamasinavalona dia nivadika tamin’ny hafatra napetraka avokoa ireo zanany ka nanararaotra ny fahefany. === Andriamasinavalona lasa babo tao Ambohidratrimo === [[Sary:Ambohidratrimo.jpg|vignette|360x360px|Fasana miandalana ao amin'ny Rovan'Ambohidratrimo|lien=Special:FilePath/Fitomiandalana_Ambohidratrimo.jpg|ankavia]] Rehefa samy napetraka tamin’ny vodivona nisy azy avy izy efa-dahy zanany, dia fanaon’Andriamasinavalona ny nandeha nitety sy nitsidika azy ireo. Na izany aza, Andriantomponimerina, ilay napetraka hitondra an’Ambohidratrimo sy ny faritra Marovatana, dia efa naneho fihodinana sy ditra hatramin’ny ela. Nampanaoviny sanga kely ny vahoakany tao Marovatana, ka izay olona avy any ivelany mandalo ao nefa tsy misanga dia nosamboriny ary namidiny ho andevo. Na dia nitaraina tamin’ny mpanjaka aza ny vahoaka noho izany fomba hafahafa izany, dia nihomehy fotsiny Andriamasinavalona ary niteny tamin-janany mba hampitovy volo an’i Merina, saingy valinteny boraingina hoe « samy manana ny azy » no navalin’ity zanany naditra ity. Nisy fotoana aza hono saika raikitra ny ady tamin’izy mianaka, saingy nanao tetika mody maty Andriantomponimerina, ka nampijanona ny fanafihan’ny mpanjaka noho ny alahelo. Niainga ary i Andriamasinavalona lasa nankany Ambohidratrimo mba hamangy ny zanany izay noheveriny fa maty. Nony tonga tao anaty rova anefa izy, dia nohidian’Andriantomponimerina ny vavahady fito sosona, norobaina ny Merina nanaraka azy, ary natomboka ny fihazonana sy pibaboana an’Andriamasinavalona an-keriny nandritra ny fotoana ela loatra. Nandritra izany fotoana izany, matetika Andriantomponimerina no nanery an-drainy mba hanome azy an’Imerina manontolo ho takalon’ny fahafahany, saingy tsy nety nanaiky mihitsy ny mpanjaka. Nitady hevitra ihany koa ny vahoaka Merina satria natahotra sao vonoin’ity zanany ity ao am-bohitra ny andriamanjaka. Misy ny tantara milaza fa nitaky vola 7 000 ariary ny tao Ambohidratrimo mba hanavotana ny mpanjaka, izay niteraka ny anaran-toerana hoe Alatsinain’Ambazaha. Ny tantara hafa kosa dia manazava fa nisy tantsaha matanjaka avy any Antsahadinta sy Fenoarivo nanao tetika nitondra amalona matetika tao am-bohitra mandra-pahazoany ny fitokisan’ny mpiambina; nony taty aoriana, novokisany hena matavy ny mpiambina ka rehefa natory alina, dia nohadiny ny rova ary natohitohiny ny salaka nandrotsahana sy nitondrana an’Andriamasinavalona nivoaka ho afaka mandra-pahatonga tany Ilanivato. Misy koa ny fitantaran’i Raombana, avaram-pianarana tamin'izany, izay milaza fa ny zafikelin’ny mpanjaka, Andriantrimobemihisatra, zaza 12 taona zanak’Andriantomponimerina, no nalahelo mafy ny raibeny izay nitomany lava noho ny nampibaboana azy. Nahita ny tandapa sy mpiambina sondriana nilalao izy, ka nitarika moramora an’Andriamasinavalona nivoaka tamin’ny vavahady tsy nisy mpiambina mandra-pahatongany tany Andohatapenaka. Rehefa tafavoaka ny mpanjaka, dia faly dia faly ny vahoaka Merina, ary nisaotra sy nitso-drano ilay zafikeliny nanafaka an'Andriamasinavalona tany. Nataony ozona kosa Andriantomponimerina izay namitaka sy namatotra azy, ka tsy ela taty aoriana dia maty kenda tamin’ny taolana tokoa ity zanany ditra ity. Taorian’izay, dia ilay zafikeliny mpanafaka no notsofiny rano handimby toerana tao Ambohidratrimo (izay nantsoina hoe Imananety taloha) ary nomena ny anarana hoe Andriantrimobemihisatra. Ireo zava-niseho rehetra nandritra ny fitondran’Andriamasinavalona, dia maneho ny fahendreny sy ny hatsaram-pony ary ny fiahiany ny maha-olona. Tsy nampandatsa-dra izy, toy ny hita tamin’ny tantaran’i Trimofoloalina izay nosoloina ran’akoholahy ny rany, ary nampanjaka ny safidin’ny tsirairay ihany koa izy, toy ny tantaran-dRatsisaramba izay nifidy an’i Imalo ho vady ka niteraka ny fitenenana hoe « ny harena tsy mahaleo ny tarehy sy ny fanahy ». Noho izany voninahitra lehibe izany, nitombo laza tokoa ny vahoaka Merina tamin’izany andro izany, ary na dia kely sy bitika aza Imerina tamin’izany fotoana izany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny, tahaka ireo mpanjaka lehibe niavaka tany ampitan-dranomasina tamin’ny taona 1700. == Ny Andriamasinavalona == [[Sary:Andriamasinavalona 2.png|alt=|vignette|264x264px|Famantarana ny fikambanan'ny « Taranak' Andriamasinavalona »]] === Iza no atao hoe Andriamasinavalona? === Misy ny adihevitra eo amin'ny fiarahamonina mikasika ny taranak'Andriamasinavalona. Mba hialana amin'ny ahiahy rehetra, ny tantara sy ny tetiarana dia mampiseho porofo mazava mifototra amin'ny vohitra fiaviana sy ny fizarana isam-poko. Raha ny fomban-drazana aloha no jerena, ny vohitry ny Zanak'Andriamasinavalona eto Imerina dia niavaka mandrakariva tamin'ny fananana hadivory, ny fasana miandalana eo am-povoan-tanàna, ny kianja misy vatomasina, ny fasana miloloha tranomanara, ary ny fananana hazon'andriana: amontana sy aviavy maniry izay mampiseho fa nisy Andriamasinavalona tompomenakely nonina teo. Indrisy anefa fa nanomboka tamin'ny vanim-potoanan'ny fanjanahan-tany dia simba sy lasa haolo ny ankamaroan'ireo vohitra manan-tantara ireo; voaroba ny fasana, novakina hatao làlana sy fasana hafa ny vatomasina, notapahina ho kitay ny amontana sy aviavy, ary voaota fady ny tranomanara satria nampidirana olona hafa razana, ka miandry ny tena taranaka hamelo-maso izany fomba sy tanatara izany indray isika ankehitriny. Raha ny dikan'ny teny hoe "Andriamasinavalona" indray no jerena, dia nisy fivoarana lehibe izany rehefa nandeha ny fotoana teo amin'ny tantaran'ny firenena. Tany am-piandohany, io anarana io dia natokana ho an'ireo taranaka rehetra avy amin'ny zanakin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, izay nanoa, sy ny zanak'anabaviny ary ny zana-drahalahiny nahazo menakely sy nipetraka am-bodivona teto Imerina, izay nantsoina koa hoe Zanak'Andriamasinavalona. Taty aoriana anefa, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina sy ireo mpanjaka nifandimby nandray ny fitondrana, dia niitatra io famaritana io ka napetraka ho ao anatin'ny sokajy "Andriamasinavalona" koa ireo taranaky ny mpanjaka rehetra izay nanoa ny fanjakana sy ireo olona rehetra nahavita be teo amin'ny firenena, na dia tsy avy eto Imerina aza, ho mariky ny valisoa farany ambony mendrika azy ireo. Noho izany fivoarana ara-tantara izany, nanomboka tamin'ny taon-jato faha-sivy ambinʼny folo, ny foko atao hoe "Andriamasinavalona" dia niforona sy nisokajy ho vondrona telo lehibe vokatry ny fampifangaroana ireo taranaka mivantana sy ireo nahazo izany laharana izany ho mariky ny fankasitrahana avy amin'ny fanjakana. === Ny Andriamasinavalona === Ireto avy ireo izay nosokajiana ho laharan'ny Andriamasinavalona: * ny Zanak’Andriamasinavalona, dia ireo taranany mivantana; * ny taranaky ny mpanjaka izay tsy avy eto Ankibonimerina, nefa nanoa sy nanaiky ny Andriamanjaka teto Antananarivo ka natao ho laharan'ny « Andriamasinavalona »; * ny olon-tsotra na olona avy amin’ny foko hafa ivelan’Imerina, na vahiny avy any ivelan'i Madagasikara, nomem-pankasitrahana ka natao laharan’ny « Andriamasinavalona ». Na dia nisy aza izany fahasamihafana mazava izany teo amin'ny tantara, ny ankamaroan'ny mpanoratra sy mpikaroka tantara, na teratany na vahiny, dia nampifangaro ireto vondrona ireto satria tsy nisahirana na tsy nety nanamarika ny fihavahan'ny fizarazarany, na dia samy nanana ny fomban-drazany sy ny toerany teo amin'ny fiaraha-monina aza ny sokajy tsirairay. Ho fampisehoana izany fahasamihafana izany, ny Zanak’Andriamasinavalona mivantana dia tsy nihinan-kena ratsy mihitsy, fa ny sokajy faharoa kosa dia mety tsy nifady izany satria nanaraka ny fomba fanaony tany amin'ny toerana niaviany ivelan'Imerina ihany, ary ny sokajy fahatelo kosa, izay nahitana vazaha na silamo, dia tsy mahalala ny fisian’izany fady izany akory. Eo amin'ny tantaran'ny firenena, na dia mbola kely sy bitika aza Imerina ary tsy mbola fantatry ny tany ivelany, dia efa nanana an’Andriamasinavalona ho kiady sy voninahiny sahady, izay niavaka tokoa satria nanana zo sy sata manokana ambony noho ny an’ireo andriana hafa, satria saika nahazo vodivona sy menakely avokoa ary nahatandrina fatratra ny fomba amam-panao nentin-drazana nampiavaka azy teo amin'ny fiarahamonina. === Ny taranak’Andriamasinavalona === Avy amin’ireo zanany dimy lahy tsy nanjaka sy ireo zanany vavy nomena vodivona: * Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka, zana-dRenilambo vadiny, ao Ambohidrapeto; * Andrianavalonisoraka, zanaky Rakalafotsy, vadiny, tao Isoraka (toa very tantara); * Andriakotofananina, zanaky Renikotofananina vadiny, ao Anosipatrana sy Anosibe (Amoronkay); * Ramatoanimerina, zana-dRamananandrianjaka, ao Ambohijanakandriana (Mamiomby); *Rasohanamanjaka na Rasohanana<ref>Rabarijaona (1938), « ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'' », Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</ref>, tao Ambohimahamanina (araka ny lovan-tsofina avy any); * Ranavalontsimitoviaminandriana<ref name=":2">Thomas Rakotoarivelo (2003), « ''Ny ketsa mahafehy tena'' », Fanontana manokana - Antananarivo.</ref> ao Anosimanjaka, zana-dRamananandrianjaka; * Ny tera-dRalanimboahangy, vadiny, ao Andramasina; Ny tantaran'ny foko Andriamasinavalona dia mifamatotra amin'ny fizarana vohitra sy menakely ho an'ireo taranaka mivantana teto Imerina, izay niteraka rantsana maro samy manana ny fiaviany sy ny fombany avy. 1) Ny terak' i Renilambo no tompomenakely nifehy voalohany an' Ambohidrapeto, satria io vohitra io dia nomen’Andriamasinavalona hipetrahan’ireo zanany naterany tamin’ i Renilambo vadiny: dia Andriamborosy sy Rafaralahimanjaka. Tany amin’ny taona 1808 tany ho any anefa, dia nisy fivoarana ny rafitra teo an-toerana satria napetrak’Andrianampoinimerina teo Ambohidrapeto koa Ratavy zanany tamin-dRamanantenasoa. Nonina tao amin’ny lapa « Imarivolanitra » izy sy Ramiza zanany, ary nisaotra omby tamin’ny andro fandroana. Noho izany, nozarain’Andrianampoinimerina Ambohidrapeto ka ny iray ampahatelony (1/3) dia lasan'ny zanakandriana sy zazamarolahy tarana-dRatavy (ao Merimandroso, Vonelina, Marobiby, ary Ambohijafy), fa ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia nijanona ho an’ny andriamasinavalona terak’ i Renilambo ihany, dia ny faritr'Ambohimidasy, Andohalafy, ary Andramahavola. Ao Ambohidrapeto avokoa no milevina i Renilambo sy ny zanany Ratavy sy Ramiza, ary satria misy lafin-kavan-dRanavalona II koa ao, dia izany no nandevenana ny printsy Ratsimamanga, anadahin-drenin'ny mpanjakavavy, teny an-toerana. 2) Ireo zanak’Andriankotofananina no tompomenakely tao Anosipatrana sy [[Ilanivato]] dia: Andriantsikoto, rain’Andriandambotsimanahy sy Andriamambafotsy ary Ratsirangaina. Taty aoriana dia napetrak’Andrianampoinimerina teo koa Rasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy ka nozaraina indray Anosipatrana: ny zanakandriana sy ny zazamarolahy nanana ny 1/3 ary ny andriamasinavalona ny 2/3. Ireo andriamasinavalona zanak’Andriakotofananina no milevina eo an-tampon’Anosipatrana sy Ilanivato. [[Rabobalahy]] zana-dRasalimo koa dia nanana fonenana teo Anosipatrana. Nanitatra ny menakeliny tany Anosibe (Amoronkay) koa iAndriankotofananina tamin’ny alàlan’ny fanambadiana, toy ny nataon-drainy ihany, ka ny zanany izay nandova azy tany tamin'izany dia ry Andriatsimanazy, Andriantomponiloharano, Andriantsiherifahasina, Andriamanohatany mirahalahy avy, izay niavian’ny andriamasinavalona avy ao Anosibe (Amoronkay), Soamonina, Ambatomanjaka, ary Ambohitraina, Fihasinana. Ny taranany dia nifandray sy nifanerasera hatrany tamin’ireo Andriamasinavalona avy ao Ambohitrandriamanitra sy Imerinarivo koa. Rabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina, vadin’Andrianatody tao Imerinarivo, no reny niteraka an’Andriatsimianatra, izay rain-dRazafindrahety (na [[Ranavalona III|Ranavalona III)]] mirahavavy; 3) Ramatoanimerina na Rafotsiramifidilahy no zanakavavimatoan’Andriamasinavalona tamin'i Ramananandrianjaka vadiny, ary iray tampo amin’[[Andriantomponimerina]], ilay mpanjaka voalohany tao [[Ambohidratrimo]] sy rahavavin-dRanavalontsimitoviaminandriana tao [[Anosimanjaka]]. Nonina tao Ambohijanakandriana, Mamiomby (atsinanan’[[Andringitra]]) izy ary niteraka an’Andrianavalonandrianjaka sy Rakaloy ary Ravololona. * Naka menakely tao Imahatsinjo (andrefan’Ambatofisaorana) Andrianavalonandrianjaka ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe Imiantsoarivo, izay novaina anarana hoe Ambatofisaorana taty aoriana. Nanambady tamin’ny taranak’Andrianavalonimerina, ilay zanak'Andriamasinavalona noroahin'i Andriantsimitoviaminandriandrazaka hiala an’Ambohitrabiby, izy ka niteraka telo mianadahy dia Andriamiaramanjaka, Razakatsivolanina ary Renibodonimerina; * Andriamiaramanjaka nanjaka tao Ikaloy, nandova ny anabavin-drainy Rakaloy, dia nanambady an-dRanavalonandriambelomasina zanaka vavimatoan'[[Andriambelomasina]], mpanjaka tao [[Ambohimanga]], ary niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka. Rahefa maty izy dia nalevina ao Ambohijanakandriana (Mamiomby) fiaviany. 4) Razakatsivolanina indray dia nipetraka sy nanjaka tao Imiantsoarivo na Ambatofisaorana ary milevina ao ihany. Nifampiditra amin'ny fanambadiana tamin’ny zanak’Andrianavalonimerina ilay mpanjaka niongana ao Ambohitrabiby ny taranany ka izy no isan’ny niavian’ireo andriamasinavalona marobe amin’iny faritr' i Mandiavato iny; 5) Renibodonimerina kosa dia efa niteraka ireo zanany dia: i Andriamaheritsialaintany tao Amboatany, sy i Andrianamboamanjaka tao Imerimandroso, ary i Rabodonimerina, vadiben’[[Andrianampoinimerina]], izay izy vao nanambady an’Andriambelomasina ka niteraka an-dRafaravavinandriambelomasina; 6) Andriamaheritsialaintany moa dia olon-kendry sy mpitari-tafika mahay ka nomenan’Andrianampoinimerina zaodahiny menakely maro be ho valisoa izay nozarainy tamin’ireo zanany dia: Rambolamanana nahazo an’Antanamalaza, Rakaloanosy tao Ambalanirana ary Ramanitrahasina tao Fiakarana (Ivato); 7) Ravololona zanaka faravavin-dRamatoanimerina dia nijanona tao Ambohijanakandriana ihany: izy no niavian-dry Andriampinoana, Andriamonja, sy ireo andriamasinavalona avy ao Ambohijanakandriana (Mamiomby); 8) Rasohanamanjaka (na Rasohanana) dia zanakavavin'ny mpanjaka Andriamasinavalona ihany koa hoy ny lovan-tsofina avy eny Ambodirano. Napetrak'Andriamasinavalona ho andriantompombodivona tao Ambohimahamanina izy, izay mbola nitondra ny anarana hoe Ambohidahy tamin'izany fotoana izany. Notsatohina vatovavy teo Ambohidahy ho fahatsiarovana ny nahazoan-dRasohanana io tanàna io. Nanambady an'Andriandambozozoro avy eny Malaza sy Ivatobe avaratra izy ary niteraka an-dRabiby (Antalaho / Antanetibe), Andriamalama (Isoanangano), Ranosy (Androhibe), Andriamifonozozoro (Ivatobe), ary i [[Andriamangarira]] (Antsahadinta); 9) Ranavalontsimitoviaminandriana, izay zanaky ny mpanjaka Andriamasinavalona faravavy. Izy no niavian’ireo « [[Zanadranavalona]] »; 10) Ireo Zana-dRalanimboahangy, vadin’Andriamasinavalona avy ao Andramasina. Ny taranany kosa dia ireo Andriamasinavalona toy ireo terak’Andriantsolo mianadahy. === Ny taranaky ny zanak’anabavy sy ny zana-drahalahin’Andriamasinavalona=== Izy ireo dia ny terak' i: * Ranavalontsimitoviamianandriana, anabaviny tany Amoronkay sy Vakiniadiana; * Ravololonandriana, anabaviny, izay niteraka an'Andriambetandra tao Anosikely (Fenoarivo); * Ravololontsimitoviaminandriana, anabaviny, niteraka an'i Ravololondralambo, tao [[Ilafy]] sy i Andriambolanambo tao Namehana; * Ranavalomananambonintany, anabaviny, niteraka an’i Andrianambonimena, ilay natao handimby an'Andriamasinavalona, tao Alasora, sy i Rangorinimerina, (renin’Andriambelomasina, mpanjakan'Ambohimanga) tao Androhibe (Ambodirano); *Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja, niteraka an'Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo sy Andriandambozozoro tao Ivatobe avaratra sy Malaza (Ambodirano); * Andriamanitrinitany, rahalahiny, tao Ambohipoloalina. Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay anabavin’Andriamasinavalona, dia nanambady an’Andriampanarivofonamanjaka, mpanjaka tao Ifanongoavana (Amoronkay sy Vakiniadiana). Niteraka marobe izy roa ka ny zanany roalahy izay voatanan’ny tantara ny anarany dia i Andrianjakavololonandriana, izay tompomenakely nifehy an'Ambohitrarivo, sy i Andriantsimitovifonamanjaka, izay tompomenakely nifehy an'[[Ambohitrandriamanitra]]. Izy ireo no zanak’anabavin’Andriamasinavalona, niavian’ireo andriamasinavalona ao Ambatovory, Andranomalaza, Sambaina amin’ny Vakiniadiana sy Ambohitrandriamanitra, Imerinarivo, sy Miadamanjaka, amin’ i [[Vakinisisaony]]. Toy izao ny [[tetiarana]] azo mikasika ny taranak’izy roalahy: 1) Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo, nampitondraina ny nentin’Avaradrano (Ivakiniadiana) dia niteraka an’ i: * Andrianifoinamanjaka (tao Ambatovory, Sambaina, ary Lohavohitra), izay vadin-dRafotsiraivoramavo (anabavin-drain’Andriamary, mpanjakan’Imamo andrefana) izay niteraka roalahy dia: 11) Andriandambozozoro (tao Sambaina) niteraka an’Andriandambonavalona sy Rabodosambaina; Andriandambonavalona dia niteraka an'i Razakatsihono tao Sambaina, sy Rasavolahy zokiny ary Rasavolahy zandriny. Naka menakely tany Marovatana ihany koa izy izay niavin-dRalambozozoro<ref>Thomas Rakotoarivelo (2005), « ''Ny tantaran'Andambozozoro (vohitr'Andriana ao Marovatana) - Andriandambozozoro sy ny taranany ''», Fanontana manokana - Antananarivo.</ref>, ary ny taranany dia mbola any ankehitriny. 12) Andrianjakafonamanjaka, tao Ambatovory, izay nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin’Andriambelomasina, mpanjakan' Ambohimanga, ary niteraka an’Andriantsiresy sy Andrianamboatsimaharivo. 2) Andriantsimitovifonamanjaka, tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay), nampitondraina ny nentin’ i Vakinisisaony, dia niteraka an’ i * Andriamiarinarivofonamanjaka, izay niteraka an’ i 21) Andrianantsantsa, izay niteraka roalahy dia: 211) Andriantomponamoronkay tao Ambohitrandriamanitra, izay niteraka indray an’Andriantaratasy sy Andriantsimitovy, raiben-dRazafinandriana vadin-dRamahatra, 212) Andriantsaratandra (Imerinarivo) niteraka an'Andrianatody (vadin-dRabodonandrasana, zafiafin’Andriakotofananina tao Anosibe) niteraka an’ i Andriatsimianatra, vadin-dRaketaka avy any Angivy-Ambohipiara, ray niteraka an-dRasendranoro sy Razafindrahety - [[Ranavalona III]], mpanjakan’ i Madagasikara farany; 22) Andriamparantsabe tao Mantasoa sy Ambohimahatakatra; 23) Andriamanitrandriana tao Miadamanjaka. I Andriamanitrinitany tao Ambohipoloalina, dia rahalahin’ny mpanjaka Andriamasinavalona, faralahy izy, izay nahazo menakely tao Ambohipoloalina ary niteraka an-dRatrimomiambonilahy izay rain’Andriamborosinandriana dimy mirahalahy. Andriamborosinandriana kosa dia nanambady an’i Andrianjaza, izay anabavin'Andriambelomasina, ka niteraka an’Andrianarabo, Andriantsoanandriana, sy Andriankotonavalona, izay samy lehilahy nitari-tafika nalaza tamin’ny andron’Andrianampoinimerina, nony izy nanafika sy naka an’Ivakinankaratra tamin'izany. Izy ireo dia natao [[zazamarolahy]] satria zanak’anabavin’Andriambelomasina, izany hoe voasokajy ho tera-dRangorinimerina. Ny taranak'ireo rahalahin’Andriamborosinandriana kosa dia nijanona ho andriamasinavalona ihany, dia ny taranak’Andriandambozafinandriana, Andriamitohinarivo, Andriamparamasina sy Andriamaria izany. === Ny taranaky ny mpanjaka ka nanoa tao Imerina === Izy ireo dia ny teraky: * Andrianavalonimerina, ilay zanak’Andriamasinvalona notendrena hanjaka tao Ambohirabiby, ka nilan’Andriatsimitoviaminandriana avy ao Ambohimanga ady, ka resy dia noroahiny hiala ny fanjakany sy ny vohitra nisy azy. Ny taranak’Andrianavalonimerina izany dia andriamasinavalona, ary izy ireo no niavian’ny andriana ao Ambohimandrosohasina, Ambatofisaorana, Kaloy sy Mandiavato; * Rafondrazaka, dia zanaka naterak’Andriatsimitoviaminandriandrazaka, mpanjaka tao Ambohimanga. Nampanoaviana anefa izy ka Andriambelomasina, zana-dRangorinimerina anabavin’ny mpanjaka no nandimby ny fanjakana. Ny Zana-dRafondrazaka kosa dia ireo andriamasinavalona ao Anosy avaratra''',''' niavian-dry Raombana sy Rahaniraka sy ny mpiray tampo aminy; * Ny taranak’Andrianavalonjafy, zafikelin’Andrianambonimena tao [[Alasora]] rehefa tsy lasa vadin’Andrianampoinimerina, dia nijanona ho zazamarolahy na andriamasinavalona avokoa; * Ny taran-dRamananandrianjaka (na Ravorombato), izay mpanjaka tao Ambohidratrimo (Marovatana). Ny zanany moa dia ny mpanjaka Rabehety izay noresen’Andrianampoinimerina. Ireo taranakin’ny mpanjaka tao Ambohidratrimo, rahefa resy Rabehety, dia niparitaka teny Marovatana, toy ny any Mamiomby: misy an'i Andranosoalaza (zazamarolahy taranak’Andriambelanonana), tao Miandrarivo ihany koa ny taranak’Andriantomponibemihisatra. Nisy zafikelin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga (Razafinandriamanitra sy Rafaralahiranginga) tonga nanambady tao Ambohipiara ka izay no antony nisian’ny Zanakandriana sy ny zazamarolahy avy ao, niavain-dRanavalona III; fa ny sisa kosa dia andriamasinavalona ihany. Ireo taranaky ny mpanjaka rehetra resy sy nanoa an’Andrianampoinimerina avy ao Ambohitrabiby, Ambohidratrimo, Antananarivo, Alasora dia « andriamasinavalona » avokoa, rehefa tsy lasa zazamarolahy noho ny fanambadiana na noho ny toerana notanany. === Ny taranaky ny mpanjaka tsy avy ao Ankibonimerina, saingy nanoa === Ireo mpanjaka sy ny taranany, tsy avy eto Ankibonimerina nefa nanaiky mora foana ny fahefan’Andrianampoinimerina na nanampy azy koa tamin’ny famoriana fanjakana dia nomeny tombontsoa hipetraka amin’ny fanjakany taloha ihany fa toy ny Tompomenakely, ka izao ny didy napetrany: « …ary ireo andriana zanak’andriamanjaka nanaiky tany Imamo, tao Vonizongo, dia tsy azo atao Marolahy ireo, fa tsy tenan’Andriamanjaka aty Imerina ), ka mitondra menakely, ary naman’ny andriamasinavalona ». Torak’izany koa no nataony tamin’ireo andriana amin’ny Vakinankaratra. Ireto ireo Andriana nanjaka tsy avy eto Ankibonimerina nanaiky mora foana: * Andriamarimampihovohovo, tao Ambohitrondrana, Imamo andrefana: izy sy ny taranany dia natao zazamarolahy, nefa marolahy tsy tenan’ny andriana avy ety Imerina ka natao hoe: « Marolahin'Andriamary »; * Zanak’Andrianentoarivo 10 toko, avy any Vonizongo; * Andrianamboarinandriamanitra mirahalahy, Ambohibeloma, Imamo Atsinanana; * Andrianjomoina, avy any amin’ny ala atsinanana [[Bezanozano]]<nowiki/>;<nowiki/> * Andriamaroanaka, avy any Ambohitrandraina (Vakinankaratra), Andriamasindraibe, Antsirabe; * Andriamanalina, Manandona, Vakinakaratra; * Andrianonitomponitany, Betafo, Vakinankaratra; * Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, Menabeiarivo,Vakinankaratra; * Andrianantara, Fihasinana (Manandriana); * Rajoakarivony zanak'[[Andriamanalina III]], tao amin'ny Fanjakan'[[Isandra]]; (tantaran’ilay antsikely hoe « Mitambolanela »); * Andriambavizanaka, Alananindro, [[Ilalangina]]; nahazo tantara tamin’izy niakatra naaieky an’Andrianampoinimerina, ka nanaovany orimbato - hady atao hoe Ankadilalangina ao Ambohimanga; * Rarivoarindrano, avy any Ivohibato sy Tsienimparihy. Noho izy ireo tsy avy eto Ankibonimerina ary ny sasany aza dia tsy taranaka avy amin-[[Rangita]] sy [[Rafohy]] akory, dia maro tamin’izy ireo no tsy nanaraka na nanaja intsony ireo fomban-drazana nentin’ny zanak’Andriamasinavalona, fa nanaraka sy nanohy hatrany ny fomban-drazana fanaony teo an-toerana na teo amin’ny fanjakany. === Ireo natao ho laharan'ny Andriamasinavalona=== [[Andrianampoinimerina]], [[Radama I]]I, [[Ranavalona I]] sy ireo mpanjaka nadimby azy ireo dia nanondrotra ho isan’ny Andriamasinavalona, ireo sokajin’olona sasany nahavita be tamin’ny fanjakana, mba ho valim-pankasitrahana fara-tampony na dia tsy andriana ara-pirazanana avy eto Imerina aza, toy an-dry: * [[Ratsilikaina]] sy [[Andriamahazonoro]], Anakara-Anteimoro avy any [[Ivatomasina]] ([[Vohipeno|Vohipeno)]]; * Andriantsitaitra, andriana [[sakalava]] nonina tao Tangaina; * ny vazaha maro samihafa: toa an'i [[Jean Laborde]], sy i De Lastelle; * ny kiriolona (''créoles''), ny silamo/arabo, ny mpivarotra na mpandraharaha ho an’ny fanjakana ka notendrena ho tompon'andraikitra ambony tany anindrana dia natao isan’ny Andriamasinavalona. Noho izany, ity sokajy faha-3 ity dia tsy sokajy ara-pirazanana, fa azo heverina toy ny antoko fanomezana voninahitra ihany, laharana mitovy amin’ny « Andriamasinavalona ». Ireo voalaza ireo no loharano fiavian’ny atao hoe Andriamasinavalona. Mbola mizarazara isan-toko sy isam-pianakaviana izy ireo, ary niparitaka nanenika an’Imerina sy ny Nosy manontolo. Raha natao ny fanisana hakana vatan-dehilahy atao miaramila tamin’ny taona 1840, fony nanjaka Ranavalona I, dia efa nisy 45 ny isam-pianakaviana na isam-piaviana (isan-dreniny) teto Ankibonimerina, 10 tany Vonizongo ary faritra 5 no nisy ny andriamasinavalona tany Vakinankaratra. == Ny zo sy satan'ny Andriamasinavalona == Toy ny sokajin’andriana rehetra sy amin’ny maha-havan’Andriamanjaka azy, dia nanana zo izay efa fananan’ny andriana rehetra, ny Andriamasinavalona: * tsy mitaona tany mena, tsy manao hazo lava, * tsy miambina andriana, * tsy milanja andriana. Ny nampiavaka azy kosa, dia ny fananany fahefana teo amin’ny menakeliny. Ny Menakely moa araka ny fanazavana tery aloha dia fanjakana kely nahaleotena ihany tao anatin’ny [[Menabe (tany)|menabe]], fanjakana fehezin’ ny andriamanjaka mivantana. Ka ny Andriamasinavalona, amin’ny ankapobeny, no nanana menakely ary natao hoe Tompomenakely. Ny vahoaka amin’ny menakely no nanao ny fanompoana ho an’ny tompomenakely: ny tao-zavatra an-tsaha, niasa tanimbary sy manetsa; koa rahefa miasa ny olona dia omena sakafo, vary, amonoana omby…… Ny tompomenakely no mandray ny hetra rehetra ao amin’ny menakeliny: * ny vodihena, ny tongoamihonkona: isasahany amin’ny mpanjaka; * ny hetra isan-tsokajiny: ny isam-pangady, ny hajia, ny harenan’ny maty momba na maty meloka, ny harompotsy ….fa ny variraiventy isan’olo-miaina amin’ny fandroana kosa dia tsy ananany zo fa hasin’ny Andriamanjaka; * Amin’ny maha-tompomenakely azy dia nanana sy nomena fahefana maro izy; * Natao mpanozon-doha amin’ny fampinomana amin’ny tangena; * Manome alàlana raha misy hanikin-jaza na hamadika; * Mahavita ny fananganan-jaza sy ny fanarin-jaza ary ny fitsarana ny ady eo amin’ny menakeliny (afa tsy ny heloka 12 mahafaty, izay fahefan’ny Andriamanjaka irery ihany); * Izay fahefana nananany izay no nilazana azy hoe « Ketsa mahafehy tena » ka nomarihina tamin’ireto zo ireto; * Manana trano manara eo ambon’ny fasana ho mariky ny fiandrianana; * Manana kianja sy vatomasina eo amin’ny vohitra misy azy, famonoana omby volavita na ombimalaza amin’ny andro Fandroana; * Manao ny « saotra omby » (sorona) amin’ny andro fandroana; * Tsy avadika ny « Andriamasinavalona » (famadihan-drazana), satria efa fomba nolovaina tamin’ireo andriamanjaka razambeny; ny hafa sy ny bemihisatra no manao izany raha tiany; * Tsy homan-kena ratsy na hena lofo na hena poraka amin’ny fahafatesana na famadihan’olon-kafa; ny hasina sy ny fiandrianana dia tokony tsy ho lotoina amin’ny fikasihana izany; * Raha meloka ny Andriamasinavalona dia tsy azo gadraina vy fa fatorana landy, tsy tapahan-doha na alatsa-drà fa kendaina landy; * Azo baboina fananana ny Andriamasinavalona raha meloka, fa ny vady aman-janany kosa tsy verezin-jo na baboina atao andevo. Taty aoriana anefa, indrindra rahefa nihanaka ny fivavahana kristianina sy nihatra ny lalàna nataon’ny mpanjanatany nandrava ny fiandrianana dia maro tamin’ireo fomba ireo no tsy najaina sy tsy narahin’ny taranaka sasany ary very manontolo ireo zo nananany. == Ny foko Andriamasinavalona isan-tokony sy ny toerana misy azy ireo == Tamin’ny taona 1840<ref>Foiben'ny Arsivam-pirenena (1840), ''« Archive royale'' », MM1, NN21-21, PPI, Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</ref>, izany hoe teo amin'ny manodidina ny 30 taona tao aorian’ny niambohon’Andrianampoinimerina, dia nanao fiantsoana ho miaramila nanerana an’Imerina enin-toko ny mpanjakavavy Ranavalona I ka anisan’ny voaantso tamin’izany ireo « zanak’Andriamasinavalona », ireo « zazamarolahy », ary izy mirahalahy avy « zanakandriana ». Nitarika ny fanisana tamin’izany i Rahaniraka, Folo Voninahitra, tandapa tamin'izany. Toy izao no isan’ireo andriandahy nantsoina tamin’ny: * « Izy mirahalahy avy »: 6 lahy (avaradrano: 2; Marovatana: 2; Sisaony: 1; Ambodirano: 1); * « Zazamarolahy »: 72 lahy (avaradrano: 36; Marovatana: 9; Sisaony: 4; Ambodirano: 23); * « Andriamasinavalona »: 1816 lahy amin’ny Imerina enin-toko. Ny antsasany tamin’ireo ihany anefa no natao miaramila dia ireo salama tsara, manan-karena: manana andevo, omby, ary vary; ny sisa tsy lany miaramila kosa dia ireo tsy anatin'izay ka natao « borizano », miandry tanàna. Dia toy izao ary, araka io fanisana io, ny isan’ny vatan-dehilahy « Andriamasinavalona » voaantso hanao miaramila isam-poko, isam-bohitra ary isan-toko. === Ny zanak’Andriamasinavalona === 1) Ao amin’Avaradrano, nisy 413 lahy: 11) Teo amin’ny Voromahery ambonivohitra: dia nisy 89 lahy (Antananarivo, Ambohidrapeto (Itaosy), Ambatondratrimo, Tangaina, Anosipatrana (Ilanivato), ary Ankadimbahoaka). 12) Teo amin’ny Tsimahafotsy Tampombohitra: 121 lahy, tao Ambohimanga; Mioridrano (Andranovintana, Masoadro, Ankosy): * Zanak’Andriamanitrinitany (Ambohipoloalina); * Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohinome); * Zanak’Andrianizina (Analaroa, Ambohimangakely); * Tambato (Andreba, Soavinarivo, Ankazobe); * Mamolakazo, Imamo (Andranomasina, Vasiana, Tapiavola, Amboniazy, Antanetimboahangy). 13) Teo amin’ny Tsimiamboholahy: 85 lahy: 14) Tera-dRafondrazaka (Anosy avaratra); * Zanak’Andrianonihafa (Ambohinaorina, Ambohidrano); * Zafin’Andriampoanandriamanitra, Ambohitrambo, Imamo (Ambohitrantenaina, Andranovalona); * Zana-dRarontany, Valalafotsy Imamo (Hiasy, Ambohitromby, Mandrosoa, Miadamanjaka, Belanitra). 15) Teo amin’ny Mandiavato: 118 lahy: * Zanadratompondraondriana sy ny Zanadravololona (Ambatomalaza, Ambohipananina, Kianjamalaza); * Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambatovory); * Zanak’Andrianavalonimerina (Ambatofisaorana, Ambohimandrosohasina, Andranovelona); * Zanak’Andriatompondraondriana (Amboniriana). 2) Ao amin’ny Vakinisisaony, nisy 312 lahy: 21) Alasora (36 lahy): * Zanak’Andriandahimbolamena sy Ratomponivololona, ary ny zanak'Andriamiaramanjaka (Soavina, Ambalanirana, Ambohijanaka, Ambohitrandriananahary, Anosindrapanana, ary Ankady). 22) Zanamihoatra: 88 lahy: * Zanak’Andriantsitakatrandriana sy Andriandambozafinimerina (Soavina, Beravina, Anosinandriana, Tanjombato, ary Ampanga). 23) Vakinampasina: 102 lahy: * Zanak’Andriakotofananina (Ambohitraina, Soamonina, Anosibe, Fihasinana, Ambatomanjaka..); * Zanak’Andrianifonamanjaka (Ambohitrandriamanitra, Andranomalaza,); * Zanak’Andrianatsantsa (Merinarivo, Ambohidrano, Mangarano, Mahatsara); * Zanak’Andriamparantsabe (Mantasoa); * Terak’Andriamanitrandriana (Miadamanjaka, Lazaina, Ankadivory, Ambohitrinifolo…) 24) Ampahadimy: 86 lahy; * Zana-dRalanimboahangy, Zanak’Andrianonive sy Rafanompoanandriana ary Andriampanazavanimerina sy iry Rafanomponjozoro (Antsobolo, Andramasina, Soavinarivo, Manjaka, Iharanandriana, Rakalavao, Ambohibemanjaka, Ambohitromby, Ambohitraina). 3) Ao amin’ny Marovatana, nisy 197 lahy: * Zana-dRanavalona (Anosimanjaka, Fiakarana, Tsarazaza); * Zanak’Andriatomponibemihisatra (Miandrarivo, Beravina); * Zanak’Andriatsieranolona (Masinandriana, Andranomanjaka); * Zanak’Andriandambozozoro (Andambozozoro, Mieridaza, Besaiky..); * Zanak’Andriamanitra Ampanjakana (Ambohidrano, Maridaza, Ambohitraina,Tsarahasina); * Zanak’Andriampanarivo (Ambohitrinilahy, Ambohitsimihafa); * Zana-dRamatoa (Mamiomby, Androvakely, Sambaina, Ambohitsoa, Maroharona..). 4) Ao amin’ Ambodirano, nisy 261 lahy: * Zana-dRangorinimerina (Ankeribe, Tsirangaina, Ionive, Masinandriana, Soavina, Ambohidava, Vinany, Merinarivo); * Zanak’Andriamanjakatokana (Tsarazaza, Ambohinaorina, Marianina, Tsimatahodaza, Ambohitrinilahy, Manankasina, Anosivato, Meritsiafindra, ary Manjaka); * Zanak’Andrianamboarinandriamanitra (Mangasoavina, Merikanjaka, Antsahadinta, Ambatomalaza, Soavinandriana); * Zanak’Andriambahoaka (Amoronikitsamby, Faravohitra, Ambohidrainandriana, Soalazaina, ary Poliny); * Zanak’Andriandambotsimanahy (Ambohitraina); * Zanak’Andriandambozozoro (Malaza, Ivatobe, Ambodiafontsy, Androhibe, Ambatomanoto, Ambatomanody, Ambohimahamanina, Antanetibe, Ambatobe); * Zanak’Andrianjakatrimo (Ivatobe, Ambohimahitsy, Androhibe, ary Ambohitrivoimanga). * Zanak’Andriamanantsahala (Miantsoarivo); === Ny Andriamasinavalona, zanak’Andrianentoarivo === 5) Amin’ ny Vonizongo (424 lahy): * Zanak’Andriantomponiandriana (52) (Tsilanimboninahitra); * Zanak’Andriamitananiteny (33) (Volaniray); * Zanak’Andrianamelanandriana: 52 (Mangany); * Zanak’Andrianampitahotra: 64 (Famailahy); * Zanak’Andriatsimaitoarivo: 67 (Varamaina); * Zanahariantany: 70 (Vonitsiazonafo); * Zanaharifitoanjana:17 (Tsaravoninahitra); * Zanak’Andriampomanjaka: 27 (Madiokororoka); * Zanak’Andriamahamaninarivo: 23 (Sakafolahy); * Zanak’Andriampanomponolona 19 (Voninahitrinitany). === Ny Andriamasinavalona any Vakinankaratra === * Ny amin’ny Menabe: 45 (Ambohimasina, Ambohipolo, Soavina, Ambohitsimanova, ...); * Ny amin’ny Loharano: 25 (Ambohiponana, Ivohimalaza, Inano, Ambohimitsinjo, ...); * Ny amin’ny Manandriana: 74 (Ambohimahazo, Manandriana, Ambohinamboarina, Tsarafidy, ...); * Ny amin’ny Fisakana: 21 (Ambohimanarivo, Mady ...); * Ny Iarivo: 44 (Betafo, Masinandraina, Soavina,…). Natao io fanisana io tamin’ny taona 1840, noraiketina an-tsoratra ka voatahiry ao amin’ny arsivam-pirenenan’i Madagasikara. Io fanisana io no nanome ny isan’ny vatan-dehilahy Andriamasinavalona, tokony handeha hanao miaramila, izany hoe iray na roa isam-pianakaviana; maro be koa angamba no nandositra sy niafina ka tsy fantatra. Raha atao ara-keviny, ny isan’ny Andriamasinavalona rehetra (antitra, tanora, vehivavy, ankizy) dia tokony ho 4 na 5 heny mihoatra noho io isa io, izany hoe 8 000 olona any ho any, tamin’izany fotoana izany. Voalaza an-tsipirihiny ny anaran’izay nantsoina ka tonga, ny anaran’ny rainy, ny fonenany, ary ny fananany. == Ny vohitry ny Andriamasinavalona ao Imerina == Maro amin’ireo vohitra nisy ny Andriamasinavalona teto Imerina no efa nilaozana na simba, ka mahatonga ny tantaran'izy ireo ho saika ho adino ankehitriny. Ezahana avoaka amin'ny alalan'ny lovantsofina sy ny soratra ny tantaran'ireo toerana ireo mba tsy ho very tadidy, na eo aza ny tsiny sy ny fahabangana. Manampy amin'ny fikarohana ny lisitry ny vohitra, ny tantaran'ny mpanjaka, na ny fomban-drazana ny manam-pahaizana. === Voromahery === ==== Anosipatrana (Ilanivato) ==== Ao anatin'ny faritry « Voromahery », izay mandrakotra an'Antananarivo sy ny manodidina azy mivantana, dia misy vohitra manan-tantara maro, saingy ny malaza indrindra amin'izany aloha dia Anosipatrana (Ilanivato). Efa hatramin'ny andron'ny mpanjaka Andriamasinavalona no nahalaza an'Anosipatrana satria napetrany hanana vodivona sy menakely teo ilay zanany lahy atao hoe Andriankotofananina. Ity andriandahy ity no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona rehetra ao Anosipatrana, Ilanivato, ary Anosibe (Amoronkay). Taty aoriana, tamin'ny andron'ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia nametrahan'ity mpanjaka ity honenan-dRasendrasoa vadiny sy ireo iray tampo aminy koa teo Anosipatrana. Izany no nampisy ny fifampitazanana sy ny fizarana fananana teo amin'ny Andriamasinavalona sy ny Zanakandriana, ka ny fizarana matetika dia nilefitra tamin'ny fomba mitelo: ny iray ampahatelony (1/3) ho an'ny Zanakandriana sy Zazamarolahy, ary ny roa ampahatelony (2/3) kosa dia an'ny Andriamasinavalona. Rehefa nandeha ny fotoana, dia nahazo toerana honenana teo koa Rabobalahy, zana-dRasalimo vadin'ny mpanjaka Radama I, ary mbola misy taranany sasany ao mandraka ankehitriny. Raha ny momba an'Ilanivato manokana indray, Andriandambotsimanahy, izay zanak'Andriankotofananina, no naka vodivona voalohany teo ary nanjary loharano niavian'ireo Andriamasinavalona teo an-toerana. Anisan'ireo taranaka nalaza nivoaka avy teo ry Andriambola zanany, Andrianabo, Ranaivo-Rahanetra, ary ry Rahasivola sy Ratarivola izay nanambady an'i Razafianaka, anadahin'ny mpanjaka Ranavalona I. Taty aoriana ela dia nisy mpitandrina malaza antsoina hoe Rambelo ihany koa teo amin'izany tanàna izany. Misy hevitra telo lehibe ambaran'ny tantara ho niavian'ny anarana hoe « Ilanivato ». Ny voalohany dia lafiny ara-jeografia: ny tendron'ilay nosy lavalava iorenan'ny tanàna dia misy vatolampy hita tsara eo amin'ny doha avaratra amin'Ilanivato, saingy ny ilany atsimo-andrefana misy ny famonoambiby dia tsy mba misy vatolampy be loatra; vokatr'izany, ny ilany iray misy vato fa ny ilany iray kosa tsy misy. Ny hevitra faharoa kosa dia ara-mponina, satria nisy nilaza fa nisaraka roa ny mponina andriana na hova teo nony efa kelikely; ny sasany nijanona teo ihany fa ny ilany kosa lasa lavitra nifindra tany amin'ilay vohitra kely atao hoe Ivato, any atsimon'Ambositra, ka niteraka ilay fitenenana hoe: ''« Ny ilan'ny foko dia eo ary ny ilany kosa any Ivato »''. Ny hevitra fahatelo kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andriambalohery tao Antananarivo, izay nesorina tsy hanjaka noho izy ratsy hoditra na boka, ka napetraka teny Anosipatrana-Ilanivato. Tsy tafapetraka teo anefa izy fa lasa nianatsimo nankany Ivato, ka niteraka alahelo ho an'ireo havany nifandray tamin'ireo toerana roa ireo. Manoloana ireo fitantarana samihafa ireo, dia anjaran'ny taranaka ankehitriny ny mikaroka lalina ny tena marina sy manamafy izany araka ny fisehoan'ny tantara sy ny fomba amam-panao mbola arahina mandraka androany. === Avaradrano === ==== Ambatofisaorana ==== Vohitry ny Andriamasinavalona efa hatramin'ny ela Ambatofisaorana, ary mbola honenan'ny taranaka mandraka ankehitriny, na dia vitsy mpahalala ivelan'izy ireo aza izany toerana izany. Ity vohitra ity dia miorina ao avaratr'Isadabe, amin'iny lalan-tsara miala avy eo Talatan'i Volonondry mianavaratra mahazo an'Ambatomanoina sy mandalo an'Ambohitrolomahitsy iny. Araka ny lovantsofina mbola tadidy tsara, "Imiantsoarivo" no anaran'Ambatofisaorana taloha, ary ny andrian-dehibe atao hoe Andrianavalonandrianjaka no nanorina azy. Ity mpanorina ity dia zafikelin'ny mpanjaka Andriamasinavalona, zanak'i Ramatoanimerina (vavimatoan'ny mpanjaka) izay nonina tao Mamiomby, atsinanan'Andringitra. Nanana anabavy natao hoe Rakaloy izy, ary samy naka vohitra natao vodivona izy mianadahy rehefa lehibe, ka ny anabaviny dia niorina teo Ikaloy izay nitondra ny anarany, ary izy kosa niorina teo Imahatsinjo. Talohan'ny hipetrahany tao an-toerana anefa, dia nivavaka aloha Andrianavalonandrianjaka nangataka fambara tamin'Andriamanitra Andriananahary mba ho maro dia maro ny vahoaka honina eo. Vao tapitra ny teniny, dia nisy alika mainty niserana teo alohany, ka noraisiny ho valim-paniriana izany ary niteraka fankalazana lehibe sy ny nanomezany ny anarana hoe Imiantsoarivo. Niteraka telo mianadahy Andrianavalonandrianjaka, ka ny voalohany dia Andriamiaramanjaka, izay nanjaka nandova ny anabavin-drainy tao Ikaloy, sady ray niteraka an-dRamboasalama (Andrianampoinimerina) sy Ralesoka anabaviny. Ny faharoa kosa dia Razakatsivolanina, izay tompom-bodivona tao Imiantsoarivo ary milevina ao am-bohitra ao ihany, ao amin'ilay fasana atao hoe « Andranolava ». Izy no loharano niavian'ireo Andriamasinavalona avy ao Ambatofisaorana satria niteraka dimy lahy izy, dia Andrianavalona, Andriandio, Rainandriamanitrahasina, Rainandriankotovao, ary Ingezalahy. Ny niovan'ny anaran'ny tanàna ho Ambatofisaorana kosa dia mifamatotra amin'ny tantaran'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Tamin'ny andro nampandriany tany tamin'iny faritry Mandiavato miantsinana-avaratra iny, dia niakatra nitaingina ilay vatolampy avobe eo ambony atsinanan'ny tanàna ny mpanjaka. Noho ny hamaroan'ny fahana sy ny hasina naterin'ny olona ho azy teo, dia faly loatra izy ka nitsangana niedinedina sy nivandravandra tamin'ny maso mihiratra be nijery ny vahoaka, toy ny ombilahy hiantoraka hiady. Izany fihetsiny izany, hono, no naha-olona azy voalohany indrindra tamin'ny anaram-bositra hoe « Ombalahibemaso ». Avy eo dia nisaotra ny vahoakan'Imiantsoarivo ny mpanjaka teo ambon'ilay vatolampy, ka nanomboka teo no nanovany ny anaran'ny tanàna ho « Ambatofisaorana ». ==== Sambaina ==== Ny vohitry Sambaina hotantaraina eto dia ilay vohitra kely miorina eo andrefan'i Manjakandriana, izay andalovan'ny lalam-pirenena faha-2, sady eo atsinanan'i Nandihizana sy ny lalamby mampitohy an'Antananarivo sy Toamasina. Fony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, dia Andriampanarivofonamanjaka zaodahiny (vadin-dRanavalontsimitoviaminandriana) no tompomenakely lehibe nifehy tamin'iny faritra atsinanana manamorina ny ala rehetra iny, hatrany avaratr'Ambatovory (toko Avaradrano) ka hatrany atsimon'Ambohitrandriamanitra (Vakinisisaony). Niteraka maro izy, ka ny roa lahy nandova fanjakana dia Andrianjakavololonandriana tao Avaradrano sy Andriatsimitovifonamanjaka tao amin'ny Vakinisisaony. Andrianjakavololonandriana, izay nonina tao Ambohitrarivo sy nanjaka tamin'ny ilany atsimo amin'ny toko Avaradrano (Ivakiniadiana ankehitriny), no niteraka an'Andrianifonamanjaka. Ity farany indray dia nanambady an'i Rafotsiraivoramavo ka avy eo dia niteraka roa lahy: Andriandambozozoro sy Andrianjakafonamanjaka. Andrianjakafonamanjaka dia napetraka tao Ambatovory ary nanambady an'i Ranavalokoandriamanitra, zanakavavin'ny Mpanjaka Andriambelomasina avy ao Ambohimanga; lasa vinanton'ny andriamanjaka izy ka ny taranany dia natao ho isan'ny « zazamarolahy ». Andriandambozozoro kosa indray no nanjaka tao Sambaina, ary niteraka an'Andriandambonavalona sy Rabodosambaina. Tsy nipetraka ela teo Sambaina anefa Andriandambozozoro fa nifindra nankany Marovatana (tao Andambozozoro), saingy ny taranany kosa dia mbola manana lafin-kavana sy fianankaviana maro ao Lohavohitra (Sambaina) ihany. Andriandambonavalona, ilay zanak'Andriandambozozoro nijanona tao Sambaina, dia niteraka maro ka ny vavimatoa dia Razakatsihono, izay nitondra fanjakana, ary ny zanany lahy dia ry Rasavolahy zokiny sy Rasavolahy zandriny. Ranavalonjafy, zanakavavin'i Rasavolahy zandriny, no nanangana ho zanaka an'Andrianangaly (Dokotera 12 Voninahitra), izay isan'ny nianatra ho mpitsabo voalohany tamin'ny Dr. Davidson sady ray niteraka an'i Dr. Andrianaly. I Dr. Andrianaly (1840-1886) no dokotera malagasy voalohany nahavita fianarana tany Edimburg, Ekaosy, ary rehefa tafaverina izy dia nampakariny ho vady i Rasendranoro, rahavavin'ny Mmpanjakavavy Ranavalona III, tamin'ny 14 Aprily 1881. Noho ny fiampangana azy ho nandronjin-doha an'i Rasendranoro, izay heloka mahafaty, dia tsy novonoina izy fa nalefa sesitany tany Ambohimandroso-Tsienimparihy-Betsileo, talohan'ny niverenany taty Antananarivo ho mpitsabo miaramila sy nitsabo tao an-tranony ao Ambatovinaky mandra-pahafatiny tampoka tamin'ny 23 Jolay 1886. Izy sy ny rainy Dr. Andrianangaly dia samy milevina any Sambaina. Ny tantaran'i Razakatsihono tao Sambaina kosa, izay voasoratra ao amin'ny Bokin'i P. Callet fa tsy ao amin'ny tantaram-pianakaviana, dia mampiseho ny herim-pony teo anatrehan'ny mpanjaka Andrianampoinimerina. Koa satria nataon'ny rainy ho "vavy lahy" hitondra fanjakana ao Sambaina izy, dia nividy vanja 3 barika sy basy isan-karazany (basy fangolodoha 10, angalisa 3, bevarahina 1, tsifidianana 1, ary marovy 2) izy ho an'Andrianampoinimerina. Nony naterina tany amin'ny mpanjaka izany ho toky avy aminy na dia vehivavy aza izy, dia gaga sy faly ny mpanjaka nahita ny fahasahiany teo amin'izany faritra vavatany tany atsinanana izany. Ho valin'izany, dia nomen'Andrianampoinimerina azy ny ampahadimin'ny tany (1/5) ao Sambaina, ary ny efa-toko (4/5) kosa ho an'Andriamifonamanjaka rehetra, niaraka tamin'ny fianianana fa tsy hovonoin'ny taranany mpanjaka mandrakizay izany fifanekena izany noho izy vehivavy nahavory tany sy fanjakana. ==== Ambohitrano Andrefana ==== Ny tantaran'i Namehana dia mifamatotra mivantana amin'ny taranaky ny mpanjaka Andriamasinavalona sy ny lapan'Ambohimanga. I Andriambolanambo, izay zanak'anabavin'Andriamasinavalona, no andriantompombodivona voalohany tao Namehana. Nanambady an-dRamanitrandriatsimitovy (na Rasoherinareniny, vavimatoan-dRanavalontsimitoviaminandriana) izy tamin'izany fotoana izany, ka niteraka an-dRasoherimanantany. Ity andriambavy ity taty aoriana no lasa vadin'ny Mpanjaka Andriambelomasina tao Ambohimanga. Talohan'ny nampakaran'ny mpanjaka azy anefa, dia efa nanambady an'Andrianonihafa i Rasoherina. Nony nalain'Andriambelomasina ho vady ny vadiny, dia nionona tamin'ny alahelo Andrianonihafa ka nanao teny tso-drano manao hoe: ''« …Raha alainao, mahatrarantitra anao ! »''. Taorian'izay fisarahana izany, dia tsy tamana intsony tao Namehana Andrianonihafa, indrindra koa nisy olana ara-toerana noho ny hamaron'ny voalavo sy ny bibilava tompon-drano tao amin'izany tanàna izany. Nanapa-kevitra ny hifindra nankeny Ambohidrano izy, izay vohitra any atsinanan'Ambatofotsy eo amin'ny faritry ny Zanadralambo. Tany Ambohidrano no niterahany ilay zanany lahy atao hoe Andriantokanamantany, izay nanjary andriana loharano niavian'ireo Andriamasinavalona sasany ao amin'io faritra io mandraka androany. Na izany aza, misy lovantsofina hafa milaza fa tao Mahatsinjo, avaratr'Ambatofotsy, no tena nitoeran'Andrianonihafa fa ny menakeliny kosa no tao Ambohidrano. Niteraka olana teo amin'ny fipetrahana izany ka nandraisana fanapahan-kevitra avy amin'ny mpanjaka Andriambelomasina. Nitsikera izany fandaminana izany ny mpanjaka nanao hoe: ''« Aiza no ianareo andriamasinavalona indray no hibaby ny menakely fa aoka ianareo hiantsinana eo Ambohidrano ary izy hiakandrefana eo Mahatsinjo ! »''. Io didim-panjakana io no nahatonga ny fasan'Andriantokanamantany ho miorina ao Mahatsinjo ihany taty aoriana. Mba ho fanonerana sy fanampiana ny fiveloman'izy ireo, dia natolotra ho menakelin'Ambohidrano koa ny tany Antanantsara, any avaratr'Ambohimanga, ho fanampin'ilay tany ao Mahatsinjo. ==== Ambohitrano Atsinanana ==== Vohitra eo avaratra andrefan’i Fiaferana, izay vohitry ny taranak'Andrianamboninolona, i Ambohidrano. Nisy maromaro ireo zafikely sy zafiafin’Andriamasinavalona no nomeny vodivona tany amin’iny faritra iny dia Andriantompombe tao Ambihidalôna, Rampianala tao Ambatomalaza, Ramarohasina tao Ambohitrakely, ary Ramambahasina nifidy an’Ambohidrano. Taranaka avy amin-dRamambahasina ilay andriandahy nalaza tao natao hoe Andriamasina. Ny raharaha isan’ny nampalaza ny andriamasinavalona avy ao Ambohidrano atsinanana dia ny mitsara « manozon-doha amin’ny fampinomana [[tangena]] » tamin'izany. Ny loharano ao Ambohidrano no fisotron’ny Andriamanjaka aty Antananarivo, nohon’ny hatsarany fa madio, mamy, mangatsiatsiaka. Misy zohy eo ambany atsimon’ny vohitra, fieren’ny kristianina tamin’ny « Tany maizina ». === Vakinisisaony === Maro be ny vohitra malaza nonenan’ny zanak’Andriamasinavalona tao Vakinisisaony satria ankoatra ireo vodivona nisy ny taranaky Ranavalontsimitoviaminandriana anabaviny, izay vadin’Andriampanarivofonamanjaka, dia tao koa: ny taranak’Andriankotofananina; ny taranak’Andrianavalonarivo sy Andriandahimbolamena; ary ny tera-dRalanimboahangy, vadin'Andriamasinavalona tany amin'iny faritra iny. Ka ho tsongaintsika amin’ireo Ambohimahatakatra. ==== Ambohimahatakatra (Mantasoa) ==== Ambohimahatakatra<ref>Claudie Razafintsalama (2013) , ''« Ambohimahatakatra-Mantasoa'' » , Fanontana manokana - Antananarivo.</ref>, dia vohitra tranainy sady manan-tantara lehibe, miorina eo atsimon’ny tanànan’i Mantasoa, ka ny renirano Varahina no mampisaraka azy roa tonta. Ity vohitra ity dia mbola rakotra ala tranainy sy anirian’ny ahitra ary zavamaniry maitso lava milenodenoka mandraka ankehitriny, ka mahatonga azy ho toerana tsara indrindra ho an'ny fitsangatsanganana sy fakan-drivotra. Na dia nanana ny lazany hatry ny ela fony Andriamasinavalona nanjaka aza ity toerana ity, dia saika ho haolo izy taty aoriana noho ny nitsanganan'i Tsimanampiovana–Mantasoa teo akaikiny, ka ny fasana tranainy sy ny trano vitsivitsin’ny taranaka sendra mandalo sisa no mijoro eo. Ao no misy ny fasan-dRasoherina reniny (na Ramanitrandriatsimitovy), izay renin-dRasoherimanantany vadin’ny mpanjaka Andriambelomasina ao Ambohimanga. Ity andriambavy ity no loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra nanjaka teto Imerina taorian-dRadama I, nifanaraka tamin'ny tenin'Andrianampoinimerina nampihatra ny didy nataon-draibeny manao hoe: ''« …Fa avy amin’ny tera-dRasoherina ihany no hangalana izay hanjaka amin’ity tany ity … »''. Raha zohina ny tantaran'ity tanàna ity, ny anarany dia mampatsiahy ilay vohitra voalohany any avaratra atao hoe Ambohitsitakatra, izay naorin’ny foko merina vao tonga teto ampovoantany notarihin’Andriatsitakatra, rehefa niala tany amin’ny tany hoe « Nusantaria » any ampitan-dranomasina atsinanana. Taona maro taty aoriana, ny taranak'izy ireo nanjakan'Andrianamponga dia nanorina an'Ifanongoavana. Tany amin’ny taona 1500 tany ho any, Rangita zanakavavin-dRafandramanenitra (taranak’Andrianamponga I) no nanorina ny fanjakana entin’ny andriana, ka nataony hoe Imerimanjaka ny renivohiny. Rangitamanjakatrimovavy no loharano niavian’ny andriana merina rehetra. Nony nodimandry izy, dia Rafohy zanany vavy no nandimby azy, ary ny zanany lahy Andrianamponga II kosa nanoa ka nalefa honina tany Ifanongoavana mba hampandrendrika vy sy hanao fiadiana ary fiasana amin’ny vy, fahaizana nolovaina tamin’ireo razambe avy any Nosantaria. Izany fiadiana vita amin'ny vy izany no nentin'Andriamanelo nandresy ny Vazimba sy nanitarany ny fanjakany. Andrianamponga II dia nanjaka toy ny tompomenakely tany Ifanongoavana, ary ny fanjakany dia nolovain’ny taranany nandritry ny 200 taona, ka Andriampanarivofonamanjaka no nalaza sy farany tao tany amin’ny taona 1700 tany ho any. Rehefa maty Andrianamponga, dia nalevina ao Ambohimahatakatra izy, na dia misy fasana fahatsiarovana azy koa aza any Alasora. Nony nanjaka ny mpanjaka Andriamasinavalona, nahare ny lazany sy ny hatsaram-panahiny Andriampanarivofonamanjaka, ka tonga nanoa amin’ny nahim-pony sy nanolotra ny fanjakany tany Amoronkay. Ho mariky ny fifaliana noho ny fihandronan'ny fanjakany, dia navelan'Andriamasinavalona hanjaka teo amin’ny menakeliny ihany Andriampanarivo sady nomeny an-dRanavalontsimitoviaminandriana anabaviny ho vadiny, ka ny zanak’izy ireo no handova ny fanjakany. Niteraka maro izy mivady, ka ny roa lahy dia nanjaka: Andrianjakavololonandriana tao Ambohitrarivo (avaratry ny renirano Varahina, Ivakiniadina ankehitriny) sy Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra (Amoronkay) (ilany atsimon’ny renirano Varahina). Rehefa voazara roa ny fanjakana, dia napetrak'Andriampanarivofonamanjaka teo amin'io vohitra kely amoron'ny rano Varahina io Ranavalontsimitoviaminandriana vadiny mba hanaramaso an’izy roalahy zanany, satria io toerana io dia « mahatakatra » ny any avaratra misy an’Andrianjakavololonandriana sady « mahatakatra » manara-maso ny atsimo misy an’Andriatsimitovifonamanjaka. Izany indrindra no nahazoan’ilay vohitra ny anarana hoe « Ambohimahatakatra ». Io toerana io koa dia fivezivezen’ny olona mianatsimo na mianavaratra, ka be androvolahy maditra mpanao barofo sy mpanao fe hariva mety hanakorontam-panjakana, ka nilana andriana nifehy sy niandry, izay antony nampitoerana ny vadin’Andriampanarivofonamanjaka teo mba hotsidihin'ny mpanjaka matetika koa. Ao anatin'ny lovantsofina, misy ny resaka momba ny fisian'ny Ranavalontsimitoviaminandriana roa: ny voalohany dia ilay anabavin’Andriamasinavalona vadin’Andriampanarivofonamanjaka taty Amoronkay-Vakinisisaony, ary ny faharoa dia ilay zanaka faravavin’Andriamasinavalona nipetraka tao Anosimanjaka-Marovatana. Samy voalaza fa reniben’izy telo mirahavavy vadin’ny mpanjaka telolahy izy roa ireo, dia Ramorabe (vadin’Andriamananimerina tao Ambohidratrimo), Rasahala (vadin’Andriampoinimerina tao Antananarivo), ary Rasoherina na Rasoherimanantany (vadin’Andriambelomasina). Ireto farany dia zanakavavin-dRasoherina reniny, ilay milevina ao Ambohimahatakatra, ary samy lazaina fa loharano niavian’ny Andriamanjaka teto Imerina. Ho fehiny, ilay Andriatsimitovifonamanjaka tao Ambohitrandriamanitra izany dia nanana zafikely telo lahy izay nizara ny fanjakany: Andrianantsantsa (tompomenakely tao Ambohitrandriamanitra sady loharano niavian’ireo andriana tao Imerinarivo, fiavin-drain-dRanavalona III), Andriamparantsabe (tao amoron’i Varahina, loharanon’ny andriana amin’i Mantasoa (Ambohimahatakatra)), ary Andriamanitrandriana (loharanon’ny andriana amin’i Miadamanjaka sy Lazaina). Raha bangoina izany, ny andriamasinavalona avy ao Ambohimahatakatra sy ny manodidina rehetra dia taranak'Andriampanarivofonamanjaka sy Ranavalontsimitoviaminandriana, ary nantsoina hoe « zanak’anabavin’Andriamasinavalona ». Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina, ny andriana Razakamanana hono no tompomenakely tao Ambohimahatakatra sy nanorina ny tananan'i Masombahiny. Niteraka mianadahy izy, ka ny vavy atao hoe Ratompoarisoa dia nanambady andriamasinavalona iray any Marianina (vohitra eo andrefana atsimon’Anosimanjaka) ka niteraka an-dRalaiarivony sy Raobelina; ary ity Raobelina ity no fantatra fa nitondra farany tao Ambohimahatakatra. ==== Andramasina ==== Ralanimboahangy, zanakavavimatoan’Andriandanitramantany, mpanjaka nifehy an'i Vohitrarivo (Tsinjoarivo) tamin'izany, dia isan’ny 12 vavy vadin’Andriamasinavalona no nanorina azy. Nasain’Andriamasinavalona nianavaratra Ralanimboahangy fa lavitra loatra Tsinjoarivo. « Tsy tamana aho, hoy Ralanimboahangy, raha tsy tanàna mitovy hatsaran-tarehy amin’ny Tsinjoarivo no hipetrahako ! ». Andramasina no voafidy fa misy fitoviana amin’ i Tsinjoarivo. Efa nisy azimba nonina teo talohan’ny nanorenan-dRalanimboahangy ny tena tanàna ary Ankadimbazimba no anarany talohan’ny nanovana azy hoe Andramasina. Ralanimboahangy anefa toa tsy nipetraka firy teo fa teny Ambohimanjaka-Ambatobe, tendrombohitra avo ambony avaratr’Andramasina, no nonina sy milevina, fa ny taranany no nidina teo ambany atsimo, amoron’ny rano Sisaony. Nanana zafikely vavy atao hoe Rangory i Ralanimboahangy nandeha nanambady an’Andrianjafindramioro, mpanjaka tao Antongona. Niteraka mianadahy izy mivady dia Andriantsolo sy Ratsiavanga. Nifanaraka izy roa talohan’ny hivadiana fa ny zaza ampy indray mihira dia ho an’Andramasina fa tsy ho an’Antogona. Koa nony maoty izy mianadahy dia nentina tamim-piravoravoana tany [[Andramasina]], nilanonana sy namonoana omby teny an-dalana, ka iray volana vao tonga tany. Niova anarana koa Rangory reniny ka natao hoe Renindrasolo. Ity Andriantsolo ity dia tonga vadintany nalaza tamin’ny [[Vakinisisaony]] tamin’ny andron’Andrianampoina, ary lehiben’Atsimondrano. Nanana lapa roa Andriantsolo dia iray teo an-tampon’Ambohimanjaka natao hoe Tsarasaotra ary ny faharoa tao Andramasina nataony hoe Mandovahasina. Izy no nanao farihy teo amin’ilay lohalokely ao Ambohimanjaka. Ramanjaka no zanany nandova azy. Nanome an’ i Tsinjoarivo ho toeram-pitsangatsanganan-d[[Ranavalona I]] izy; nefa novonoin’ity izy taty aoriana fa nampangaina ho nitady hamosavy ny Andriamanjaka : Mpanome amalona amin’ny saron’ankarona ho an-dRanavalona i Ramanjaka, nefa indray mandeha dia nosoloin’ny iraka mpitondra fanomezana teny an-dàlana lohan-tsaka ny amalona izay hono no nampisafoaka ny andriambavy ka nampamonoiny Ramanjaka. Razafimandimby 14 voninahtra, zana-dRamanjaka no nandimby azy, nalaza fa isan’ny namono nanankenda ho faty an-d[[Radama II]] ho toy ny valifaty angamba. Misy fitenenana hatry ny ela manao hoe: « Ny adin’ny valo-reny, andrianan’Andramasina, dia tsy manam-piafarana ! ». === Marovatana === Betsaka ny vohitra fonenan’ny andriamasinavalona any amin'ny faritr'iMarovatana: ao Andranosoalaza, any ambodin’Andringitra, eo am-pita avaratra atsinanan’Ampananina, misy ny taranak’Andriambelanonana, zana-dRamorabe; ao Miandrarivo, atsimon’ i Mahitsy, misy ny taranak’Andritomponibemihisatra, zana-dRamorabe; ary ao Antanjondroa, misy ny zana-dRamananadrianjaka sy Rabezaka, Andriantany, Manjakazafy, Ambohipiara, Andambozozoro, ary Fiakarana. ==== Anosimanjaka ==== [[Sary:Zanadranavalona.jpg|vignette|330x330px|Fasan' i Ranavalotsimitoviaminandriana|alt=|ankavia]] Anosimanjaka dia vohitra miorina toy ny nosin-drano eo afovoan’ny tanimbarin’ny Betsimitatatra, ao andrefan’Ambohitrimanjaka ary atsinanan’Ampangabe no misy azy. Ity toerana ity arak'izany dia mifamatotra mivantana tokoa, amin'ny tantaran'i Ranavalontsimitoviaminandriana, ilay zanaka faravavin'Andriamasinavalona. Tsy azo afangaro mihitsy anefa izy io amin’ilay andriambavy mitovy anarana aminy, izay anabavin’Andriamasinavalona ary milevina any Ambohitraina. Ity andriambavy ity no nifidy honina sy ho tompom-bodivona teo Aminampanga, toerana izay novonjena novaina anarana ho Anosimanjaka taty aoriana. Ny mampalaza an'ity vohitra ity dia i Ranavalontsimitoviaminandriana ihany, izay antsoina am-pitiavana hoe "Inenibe". Inoan’ny ankamaroan’ny olona ho manana hasina manokana izy, noho ireo tantara somary mifono angano milaza ny fifindrany monina niala avy eny Alasora ka nitetezany ny rano hatreo Anosimanjaka teo ambony ravitatamo, ary koa noho ireo fahagagana fanasitranana sy fiarovana niseho tamin’ireo olona mangatam-pitahiana aminy. Izy dia isan'ny loharano niavian’ireo andriamanjaka rehetra teto Imerina. Raha zohina ny taranany, Ranavalontsimitovy dia zanak’Andriamasinavalona sy Ramananandrianjaka. Ny iray tampo aminy dia Andriantomponimerina (ilay mpanjaka naditra voalohany tao Ambohidratrimo) sy Ramatoanimerina (na Rafotsimifidilahy) izay nitoetra teny Ambohijanakandriana–Mamioby, niavian’Andriamiaramanjaka, izay rain’Andrianampoinimerina. Niteraka sivy mianadahy i Ranavalontsimitoviaminandriana, ka ny dimy lahy tamin' izy ireo izany no nanjary loharano niavian’ireo Andriamasinavalona ao Anosimanjaka izay antsoina hoe "Zanadranavalona". Ny efa-bavy kosa dia nanana anjara toerana lehibe tamin'ny fanitarana ny fianakavian'ny mpanjaka: # Ratomponimerimanjaka: vadin’Andriantrimobemihisatra, mpanjakan’Ambohidratrimo. # Ramanitrandriatsimitovy (na Rasoherina reniny): nanambady an’Andriambolanambo tao Namehana izy, ary niteraka an-dRamorabe (vadin’Andriamananimerina, mpanjakan’Ambohidratrimo, ary nipoiran'ny andriana rehetra avy eny) sy Rasoherina (vadin’Andriambelomasina mpanjakan’Ambohimanga, niavian’ny andriamanjaka nanjaka teto Imerina rehetra. # Rapapangosasakinivorona: nonina tao Ambohimitsimbina izy, izay niteraka an’i Rasahalarazaka, vadin’Andriampoinimerina mpanjakan’Antananarivo, loharano niavin’ny andriamanjaka tao toa an’Andrianambotsimarofy. # Razakanavalondralambo: izay niavian’ny Andriamasinavalona ao Fikarana (Ivato), izay isan’ny Zanadranavalona ihany koa. Ankoatra ny faka ara-tantaran'ny mpanjaka, ny mampalaza indrindra an’Anosimanjaka mandraka androany dia ny fankalazan’ireo Zanadranavalona isan-taona ny andro fandroana amin’ny tsinambolan’ny Alahamady. Io fombafomba io dia tanterahina am-panajana lehibe sy manaraka ny fomba taloha, araka ilay hafatra sarobidy napetrak’i Nenibe ho an'ny taranany. === Ambodirano === {| align="center" |[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]] |} ==== Antsahadinta ==== [[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|281x281px|Tranomasin'Andriamangarira ao amin'ny rovan'Antsahadinta|alt=]] Antsahadinta dia anisan'ireo vohitra malaza eny Ambodirano (Imerinatsimo). Ao atsimo-andrefan’Antananarivo no misy azy, ary mbola rakotra ala izay voakarakaran’ireo taranaka hatramizao ka lasa toeram-pitsantsangana mahafinaritra, izay hahitana tranom-bakoka. Araky ny tantara dia izany [[Andriamangarira]]<ref>Lucien Paul Raharison (2012), ''Thèse de Doctorat'': [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing « ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990 ''»], Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</ref> izany, rahalahan-drain’Andriambelomasina, no mpanjaka, andriantompombodivona nanorina voalohany an'Antsahadinta, nampanao ny hadivory 7 sosona manodidina sy nandrara ny fikapana ny hazo ka nahavoatahiry ny ala manodidina ny vohitra. Hoy ny tononkira: <blockquote>«'' Mananjara samy vohitra Antsahadinta. Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany ! ''»</blockquote> [[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|266x266px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka|alt=]] Avy tamin’ny taranaky ny mpanjaka Andriamangarira<ref>Thomas Rakotoarivelo (2016), « ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany'' »'','' Fanontana manokana - Antananarivo.</ref> tao Antsahadinta no fangalan’ny mpanjakan’Antananarivo vady ka nataon’Andrianamboatsimarofy ho toeram-pamaharana izy satria nisy ny havany. Andriamaromanompo, izay zanak’Andrianamboatsimarofy, dia nanao toeran-droa fonenany: dia tao Antsahadinta izay nisy ny renibeny sy ny havany, sy tao Isoananjakana (Anosizato). <br /> Hoy i Lebel<ref>Jean Claude Hebert (1804), « ''Les tribulations de Lebel'' « ''Negociant - voyageur'' » ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803)'' », ''In'' « ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'' », ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</ref>, mpividy andevo, raha tonga taty Imerina izy tamin’ny taona 1803, nitantara: <blockquote>«''…Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan’ireo havany dia: ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan’Ambohidratrimo, izay afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao na Ravaonimerina, izay vadin’Andriatomponimerina, sy i Razafinamboa….''»</blockquote> Volana vitsivitsy tato aoriana (Aogositra 1803) maty Reniamboa, vadiben-dRamaromanompo; noararaotin’Andrianampoinimerina izany hanafihana an’Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianakaviany fa mafy fiarovana hono io vohitra io sady misy ny havany maro be. Nataon’Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Afaka nandositra indray Rabehety sy ireo havany akaiky, ary lasa nankany an-drefana any [[Imamo]] izy, fa azo sambo-belona tao kosa i Ramaromanompo sy i Ravaonimerina, anabaviny, izay nalahelo mafy ny vadiny lasa nandositra; dia nalain’Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Ny taranak’Andriamangarira sy ny havan-dRamaromanompo kosa dia noroahiny hiala ny vohitra. Napetrak'Andrianampoinimerina hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan’ny roambifolo vavy vadiny, zanak’Andriantsira, avy eny Alasora ka tao izy sy i Rakarabo zanany tamin’Andrianampoinimerina no nijaka sy nisaotra omby amin’ny andro Fandroana. Nanomboka hatramin’izay dia i Rabodozafimanjaka sy ny taranany no nipetraka tao ary milevina ao. Fasana fotsiny sisa ho an’ny mpanjaka Andriamangarira; ao ihany koa ny fasan-dRatsimisotry Zazamarolahy sy ny taranany, ao ihany koa ny an’ireo taranak'Andrianjakatrimo sasany, izay ao anatin'ny sokajy Andriamasinavalona; ary ery andrefan’ny tanàna ery kosa no misy ny fasana nametrahana an’Andrianamboatsimarofy, izay mpanjaka resy tao Antananarivo sy ny an-dRatsimihara. <br /> {| align="center" |+Vakoka tranainy ao Ambodirano Imerinatsimo |[[File:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|thumb|Fasan-dakan'ny mpanjaka ao amin'ny Rovan'Antsahadinta|300x300px]] |[[File:Ivatobe avaratra.jpg|thumb|Fasana tranainy (ankavia) ambony vatolampy ao Ivatobe avaratra|320x320px]] |} === Vakinankaratra === Ny andriamanjaka sy ny taranany izay nanjaka tany amin'ny faritr'i Vakinankaratra, izay nantsoina koa hoe Fanjakan'Andrantsay fahiny, araka ny anaran'ilay renirano mandalo ao, dia andriana avy any Imerina ihany ny fiaviany. Izany indrindra no antony lehibe nampidirin'ny mpanjaka Andrianampoinimerina an'Andrantsay ho isan'ny faritra merina taty aoriana, satria ankoatra ireo mponina tompontany dia vahoaka merina avokoa ny ankamaroan'ny mponina nifindra nonina tany. Ny loharano niavian'ireto mpanjaka tany Andrantsay ireto dia i Andrianony (na Andrianonifonamanjakatany) sy ireo anabaviny roa vavy, dia Ramanjaka sy Ramanalina. Havana akaiky na iray tampo amin'Andriampanarivofonamanjaka avy ao Ifanongoavana mihitsy izy ireo, satria samy taranaka avy amin'Andrianamponga II, izay anadahin'ny mpanjakavavy Rafohy sady zanak'i Rangita Trimovavavy. Nifanila vodirindrina ny fanjakan'izy roa tonta tany am-boalohany: ny tao Ifanongoavana tany atsimo, ary ny tao Vatodrangy (Ambohidranadrambo) tany atsinanan'Ambohimahatakatra, izay faritra lasa difotry ny rano taty aoriana rehefa natsangana ny tohadrano tao Mantasoa. Fony nanjaka i Andriamasinavalona taty Antananarivo, dia niakatra hanoa sy nanaiky ny heriny hono i Andriampanarivofonamanjaka. I Andrianonifonamanjaka mianadahy kosa anefa dia tsy nahatoky loatra an'ity mpanjaka ity ka nanda ny hanoa, ary naleony nilaozana ny fanjakany izay lasa teo ambany fahefan'Andriampanarivo taty aoriana, mba hifindra monina nianatsimo. Niara-niainga tamin'izy ireo tamin'izany fifindra-monina izany ny filohan'ny vahoakany sasany toy ny hova sy ny menakely, ny angaralahy, ary ireo mpanompo. Nanaraka ny moron'ala atsinanana ny dian'izy ireo satria mbola tany efitra tsy nisy olona nanelingelina izany toerana izany. Nivezivezy ela be nitady tany hotonenana izy ireo: tonga hatrany Kiriiroka any Fisakana, niverina nianavaratra taty amoron'ny renirano Onive, nandalo an'i Vontovorona, ary farany vao tody tany amin'ny faritry ny renirano Andrantsay sy Betafo. Teo amin'izany tany izany dia efa nisy ny Vazimba nantsoina hoe Radobay. Nalain'i Andrianony ho sakaiza ity Vazimba ity saingy nofitahiny sy novonoiny taty aoriana mba halana avokoa ny ody sy ny sampiny, ka nahazoana mora foana izany faritany izany mba hanjakany am-piadanana. Nony efa niorina tsara ny fanjakana vaovao, dia nanapa-kevitra ny hifampizara ny tany izy telo mianadahy. Noho ny hatezerana sy ny alahelo vokatry ny namonoana ampitaka ny osiny ho mariky ny fizarana, dia nandao ny toerana i Ramanalina vavy ka nirintona nankany Fisakana. I Andrianony sy Ramanjaka sisa no nifampizara ny fanjakana tao Amboavoa: i Ramanjaka dia nifidy ny ilany atsinanana izay nanalokaloka tany mandrimandry ka tao Ambohitradrainarivo sy Betafo izy no nonina, fa i Andrianony kosa nahazo ny ilany andrefana izay somary mafampana sy akaiky ny Sakalava, ka nanorim-ponenana tao Fiva (Fivavahana). Zato taona mahery kely taty aoriana, rehefa nidina nanamatatra sy naka an'i Vakinankaratra ny mpanjaka Andrianampoinimerina, dia Andrianonitomponitany tao Betafo sy Andriamasindraibe tao Vohimalaza (izay samy taranaka avy amin-dRamanjaka) no novantaniny voalohany. Noho izy roa lahy ireo tsy nanohitra fa nanaiky ny hanoa avy hatrany, dia tsy nesorin'Andrianampoinimerina tamin'ny fitondrana izy ireo fa nataony ho isan'ny laharan'ny Andriamasinavalona miaraka amin'ny taranany rehetra. Etsy an-daniny, i Andriamanalinibetsileo izay taranak'i Andrianony kosa dia nitsangana nanohitra sy namaky ady tamin'Andrianampoinimerina. Nony resy tamin'ny ady izy rehefa nandeha ny fotoana, dia novonoina ary nofoanana tanteraka ny vohitra nisy azy. Ny zanany roa lahy, Andriambongo sy Andriamanalimbehiantana, anefa dia nanaiky mangina ary namadika an-drainy mihitsy aza; vokatr'izany dia nomen'Andrianampoinimerina tany sy fanjakana ihany izy ireo, ary i Andriambongo aza dia natao vadin-dRamasindrazana ka niteraka an'i Ramboasalama, ilay zaza saika hampanjakain'ny mpanjakavavy Ranavalona I rahavavin-dreniny mba handimby azy. Taty aoriana, i Andriantsileondrafy izay zanak'Andrianonitomponitany tao Betafo no natao ho lehiben'ny andriana amin'i Vakinankaratra manontolo. Ireto manaraka ireto no nanjary tompomenakely lehibe tao Vakinankaratra tamin'izany, ao avaratry ny renirano Mania: Andrianonitomponitany tao Betafo, Andriamanalina tao Manandona, Andriamasindraibe tao Antsirabe, Andriambongo mirahalahy tao Imenabe Iarivo, ary Andriamaroanaka tao Ambohitrandraina. Tsiahivina fa i Ranavalona, anabavin'Andriandahimbolamena (tompomenakely tao Ambohijanaka (Vakinisisaony)), dia nanambady an'i Andriamanalina mpanjakan'i Manandona (Ambohiponana, zanak'Andriamasindraibe) izay isan'ny mpanan-karena nanefoefo indrindra tany Vakinankaratra, ary izany indrindra no nampisy ny fihavanana akaiky teo amin'ny andrianan'Ambohijanaka sy ny any Manandona. Rehefa resy, azo sy nanaiky lembenana i Vakinankaratra, dia nampiana an'ireo fanjakana rehetra tamin'ny vakin'i Mania sy vakin'i Matsiatra hatrany Tsienimparihy any ny fanjakana merina. Ireo mpanjaka izay nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina dia nijanona teo amin'ny fitondrany ihany saingy nampitoviana fitondrana tahaka ny menakely, fa ireo nitsangana nanohitra kosa dia nalaina ny fanjakany ho lasa « Menabe » fehezin'Antananarivo mivantana na natambatra tamin'ny fanjakana iray ao Vakinankaratra. Teo amin'ireo tany ireo, ny fanjakan'i Fisakana notarihin-dRarivoekembahoaka dia niala tamin'ny fanjakany noho izy nifidy ny hanohitra izy tamin'izany andro izany, ka resy, fa i Manandriana (fanjakan'Andrianatara), Isandra (fanjakan'Rajoakarivony), ary Ilalangina (fanjakan'Andriambavizanaka), ary Itsienimparihy (fanjakan'Rarivoarindrano) kosa dia nijanona tamin'ny toerany avokoa noho izy ireo nifidy ny hanoa. Midadasika tokoa ny faritr'i Vakinankaratra satria ny farany avaratra dia Rangaina (Antanifotsy), ny atsimo Tsienimparihy (Ambalavao), ny atsinanana ny ala midadasika, ary ny andrefana ny fanjakan'ny Sakalava Menabe. Voazara roa lehibe ny faritra: ny Andafiatsimonimatsiatra (Tsienimparihy, Ilalangina, Isandra) sy ny Andafiavaratrimatsiatra (Manandriana hatreo Ivato no mianatsimo), miaraka amin'Ambohitsimanova atsinanana sy andrefana izay nifampisaraka teo Ambohijafy, saingy i Betafo ihany no foiben'i Vakinankaratra manontolo. Rehefa vita ny fandaminana an'i Vakinankaratra manontolo, dia nitodi-doha nianavaratra hody ny tafika mpanjaka. Nony tonga teo Ambohipeno (tendrombohitra atsimo-atsinanan'i Ambatolampy ankehitriny, eo amoron'i Onive), dia nitodika tamin'ireo zana-dRangorinimerina fito lahy ny mpanjaka Andrianampoinimerina; ho valisoa amin'ny nifikiran'izy ireo sy ny tetika ary ny ady nataony nahazoana an'i Vakinankaratra, dia nomeny azy ireo ho menakely ifampizarany ny tany eo anelanelan'i Vakinankaratra, Ambodirano, ary Vakinisisaony, hatreo Ihazolava mianatsimo ka hatrany Rangaina (Antanifotsy), izay toerana mbola ipetrahan'ny taranany mandraka ankehitriny. ==== Betafo ==== [[Sary:Andrianonitomponitany.jpg|vignette|377x377px|Fasan'Andrianonitomponitany, mpanjakan'Andratsay|alt=|ankavia]] Renivohitry ny toko Vakinankaratara izy. Ny anarany hono, dia avy amin’ny hoe Be-eto-afo (Be setrok’afo) satria tanàna be trano madinika midonan-tsetroka izy fehizay, fa nisy vahoaka (menakely sy andevo) mpiandry ny Vohiambo (fasan’andriana) izay ilevenan’Andrianonitomponitany sy ny taranany; nantsoina ihany koa hoe « Itsaravavaka » ny fasany, araka ny firarian’Andrianampoina izay nanenina mafy tamin’ny nampamonoana azy tsy ara-drariny ka nanao hoe: « Mba ataovy tsara vavaka re izaho sy ny taranako, ry Andrianonitomponitany ô ! Fa aza manody izany voafitaka ! ». Ambohitsimanova izany dia tanàna kely eo avaratry ny farihy Tatamarina. Tamin’ny Merina « lavasofina » naka an’ i Vakinankaratra tamin'izany, dia tsy mba nanohitra i Betafo; ka teo amin’io toerana io no nanao [[velirano]] ny andaniny roa: [[Andrianampoinimerina|Andrianampoina]] nanome toky fa tsy hanova ny fitondrana ary tsy hanetry razana; teo andaniny indray Andriantsileondrafy, zanak’Andrianonitomponitany, nisahàto fa hanoa an’Andrianampoina ka tsy hanova izany izy sy ny taranany. Tonga toerana fisehoan’ny andriana teo sy fivorian’ny ambanilanitra amakiana ny kabarin’ny mpanjaka, ary lasa toerana fanaovan-dalonana. Itatamarina dia ilay farihy ao atsimon-tanàna, laza manokan’ i Betafo. Natahorana izy tany aloha fa rehefa hisy hiamboho hono ireo andriandahy lehibe ao Betafo dia mivadika maloto toy ny misy taim-boraka ny rano ka dia Andranomilalahy no natao anarany fony izy mbola [[kamory]] kely. Andrianonitomponitany no nanamboatra azy ho tonga farihy lehibe niaraka tamin’ireo hady fito sosona ka sady lasa fatsakana izy raha misy [[fahirano]] no manda fiarovana avy eo atsimon-tanàna. === Vonizongo === Ny faritr'i Vonizongo dia manomboka eo amin'ny renirano Moriandro, mandalo ny tanànan'i Mahitsy miankandrefana-avaratra, ary miitatra hatrany Andriba. Izany andriandahy atao hoe Andriamisavalambo I izany no mpanjaka voalohany tany, ary niara-belona tamin'ny mpanjaka Ralambo sy Andrianjaka izy. Nalaza ho nahery nandeha dia mampitolagaga ity mpanjaka ity, ka tanàna roa nifanalavitra be no tratrany indray andro, ary samy isaorany omby amin'ny andro Fandroana. Na izany aza, ratsy fitondra vahoaka loatra izy ka nanjary halan'ny olona tanteraka. Ankoatra izany, izy no voalaza fa nahita ny tangena voalohany teo amin'ny tantara, ary nanorina ny fampinomana tamin'io poizina io ho fitaovana fitsarana; izay resy sy maty tamin'izany dia nobaboina avokoa ny fananany rehetra. Noho izany herisetra izany, dia nangidy hoditra tamin'ny vahoaka Andriamisavalambo. Mba hamaranana izany fitondrana jadona izany, dia niainga Andrianentoarivo niaraka tamin'ny loholona 10 lahy, vatan-dehilahy 40, vahoaka sasany, ary Ravonizongo teo Lohavohitra mba hanafika an'Andriamisavalambo. Resy tao Andriba Andriamisavalambo ary novonoina tao Ambohitromby taty aoriana. Vokatr'izany, lasan'Andrianentoarivo ny fanjakany manontolo ary nantsoina hoe Maromadinika ny vahoakany. Ny tantaran'ny fahazoan'i Andrianentoarivo ny tany ao Lohavohitra kosa dia mifandray amin'ny fanamboarana fefiloha tety Antananarivo. Raha nijery ny heniheny be teo andrefan'Antananarivo ny mpanjaka Andrianjaka, dia niloa-bava nanao hoe: ''« Tsy avelako tsy ho vary io any am-parany any ! »''. Dia nampihady an'Ankadimbahoaka ny mpanjaka, izay hadi-tany voalohany nampanaoviny ny vahoaka ho fefiloha. Samy nandraharaha sy niasa teo avokoa ny Ambaniandro sy ny havan'andriana tamin'izany, anisan'izany Andriantompokoindrindra sy Andrianjaka. Tamin'izay fotoana izay, nisy tetika maty paika nifanaovan'ireo andriandahy, ka hoy Andriantompokoindrindra tamin'Andrianentoarivo: ''« Aza maka ny misy tany fa ny misy vato alaina »''. Rehefa avy eo, nokapohin'Andriantompokoindrindra i Andrianentoarivo sady nitenenany mafy hoe: ''« Ity tsy mba mahavita ny anjarany ! »''. Nitomany Andrianentoarivo namaly hoe: ''« Vato ka ataoko ahoana ! »''. Kanjo hevitra iraisan'izy roa lahy izany mba hanomezan'Andrianjaka an'i Lohavohitra ho an'Andrianentoarivo ho valin'ny fahasahiranany. Indray andro, tafahoana teny Andringitra Andrianjaka sy Andrianentoarivo ary ny vahoaka, ka nangataka Andrianentoarivo nanao hoe: ''« Aoka mba honenako ity Lohavohitra ! »''. Namaly Andrianjaka hoe: ''« Honeno ! »''. Rehefa nanontany momba ny vodihena i Andrianentoarivo fandrao misy hadino ka mahadiso, dia hoy Andrianjaka: ''« Izay hanin'ialahy koa haninona, ny ahy atero ! »''. Dia nandeha Andrianentoarivo nankany Lohavohitra, ary taty aoriana dia niverina nitsidika an'Antananarivo indray izy nangataka an'i Babay. Gaga Andrianjaka ka nanao hoe: ''« Lohavohitra lasan'ialahy ! Ka dia alain'ialahy indray Babay ! »'', saingy namaly i Andrianentoarivo hoe: ''« Ka fanjakanao ihany anie, tany ampandriko ho anao ! »''. Nifanao orimbato teny Andringitra izy roa lahy ho fanamafisana izany fifanekena izany. Rehefa nitoetra teo Lohavohitra Andrianentoarivo, dia nampanaiky an'i Vonizongo manontolo. Niteraka roa lahy izy, dia Andriamosanja sy Andriampimanjaka, izay nizara an'i Vonizongo ho roa (atsimo sy avaratra), ary ny taranany no nanjary tompom-bodivona tamin'iny faritra avaratra-andrefan'Imerina iny. Aman-jato taonany taty aoriana, tamin'ny andron'Andrianampoinimerina nampandry tany tany Marovatana (Ambohidratrimo), dia tonga tamin'ny nahim-pony ny iraka avy amin'ireo terak'Andrianentoarivo tany Vonizongo. Nilaza tamin'ny mpanjaka izy ireo nanao hoe: ''« Avy manaiky ho zanakao izahay, fa mandre ny teninao hoe hampiadana ny vahoaka…! »''. Faly loatra ny mpanjaka ka ho valin'ny faneken'izy ireo, dia tsy nesoriny fa napetrany tamin'ny vodivona nisy azy tsirairay avy izy ireo. Ireo zanak'Andrianentoarivo dia nataony ho isan'ny Andriamasinavalona ary nomeny elomena isan-dahy. Nozarain'Andrianampoinimerina ho folo araka ny isany i Vonizongo, ka Andriantsimidodò sy Andriantsoba no natao ho isan'ny filohany tamin'izany fotoana izany. ==== Ambohimirimo ==== Betsaka ny vohitra nisy ny terak'Andrianentoarivo ao Vonizongo, saingy vitsy no nahazoana tantara firy satria ny sasany efa lasa haolo na niova anarana taty aoriana. Ny hany nahazoana tantara dia Ambohimirimo, izay ao amin'ny zarantanin'i Tsaravoninahitra. Ambohimirimo (na Mananjara ankehitriny) dia ilay vohitra mifono ala matevina tazana ery andafy andrefana atsimon'i Mahitsy (miala amin'ny Lalam-pirenena faha-4), ampitan'ny renirano Moriandro. I Andriandambofontany, izay nitondra an'i Tsaravoninahitra, no andriana nandimby fanjakana tao Ambohimirimo tamin'ny andro nanjakan'Andrianampoinimerina tamin'izany fotoana izany; izy sy ny razany toa an'i Andriampitsaikarivo, Raoniambato, ary Raoniambatomandimby rainy no milevina ao amin'io vohitra io. Taty aoriana, napetrak'Andrianampoinimerina teny Rasoamananoro zanany, izay renin'i Ramasy. Nony niamboho anerana ny mpanjaka Radama I taty aoriana, dia natolotry ny mpanjakavavy Ranavalona I ho an-dRamboasalama (zanak'anabaviny) ny vohitry Ambohimirimo, ka izy no andriana tompombodivona tao hatramin'ny nahafatesany. Andriantasy mianadahy, zanak'i Ramboasalama, dia manana fasana ao ilevenan'ny taranany ihany koa. Nisy rova sy lapa tsara tarehy dia tsara tao fahizay, izay voahodidina amontana sy aviavy maitso vaitra, ka nahatonga ny ntaolo hanao fitenenana hoe: ''« Mananjara izay monina ao »''. Izany indrindra no niavian'ny anaran'ilay vohitra ankehitriny hoe « Mananjara ». === Imamo === Ny tantaran'ny faritr'i Imamo dia manana ny lanjany manokana teo amin'ny tantaran'ny fanjakana merina, satria tsy natao isan-toko manokana izy taty aoriana fa natambatra manontolo tamin'Ankibonimerina efa-toko, ka nampiray tanteraka an'Imerina sy Imamo. Ny mpanjaka lehibe voalohany fantatra tany Imamo dia Andriambahoaka rainy, ary Manazary no renivohitry ny fanjakany tamin'izany fotoana izany. Andriambahoaka II (na Andriambahoakafovoanitany), izay zanany lahy sady niara-belona tamin'ny Mpanjaka Andriamasinavalona, no nandimby azy teo amin'ny fitondrana. Izy no nanorina ny renivohitra vaovao tao Amboniazy, nosy kely iray miorina eo atsinanan’ny farihin’Itasy, toerana misy ny fasana ilevenany mandraka ankehitriny. Rehefa niamboho anefa ity mpanjaka ity, dia voazara roa lehibe ny faritr'Itasy: ny ilany Imamo Atsinanana (Ambohitrambo, Ambohibeloma, Arivonimamo, Ambatolevy) izay nanjakan’Andriampivoanandriamanitra zanany lahitokana, ary ny ilany Imamo Andrefana (Manazary, Ambohitrondrana) izay natolony ho an’Andriampanarifito zanak’anabaviny. Taty aoriana, Andriamarimampihovohovo (na Andriamary), izay zafiafin’Andriampanarifito, no nanjaka tao Ambohitrondrana. Tamin'ny andro nanafihan'ny Mpanjaka Andrianampoinimerina farany an'Antananarivo, dia lasan-ko babo ny zanaka roa vavin'Andriamary, izay saika lasa ho vadin'Andriamboatsimarofy tao an-dapa tao Antananarivo. Soa ihany anefa fa navotan’Andrianampoinimerina izy roa vavy, ary nampanateriny tamim-panajana tany amin’ny rainy tany Ambohitrondrana. Faly tokoa Andriamary nahita ny fiverenan'ireo zanany voavotra, ka niaiky ny hatsaram-pon’ilay mpanjakan’Ambohimanga izy ary niantso ny vahoakany . Naniraka olona nankany amin’Andrianampoinimerina izy hilaza fa manolotra ny fanjakany ho azy. Taty aoriana, niakatra tany Ambohimanga Andriamary, nielo mena narahin’ny vahoaka maro, ka tsinjon’Andrianampoinimerina tery Mangabe izy. Rehefa nifanena teo antenatenany izy roa lahy, Andrianampoinimerina nilanja basy ary Andriamary kosa nielo mena, dia nifampiresaka tamim-pahatsorana ka nanao fampihavanana matanjaka. Ho valin'izany fanekena am-pon'Andriamary izany, dia nianiana Andrianampoinimerina fa tsy hovany amin'izay tany ipetrahany izy sy ny taranany mandrakizay doria, ary tsy hataony resy lanja noho ny sasany ny tany Mamo. Etsy an-daniny kosa, ny andriana tao Imamo Atsinanana, dia Andriampoetsakarivo sy Andriamarobasy, no nifidy ny hanondro basy sy hanohitra an’Andrianampoinimerina. Tsy nety nanoa izy ireo, saingy resy tamin'ny ady ka novonoina taty aoriana. Ny rahalahin'izy ireo kosa, dia Andrianamborinandriamanitra mirahalahy avy sy ny zanany, no tonga nanaiky lembenana tamin'Andrianampoinimerina, ka tsy novana sata ny toerana nisy azy. Rehefa azo tanteraka Imamo Atsinanana, dia nakambana ho isan'ny faritry Ambodirano sy Marovatana. Teo amin'ny lafiny sata kosa, ny taranak’Andriamary irery ihany no natao ho laharan'ny Zazamarolahy, fa ny andriana sisa rehetra tany Imamo kosa dia nijanona ho andriana amin'ny laharan'ny Andriamasinavalona. Mba hanamafisana izany fampihavanana izany, dia nifamatotra mafy ara-panambadiana Imerina sy Imamo taty aoriana ka nanjary fianakaviana iray ihany. Ny mpanjaka Radama I dia nanambady an’i Ravao sy Ramoma, izay samy zanak’Andriamary (i Ravao taty aoriana dia nisaorany ka nanambady an-dRamanetaka). Rabodosahondra, anabavin’i Radama I, kosa dia nampakarina ho vadin’i Ratefinanahary, zanak’anabavin’Andriamary. Ary Ratsiadala, izay anabavin’i Radama I ihany koa, no nanambady an-dRahanety zanak’Andriamarobasy. Farany, i Razaka Ratrimo, izay zanak’anabavin’Andriamary, no nanambady an’i Ramasindrazana, ka niteraka an-dRamoma mianadahy avy, izay tsy iza fa ilay nanjary ho lasa mpanjakavavy Ranavalona II. == Jereo koa == * [[Fanjakan' Imerina]] * [[Lisitry ny mpanjaka merina]] * [[Lisitry ny mpanjaka teto Madagasikara]] * [[Lisitry ny fanjakana teto Madagasikara]] * [[Tantaran' i Madagasikara]] == Loharano == <references /> [[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] o5b4fk0qr5i4sxgkna15nmfjkb512xb 0 261970 1147448 1147421 2026-07-10T17:14:33Z Mihaino 35843 1147448 wikitext text/x-wiki Firenena manana ny fototra ijoroany i Madagasikara eo amin'ny Kolontsaina ananany. Iray amin'ireny ny fady izay mbola hajaina sy kajiana fatratra tokoa noho izy ireny sokajiana ho manan-kasina. Samy manana ny fady misy eo amininy ny faritra tsirairay eto Madagasikara ary mbola manaja izany amin'izao vanim-potoana izao. Miseho amin'ny endriny maro samihafa izany izay hita amin'ny alalan'ny fiteny, fihetsika ary ny fomba fanao. == Teny fampidirana == Ny '''fady''' na '''faly''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]], dia ireo zavatra raràna tsy azo tanterahina araka ny fepetra napetraky ny fomba amam-panao<ref><small>Dahl, Øyvind (1999). ''Meanings in Madagascar: Cases of Intercultural Communication'' (1st ed.). Westport: Bergin & Garvey.<nowiki>ISBN 9780897896429</nowiki>., p. 64.</small></ref>. Mety hisy fady momba azy ny olona na ny toerana na ny asa atao na ny zavatra iray, ka miovaova isaky ny faritra eto [[Madagasikara]] izany<ref><small>Dahl, Øyvind (1999). ''Meanings in Madagascar: Cases of Intercultural Communication'' (1st ed.). Westport: Bergin & Garvey.<nowiki>ISBN 9780897896429</nowiki>., pp. 64-5.</small></ref>. Araka ny finoana dia vokatry ny hery tsy hita maso sady mifandray amin' ny [[fivavahana amin' ny razana]] ny fady. Na dia misy ny fady iraisan' ny Malagasy rehetra dia misy ny fady tsy mahakasika afa-tsy faritra na tanàna na fianakaviana sasany ihany<ref name=":0"><small>Tyson, Peter (2013). ''Madagascar, the Eighth Continent: Life, Death and Discovery'' in a Lost World (Rev. ed.). Chalfont St. Peter: Bradt. <nowiki>ISBN 978-1-84162-441-9</nowiki>., p. 40.</small></ref>. Anisan' ny maha malagasy ny Malagasy ny fananana fady sady mandray anjara amin' ny fiforonan' ny fiarahamonina sy ny maha izy ny tena<ref name=":0" />. Ny fady fahita matetika dia momba ny fonondroana amin' ny fanondro ny fasana, ny fihinanan' ny vehivavy bevohoka [[amalona]]<ref name=":0" />. Misy fady mipoitra hatrany hatrany. Rehefa misy zavatra vaovao atomboka dia tsy maitsy manao [[joro]] (fanatitra) mba hanalana ny fady<ref name=":1"><small>Tyson, Peter (2013). ''Madagascar, the Eighth Continent: Life, Death and Discovery in a Lost World'' (Rev. ed.). Chalfont St. Peter: Bradt. <nowiki>ISBN 978-1-84162-441-9</nowiki>. p. 65.</small></ref>. Izay manota fady dia heverina ho maloto<ref name=":0" /> sy manohintohina ny filaminana ara-panahin' ny fiarahamonina, na tanteraka ny fanotam-pady na tsy tanteraka<ref name=":1" />. Ny vahiny avy any ivelan' i Madagasikara dia asaina koa mba hanaja ny fady isan-toerana sady hanova ny fitondrany ny fiainany hifanaraka amin' izany<ref><small>"Foreign Travel Advice: Madagascar, safety and security". ''Gov.uk. Foreign and Commonwealth Office''. Notsidihina 17/16/2014.</small></ref>. Hita taratra amin' ny lafin-javatra momba ny kolontsaina malagasy ny fady. Izany no andrenasana ny Malagasy manao hoe "aza fady"<ref name=":0" />. Ny mpanoratra sasany milaza fa ny fady dia mitovy amin' ny zavatra andraràna nefa tsy voasoratra ao amin' ny kolontsaina tandrefana, izay miteraka tsy firaharahan' ny fiarahamonina ilay mpandika lalàna<ref><small>Tyson, Peter (2013). ''Madagascar, the Eighth Continent: Life, Death and Discovery in a Lost World'' (Rev. ed.). Chalfont St. Peter: Bradt. <nowiki>ISBN 978-1-84162-441-9</nowiki>., pp. 40-1.</small></ref>. == Fiforonan-teny == Ny teny hoe ''fady'' na ''faly'' dia avy amin' ny [[Fiteny daiàka|teny daiàka]] ([[fiteny aostroneziana]]) hoe ''pali''. == Ny niavian'ny finoana ny fady == [[Finoana]] nentim-paha[[razana]] efa raiki-tapisaka hatramin'ny ela teo amin'ny fiainan'ny [[Olombelona|zanak'olombelona]] ny '''fady'''. Araka ny fiheveran'i [[Sigmund Freud]] dia avy any amin'ny faritr'i [[Azia Atsimo-Atsinanana|Azia Atsimo Atsinanana]] iny no niaingan'ny fady, izany hoe avy any amin'ny faritry [[Pôlinezia|Polinezia]] sy [[Indônezia|Indonezia]] ary [[Aostralia]] iny. Na ny voambolana ilazan'ny ankamaroan'ny [[Eorôpeana (vahoaka)|Eoropeanina]] ny '''fady''' aza dia avy amin'ny teny [[Pôlineziana|Polinezianina]] hoe: "tapu". Araka ny nambara y ihany ao amin'ny bokiny "[[Totem et tabou]]" dia ny fisian'ny lalantsaina "totémisme" no loharano lehibe niteraka ny fady. Nisy ny rafitra nifampifehezan'ireo [[Olombelona|olona]] tao anaty vondrona manana " totem" iraisana ka ny lehibe amin'izany dia ny tsy fahazoan'ny mpiray "totem " mivady sy miray ara-nofo na ny antsoina hoe: [[lalàna]] momba ny " exogamie". Isan'ny '''fady''' voalohany teo amin'ny [[olombelona]] izany. Raha ifotorana ny [[tantara]] dia hita fa misy ifandraisany amin'ny [[kolontsaina]] [[Aostrôneziana (vahoaka)|Aostrônezianina]] izay kolontsaina niandohan'ny [[kolontsaina malagasy]] ny finoany ny '''fady'''. Azo heverina fa nolovaina avy amin'ireo [[Razana|razambeny]] tany aloha ny '''fady''' izany hoe avy amin'ny [[Pôlineziana|Pôlinezianina]], ny [[Malay, Saône-et-Loire|Malay]], ny [[Indôneziana (vahoaka)|Indonezianina]] , ny [[Afrikanera (vahoaka)|Afrikanina]]. Manamafy izany i [[Van Gennep]] (1904: 4) tamin'ny fandinihana nataony mahakasika ny fady teto [[Madagasikara]]. Ambarany fa misy ifandraisany akaiky amin'ny [[finoana]] sy ny [[kolontsaina Polinezianina]] sy [[Arabo (vahoaka)|Arabo]] ny an'ny Malagasy, indrindra fa ny finoana ny fady. Hita soritra tokoa izany eo amin'ny fomba fiheveran'ny Malagasy sy ny fifandraisany amin'ny [[Tontolo iainana eto Madagasikara|tontolo]] manodidina sy amin'ny [[Zavaboary|natiora]] izay miteraka ireny fady marobe hajainy ireny. Niresaka mikasika izany koa [[Randriamamonjy Frédéric]] raha nikaroka ny momba ny [[Tantaran' i Madagasikara|tantaran'i Madagasikara]] sy ny fiavian'ny Malagasy. Voambarany fa avy any [[Indônezia|Indonezia]] sy ireo [[Saikanosy|Saikinosy]] manodidina azy no niavian'ny fomba sy ny finoana malagasy satria misy itoviany amin'ny amin'ny [[finoana]] misy ao amin'ireo [[Nosy]] ireo sy ny [[finoana malagasy]]. Hoy indrindra ny voalaza: "Fa ny zava-dehibe itoviany amin'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] dia ny finoana sy ny fomba momba ny olona na ny [[Fahafatesana|maty]] na ny velona". ( Randriamamonjy, 2006: 17). == Karazana fady == * Fady momba ny fifandraisan' ny olona samy olona * Fady momba ny sakafo * Fady momba ny fotoana * Fady momba ny toerana * Fady momba ny fiharian-karena * Fady arakaraka ny sokajin' olona == Fady isam-poko == === Fady eo amin' ny Antambahoaka === Amin' ny [[Antambahoaka]] dia fady ny mitaiza [[zaza kambana]], indrindra ao [[Mananjary]] sy ny manodidina. Inoan' izy ireo fa mitondra [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|vintana]] ratsy ho an' ny fianakaviana mitaiza azy sy ny fiarahamonina ny zaza kambana. Noho izany, raha miteraka zaza kambana ny vehivavy iray, dia tokony handao azy ireo any an-tany tsy misy na inona na inona. === Fady eo amin' ny Antemoro === Fady ho an' ny [[Antemoro]] ny miompy sy ny mikasika [[alika]] izay heveriny ho biby maloto, toy izany koa ny fihinanana henan-[[kisoa]]. === Fady eo amin' ny Tanala === Eo amin' ny [[Tanala]] dia rarana tsy hitondra ny zanany lahy handeha an-tongotra, na hihinana eo am-pandriany na miafina, na hihinana [[kitoza]] amin' ny henan' inona na inona, na ny henan' ny [[omby]] novonoina ny renin' ny zaza hoforaina. Amin' ny Tanala sasany dia tsy azo vonoina na hanina ny [[babakoto]], ary raha voafandrika dia tsy maintsy afahana; raha maty na voavono tsy nahy, dia tsy maintsy alevina toy ny olona. Tsy mahazo mikasika kisoa ny Tanala. === Fady eo amin' ny Antesaka === Eo amin' ny [[Antesaka]] mandala ny fomban-drazana dia fady ny mitaiza [[Kambana|zaza kambana]], ary araka fomba taloha dia novonoina rehefa teraka na navela tany anaty ala mba ho faty. Tsy azo alevina miaraka amin' ny fianakaviany ny kambana<ref name=":2"><small>Bradt & Austin 2007, p. 14.</small></ref>. === Fady eo amin' ny Antankarana === Maro ny fady miaro ny tany tsy falehan' ny olona, indrindra fa ny [[tangorom-bohitra]] Ankarana. Fady ny mihaza [[Akiho|antsantsa]] sy [[Fay (hazandrano)|fay]] [[voay]]. Fady ho an' ny zazavavy ny manasa ny fitafian' ny anadahiny. === Fady eo amin' ny Betsimisaraka === Amin' ny [[Betsimisaraka]] sasany dia fady ny amin' ny mpianadahy sy mpianabavy ny mifampikasika tanana. Fady amin' ny tovolahy ny manao [[kapa]] raha mbola velona ny rainy. Fady ny mikasika sy ny manjono ary ny mihinana [[amalona]]. === Fady eo amin' ny Bezanozano === Any amin' ny [[Bezanozano]] sasany dia fady ny fihinanana henan-[[kisoa]]. Fady ny tanàna bezanozano maro ny mamono na mihinana [[babakoto]]. Tsy maintsy afahana ireo biby ireo raha voafandrika, ary tsy maintsy alevina araka ny fombafomba mitovy amin' ny an' ny olona. === Fady eo amin' ny Sihanaka === Ny fady tsy azo leferina sy toa hajain' ny [[Sihanaka]] rehetra dia ny fiasana tanimbary amin' ny andro [[Talata]]. Fady iray hafa mahazatra ny tsy fahazoana mijery ny fiposahan' ny [[masoandro]] na ny filentehany, ny fibanjinana zavatra mena, na ny torimaso amin' ny filentehan' ny masoandro. Ny [[haihay]] dia misy fady sy angano maro momba azy eo amin' ny Sihanaka. Toy izany koa, ny [[babakoto]] dia heverina ho masina ary tsy azo hazaina, na vonoina na hanina. === Fady eo amin' ny Antandroy === Manaja karazana fady maro napetraky ny razana ny [[Antandroy]]. Anisan' izany ny tsy fahazoan' ny vehivavy mitery [[ronono]]<nowiki/>n' omby. Fadin' ny Antandroy rehetra ny famonoana sy fihinanana === Fady eo amin' ny Mahafaly === Hatry ny ela no nitana anjara toerana lehibe teo amin' ny kolontsain' ny [[Mahafaly]] ny fady. Tsy azon' ny vehivavy atao ny misotro amin' ny [[zinga]] iray amin' ny vadiny, ny mipetraka amin' ny tsihy miaraka amin' ny vadiny. Tsy azon' ny [[olona fotsy hoditra]] atao ny miditra amin' ny faritra misy ny Mahafaly. Fadin' ny Mahafaly ny mamono sy mihinana [[sokatra]]. === Fady eo amin' ny Vezo === Fady ny lehilahy [[vezo]] ny mihinana zavatra azon' ny olom-pady tamin' ny lehilahy nandry aminy nefa tsy vadiny, raha tsy mitandrina izany izy dia hivozihi-kibo, izany no atao hoe ''hanimboky,'' Fady amin' ny Vezo koa ny fandatsahana ny ran' ny [[sokatra]] amin' ny tany. === Fady eo amin' ny Bara === Miovaova arakaraka ny saranga, ny tanàna, na ny fianakaviana ny fady eo amin' ny [[Bara]]. Any amin' ny tanàna bara sasany dia fady ny mitondra entana irery. Fady koa ny mandingana olona mipetraka na mandry amin' ny tany, manainga na mitondra entana eo ambonin' ny lohan' ny sasany na ny vatan' ny sasany, mirakotra ny olon-kafa amin' ny [[Lambamena|lamba]]<nowiki/>n' ny tena, na mipetraka na miankina amin' ny fandrian' ny hafa. == Ny akony eo amin'ny fiarahamonina == [[Finoana]] mbola hita taratra hatrany eo amin'ny andavanandron'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ny '''fady'''. Mivelatra amina lafin-javatra maro izany ary ny ankamaroan'ny fanao dia isehoan'ny finoana ny fady avokoa. Tsy finoanoanm-poana araka ny fiheveran'ny maro azy anefa ny fady fa misy ireo antony nametrahan'ny [[Ntaolo malagasy|Ntaolo]] azy ireny. Azo itarafana ny fahendrena sy ny fahaizana nananany izany. Amin'ny ankapobeny dia miteraka loza ny vokatry ny tsy fanajana ny fady ary saina mitovy avokoa ny fiantraikan'izy ireny manerana ny lafy valon'ny nosy. Niezaka fatratra ho azy ireo teo amin'ny fiainany izany. === Fanabeazana ny fiarahamonina : === Antom-pisian'ny fady ny [[fanabeazana]] ny olona hahay hiaina sy hahay hitondra tena satria tsy vitsy ny fady no mifono [[soatoavina]] maro. Tafiditra ao anatin'ireo fitsipi-piarahamonina ny fady. Misy fihetsika maromaro tokony tandreman'ny olona ao anatin'izany fitsipika izany. Ireto avy izany fihetsika izany: ny fihetsika filamatra, ny fihetsika azo leferina, ny fihetsika voarara. Ny fihetsika voarara no mifanandrify indrindra amin'ny fady. Mba hahafantarana misimisy kokoa ny amin'izany. Fady ny mandaka rindrina fa mahafaty [[ray aman-dreny]]: rehefa zohina dia tsy ny fiantsoana loza ho an'ny [[loharano]] nipoitana akory no ny tanjon'ny Ntaolo raha nametraka io fady io fa fampitandremana ny amin'ny hanajana ny fahadiovana. Ny fampitahorana amin'ny alalan'ny fady no fomba mahomby hampitana [[fahendrena]] amin'ny taranaka. Tsy azon'ny [[ankizy]] atao ny misotro [[rano]] alohan'ny [[zoky]] sy ny [[ray aman-dreny]] fa mahafolaka an-datony. Fanabeazana ny ankizy mba hahay hanaja ny ray aman-dreny sy ny zoky no anton'izany. Koa ilaina hatrany ny fametrahana ny hajan'ny ray aman-dreny izay nahitana masoandro. Tsapa tamin'ireo voalaza ireo fa mifono soatoavina maro ny fady. Azo lazaina ho sekolyy am-bavan'ny Ntaolo sy ny fiarahamonina taloha izy ireny, eny fa na ny an'ny fiarahamonina sasany . Ankehitriny aza dia mbola mipetraka ho fitaovam-panabeazana hatrany izany. === Fitandroana zava-masina sy fiarovana tontolo iainana: === Nanana anjara toerana teo amin'ny fafiny [[tontolo iainana]] ihany koa ny fady satria nanjary voahaja ireo zava-mananan'aina isan-karazany izay hita na an-tsaha na an-tanàna sy ireo toerana nanan-tantara. Niteraka fifampifehezana ho an'ny mpiara-belona ihany koa izany. Azo ambara avy amin'izany fa singa iray miaro ny tontolo iainana tsy ho simba ny fanajana ny fady. Eto am-pamaranana dia tsapa fa samy manana ny fomba entiny mikajy ny Kolontsainy ny faritra tsirairay eto Madagasikara. Iray ihany anefa ny tanjona dia ny hanindrahindra ilay [[Kolontsaina]] izay tena mampiavaka ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] ary tsy azo zimbazimbaina satria voafehy ao anatin'ireo karazana fady maro misy isam-paritra. Miteraka vokatsoa maro ho an'ny fiaraha-monina ny fisiany. Azo heverina araka izany ny mbola hitazonana azy ireny ary hamadihana azy ireny ho lasa fitsipi-pifehezana eo amin'ny samy Malagasy mba hampandrosoana ny [[firenena]]. == Ireo voambolana ahitana ny teny hoe "fady" == '''Aza fady:''' teny entina [[Tsiny|manala-tsiny]] ny tena mialoha na aorian'ny anaovan-javatra heverina ho fanomezan-kaja ny hafa, atao hiangaviana olona ihany koa. Fialan-tsiny noho ny fanaovana hadisoana toy ny teny amam-pihetsika mifanohitra amin'ny fitsipiky ny fiarahamonina fanaovan-javatra nanafintohana ny hafa. '''Fady fotsy na fady mantsasaka:''' Enti-maneso sy manebaka ny [[Olombelona|olona]] milaza ho fady zavatra iray nefa mampiasa na mihinana ny ampahany na ny vokatra azo avy amin'ilay tondroiny ho fady azy, mitovy amin'ny hoe mifady ny ventiny fa misotro ny rony sy ny hoe mifady [[vary]] mohaka fa manao sosa be rano. '''Andro fady:''' Andro voatondron'ny [[Ombiasa|ombiasy]] ho andro manana hasina manokana miohatra amin'ny andro hafa ka tandremana tsy iasana sy anaovan-draharaha. '''Ala fady:''' [[Vola]] omena ny mpandevina '''Fadin-dambo amin'amboa:''' Tsy fanao ary tsy azo dikaina mihitsy na amin'ny toerana aiza na amin'ny toerana aiza na amin'ny fotoana inona na amin'ny fotoana inona '''Fady izany! :''' Sanatria izany! '''Ilay fady:''' ilay ratsy; ilay tsy valahara '''Mamoa fady:''' Enti-milaza zavatra mahamenatra loatra '''Mandry fady:''' Olona mamoheha-doza satria miara-matory amin'ny olom-pady '''Manota fady:''' Mandika na tsy manaraka izay tsy azo atao '''Olom-pady:''' Olona tsy azo alaina ho [[vady]] fa havana akaiky. == Jereo koa == * [[Anjara (finoana)|Anjara]] * [[Lahatra]] * [[Sampy (malagasy)|Sampy]] * [[Zanahary]] == Loharano == num5hk1mds2gco1gwnbkrgyqo6cag07 0 266261 1147530 1146826 2026-07-10T21:22:00Z Hephaestus-Mrz36 22223 /* Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta */ 1147530 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]] '''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka. == Ny loharano nipoiran'Andriamangarira == Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina. Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy: * Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra; * Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo; * Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany. Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina. a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i: [[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]] *Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775); * Andriamalama tao Isoanangano; * Ranosy (vavy) tao Androhibe; * Rabiby tao Antalaho / Antanetibe; *Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe. b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i: * Andriamohara, nanjaka tao Alasora; * Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770); * Andriantoarano nonina tao Alasora; * Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo; * Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina; * Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona. [[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]] Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo. Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>. Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy: * Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary; * Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta; * Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina. Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara. Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo. Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>''«Mananjara samy vohitra Antsahadinta. <Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !»'' </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>. == Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta == Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany. Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany. Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato). Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta. Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga tany Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora. {| align="center" |[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]] |} == Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira == Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely. Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''. Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia: * Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona; * Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany. Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br> tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' ao Ankibonimerina. {| align="center" |+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina |[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]] |[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]] |[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]] |} == Andriampakatro == [[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]] '''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]]. Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso. ==== Ambohimandroso-Gara ==== Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa. ==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ==== Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho: Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany. Ireto avy izy ireo: * Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina; * Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo; * Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa; * Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina. Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy: « Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo: * ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;'' * ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';'' * Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.'' « ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''» Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy ao Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive). Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy. ''Ka ahoana ny fanazavana izany ?'' ==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ==== Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana tany Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo. Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy any Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana. Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy. Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira tany Ankibonimerina ihany. Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany. Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe: « ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !'' ''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''» Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref> Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany. ==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ==== [[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]] Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy. Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro. Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana. Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825. Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza. Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana. Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao. == Rainizakamanga == Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] tao Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano. Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona. ==== Fanafihana be voninahitra ==== Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.'' Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona. Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay. Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany. ==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ==== Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana. Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany. Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I. Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany. Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina. ==== Fandevenana manetriketrika ==== Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa. {| align="center" |+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra |[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]] |[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]] |[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]] |} == Ny fomban'ny Zanamangarira == Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra any Imerina izy ireo, toy izao izany: 1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy; 2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe: * Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana), * Tsy mibaby na milanja andriana, * Tsy mitondra entan'andriana, * Tsy miambina; 3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana); 4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena; 5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana. == Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira == Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa. Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany. Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ... Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ... [[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana. {| align="center" |+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro |[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]] |[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]] |} == Rohy ivelany == * [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/] *[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/] == Loharano == <references /> [[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] nooielyo67zs9ogpt70ygbvu3u1sh5a 1147531 1147530 2026-07-10T21:22:38Z Hephaestus-Mrz36 22223 /* Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta */ 1147531 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]] '''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka. == Ny loharano nipoiran'Andriamangarira == Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina. Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy: * Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra; * Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo; * Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany. Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina. a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i: [[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]] *Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775); * Andriamalama tao Isoanangano; * Ranosy (vavy) tao Androhibe; * Rabiby tao Antalaho / Antanetibe; *Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe. b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i: * Andriamohara, nanjaka tao Alasora; * Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770); * Andriantoarano nonina tao Alasora; * Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo; * Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina; * Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona. [[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]] Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo. Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>. Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy: * Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary; * Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta; * Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina. Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara. Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo. Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>''«Mananjara samy vohitra Antsahadinta. <Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !»'' </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>. == Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta == Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany. Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany. Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato). Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta. Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga tany Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«''...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...''».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora. {| align="center" |[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]] |} == Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira == Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely. Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''. Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia: * Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona; * Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany. Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br> tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' ao Ankibonimerina. {| align="center" |+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina |[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]] |[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]] |[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]] |} == Andriampakatro == [[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]] '''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]]. Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso. ==== Ambohimandroso-Gara ==== Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa. ==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ==== Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho: Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany. Ireto avy izy ireo: * Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina; * Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo; * Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa; * Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina. Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy: « Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo: * ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;'' * ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';'' * Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.'' « ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''» Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy ao Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive). Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy. ''Ka ahoana ny fanazavana izany ?'' ==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ==== Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana tany Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo. Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy any Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana. Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy. Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira tany Ankibonimerina ihany. Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany. Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe: « ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !'' ''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''» Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref> Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany. ==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ==== [[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]] Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy. Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro. Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana. Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825. Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza. Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana. Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao. == Rainizakamanga == Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] tao Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano. Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona. ==== Fanafihana be voninahitra ==== Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.'' Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona. Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay. Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany. ==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ==== Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana. Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany. Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I. Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany. Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina. ==== Fandevenana manetriketrika ==== Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa. {| align="center" |+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra |[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]] |[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]] |[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]] |} == Ny fomban'ny Zanamangarira == Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra any Imerina izy ireo, toy izao izany: 1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy; 2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe: * Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana), * Tsy mibaby na milanja andriana, * Tsy mitondra entan'andriana, * Tsy miambina; 3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana); 4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena; 5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana. == Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira == Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa. Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany. Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ... Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ... [[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana. {| align="center" |+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro |[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]] |[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]] |} == Rohy ivelany == * [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/] *[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/] == Loharano == <references /> [[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] 533o1l4iutndddpji4mup50j0k99ijc 1147532 1147531 2026-07-10T21:23:37Z Hephaestus-Mrz36 22223 /* Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta */ 1147532 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]] '''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka. == Ny loharano nipoiran'Andriamangarira == Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina. Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy: * Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra; * Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo; * Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany. Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina. a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i: [[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]] *Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775); * Andriamalama tao Isoanangano; * Ranosy (vavy) tao Androhibe; * Rabiby tao Antalaho / Antanetibe; *Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe. b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i: * Andriamohara, nanjaka tao Alasora; * Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770); * Andriantoarano nonina tao Alasora; * Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo; * Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina; * Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona. [[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]] Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo. Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>. Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy: * Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary; * Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta; * Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina. Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara. Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo. Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>« ''Mananjara samy vohitra Antsahadinta. <Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !'' » </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>. == Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta == Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany. Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany. Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato). Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta. Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga tany Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«''...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...''».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora. {| align="center" |[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]] |} == Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira == Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely. Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''. Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia: * Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona; * Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany. Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br> tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' ao Ankibonimerina. {| align="center" |+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina |[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]] |[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]] |[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]] |} == Andriampakatro == [[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]] '''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]]. Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso. ==== Ambohimandroso-Gara ==== Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa. ==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ==== Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho: Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany. Ireto avy izy ireo: * Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina; * Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo; * Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa; * Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina. Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy: « Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo: * ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;'' * ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';'' * Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.'' « ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''» Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy ao Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive). Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy. ''Ka ahoana ny fanazavana izany ?'' ==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ==== Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana tany Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo. Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy any Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana. Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy. Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira tany Ankibonimerina ihany. Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany. Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe: « ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !'' ''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''» Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref> Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany. ==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ==== [[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]] Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy. Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro. Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana. Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825. Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza. Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana. Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao. == Rainizakamanga == Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] tao Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano. Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona. ==== Fanafihana be voninahitra ==== Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.'' Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona. Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay. Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany. ==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ==== Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana. Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany. Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I. Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany. Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina. ==== Fandevenana manetriketrika ==== Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa. {| align="center" |+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra |[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]] |[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]] |[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]] |} == Ny fomban'ny Zanamangarira == Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra any Imerina izy ireo, toy izao izany: 1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy; 2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe: * Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana), * Tsy mibaby na milanja andriana, * Tsy mitondra entan'andriana, * Tsy miambina; 3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana); 4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena; 5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana. == Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira == Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa. Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany. Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ... Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ... [[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana. {| align="center" |+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro |[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]] |[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]] |} == Rohy ivelany == * [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/] *[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/] == Loharano == <references /> [[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] ap20nim2yvzlos2bivi8w3rb8x50crz 1147533 1147532 2026-07-10T21:35:29Z Hephaestus-Mrz36 22223 /* Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira */ 1147533 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]] '''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka. == Ny loharano nipoiran'Andriamangarira == Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina. Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy: * Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra; * Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo; * Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany. Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina. a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i: [[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]] *Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775); * Andriamalama tao Isoanangano; * Ranosy (vavy) tao Androhibe; * Rabiby tao Antalaho / Antanetibe; *Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe. b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i: * Andriamohara, nanjaka tao Alasora; * Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770); * Andriantoarano nonina tao Alasora; * Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo; * Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina; * Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona. [[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]] Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo. Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>. Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy: * Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary; * Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta; * Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina. Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara. Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo. Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>« ''Mananjara samy vohitra Antsahadinta. <Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !'' » </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>. == Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta == Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany. Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany. Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato). Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta. Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga tany Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«''...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...''».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora. {| align="center" |[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]] |} == Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira == Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ny Andriamasinavalona tsy manana menakely. Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''. Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia: * Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona; * Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany. Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br> tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' ao Ankibonimerina. {| align="center" |+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina |[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]] |[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]] |[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]] |} == Andriampakatro == [[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]] '''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]]. Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso. ==== Ambohimandroso-Gara ==== Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa. ==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ==== Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho: Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany. Ireto avy izy ireo: * Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina; * Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo; * Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa; * Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina. Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy: « Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo: * ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;'' * ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';'' * Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.'' « ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''» Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy ao Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive). Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy. ''Ka ahoana ny fanazavana izany ?'' ==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ==== Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana tany Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo. Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy any Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana. Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy. Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira tany Ankibonimerina ihany. Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany. Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe: « ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !'' ''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''» Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref> Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany. ==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ==== [[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]] Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy. Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro. Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana. Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825. Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza. Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana. Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao. == Rainizakamanga == Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] tao Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano. Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona. ==== Fanafihana be voninahitra ==== Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.'' Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona. Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay. Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany. ==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ==== Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana. Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany. Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I. Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany. Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina. ==== Fandevenana manetriketrika ==== Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa. {| align="center" |+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra |[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]] |[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]] |[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]] |} == Ny fomban'ny Zanamangarira == Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra any Imerina izy ireo, toy izao izany: 1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy; 2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe: * Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana), * Tsy mibaby na milanja andriana, * Tsy mitondra entan'andriana, * Tsy miambina; 3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana); 4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena; 5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana. == Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira == Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa. Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany. Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ... Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ... [[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana. {| align="center" |+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro |[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]] |[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]] |} == Rohy ivelany == * [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/] *[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/] == Loharano == <references /> [[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] ip5k2vdv4mwx0eyn6vpi5kh08kivtfr 1147534 1147533 2026-07-10T21:36:15Z Hephaestus-Mrz36 22223 /* Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira */ 1147534 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tranomasin' Andriamangarira Antsahadinta.jpg|vignette|323x323px|Fasan-dakan' Andriamangarira, miloloha "Tranomasina" ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]] '''Andriamangarira''' dia mpanjaka nanorina an'Antsahadinta tamin’ny taona 1725. Teraka manodidina ny taona 1695 izy ary niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin’ny 1775 teo amin'ny faha-80 taonany. Andriandambozozoro no rainy ary Rasohanamanjaka no reniny, izay samy Andriamasinavalona. Andriambolamena zanany lahiaivo no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta rehefa niamboho izy. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha no niterahany 3 mianadahy: dia Ramakilahy sy Andriambolamena ary Rahanivofotsimanjaka. == Ny loharano nipoiran'Andriamangarira == Ity fehezan-tantara ity dia mikasika ny zava-niseho nanomboka tamin'ny vanim-potoana nanjakan' [[Andriamasinavalona]] (1675-1710) tao Ankibonimerina. Zanaka lahiaivon'ny mpanjaka Andriantsimitoviaminandriandehibe<ref name=":0"><small>François Callet (1908), ''Tantara ny andriana eto Madagasikara (histoire des rois)'<nowiki/>''',''''' Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>(1650-1670) izy, ary nanana anabavy maro sy rahalahy iray ray sy reny aminy. Ny anabaviny iray atao hoe Ravololondrenitrimo tao Ambohimiakoja dia niteraka telo (3) mianadahy: * Andriandambozozoro tao Malaza sy Ivatobe avaratra; * Andrianjakatrimo tao Ivatobe atsimo; * Razafindrahety tao Tangaina, samy amin'ny faritr'Ambodirano Imerinatsimo iny izany. Araka ny tantara sy ny lovan-tsofina dia ity andriandahy atao hoe Andriandambozozoro, izay andriana nifehy an'Ivatobe, Androhibe, Ambohitrontsy, Malaza sy ny manodidina, tamin'izany fotoana izany, dia naka vady ny zanakavavin'Andriamasinavalona<ref><small>Georges Rabemanana (2000), ''Ny Andriamasinavalona ao Miadanimerina'', Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref><ref><small>Kaominina ambanivohitra Androhibe-Antsahadinta (2017), ''[https://fdl.mg/sites/default/myfiles/PCD/PCD/PCD%20ANTSAHADINTA/PCD_Antsahadinta.pdf Plan Communal de Developpement (PCD) de la Commune Rurale d’Androhibe Antsahadinta 2017-2021] « La culture en tant que levier du développement ''», Ministeran'ny atitany sy ny fitsinjaram-pahefana - Repoblikan'i Madagasikara, Antananarivo.</small></ref><ref><small>Rabarijaona (1938), ''Rakitry ny ela sy Généalogie mikasika ireo taranaka: Andriamasinavalona na: Andrianjakanavalondambo na: Razakalambonavalona mpanjakan'Imerina (1675-1710) sy Andriambahoakafovoanintany mpanjakan'Imamo'', Lovan-tsofina voarakitra an-tsoratra noraisina avy amin'ny Mpitandrina fiangonana kristianina iray tao Ambodirano Imerinatsimo, Ambohimahamanina.</small></ref> izay napetrany ho andriantompombodivona, masoivoham-panjakana foibe tao Ambohimahamanina. a) Rasohanamanjaka, zanakavavin'Andriamasinavalona, dia niteraka tamin'Andriandambozozoro an'i: [[Sary:Plaque_ANDRIAMANGARIRA.jpg|vignette|349x349px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanjaka ao amin'ny </Br> Rovan' Antsahadinta|alt=]] *Andriamangarira izay nanorina an'Antsahadinta ka nanjaka tao (1725-1775); * Andriamalama tao Isoanangano; * Ranosy (vavy) tao Androhibe; * Rabiby tao Antalaho / Antanetibe; *Andriamifonozozoro (Rafonozozoro, hoy i P. Callet) tao Ivatobe. b) Rangorinimerina tao Ambohitrontsy </Br> dia niteraka indray tamin'i Andriamifonozozoro an'i: * Andriamohara, nanjaka tao Alasora; * Andriambelomasina, nanjaka tao Ambohimanga (1730-1770); * Andriantoarano nonina tao Alasora; * Ramisamanjaka nonina tao Anosiarivo; * Andriampalimanana nonina tao Tsirangaina; * Ary ny vavy Rahisatra sy Rahira tao Manandona, Randrianizara nanambady an' Andriamborosinandriana tao Ambohipoloalina ka niteraka an' Andrianarabo, Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona. [[Sary:Fasan' Andriamangarira.jpg|vignette|314x314px|Tranomasin' Andriamangarira ao avaratra indrindra, ao anaty Rovan' Antsahadinta|alt=]] Teraka tao Ambohitrontsy tany amin'ny manodidina ny taona 1695 tany ho any izany i Andriamangarira. Araka ny lovan-tsofina dia nisy vehivavy mpampivelona sy renin-jaza mahay sy malaza tao Ambohitrontsy, ka izany no nahatonga ny nahaterahan'ny zanaky ny andriana sy nifanan'ny vadin'ny andriana teo. Raha zohina ny tetiarana dia samy Andriamasinavalona Andriandambozozoro rain' Andriamangarira sy Rasohanamanjaka reniny. Koa amin'izany dia Andriamasinavalona hiringiriny Andriamangarira<ref><small>Rabenjamina (1950), ''Tantaran’Andriana: Andriamangarira, Mpanjaka fahagola teo Antsahadinta sy ny Zanamangarira taranany'', Imprimerie-Antananarivo 4 Bis, rue Gallieni.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/02/Couverture_du_livre_de_Pasteur_RABENJAMINA_%28Andravokely%29.jpg]</small></ref><ref><small>Lucien Paul Raharison (2012), [https://drive.google.com/file/d/122IPfYEmOpTyvE5-_igf_9HtXo-IwOtZ/view?usp=sharing ''Héritage foncier, évolution du paysage agraire et de la paysannerie en Imerina (Hautes Terres Centrales de Madagascar) de la fin du XIXé siècle aux années 1990''], Thèse de Doctorat, Departemanta Tantara - Oniversiten'Antananarivo / Oniversite Paris Diderot - Paris VII. ([https://books.google.mg/books?id=S-87zAEACAAJ&dq=inauthor:%22Lucien+Raharison%22&hl=fr&sa=X&redir_esc=y ISBN 9781698427225])</small></ref><ref><small>Thomas Rakotoarivelo & Solonavalona Andriamihaja (2014), ''Andriamasinavalona, Mpanjaka tokana teto Imerina (1675-1710)'', Fanontana manokana - Ny fikambanana « Taranak'Andriamasinavalona », Antananarivo.</small></ref><ref><small>Jean Désiré Ranaivoson (2020), ''Ny Andriamaneforalambo Zanadralambo enin-toko amin'avaradrano'', Fanontana manokana - Antananarivo.[https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/88/Ny_Andriamaneforalambo.jpg]</small></ref><ref><small>Isabelle Ratsira & Misa Rakotoariseheno (1993), ''Antsahadinta'', Livret de présentation de l'histoire d'Antsahadinta par le Syndicat d'Initiative d'Antsahadinta, SME-BP 659- DL N°058, Antananarivo.</small></ref>. Nanorina sy nanjaka tao Antsahadinta tokony ho tamin'ny taona 1725 Andriamangarira, niamboho sy nafenina tao Antsahadinta tamin'ny taona 1775; heverina ho 80 taona ny andro niainany. Nanambady maro Andriamangarira fa Ratoeboahangy vady navelan' Andriamalama tao Isoanangano, izay maty tanora, sady vady loloha, no niterahany 3 mianadahy: * Ramakilahy, lahimatoa nipetraka tao Ankadinanahary; * Andriambolamena, lahiaivo, nandimby fanjakana an-drainy tao Antsahadinta; * Rahanivofotsimanjaka izay nanambady an-dRabibilahy tao Ambohimahamanina. Angamba mbola nisy koa zanak' Andriamangarira hafa reny any ho any saingy tsy voarain'ny tantara. Andriamangarira izany no mpanjaka voalohany teo Antsahadinta, vodivona farany atsimo amin' Ivatobe, notapahan'ny hady ka lasa boribory; rakotry ny ala maitso izy satria tsy navelan' Andriamangarira ho tapahina na kapaina mihitsy ny hazo. Hoy ny tonon-kira ilazan'ny Ntaolo io tanànan' Andriamangarira io: <blockquote>« ''Mananjara samy vohitra Antsahadinta. <Br> Ny ora-mirotsaka itoviana ihany, fa ny patrak’ ala vaventy tombondahiny ihany !'' » </blockquote>Nataony roa ny vavahady eo amin'ny tanànany: dia eo amin'ny alahamadin'ny vohitra sy eo amin'ny adijadin'ny tanàna. Eo amin'ny asorontanin'ny vohitra dia nasiany hady fetsy misy zohy mivoaka any ivelan'ny tanàna na dia mihidy aza ny vavahady. Fahiny, fony mbola niady an-trano dia kodiaram-bato avo rindrina no mivoha maraina, mirindrina hariva teo amin'ny vohitr' Andriamangarira<ref><small>Josélyne Ramamonjisoa (2003), ''[https://books.google.mg/books?id=62twAAAAMAAJ&q=andriamangarira&dq=andriamangarira&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwi8jPrEgfnzAhUSQkEAHWpMAc8Q6AF6BAgKEAI Madagascar, des paysages proteiformes]'<nowiki/>''',''''' Association Malgache des Montagnes Africaines (AMMA), Antananarivo.</small></ref>. == Ny nakan'Andrianampoinimerina an'Antsahadinta == Rehefa niamboho Andriamangarira, dia '''Andriambolamena''', zanany lahiaivo indray no nandimby azy nanjaka tao Antsahadinta. Andrianamboatsimarofy kosa no mpanjaka tao Antananarivo (1774-1796), nifehy an' Imerinatsimo, tamin'izany andro izany. Efa nanjaka nadritra ny 20 taona tao Antsahadinta i Andriambolamena vao resin' [[Andrianampoinimerina|Andrianampoinimerina]] i Andrianamboatsimarofy tao Antananarivo ka nanomboka nanjaka tao izy tamin'ny manodidina ny taona 1794. Andrianamboatsimarofy kosa namaha sy nanorim-panjakana tao Anosizato, izay nataony hoe ''Isoananjakana''. Niamboho tao Fenoarivo tamin'ny taona 1798 Andrianamboatsimarofy ary nodimbiasan'ny zanany, dia i Ramaromanompo izany. Andriambolamena dia niandany mandrakariva tamin'i Andrianamboatsimarofy sy Ramaromanompo satria iray fileovana aminy ary iray fianakaviana satria Reniamboa, izay zanakavavin'Andriambolamena, dia vadiben-dRamaromanompo ary anabavin-dRaboabe Andrianjakapingarivo. Ary Ramaromanompo dia nanao toeran-droa fonenany tao Antsahadinta nisy ny renibeny sy ny vadibeny, sy Isoananjakana (Anosizato). Misy lovan-tsofina<ref><small>Ravelojaona (1937), ''Boky firaketana ny fiteny sy ny zavatra malagasy (Dictionnaire encyclopédique Malgache). Avoakan'ny Mpiadidy ny Fiainana '<nowiki/>''',''''' Imprimerie industrielle - Antananarivo.</small></ref> milaza fa noroahin' Andrianampoinimerina hiala an' Antsahadinta Andriambolamena satria hono naditra izy, nanambaka sy nihinam-bahoaka ary nanodikodina ny hasina satria tendan-kanina hono ka nosaziana izy sy ny taranany. Toa resaka fisoketana ihany izany novoizin' Avaradrano izany satria tsy nifankahazo loatra ny foko roa tonta. Toy izao kosa ny tantara niseho araka ny fahitan'i Lebel<ref><small>Jean Claude Hebert (1804), ''Les tribulations de Lebel'' «'' Negociant - voyageur ''» ''sur les hauts-plateaux Malgaches (1800-1803) ''», ''In'' ''Omaly sy Anio (Hier et Aujourd’hui)'', ''Revue d’études historiques, Volume 10,'' Jolay - Desambra 1979, Oniversitean'i Madagasikara - Antananarivo''.''</small></ref>, mpividy andevo raha tonga tany Imerina izy tamin'ny taona 1803:<blockquote>«''...Nantsoina hifampiraharaha amin'ny mpanjaka Ramaromanompo tao Anosizato aho mba hanao vanja. Natao ny fifanarahana teo anatrehan'ny ireo havany, dia ny vadibeny Reniamboa, ny zaodahiny Andriantomponimerina (na Rabehety), mpanjakan' Ambohidratrimo, afaka nandositra fa tsy novonoina akory, ny anabaviny Ravao (na Ravaonimerina) vadin' Andriantomponimerina sy Razafinamboa...''».</blockquote>Volana vitsivitsy tato aoriana (aogositra 1803) dia maty Reniamboa, izay vadiben-dRamaromanompo; nisaona ny olona; nohararaotin' Andrianampoinimerina izany hanafihana an' Anosizato. Lasa nitsoaka nankeny Antsahadinta i Ramaromanompo sy ny fianankaviany fa mafy fiarovana io vohitra io sady misy ny havany marobe. Nataon' Andrianampoinimerina fahirano Antsahadinta ka 15 andro (tapa-bolana) vao afaka. Mbola afaka nandositra indray Rabehety sy ny havany akaiky, lasa nankany andrefana any [[Imamo]], fa azo sambo-belona tao kosa Ramaromanompo sy Ravaonimerina anabaviny, izay nalahelo ny vadiny lasa nandositra; dia nalain' Andrianampoinimerina ho vady indray i Ravao, napetrany tao Antananarivo. Andriambolamena sy ny taranak'Andriamangarira, Ramaromanompo sy ny havany rehetra dia noroahiny hiala sy tsy handia ny vohitra intsony. Nanomboka tamin'izay dia napetrany hiandry fanjakana tao Antsahadinta i Rabodozafimanjaka, isan'ny vadiny roa ambin'ny folo, zanak'Andriantsira avy eny Alasora. {| align="center" |[[File:Ambodirano Imerinatsimo 2.png|thumb|Ampahany amin'ny faritanin'Ambodirano Imerinatsimo sy ireo vakoka tranainy|520x520px]] |} == Ny taranak'Andriambolamena sy ny Zanamangarira == Rehefa niala tao Antsahadinta Andriambolamena mianakavy dia tsy nandeha alavitra fa nanorim-ponenana teo atsimon'Antsahadinta izay nataony hoe ''Ambohitsoa''; tao izy no niamboho sy nafenina. Mbola hita ao Ambohitsoa ny fasany. Na teo aza izany dia mazava tsara fa tsy lasa menakely miankina amin' Antsahadinta mihitsy ny Zanamangarira fa fokon'andriana mahaleotena tany Ambodirano toy ireo Andriamasinavalona tsy manana menakely. Maro ny taranak'Andriambolamena fa ny nandimby azy dia '''Ramboabe Andrianjakapingarivo''' zanany. Tsy nijanona tao Ambohitsoa izy fa nanorim-ponenana teo ambany andrefana natao hoe ''Ampahatelo''. Taty aoriana dia niala tao Ampahatelo indray Ramboabe ka nianatsimo nankany ''Miantsoarivo'' ary nanorim-bohitra nataony hoe ''Itsarahavana''. Niteraka marobe tao Ampahatelo i Ramboabe ka ireo zanany nahazo tantara sy notolorana vohitra hipetrahana dia: * Andriamontandraisoa, lahimatoa, tao Ampahatelo ihany, izay nanova ny anaram-bohitra hoe ''Miadanimerina''; ary ny taranany dia nanorim-ponenana vaovao ihany koa tao ''Ambatomahabodo''. Izy no niteraka an'i Rainizakamanga, ilay andriandahy nipetraka tao ''Finaritra,'' izay lefitry ny Printsy Ramananolona; * Andriampakatro<ref><small>Thomas Rakotoarivelo (2016), ''Andriamangarira tao Antsahadinta sy ny Zanamangarira, Andriampakatro sy ny taranany,'' Fanontana manokana - Antananarivo.</small></ref>, ilay zanany napetrany tao ''Ankatsaka'', izay nifindra monina tany ''Isoavina (Ambohimandroso)'' taty aoriana ary any ny taranany. Ireo vohitra ireo sy ny manodidona azy (vodivona, tanety, lohasaha, tanimbary) no fonenan'ny </Br> tarana-dRamboabe Andrianjakapingarivo izay namorina ny faritra naka anarana hoe: ''Anjanamangarira'' ao Ankibonimerina. {| align="center" |+Harem-bakoky ny taranak'Andriambolamena ao Ankibonimerina |[[File:Vavahady Ambatomahabodo 4.jpg|thumb|Vavahady ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|265x265px]] |[[File:Vatomasina Ambatomahabodo 3.jpg|thumb|Vatomasina (fanapahana) ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|190x190px]] |[[File:Amontana à Ambatomahabodo.png|thumb|Amontana ao Ambatomahabodo / Ambodirano Imerinatsimo|365x365px]] |} == Andriampakatro == [[Sary:Takelaka_Andriampakatro.jpg|vignette|258x258px|Takelaka fahatsiarovana ny mpanorina an'Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]] '''Andriampakatro''' dia zanaka faralahin-dRamboabe Andrianjakapingarivo, izay nonina tao amin'ilay tanàna antsoina hoe Ankatsaka tany Ambodirano, tao Ankibonimerina. Taty aoriana anefa dia nifindra monina tao atsinanan'[[Ankaratra]] sy atsimon'Ambatolampy izy, ka ny tanàna lehibe ankehitriny eo dia [[Ambohimandroso|Ambohimandroso-Gara]]. Io faritany nisy an' Andriampakatro sy ireo zanany io dia voafaritra tsara: ny reniranon' Ikelilalina no mamaritra azy avy ato andrefana ka mihaona amin'ny reniranon' Ihazolava avy ato avaratra; ny reniranon' Ionive kosa no eo antsinanana ary ny reniranon'i Maromoka no farany atsimo. Io faritra io no atao hoe: ''Anjanamangarira;'' ny renivohiny fahiny dia ''Isoavina''. Tato aoriana Andriampakatro dia nifindra tao Ambatoharanana, vohitra avo misy fasana ilevenany, eo ambony andrefan'ny garan-damasinina ao Ambohimandroso. ==== Ambohimandroso-Gara ==== Ambohimandroso dia tanàna vaovao vao niforona tamin'ny fotoana namakiana ny lalamby mampitohy an' Antananarivo sy Antsirabe tamin'ny taona 1920. Eo andrefan'ilay vohitra kely atao hoe Antamboho, fonenan'ny taranak'Andriamangarira iray no nanorenan'ny vazaha Fiantsonan-dalamby (Gara) satria nisy sampanan-dàlana lehibe tao avaratra keliny: avy any Antananarivo (avaratra), Antsirabe (atsimo), Ambatotsipihina-Ankaratra (andrefana), Vakinisisaony-Antsiriribe (antsinanana) ka nomena anarana hoe Ambohimandroso. Teo no fanondranana an-dalamby ny [[manjarano]] (na grafita) avy any Anjamanga sy ny manodidina ka alefa any Toamasina ahondrana ho any am-pitan-dranomasina; teo koa no fandefasana ny kitay hazo sy ny vokatrin'ny tany samihafa amidy ao Antananarivo. Toeram-pivezivezena sy fihaonan'ny mpandraharaha maro Ambohimandroso ka nandroso vetivety tokoa. ==== Ny fizaran-tany nataon' Andrianampoinimerina ==== Araka ny tantara voalazan'i P. Callet<ref><small>François Callet (1908), ''Tantaran'ny Andriana'' -Tome IV, Antananarivo: Imprimerie catholique.</small></ref>, dia toy izao no niseho: Rehefa voavorin' Andrianampoinimerina Imerina 4-toko (Avaradrano, Vakinisisaony, Ambodirano, Marovatana) niampy an' Ivonizongo sy Imamo manontolo, dia niroso nianatsimo izy haka an'i Vakinankaratra. Ny olona nalainy hanampy azy tamin'ny hevitra sy ny tetika hanantateraka izany, dia ireo ''Zanadrangorinimerina'', izay tsy iza fa havany ihany. Ireto avy izy ireo: * Andriantsoanandriana sy Andriankotonavalona, zanak' anabavin' Andriambelomasina ao Ambohipoloalina; * Andriamparana, zanak'i Ramisamanjakarivo tao Anosiarivo; * Andriantsalama; zanak' Andriantoarano tao Mandrosoa; * Andriandambovololona, Andriamahery ary Andriatsimandehairery, zanak' Andriampalimanana ao Tsirangaina. Rehefa azo i Vakinankaratra, vita i Fisakana sy Betsileo ka tafapetraka ny rafitra fitantanana ireo faritra ireo dia nitodi-doha niverina nianavaratra Andrianampoinimerina sy ny tafika nentiny. Niakatra teo an-tampon' Ambohipeno izy, nanopy maso ny manodidina ka talanjona nahita izato tany midadasika tsy taka-maso, nefa foana tsy misy olona, na miantsinanana hatrany amoron'ala, na mianatsimo hatrany Betsileo na miankandrefana hatrany ambodin'Ankaratra; dia nantsoiny ireo andriana mpitaritafika rehetra niaraka taminy ka hoy izy: « Voriko ny tany sy ny fanjakana, ka izao no lazaiko aminareo: * ''Indro ianao Andriamaheritsialaintany sy Andriankotofanina, indry Hiaramalaza dia anareo iny miantsinanana ka ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...;'' * ''Indro ianao Ratsimamangalahy sy Ramatoarasamoana: indro kosa Vakinilalantafika no miantsinanana, ataovy tafapaka any amin'ny Ontaiva; koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»'';'' * Ary hoy Andrianampoinimerina tamin'ireo ''Zanadrangorinimerina'': « ''Kely foana no tsy nanam-boninahitra ialahy ! Fa izaho sy ianareo tsy iray ihany va ? Raha any Ambohimanga sy Antananarivo aho, manjaka; ary raha aty aho, isalahy aminareo ! Ka indro kosa ny anareo, fa voriko izaho sy ianareo ny fanjakana; hatreto Ihazolava no mianatsimo kosa, ka vakinilalantafika no miankandrefana, anareo Zanadrangorinimerina kosa izao, koa ampifanambadio ny ankizy, ampiadio tandroka ny omby, ampiharoy volo ny akoho...''»''.'' « ''Izao no didy omeko anareo, fa mandry ny fanjakana ary voriko ambanilanitra, ka izay olona miditra amin'ny taninareo voadidiko izao dia menakelinareo, fa ny tany no didiako ho anareo ! ''» Ireo faritra rehetra nozarain' Andrianampoinimerina ireo, izay manelanelana an' Ankibonimerina sy Vakinankaratra dia mbola tany efitra tamin'izany fa vao ho voanjona olona avy ao Ankibonimerina sy Vakinankaratra. Vakinilalantafika no miankandrefana ka hatrany Ankaratra dia Menakely nofehezin'ny Zanadrangorinimerina<ref><small>Foiben'ny Arsivam-pirenena - Seria D113 - 00012 (1898), « ''Rapport sur l'ethnologie de la région d'Ambatolampy ''», ''Cabinet civil'', Repoblikan'i Madagasikara, Tsaralalàna - Antananarivo.</small></ref>; nifankatia tokoa izy 7 lahy ka tsy nozarainy ny fanjakany na ny menakeliny. Ireo taranak'izy ireo dia nanorom-bohitra sy vodivona tany amin'iny faritra iny; tao Androndra atsinanan' Ionive dia nisy taranak' Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina; Andriamahandry zafikeliny no niorom-ponenana tao voalohany. Torak'izany koa ny tao Rangaina, Masoandro, Androndra (samy ao avaratr'Antanifotsy manamorona an' Ionive). Ny faritra misy ny Zanamangarira atao hoe Anjanamangarira, noho izany, dia tafiditra ao anatin'ny zaratanin'ny Zanadrangorinimerina; anefa ny Zanamangarira dia tsy menakelin'izy ireo mihitsy. ''Ka ahoana ny fanazavana izany ?'' ==== Andriampakatro sy ny Zanadrangorinimerina avy ao Tsirangaina ==== Andriampakatro, araka ny tantara, dia isan'ny miaramila mpitari-tafika nandray anjara tamin'ny fakana an'i Vakinankaratra. Isan'ireo niara-dia tamin' Andriandambovololona sy Andriamahery ary Andriatsimandehairery avy ao Tsirangaina izy: nifankahalala izy ireo satria nifanila sy nifanakaiky fonenana tany Ankibonimerina (Tsirangaina sy Miadanimerina) ary mpihavana rahateo. Rehefa nandeha hifindra monina amin'ny menakeliny vaovao tao atsimon'Ihazolava ry zareo sasany avy ao Tsirangaina, dia Andriampakatro no olona azony antoka ka nantsoiny hamaky lay izany faritra izany hanao famorian-ketra, toy ny isam-pangady, ny hajia, ny ila-vodihena; hiandry vavatany ka nipetraka teo amin'ny toerana farany avaratra indrindra amin'ny faritry ny menakely mba hanara-maso ny fidiran'ny olona honina ao; satria malalaka ny tany ary mahavokatra ka betsaka ireo avy any Ambodirano sy Vakinisisaony no tonga nitady ravinahitra. Natao hoe ''Isoavina'' na ''Isoavinandriana'' io vohitra fiandrasana vavan-tany io tato aoriana. Niditra ny hetra, voaara-maso ara-dalàna ny fahatongavan'ny olona hanorom-ponenana, ary nitombo fatratra ny isan'ny vahoaka menakely. Afa-po tamin'ny asa nataon' Andriampakatro ny fianakaviana avy ao Tsirangaina. Ho fankasitrahana an' Andriampakatro tamin'ny asany dia nanome toky ry zareo ao Tsirangaina fa homena zara-tany honenan' Andriampakatro, ho lovain-janaka aman-jafy. Nihaona teo atsimon'ilay vohitra fonenany Andriampakatro sy ry zareo avy ao Tsirangaina niaraka namaritra ilay zaratany ho an'ny Zanamangarira. Tapaka tamin'izay fa ny renirano sy ony manodidina an'Isoavina no atao faritra mametra io zaratany io dia: ''Ionive'' no atsinanana, ''Imaromoka'' no ao atsimo, ''Ihazolava'' no ao avaratra, ary ''Ikelilalina'' no ao andrefana, izay no honenan' Andriampakatro sy ny taranany ka antsoina hoe ''Anjanamangarira faha-roa'', io faritra io, ka izay rehetra monina ivelan'io faritra io dia lasa menakelin'i Tsirangaina. Vita mazava tsara ny famaritana ka natao hoe ''Itsarafaritra'' ilay toerana nihaonana sy nizarana ny tany. Io valisoa nomena an' Andriampakatro io dia tsy azo natao menakelin'i Tsirangaina fa nahaleotena satria andriana Andriampakatro sy ny taranany ka natao nitovy fitondrana amin' Anjanamangarira tany Ankibonimerina ihany. Tsy maintsy nampahafantarina ny Andriamanjaka tao Antananarivo anefa izany fifanarahana fanomezana izany satria nanova ny didin' Andrianampoinimerina tamin'izy nanao ny fizaran-tany. Niakatra tao Anatirovan'Antananarivo ary izy roalahy Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika sy Andriamahandry, tompomenakely hilazalaza ny antony sy hangataka tso-drano amin-dRadama Rainy; faly tokoa ny Andriamanjaka ka nitso-drano nanao hoe: « ''Havako ianareo, nahafoy ny ainareo hamoriako izao fanjakako izao araka ny finari-bavan' Andrianampoinimerina ka tsofiko rano izao fangatahanareo izao, hitombo ny taranakao Andriampakatro, hihamaro ny isanareo, ka izao tany ipetrahanareo izao tsy azonareo hampidirana ny hafa, ary na iza zanaka nampanambadiana any ivelany, na iza manana fanjakana any ivelany, tsy azo enti-mandeha ny tany ary tsy omena ny hafa fa izay mitoetra mamelomaso no tompony !'' ''Ary levenam-bola omeko anao, na iza hanjaka handimby ahy, na iza havako hanapaka, tsy misy mahazo mampanompo anareo tahaka ny ataon'ny Folovohitra (Hova), fa tenako ianareo ary ny taranakareo dia taranako, ka tsy manompo tena ianareo ! Ho soavin' Andriamanitra sy ho tahin'ny Roambin'ny folo manjaka anie izao fonenanao sy ny taranakao izao ! ''» Rehefa avy nisaotra nanao tratrantitra andriana sy nanasina andriana tamin'ny volatsivaky izy roalahy dia nitodi-doha niverina nody tamin-kafaliana sy haravoana. Ary tonga soa tany an-toerana dia novoriana ny vahoaka nilazana ny vaovao sy hafatra ary nanome anarana hoe ''Isoavinandriana'' ilay vohitra niandohana. Nitohy izany fifampitondrana izany nandritra ny fanjakan-dRanavalona I sy ireo mpanjaka nandimby azy ary tsy niova hatramin'ny faran'ny fanjakan'andriana na hatramin'izao fotoana izao aza.<ref><small>Centre des Archives d’Outre Mer - Seria 2D5-2D6 (1895-1946), ''Rapport économique de la province de Tananarive'', Repoblika Frantsay, Aix-En-Provence.</small></ref> Noho izany dia nodidin'ny mpanjaka Radama I ho lasa Vodivona « Anjanamangarira » ka i Andriampakatro, miaramila mpitari-tafika, no andriana niifehy izany faritany, izay valisoa azony izany. ==== Andriampakatro tao Isoavina, Anjanamangarira ==== [[Sary:Andriampakatro 2.png|vignette|397x397px|Fasan'Andriampakatro, miloloha "Tranomanara" ao Ambatoharanana / Ambohimandroso-Gara|alt=|ankavia]] Raha tombanana fa tokony ho tany amin'ny fiantombohan'ny taonjato faha-19 tany ho any Andrianampoinimerina no nandeha nanafika tany Vakinankaratra sy tany amin'ny Betsileo, dia azo heverina fa efa tovolahy afaka niady Andriampakatro, tokony ho teraka tamin'ny taona 1770 tany ho any izy. Taoriana kelin'ny taona 1805, izay nanaovan' Andrianampoinimerina ny fizarana ny tany tao antsinanana sy atsimon'Ankaratra ho valisoa nomena ireo andriana nitari-tafika tany Vakinankaratra sy ny faritanin'ny Betsileo, no nisy ilay fifanarahana nataon' Andriampakatro sy ry zareo Zanadrangorinimerina fa hiandry vavatany ao Isoavina i Andriampakatro. Raha vao niamboho Andrianampoinimerina dia nikomy tsy nety nisaona azy ny Betsileo sasany toy ireo tao Ambositra sy ireo tany atsimon'i Matsiatra. Niverina nampanaiky azy ireo indray i Radama I tamin'ny taona 1811, ka mbola niaraka nanafika taminy hatrany Andriampakatro, rehefa naharesy dia niverina ka nitondra babo betsaka avy any amin'ny faritra Betsileo. Ny ankamaroan'izy ireto dia natao ankizy mpanampy ka niara-nonina tamin'ny Zanamangarira tao Anjanamangarira ihany ary nomena tany ivelomany rehefa rava ny fanandevozana. Nijanona niandry vavatany tao Isoavina izy ka natao ''Amboninjato Dimy Voninahita'' sy nomena ny faritra Anjanamangarira ho lovain'ny zanaka aman-jafiny. Ny zana-drahalahiny kosa, ''Rainizakamanga'' avy ao Finaritra, dia natao lefitry ny Printsy Ramananolona tany Faradofay tamin'ny taona 1825. Tamin'ny taona 1831, efa nanjaka Ranavalona I, dia nisy andian-tafika lehibe nentin-dRainiharo sy Rainimanonja nampandry tany tany atsimo atsinanana, Vangaindrano sy Ikongo; mbola voasoratra ho isan'ny miaramila nanafika tany koa Andriampakatro nifehy miaramila 100 lahy, na dia somary efa lehibe amin'ny taona aza. Tato aoriana dia tsy nandeha nitari-tafika intsony izy fa natao Loholona Borozano. Lasa nanorim-ponenana vaovao teo antampon-kavoana i Andriampakatro, tao amin'ny tanàna izay nataony fitazanana ny faritra Anjanamangarira rehetra, izay vohitra nofeheziny; nomeny anarana hoe ''Ambatoharanana'' ilay toerana. Nodimandry tao Isoavina tany amin'ny manodidina ny taona 1840 tany ho any Andriampakatro, rehefa heverina fa feno 70 taona; ary nentina nalevina tao Ankatsaka, Miadanimerina (Ambodirano Imerinatsimo) izy tamin'izay. Taty aoriana anefa, tokony ho tany amin'ny taona 1870, dia nalain'ireo zanany Andriampakatro ka nafindrany hanokatra fasana vaovao izay vao naorina teo Ambatoharanana (Ambohimandroso) ary ao izy no milevina hatram'izao. == Rainizakamanga == Tamin'ny volana Desambra 1816 no tonga namangy an-d[[Radama I]] tao Antananarivo ny Kapiteny Anglisy atao hoe: Lesage, narahi-miaramila telopolo sy dokotera ary mpandika teny. Tamin'ny 5 Febroary 1817 vao nody ny vahiny. Ny roa lahy tamin'ny lefitry Lesage dia Brady sy Carren, dia nohazonin-dRadama hampianatra ny miaramilany araka ny fomban'ny miaramila vazaha. Samy nanana toerana fianarana matso Imerina enin-toko, ka Benasandratra atsimon'i Fenoarivo no fianaran' Ambodirano. Ny nataon-dRadama mpifehy ambony indrindra tamin'ny miaramilan' Ambodirano, dia ny Printsy Ramananolona, zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama. Ny mpifehy roa lahy manaraka azy dia andriandahy avy amin'ny Zanamangarira avy ao Finaritra atao hoe: '''Rainizakamanga''' sy ny hovalahy Ramanasina avy ao Ambohiborona. ==== Fanafihana be voninahitra ==== Tamin'ny taona 1825, dia nisy vahiny niorim-ponenana tany atsimo atsinanana, tao ''« Fort Dauphin »''. Dia hoy ny mpanjaka Radama I tamin'izany: « ''An' Andrianampoinimerina ny Nosy Madagasikara, fa ny ranomasina no valamparihiny. Izaho Ilaidama no fanovan'ny Ombalahibemaso, ka tompon'ny rean-tany aman-danitra ''»''.'' Namory miaramila ho any [[Tolagnaro|Fort Dauphin]] Ilaidama, ka ny lehiben' Ambodirano dia ny Printsy Ramananolona avy ao Ambohiborona. Nampifaninanany ny miaramilan' Imerina enin-toko, ka Ambodirano no tafakatra voalohany tao Fort Dauphin. Nankasitraka fatratra ny Printsy Ramananolona sy ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina Ilaidama. Tsy azo atao ho''e'' Fort Dauphin ity tanàna ity hoy Ilaidama. Antomboka no farany avaratara amin'ny taniko ary ity farany atsimo ity dia atao hoe: Faradofay. Apetrako eto Faradofay ireto mpiady mahery fo ireto dia ny Printsy Ramananolona, ny andriana Rainizakamanga ary ny hovalahy Ramanasina. Nomen-dRadama sabatra tsara tarehy Rainizakamanga Zanamangarira avy eo Finaritra, noho izany fandresena be voninahitra tao Faradofay izany. ==== Ranavalona I sy ny Zanamangarira ==== Voalaza tamin'ny boky ''Radama I sy Ranavalona I'', boky nosoratan-dRabenjamina Androvakely eo amin'ny pejy faha-32 fa ny Printsy Rakotobe, zanak'anabavin' Ilaidama, no notendrena handimby azy, dia hampivadiana amin-dRaketadradama zanany vavy tokana. Hafatr' Andrianampoinimerina koa izany. Voalazan'ny bokin'ny andriana Rabary Pastora amin'ny ''Tantaran'ny Martiora'' izany. Imavo tonga [[Ranavalona I]], iray tamin'ireo vadin' Ilaidama, dia nanao izay hahafoana izany didin' Ilaidama izany. Nahazo mpiandany aminy Imavo ka nibosesehany ny Rova nony niamboho Ilaidama. Nosatrohan'ireo mpiandany aminy satroka fito rantsana Imavo, dia nomeny anaram-baovao hoe: Ranavalona I. Rehefa nitana ny tehim-panjakana Ranavalona I dia novonoina i Rakotobe, i Rabodosahondra renin'ny Printsy Rakotobe, ny Printsy Ratefinanahary, izay rain'ny Printsy Rakotobe, i Rambolamasoandro vadin' Andrianampoinimerina, izay reniben'ny Printsy Rakotobe, Ratafika, anadahin-drenin'ny Printsy Rakotobe, Printsy [[Ramanetaka]], zanak'olom-pirahavavy amin' Ilaidama, nanirahan'i Ranavalona mpamono tany [[Mahajanga]]; anefa afa-nandositra tany [[Kômôro]] ka lasa mpanjaka tany. Nanirahany mpamono ihany koa ny Printsy Ramananolona tao Faradofay, ka Rainizakamanga Zanamangarira sy Ramanasina no nasainy nanatanteraka izany. Niraiki-po tamin'ny Printsy Ramananolona ny andriana Rainizakamanga sy Ramanasina hovalahy; ka izao no nataony: Nanatona ny Printsy izy ka niloa-bava hoe: "''Ratsy loatra ity trano ipetrahanao ity ny andriana, ka aoka Rainizakamanga hitondra ny miaramila haka hazo any an'ala"'' hoy Ramanasina. Nanaiky Printsy Ramananolona: niditra maraina nitondra lefom-pohy tao an-tranon-dRamananolona, Ramanasina ka raha mbola nandry tao am-pandriana ny printsy dia nolefoniny ka maty. Faly Ranavalona I, ka nataony kômandy nisolo ny Printsy Ramananolona tao Faradofay Ramanasina. I Rainizakamanga Zanamangarira izay tsy mba nahafaty ny Printsy Ramananolona, dia tonga lefitr' ilay mpandraraka rà marina. ==== Fandevenana manetriketrika ==== Rehefa nodimandry tao anatirovan'Antananarivo i Rainizakamanga, dia nentina tany Fenoarivo Benasandratra aloha, ka nijanona indray alina teo, ary narahi-miaramila nanao rere. Niainga ho any Finaritra indray avy eo, anefa rehefa nandalo teo Androhibe, dia hoy ireo Andriamasinavalona taranak'Andriandambozozoro: « ''Angatahinay handry eto indray alina ny vatamangatsiakan'ny andriana Rainizakamanga fa Andriamasinavalona havanay ''», ka dia nijanona teo indray alina ary nanaovana rere indray. Rehefa izay, dia nandroso ho any Finaritra, narahi-miaramila sy tafondro roa ambiny folo vava izay napoaka tao Finaritra nandritry ny herinandro. Ary ilay sabatra nomen' Ilaidama an-dRainizakamanga tamin'ny fandresena be voninahitra tany Faradofay dia niara-nasitrika taminy tao Finaritra ihany koa. {| align="center" |+Harem-bakoka ao amin'ny Vohitra Finaritra |[[File:Vavahady Finaritra 4.jpg|thumb|Vavahady ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|385x385px]] |[[File:Vatomasina Finaritra 3.jpg|thumb|Vatomasina (fitsofan-drano) ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|200x200px]] |[[File:Amontana Aviavy Finaritra.jpg|thumb|Amontana sy Aviavy ao Finaritra / Ambodirano Imerinatsimo|325x325px]] |} == Ny fomban'ny Zanamangarira == Amin'ny maha andriana ny firazanan'ny Zanamangarira dia manana ny fombany manokana toy ny andriana rehetra any Imerina izy ireo, toy izao izany: 1) Mifampiarahaba « ''Tsara và, tompoko ''» izy samy izy; 2) Tsy manao ny fanompoana fanaon'ny Hova, izany hoe: * Tsy manao hazo lava (tsy maka hazo any an'ala hanaovana tranon'andriana), * Tsy mibaby na milanja andriana, * Tsy mitondra entan'andriana, * Tsy miambina; 3) Tsy manao horom-potsy (izany hoe tsy mitaona tany mena hanotorana fasan'andriana); 4) Tsy hani-maty momba sy tsy hanim-bodihena; 5) Ary nandritry ny fotoana ela dia izy samy Zanamangarira ihany no nifanambady na ny avy ao avaratra (Ankibonimerina) na ny avy ao atsimo (Vakinankaratra), mba hiarovana ilay hoe « ''Lova tsy mifindra ''» teo amin'ny firazanana sy teo amin'ny fananana. == Ny toerana nielezan'ny Zanamangarira == Ny vohitra lehibe nonenan'ny taranak'Andriambolamena, zanaka lahiaivon'Andriamangarira, tamin'ny voalohany dia Miadanimerina, Ambatomahabodo ary Finaritra izay samy misy vatomasina sy kianja avokoa. Nanomboka ho tery io faritra nonenan'izy ireo io rehefa nitombo isa ny taranaka; ny tany koa tsy dia nahavokatra firy ka nanjary sarotra ny fivelomana. Betsaka noho izany ireo taranaka no nifindra monina, lasa nitady toerana malalaka sy mahavokatra kokoa. Ramboabe Andrianjakapingarivo no nifindra monina voalohany, izay nandeha nianatsimo tao akaikin'i Miantsoarivo, any amin'ny manodidina ny faritra misy an'i Behenjy ankehitriny, ary nanorina vohitra vaovao nataony hoe: «'' Itsarahavana ''» izy tany. Nifindra monina ihany koa tato aoriana i Andriampakatro sy ireo zananany, naka toerana tany amoron'ny reniranon'Ionive, any atsinanan'Ankaratra ka nahazo faritra iray vaovao mihitsy nonenan'izy ireo, izay nantsoina hoe: « ''Anjanamangarira ''»; ary ny vohitra misy azy ireo dia Isoavina, Antetezambato, Itsarafaritra, Miadanimerina, Ambatoharanana, Ankotsaka, Antamika, ... Nisy koa ireo lafin-kavan'Andriampakatro tonga nanorim-ponenana tao Anjanamangarira, toy ny tao Andohofarihy, Maromoka, ... [[Antsirabe]] ihany koa dia isan'ny vohitra nofidin'ny taranak'Andriamangarira honenana, ary nisy maromaro aza no lasa mihitsy hatrany Soanindrariny sy Sahanivotry. Tsy lazaina intsony ireo nifindra tao Antananarivo. Mbola betsaka ihany koa anefa ireo taranaka no nijanona teo an-toerana ihany, tao « Imerina », araka ny fomba fitenin'ny ireo izay nifindra monina, toy ny valala fiandry fasana nitandrina ny soatoavina sy ny nanabe voa ny tanindrazana. {| align="center" |+Harem-bakoky ny taranak'Andriamangarira avy amin' Andriampakatro |[[File:Ambatoharanana_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Ambatoharanana / Ambohimandroso|350x350px]] |[[File:Miadanimerina_patrimoine.png|thumb|Vakoka ao Miadanimerina / Ambohimandroso|350x350px]] |} == Rohy ivelany == * [http://aviavy.atspace.com/story/andriamangarira.html http://aviavy.likesyou.org/] *[http://www.royalark.net/Madagascar/imerina2.htm http://www.royalark.net/] == Loharano == <references /> [[sokajy:Tantaran'i Madagasikara]] ap20nim2yvzlos2bivi8w3rb8x50crz 0 278957 1147471 1097717 2026-07-10T18:19:00Z Hariniaina14 34924 Nanampy fitenenana sy rohy 1147471 wikitext text/x-wiki Ny '''lahatra''', araka ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana]] sy ny [[kolontsaina malagasy]], dia fandaminana apetrak' i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] na [[vintana]] mihatra amin' ny olombelona sy [[Anjara (finoana)|anjara]] tandrify ny tsirairay eo amin' ny fiainany. == Famaritana: == Ny lahatra eo amin’ny finoana malagasy dia ny fandaminana sy didy raikitra napetrak’i Zanahary mifehy ny fizotry ny fiainan’ny olombelona sy ny tontolo rehetra. Izy io dia heverina ho lalana lehibe tsy azo ihodivirana, manomboka amin’ny fahaterahana ka hatramin’ny fahatesan’ny olona iray.[https://plateforme.education.mg] == Ohabolana momba ny lahatra == * ''Aza latsana ny momba fa [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] no tompon' ny lahatra.'' *''Aza mimenomenona amin' ny [[Anjara (finoana)|ajara]] fa tsy fantatra ny lahatry n''y Avo. *''Ny fikasana no an' olombelona, fa ny didy sy ny lahatra an' Andriamanitra.'' * ''Ny mazoto no nambinina ka ny kamo avy koa no milaza ho miandry lahatra.'' *''Tsy misy biby te ho [[kary]], fa mahery ny laha-janahary.'' == Jereo koa == * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Tody]] * [[Tsiny]] *[[Tendry]] == Rohy ivelany == * "[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=103 Ny lahatra]", ''plateforme.education.mg'' * "[https://motmalgache.org/bins/teny2/lahatra Lahatra]", ''motmalgache.org'' * "[https://www.jw.org/mg/zavatra-misy/boky/Fandresen-dahatra-Miorina-Aminny-Soratra-Masina/Lahatra/ Lahatra]", ''jw.org/mg'' * "[https://ohabolana.org/ohabolana?q=lahatra&page=0 Lisitry ny ohabolana misy hoe lahatra]", ''ohabolana.org'' == Loharano sy fanamarihana == exk86lvxo6iie3gkit7kigu5jk373bg 1147472 1147471 2026-07-10T18:20:32Z Hariniaina14 34924 /* Famaritana: */ nanampy fitenenana sy rohy 1147472 wikitext text/x-wiki Ny '''lahatra''', araka ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana]] sy ny [[kolontsaina malagasy]], dia fandaminana apetrak' i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] na [[vintana]] mihatra amin' ny olombelona sy [[Anjara (finoana)|anjara]] tandrify ny tsirairay eo amin' ny fiainany. == Famaritana: == Ny lahatra eo amin’ny finoana malagasy dia ny fandaminana sy didy raikitra napetrak’i Zanahary mifehy ny fizotry ny fiainan’ny olombelona sy ny tontolo rehetra. Izy io dia heverina ho lalana lehibe tsy azo ihodivirana, manomboka amin’ny fahaterahana ka hatramin’ny fahatesan’ny olona iray.[https://plateforme.education.mg] Mba hahazoana antoka ny dikan’ny lahatra amin’ny kolontsaina malagasy, ireto misy antsipiriany mivaingana avy amin’ny taranja Riba Malagasy .[https://www.jw.org] == Ohabolana momba ny lahatra == * ''Aza latsana ny momba fa [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] no tompon' ny lahatra.'' *''Aza mimenomenona amin' ny [[Anjara (finoana)|ajara]] fa tsy fantatra ny lahatry n''y Avo. *''Ny fikasana no an' olombelona, fa ny didy sy ny lahatra an' Andriamanitra.'' * ''Ny mazoto no nambinina ka ny kamo avy koa no milaza ho miandry lahatra.'' *''Tsy misy biby te ho [[kary]], fa mahery ny laha-janahary.'' == Jereo koa == * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Tody]] * [[Tsiny]] *[[Tendry]] == Rohy ivelany == * "[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=103 Ny lahatra]", ''plateforme.education.mg'' * "[https://motmalgache.org/bins/teny2/lahatra Lahatra]", ''motmalgache.org'' * "[https://www.jw.org/mg/zavatra-misy/boky/Fandresen-dahatra-Miorina-Aminny-Soratra-Masina/Lahatra/ Lahatra]", ''jw.org/mg'' * "[https://ohabolana.org/ohabolana?q=lahatra&page=0 Lisitry ny ohabolana misy hoe lahatra]", ''ohabolana.org'' == Loharano sy fanamarihana == k0ao3saeq05solod8fvzmdo7gtu75zn 1147474 1147472 2026-07-10T18:23:32Z Hariniaina14 34924 Nanampy fitenenana sy rohy 1147474 wikitext text/x-wiki Ny '''lahatra''', araka ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana]] sy ny [[kolontsaina malagasy]], dia fandaminana apetrak' i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] na [[vintana]] mihatra amin' ny olombelona sy [[Anjara (finoana)|anjara]] tandrify ny tsirairay eo amin' ny fiainany. == Famaritana: == Ny lahatra eo amin’ny finoana malagasy dia ny fandaminana sy didy raikitra napetrak’i Zanahary mifehy ny fizotry ny fiainan’ny olombelona sy ny tontolo rehetra. Izy io dia heverina ho lalana lehibe tsy azo ihodivirana, manomboka amin’ny fahaterahana ka hatramin’ny fahatesan’ny olona iray.[https://plateforme.education.mg] Mba hahazoana antoka ny dikan’ny lahatra amin’ny kolontsaina malagasy, ireto misy antsipiriany mivaingana avy amin’ny taranja Riba Malagasy .[https://www.jw.org] == Ny Fiaviana sy ny Toetrany: == Avy amin’i Zanahary: Inona fa i Zanahary na Andriamanitra irery ihany no tompon’ny lahatra sy mpandamina ny zava-drehetra .Tsy azo ovaina na andosirana: Ny lahatra dia didy tsy maintsy ekena, ary tsy manana fahefana hanova ny firafiny fototra ny olombelona. Ohabolana ohatra: "Tsy misy biby te ho kary, fa mahery ny laha-janahary" (izany hoe misy zavatra ratsy na sarotra mihatra nefa tsy maintsy zakaina satria fandaharan’Andriamanitra).[https://wikipedia.mg] == Ohabolana momba ny lahatra == * ''Aza latsana ny momba fa [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] no tompon' ny lahatra.'' *''Aza mimenomenona amin' ny [[Anjara (finoana)|ajara]] fa tsy fantatra ny lahatry n''y Avo. *''Ny fikasana no an' olombelona, fa ny didy sy ny lahatra an' Andriamanitra.'' * ''Ny mazoto no nambinina ka ny kamo avy koa no milaza ho miandry lahatra.'' *''Tsy misy biby te ho [[kary]], fa mahery ny laha-janahary.'' == Jereo koa == * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Tody]] * [[Tsiny]] *[[Tendry]] == Rohy ivelany == * "[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=103 Ny lahatra]", ''plateforme.education.mg'' * "[https://motmalgache.org/bins/teny2/lahatra Lahatra]", ''motmalgache.org'' * "[https://www.jw.org/mg/zavatra-misy/boky/Fandresen-dahatra-Miorina-Aminny-Soratra-Masina/Lahatra/ Lahatra]", ''jw.org/mg'' * "[https://ohabolana.org/ohabolana?q=lahatra&page=0 Lisitry ny ohabolana misy hoe lahatra]", ''ohabolana.org'' == Loharano sy fanamarihana == 63bgvvmg68njvngzpd7ax6n6wxv4eti 1147477 1147474 2026-07-10T18:28:14Z Hariniaina14 34924 /* Famaritana: */ nanampy fitenenana sy rohy 1147477 wikitext text/x-wiki Ny '''lahatra''', araka ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana]] sy ny [[kolontsaina malagasy]], dia fandaminana apetrak' i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] na [[vintana]] mihatra amin' ny olombelona sy [[Anjara (finoana)|anjara]] tandrify ny tsirairay eo amin' ny fiainany. == Famaritana: == Ny lahatra eo amin’ny finoana malagasy dia ny fandaminana sy didy raikitra napetrak’i Zanahary mifehy ny fizotry ny fiainan’ny olombelona sy ny tontolo rehetra. Izy io dia heverina ho lalana lehibe tsy azo ihodivirana, manomboka amin’ny fahaterahana ka hatramin’ny fahatesan’ny olona iray.[https://plateforme.education.mg] Mba hahazoana antoka ny dikan’ny lahatra amin’ny kolontsaina malagasy, ireto misy antsipiriany mivaingana avy amin’ny taranja Riba Malagasy .[https://www.jw.org] == Ny Fiaviana sy ny Toetrany: == Avy amin’i Zanahary: Inona fa i Zanahary na Andriamanitra irery ihany no tompon’ny lahatra sy mpandamina ny zava-drehetra .Tsy azo ovaina na andosirana: Ny lahatra dia didy tsy maintsy ekena, ary tsy manana fahefana hanova ny firafiny fototra ny olombelona. Ohabolana ohatra: "Tsy misy biby te ho kary, fa mahery ny laha-janahary" (izany hoe misy zavatra ratsy na sarotra mihatra nefa tsy maintsy zakaina satria fandaharan’Andriamanitra).[https://wikipedia.mg] == Ny Vokatry ny Finoana ny Lahatra (Tsara sy Ratsy): == '''Ny lafiny tsara''': Manamafy orina ny fanekena ny fahefana tampon’Andriamanitra. Manampy ny olona hanana fahatoniana ao anaty fahoriana satria inoany fa sitrapon’ny Avo izany.[https://education&#x20;org] == Ohabolana momba ny lahatra == * ''Aza latsana ny momba fa [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] no tompon' ny lahatra.'' *''Aza mimenomenona amin' ny [[Anjara (finoana)|ajara]] fa tsy fantatra ny lahatry n''y Avo. *''Ny fikasana no an' olombelona, fa ny didy sy ny lahatra an' Andriamanitra.'' * ''Ny mazoto no nambinina ka ny kamo avy koa no milaza ho miandry lahatra.'' *''Tsy misy biby te ho [[kary]], fa mahery ny laha-janahary.'' == Jereo koa == * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Tody]] * [[Tsiny]] *[[Tendry]] == Rohy ivelany == * "[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=103 Ny lahatra]", ''plateforme.education.mg'' * "[https://motmalgache.org/bins/teny2/lahatra Lahatra]", ''motmalgache.org'' * "[https://www.jw.org/mg/zavatra-misy/boky/Fandresen-dahatra-Miorina-Aminny-Soratra-Masina/Lahatra/ Lahatra]", ''jw.org/mg'' * "[https://ohabolana.org/ohabolana?q=lahatra&page=0 Lisitry ny ohabolana misy hoe lahatra]", ''ohabolana.org'' == Loharano sy fanamarihana == eg97x1fyzo2eua85cy7eszc27arwe6b 1147478 1147477 2026-07-10T18:30:11Z Hariniaina14 34924 /* Ny Vokatry ny Finoana ny Lahatra (Tsara sy Ratsy): */ nanampy fitenenana sy rohy 1147478 wikitext text/x-wiki Ny '''lahatra''', araka ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana]] sy ny [[kolontsaina malagasy]], dia fandaminana apetrak' i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] na [[vintana]] mihatra amin' ny olombelona sy [[Anjara (finoana)|anjara]] tandrify ny tsirairay eo amin' ny fiainany. == Famaritana: == Ny lahatra eo amin’ny finoana malagasy dia ny fandaminana sy didy raikitra napetrak’i Zanahary mifehy ny fizotry ny fiainan’ny olombelona sy ny tontolo rehetra. Izy io dia heverina ho lalana lehibe tsy azo ihodivirana, manomboka amin’ny fahaterahana ka hatramin’ny fahatesan’ny olona iray.[https://plateforme.education.mg] Mba hahazoana antoka ny dikan’ny lahatra amin’ny kolontsaina malagasy, ireto misy antsipiriany mivaingana avy amin’ny taranja Riba Malagasy .[https://www.jw.org] == Ny Fiaviana sy ny Toetrany: == Avy amin’i Zanahary: Inona fa i Zanahary na Andriamanitra irery ihany no tompon’ny lahatra sy mpandamina ny zava-drehetra .Tsy azo ovaina na andosirana: Ny lahatra dia didy tsy maintsy ekena, ary tsy manana fahefana hanova ny firafiny fototra ny olombelona. Ohabolana ohatra: "Tsy misy biby te ho kary, fa mahery ny laha-janahary" (izany hoe misy zavatra ratsy na sarotra mihatra nefa tsy maintsy zakaina satria fandaharan’Andriamanitra).[https://wikipedia.mg] == Ny Vokatry ny Finoana ny Lahatra (Tsara sy Ratsy): == '''Ny lafiny tsara''': Manamafy orina ny fanekena ny fahefana tampon’Andriamanitra. Manampy ny olona hanana fahatoniana ao anaty fahoriana satria inoany fa sitrapon’ny Avo izany.[https://education&#x20;org] '''Ny lafiny ratsy ('''Fatalisma): Mety hahatonga ny olona ho kamo na hanaiky lembenana amin’ny fahantrana. Misy ny miteny hoe "miandry lahatra" fotsiny nefa tsy mety manao ezaka hamolavolana ny fiainany. Araka ny fiteny mantsy: "Tsy mba lahatra ny fahantrana, fa ady ny fiainana".[https://soamiely.medium.com] == Ohabolana momba ny lahatra == * ''Aza latsana ny momba fa [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] no tompon' ny lahatra.'' *''Aza mimenomenona amin' ny [[Anjara (finoana)|ajara]] fa tsy fantatra ny lahatry n''y Avo. *''Ny fikasana no an' olombelona, fa ny didy sy ny lahatra an' Andriamanitra.'' * ''Ny mazoto no nambinina ka ny kamo avy koa no milaza ho miandry lahatra.'' *''Tsy misy biby te ho [[kary]], fa mahery ny laha-janahary.'' == Jereo koa == * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Tody]] * [[Tsiny]] *[[Tendry]] == Rohy ivelany == * "[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=103 Ny lahatra]", ''plateforme.education.mg'' * "[https://motmalgache.org/bins/teny2/lahatra Lahatra]", ''motmalgache.org'' * "[https://www.jw.org/mg/zavatra-misy/boky/Fandresen-dahatra-Miorina-Aminny-Soratra-Masina/Lahatra/ Lahatra]", ''jw.org/mg'' * "[https://ohabolana.org/ohabolana?q=lahatra&page=0 Lisitry ny ohabolana misy hoe lahatra]", ''ohabolana.org'' == Loharano sy fanamarihana == eutru5si040z64go1tpzr6voc87wduc 1147479 1147478 2026-07-10T18:34:12Z Hariniaina14 34924 /* Ohabolana momba ny lahatra */ nanampy rohy 1147479 wikitext text/x-wiki Ny '''lahatra''', araka ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana]] sy ny [[kolontsaina malagasy]], dia fandaminana apetrak' i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] na [[vintana]] mihatra amin' ny olombelona sy [[Anjara (finoana)|anjara]] tandrify ny tsirairay eo amin' ny fiainany. == Famaritana: == Ny lahatra eo amin’ny finoana malagasy dia ny fandaminana sy didy raikitra napetrak’i Zanahary mifehy ny fizotry ny fiainan’ny olombelona sy ny tontolo rehetra. Izy io dia heverina ho lalana lehibe tsy azo ihodivirana, manomboka amin’ny fahaterahana ka hatramin’ny fahatesan’ny olona iray.[https://plateforme.education.mg] Mba hahazoana antoka ny dikan’ny lahatra amin’ny kolontsaina malagasy, ireto misy antsipiriany mivaingana avy amin’ny taranja Riba Malagasy .[https://www.jw.org] == Ny Fiaviana sy ny Toetrany: == Avy amin’i Zanahary: Inona fa i Zanahary na Andriamanitra irery ihany no tompon’ny lahatra sy mpandamina ny zava-drehetra .Tsy azo ovaina na andosirana: Ny lahatra dia didy tsy maintsy ekena, ary tsy manana fahefana hanova ny firafiny fototra ny olombelona. Ohabolana ohatra: "Tsy misy biby te ho kary, fa mahery ny laha-janahary" (izany hoe misy zavatra ratsy na sarotra mihatra nefa tsy maintsy zakaina satria fandaharan’Andriamanitra).[https://wikipedia.mg] == Ny Vokatry ny Finoana ny Lahatra (Tsara sy Ratsy): == '''Ny lafiny tsara''': Manamafy orina ny fanekena ny fahefana tampon’Andriamanitra. Manampy ny olona hanana fahatoniana ao anaty fahoriana satria inoany fa sitrapon’ny Avo izany.[https://education&#x20;org] '''Ny lafiny ratsy ('''Fatalisma): Mety hahatonga ny olona ho kamo na hanaiky lembenana amin’ny fahantrana. Misy ny miteny hoe "miandry lahatra" fotsiny nefa tsy mety manao ezaka hamolavolana ny fiainany. Araka ny fiteny mantsy: "Tsy mba lahatra ny fahantrana, fa ady ny fiainana".[https://soamiely.medium.com] == Ohabolana momba ny lahatra == * ''Aza latsana ny momba fa [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] no tompon' ny lahatra.'' *''Aza mimenomenona amin' ny [[Anjara (finoana)|ajara]] fa tsy fantatra ny lahatry n''y Avo. *''Ny fikasana no an' olombelona, fa ny didy sy ny lahatra an' Andriamanitra.'' * ''Ny mazoto no nambinina ka ny kamo avy koa no milaza ho miandry lahatra.'' *''Tsy misy biby te ho [[kary]], fa mahery ny laha-janahary.'' *Ny tody toy ny salaka: soa atao mihodidina, ratsy atao mihodidina." — Manambara fa na ny tsara na ny ratsy atao dia tsy maintsy miverina amin'ny tompony foana.[https://plateforme.education.mg] *Mpamosavy milevina amoron-dalana, ka mahatantesa valin-kitsaka." — Raha nanao ratsy tamin'ny olona ianao, dia tsy maintsy mihafy sy mahatanty ny valiny rehefa miverina aminao izany.[https://ohabolana.org] == Jereo koa == * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Tody]] * [[Tsiny]] *[[Tendry]] == Rohy ivelany == * "[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=103 Ny lahatra]", ''plateforme.education.mg'' * "[https://motmalgache.org/bins/teny2/lahatra Lahatra]", ''motmalgache.org'' * "[https://www.jw.org/mg/zavatra-misy/boky/Fandresen-dahatra-Miorina-Aminny-Soratra-Masina/Lahatra/ Lahatra]", ''jw.org/mg'' * "[https://ohabolana.org/ohabolana?q=lahatra&page=0 Lisitry ny ohabolana misy hoe lahatra]", ''ohabolana.org'' == Loharano sy fanamarihana == 55anih2oybvh1203it99tcjw62xwaiv 1147481 1147479 2026-07-10T18:36:57Z Hariniaina14 34924 /* Ohabolana momba ny lahatra */ nanampy fitenenana sy rohy 1147481 wikitext text/x-wiki Ny '''lahatra''', araka ny [[Fivavahan-drazana malagasy|finoan-drazana]] sy ny [[kolontsaina malagasy]], dia fandaminana apetrak' i [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] na [[vintana]] mihatra amin' ny olombelona sy [[Anjara (finoana)|anjara]] tandrify ny tsirairay eo amin' ny fiainany. == Famaritana: == Ny lahatra eo amin’ny finoana malagasy dia ny fandaminana sy didy raikitra napetrak’i Zanahary mifehy ny fizotry ny fiainan’ny olombelona sy ny tontolo rehetra. Izy io dia heverina ho lalana lehibe tsy azo ihodivirana, manomboka amin’ny fahaterahana ka hatramin’ny fahatesan’ny olona iray.[https://plateforme.education.mg] Mba hahazoana antoka ny dikan’ny lahatra amin’ny kolontsaina malagasy, ireto misy antsipiriany mivaingana avy amin’ny taranja Riba Malagasy .[https://www.jw.org] == Ny Fiaviana sy ny Toetrany: == Avy amin’i Zanahary: Inona fa i Zanahary na Andriamanitra irery ihany no tompon’ny lahatra sy mpandamina ny zava-drehetra .Tsy azo ovaina na andosirana: Ny lahatra dia didy tsy maintsy ekena, ary tsy manana fahefana hanova ny firafiny fototra ny olombelona. Ohabolana ohatra: "Tsy misy biby te ho kary, fa mahery ny laha-janahary" (izany hoe misy zavatra ratsy na sarotra mihatra nefa tsy maintsy zakaina satria fandaharan’Andriamanitra).[https://wikipedia.mg] == Ny Vokatry ny Finoana ny Lahatra (Tsara sy Ratsy): == '''Ny lafiny tsara''': Manamafy orina ny fanekena ny fahefana tampon’Andriamanitra. Manampy ny olona hanana fahatoniana ao anaty fahoriana satria inoany fa sitrapon’ny Avo izany.[https://education&#x20;org] '''Ny lafiny ratsy ('''Fatalisma): Mety hahatonga ny olona ho kamo na hanaiky lembenana amin’ny fahantrana. Misy ny miteny hoe "miandry lahatra" fotsiny nefa tsy mety manao ezaka hamolavolana ny fiainany. Araka ny fiteny mantsy: "Tsy mba lahatra ny fahantrana, fa ady ny fiainana".[https://soamiely.medium.com] == Ohabolana momba ny lahatra == * ''Aza latsana ny momba fa [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] no tompon' ny lahatra.'' *''Aza mimenomenona amin' ny [[Anjara (finoana)|ajara]] fa tsy fantatra ny lahatry n''y Avo. *''Ny fikasana no an' olombelona, fa ny didy sy ny lahatra an' Andriamanitra.'' * ''Ny mazoto no nambinina ka ny kamo avy koa no milaza ho miandry lahatra.'' *''Tsy misy biby te ho [[kary]], fa mahery ny laha-janahary.'' *Ny tody toy ny salaka: soa atao mihodidina, ratsy atao mihodidina." — Manambara fa na ny tsara na ny ratsy atao dia tsy maintsy miverina amin'ny tompony foana.[https://plateforme.education.mg] *Mpamosavy milevina amoron-dalana, ka mahatantesa valin-kitsaka." — Raha nanao ratsy tamin'ny olona ianao, dia tsy maintsy mihafy sy mahatanty ny valiny rehefa miverina aminao izany.[https://ohabolana.org] *Tody mbola ho ela ve no tsy hanaovan-dratsy? Aina no fetra": Fampahatsiahivana fa na mbola ho ela aza vao hisy [https://ohabolana.org ny] valiny, dia tsy maintsy ho avy izany mandritra ny andro iainana. *"Ny tsiny sy ny tody dia arofanina tsy ianjerana amin'ny fanjakan'i Baroa": Ny fahatahorana ny tsiny sy ny tody no mibaiko ny olona hanana fitondran-tena tsara sy hanaja ny fihavanana ary ny lalàna eo amin'ny fiarahamonina. == Jereo koa == * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Tody]] * [[Tsiny]] *[[Tendry]] == Rohy ivelany == * "[http://plateforme.education.mg/bibliotheque-numerique/course/view.php?id=103 Ny lahatra]", ''plateforme.education.mg'' * "[https://motmalgache.org/bins/teny2/lahatra Lahatra]", ''motmalgache.org'' * "[https://www.jw.org/mg/zavatra-misy/boky/Fandresen-dahatra-Miorina-Aminny-Soratra-Masina/Lahatra/ Lahatra]", ''jw.org/mg'' * "[https://ohabolana.org/ohabolana?q=lahatra&page=0 Lisitry ny ohabolana misy hoe lahatra]", ''ohabolana.org'' == Loharano sy fanamarihana == ahw4z8deivyt899rz4q99d2m7j3dfyk 0 279529 1147443 1146114 2026-07-10T16:08:56Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Goavy (zavamaniry)]] ho [[Psidium guajava]] i Thelezifor 1146114 wikitext text/x-wiki [[Sary:Árbol en fructificación de Psidium guajava.jpg|vignette|348x348px|Goavy mamoa]] [[Sary:Psidium guajava flower 26032014 01.jpg|vignette|187x187px|Ravina sy vonin-goavy]] Ny '''goavy''' dia [[zavamaniry]] fihinam-boa avy any amin' ny faritra manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] any [[Amerika]], nefa afaka maniry amin' ny faritra kôntinenta hafa manana izany [[Toe-tany|toetany]] izany ihany koa. Ao amin' ny fianakaviana des ''[[Myrtaceae]]'' ity zavamaniry ity zay atao amin' ny anarana ara-tsiansa hoe '''''Psidium guajava'''''. Hazo tsy dia avo ny goavy, izay mety mahatratra 8 m. Somary lavalava ny raviny izay voarakotry ny volovolo madiika ao amin' ny lafiny ambany. Misy amin' ny ravin-goavy ny mahatratra halavana 15 sm sy sakany 7 sm. Ny bibikely no miantoka ny fitondrana ny lahim-bony mankeo amin' ny vavim-bony ka ahafahan' ny goavy hamoa. Azo hanina tsy misy fikarakarana afa-tsy ny fanadiovana azy ny [[Goavy|voan-goavy]] masaka. Azo atao koa ny manamboatra ranom-boankazo amin' ny goavy. Ny ravin-goavy avy nosasana dia azo tsakoina na alona anaty rano ka sotroina raha misy traran' ny fivalanana mipiriritra. == Jereo koa == * [[Goavy|Goavy (voany)]] * ''[[Psidium]]'' [[Sokajy:hazo fihinam-boa]] 8j6oz1lshers7hf1f7zoa5akg9hx0ni 1147445 1147443 2026-07-10T16:15:51Z Thelezifor 15140 Nanatsara lahatsoratra 1147445 wikitext text/x-wiki [[Sary:Árbol en fructificación de Psidium guajava.jpg|vignette|348x348px|Goavy mamoa]] [[Sary:Psidium guajava flower 26032014 01.jpg|vignette|187x187px|Ravina sy vonin-goavy]] Ny '''''Psidium guajava''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana des ''[[Myrtaceae]]''. Zavamaniry fihinam-boa avy any amin' ny faritra manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] any [[Amerika]] izy io, nefa afaka maniry amin' ny faritra kôntinenta hafa manana izany [[Toe-tany|toetany]] izany ihany koa. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''angavo''', '''gavo''', '''gavy''', '''goava''' ary '''goavy'''. Hazo tsy dia avo ny goavy, izay mety mahatratra 8 m. Somary lavalava ny raviny izay voarakotry ny volovolo madiika ao amin' ny lafiny ambany. Misy amin' ny ravin-goavy ny mahatratra halavana 15 sm sy sakany 7 sm. Ny bibikely no miantoka ny fitondrana ny lahim-bony mankeo amin' ny vavim-bony ka ahafahan' ny goavy hamoa. Azo hanina tsy misy fikarakarana afa-tsy ny fanadiovana azy ny [[Goavy|voan-goavy]] masaka. Azo atao koa ny manamboatra ranom-boankazo amin' ny goavy. Ny ravin-goavy avy nosasana dia azo tsakoina na alona anaty rano ka sotroina raha misy traran' ny fivalanana mipiriritra. == Jereo koa == * [[Goavy|Goavy (voany)]] * ''[[Psidium]]'' [[Sokajy:hazo fihinam-boa]] qceqvr5ww9yropcxlxa5zb5vx1ykhlr 1147447 1147445 2026-07-10T17:03:37Z ~2026-39119-14 40302 Namafa soratra tsy ilaina 1147447 wikitext text/x-wiki [[Sary:Árbol en fructificación de Psidium guajava.jpg|vignette|348x348px|Goavy mamoa]] [[Sary:Psidium guajava flower 26032014 01.jpg|vignette|187x187px|Ravina sy vonin-goavy]] Ny '''''Psidium guajava''''' dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Myrtaceae]]''. Zavamaniry fihinam-boa avy any amin' ny faritra manana [[toetanin-jana-pehin-tany]] any [[Amerika]] izy io, nefa afaka maniry amin' ny faritra kôntinenta hafa manana izany [[Toe-tany|toetany]] izany ihany koa. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''angavo''', '''gavo''', '''gavy''', '''goava''' ary '''goavy'''. Hazo tsy dia avo ny goavy, izay mety mahatratra 8 m. Somary lavalava ny raviny izay voarakotry ny volovolo madiika ao amin' ny lafiny ambany. Misy amin' ny ravin-goavy ny mahatratra halavana 15 sm sy sakany 7 sm. Ny bibikely no miantoka ny fitondrana ny lahim-bony mankeo amin' ny vavim-bony ka ahafahan' ny goavy hamoa. Azo hanina tsy misy fikarakarana afa-tsy ny fanadiovana azy ny [[Goavy|voan-goavy]] masaka. Azo atao koa ny manamboatra ranom-boankazo amin' ny goavy. Ny ravin-goavy avy nosasana dia azo tsakoina na alona anaty rano ka sotroina raha misy traran' ny fivalanana mipiriritra. == Jereo koa == * [[Goavy|Goavy (voany)]] * ''[[Psidium]]'' [[Sokajy:hazo fihinam-boa]] d16k2izasverjmxqfk41vqfgdmi6uvf 0 280480 1147450 1112342 2026-07-10T17:38:09Z Hariniaina14 34924 Nanampy fitenenana 1147450 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". == Ohabolana momba ny tody == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == 64n194tdmnerpl0v0yhinlx8r6zt5za 1147451 1147450 2026-07-10T17:41:28Z Hariniaina14 34924 /* Famaritana: */ nanampy fitenenana 1147451 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". Izao no tondro sy toetran'ny tody eo amin'ny fiainana malagasy: '''Ny Fiaviana sy ny Hevitra fototra:''' Avy amin'ny fototeny "ody": Mifandray amin'ny teny hoe "mody", izay midika fiverenana any amin'ny toerana niaingana. == Ohabolana momba ny tody == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == 96leurkx0ut6wrilb5jmlzv1g1lybjw 1147453 1147451 2026-07-10T17:43:25Z Hariniaina14 34924 /* Famaritana: */ Nanampy fitenenana 1147453 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". Izao no tondro sy toetran'ny tody eo amin'ny fiainana malagasy: '''Ny Fiaviana sy ny Hevitra fototra:''' Avy amin'ny fototeny "ody": Mifandray amin'ny teny hoe "mody", izay midika fiverenana any amin'ny toerana niaingana. Valin'ny natao: Mifandanja tanteraka amin'ny asa naseho ny tody. Ny asa tsara dia mitondra tody tsara, ary ny asa ratsy kosa mitondra loza na olana. == Ny Toetran'ny Tody: == Tsy azo andosirana: Tsy azo ivalozana na ialana ny tody rehefa mihatra, tsy toy ny tsiny izay azo sorohina amin'ny alalan'ny fialan-tsiny na sorona. == Ohabolana momba ny tody == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == lqjage9gd1gem2ujj1okbyxexutmbfz 1147454 1147453 2026-07-10T17:44:50Z Hariniaina14 34924 /* Ny Toetran'ny Tody: */ nanampy fitenenana 1147454 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". Izao no tondro sy toetran'ny tody eo amin'ny fiainana malagasy: '''Ny Fiaviana sy ny Hevitra fototra:''' Avy amin'ny fototeny "ody": Mifandray amin'ny teny hoe "mody", izay midika fiverenana any amin'ny toerana niaingana. Valin'ny natao: Mifandanja tanteraka amin'ny asa naseho ny tody. Ny asa tsara dia mitondra tody tsara, ary ny asa ratsy kosa mitondra loza na olana. == Ny Toetran'ny Tody: == Tsy azo andosirana: Tsy azo ivalozana na ialana ny tody rehefa mihatra, tsy toy ny tsiny izay azo sorohina amin'ny alalan'ny fialan-tsiny na sorona. Miampita amin'ny taranaka: Mety tsy amin'ilay olona nanao ny ratsy no mihatra ny tody fa amin'ny zanaka amandrefiny. == Ohabolana momba ny tody == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == 6npc5rnk3grrmmc6v83ylx7rj054hjm 1147455 1147454 2026-07-10T17:46:05Z Hariniaina14 34924 /* Ny Toetran'ny Tody: */ nanampy fitenenana 1147455 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". Izao no tondro sy toetran'ny tody eo amin'ny fiainana malagasy: '''Ny Fiaviana sy ny Hevitra fototra:''' Avy amin'ny fototeny "ody": Mifandray amin'ny teny hoe "mody", izay midika fiverenana any amin'ny toerana niaingana. Valin'ny natao: Mifandanja tanteraka amin'ny asa naseho ny tody. Ny asa tsara dia mitondra tody tsara, ary ny asa ratsy kosa mitondra loza na olana. == Ny Toetran'ny Tody: == Tsy azo andosirana: Tsy azo ivalozana na ialana ny tody rehefa mihatra, tsy toy ny tsiny izay azo sorohina amin'ny alalan'ny fialan-tsiny na sorona. Miampita amin'ny taranaka: Mety tsy amin'ilay olona nanao ny ratsy no mihatra ny tody fa amin'ny zanaka amandrefiny. Tsy manavakavaka: Tsy misy olona afaka noho ny harenany, ny fahaizany, na ny sarangany eo amin'ny fiarahamonina. == Ohabolana momba ny tody == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == 46van13udeesroi2nw9talf23x2gx8p 1147456 1147455 2026-07-10T17:46:50Z Hariniaina14 34924 /* Ny Toetran'ny Tody: */ nanampy fitenenana 1147456 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". Izao no tondro sy toetran'ny tody eo amin'ny fiainana malagasy: '''Ny Fiaviana sy ny Hevitra fototra:''' Avy amin'ny fototeny "ody": Mifandray amin'ny teny hoe "mody", izay midika fiverenana any amin'ny toerana niaingana. Valin'ny natao: Mifandanja tanteraka amin'ny asa naseho ny tody. Ny asa tsara dia mitondra tody tsara, ary ny asa ratsy kosa mitondra loza na olana. == Ny Toetran'ny Tody: == Tsy azo andosirana: Tsy azo ivalozana na ialana ny tody rehefa mihatra, tsy toy ny tsiny izay azo sorohina amin'ny alalan'ny fialan-tsiny na sorona. Miampita amin'ny taranaka: Mety tsy amin'ilay olona nanao ny ratsy no mihatra ny tody fa amin'ny zanaka amandrefiny. Tsy manavakavaka: Tsy misy olona afaka noho ny harenany, ny fahaizany, na ny sarangany eo amin'ny fiarahamonina. Tsy fantatra ny fotoana: Efa ampoizina fa hisy izy, saingy miankina amin'ny lamin-javatra nentin-Janahary ny fotoana hiharan'izany. == Ohabolana momba ny tody == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == qjo9q8nos4i2njcnzav3ypdaa0yp6b9 1147457 1147456 2026-07-10T17:51:05Z Hariniaina14 34924 /* Ny Toetran'ny Tody: */ nanampy y 1147457 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". Izao no tondro sy toetran'ny tody eo amin'ny fiainana malagasy: '''Ny Fiaviana sy ny Hevitra fototra:''' Avy amin'ny fototeny "ody": Mifandray amin'ny teny hoe "mody", izay midika fiverenana any amin'ny toerana niaingana. Valin'ny natao: Mifandanja tanteraka amin'ny asa naseho ny tody. Ny asa tsara dia mitondra tody tsara, ary ny asa ratsy kosa mitondra loza na olana. == Ny Toetran'ny Tody: == Tsy azo andosirana: Tsy azo ivalozana na ialana ny tody rehefa mihatra, tsy toy ny tsiny izay azo sorohina amin'ny alalan'ny fialan-tsiny na sorona. Miampita amin'ny taranaka: Mety tsy amin'ilay olona nanao ny ratsy no mihatra ny tody fa amin'ny zanaka amandrefiny. Tsy manavakavaka: Tsy misy olona afaka noho ny harenany, ny fahaizany, na ny sarangany eo amin'ny fiarahamonina. Tsy fantatra ny fotoana: Efa ampoizina fa hisy izy, saingy miankina amin'ny lamin-javatra nentin-Janahary ny fotoana hiharan'izany. '''Ny vokatry ny finoana ny tody eo amin'ny fiainana sy ny fisainana malagasy dia mizara ho lafiny tsara (mampandroso) sy lafiny ratsy (mampikororosy),''' ary hita taratra amin'ny alalan'ny fikarohana sy ny tahirin-kevitra ofisialy izany. == Ohabolana momba ny tody == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == 83xc6k7o6qoszgwidvbu4lhg5grsnnr 1147458 1147457 2026-07-10T17:54:03Z Hariniaina14 34924 /* Ny Toetran'ny Tody: */ nanampy fitenenana sy rohy 1147458 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". Izao no tondro sy toetran'ny tody eo amin'ny fiainana malagasy: '''Ny Fiaviana sy ny Hevitra fototra:''' Avy amin'ny fototeny "ody": Mifandray amin'ny teny hoe "mody", izay midika fiverenana any amin'ny toerana niaingana. Valin'ny natao: Mifandanja tanteraka amin'ny asa naseho ny tody. Ny asa tsara dia mitondra tody tsara, ary ny asa ratsy kosa mitondra loza na olana. == Ny Toetran'ny Tody: == Tsy azo andosirana: Tsy azo ivalozana na ialana ny tody rehefa mihatra, tsy toy ny tsiny izay azo sorohina amin'ny alalan'ny fialan-tsiny na sorona. Miampita amin'ny taranaka: Mety tsy amin'ilay olona nanao ny ratsy no mihatra ny tody fa amin'ny zanaka amandrefiny. Tsy manavakavaka: Tsy misy olona afaka noho ny harenany, ny fahaizany, na ny sarangany eo amin'ny fiarahamonina. Tsy fantatra ny fotoana: Efa ampoizina fa hisy izy, saingy miankina amin'ny lamin-javatra nentin-Janahary ny fotoana hiharan'izany. '''Ny vokatry ny finoana ny tody eo amin'ny fiainana sy ny fisainana malagasy dia mizara ho lafiny tsara (mampandroso) sy lafiny ratsy (mampikororosy),''' ary hita taratra amin'ny alalan'ny fikarohana sy ny tahirin-kevitra ofisialy izany.[https://mg&#x20;wikipedia.org] == Ny vokatra tsara (Lafiny mampirindra): == Mampirindra sy mampilamina ny fiarahamonina: Lasa arofanina miaro amin'ny tsy mety ny tody satria matahotra ny valin'ny nataony ny olona.[https://plateforme&#x20;education.mg] == Ohabolana momba ny tody == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == tmoqkx4cj4achqmp2w8eio05s98npq9 1147460 1147458 2026-07-10T17:57:16Z Hariniaina14 34924 /* Ny Toetran'ny Tody: */ nanampy fitenenana 1147460 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". Izao no tondro sy toetran'ny tody eo amin'ny fiainana malagasy: '''Ny Fiaviana sy ny Hevitra fototra:''' Avy amin'ny fototeny "ody": Mifandray amin'ny teny hoe "mody", izay midika fiverenana any amin'ny toerana niaingana. Valin'ny natao: Mifandanja tanteraka amin'ny asa naseho ny tody. Ny asa tsara dia mitondra tody tsara, ary ny asa ratsy kosa mitondra loza na olana. == Ny Toetran'ny Tody: == Tsy azo andosirana: Tsy azo ivalozana na ialana ny tody rehefa mihatra, tsy toy ny tsiny izay azo sorohina amin'ny alalan'ny fialan-tsiny na sorona. Miampita amin'ny taranaka: Mety tsy amin'ilay olona nanao ny ratsy no mihatra ny tody fa amin'ny zanaka amandrefiny. Tsy manavakavaka: Tsy misy olona afaka noho ny harenany, ny fahaizany, na ny sarangany eo amin'ny fiarahamonina. Tsy fantatra ny fotoana: Efa ampoizina fa hisy izy, saingy miankina amin'ny lamin-javatra nentin-Janahary ny fotoana hiharan'izany. '''Ny vokatry ny finoana ny tody eo amin'ny fiainana sy ny fisainana malagasy dia mizara ho lafiny tsara (mampandroso) sy lafiny ratsy (mampikororosy),''' ary hita taratra amin'ny alalan'ny fikarohana sy ny tahirin-kevitra ofisialy izany.[https://mg&#x20;wikipedia.org] == Ny vokatra tsara (Lafiny mampirindra): == Mampirindra sy mampilamina ny fiarahamonina: Lasa arofanina miaro amin'ny tsy mety ny tody satria matahotra ny valin'ny nataony ny olona.[https://plateforme&#x20;education.mg] Mahatonga hahay hitondra tena: Mandrisika ny olona hisahana fitondran-tena tsara sy hifidy tsara ny teny sy ny asa hataony. == Ohabolana momba ny tody == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == krjtzou0sxnkzylhx6wx6r0gte50ysw 1147461 1147460 2026-07-10T17:59:15Z Hariniaina14 34924 /* Ny vokatra tsara (Lafiny mampirindra): */ nanampy fitenenana 1147461 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". Izao no tondro sy toetran'ny tody eo amin'ny fiainana malagasy: '''Ny Fiaviana sy ny Hevitra fototra:''' Avy amin'ny fototeny "ody": Mifandray amin'ny teny hoe "mody", izay midika fiverenana any amin'ny toerana niaingana. Valin'ny natao: Mifandanja tanteraka amin'ny asa naseho ny tody. Ny asa tsara dia mitondra tody tsara, ary ny asa ratsy kosa mitondra loza na olana. == Ny Toetran'ny Tody: == Tsy azo andosirana: Tsy azo ivalozana na ialana ny tody rehefa mihatra, tsy toy ny tsiny izay azo sorohina amin'ny alalan'ny fialan-tsiny na sorona. Miampita amin'ny taranaka: Mety tsy amin'ilay olona nanao ny ratsy no mihatra ny tody fa amin'ny zanaka amandrefiny. Tsy manavakavaka: Tsy misy olona afaka noho ny harenany, ny fahaizany, na ny sarangany eo amin'ny fiarahamonina. Tsy fantatra ny fotoana: Efa ampoizina fa hisy izy, saingy miankina amin'ny lamin-javatra nentin-Janahary ny fotoana hiharan'izany. '''Ny vokatry ny finoana ny tody eo amin'ny fiainana sy ny fisainana malagasy dia mizara ho lafiny tsara (mampandroso) sy lafiny ratsy (mampikororosy),''' ary hita taratra amin'ny alalan'ny fikarohana sy ny tahirin-kevitra ofisialy izany.[https://mg&#x20;wikipedia.org] == Ny vokatra tsara (Lafiny mampirindra): == Mampirindra sy mampilamina ny fiarahamonina: Lasa arofanina miaro amin'ny tsy mety ny tody satria matahotra ny valin'ny nataony ny olona.[https://plateforme&#x20;education.mg] Mahatonga hahay hitondra tena: Mandrisika ny olona hisahana fitondran-tena tsara sy hifidy tsara ny teny sy ny asa hataony. Misakana ny fanaovana valifaty: Satria inoana fa misy fitsarana tsy hita maso na ny tody hamaly ny ratsy nataon'ny olona iray, dia tsy mirona handray lalàna ho an'ny tenany ny niharan-doza. == Ohabolana momba ny tody == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == p4udtnvi68yryqcbkrxd2u0fwekcidm 1147463 1147461 2026-07-10T18:09:51Z Hariniaina14 34924 Nanampy fitenenana sy rohy 1147463 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". Izao no tondro sy toetran'ny tody eo amin'ny fiainana malagasy: '''Ny Fiaviana sy ny Hevitra fototra:''' Avy amin'ny fototeny "ody": Mifandray amin'ny teny hoe "mody", izay midika fiverenana any amin'ny toerana niaingana. Valin'ny natao: Mifandanja tanteraka amin'ny asa naseho ny tody. Ny asa tsara dia mitondra tody tsara, ary ny asa ratsy kosa mitondra loza na olana. == Ny Toetran'ny Tody: == Tsy azo andosirana: Tsy azo ivalozana na ialana ny tody rehefa mihatra, tsy toy ny tsiny izay azo sorohina amin'ny alalan'ny fialan-tsiny na sorona. Miampita amin'ny taranaka: Mety tsy amin'ilay olona nanao ny ratsy no mihatra ny tody fa amin'ny zanaka amandrefiny. Tsy manavakavaka: Tsy misy olona afaka noho ny harenany, ny fahaizany, na ny sarangany eo amin'ny fiarahamonina. Tsy fantatra ny fotoana: Efa ampoizina fa hisy izy, saingy miankina amin'ny lamin-javatra nentin-Janahary ny fotoana hiharan'izany. '''Ny vokatry ny finoana ny tody eo amin'ny fiainana sy ny fisainana malagasy dia mizara ho lafiny tsara (mampandroso) sy lafiny ratsy (mampikororosy),''' ary hita taratra amin'ny alalan'ny fikarohana sy ny tahirin-kevitra ofisialy izany.[https://mg&#x20;wikipedia.org] == Ny vokatra tsara (Lafiny mampirindra): == Mampirindra sy mampilamina ny fiarahamonina: Lasa arofanina miaro amin'ny tsy mety ny tody satria matahotra ny valin'ny nataony ny olona.[https://plateforme&#x20;education.mg] Mahatonga hahay hitondra tena: Mandrisika ny olona hisahana fitondran-tena tsara sy hifidy tsara ny teny sy ny asa hataony. Misakana ny fanaovana valifaty: Satria inoana fa misy fitsarana tsy hita maso na ny tody hamaly ny ratsy nataon'ny olona iray, dia tsy mirona handray lalàna ho an'ny tenany ny niharan-doza. == Voka-dratsy (Ny lafiny mampanahy): == Na dia tsara aza ny tody, ny mpandinika sy ny mpanoratra maro, lohalaharana amin'izany i Michel Fety, dia nanasongadina fa misy loza mitatao ao anatin'ity finoana ity:ny tody.[https://journals.openedition.org] Fanalana andraikitra sy fizakan-doza: Rehefa misy loza voajanahary na fahoriana mihatra (ohatra: fahafatesana tampoka na fatiantoka ara-barotra), dia mora amin'ny olona ny milaza izany ho "tody" na "tsiny" fa tsy mikaroka ny tena antony ara-tsiansa na ara-pahasalamana nitarika izany. Tahotra sy tsy fandraisana andraikitra: Mety hiteraka horohoro ao anaty fiarahamonina izany, ka hahatonga ny olona hisalasala hamorona na handroso noho ny tahotra sao voadona ny fomban-drazana ka hitondra tody ratsy. Fanamasinana ny fahantrana na ny loza mihatra amin'ny taranaka: Mety hampisy fitsarana ivelany ka hihasorana ny taranaky ny olona nanao ratsy, nefa tsy tompon'andraikitra tamin'ny lasa izy ireo. == Ohabolana momba == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == m6402t0w32uknar9b5t3afoteydiqo8 1147465 1147463 2026-07-10T18:13:54Z Hariniaina14 34924 /* Ohabolana momba */ Nanampy fitenenana 1147465 wikitext text/x-wiki Ny '''tody''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia ny valiny mifandanja amin' izay zavatra niniana natao, izay mety ho tsara na ratsy, ka izany valiny izany dia tsy maintsy mihatra amin' ilay nanatanteraka na amin' ny taranany. Tsy maintsy mihatra ny tody noho ny maha valin' ny natao azy, ka tsy azo sakanana, tsy toy ny [[tsiny]] izay azo sorohina na alàna. Ny lamin-javatra nataon-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] mifehy ny zavatra rehetra no mampihatra ny tody araka ny rariny sy ny hitsiny. == Famaritana: == Ny tody dia soatoavina nentim-paharazana malagasy mampianatra fa ny zavatra rehetra niniana natao, na tsara na ratsy, dia tsy maintsy miverina amin'ny mpanao azy na amin'ny taranany. Izy io dia fitsipika ara-pitondrantena mifehy ny fiarahamonina, mitovy hevitra amin'ny hoe "karma". Izao no tondro sy toetran'ny tody eo amin'ny fiainana malagasy: '''Ny Fiaviana sy ny Hevitra fototra:''' Avy amin'ny fototeny "ody": Mifandray amin'ny teny hoe "mody", izay midika fiverenana any amin'ny toerana niaingana. Valin'ny natao: Mifandanja tanteraka amin'ny asa naseho ny tody. Ny asa tsara dia mitondra tody tsara, ary ny asa ratsy kosa mitondra loza na olana. == Ny Toetran'ny Tody: == Tsy azo andosirana: Tsy azo ivalozana na ialana ny tody rehefa mihatra, tsy toy ny tsiny izay azo sorohina amin'ny alalan'ny fialan-tsiny na sorona. Miampita amin'ny taranaka: Mety tsy amin'ilay olona nanao ny ratsy no mihatra ny tody fa amin'ny zanaka amandrefiny. Tsy manavakavaka: Tsy misy olona afaka noho ny harenany, ny fahaizany, na ny sarangany eo amin'ny fiarahamonina. Tsy fantatra ny fotoana: Efa ampoizina fa hisy izy, saingy miankina amin'ny lamin-javatra nentin-Janahary ny fotoana hiharan'izany. '''Ny vokatry ny finoana ny tody eo amin'ny fiainana sy ny fisainana malagasy dia mizara ho lafiny tsara (mampandroso) sy lafiny ratsy (mampikororosy),''' ary hita taratra amin'ny alalan'ny fikarohana sy ny tahirin-kevitra ofisialy izany.[https://mg&#x20;wikipedia.org] == Ny vokatra tsara (Lafiny mampirindra): == Mampirindra sy mampilamina ny fiarahamonina: Lasa arofanina miaro amin'ny tsy mety ny tody satria matahotra ny valin'ny nataony ny olona.[https://plateforme&#x20;education.mg] Mahatonga hahay hitondra tena: Mandrisika ny olona hisahana fitondran-tena tsara sy hifidy tsara ny teny sy ny asa hataony. Misakana ny fanaovana valifaty: Satria inoana fa misy fitsarana tsy hita maso na ny tody hamaly ny ratsy nataon'ny olona iray, dia tsy mirona handray lalàna ho an'ny tenany ny niharan-doza. == Voka-dratsy (Ny lafiny mampanahy): == Na dia tsara aza ny tody, ny mpandinika sy ny mpanoratra maro, lohalaharana amin'izany i Michel Fety, dia nanasongadina fa misy loza mitatao ao anatin'ity finoana ity:ny tody.[https://journals.openedition.org] Fanalana andraikitra sy fizakan-doza: Rehefa misy loza voajanahary na fahoriana mihatra (ohatra: fahafatesana tampoka na fatiantoka ara-barotra), dia mora amin'ny olona ny milaza izany ho "tody" na "tsiny" fa tsy mikaroka ny tena antony ara-tsiansa na ara-pahasalamana nitarika izany. Tahotra sy tsy fandraisana andraikitra: Mety hiteraka horohoro ao anaty fiarahamonina izany, ka hahatonga ny olona hisalasala hamorona na handroso noho ny tahotra sao voadona ny fomban-drazana ka hitondra tody ratsy. Fanamasinana ny fahantrana na ny loza mihatra amin'ny taranaka: Mety hampisy fitsarana ivelany ka hihasorana ny taranaky ny olona nanao ratsy, nefa tsy tompon'andraikitra tamin'ny lasa izy ireo. == Ohabolana momba == * Ny tody misy, ny atao koa miverin-drahateo. * Ny tody tsy misy fa ny atao no miverina. * Ny [[tsiny]] azo sorohina, fa ny tody tsy misy fanafana. * [[Papango]] maty, vorom-boafandrika; mataho-tody aho, fa vorom-boavono. * "Aza ny lohasaha no jeren'ny olona ho mangingina, ka hanao ratsy, fa Andriamanitra eo an-tampon'ny loha."(Mampitandrina fa na tsy misy mahita aza ny ratsy atao, dia mahita ny Mpamorona ary hisy foana ny tody). * Ny rano mivarina any an-drano ihany."(Ny soa na ny ratsy afafinao dia hiverina any aminao ihany amin'ny farany). * "Ny rano tsy lo loha, fa raha lo loha, lo rambo."(Raha manao ratsy ny loham-pianakaviana na ny ray aman-dreny, dia mitondra fahoriana na tody ho an'ny taranany any aoriana). * "Izay mamafy rivotra, hijinja tafio-drivotra."(Na dia ohabolana iraisam-pirenena aza ity, dia ampiasain'ny Malagasy hanehoana fa ny kely ratsy nafafinao dia hiverina ho loza lehibe ho anao). == Jereo koa == * [[Tsiny]] * [[Lahatra (finoana malagasy)]] * [[Anjara (finoana)]] * [[Fanandroana]] * [[Fanandroana malagasy]] * [[Fanalana faditra]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana (finoana malagasy)]] == Boky azo anovozan-kevitra == * Andriamanjato (Richard), ''Le tsiny et le tody dans la pensée malgache'', collection "Présence africaine", Paris 1957. *Dahle (Lars Nilsen), ''Anganon' ny Ntaolo'', 1971. * Navone (P. Gabriel), ''Ny atao no miverina - Ethnologie et proverbes malgaches'', Ed. Ambozontany, 1977. *Rahajarizafy (Antoine de Padoue), ''Ny filozofia malagasy'', Ed. Fianarantsoa, 1981 (toko faha-3, p.62). *Razafintsalama (Adolphe), ''Ny finoana sy ny fomba malagasy'', Ed. Md. Paoly Antananarivo, 1998. == Loharano sy fanamarihana == 6grl27k8e6elo3wceci3mt7je4yudzj 0 280481 1147449 1112341 2026-07-10T17:28:40Z Mihaino 35843 1147449 wikitext text/x-wiki Ny '''tsiny''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia fanamelohana na loza mihatra amin' ny olona iray na maro vokatry ny fahadisoana niniana natao na tsy nahy, izany fanamelohana izany dia azo sorohina mialoha, ka ny mpanome tsiny dia mety ho ny [[fiarahamonina]], ny [[Razana (finoana malagasy)|Razana]], ny [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na ny hery tsy hita samihafa. Izay nanao ny fahadisoana ihany no iharan' ny tsiny, ka tsy mitovy amin' ny [[tody]] izay mety mihatra koa amin' ny taranaka. == Famaritana == Hery tsy hita maso atahoran'ny Malagasy fatratra ny tsiny. Mialoha ny hanaovany zavatra eo amin'ny fiarahamonina ary indrindra alohan'ny handaharany teny eo amin'ny sehatra samihafa dia tsy maintsy miala tsiny izy. Ara-bakiteny dia midika tsy fahafenoana, tsy fahatanterahan'ny zavatra na olona na fihetsika na asa araka ny fitsipika na petraka na voajanahary izany. Eo amin'ny sehatry ny fiarahamonina dia ilazana ny fihetsika na toetra tsy mifanaraka amin'ny fitsipi-piarahamonina nefa tsy niniana natao tsiny. == Ohabolana momba ny tsiny == * ''[[Amalona|Amalo]]<nowiki/>m-boasira, ka tsy misy tsiny intsony.'' * ''Andriamanitra tsy omen-tsininy, Zanahary tsy omem-pondro, fa ny [[olombelona]] no be siasia.'' * ''Aza atao [[famaky]] manan-tsiny amin’ izay kiakiak' [[akoho]].'' * ''Mandihy be volon-kelika: mahay manan-tsiny, tsy mahay manan-tsiny.'' * ''Mpanao soa am-po ka ihandronan' ny tsiny.'' * ''Ny tenda toy ny razan-dratsy: omem-be tsy mitahy, omen-kely manome tsiny'' * ''Ny tsiny no azo alana fa ny [[tody]] tsy misy fanafana.'' * ''Ny tsiny lala-malama: izay tsy miala no lavo.'' * ''Ny tsiny toy ny [[Rivotra mitsoka|rivotra]]: mikasika ny tena fa tsy hita tarehy.'' * ''Ny tsiny tsy mba mivongovongo tahaka ny [[rahona]], fa misokosoko tahaka ny [[fanala]], tsy hita ka mahangoly.'' * ''Ny vady hariana maro tsiny.'' * ''Petak' orona sy dondon-kandrina: ny iray iva tsy anomezan-tsiny, ny iray avo tsy anomezam-pondro, fa izay vitan-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] ifaliana.'' * ''Tsy manao, be fondro; manao, be tsiny.'' * ''Tsy misy mahita kilema momba tena, na tsiny amin' olon-tiana.'' * ''Vady hariana be tsiny; zanak' olon-tsy vadina toa soa; tsy rafozana toa bohaka.'' * ''Vehivavy tsara tarehy petaka orona: voantondro iray monja no tsininy.'' == Jereo koa == * [[Lahatra (finoana malagasy)|Lahatra]] * [[Anjara (finoana)|Anjara]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana]] * [[Tody]] *[[Tendry]] *[[Ny tsiny sy ny tody|Tsiny sy tody]] 6u11dgce648k6it44z7l0gdd85rsyug 1147452 1147449 2026-07-10T17:43:04Z Mihaino 35843 1147452 wikitext text/x-wiki Ny '''tsiny''', eo amin' ny [[kolontsaina malagasy]] nentin-drazana, dia fanamelohana na loza mihatra amin' ny olona iray na maro vokatry ny fahadisoana niniana natao na tsy nahy, izany fanamelohana izany dia azo sorohina mialoha, ka ny mpanome tsiny dia mety ho ny [[fiarahamonina]], ny [[Razana (finoana malagasy)|Razana]], ny [[Andriamanitra (finoan-drazana malagasy)|Zanahary]] na ny hery tsy hita samihafa. Izay nanao ny fahadisoana ihany no iharan' ny tsiny, ka tsy mitovy amin' ny [[tody]] izay mety mihatra koa amin' ny taranaka. == Famaritana == [[Hery]] tsy hita maso atahoran'ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] fatratra ny [[tsiny]]. Mialoha ny hanaovany zavatra eo amin'ny [[fiarahamonina]] ary indrindra alohan'ny handaharany teny eo amin'ny sehatra samihafa dia tsy maintsy miala tsiny izy. Ara-bakiteny dia midika tsy fahafenoana, tsy fahatanterahan'ny zavatra na olona na fihetsika na asa araka ny fitsipika na petraka na voajanahary izany. Eo amin'ny sehatry ny fiarahamonina dia ilazana ny fihetsika na toetra tsy mifanaraka amin'ny fitsipi-piarahamonina nefa tsy niniana natao tsiny. == Ohabolana momba ny tsiny == * ''[[Amalona|Amalo]]<nowiki/>m-boasira, ka tsy misy tsiny intsony.'' * ''Andriamanitra tsy omen-tsininy, Zanahary tsy omem-pondro, fa ny [[olombelona]] no be siasia.'' * ''Aza atao [[famaky]] manan-tsiny amin’ izay kiakiak' [[akoho]].'' * ''Mandihy be volon-kelika: mahay manan-tsiny, tsy mahay manan-tsiny.'' * ''Mpanao soa am-po ka ihandronan' ny tsiny.'' * ''Ny tenda toy ny razan-dratsy: omem-be tsy mitahy, omen-kely manome tsiny'' * ''Ny tsiny no azo alana fa ny [[tody]] tsy misy fanafana.'' * ''Ny tsiny lala-malama: izay tsy miala no lavo.'' * ''Ny tsiny toy ny [[Rivotra mitsoka|rivotra]]: mikasika ny tena fa tsy hita tarehy.'' * ''Ny tsiny tsy mba mivongovongo tahaka ny [[rahona]], fa misokosoko tahaka ny [[fanala]], tsy hita ka mahangoly.'' * ''Ny vady hariana maro tsiny.'' * ''Petak' orona sy dondon-kandrina: ny iray iva tsy anomezan-tsiny, ny iray avo tsy anomezam-pondro, fa izay vitan-[[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Janahary]] ifaliana.'' * ''Tsy manao, be fondro; manao, be tsiny.'' * ''Tsy misy mahita kilema momba tena, na tsiny amin' olon-tiana.'' * ''Vady hariana be tsiny; zanak' olon-tsy vadina toa soa; tsy rafozana toa bohaka.'' * ''Vehivavy tsara tarehy petaka orona: voantondro iray monja no tsininy.'' == Jereo koa == * [[Lahatra (finoana malagasy)|Lahatra]] * [[Anjara (finoana)|Anjara]] * [[Vintana (finoan-drazana malagasy)|Vintana]] * [[Tody]] *[[Tendry]] *[[Ny tsiny sy ny tody|Tsiny sy tody]] 10l9o2gquahc8eo596v7axjqc2xnynq 0 294338 1147437 1110896 2026-07-10T12:35:18Z Kontributor 2K 31390 flag file renamed, update redirect 1147437 wikitext text/x-wiki {{coord|07|44|S|35|20|W}} {{infobox tanàna |anarana =Buenos Aires (Pernambuco) |velarantany = 93,2 km |isam-ponina = 13.266 |firenena ={{BRA}} |fanjakana= {{Pernambuco}} |ben'ny tanàna = |sary = |saina=Bandeira de Buenos Aires, PE.svg }} [[File:Brazil Pernambuco Buenos Aires location map.svg|thumb|left|Buenos Aires (Pernambuco)]] I '''Buenos Aires (Pernambuco)''' dia kaominina ao [[Brazila]], ao amin'i {{Pernambuco}}, ao amin'i [[Zona da Mata Pernambucana]], [[Zana-paritan'i Mata Setentrional Pernambucana|Mata Setentrional Pernambucana]]. ==Jeografia== Ny velarantanin'ilay tanàna dia 93,2 km kilometatra toradroa. Ny isam-ponina dia 13.266 tamin'ny taona 2007. Ny halavirana mankany an-drenivohitra ([[Recife]]) 79 km {{commonscat}} [[sokajy:Tanàna ao Pernambuco]] 5mtq641lwzdxj87rci6bf7yjexupqjv 0 296910 1147466 1130900 2026-07-10T18:16:02Z Thelezifor 15140 Nanatsara lahatsoratra 1147466 wikitext text/x-wiki [[Sary:Blackberries on bush.jpg|vignette|300x300px|Roimainty (''[[Rubus fruticosus]]'')]] Ny '''''Rubus''''' dia antokon-[[Angiospermae|javamaniry mamony]] sady misy [[tsilo]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'', izay miseho amin' ny endrika hazo, tsy tokony hafangaro amin' ny karazana ao amin' ny antoko ''[[Morus]]''. Any amin' ny [[Ila bolantany avaratra|Ila Bolantany Avaratra]] no tena ahitana ireo zavamaniry ireo, saingy sarotra ny mamantatra ny karazana izay miovaova be arakaraka ny mpanoratra, miova eo anelanelan' ny 250 sy mihoatra ny 1&nbsp;000. Misy koa ny safiotra. [[Sary:Rubus apetalus 1DS-II 4-1394.jpg|vignette|''Rubus apetalus'']] Ny karazana ao amin' ny ''Rubus'' dia mamokatra voany madinika misy nofony, ilaina amin' ny fanaovan-javamamy sy amin' ny fanamboarana mofomamy, izay mahatonga ny fambolena ny karazana sasany sy ny famokarana ovan-karazana avy amin' izy ireo. == Karazana == Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Rubus'' araka ny ''[[Germplasm Resources Information Network]]'' na ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'' <small>(22</small> <small>Septambra 2015)</small>: === A === * ''Rubus abactus'' L. H. Bailey * ''Rubus aboriginum'' Rydb. * ''Rubus acanthophyllos'' Focke * ''Rubus acheruntinus'' Ten. * ''Rubus acuminatissimus'' Hassk. * ''Rubus acuminatus'' Sm. * ''Rubus adenoleucus'' Chaboiss. * ''Rubus adenomallus'' Focke * ''Rubus adenophorus'' Rolfe * ''Rubus adenothallus'' Focke * ''Rubus adenotrichos'' Schltdl. * ''Rubus adornatus'' P. J. Müll. ex Wirtg. * ''Rubus adspersus'' Weihe ex H. E. Weber * ''Rubus aenigmaticus'' Focke * ''Rubus ahenifolius'' W. C. R. Watson * ''Rubus alceifolius'' Poir. * ''Rubus alexeterius'' Focke * ''Rubus aliceae'' L. H. Bailey * ''Rubus allegheniensis'' Porter * ''Rubus alpestris'' Blume * ''Rubus alpinus'' Macfad. ex Griseb. * ''Rubus alterniflorus'' P. J. Müll. ex Lefèvre * ''Rubus alumnus'' L. H. Bailey * ''Rubus amabilis'' Focke * ''Rubus ammobius'' Focke * ''Rubus amphidasys'' Focke * ''Rubus amplificatus'' Lees * ''Rubus andrewsianus'' Blanch. * ''Rubus anglocandicans'' A. Newton * ''Rubus angustifrons'' Sudre * ''[[Rubus apetalus]]'' Poir. - roifotsy, roimainty, roina, voaroimainty, voarointsaka * ''Rubus archboldianus'' Merr. & L. M. Perry * ''Rubus arcticus'' L. * ''Rubus argutus'' Link * ''Rubus armeniacus'' Focke * ''Rubus arrhenii'' (Lange) Lange * ''Rubus arundelanus'' Blanch. * ''Rubus assamensis'' Focke * ''Rubus atrichantherus'' E. H. L. Krause * ''Rubus aurantiacus'' Focke ex Sarg. * ''Rubus aureolus'' Allander * ''Rubus australis'' G. Forst. * ''Rubus axillaris'' Lej. * ''Rubus azuayensis'' Romol. === B === * ''Rubus babingtonianus'' W. C. R. Watson * ''Rubus baileyanus'' Britton * ''Rubus bakerianus'' W. C. Barton & Ridd. * ''Rubus bambusarum'' Focke * ''Rubus bartonianus'' M. Peck * ''Rubus bavaricus'' (Focke) Hruby * ''Rubus bayeri'' Focke * ''Rubus bertramii'' G. Braun * ''Rubus betonicifolius'' Focke * ''Rubus biflorus'' Buch.-Ham. ex Sm. * ''Rubus biformispinus'' Blanch. * ''Rubus bifrons'' Vest * ''Rubus ×binatus'' H. Lindb. * ''Rubus bloxamianus'' Coleman ex Purchas * ''Rubus bloxamii'' (Bab.) Lees * ''Rubus bogotensis'' Kunth * ''Rubus boliviensis'' Focke * ''Rubus bollei'' Focke * ''Rubus boraeanus'' Genev. * ''Rubus braeuckeri'' G. Braun * ''Rubus bregutiensis'' A. Kern. ex Focke * ''Rubus briareus'' Focke * ''Rubus brigantinus'' Samp. * ''Rubus britannicus'' W. M. Rogers * ''Rubus buchtienii'' Focke * ''Rubus buergeri'' Miq. * ''Rubus bullatus'' Rusby === C === * ''Rubus caesius'' L. * ''Rubus calvatus'' Lees ex A. Bloxam * ''Rubus calycinus'' Wall. ex D. Don * ''Rubus camptostachys'' G. Braun * ''Rubus canadensis'' L. * ''Rubus canescens'' DC. * ''Rubus cardiophyllus'' Lefèvre & P. J. Müll. * ''Rubus caucasicus'' Focke * ''Rubus chamaemorus'' L. * ''Rubus chingii'' Hu * ''Rubus chloocladus'' W. C. R. Watson * ''Rubus chlorothyrsos'' Focke * ''Rubus choachiensis'' A. Berger * ''Rubus chroosepalus'' Focke * ''Rubus chrysophyllus'' Reinw. ex Miq. * ''Rubus chrysoxylon'' (W. M. Rogers) W. M. Rogers * ''Rubus cimbricus'' Focke * ''Rubus cissburiensis'' W. C. Barton & Ridd. * ''Rubus cissoides'' A. Cunn. * ''Rubus clinocephalus'' Focke * ''Rubus clusii'' Borbás ex Sabr. * ''Rubus cockburnianus'' Hemsl. * ''Rubus colemannii'' A. Bloxam * ''Rubus columellaris'' Tutcher * ''Rubus compactus'' Benth. * ''Rubus concolor'' W. Ley * ''Rubus conjungens'' (Bab.) W. M. Rogers * ''Rubus conothyrsoides'' H. E. Weber * ''Rubus constrictus'' Lefèvre & P. J. Müll. * ''Rubus copelandii'' Merr. * ''Rubus corchorifolius'' L. f. * ''Rubus cordifolius'' Weihe & Nees * ''Rubus coreanus'' Miq. * ''Rubus coriaceus'' Poir. * ''Rubus corylifolius aggr.'' * ''Rubus costaricanus'' Liebm. * ''Rubus crataegifolius'' Bunge * ''Rubus croceacanthus'' H. Lév. * ''Rubus cuneifolius'' Pursh * ''Rubus cyclomorphus'' H. E. Weber * ''Rubus cyri'' Juz. === D === * ''Rubus dasyphyllus'' (W. M. Rogers) E. S. Marshall * ''Rubus deamii'' L. H. Bailey * ''Rubus deliciosus'' Torr. * ''Rubus dissimulans'' Lindeb. * ''Rubus divaricatus'' P. J. Müll. * ''Rubus diversus'' W. C. R. Watson * ''Rubus drejeri'' Jensen * ''Rubus dumetorum'' Weihe * ''Rubus dumnoniensis'' Bab. === E === * ''Rubus echinatoides'' (W. M. Rogers) Dallman * ''Rubus echinatus'' Lindl. * ''Rubus eggersii'' (Focke) Rydb. * ''Rubus egregius'' Focke * ''Rubus ellipticus'' Sm. * ''Rubus elongatus'' Sm. * ''Rubus eluxatus'' Neuman * ''Rubus enslenii'' Tratt. * ''Rubus eriocarpus'' Liebm. * ''Rubus errabundus'' W. C. R. Watson * ''Rubus erythrops'' Edees & A. Newton * ''Rubus eustephanos'' Focke ex Diels === F === * ''Rubus fabrimontanus'' (Sprib.) Sprib. * ''Rubus fagifolius'' Schltdl. & Cham. * ''Rubus fairholmianus'' Gardner * ''Rubus fioniae'' Frid. ex Neuman * ''Rubus fissus'' Lindl. * ''Rubus flagellaris'' Willd. * ''Rubus flagelliflorus'' Focke * ''Rubus floribundus'' Kunth * ''Rubus florulentus'' Focke * ''Rubus flosculosus'' Focke * ''Rubus fockeanus'' Kurz * ''Rubus foliosus'' Weihe & Nees * ''Rubus formidabilis'' Lefèvre & P. J. Müll. * ''Rubus formosensis'' Kuntze * ''Rubus fraxinifolius'' Poir. * ''Rubus frondosus'' Bigelow * ''[[Rubus fruticosus]] agg.'' ''-'' roimainty * ''Rubus furvicolor'' Focke * ''Rubus fuscoater'' Weihe & Nees * ''Rubus fuscus'' Weihe & Nees === G === * ''Rubus gachetensis'' A. Berger * ''Rubus gardnerianus'' Kuntze * ''Rubus gelertii'' Frid. * ''Rubus genevieri'' Boreau * ''Rubus geoides'' Sm. * ''Rubus georgicus'' Focke * ''Rubus glabratus'' Kunth * ''Rubus glabricarpus'' W. C. Cheng * ''Rubus glandicaulis'' Blanch. * ''Rubus glandithyrsos'' G. Braun * ''Rubus glanduliger'' W. C. R. Watson * ''Rubus glandulosus'' Bellardi * ''Rubus glaucifolius'' Kellogg * ''Rubus glaucus'' Benth. * ''Rubus glomeratus'' Blume * ''Rubus godronii'' Lecoq & Lamotte * ''Rubus gothicus'' Frid. & Gelert ex E. H. L. Krause * ''Rubus grabowskii'' Weihe ex Günther & al. * ''Rubus gratus'' Focke * ''Rubus grayanus'' Maxim. * ''Rubus gremlii'' Focke * ''Rubus gunnianus'' Hook. * ''Rubus guyanensis'' Focke === H === * ''Rubus hartmanii'' Gand. ex Sudre * ''Rubus hawaiensis'' A. Gray * ''Rubus henryi'' Hemsl. & Kuntze * ''Rubus hirsutus'' Thunb. * ''Rubus hirtus'' Waldst. & Kit. * ''Rubus hispidus'' L. * ''Rubus hoffmeisterianus'' Kunth & C. D. Bouché * ''Rubus holtenii'' Kuntze * ''Rubus hondurensis'' L. H. Bailey * ''Rubus humulifolius'' C. A. Mey. * ''Rubus hunanensis'' Hand.-Mazz. * ''Rubus hybr.'' * ''Rubus hylophilus'' Ripart ex Genev. * ''Rubus hypargyrus'' Edgew. === I === * ''Rubus ichangensis'' Hemsl. & Kuntze * ''[[Rubus idaeus]]'' L. - voaroimbazaha * ''Rubus ikenoensis'' H. Lév. & Vaniot * ''Rubus illecebrosus'' Focke * ''Rubus imperialis'' Cham. & Schltdl. * ''Rubus incanescens'' Bertol. * ''Rubus inermis'' Pourr. * ''Rubus infestus'' Weihe * ''Rubus innominatus'' S. Moore * ''Rubus inopertus'' (Focke) Focke * ''Rubus insularis'' F. Aresch. * ''Rubus irasuensis'' Liebm. * ''Rubus irenaeus'' Focke * ''Rubus irritans'' Focke === J === * ''Rubus jamaicensis'' L. === K === * ''Rubus ×karakalensis'' Freyn * ''Rubus kasthuriae'' Gandhi * ''Rubus kawakamii'' Hayata * ''Rubus kennedyanus'' Fernald * ''Rubus ×knappianus'' A. Spiers & J. D. Arm. * ''Rubus koehleri'' Weihe & Nees * ''Rubus komarovii'' Nakai === L === * ''Rubus laciniatus'' Willd. * ''Rubus lambertianus'' Ser. * ''Rubus lamprocaulos'' G. Braun * ''Rubus lamprophyllus'' Gremli * ''Rubus lasiococcus'' A. Gray * ''Rubus lasiostylus'' Focke * ''Rubus lespinassei'' Clavaud * ''Rubus leucodermis'' Douglas ex Torr. & A. Gray * ''Rubus leucostachys'' Schleich. ex Sm. * ''Rubus lindebergii'' P. J. Müll. * ''Rubus lindleyanus'' Lees * ''Rubus lineatus'' Reinw. ex Blume * ''Rubus linkianus'' Ser. * ''Rubus loganobaccus'' L. H. Bailey * ''Rubus loxensis'' Benth. * ''Rubus lucidus'' Rydb. * ''Rubus ludwigii'' Eckl. & Zeyh. === M === * ''Rubus macilentus'' Cambess. * ''Rubus macraei'' A. Gray * ''Rubus macrophyllus'' Weihe & Nees * ''Rubus macrostemon'' Focke * ''Rubus macvaughianus'' Rzed. & Calderón * ''Rubus maershanensis'' Huan C. Wang & H. Sun * ''Rubus mandonii'' Focke * ''Rubus megalococcus'' Focke * ''Rubus mesogaeus'' Focke * ''Rubus micans'' Godr. & Gren. * ''Rubus microphyllus'' L. f. * ''Rubus minusculus'' H. Lév. & Vaniot * ''Rubus missouricus'' L. H. Bailey * ''Rubus miszczenkoi'' Juz. * ''Rubus moluccanus'' L. * ''Rubus montanus'' Lib. ex Lej. * ''Rubus mortensenii'' E. H. L. Krause * ''Rubus moschus'' Juz. * ''Rubus mucronulatus'' Boreau * ''Rubus muenteri'' T. Marsson * ''Rubus mulleri'' Lefèvre ex P. J. Müll. * ''[[Rubus myrianthus]]'' Baker - roimainty, voaroimainty (tsy anisan' ny lisitry ny ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'') === N === * ''Rubus neglectus'' Peck * ''Rubus nemorosus'' Hayne ex Willd. * ''Rubus neomexicanus'' A. Gray * ''Rubus nepalensis'' (Hook. f.) Kuntze * ''Rubus nessensis'' Hall * ''Rubus nitidioides'' W. C. R. Watson * ''Rubus nivalis'' Douglas * ''Rubus niveus'' Thunb. * ''Rubus notatus'' L. H. Bailey * ''Rubus nubigenus'' Kunth === O === * ''Rubus occidentalis'' L. * ''Rubus odoratus'' L. * ''Rubus orarius'' Blanch. * ''Rubus ostrinus'' Focke * ''Rubus ostroviensis'' Sprib. * ''Rubus ostryifolius'' Rydb. === P === * ''Rubus pallidus'' Weihe & Nees * ''Rubus palmatus'' Thunb. * ''Rubus paniculatus'' Sm. * ''Rubus parkeri'' Hance * ''Rubus parviflorus'' Nutt. * ''Rubus parvifolius'' L. * ''Rubus parvus'' Buchanan * ''[[Rubus pauciflorus]]'' Baker - roimainty, voaroimainty, voarointsilo (tsy anisan' ny lisitry ny ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'') * ''Rubus pectinellus'' Maxim. * ''Rubus pedatifolius'' Genev. * ''Rubus pedatus'' Sm. * ''Rubus pedemontanus'' Pinkw. * ''Rubus peltatus'' Maxim. * ''Rubus pendulus'' Rusby * ''Rubus pennus'' L. H. Bailey * ''Rubus pensilvanicus'' Poir. * ''Rubus pentagonus'' Wall. ex Focke * ''Rubus pentalobus'' Hayata * ''Rubus peruvianus'' Fritsch * ''Rubus phoenicolasius'' Maxim. * ''Rubus piceetorum'' Juz. * ''Rubus pileatus'' Focke * ''Rubus piluliferus'' Focke * ''Rubus pinnatus'' Willd. * ''Rubus plicatus'' Weihe & Nees * ''Rubus polyanthemus'' Lindeb. * ''Rubus praecox'' Bertol. * ''Rubus probus'' L. H. Bailey * ''Rubus promachonicus'' A. Beek * ''Rubus pseudoacer'' Makino * ''Rubus pseudochamaemorus'' Tolm. * ''Rubus pseudojaponicus'' Koidz. * ''Rubus pseudopallidus'' (Gust.) Å. Gust. * ''Rubus pseudosieboldii'' (Makino) Makino * ''Rubus pubescens'' Raf. * ''Rubus pungens'' Cambess. * ''Rubus pyramidalis'' Kaltenb. * ''Rubus pyrifolius'' Sm. === R === * ''Rubus racemosus'' Roxb. * ''Rubus radicans'' Cav. * ''Rubus radula'' Weihe * ''Rubus recurvans'' Blanch. * ''Rubus ×reticulatus'' A. Kern. * ''Rubus rhamnifolius'' Weihe & Nees * ''Rubus rhombifolius'' Weihe * ''Rubus ribisoideus'' Matsum. * ''Rubus rigidifolius'' Rusby * ''Rubus rigidus'' Sm. * ''Rubus riograndis'' L. H. Bailey * ''Rubus rolfei'' S. Vidal * ''Rubus rosaceus'' Weihe & Nees * ''Rubus roseus'' Poir. * ''[[Rubus rosifolius]]'' Sm. - voarohitsaka, voaroimena, voaroitanala * ''Rubus rubritinctus'' W. C. R. Watson * ''Rubus rudis'' Weihe & Nees * ''Rubus rufus'' Focke * ''Rubus rugosus'' Sm. * ''Rubus rusbyi'' Britton === S === * ''Rubus sachalinensis'' H. Lév. * ''Rubus sanctus'' Schreb. * ''Rubus sapidus'' Schltdl. * ''Rubus saxatilis'' L. * ''Rubus scheutzii'' Lindeb. ex F. Aresch. * ''Rubus schlechtendalii'' Weihe ex Link * ''Rubus schleicheri'' Weihe ex Tratt. * ''Rubus schmidelioides'' A. Cunn. * ''Rubus seebergensis'' Pfuhl ex Sprib. * ''Rubus sellowii'' Cham. & Schltdl. * ''Rubus semisetosus'' Blanch. * ''Rubus senticosus'' J. Kohler ex Weihe * ''Rubus separinus'' Genev. * ''Rubus septentrionalis'' W. C. R. Watson * ''Rubus setchuenensis'' Bureau & Franch. * ''Rubus setosus'' Bigelow * ''Rubus shankii'' Standl. & L. O. Williams * ''Rubus sieboldii'' Blume * ''Rubus simplex'' Focke * ''Rubus slesvicensis'' Lange * ''Rubus smithii'' Rydb. * ''Rubus spectabilis'' Pursh * ''Rubus splendidissimus'' H. Hara * ''Rubus sprengelii'' Weihe * ''Rubus squarrosus'' Fritsch * ''Rubus stans'' Focke * ''Rubus stipulatus'' L. H. Bailey * ''Rubus suavissimus'' S. K. Lee * ''Rubus subornatus'' Focke * ''Rubus sulcatus'' Vest * ''Rubus sumatranus'' Miq. * ''Rubus swinhoei'' Hance === T === * ''Rubus taiwanicola'' Koidz. & Ohwi * ''Rubus takesimensis'' Nakai * ''Rubus teledapos'' Focke * ''Rubus tephrodes'' Hance * ''Rubus thibetanus'' Franch. * ''Rubus thyrsiflorus'' Weihe & Nees * ''Rubus ×thyrsiger'' Banning & Focke * ''Rubus tiliaceus'' Sm. * ''Rubus trianthus'' Focke * ''Rubus trichomallus'' Schltdl. * ''Rubus tricolor'' Focke * ''Rubus trifidus'' Thunb. * ''Rubus trilobus'' Ser. * ''Rubus trivialis'' Michx. * ''Rubus tsangiorum'' Hand.-Mazz. * ''Rubus tuberculatus'' Bab. * ''Rubus turquinensis'' Rydb. === U === * ''Rubus ulmifolius'' Schott * ''Rubus ursinus'' Cham. & Schltdl. * ''Rubus urticifolius'' Poir. === V === * ''Rubus vagabundus'' Samp. * ''Rubus vermontanus'' Blanch. * ''Rubus vernus'' Focke * ''Rubus vestitus'' Weihe & Nees * ''Rubus vigorosus'' P. J. Müll. & Wirtg. * ''Rubus vulgaris'' Weihe & Nees === W === * ''Rubus wahlbergii'' Arrh. * ''Rubus wallichianus'' Wight & Arn. * ''Rubus wardii'' Merr. * ''Rubus weberbaueri'' Focke === X === * ''Rubus xanthocarpus'' Bureau & Franch. * ''Rubus xanthoneurus'' Focke === Karazana misy eto Madagasikara === Vitsy ihany ny karazana ''Rubus'' maniry eto [[Madagasikara]]: * ''[[Rubus alceifolius]]'' <small>Poir.</small> -- takohoka, tsilo, * ''[[Rubus apetalus]]'' <small>Poir.</small> -- roifotsy, roimainty, roina, voaroimainty, voarointsaka * ''[[Rubus fraxinifolius]]'' <small>Poir.</small> * ''[[Rubus moluccanus]]'' <small>L.</small> * ''[[Rubus myrianthus]]'' <small>Baker</small> -- roimainty, voaroimainty * ''[[Rubus pauciflorus]]'' <small>Bojer</small> -- roimainty, voaroimainty, voarointsilo * ''[[Rubus pinnatus]]'' <small>Willd</small>. (← ''Rubus madagascarius'' <small>Gust.</small>) * ''[[Rubus rosifolius]]'' <small>Sm</small>. -- voarohitsaka, voaroimena, voaroitanala Ny ''[[Rubus idaeus]]'' dia atao hoe "voaroimbazaha" amin' ny teny malagasy nefa tsy maniry tsara eto Madagasikara. == Jereo koa == * [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Rubus|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Rubus'']] * [[Roifotsy]] * [[Roimainty]] naq5y9ulfxi8djhxtu0thut4kef1b0i 1147473 1147466 2026-07-10T18:22:17Z Thelezifor 15140 Rohy anatiny 1147473 wikitext text/x-wiki [[Sary:Blackberries on bush.jpg|vignette|300x300px|Roimainty (''[[Rubus fruticosus]]'')]] Ny '''''Rubus''''' dia antokon-[[Angiospermae|javamaniry mamony]] sady misy [[tsilo]], ao amin' ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]'', izay miseho amin' ny endrika hazo, tsy tokony hafangaro amin' ny karazana ao amin' ny antoko ''[[Morus]]''. Any amin' ny [[Ila bolantany avaratra|Ila Bolantany Avaratra]] no tena ahitana ireo zavamaniry ireo, saingy sarotra ny mamantatra ny karazana izay miovaova be arakaraka ny mpanoratra, miova eo anelanelan' ny 250 sy mihoatra ny 1&nbsp;000. Misy koa ny safiotra. [[Sary:Rubus apetalus 1DS-II 4-1394.jpg|vignette|''Rubus apetalus'']] Ny karazana ao amin' ny ''Rubus'' dia mamokatra voany madinika misy nofony, ilaina amin' ny fanaovan-javamamy sy amin' ny fanamboarana mofomamy, izay mahatonga ny fambolena ny karazana sasany sy ny famokarana ovan-karazana avy amin' izy ireo. == Karazana == Inty ny lisitry ny karazana ao amin' ny ''Rubus'' araka ny ''[[Germplasm Resources Information Network]]'' na ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'' <small>(22</small> <small>Septambra 2015)</small>: === A === * ''Rubus abactus'' L. H. Bailey * ''Rubus aboriginum'' Rydb. * ''Rubus acanthophyllos'' Focke * ''Rubus acheruntinus'' Ten. * ''Rubus acuminatissimus'' Hassk. * ''Rubus acuminatus'' Sm. * ''Rubus adenoleucus'' Chaboiss. * ''Rubus adenomallus'' Focke * ''Rubus adenophorus'' Rolfe * ''Rubus adenothallus'' Focke * ''Rubus adenotrichos'' Schltdl. * ''Rubus adornatus'' P. J. Müll. ex Wirtg. * ''Rubus adspersus'' Weihe ex H. E. Weber * ''Rubus aenigmaticus'' Focke * ''Rubus ahenifolius'' W. C. R. Watson * ''Rubus alceifolius'' Poir. * ''Rubus alexeterius'' Focke * ''Rubus aliceae'' L. H. Bailey * ''Rubus allegheniensis'' Porter * ''Rubus alpestris'' Blume * ''Rubus alpinus'' Macfad. ex Griseb. * ''Rubus alterniflorus'' P. J. Müll. ex Lefèvre * ''Rubus alumnus'' L. H. Bailey * ''Rubus amabilis'' Focke * ''Rubus ammobius'' Focke * ''Rubus amphidasys'' Focke * ''Rubus amplificatus'' Lees * ''Rubus andrewsianus'' Blanch. * ''Rubus anglocandicans'' A. Newton * ''Rubus angustifrons'' Sudre * ''[[Rubus apetalus]]'' Poir. - roifotsy, roimainty, roina, voaroimainty, voarointsaka * ''Rubus archboldianus'' Merr. & L. M. Perry * ''Rubus arcticus'' L. * ''Rubus argutus'' Link * ''Rubus armeniacus'' Focke * ''Rubus arrhenii'' (Lange) Lange * ''Rubus arundelanus'' Blanch. * ''Rubus assamensis'' Focke * ''Rubus atrichantherus'' E. H. L. Krause * ''Rubus aurantiacus'' Focke ex Sarg. * ''Rubus aureolus'' Allander * ''Rubus australis'' G. Forst. * ''Rubus axillaris'' Lej. * ''Rubus azuayensis'' Romol. === B === * ''Rubus babingtonianus'' W. C. R. Watson * ''Rubus baileyanus'' Britton * ''Rubus bakerianus'' W. C. Barton & Ridd. * ''Rubus bambusarum'' Focke * ''Rubus bartonianus'' M. Peck * ''Rubus bavaricus'' (Focke) Hruby * ''Rubus bayeri'' Focke * ''Rubus bertramii'' G. Braun * ''Rubus betonicifolius'' Focke * ''Rubus biflorus'' Buch.-Ham. ex Sm. * ''Rubus biformispinus'' Blanch. * ''Rubus bifrons'' Vest * ''Rubus ×binatus'' H. Lindb. * ''Rubus bloxamianus'' Coleman ex Purchas * ''Rubus bloxamii'' (Bab.) Lees * ''Rubus bogotensis'' Kunth * ''Rubus boliviensis'' Focke * ''Rubus bollei'' Focke * ''Rubus boraeanus'' Genev. * ''Rubus braeuckeri'' G. Braun * ''Rubus bregutiensis'' A. Kern. ex Focke * ''Rubus briareus'' Focke * ''Rubus brigantinus'' Samp. * ''Rubus britannicus'' W. M. Rogers * ''Rubus buchtienii'' Focke * ''Rubus buergeri'' Miq. * ''Rubus bullatus'' Rusby === C === * ''Rubus caesius'' L. * ''Rubus calvatus'' Lees ex A. Bloxam * ''Rubus calycinus'' Wall. ex D. Don * ''Rubus camptostachys'' G. Braun * ''Rubus canadensis'' L. * ''Rubus canescens'' DC. * ''Rubus cardiophyllus'' Lefèvre & P. J. Müll. * ''Rubus caucasicus'' Focke * ''Rubus chamaemorus'' L. * ''Rubus chingii'' Hu * ''Rubus chloocladus'' W. C. R. Watson * ''Rubus chlorothyrsos'' Focke * ''Rubus choachiensis'' A. Berger * ''Rubus chroosepalus'' Focke * ''Rubus chrysophyllus'' Reinw. ex Miq. * ''Rubus chrysoxylon'' (W. M. Rogers) W. M. Rogers * ''Rubus cimbricus'' Focke * ''Rubus cissburiensis'' W. C. Barton & Ridd. * ''Rubus cissoides'' A. Cunn. * ''Rubus clinocephalus'' Focke * ''Rubus clusii'' Borbás ex Sabr. * ''Rubus cockburnianus'' Hemsl. * ''Rubus colemannii'' A. Bloxam * ''Rubus columellaris'' Tutcher * ''Rubus compactus'' Benth. * ''Rubus concolor'' W. Ley * ''Rubus conjungens'' (Bab.) W. M. Rogers * ''Rubus conothyrsoides'' H. E. Weber * ''Rubus constrictus'' Lefèvre & P. J. Müll. * ''Rubus copelandii'' Merr. * ''Rubus corchorifolius'' L. f. * ''Rubus cordifolius'' Weihe & Nees * ''Rubus coreanus'' Miq. * ''Rubus coriaceus'' Poir. * ''Rubus corylifolius aggr.'' * ''Rubus costaricanus'' Liebm. * ''Rubus crataegifolius'' Bunge * ''Rubus croceacanthus'' H. Lév. * ''Rubus cuneifolius'' Pursh * ''Rubus cyclomorphus'' H. E. Weber * ''Rubus cyri'' Juz. === D === * ''Rubus dasyphyllus'' (W. M. Rogers) E. S. Marshall * ''Rubus deamii'' L. H. Bailey * ''Rubus deliciosus'' Torr. * ''Rubus dissimulans'' Lindeb. * ''Rubus divaricatus'' P. J. Müll. * ''Rubus diversus'' W. C. R. Watson * ''Rubus drejeri'' Jensen * ''Rubus dumetorum'' Weihe * ''Rubus dumnoniensis'' Bab. === E === * ''Rubus echinatoides'' (W. M. Rogers) Dallman * ''Rubus echinatus'' Lindl. * ''Rubus eggersii'' (Focke) Rydb. * ''Rubus egregius'' Focke * ''Rubus ellipticus'' Sm. * ''Rubus elongatus'' Sm. * ''Rubus eluxatus'' Neuman * ''Rubus enslenii'' Tratt. * ''Rubus eriocarpus'' Liebm. * ''Rubus errabundus'' W. C. R. Watson * ''Rubus erythrops'' Edees & A. Newton * ''Rubus eustephanos'' Focke ex Diels === F === * ''Rubus fabrimontanus'' (Sprib.) Sprib. * ''Rubus fagifolius'' Schltdl. & Cham. * ''Rubus fairholmianus'' Gardner * ''Rubus fioniae'' Frid. ex Neuman * ''Rubus fissus'' Lindl. * ''Rubus flagellaris'' Willd. * ''Rubus flagelliflorus'' Focke * ''Rubus floribundus'' Kunth * ''Rubus florulentus'' Focke * ''Rubus flosculosus'' Focke * ''Rubus fockeanus'' Kurz * ''Rubus foliosus'' Weihe & Nees * ''Rubus formidabilis'' Lefèvre & P. J. Müll. * ''Rubus formosensis'' Kuntze * ''Rubus fraxinifolius'' Poir. * ''Rubus frondosus'' Bigelow * ''[[Rubus fruticosus]] agg.'' ''-'' roimainty * ''Rubus furvicolor'' Focke * ''Rubus fuscoater'' Weihe & Nees * ''Rubus fuscus'' Weihe & Nees === G === * ''Rubus gachetensis'' A. Berger * ''Rubus gardnerianus'' Kuntze * ''Rubus gelertii'' Frid. * ''Rubus genevieri'' Boreau * ''Rubus geoides'' Sm. * ''Rubus georgicus'' Focke * ''Rubus glabratus'' Kunth * ''Rubus glabricarpus'' W. C. Cheng * ''Rubus glandicaulis'' Blanch. * ''Rubus glandithyrsos'' G. Braun * ''Rubus glanduliger'' W. C. R. Watson * ''Rubus glandulosus'' Bellardi * ''Rubus glaucifolius'' Kellogg * ''Rubus glaucus'' Benth. * ''Rubus glomeratus'' Blume * ''Rubus godronii'' Lecoq & Lamotte * ''Rubus gothicus'' Frid. & Gelert ex E. H. L. Krause * ''Rubus grabowskii'' Weihe ex Günther & al. * ''Rubus gratus'' Focke * ''Rubus grayanus'' Maxim. * ''Rubus gremlii'' Focke * ''Rubus gunnianus'' Hook. * ''Rubus guyanensis'' Focke === H === * ''Rubus hartmanii'' Gand. ex Sudre * ''Rubus hawaiensis'' A. Gray * ''Rubus henryi'' Hemsl. & Kuntze * ''Rubus hirsutus'' Thunb. * ''Rubus hirtus'' Waldst. & Kit. * ''Rubus hispidus'' L. * ''Rubus hoffmeisterianus'' Kunth & C. D. Bouché * ''Rubus holtenii'' Kuntze * ''Rubus hondurensis'' L. H. Bailey * ''Rubus humulifolius'' C. A. Mey. * ''Rubus hunanensis'' Hand.-Mazz. * ''Rubus hybr.'' * ''Rubus hylophilus'' Ripart ex Genev. * ''Rubus hypargyrus'' Edgew. === I === * ''Rubus ichangensis'' Hemsl. & Kuntze * ''[[Rubus idaeus]]'' L. - voaroimbazaha * ''Rubus ikenoensis'' H. Lév. & Vaniot * ''Rubus illecebrosus'' Focke * ''Rubus imperialis'' Cham. & Schltdl. * ''Rubus incanescens'' Bertol. * ''Rubus inermis'' Pourr. * ''Rubus infestus'' Weihe * ''Rubus innominatus'' S. Moore * ''Rubus inopertus'' (Focke) Focke * ''Rubus insularis'' F. Aresch. * ''Rubus irasuensis'' Liebm. * ''Rubus irenaeus'' Focke * ''Rubus irritans'' Focke === J === * ''Rubus jamaicensis'' L. === K === * ''Rubus ×karakalensis'' Freyn * ''Rubus kasthuriae'' Gandhi * ''Rubus kawakamii'' Hayata * ''Rubus kennedyanus'' Fernald * ''Rubus ×knappianus'' A. Spiers & J. D. Arm. * ''Rubus koehleri'' Weihe & Nees * ''Rubus komarovii'' Nakai === L === * ''Rubus laciniatus'' Willd. * ''Rubus lambertianus'' Ser. * ''Rubus lamprocaulos'' G. Braun * ''Rubus lamprophyllus'' Gremli * ''Rubus lasiococcus'' A. Gray * ''Rubus lasiostylus'' Focke * ''Rubus lespinassei'' Clavaud * ''Rubus leucodermis'' Douglas ex Torr. & A. Gray * ''Rubus leucostachys'' Schleich. ex Sm. * ''Rubus lindebergii'' P. J. Müll. * ''Rubus lindleyanus'' Lees * ''Rubus lineatus'' Reinw. ex Blume * ''Rubus linkianus'' Ser. * ''Rubus loganobaccus'' L. H. Bailey * ''Rubus loxensis'' Benth. * ''Rubus lucidus'' Rydb. * ''Rubus ludwigii'' Eckl. & Zeyh. === M === * ''Rubus macilentus'' Cambess. * ''Rubus macraei'' A. Gray * ''Rubus macrophyllus'' Weihe & Nees * ''Rubus macrostemon'' Focke * ''Rubus macvaughianus'' Rzed. & Calderón * ''Rubus maershanensis'' Huan C. Wang & H. Sun * ''Rubus mandonii'' Focke * ''Rubus megalococcus'' Focke * ''Rubus mesogaeus'' Focke * ''Rubus micans'' Godr. & Gren. * ''Rubus microphyllus'' L. f. * ''Rubus minusculus'' H. Lév. & Vaniot * ''Rubus missouricus'' L. H. Bailey * ''Rubus miszczenkoi'' Juz. * ''Rubus moluccanus'' L. * ''Rubus montanus'' Lib. ex Lej. * ''Rubus mortensenii'' E. H. L. Krause * ''Rubus moschus'' Juz. * ''Rubus mucronulatus'' Boreau * ''Rubus muenteri'' T. Marsson * ''Rubus mulleri'' Lefèvre ex P. J. Müll. * ''[[Rubus myrianthus]]'' Baker - roimainty, voaroimainty (tsy anisan' ny lisitry ny ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'') === N === * ''Rubus neglectus'' Peck * ''Rubus nemorosus'' Hayne ex Willd. * ''Rubus neomexicanus'' A. Gray * ''Rubus nepalensis'' (Hook. f.) Kuntze * ''Rubus nessensis'' Hall * ''Rubus nitidioides'' W. C. R. Watson * ''Rubus nivalis'' Douglas * ''Rubus niveus'' Thunb. * ''Rubus notatus'' L. H. Bailey * ''Rubus nubigenus'' Kunth === O === * ''Rubus occidentalis'' L. * ''Rubus odoratus'' L. * ''Rubus orarius'' Blanch. * ''Rubus ostrinus'' Focke * ''Rubus ostroviensis'' Sprib. * ''Rubus ostryifolius'' Rydb. === P === * ''Rubus pallidus'' Weihe & Nees * ''Rubus palmatus'' Thunb. * ''Rubus paniculatus'' Sm. * ''Rubus parkeri'' Hance * ''Rubus parviflorus'' Nutt. * ''Rubus parvifolius'' L. * ''Rubus parvus'' Buchanan * ''[[Rubus pauciflorus]]'' Baker - roimainty, voaroimainty, voarointsilo (tsy anisan' ny lisitry ny ''[[Germplasm Resources Information Network|GRIN]]'') * ''Rubus pectinellus'' Maxim. * ''Rubus pedatifolius'' Genev. * ''Rubus pedatus'' Sm. * ''Rubus pedemontanus'' Pinkw. * ''Rubus peltatus'' Maxim. * ''Rubus pendulus'' Rusby * ''Rubus pennus'' L. H. Bailey * ''Rubus pensilvanicus'' Poir. * ''Rubus pentagonus'' Wall. ex Focke * ''Rubus pentalobus'' Hayata * ''Rubus peruvianus'' Fritsch * ''Rubus phoenicolasius'' Maxim. * ''Rubus piceetorum'' Juz. * ''Rubus pileatus'' Focke * ''Rubus piluliferus'' Focke * ''Rubus pinnatus'' Willd. * ''Rubus plicatus'' Weihe & Nees * ''Rubus polyanthemus'' Lindeb. * ''Rubus praecox'' Bertol. * ''Rubus probus'' L. H. Bailey * ''Rubus promachonicus'' A. Beek * ''Rubus pseudoacer'' Makino * ''Rubus pseudochamaemorus'' Tolm. * ''Rubus pseudojaponicus'' Koidz. * ''Rubus pseudopallidus'' (Gust.) Å. Gust. * ''Rubus pseudosieboldii'' (Makino) Makino * ''Rubus pubescens'' Raf. * ''Rubus pungens'' Cambess. * ''Rubus pyramidalis'' Kaltenb. * ''Rubus pyrifolius'' Sm. === R === * ''Rubus racemosus'' Roxb. * ''Rubus radicans'' Cav. * ''Rubus radula'' Weihe * ''Rubus recurvans'' Blanch. * ''Rubus ×reticulatus'' A. Kern. * ''Rubus rhamnifolius'' Weihe & Nees * ''Rubus rhombifolius'' Weihe * ''Rubus ribisoideus'' Matsum. * ''Rubus rigidifolius'' Rusby * ''Rubus rigidus'' Sm. * ''Rubus riograndis'' L. H. Bailey * ''Rubus rolfei'' S. Vidal * ''Rubus rosaceus'' Weihe & Nees * ''Rubus roseus'' Poir. * ''[[Rubus rosifolius]]'' Sm. - voarohitsaka, voaroimena, voaroitanala * ''Rubus rubritinctus'' W. C. R. Watson * ''Rubus rudis'' Weihe & Nees * ''Rubus rufus'' Focke * ''Rubus rugosus'' Sm. * ''Rubus rusbyi'' Britton === S === * ''Rubus sachalinensis'' H. Lév. * ''Rubus sanctus'' Schreb. * ''Rubus sapidus'' Schltdl. * ''Rubus saxatilis'' L. * ''Rubus scheutzii'' Lindeb. ex F. Aresch. * ''Rubus schlechtendalii'' Weihe ex Link * ''Rubus schleicheri'' Weihe ex Tratt. * ''Rubus schmidelioides'' A. Cunn. * ''Rubus seebergensis'' Pfuhl ex Sprib. * ''Rubus sellowii'' Cham. & Schltdl. * ''Rubus semisetosus'' Blanch. * ''Rubus senticosus'' J. Kohler ex Weihe * ''Rubus separinus'' Genev. * ''Rubus septentrionalis'' W. C. R. Watson * ''Rubus setchuenensis'' Bureau & Franch. * ''Rubus setosus'' Bigelow * ''Rubus shankii'' Standl. & L. O. Williams * ''Rubus sieboldii'' Blume * ''Rubus simplex'' Focke * ''Rubus slesvicensis'' Lange * ''Rubus smithii'' Rydb. * ''Rubus spectabilis'' Pursh * ''Rubus splendidissimus'' H. Hara * ''Rubus sprengelii'' Weihe * ''Rubus squarrosus'' Fritsch * ''Rubus stans'' Focke * ''Rubus stipulatus'' L. H. Bailey * ''Rubus suavissimus'' S. K. Lee * ''Rubus subornatus'' Focke * ''Rubus sulcatus'' Vest * ''Rubus sumatranus'' Miq. * ''Rubus swinhoei'' Hance === T === * ''Rubus taiwanicola'' Koidz. & Ohwi * ''Rubus takesimensis'' Nakai * ''Rubus teledapos'' Focke * ''Rubus tephrodes'' Hance * ''Rubus thibetanus'' Franch. * ''Rubus thyrsiflorus'' Weihe & Nees * ''Rubus ×thyrsiger'' Banning & Focke * ''Rubus tiliaceus'' Sm. * ''Rubus trianthus'' Focke * ''Rubus trichomallus'' Schltdl. * ''Rubus tricolor'' Focke * ''Rubus trifidus'' Thunb. * ''Rubus trilobus'' Ser. * ''Rubus trivialis'' Michx. * ''Rubus tsangiorum'' Hand.-Mazz. * ''Rubus tuberculatus'' Bab. * ''Rubus turquinensis'' Rydb. === U === * ''Rubus ulmifolius'' Schott * ''Rubus ursinus'' Cham. & Schltdl. * ''Rubus urticifolius'' Poir. === V === * ''Rubus vagabundus'' Samp. * ''Rubus vermontanus'' Blanch. * ''Rubus vernus'' Focke * ''Rubus vestitus'' Weihe & Nees * ''Rubus vigorosus'' P. J. Müll. & Wirtg. * ''Rubus vulgaris'' Weihe & Nees === W === * ''Rubus wahlbergii'' Arrh. * ''Rubus wallichianus'' Wight & Arn. * ''Rubus wardii'' Merr. * ''Rubus weberbaueri'' Focke === X === * ''Rubus xanthocarpus'' Bureau & Franch. * ''Rubus xanthoneurus'' Focke === Karazana misy eto Madagasikara === Vitsy ihany ny karazana ''Rubus'' maniry eto [[Madagasikara]]: * ''[[Rubus alceifolius]]'' <small>Poir.</small> -- takohoka, tsilo, * ''[[Rubus apetalus]]'' <small>Poir.</small> -- roifotsy, roimainty, roina, voaroimainty, voarointsaka * ''[[Rubus fraxinifolius]]'' <small>Poir.</small> * ''[[Rubus moluccanus]]'' <small>L.</small> * ''[[Rubus myrianthus]]'' <small>Baker</small> -- roimainty, voaroimainty * ''[[Rubus pauciflorus]]'' <small>Bojer</small> -- roimainty, voaroimainty, voarointsilo * ''[[Rubus pinnatus]]'' <small>Willd</small>. (← ''Rubus madagascarius'' <small>Gust.</small>) * ''[[Rubus rosifolius]]'' <small>Sm</small>. -- voarohitsaka, voaroimena, voaroitanala Atao hoe "voaroimbazaha" amin' ny teny malagasy ny ''[[Rubus idaeus]]'' nefa tsy maniry tsara eto Madagasikara. == Jereo koa == * [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Rubus|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Rubus'']] * [[Roifotsy]]: ''[[Gymnosporia divaricata]]'' <small>Baker</small>; ''[[Gymnosporia leptopus]]'' <small>(Tul.) Baker</small> (''[[Celastraceae]]''); ''[[Rubus apetalus]]'' <small>Poir</small>. (''[[Rosaceae]]''). * [[Roimainty]]: ''[[Dichrostachys tenuifolia]]'' (''[[Fabaceae]]''); ''[[Hibiscus diversifolius]]'' (''[[Malvaceae]]''); ''[[Rubus apetalus]]''; ''[[Rubus fruticosus]]''; ''[[Rubus myrianthus]]''; ''[[Rubus pauciflorus]]'' (''[[Rosaceae]]''); ''[[Toddalia asiatica]]'' (''[[Rutaceae]]''). btprgwyyvazent7r85tt5jlqhwojt70 0 297768 1147446 1129610 2026-07-10T16:55:34Z ~2026-39119-14 40302 Nanitsy hadisoam-pitendrena 1147446 wikitext text/x-wiki [[Sary:Akil (Malayalam- അകില്‍) (8291419762).jpg|vignette|402x402px|''Dysoxylum gotadhora'']] Ny '''''Dysoxylum''''' dia vondron-karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Meliaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Sapindales|Spindales]]. Hazo sy hazobotry any amin' ny ala trôpikaly izy ireo. Karazana 34 eo ho eo no fantatra amin' ilay vondron-karazana, miparitaka avy any [[India]] sy atsimo amin' i [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]], manerana an' i [[Azia Atsimo-Atsinanana|Azia]] [[Azia Atsimo-Atsinanana|Atsimo-Atsinanana]] ka hatrany [[Ginea Vaovao]], any amin' ny [[Nosy Sôlômôna]] ary any [[Aostralia]] == Lisitry ny karazana == Karazana 34 no eken' ny [[Plants of the World Online]] amin' izao fotoana izao. * ''Dysoxylum acutangulum'' Miq. ** ''Dysoxylum'' subsp. ''acutangulum'' ** ''Dysoxylum'' subsp. ''foveolatum'' (Radlk.) Mabb. * ''Dysoxylum beddomei'' Hiern * ''Dysoxylum brachybotrys'' Merr. * ''Dysoxylum carolinae'' Mabb. * ''Dysoxylum cupuliforme'' H.L.Li * ''Dysoxylum cyrtobotryum'' Miq. * ''Dysoxylum enantiophyllum'' Harms * ''Dysoxylum flavescens'' Hiern * ''Dysoxylum gotadhora'' (Buch.-Ham.) Mabb. = ''Dysoxylum ficiforme'' (Wt.) Gamble * ''Dysoxylum grande'' Hiern = ''D. verruculosum'' * ''Dysoxylum hoaense'' (Pierre) Pellegrin * ''Dysoxylum juglans'' (Hance) Pellegrin * ''Dysoxylum kaniense'' Harms * ''Dysoxylum latifolium'' Benth. * ''Dysoxylum laxiracemosum'' C.Y.Wu & H.Li * ''Dysoxylum macrocarpum'' Blume * ''Dysoxylum magnificum'' Mabb. * ''Dysoxylum malabaricum'' Bedd. ex C.DC. * ''Dysoxylum medogense'' C.Y.Wu & H.Li * ''Dysoxylum middletonianum'' W.N.Takeuchi * ''Dysoxylum oliveri'' Brandis – northern Myanmar * ''Dysoxylum oppositifolium'' F.Muell., * ''Dysoxylum pachyrhache'' Merr. – Borneo * ''Dysoxylum pallens'' Hiern in J.D.Hooker * ''Dysoxylum papillosum'' King * ''Dysoxylum perryanum'' Pierre * ''Dysoxylum poilanei'' Pellegr. * ''Dysoxylum pumilum'' Mabb. * ''Dysoxylum purpureum'' Bourd. * ''Dysoxylum quadrangulatum'' Culmsee * ''Dysoxylum randianum'' Merr. & L.M. Perry * ''Dysoxylum rubrocostatum'' Pierre * ''Dysoxylum rugulosum'' King * ''Dysoxylum swaminathanianum'' Anil Kumar & Sivad. === Napetraka tao taloha === * ''Didymocheton aliquantulus'' A.C.Sm.) Holzmeyer & Hauenschild (← ''Dysoxylum aliquantulum'' A.C.Sm.) * ''Didymocheton aneityensis'' (Guillaumin) Harms (← ''Dysoxylum aneityense'' Guillaumin) * ''Didymocheton annae'' (Mabb.) Mabb. (← ''Dysoxylum annae'' Mabb.) * ''Didymocheton bijugus'' (Labill.) Holzmeyer & Mabb. (← ''Dysoxylum bijugum'' (Labill.) Seem., ''D. leratianum'' Guillaumin, ''D. parvifolium'' C.DC., ''D. patersonianum'' (Endl.) F.Muell., and ''D. unijugum'' C.DC.) * ''Didymocheton boridianus'' (Mabb.) Mabb. (← ''Dysoxylum boridianum'' Mabb.) * ''Didymocheton canalensis'' (Baill.) Holzmeyer & Mabb. (← ''Dysoxylum canalense'' (Baill.) C.DC.) * ''Didymocheton fraserianus'' (A.Juss.) Mabb. & Hauenschild (← ''Dysoxylum becklerianum'' C.DC., ''D. fraserianum'' (A.Juss.) Benth., ''D. lessertianum'' (A.Juss.) Benth., and ''D. ptychocarpum'' Radlk.) * ''Didymocheton gaudichaudianus'' A.Juss. (← ''Dysoxylum albiflorum'' C.DC., ''D. amooroides'' Miq., ''D. bakerarum'' Guillaumin, ''D. betchei'' C.DC., ''D. blancoi'' Vidal, ''D. decandrum'' (Blanco) Merr., ''D. gaudichaudianum'' (A.Juss.) Miq., ''D. intermedium'' Merr. & L.M.Perry, ''D. macrophyllum'' Teijsm. & Binn., ''D. maota'' Reinecke, ''D. otophorum'' Miq., ''D. pubescens'' Teijsm. & Binn., ''D. quaifei'' C.DC., ''D. rufum'' var. ''glabrescens'' Benth., ''D. salutare'' Fern.-Vill., ''D. spanoghei'' Miq., and ''D. vestitum'' Warb.) * ''Didymocheton hornei'' (Gillespie) Harms (← ''Dysoxylum hornei'' Gillespie) * ''Didymocheton huntii'' (Merr. ex Setch.) Harms (← ''Dysoxylum huntii'' Merr. ex Setch.) * ''Didymocheton kouiriensis'' (Virot) Mabb. (← ''Dysoxylum kouiriense'' Virot) * ''Didymocheton lenticellaris'' (Gillespie) Harms (← ''Dysoxylum lenticellare'' Gillespie) * ''Didymocheton loureiroi'' (Pierre) Harms (as ''Dysoxylum loureiroi'' (Pierre) Pierre ex Laness.) * ''Didymocheton macranthus'' (C.DC.) Harms (← ''Dysoxylum macranthum'' C.DC.) * ''Didymocheton macrostachyus'' (C.DC.) Mabb. (← ''Dysoxylum macrostachyum'' C.DC.) * ''Didymocheton minutiflorus'' (Baill.) Holzmeyer & Mabb. (← ''Dysoxylum minutiflorum'' C.DC.) * ''Didymocheton mollis'' (Miq.) Holzmeyer & Hauenschild (← ''Dysoxylum molle'' Miq., ''D. mollissimum'' subsp. ''molle'' (Miq.) Mabb., and ''Dysoxylum velutinum'' Koord.) * ''Didymocheton mollissimus'' (Spreng.) Mabb. (← ''D. alliarum'' (Buch.-Ham.) N.P.Balakr., ''D. filicifolium'' H.L.Li, ''D. floribundum'' Merr., ''D. hainanense'' Merr., ''D. hainanense'' var. ''glaberrimum'' F.C.How & T.C.Chen, ''D. hamiltonii'' Hiern in J.D.Hooker, ''D. leptorrhachis'' Harms, ''D. mollissimum'' (Spreng.) Blume ex G.Don, ''D. octandrum'' (Blanco) Merr., ''D. schizochitoides'' (Turcz.) C.DC., and ''D. teysmannii'' C.DC.) * ''Didymocheton muelleri'' (Benth.) Mabb. (← ''Dysoxylum muelleri'' Benth.) * ''Didymocheton multijugus'' (Seem.) Harms (← ''Dysoxylum seemannii'' Gillespie) * ''Didymocheton myriandrus'' (A.C.Sm.) Holzmeyer & Hauenschild (← ''Dysoxylum myriandrum'' A.C.Sm.) * ''Didymocheton nutans'' Blume (as ''Dysoxylum nutans'' (Blume) Miq.) * ''Didymocheton pachyphyllus'' (Hemsl.) Mabb. & Holzmeyer (← ''Dysoxylum pachyphyllum'' Hemsl.) * ''Didymocheton pachypodus'' (Baill.) Harms (← ''Dysoxylum pachypodum'' (Baill.) C.DC.) * ''Didymocheton papuanus'' (Merr. & L.M.Perry) Mabb. (← ''Dysoxylum micranthum'' Merr. & L.M.Perry and ''D. papuanum'' (Merr. & L.M.Perry) Mabb.) * ''Didymocheton pauciflorus'' (Merr.) Mabb. (← ''Dysoxylum biflorum'' Merr., ''D. laxum'' Merr., and ''D. pauciflorum'' Merr.) * ''Didymocheton pettigrewianus'' (F.M.Bailey) Hauenschild & Holzmeyer (as ''Dysoxylum pettigrewianum'' F.M.Bailey) * ''Didymocheton phaeotrichus'' (Harms) Mabb. (as ''Dysoxylum phaeotrichum'' Harms) * ''Didymocheton roseus'' (Baill.) Holzmeyer & Mabb. (← ''Dysoxylum comptonii'' Baker f., ''D. coriaceum'' Guillaumin, ''D. couveleense'' Guillaumin, ''D. francii'' C.DC. ex Bonati, ''D. gamosepalum'' Baker f., ''D. pancheri'' (Baill.) C.DC., ''D. pancheri'' var. ''subsessilifolium'' C.DC., ''D. robertsii'' C.DC. ''D. roseum'' C.DC., and ''Dysoxylum vieillardii'' C.DC.) * ''Didymocheton rufescens'' (Vieill. ex Pancher & Sebert) Harms (← ''Dysoxylum rufescens'' Vieill. ex Pancher & Sebert) * ''Didymocheton rufus'' (A.Rich.) Harms (← ''Dysoxylum rufum'' (A.Rich.) Benth.) * ''Didymocheton sessilis'' (Miq.) Kosterm. (← ''Dysoxylum sessile'' Miq.) * ''Didymocheton setosus'' (Span.) Mabb. & Holzmeyer (← ''Dysoxylum setosum'' (Span.) Miq.) * ''Didymocheton sparsiflorus'' (Mabb.) Mabb.) (← ''Dysoxylum sparsiflorum'' Mabb.) * ''Didymocheton spectabilis'' (G.Forst.) Mabb. & Holzmeyer – kohekohe (← ''Dysoxylum spectabile'' (G.Forst.) Hook.f.) * ''Didymocheton stellatopuberulus'' (C.DC.) Harms (← ''Dysoxylum carrii'' Harms, ''D. hirtum'' Ridl., and ''D. stellatopuberulum'' C.DC.) * ''Didymocheton tenuiflorus'' (A.C.Sm.) Holzmeyer & Hauenschild (← ''Dysoxylum tenuiflorum'' A.C.Sm.) * ''Didymocheton tongensis'' (A.C.Sm.) Holzmeyer & Hauenschild (as ''Dysoxylum tongense'' A.C.Sm.) * ''Didymocheton variabilis'' (Harms) Holzmeyer & Mabb. (as ''Dysoxylum variabile'' Harms) * ''Epicharis alata'' (Harms) Harms (as ''Dysoxylum alatum'' Harms) * ''Epicharis brevipanicula'' (C.DC.) Hauenschild & Mabb. (as ''Dysoxylum brevipaniculum'' C.DC.) * ''Epicharis cumingiana'' (C.DC.) Harms (← ''Dysoxylum cumingianum'' C.DC.) * ''Epicharis cuneata'' (Hiern) Harms (← ''Dysoxylum angustifoliolum'' Merr., ''D. beccarianum'' C.DC., ''D. cauliflorum'' Hiern, ''D. cuneatum'' Hiern, ''D. foxworthyi'' Elmer) * ''Epicharis densiflora'' – Bali floral emblem, known as ''majegau'' (← ''Dysoxylum densiflorum'' (Blume) Miq.) * ''Epicharis gillespieana'' (A.C.Sm.) Holzmeyer & Hauenschild (← ''Dysoxylum gillespieanum'' A.C.Sm.) * ''Epicharis parasitica'' (Osbeck) Mabb. (← ''Dysoxylum brachypodum'' Baker f., ''D. callianthum'' Merr. & L.M.Perry, ''D. caulostachyum'' Miq., ''D. densevestitum'' C.T.White & W.D.Francis, ''D. fissum'' C.T.White & W.D.Francis ex Lane-Poole, ''D. fragrans'' Elmer, ''D. glochidioides'' Elmer ex Merr., ''D. leytense'' Merr., ''D. loheri'' Merr., ''D. longicalicinum'' C.DC., ''D. longiflorum'' Merr., ''D. longipetalum'' C.DC., ''D. megalanthum'' Hemsl., ''D. novoguineeuse'' Warb., ''D. parasiticum'' (Osbeck) Kosterm., ''D. ramiflorum'' Miq., ''D. richardsonianum'' Merr. & L.M.Perry, ''D. robinsonii'' Merr., ''D. roemeri'' C.DC., ''D. rumphii'' Merr., ''D. schiffneri'' F.Muell., ''D. sericeum'' (Blume) Adelb., and ''D. speciosum'' (A.Juss.) Miq.) * ''Goniocheton arborescens'' Blume (← ''Dysoxylum arborescens'' (Blume) Miq.) * ''Goniocheton brassii'' (Merr. & L.M.Perry) Hauenschild & Holzmeyer (← ''Dysoxylum brassii'' Merr. & L.M.Perry) * ''Goniocheton lenticellatus'' (C.Y.Wu) Mabb. (← ''Dysoxylum lenticellatum'' C.Y.Wu) * ''Prasoxylon alliaceum'' (Blume) M.Roem. (← ''Dysoxylum alliaceum'' (Blume) Blume ex A.Juss.) * ''Prasoxylon angustifolium'' (King) Mabb. (← ''Dysoxylum angustifolium'' King) * ''Prasoxylon excelsum'' (Spreng.) Mabb. (← ''Dysoxylum excelsum'' (Spreng.) Blume ex G.Don) * ''Prasoxylon hapalanthum'' (Harms) Holzmeyer & Mabb. (← ''Dysoxylum hapalanthum'' Harms) * ''Prasoxylon hongkongense'' (Tutcher) Mabb. (← ''Dysoxylum hongkongense'' (Tutcher) Merr.) * ''Prasoxylon klanderi'' (F.Muell.) Mabb. & Holzmeyer (← ''Dysoxylum klanderi'' F.Muell.) * ''Prasoxylon rigidum'' (Ridl.) Mabb. (← ''Dysoxylum rigidum'' (Ridely) Mabb.) * ''Pseudocarapa championii'' (Hook.f. & Thomson ex Thwaites) Hemsl. (← ''Dysoxylum championii'' Hook. f. & Thomson ex Thwaites) * ''Pseudocarapa crassa'' (Mabb.) Mabb. (← ''Dysoxylum crassum'' Mabb.) * ''Pseudocarapa dumosa'' (King) Holzmeyer & Mabb. (← ''Dysoxylum dumosum'' King) * ''Pseudocarapa inopinata'' Harms (← ''Dysoxylum inopinatum'' (Harms) Mabb.) * ''Pseudocarapa yunzaingensis'' (Merr. & L.M.Perry) Mabb. (← ''Dysoxylum yunzaingense'' Merr. & L.M. Perry) == Jereo koa == * ''[[Didymocheton]]'' * ''[[Epicharis]]'' * ''[[Goniocheton]]'' * ''[[Prasoxylon]]'' * ''[[Pseudocarapa]]'' 00yvbxyfrpzaalxtpplysz2252keq57 0 300967 1147440 1146337 2026-07-10T15:09:23Z IrmaA2 39594 1147440 wikitext text/x-wiki [[File:Jet pump.jpg|thumb|Paompy elektrika]] '''Ny paompy''' dia fitaovana mekanika ampiasaina hamindrana ranoka (toy ny rano, menaka, na akora simika) na entona avy amin'ny toerana iray mankany amin'ny toerana hafa amin'ny alalan'ny famoronana tsindry na fikorianana. Ampiasaina betsaka amin'ny sehatra isan-karazany izy, toy ny famatsian-drano, [[fambolena]], [[indostria]], [[fitsaboana]], ary fitrandrahana harena an-kibon'ny tany. == Tantara == Efa nampiasaina hatramin'ny andro fahiny ny paompy. Anisan'ny paompy tranainy indrindra ny paompy tanana sy ny visin'i Archimedes, izay natao hampiakarana rano ho amin'ny toerana avo kokoa. Nivoatra tsikelikely ny teknolojia ka niteraka paompy mandeha amin'ny herin'aratra, motera fandoroana anatiny, ary rafitra mandeha ho azy. == Karazana paompy == Misy karazany maro ny paompy, ka anisan'izany: Paompy [[:fr:Pompe_centrifuge|centrifugal]]: Mampiasa hery afovoany (force centrifuge) hampandehanana ny ranoka. Izy no be mpampiasa indrindra amin'ny famatsian-drano sy ny indostria. Paompy piston: Mampiasa piston miverimberina hanosehana ny ranoka, ary mety amin'ny tsindry avo. Paompy diaphragm: Mampiasa membrane mihetsika ka mety amin'ny ranoka misy poti-javatra na akora simika. Paompy anaty lavadrano (submersible pump): Atao miasa ao anaty rano, indrindra amin'ny lavadrano lalina. == Ny fomba fiasany == Ny paompy dia miasa amin'ny alalan'ny famoronana fahasamihafan'ny tsindry eo amin'ny fidirana sy ny fivoahan'ny ranoka. Rehefa mihena ny tsindry eo amin'ny fidirana dia misintona ranoka izy, ary rehefa mitombo ny tsindry eo amin'ny fivoahana dia manosika izany hivoaka amin'ny fantsona. == Ny ilàna azy == Ampiasaina amin'ny sehatra maro ny paompy, toy ny: Famatsian-drano ho an'ny tokantrano sy tanàna. Fanondrahana amin'ny fambolena. Rafitra famonoana afo. Indostrian'ny solika sy entona. Fampitana akora simika. Rafitra fanadiovana rano sy rano maloto. == Tombony == Manamora ny fitaterana ranoka amin'ny halavirana lavitra. Mampitombo ny fahombiazan'ny famatsian-drano. Misy karazany mifanaraka amin'ny filàna samihafa. == Fatiantoka == Mila fikojakojana tsy tapaka. Mety handany angovo be ny modely sasany. Mety ho simba raha ampiasaina amin'ny ranoka tsy mifanaraka aminy. == Fikojakojana == Mba haharetan'ny paompy dia ilaina: Manadio tsy tapaka ny sivana sy ny fantsona. Manamarina ny tombo-kase sy ny bearings. Manosotra ireo faritra mihetsika raha ilaina. Manolo ireo kojakoja efa tonta. == Jereo koa == * [[Motera]] * [[Fantsona]] * [[Rano]] * [[Tsindry (fizika)|Tsindry]] [[en:Pump]] [[Sokajy:Paompy]] 0yria2v9q2zv8oth5oc80xktc4sapax 0 301409 1147438 1147436 2026-07-10T14:51:27Z Thelezifor 15140 Karazana misy eto Madagasikara 1147438 wikitext text/x-wiki Ny '''''Pimpinella''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Apiaceae]]''; tafiditra ao anatin' izany ilay zavamaniry manitra ''[[Pimpinella anisum]]'' (karaotimanitra). == Lisitry ny karazana == [[Sary:Pimpinella saxifraga - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-241.jpg|vignette|487x487px|''Pimpinella saxifraga'']] [[Sary:Illustration Pimpinella anisum0.jpg|vignette|355x355px|''[[Pimpinella anisum]]'']] Tamin' ny volana Desambra 2022 dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto ny ''[[Plants of the World Online]]'': * ''Pimpinella acronemastrum'' <small>Farille & Lachard</small> * ''Pimpinella acuminata'' <small>(Edgew.) C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella acutidentata'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella adiyamanensis'' <small>Yıld. & Kılıç</small> * ''Pimpinella adscendens'' <small>Dalzell</small> * ''Pimpinella affinis'' <small>Ledeb.</small> * ''Pimpinella ahmarensis'' <small>Dawit</small> * ''Pimpinella alismatifolia'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella anagodendron'' <small>Bolle</small> * ''Pimpinella anisactis'' <small>Rech.f.</small> * ''Pimpinella anisetum'' <small>Boiss. & Balansa</small> * ''Pimpinella anisoides'' <small>V.Brig.</small> * ''Pimpinella anisum'' <small>L.</small> * ''Pimpinella aromatica'' <small>M.Bieb.</small> * ''Pimpinella atropurpurea'' <small>C.Y.Wu ex R.H.Shan & F.T.Pu</small> * ''Pimpinella aurea'' <small>DC.</small> * ''Pimpinella barbata'' <small>(DC.) Boiss.</small> * ''Pimpinella battandieri'' <small>Chabert</small> * ''Pimpinella bialata'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella bisinuata'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella bobrovii'' <small>(Woronow ex Schischk.) M.Hiroe</small> * ''Pimpinella brachyclada'' <small>Rech.f. & Riedl</small> * ''Pimpinella bracteata'' <small>Haines</small> * ''Pimpinella buchananii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella caffra'' <small>(Eckl. & Zeyh.) D.Dietr.</small> * ''Pimpinella camptotricha'' <small>Penz.</small> * ''Pimpinella candolleana'' <small>Wight & Arn.</small> * ''Pimpinella cappadocica'' <small>Boiss. & Balansa</small> * ''Pimpinella caudata'' <small>(Franch.) H.Wolff</small> * ''Pimpinella chungdienensis'' <small>C.Y.Wu</small> * ''Pimpinella cnidioides'' <small>H.Pearson ex H.Wolff</small> * ''Pimpinella coriacea'' <small>(Franch.) H.Boissieu</small> * ''Pimpinella corymbosa'' <small>Boiss.</small> * ''Pimpinella cretica'' <small>Poir.</small> * ''Pimpinella cumbrae'' <small>Link</small> * ''Pimpinella cypria'' <small>Boiss.</small> * ''Pimpinella dendroselinum'' <small>Webb</small> * ''Pimpinella deverroides'' <small>(Boiss.) Boiss.</small> * ''Pimpinella diversifolia'' <small>DC.</small> * ''[[Pimpinella ebracteata]]'' <small>Baker</small> * ''Pimpinella enguezekensis'' <small>Yıldırım, Akalın & Yeşil</small> * ''Pimpinella eriocarpa'' <small>Banks & Sol.</small> * ''Pimpinella erythraeae'' <small>Armari</small> * ''Pimpinella etbaica'' <small>Schweinf.</small> * ''Pimpinella fargesii'' <small>H.Boissieu</small> * ''Pimpinella favifolia'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella filiformis'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella filipedicellata'' <small>S.L.Liou</small> * ''Pimpinella flaccida'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella gilanica'' <small>Mozaff.</small> * ''Pimpinella grisea'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella hadacii'' <small>Engstrand</small> * ''Pimpinella hastata'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella helosciadoidea'' <small>H.Boissieu</small> * ''Pimpinella henryi'' <small>Diels</small> * ''Pimpinella heyneana'' <small>(DC.) Benth. & Hook.f.</small> * ''Pimpinella heywoodii'' <small>Dawit</small> * ''Pimpinella hirtella'' <small>(Hochst.) A.Rich.</small> * ''Pimpinella homblei'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella huillensis'' <small>Welw. ex Engl.</small> * ''Pimpinella ibradiensis'' <small>Çinbilgel, Eren, H.Duman & Gökceoğlu</small> * ''Pimpinella'' × ''intermedia'' <small>Figert</small> * ''Pimpinella inundata'' <small>(Farille & S.B.Malla) P.K.Mukh. & Constance</small> * ''Pimpinella isaurica'' <small>V.A.Matthews</small> * ''Pimpinella javana'' <small>DC.</small> * ''Pimpinella junionae'' <small>Ceballos & Ortuño</small> * ''Pimpinella kaessneri'' <small>(H.Wolff) Cannon</small> * ''Pimpinella kawalekhensis'' <small>Farille & Lachard</small> * ''Pimpinella keniensis'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella khayyamii'' <small>Mozaff.</small> * ''Pimpinella khorasanica'' <small>Engstrand</small> * ''Pimpinella kingdon-wardii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella koelzii'' <small>M.Hiroe</small> * ''Pimpinella kotschyana'' <small>Boiss.</small> * ''Pimpinella kurdica'' <small>Rech.f. & Riedl</small> * ''Pimpinella kyimbilaensis'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella ledermannii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella leschenaultii'' <small>DC.</small> * ''Pimpinella liiana'' <small>M.Hiroe</small> * ''Pimpinella limprichtii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella lindblomii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella lineariloba'' <small>Cannon</small> * ''Pimpinella lutea'' <small>Desf.</small> * ''Pimpinella major'' <small>(L.) Huds.</small> * ''Pimpinella menachensis'' <small>Schweinf. ex H.Wolff</small> * ''Pimpinella mulanjensis'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella nana'' <small>Pimenov</small> * ''Pimpinella neglecta'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella nephrophylla'' <small>Rech.f. & Riedl</small> * ''Pimpinella nervosa'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella niitakayamensis'' <small>Hayata</small> * ''Pimpinella nudicaulis'' <small>Trautv.</small> * ''Pimpinella nyingchiensis'' <small>Z.H.Pan & K.Yao</small> * ''Pimpinella oliverioides'' <small>Boiss. & Hausskn.</small> * ''Pimpinella olivieri'' <small>Boiss.</small> * ''Pimpinella oreophila'' <small>Hook.f.</small> * ''Pimpinella paludosa'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella parishiana'' <small>Kurz</small> * ''Pimpinella pastinacifolia'' <small>(Boiss.) H.Wolff</small> * ''Pimpinella paucidentata'' <small>V.A.Matthews</small> * ''Pimpinella peregrina'' <small>L.</small> * ''Pimpinella peucedanifolia'' <small>Fisch. ex Ledeb.</small> * ''Pimpinella physotrichioides'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella pimpinelloides'' <small>(Hochst.) H.Wolff</small> * ''Pimpinella pretenderis'' <small>Orph. ex Halácsy</small> * ''Pimpinella procumbens'' <small>(Boiss.) Pau</small> * ''Pimpinella propinqua'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella pruatjan'' <small>Molk.</small> * ''Pimpinella puberula'' <small>(DC.) Boiss.</small> * ''Pimpinella purpurea'' <small>(Franch.) H.Boissieu</small> * ''Pimpinella renifolia'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella rhodantha'' <small>Boiss.</small> * ''Pimpinella rhomboidea'' <small>Diels</small> * ''Pimpinella richardsiae'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella rigidistyla'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella rigidiuscula'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella rigidula'' <small>(Boiss. & Orph.) H.Wolff</small> * ''Pimpinella robynsii'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella rollae'' <small>Billore & Hemadri</small> * ''Pimpinella rubescens'' <small>(Franch.) H.Wolff ex Hand.-Mazz.</small> * ''Pimpinella saxifraga'' <small>L.</small> * ''Pimpinella schimperi'' <small>Dawit</small> * ''Pimpinella schweinfurthii'' <small>Asch.</small> * ''Pimpinella serbica'' <small>(Vis.) Benth. & Hook.f. ex Drude</small> * ''Pimpinella sikkimensis'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella silvatica'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''Pimpinella silvicola'' <small>Hemp</small> * ''Pimpinella sintenisii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella smithii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella squamosa'' <small>Karjagin</small> * ''Pimpinella stracheyi'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella'' × ''subnigra'' <small>Tzvelev</small> * ''Pimpinella tagawae'' <small>M.Hiroe</small> * ''Pimpinella tenuicaulis'' <small>Baker</small> * ''Pimpinella thellungiana'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella tibetanica'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella tirupatiensis'' <small>N.P.Balakr. & Subr.</small> * ''Pimpinella tomentosa'' <small>Dalzell ex C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella tongloensis'' <small>P.K.Mukh.</small> * ''Pimpinella tragioides'' <small>(Boiss.) Benth. & Hook.f. ex Drude</small> * ''Pimpinella tragium'' <small>Vill.</small> * ''Pimpinella tripartita'' <small>Kalen.</small> * ''Pimpinella triternata'' <small>Diels</small> * ''Pimpinella tunceliana'' <small>Yıld.</small> * ''Pimpinella turcomanica'' <small>Schischk.</small> * ''Pimpinella urbaniana'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''Pimpinella urceolata'' <small>Watt ex Banerji</small> * ''Pimpinella valleculosa'' <small>K.T.Fu</small> * ''Pimpinella villosa'' <small>Schousb.</small> * ''Pimpinella wallichiana'' <small>(Miq.) Gandhi</small> (syn. ''Pimpinella monoica'') * ''Pimpinella wallichii'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella woodii'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella xizangensis'' <small>R.H.Shan & F.T.Pu</small> * ''Pimpinella yunnanensis'' <small>(Franch.) H.Wolff</small> * ''Pimpinella zagrosica'' <small>Boiss. & Hausskn.</small> === Karazana napetraka tao taloha === * ''Pimpinella brachycarpa'' → ''Spuriopimpinella brachycarpa'' === Karazana misy eto Madagasikara === Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: * ''[[Pimpinella anisum]]'' <small>L.</small> — karaotimanitra * ''[[Pimpinella ebracteata]]'' <small>Baker</small> (← ''Pimpinella bisecta'' <small>Baker</small>) — aferontanimbohitra * ''[[Pimpinella humbertii]]'' * ''[[Pimpinella madagascariensis]]'' (← ''Phellolophium madagascariensis'') * ''[[Pimpinella perrieri]]'' <small>Sales & Hedge</small> (← ''Carum angelicaefolium'' <small>Baker</small> ; ''Peucedanum angelicaefolium'' <small>(Baker) Engl.</small>) == Jereo koa == * ''[[Phellolophium]]'' * ''[[Spuriopimpinella]]'' slcmi616tu7jhiwnpg9584zcssb2qu5 1147439 1147438 2026-07-10T14:52:45Z Thelezifor 15140 1147439 wikitext text/x-wiki Ny '''''Pimpinella''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Apiaceae]]''; tafiditra ao anatin' izany ilay zavamaniry manitra ''[[Pimpinella anisum]]'' (karaotimanitra). == Lisitry ny karazana == [[Sary:Pimpinella saxifraga - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-241.jpg|vignette|487x487px|''Pimpinella saxifraga'']] [[Sary:Illustration Pimpinella anisum0.jpg|vignette|355x355px|''[[Pimpinella anisum]]'']] Tamin' ny volana Desambra 2022 dia nanaiky ireto karazana manaraka ireto ny ''[[Plants of the World Online]]'': * ''Pimpinella acronemastrum'' <small>Farille & Lachard</small> * ''Pimpinella acuminata'' <small>(Edgew.) C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella acutidentata'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella adiyamanensis'' <small>Yıld. & Kılıç</small> * ''Pimpinella adscendens'' <small>Dalzell</small> * ''Pimpinella affinis'' <small>Ledeb.</small> * ''Pimpinella ahmarensis'' <small>Dawit</small> * ''Pimpinella alismatifolia'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella anagodendron'' <small>Bolle</small> * ''Pimpinella anisactis'' <small>Rech.f.</small> * ''Pimpinella anisetum'' <small>Boiss. & Balansa</small> * ''Pimpinella anisoides'' <small>V.Brig.</small> * ''Pimpinella anisum'' <small>L.</small> * ''Pimpinella aromatica'' <small>M.Bieb.</small> * ''Pimpinella atropurpurea'' <small>C.Y.Wu ex R.H.Shan & F.T.Pu</small> * ''Pimpinella aurea'' <small>DC.</small> * ''Pimpinella barbata'' <small>(DC.) Boiss.</small> * ''Pimpinella battandieri'' <small>Chabert</small> * ''Pimpinella bialata'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella bisinuata'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella bobrovii'' <small>(Woronow ex Schischk.) M.Hiroe</small> * ''Pimpinella brachyclada'' <small>Rech.f. & Riedl</small> * ''Pimpinella bracteata'' <small>Haines</small> * ''Pimpinella buchananii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella caffra'' <small>(Eckl. & Zeyh.) D.Dietr.</small> * ''Pimpinella camptotricha'' <small>Penz.</small> * ''Pimpinella candolleana'' <small>Wight & Arn.</small> * ''Pimpinella cappadocica'' <small>Boiss. & Balansa</small> * ''Pimpinella caudata'' <small>(Franch.) H.Wolff</small> * ''Pimpinella chungdienensis'' <small>C.Y.Wu</small> * ''Pimpinella cnidioides'' <small>H.Pearson ex H.Wolff</small> * ''Pimpinella coriacea'' <small>(Franch.) H.Boissieu</small> * ''Pimpinella corymbosa'' <small>Boiss.</small> * ''Pimpinella cretica'' <small>Poir.</small> * ''Pimpinella cumbrae'' <small>Link</small> * ''Pimpinella cypria'' <small>Boiss.</small> * ''Pimpinella dendroselinum'' <small>Webb</small> * ''Pimpinella deverroides'' <small>(Boiss.) Boiss.</small> * ''Pimpinella diversifolia'' <small>DC.</small> * ''[[Pimpinella ebracteata]]'' <small>Baker</small> * ''Pimpinella enguezekensis'' <small>Yıldırım, Akalın & Yeşil</small> * ''Pimpinella eriocarpa'' <small>Banks & Sol.</small> * ''Pimpinella erythraeae'' <small>Armari</small> * ''Pimpinella etbaica'' <small>Schweinf.</small> * ''Pimpinella fargesii'' <small>H.Boissieu</small> * ''Pimpinella favifolia'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella filiformis'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella filipedicellata'' <small>S.L.Liou</small> * ''Pimpinella flaccida'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella gilanica'' <small>Mozaff.</small> * ''Pimpinella grisea'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella hadacii'' <small>Engstrand</small> * ''Pimpinella hastata'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella helosciadoidea'' <small>H.Boissieu</small> * ''Pimpinella henryi'' <small>Diels</small> * ''Pimpinella heyneana'' <small>(DC.) Benth. & Hook.f.</small> * ''Pimpinella heywoodii'' <small>Dawit</small> * ''Pimpinella hirtella'' <small>(Hochst.) A.Rich.</small> * ''Pimpinella homblei'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella huillensis'' <small>Welw. ex Engl.</small> * ''Pimpinella ibradiensis'' <small>Çinbilgel, Eren, H.Duman & Gökceoğlu</small> * ''Pimpinella'' × ''intermedia'' <small>Figert</small> * ''Pimpinella inundata'' <small>(Farille & S.B.Malla) P.K.Mukh. & Constance</small> * ''Pimpinella isaurica'' <small>V.A.Matthews</small> * ''Pimpinella javana'' <small>DC.</small> * ''Pimpinella junionae'' <small>Ceballos & Ortuño</small> * ''Pimpinella kaessneri'' <small>(H.Wolff) Cannon</small> * ''Pimpinella kawalekhensis'' <small>Farille & Lachard</small> * ''Pimpinella keniensis'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella khayyamii'' <small>Mozaff.</small> * ''Pimpinella khorasanica'' <small>Engstrand</small> * ''Pimpinella kingdon-wardii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella koelzii'' <small>M.Hiroe</small> * ''Pimpinella kotschyana'' <small>Boiss.</small> * ''Pimpinella kurdica'' <small>Rech.f. & Riedl</small> * ''Pimpinella kyimbilaensis'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella ledermannii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella leschenaultii'' <small>DC.</small> * ''Pimpinella liiana'' <small>M.Hiroe</small> * ''Pimpinella limprichtii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella lindblomii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella lineariloba'' <small>Cannon</small> * ''Pimpinella lutea'' <small>Desf.</small> * ''Pimpinella major'' <small>(L.) Huds.</small> * ''Pimpinella menachensis'' <small>Schweinf. ex H.Wolff</small> * ''Pimpinella mulanjensis'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella nana'' <small>Pimenov</small> * ''Pimpinella neglecta'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella nephrophylla'' <small>Rech.f. & Riedl</small> * ''Pimpinella nervosa'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella niitakayamensis'' <small>Hayata</small> * ''Pimpinella nudicaulis'' <small>Trautv.</small> * ''Pimpinella nyingchiensis'' <small>Z.H.Pan & K.Yao</small> * ''Pimpinella oliverioides'' <small>Boiss. & Hausskn.</small> * ''Pimpinella olivieri'' <small>Boiss.</small> * ''Pimpinella oreophila'' <small>Hook.f.</small> * ''Pimpinella paludosa'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella parishiana'' <small>Kurz</small> * ''Pimpinella pastinacifolia'' <small>(Boiss.) H.Wolff</small> * ''Pimpinella paucidentata'' <small>V.A.Matthews</small> * ''Pimpinella peregrina'' <small>L.</small> * ''Pimpinella peucedanifolia'' <small>Fisch. ex Ledeb.</small> * ''Pimpinella physotrichioides'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella pimpinelloides'' <small>(Hochst.) H.Wolff</small> * ''Pimpinella pretenderis'' <small>Orph. ex Halácsy</small> * ''Pimpinella procumbens'' <small>(Boiss.) Pau</small> * ''Pimpinella propinqua'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella pruatjan'' <small>Molk.</small> * ''Pimpinella puberula'' <small>(DC.) Boiss.</small> * ''Pimpinella purpurea'' <small>(Franch.) H.Boissieu</small> * ''Pimpinella renifolia'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella rhodantha'' <small>Boiss.</small> * ''Pimpinella rhomboidea'' <small>Diels</small> * ''Pimpinella richardsiae'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella rigidistyla'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella rigidiuscula'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella rigidula'' <small>(Boiss. & Orph.) H.Wolff</small> * ''Pimpinella robynsii'' <small>C.Norman</small> * ''Pimpinella rollae'' <small>Billore & Hemadri</small> * ''Pimpinella rubescens'' <small>(Franch.) H.Wolff ex Hand.-Mazz.</small> * ''Pimpinella saxifraga'' <small>L.</small> * ''Pimpinella schimperi'' <small>Dawit</small> * ''Pimpinella schweinfurthii'' <small>Asch.</small> * ''Pimpinella serbica'' <small>(Vis.) Benth. & Hook.f. ex Drude</small> * ''Pimpinella sikkimensis'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella silvatica'' <small>Hand.-Mazz.</small> * ''Pimpinella silvicola'' <small>Hemp</small> * ''Pimpinella sintenisii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella smithii'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella squamosa'' <small>Karjagin</small> * ''Pimpinella stracheyi'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella'' × ''subnigra'' <small>Tzvelev</small> * ''Pimpinella tagawae'' <small>M.Hiroe</small> * ''Pimpinella tenuicaulis'' <small>Baker</small> * ''Pimpinella thellungiana'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella tibetanica'' <small>H.Wolff</small> * ''Pimpinella tirupatiensis'' <small>N.P.Balakr. & Subr.</small> * ''Pimpinella tomentosa'' <small>Dalzell ex C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella tongloensis'' <small>P.K.Mukh.</small> * ''Pimpinella tragioides'' <small>(Boiss.) Benth. & Hook.f. ex Drude</small> * ''Pimpinella tragium'' <small>Vill.</small> * ''Pimpinella tripartita'' <small>Kalen.</small> * ''Pimpinella triternata'' <small>Diels</small> * ''Pimpinella tunceliana'' <small>Yıld.</small> * ''Pimpinella turcomanica'' <small>Schischk.</small> * ''Pimpinella urbaniana'' <small>Fedde ex H.Wolff</small> * ''Pimpinella urceolata'' <small>Watt ex Banerji</small> * ''Pimpinella valleculosa'' <small>K.T.Fu</small> * ''Pimpinella villosa'' <small>Schousb.</small> * ''Pimpinella wallichiana'' <small>(Miq.) Gandhi</small> (syn. ''Pimpinella monoica'') * ''Pimpinella wallichii'' <small>C.B.Clarke</small> * ''Pimpinella woodii'' <small>C.C.Towns.</small> * ''Pimpinella xizangensis'' <small>R.H.Shan & F.T.Pu</small> * ''Pimpinella yunnanensis'' <small>(Franch.) H.Wolff</small> * ''Pimpinella zagrosica'' <small>Boiss. & Hausskn.</small> === Karazana napetraka tao taloha === * ''Pimpinella brachycarpa'' → ''Spuriopimpinella brachycarpa'' === Karazana misy eto Madagasikara === Indreto ny karazana misy eto [[Madagasikara]]: * ''[[Pimpinella anisum]]'' <small>L.</small> — karaotimanitra * ''[[Pimpinella ebracteata]]'' <small>Baker</small> (← ''Pimpinella bisecta'' <small>Baker</small>) — aferontanimbohitra * ''[[Pimpinella humbertii]]'' <small>Sales & Hedge</small> * ''[[Pimpinella madagascariensis]]'' (← ''Phellolophium madagascariensis'') * ''[[Pimpinella perrieri]]'' <small>Sales & Hedge</small> (← ''Carum angelicaefolium'' <small>Baker</small> ''Peucedanum angelicaefolium'' <small>(Baker) Engl.</small>) == Jereo koa == * ''[[Phellolophium]]'' * ''[[Spuriopimpinella]]'' jftinpx6drg22c4me20mkvnyytgrt5m 0 301410 1147441 2026-07-10T15:39:23Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Fabaceae 1147441 wikitext text/x-wiki Ny '''''Phylloxylon xylophylloides''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''harina''', '''harahara''', '''kobainantandroy''', '''tsiavango'''. Hazobotry ny hazo izy io. Voasokajy ho "saika tandindonin-doza" araka ny [[Fikambanana Iraisam-Pirenena ho an' ny Fitahirizana ny Zavaboary|IUCN]] izy. Araka ny fikarohana siantifika sy etnoôfarmakôlôjika nataon' ny fikambanana [[Jardins du Monde]], dia manana ny lanjany lehibe amin' ny farmakôpea nentim-paharazana malagasy ity zavamaniry ity. == Fampiasana == Ampiasaina indrindra amin' ny fitsaboana nentim-paharazana ny ravin' ny ''Phylloxylon xylophylloides'' sy ny hodiny. Anisan' ny zavamaniry manohitra ny [[diabeta]] izy. Itsaboana ny aretin' aty sy ny olana amin' ny fivalanan-drano ary ny aretin' ny [[faratenda]]. == Jereo koa == * ''[[Phylloxylon]]'' jjqr20krtgk22w8ulu4xnnh0ph6ep10 0 301411 1147442 2026-07-10T15:48:38Z Thelezifor 15140 Atokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Fabaceae 1147442 wikitext text/x-wiki Ny '''''Phylloxylon''''' dia atokon-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'' izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]]. Misy karazany fito ity antoko ity. == Karazana == Indfreto ny karazana ao amin' ny atokon-javamaniry ''Phylloxylon'': * ''Phylloxylon arenicola'' <small>Du Puy, Labat & Schrire</small> * ''Phylloxylon decipiens'' <small>Baill.</small> * ''Phylloxylon perrieri'' <small>Drake</small> * ''Phylloxylon phillipsonii'' <small>Du Puy, Labat & Schrire</small> * ''Phylloxylon spinosa'' <small>Du Puy, Labat & Schrire</small> * ''Phylloxylon xiphoclada'' <small>(Baker) Du Puy, Labat & Schrire</small> * ''[[Phylloxylon xylophylloides]]'' <small>(Baker) Du Puy, Labat & Schrire</small> == Jereo koa == * [[Zavamaniry fanao fanafody]] cqgggngotwovvqms60apz6td5ol691v 0 301412 1147444 2026-07-10T16:08:57Z Thelezifor 15140 nanova ny anaran'i [[Goavy (zavamaniry)]] ho [[Psidium guajava]] i Thelezifor 1147444 wikitext text/x-wiki #FIHODINANA [[Psidium guajava]] dukg1w2hfp7sptl17wkvw7tgyt12rze 0 301413 1147459 2026-07-10T17:57:07Z Gaël RALANTONIRINA 35834 Pejy noforonina tamin'ny « Rakotomahafaly Norbet Eugene fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . » 1147459 wikitext text/x-wiki Rakotomahafaly Norbet Eugene fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . jyd662xn7l9rz1gwft1fmspvrptqwlp 1147462 1147459 2026-07-10T18:02:41Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147462 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra . 03f51nsnpr9enve2si1ewor95y4f7m1 1147464 1147462 2026-07-10T18:10:27Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147464 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra . == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo loharan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" 8xc9gnbze2s8d5se0ippru96cgqlx5r 1147468 1147464 2026-07-10T18:16:47Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147468 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra . Izy dia mampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra . == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo loharan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" tfepksimu9bq97rcgaayjf4459vk5hk 1147475 1147468 2026-07-10T18:24:54Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147475 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra . Izy dia mampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra . == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo loharan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. 316hcwz1tnh1vln3uyrgg3lg3qbni0g 1147476 1147475 2026-07-10T18:27:25Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147476 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra . Izy dia mampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra . == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo loharan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. 6rowx9espctw86ti615ywf8j4rzag6s 1147480 1147476 2026-07-10T18:35:13Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147480 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra . Izy dia mampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra . == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo loharan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . gf5mhlerg9riuurhlvup76aypdq5a9q 1147482 1147480 2026-07-10T18:45:14Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147482 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo loharan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . a0lnvcln3zqnomjar6b2qlkbiwscz2j 1147483 1147482 2026-07-10T18:45:58Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147483 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo loharan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . tbrsb5y3kliml66lzm8khe0xj2zr0nx 1147484 1147483 2026-07-10T18:49:54Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147484 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo loharan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Ranoë sy ny faribolana sandratra == cwoje6j0v96pstx78nk960enlfpvyto 1147485 1147484 2026-07-10T18:53:58Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147485 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo loharan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . 3z6dah8jk07uv8eo2dckbyp44wlzca9 1147486 1147485 2026-07-10T18:55:57Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147486 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo loharan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany. 551q4c4eb8a5v93jr8mseievvs5tqru 1147487 1147486 2026-07-10T18:56:30Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147487 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany. 46kzpnfarzuhgk43eiefddrvluf09l0 1147489 1147487 2026-07-10T18:59:27Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147489 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. gfob8qfwel8ymotjclwbvw4f7f1ei3p 1147490 1147489 2026-07-10T19:01:33Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147490 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == prxhxwvwry0knh26yzyewt0m91eti9d 1147491 1147490 2026-07-10T19:05:06Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147491 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny. htdj63xs5cjp2om3tpduk87wnwry6wb 1147492 1147491 2026-07-10T19:09:24Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147492 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". 5jyvv33zkygntb9pfhcw5i3eyih9rq5 1147494 1147492 2026-07-10T19:14:08Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147494 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987. == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". jp2omub30igjq9670twk8xvl5nklmno 1147495 1147494 2026-07-10T19:15:28Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147495 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''" == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987. == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". jrls4t23ke61hxb6opc9m0a4di0jgg9 1147496 1147495 2026-07-10T19:18:19Z Gaël RALANTONIRINA 35834 nanmpiditra loharano 1147496 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987. == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". 8lyxhswdy7c15h3zrvgqasa0zruvv8k 1147497 1147496 2026-07-10T19:19:42Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147497 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987. == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". bhf2nzh0ol1k7m4nsm5dkwv44ta83x9 1147498 1147497 2026-07-10T19:20:17Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147498 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". rzg97q1apn5yc06tepq0pbiurxs4x19 1147500 1147498 2026-07-10T19:21:45Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147500 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref><ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". rn2hybjcg6hqcmx1izqwz0qisxsoarr 1147501 1147500 2026-07-10T19:23:11Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147501 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65. == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". swl72mz5gmvzswu2noeiv5v4fuzfhpo 1147502 1147501 2026-07-10T19:26:18Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147502 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra . == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". 6ug157jmtlsvh59t1wnfqc7itauu46s 1147503 1147502 2026-07-10T19:27:33Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147503 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". rzg97q1apn5yc06tepq0pbiurxs4x19 1147504 1147503 2026-07-10T19:29:01Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147504 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". 2zzziqu9xmmeeess7f41e3bxgfz4irb 1147505 1147504 2026-07-10T19:29:50Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147505 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara. == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". jg9r0dkxlq7bhr8ijpa5rm4lsf3xqe8 1147506 1147505 2026-07-10T19:30:30Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147506 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". qn6g8dzsm8bkpvmm4f1xlqwwtbnf67e 1147507 1147506 2026-07-10T19:32:07Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147507 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". ivpyf1184iyb49s8t6stjp6d6jfs0na 1147508 1147507 2026-07-10T19:33:16Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147508 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona". a1neya6xnl80ez5pwovcknoyxcg8pnj 1147509 1147508 2026-07-10T19:33:57Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147509 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona".<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> bdfg05gndqc1hdmbryysvx6dnskgrxh 1147510 1147509 2026-07-10T19:36:52Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147510 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona" == Loharano == 0rqt0wopf5l4d8z7s2z9jlaku6szpcf 1147511 1147510 2026-07-10T19:37:44Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147511 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny solon ' anarana hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == cuk5k848v05dadjiserozmomgovttak 1147512 1147511 2026-07-10T19:38:30Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147512 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == solon' anarany == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == ic5t3zoyjp4om25xt0w7x3ubgqnvi0l 1147513 1147512 2026-07-10T19:39:24Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147513 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-penina == Ny solon' anarana hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == ig5vs8y9r89mt6x9fe2y31ps4f1hnvc 1147514 1147513 2026-07-10T19:40:29Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147514 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-peniny hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == 6kjb9shu5njh4qa08yxnivr1q7gxf0u 1147516 1147514 2026-07-10T19:48:10Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147516 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny sehatry ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-peniny hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == 7c1b7a4qqx7icdw9ec0x4v4y45avknd 1147517 1147516 2026-07-10T19:48:37Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147517 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} Ranoë, izay hisalorana eo amin ' ny ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-peniny hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == gdfhyhgt9qpayk0n240k9xlh4vy39u2 1147518 1147517 2026-07-10T19:49:01Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147518 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} Ranoë, izay isalorana eo amin ' ny ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manamnady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-peniny hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == s59ct1b4f75to7f4f1sp9fc299wwbzy 1147519 1147518 2026-07-10T19:49:40Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147519 wikitext text/x-wiki == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} Ranoë, izay isalorana eo amin ' ny ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manambady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-peniny hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == 9jpgv3uro7j7k2m5qbp25r1wt2cd7b3 1147520 1147519 2026-07-10T19:51:29Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147520 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} == Mombamomba azy == Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe Ranoë, izay isalorana eo amin ' ny ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manambady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-peniny hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == 3oy2wpwck6fd0b105cs6dywt6q1kx56 1147521 1147520 2026-07-10T19:52:07Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147521 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} ==Mombamomba azy== Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe Ranoë, izay isalorana eo amin ' ny ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manambady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-peniny hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == 4svt6tbtks7zlznhk3f99t4jgoih1iq 1147522 1147521 2026-07-10T19:58:04Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147522 wikitext text/x-wiki Rakotomahafaly Norbert Eugene na Ranoë dia mpanoratra sady poeta manana ny maha izy azy eto madagasikara . Mpikambana ao amiin ' ny faribolana sandratra sy eo anivon ' ny akademia malagasy . {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} ==Mombamomba azy== Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe Ranoë, izay isalorana eo amin ' ny ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manambady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-peniny hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == k965xqwu1oz7a1epylbjrc7yauhoagb 1147523 1147522 2026-07-10T19:59:32Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147523 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} Rakotomahafaly Norbert Eugene na Ranoë dia mpanoratra sady poeta manana ny maha izy azy eto madagasikara . Mpikambana ao amiin ' ny faribolana sandratra sy eo anivon ' ny akademia malagasy ==Mombamomba azy== Rakotomahafaly Norbet Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe Ranoë, izay isalorana eo amin ' ny ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manambady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-peniny hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == 0742tulgpuak6b5qii8cjlia45ifvxj 1147524 1147523 2026-07-10T20:00:09Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147524 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} Rakotomahafaly Norbert Eugene na Ranoë dia mpanoratra sady poeta manana ny maha izy azy eto madagasikara . Mpikambana ao amiin ' ny faribolana sandratra sy eo anivon ' ny akademia malagasy ==Mombamomba azy== Rakotomahafaly Norbert Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe Ranoë, izay isalorana eo amin ' ny ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manambady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-peniny hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == pw9ikr9spa4k25aao0ykctacycewjyw 1147525 1147524 2026-07-10T20:04:56Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147525 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} Rakotomahafaly Norbert Eugene na Ranoë dia mpanoratra sady poeta manana ny maha izy azy eto madagasikara . Mpikambana ao amiin ' ny faribolana sandratra sy eo anivon ' ny akademia malagasy ==Mombamomba azy== Rakotomahafaly Norbert Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe Ranoë, izay isalorana eo amin ' ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manambady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary koa , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-penina hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety Ambioka, tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == ko7fakjrpl12kbzbbcfv0okzrmmzmv0 1147526 1147525 2026-07-10T20:05:35Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147526 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} Rakotomahafaly Norbert Eugene na Ranoë dia mpanoratra sady poeta manana ny maha izy azy eto madagasikara . Mpikambana ao amiin ' ny faribolana sandratra sy eo anivon ' ny akademia malagasy ==Mombamomba azy== Rakotomahafaly Norbert Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe Ranoë, izay isalorana eo amin ' ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manambady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary koa , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-penina hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety ''Ambioka'', tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == dofxuo550mlpz3sbub94rtjmuhwr2xh 1147527 1147526 2026-07-10T20:06:19Z Gaël RALANTONIRINA 35834 1147527 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Rakotomahafaly Norbert Eugene ( Ranoë)|teraka=01 martsa 1959|firenena=Madagasikara|asa=mpampianatra|asa hafa=mpikabary, mpanoratra, akademisianina}} Rakotomahafaly Norbert Eugene na Ranoë dia mpanoratra sady poeta manana ny maha izy azy eto madagasikara . Mpikambana ao amiin ' ny faribolana sandratra sy eo anivon ' ny akademia malagasy. ==Mombamomba azy== Rakotomahafaly Norbert Eugene dia mpanoratra sady poeta fatatry ny maro amin' ny anaram-penina hoe Ranoë, izay isalorana eo amin ' ny tontolon ' ny literatiora . Izy dia teraka ny 01 martsa 1959 ; manambady izy ary manan-janaka efatra mianadahy . Izy dia mpampianatra sady mpikabary koa , miasa amina onjam-peo sy fanaovana gazety an-tsoratra ary mpikambana eo anivon ' ny akademia malagasy<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. == Anaram-peninny == Ny anaram-penina hoe Ranoë dia tsy nalaina alavitra fa fanambarana ireo lohan ' anarana natambatra tsirairay '''Ra'''kotomahafaly '''No'''rbert '''Ë'''ugene ka nahazoana ny hoe " '''Ranoë'''"<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref> == sanganasany == Na dia ny fanoratana tononakalo aza no tena nahafataran' ny maro azy , dia tsy nijanona tamin' izay anefa izy , fa nanoratra sombin-tantara, tantara foronina , tantara an' onjam-peo , lahatsoratra famotoporan-kevitra ary indrindra isany nampiavaka azy ny riankalo. Betsaka ireo asa soratra efa voasorany , efa nahasoratra tononkalo 200, riankalo 60, sombin-tantara 06 , tantara foronina 08, ary famotopotoran-kevitra .<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Riankalo == Ny « riankalo » raha hazavaina dia lahatsoratra ihaonan’ny tononkalo sy ny sombin-tantara ny riankalo, izany hoe : toy ny lahatsoratra tsotra ny endriny, saingy mety ahitana fehezanteny mirafitra, sarin-teny, rima… « Tsy lahatsoratra tsotra izy satria ahitana fiangaliana sy ahitana taratra ny hanatratra ny antsoina hoe poezia vita amin'ny teny. Tsy tononkalo koa anefa satria tsy manara-drafitra », hoy ny fanazavany. Nahazo ny loka voalohany nomen’ny Akademia Malagasy ny riankalo nosoratan’i Ranoe, mitondra ny lohateny hoe : « Volana », tamin’ny taona 1987.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny faribolana sandratra == Araky ny nolazainy dia " Tsy hoe nanangana faribolana Sandratra izahay fa ny fiarahana nahatsapa fa lasa ankilabao ny literatiora malagasy tany amin'ny taona 1980 tany sy fiheverana izay hanarenana izany no nampifanatona mpanoratra vitsivitsy izay nihabetsaka taty aoriana no nampijoro ny faribolana ara-panjakana ny taona 1989." izay tsy mitsahatra mamokotra sy mamelona ny literatiora malagasy amin' ny endriny maro<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> . Ny tenany koa no nanorina ny Gazety ''Ambioka'', tamin’ny taona 1997<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>. Ny fahatsapany, fa tsy nanome vahana loatra ny literatiora ireo gazety nisy, no nahatonga azy hamorona ity gazety mifototra ranoray amin’ny literatiora ity. Natolony ho an'ny Faribolana Sandratra izany gazety noforoniny izany.Ny mampiavaka azy dia izy no hany gazety tokana mifototra amin'ny literatiora. Ny ambioka moa ara-bakiteny dia ilazana masom-boly voafantina afafy na ambolena hahazoana vokatra tsara.<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny fandikan-teny == Araka ny heviny " Ny fandikan-teny literera dia tokony mifototra amin'ny kolon-tsain'ny teny handikana ka dika fanahy ny anarany amin'izay. Koa rehefa nandika ireo tononkalon'i Jacques Prevert izaho sy Elie RAJAONARISON dia izao no foto-pisainana nitondrana ny raharaha: ndeha atao hoe gasy i J. Prevert, teto Madagasikara izy no nanoratra. Faharoa, mpamorona isika fa tsy mpamerina. Noho izany famoronana faharoa no dika teny atao. fa tsy sanatria akory hoe fakan-tahaka na fankafizana ilay mpanoratra fotsiny<ref>https://www.moov.mg/tendance/Madagasikara/103642-ranoe-mpanoratra-isanny-mpanorina-ny-faribolana-sandratra-namorona-ny-riankalo</ref>,<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Ranoë sy ny hafany == "zava-kanto no ataonao ka tariho amin'ny lalana tsara ny olona, aza poizinina ny kolontsain'ny firenena, diniho tsara àry ny vatsin-tsaina atolotra ny olona"<ref>https://poetawebs.e-monsite.com/pages/tapatapakahitra/page-65.html</ref> == Loharano == 2omumlk9lyxizpg779w964qa6dkw2jc 0 301414 1147467 2026-07-10T18:16:03Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Rosaceae 1147467 wikitext text/x-wiki [[Sary:Rubus moluccanus Blanco2.393-cropped.jpg|vignette|473x473px|''Rubus moluccanus'']] Ny '''''Rubus moluccanus''''' dia karazan-javamaniry mamony ao amin' ny fianakaviana ''[[Rosaceae]]''. Zavamaniry mandady na mianika izy io. Tsotra ny raviny sady misy fizarana miisa 3 ka hatramin' ny 5; mirefy 2 hatramin' ny 15 sm ny halavany ary 3 hatramin' ny 10 sm ny sakany, sady misy volo malefaka sy matevina ny lafiny ambany. Mena manopy mavokely na fotsy ny voniny. Mirefy 1,2 sm ny sakan' ny voany izay miloko mena. == Ovan-karazana == Ireto ovan-karazana manaraka ireto no ekena: * ''Rubus moluccanus'' var. ''angulosus'' <small>Kalkman</small> * ''Rubus moluccanus'' var. ''discolor'' <small>(Blume) Kalkman</small> * ''Rubus moluccanus'' var. ''moluccanus'' * ''Rubus moluccanus'' var. ''neocaledonicus'' <small>Schltr.</small> * ''Rubus moluccanus'' var. ''obtusangulus'' <small>Miq</small>. == Tsinjara toerana == Avy any amin' ny ala mando sy ala mando any atsinanan' i [[Aostralia]] ny ''Rubus moluccanus'', miely patrana avy any [[Queensland]] ka hatrany [[Victoria]], ary any amin' ny [[Zana-Kôntinenta Indiana|Zana-kôntinanta Indiana]], any [[Azia Atsimo-Atsinanana|Azia Atsimo Atsinanana]], any [[Malezia]], any [[Papoazia]], any [[Nouvelle-Calédonie]], any [[Vanoato]] ary any amin' ny nosy Caroline. == Fampiasana == Azo hanina manta ny voan' ny ''Rubus moluccanus'', ary ampiasaina amin' ny sehatra ara-barotra amin' ny fatra voafetra hanaovana kôfitira sy saosy. Ampiasaina koa izy io eo amin' ny fitsaboana nentim-paharazana. == Jereo koa == * ''[[Rubus]]'' 5g4syky7jqga8rhwe4k2ia881c31c8s 0 301415 1147488 2026-07-10T18:56:37Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Dilleniaceae 1147488 wikitext text/x-wiki Ny '''''Tetracera rutenbergii''''' dia karazan-javamaniry somary miendrika vahy na hazobotry izay tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]], ary ao amin' ny fianakaviana ''[[Dilleniaceae]]''. Fantatra amin' ny aznarana hoe '''''Tetracera pauciflora''''' <small>Baker</small> koa izy. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe v'''ahitamboho''' '''na vahitaimbotriky'''. == Famariparitana == Zavamaniry minofon-kazo (vahy na hazobotry) mampiavaka ny antoko misy azy ny ''Tetracera rutenbergii''. Tsotra sy mifandimby ny raviny. Fotsy ny felamboniny ary miangona ho salohy eny an-tendron-drantsana. Voahodidin' ny ravimbony efatra ny voany maitso, ary miavaka amin' ny fisian' ny volo milokom-bolamena ny vihim-boany. == Fampiasana == Ampiasaina ao amin' ny [[farmakôpea]] nentim-paharazana eto Madagasikara ny rano avy amin' ny fandrahoana ny tahon' ny ''Tetracera rutenbergii'' sy ny raviny, indrindra fa any amin' ny faritra atsinanana sy avaratra. Ampiasaina amin' ny fitsaboana ny [[angorosy]] sy ny aretim-b[[Vavony|avony]] izany. Ny rano nitanehana ny raviny, izay sotroina iray kaopy isan' andro mandritra ny telo andro, dia ampiasaina hitsaboana ny aretin' ny voa sy hiadiana amin' ny tsy fahampian-dra na havizanan' ny vatana. == Jereo koa == * ''[[Tetracera]]'' * [[Zavamaniry fanao fanafody eto Madagasikara]] ooqbmlz4u4w3dvujspgj3qz7h5c5wwz 0 301416 1147493 2026-07-10T19:14:04Z Thelezifor 15140 Fianakavian-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka 1147493 wikitext text/x-wiki Ny '''''Dilleniaceae''''' dia fianakavian-javamaniry mamony [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Dilleniales]], izay ahitana karazany 400 mitsinjara amin' ny antokon-javamaniry 10 ka hatramin' ny 11. Anisan' izany ny hazo, ny haobotry, ny vahy ary ny ahitra vitsivitsy, anisany ny sasany izay nizatra ny faritra maina, hita any amin' ny faritra mafana antonony sy sobtrôpikaly ary trôpikaly. == Antoko == Indreto ny antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana araka ny ''[[DELTA Angio]]'' <small>(17</small> <small>Janoary 2017)</small>: * ''Acrotrema'' Jack * ''Curatella'' Loefl. * ''Davilla'' Vand. * ''Didesmandra'' Stapf * ''Dillenia'' L. * ''Doliocarpus'' Rol. * ''Hibbertia'' Andrews * ''Neodillenia'' Aymard * ''Pachynema'' R.Br. ex DC. * ''Pinzona'' Mart. & Zucc. * ''Schumacheria'' Vahl * ''[[Tetracera]]'' L. 4gzyp3c4e98nkwevvoctlefsix600ej 1147499 1147493 2026-07-10T19:20:25Z Thelezifor 15140 Nanampy sary 1147499 wikitext text/x-wiki [[Sary:Hibertia Stellaris.jpg|vignette|367x367px|''Hibbertia stellaris'']] Ny '''''Dilleniaceae''''' dia fianakavian-javamaniry mamony [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Dilleniales]], izay ahitana karazany 400 mitsinjara amin' ny antokon-javamaniry 10 ka hatramin' ny 11. Anisan' izany ny hazo, ny haobotry, ny vahy ary ny ahitra vitsivitsy, anisany ny sasany izay nizatra ny faritra maina, hita any amin' ny faritra mafana antonony sy sobtrôpikaly ary trôpikaly. == Antoko == Indreto ny antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana araka ny ''[[DELTA Angio]]'' <small>(17</small> <small>Janoary 2017)</small>: * ''Acrotrema'' <small>Jack</small> * ''Curatella'' <small>Loefl</small>. * ''Davilla'' <small>Vand</small>. * ''Didesmandra'' <small>Stapf</small> * ''Dillenia'' <small>L</small>. * ''Doliocarpus'' <small>Rol</small>. * ''Hibbertia'' <small>Andrews</small> * ''Neodillenia'' <small>Aymard</small> * ''Pachynema'' <small>R.Br. ex DC.</small> * ''Pinzona'' <small>Mart. & Zucc.</small> * ''Schumacheria'' <small>Vahl</small> * ''[[Tetracera]]'' L. bzzjuxk4a7ult93bu1e75r5qe34kemp 0 301417 1147515 2026-07-10T19:46:35Z Thelezifor 15140 Filaharan-javamaniry mamony roa ravin-tsimoka 1147515 wikitext text/x-wiki [[Sary:Hibbertia aspera 2.jpg|vignette|353x353px|''Hibbertia aspera'']] Ny '''Dilleniales''' dia filaharan-javamaniry mamony ao amin' ny [[Roa ravin-tsimoka|Dicotyledonae]] (roa ravin-tsimoka). Nisy fisalasalana lehibe teo amin' ny fanasokajiana ny zavamaniry tafiditra ao anatin' io vondrona io. Tamin' ny taona 2016, namerina indray io filaharana io ny rafitra [[fanasokajiana APG IV]] mba handraisana ny ''Dilleniaceae'', raha toa kosa ka tafiditra ao anatin' ny [[Saxifragales]] ny ''[[Paeoniaceae]]''. == Fianakaviana == Araka ny [[fanasokajiana klasika]] dia manana fianakaviana roa ny Dilleniales: * ''[[Dilleniaceae]]'' * ''[[Paeoniaceae]]'' Ao amin' ny [[fanasokajiana APG IV]] araka ny ''[[BioLib]]'' <small>(2</small> <small>Oktobra 2016)</small>: * ''[[Dilleniaceae]]'' <small>Salisb</small>. rl768pngjgb317rm54fgk632zn2elpo 0 301418 1147528 2026-07-10T20:21:04Z Thelezifor 15140 Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Dilleniaceae 1147528 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tetracera willdenowiana - Célio Moura Neto - 339545956.jpeg|vignette|360x360px|''Tetracera willdenowiana'']] Ny '''''Tetracera''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Dilleniaceae]]''. Misy karazany 52 izy io, anisan' izany ny ''Tetracera volubilis'' izay filamatra. Maro amin' izy ireo no vahy. == Karazana == Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Plants of the World Online]]'': * ''Tetracera affinis'' <small>Hutch.</small> * ''Tetracera akara'' <small>(Burm.f.) Merr.</small> * ''Tetracera alnifolia'' <small>Willd.</small> * ''Tetracera amazonica'' <small>Kubitzki</small> * ''Tetracera arborescens'' <small>Jack</small> * ''Tetracera asperula'' <small>Miq.</small> * ''Tetracera billardierei'' <small>Martelli</small> * ''Tetracera boiviniana'' <small>Baill.</small> * ''Tetracera boomii'' <small>Aymard</small> * ''Tetracera breyniana'' <small>Schltdl.</small> * ''Tetracera bussei'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera costata'' <small>Mart. ex Eichler</small> * ''Tetracera daemeliana'' <small>F.Muell.</small> * ''Tetracera edentata'' <small>H.Perrier</small> * ''Tetracera empedoclea'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera eriantha'' <small>(Oliv.) Hutch.</small> * ''Tetracera fagifolia'' <small>Blume</small> * ''Tetracera forzzae'' <small>Fraga & Aymard</small> * ''Tetracera glaberrima'' <small>Martelli</small> * ''Tetracera hirsuta'' <small>(Miq.) Boerl.</small> * ''Tetracera hydrophila'' <small>Triana & Planch.</small> * ''Tetracera indica'' <small>(Christm. & Panz.) Merr.</small> * ''Tetracera kampotensis'' <small>Gagnep.</small> * ''Tetracera korthalsii'' <small>Miq.</small> * ''Tetracera lanuginosa'' <small>Diels</small> * ''Tetracera lasiocarpa'' <small>Eichler</small> * ''Tetracera leiocarpa'' <small>Stapf</small> * ''Tetracera litoralis'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera macphersonii'' <small>Aymard</small> * ''Tetracera macrophylla'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''Tetracera madagascariensis'' <small>Willd. ex Schltdl.</small> * ''Tetracera maguirei'' <small>Aymard & B.M.Boom</small> * ''Tetracera maingayi'' <small>Hoogland</small> * ''Tetracera masuiana'' <small>De Wild. & T.Durand</small> * ''Tetracera nordtiana'' <small>F.Muell.</small> * ''Tetracera oblongata'' <small>DC.</small> * ''Tetracera parviflora'' <small>(Rusby) Sleumer</small> * ''Tetracera poggei'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera portobellensis'' <small>Beurl.</small> * ''Tetracera potatoria'' <small>Afzel. ex G.Don</small> * ''Tetracera rosiflora'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera rotundifolia'' <small>Sm.</small> * ''[[Tetracera rutenbergii]]'' <small>Buchenau</small> * ''Tetracera sarmentosa'' <small>(L.) Vahl</small> * ''Tetracera scandens'' <small>(L.) Merr.</small> * ''Tetracera sellowiana'' <small>Schltdl.</small> * ''Tetracera stuhlmanniana'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera surinamensis'' <small>Miq.</small> * ''Tetracera volubilis'' <small>L.</small> * ''Tetracera willdenowiana'' <small>Steud.</small> * ''Tetracera xui'' <small>H.Zhu & H.Wang</small> === Karazana misy eto Madagasikara === * ''[[Tetracera boiviniana]]'' <small>Baill</small>. * ''[[Tetracera edentata]]'' <small>H. Perrier</small> * ''[[Tetracera madagascariensis]]'' <small>Willd. ex Schltdl.</small> -- laingomantatsimo, vahimarana, vahimarava, vahintambotrika, voahimarahy, voamara, voamaro * ''[[Tetracera rutenbergii]]'' <small>Buchenau</small> -- (←''Tetracera pauciflora'' <small>Baker</small>) -- vahitamboho, vahitambotrika mnkys7xitnnapr7v1yh627ktsswgrdo 1147535 1147528 2026-07-11T06:32:37Z Thelezifor 15140 Jereo koa 1147535 wikitext text/x-wiki [[Sary:Tetracera willdenowiana - Célio Moura Neto - 339545956.jpeg|vignette|360x360px|''Tetracera willdenowiana'']] Ny '''''Tetracera''''' dia antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Dilleniaceae]]''. Misy karazany 52 izy io, anisan' izany ny ''Tetracera volubilis'' izay filamatra. Maro amin' izy ireo no vahy. == Karazana == Inty ny lisitry ny karazana araka ny ''[[Plants of the World Online]]'': * ''Tetracera affinis'' <small>Hutch.</small> * ''Tetracera akara'' <small>(Burm.f.) Merr.</small> * ''Tetracera alnifolia'' <small>Willd.</small> * ''Tetracera amazonica'' <small>Kubitzki</small> * ''Tetracera arborescens'' <small>Jack</small> * ''Tetracera asperula'' <small>Miq.</small> * ''Tetracera billardierei'' <small>Martelli</small> * ''[[Tetracera boiviniana]]'' <small>Baill.</small> * ''Tetracera boomii'' <small>Aymard</small> * ''Tetracera breyniana'' <small>Schltdl.</small> * ''Tetracera bussei'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera costata'' <small>Mart. ex Eichler</small> * ''Tetracera daemeliana'' <small>F.Muell.</small> * ''[[Tetracera edentata]]'' <small>H.Perrier</small> * ''Tetracera empedoclea'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera eriantha'' <small>(Oliv.) Hutch.</small> * ''Tetracera fagifolia'' <small>Blume</small> * ''Tetracera forzzae'' <small>Fraga & Aymard</small> * ''Tetracera glaberrima'' <small>Martelli</small> * ''Tetracera hirsuta'' <small>(Miq.) Boerl.</small> * ''Tetracera hydrophila'' <small>Triana & Planch.</small> * ''Tetracera indica'' <small>(Christm. & Panz.) Merr.</small> * ''Tetracera kampotensis'' <small>Gagnep.</small> * ''Tetracera korthalsii'' <small>Miq.</small> * ''Tetracera lanuginosa'' <small>Diels</small> * ''Tetracera lasiocarpa'' <small>Eichler</small> * ''Tetracera leiocarpa'' <small>Stapf</small> * ''Tetracera litoralis'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera macphersonii'' <small>Aymard</small> * ''Tetracera macrophylla'' <small>Hook.f. & Thomson</small> * ''[[Tetracera madagascariensis]]'' <small>Willd. ex Schltdl.</small> * ''Tetracera maguirei'' <small>Aymard & B.M.Boom</small> * ''Tetracera maingayi'' <small>Hoogland</small> * ''Tetracera masuiana'' <small>De Wild. & T.Durand</small> * ''Tetracera nordtiana'' <small>F.Muell.</small> * ''Tetracera oblongata'' <small>DC.</small> * ''Tetracera parviflora'' <small>(Rusby) Sleumer</small> * ''Tetracera poggei'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera portobellensis'' <small>Beurl.</small> * ''Tetracera potatoria'' <small>Afzel. ex G.Don</small> * ''Tetracera rosiflora'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera rotundifolia'' <small>Sm.</small> * ''[[Tetracera rutenbergii]]'' <small>Buchenau</small> * ''Tetracera sarmentosa'' <small>(L.) Vahl</small> * ''Tetracera scandens'' <small>(L.) Merr.</small> * ''Tetracera sellowiana'' <small>Schltdl.</small> * ''Tetracera stuhlmanniana'' <small>Gilg</small> * ''Tetracera surinamensis'' <small>Miq.</small> * ''Tetracera volubilis'' <small>L.</small> * ''Tetracera willdenowiana'' <small>Steud.</small> * ''Tetracera xui'' <small>H.Zhu & H.Wang</small> === Karazana misy eto Madagasikara === * ''[[Tetracera boiviniana]]'' <small>Baill</small>. * ''[[Tetracera edentata]]'' <small>H. Perrier</small> * ''[[Tetracera madagascariensis]]'' <small>Willd. ex Schltdl.</small> -- laingomantatsimo, vahimarana, vahimarava, vahintambotrika, voahimarahy, voamara, voamaro * ''[[Tetracera rutenbergii]]'' <small>Buchenau</small> -- (←''Tetracera pauciflora'' <small>Baker</small>) -- vahitamboho, vahitambotrika == Jereo koa == * [[Vahitambotrika]]: ''[[Adenia firingalavensis]]'' <small>(Drake ex Jum.) Harms</small> (''[[Passifloraceae]]''); ''[[Byttneria voulily]]'' <small>(Baill.) Arènes</small> (''[[Malvaceae]]''); ''[[Tetracera pauciflora]]'' <small>Baker</small> (''[[Dilleniaceae]]'') 5cm8qt03f71nozm9rtvdr2up3pydtfu 0 301419 1147536 2026-07-11T07:36:04Z Thelezifor 15140 Karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Ericaceae 1147536 wikitext text/x-wiki Ny '''''Vaccinium secundiflorum''''' <small>Hook</small>. dia karazan-javamaniry ao amin' ny fianakaviana ''[[Vacciniaceae]]'' na ''[[Ericaceae]]''. Tsy hita raha tsy eto [[Madagasikara]] izy io. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''hazombohoka''', '''kitata''', '''kitiboka''', '''kitonda''', '''tsitakajaza''', '''voakelonda''', '''voamantsitainakoho''', '''voantsiririotra''', '''voaramontsana''', '''voaramontsina''' ary '''voatsitakajaza'''. == Famariparitana == Hazobotry na kirihitra manana ravina maitso mandrakariva sy henjana ny ''Vaccinium secundiflorum''. Ny voniny, izay matetika miloko fotsy na misy somary mavokely, dia mitambatra ho vondrona kely amantarana azy. Mamokatra voany kely miloko mena antitra izy rehefa masaka. Hita indrindra any amin' ny faritra mafana sy mando any amin' ny Lembalemba Afovoany sy Avaratra aeto Madagasikara izy io (indrindra any amin' ny alan-tapia sy kirihitrala an-tendrombohitra). Maniry amin' ny toerana avo izy io, matetika eo anelanelan' ny 1&nbsp;000 sy 2&nbsp;500 m ambonin' ny ranomasina. == Fampiasana == Otazana sy hanin' ny mponina eny an-toerana noho ny tsirony mamy ny voan' ny ''Vaccinium secundiflorum''. Eto Madagasikara dia ampiasaina betsaka hitsaboana ny [[diabeta]] karazany faha-2 ny fisotrona ny fangaro azo avy amin' ny fampangotrahana na fandomana ny raviny na ny tahony. == Jereo koa == * ''[[Vaccinium]]'' * [[Kitata]]: ''[[Bridelia pervilleana]]'' <small>Baill</small>. (''[[Euphorbiaceae]]''); ''Vaccinium secundiflorum'' <small>Hook</small>. (''[[Vacciniaceae]]'' ''/ [[Ericaceae]]''). * [[Kitonda]]: ''Vaccinium secundiflorum'' <small>Hook</small>. (''([[Vacciniaceae]]'' / ''[[Ericaceae]])''); ''[[Medinilla torrentum]]'' <small>Jum. et H.Perrier</small>; ''[[Medinilla decaryi]]'' <small>H.Perrier</small>; ''[[Medinilla sphaerocarpa]]'' <small>Hochr.</small> (''[[Melastomataceae]]''). * [[Voaramontsina]] <small>(tokony hiverenana hosoratana)</small>: ''[[Vaccinium fasciculatum]]'' <small>Bojer</small>; ''[[Vaccinium emirnense]]'' <small>Hook</small>.; ''Vaccinium secundiflorum'' <small>Hook</small>. (''[[Ericaceae]]''). 6ia39yuesawvomqbyuzpgk112ytk5p5 0 301420 1147537 2026-07-11T08:05:42Z Thelezifor 15140 Antokon-javamaniry ao amin' ny fianakaviana Ericaceae 1147537 wikitext text/x-wiki Ny '''''Vaccinium''''' dia antokon-javamaniry mamony roa ravin-tsipoka ao amin' ny fianakaviana ''[[Ericaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Vaccinioideae]]''). Miparitaka saika manerana izao tontolo izao izy io ary ahitana karazany ekena eo amin' ny 450 eo ho eo. Any amin' ny faritra misy toetany antonony, dia kirihitra madinika maniry an-tendrombohitra ny karazana ao amn' ny ''Vaccinium''. Hazobotry madinika izay manana haavo mirefy 20 ka hatramin' ny 50 sm izy ireo. == Karazana == Indreto misy karazana notsongaina: * ''Vaccinium angustifolium'' * ''Vaccinium macrocarpon'' * ''Vaccinium microcarpum'' * ''Vaccinium corymbosum'' * ''Vaccinium myrtilloides'' * ''Vaccinium myrtillus'' * ''Vaccinium oxycoccos'' * ''Vaccinium uliginosum'' * ''Vaccinium vitis-idaea'' mkh6doyd0ykn2q29h85hb91nyi1xvka 1147538 1147537 2026-07-11T08:09:22Z Thelezifor 15140 Nanisy sary 1147538 wikitext text/x-wiki [[Sary:Vaccinium.jpg|vignette|365x365px|''Vaccinium parvifolium, Vaccinium oxycoccos, Vaccinium vitis-idaea'' ary ''Vaccinium caesariense'']] Ny '''''Vaccinium''''' dia antokon-javamaniry mamony roa ravin-tsipoka ao amin' ny fianakaviana ''[[Ericaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Vaccinioideae]]''). Miparitaka saika manerana izao tontolo izao izy io ary ahitana karazany ekena eo amin' ny 450 eo ho eo. Any amin' ny faritra misy toetany antonony, dia kirihitra madinika maniry an-tendrombohitra ny karazana ao amn' ny ''Vaccinium''. Hazobotry madinika izay manana haavo mirefy 20 ka hatramin' ny 50 sm izy ireo. == Karazana == Indreto misy karazana notsongaina: * ''Vaccinium angustifolium'' * ''Vaccinium macrocarpon'' * ''Vaccinium microcarpum'' * ''Vaccinium corymbosum'' * ''Vaccinium myrtilloides'' * ''Vaccinium myrtillus'' * ''Vaccinium oxycoccos'' * ''Vaccinium uliginosum'' * ''Vaccinium vitis-idaea'' fpi775nufgqmo3pchtafnbsr03di0zk 1147539 1147538 2026-07-11T08:11:58Z Thelezifor 15140 Jereo koa 1147539 wikitext text/x-wiki [[Sary:Vaccinium.jpg|vignette|365x365px|''Vaccinium parvifolium, Vaccinium oxycoccos, Vaccinium vitis-idaea'' ary ''Vaccinium caesariense'']] Ny '''''Vaccinium''''' dia antokon-javamaniry mamony roa ravin-tsipoka ao amin' ny fianakaviana ''[[Ericaceae]]'' (zana-pianakaviana ''[[Vaccinioideae]]''). Miparitaka saika manerana izao tontolo izao izy io ary ahitana karazany ekena eo amin' ny 450 eo ho eo. Any amin' ny faritra misy toetany antonony, dia kirihitra madinika maniry an-tendrombohitra ny karazana ao amn' ny ''Vaccinium''. Hazobotry madinika izay manana haavo mirefy 20 ka hatramin' ny 50 sm izy ireo. == Karazana == Indreto misy karazana notsongaina: * ''Vaccinium angustifolium'' * ''Vaccinium macrocarpon'' * ''Vaccinium microcarpum'' * ''Vaccinium corymbosum'' * ''Vaccinium myrtilloides'' * ''Vaccinium myrtillus'' * ''Vaccinium oxycoccos'' * ''Vaccinium uliginosum'' * ''Vaccinium vitis-idaea'' == Jereo koa == * [[Lisitry ny karazana ao amin' ny Vaccinium|Lisitry ny karazana ao amin' ny ''Vaccinium'']] 3chw0adbmlc46zj47vfmz0npqvmhajj 0 301421 1147540 2026-07-11T11:35:04Z Thelezifor 15140 Lisitra karazana 1147540 wikitext text/x-wiki Inty ny '''lisitry ny karazana ao amin' ny ''Vaccinium''''' araka ny ''[[Plants of the World Online]]''. Ity lisitra ity dia pôlifiletika. * ''Vaccinium absconditum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium acrobracteatum'' K.Schum. * ''Vaccinium acutissimum'' F.Muell. * ''Vaccinium adenochaetum'' Sleumer * ''Vaccinium adenotrichum'' Sleumer * ''Vaccinium agusanense'' Elmer * ''Vaccinium aitapense'' Sleumer * ''Vaccinium alainii'' Acuña & Roíg * ''Vaccinium albicans'' Sleumer * ''Vaccinium albidens'' H.Lév. & Vaniot * ''Vaccinium almedae'' Wilbur & Luteyn * ''Vaccinium altiterrae'' Veldkamp * ''Vaccinium alvarezii'' Merr. * ''Vaccinium amakhangium'' S.Panda & Sanjappa * ''Vaccinium amazonicum'' Pedraza & Luteyn * ''Vaccinium ambivalens'' Sleumer * ''Vaccinium amblyandrum'' F.Muell. * ''Vaccinium amphoterum'' Sleumer * ''Vaccinium amplexicaule'' J.J.Sm. * ''Vaccinium ampullaceum'' Sleumer * ''Vaccinium angiense'' Kaneh. & Hatus. * ''Vaccinium angustifolium'' Aiton * ''Vaccinium apiculatum'' Sleumer * ''Vaccinium apophysatum'' Sleumer * ''Vaccinium appendiculatum'' Schltr. * ''Vaccinium arboreum'' Marshall * ''Vaccinium arbutoides'' C.B.Clarke * ''Vaccinium arctostaphylos'' L. * ''Vaccinium ardisioides'' Hook.f. ex C.B.Clarke * ''Vaccinium aristatum'' Luteyn & Pedraza * ''Vaccinium artum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium × atlanticum'' E.P.Bicknell * ''Vaccinium aucupis'' Sleumer * ''Vaccinium auriculifolium'' Sleumer * ''Vaccinium bancanum'' Miq. * ''Vaccinium banksii'' Merr. * ''Vaccinium barandanum'' S.Vidal * ''Vaccinium barbatum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium bartlettii'' Merr. * ''Vaccinium beamanianum'' Wilbur & Luteyn * ''Vaccinium benguetense'' S.Vidal * ''Vaccinium besagiense'' J.J.Sm. * ''Vaccinium bissei'' R.Berazaín * ''Vaccinium blepharocalyx'' Schltr. * ''Vaccinium bocatorense'' Wilbur * ''Vaccinium bodenii'' Wernham * ''Vaccinium boninense'' Nakai * ''Vaccinium boreale'' I.V.Hall & Aalders * ''Vaccinium brachyandrum'' C.Y.Wu & R.C.Fang * ''Vaccinium brachybotrys'' (Franch.) Hand.-Mazz. * ''Vaccinium brachycladum'' Sleumer * ''Vaccinium brachygyne'' J.J.Sm. * ''Vaccinium brachytrichum'' Sleumer * ''Vaccinium bracteatum'' Thunb. * ''Vaccinium brassii'' Sleumer * ''Vaccinium breedlovei'' L.O.Williams * ''Vaccinium brevipedicellatum'' C.Y.Wu * ''Vaccinium brevipedunculatum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium × brunoense'' P.W.Fritsch * ''Vaccinium bullatum'' (Dop) Sleumer * ''Vaccinium bulleyanum'' (Diels) Sleumer * ''Vaccinium caesariense'' Mack. * ''Vaccinium calycinum'' Sm. * ''Vaccinium camiguinense'' Merr. * ''Vaccinium campanense'' Wilbur & Luteyn * ''Vaccinium candidum'' Veldkamp * ''Vaccinium capillatum'' Sleumer * ''Vaccinium cardiophorum'' Sleumer * ''Vaccinium carlesii'' Dunn * ''Vaccinium carneolum'' Sleumer * ''Vaccinium × carolinianum'' Ashe * ''Vaccinium caudatum'' Warb. * ''Vaccinium cavendishioides'' Sleumer * ''Vaccinium cavinerve'' C.Y.Wu * ''Vaccinium cebuense'' Salares & Pelser * ''Vaccinium centrocelebicum'' Sleumer * ''Vaccinium ceraceum'' Argent * ''Vaccinium ceramense'' Sleumer * ''Vaccinium cercidifolium'' J.J.Sm. * ''Vaccinium cereum'' (L.f.) G.Forst. * ''Vaccinium cespitosum'' Michx. * ''Vaccinium chaetothrix'' Sleumer * ''Vaccinium chamaebuxus'' C.Y.Wu * ''Vaccinium chengiae'' W.P.Fang * ''Vaccinium chihuahuense'' Wilbur & Luteyn * ''Vaccinium chimantense'' Maguire, Steyerm. & Luteyn * ''Vaccinium chlaenophyllum'' Vuong, V.H.Bui & V.S.Dang * ''Vaccinium chunii'' Merr. ex Sleumer * ''Vaccinium ciliatum'' Thunb. * ''Vaccinium claoxylon'' J.J.Sm. * ''Vaccinium clementis'' Merr. * ''Vaccinium coarctatum'' <small>M.N.Tamayo & Fernando</small><ref name="a574" /> * ''Vaccinium coelorum'' Wernham * ''Vaccinium commutatum'' Mabb. & Sleumer * ''Vaccinium conchophyllum'' Rehder * ''Vaccinium confertum'' Kunth * ''Vaccinium consanguineum'' Klotzsch * ''Vaccinium continuum'' Luteyn & Pedraza * ''Vaccinium contractum'' Sleumer * ''Vaccinium convallariiflorum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium convexifolium'' J.J.Sm. * ''Vaccinium cordifolium'' (M.Martens & Galeotti) Hemsl. * ''Vaccinium coriaceum'' Hook.f. * ''Vaccinium cornigerum'' Sleumer * ''Vaccinium corymbodendron'' Dunal * ''Vaccinium corymbosum'' L. * ''Vaccinium costaricense'' Wilbur & Luteyn * ''Vaccinium costerifolium'' Sleumer * ''Vaccinium craspedotum'' Sleumer * ''Vaccinium crassiflorum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium crassifolium'' Andrews * ''Vaccinium crassistylum'' Sleumer * ''Vaccinium crassivenium'' Sleumer * ''Vaccinium crenatifolium'' Sleumer * ''Vaccinium crenatum'' (G.Don) Sleumer * ''Vaccinium crinigerum'' Kloet * ''Vaccinium cruentum'' Sleumer * ''Vaccinium cubense'' Griseb. * ''Vaccinium culminicola'' Wernham * ''Vaccinium cumingianum'' S.Vidal * ''Vaccinium cuneifolium'' (Blume) Miq. * ''Vaccinium cuspidifolium'' C.Y.Wu & R.C.Fang * ''Vaccinium cyclopense'' J.J.Sm. * ''Vaccinium cylindraceum'' Sm. * ''Vaccinium damingshanense'' Y.H.Tong & N.H.Xia * ''Vaccinium daphniphyllum'' Schltr. * ''Vaccinium darrowii'' Camp * ''Vaccinium debilescens'' Sleumer * ''Vaccinium decumbens'' J.J.Sm. * ''Vaccinium delavayi'' Franch. * ''Vaccinium deliciosum'' Piper * ''Vaccinium dendrocharis'' Hand.-Mazz. * ''Vaccinium densifolium'' J.J.Sm. * ''Vaccinium dentatum'' Sm. * ''Vaccinium dependens'' (G.Don) Sleumer * ''Vaccinium dialypetalum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium dictyoneuron'' Sleumer * ''Vaccinium didymanthum'' Dunal * ''Vaccinium distichum'' Luteyn * ''Vaccinium × dobbinii'' Burnham * ''Vaccinium dominans'' Sleumer * ''Vaccinium dubiosum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium duclouxii'' (H.Lév.) Hand.-Mazz. * ''Vaccinium dunalianum'' Wight * ''Vaccinium dunnianum'' Sleumer * ''Vaccinium ekmanii'' R.Berazaín * ''Vaccinium elegans'' Elmer * ''Vaccinium elliptifolium'' Merr. * ''Vaccinium elvirae'' Luteyn * ''Vaccinium emarginatum'' Hayata * ''Vaccinium empetrum'' Aver. & K.S.Nguyen * ''Vaccinium endertii'' J.J.Sm. * ''Vaccinium epiphyticum'' Merr. * ''Vaccinium erythrocarpum'' Michx. * ''Vaccinium euryanthum'' A.C.Sm. * ''Vaccinium evanidinervium'' Sleumer * ''Vaccinium exaristatum'' Kurz * ''Vaccinium exiguum'' M.N.Tamayo, R.Bustam. & P.W.Fritsch * ''Vaccinium exul'' Bolus * ''Vaccinium eymae'' Sleumer * ''Vaccinium filipes'' Schltr. * ''Vaccinium fimbribracteatum'' C.Y.Wu * ''Vaccinium fimbricalyx'' Chun & W.P.Fang * ''Vaccinium finisterrae'' Schltr. * ''Vaccinium floccosum'' (L.O.Williams) Wilbur & Luteyn * ''Vaccinium floribundum'' Kunth * ''Vaccinium foetidissiumum'' H.Lév. & Vaniot * ''Vaccinium fragile'' Franch. * ''Vaccinium fraternum'' Sleumer * ''Vaccinium furfuraceum'' Wilbur & Luteyn * ''Vaccinium gaultheriifolium'' (Griff.) Hook.f. ex C.B.Clarke * ''Vaccinium geminiflorum'' Kunth * ''Vaccinium gitingense'' Elmer * ''Vaccinium gjellerupii'' J.J.Sm. * ''Vaccinium glabrescens'' King & Gamble * ''Vaccinium glandellatum'' Sleumer * ''Vaccinium glaucoalbum'' Hook.f. ex C.B.Clarke * ''Vaccinium glaucophyllum'' C.Y.Wu & R.C.Fang * ''Vaccinium globosum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium goodenoughii'' Sleumer * ''Vaccinium gracile'' J.J.Sm. * ''Vaccinium gracilipes'' Sleumer * ''Vaccinium gracillimum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium grandibracteatum'' Schltr. * ''Vaccinium griffithianum'' Wight * ''Vaccinium guangdongense'' W.P.Fang & Z.H.Pan * ''Vaccinium habbemae'' Koord. * ''Vaccinium haematinum'' Standl. & Steyerm. * ''Vaccinium haematochroum'' Sleumer * ''Vaccinium × hagerupii'' (Á.Löve & D.Löve) Rothm. * ''Vaccinium hainanense'' Sleumer * ''Vaccinium haitangense'' Sleumer * ''Vaccinium halconense'' Merr. * ''Vaccinium hamiguitanense'' P.W.Fritsch * ''Vaccinium hansmeyeri'' Argent * ''Vaccinium hatamense'' Becc. * ''Vaccinium hellwigianum'' Sleumer * ''Vaccinium henryi'' Hemsl. * ''Vaccinium hiepii'' Kloet * ''Vaccinium hirsutum'' Buckley * ''Vaccinium hirtum'' Thunb. * ''Vaccinium hispidulissimum'' Wernham * ''Vaccinium hooglandii'' Sleumer * ''Vaccinium hopei'' Argent * ''Vaccinium horizontale'' Sleumer * ''Vaccinium × hybridum'' (Avrorin) Czerep. * ''Vaccinium igneum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium imbricans'' J.J.Sm. * ''Vaccinium impressinerve'' C.Y.Wu * ''Vaccinium inconspicuum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium indutum'' S.Vidal * ''Vaccinium insigne'' (Koord.) J.J.Sm. * ''Vaccinium × intermedium'' Ruthe * ''Vaccinium iragaense'' Merr. * ''Vaccinium iteophyllum'' Hance * ''Vaccinium jacobeanum'' P.F.Stevens * ''Vaccinium jagorii'' Warb. * ''Vaccinium japonicum'' Miq. * ''Vaccinium jefense'' Luteyn & Wilbur * ''Vaccinium jevidalianum'' Smitinand & P.H.Hô * ''Vaccinium kachinense'' Brandis * ''Vaccinium kengii'' C.E.Chang * ''Vaccinium kingdon-wardii'' Sleumer * ''Vaccinium kjellhergii'' J.J.Sm. * ''Vaccinium korinchense'' Ridl. * ''Vaccinium korthalsii'' Miq. * ''Vaccinium kostermansii'' Sleumer * ''Vaccinium kunthianum'' Klotzsch * ''Vaccinium lageniforme'' J.J.Sm. * ''Vaccinium lamellatum'' P.F.Stevens * ''Vaccinium lamprophyllum'' C.Y.Wu & R.C.Fang * ''Vaccinium lanigerum'' Sleumer * ''Vaccinium latifolium'' (Griseb.) Benth. & Hook.f. ex B.D.Jacks. * ''Vaccinium latissimum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium laurifolium'' (Blume) Miq. * ''Vaccinium leonis'' Acuña & Roíg * ''Vaccinium leptocladum'' Sleumer * ''Vaccinium leptomorphum'' Sleumer * ''Vaccinium leptospermoides'' J.J.Sm. * ''Vaccinium leucanthum'' Schltdl. * ''Vaccinium leucobotrys'' (Nutt. ex Hook.) G.Nicholson * ''Vaccinium ligustrifolium'' J.J.Sm. * ''Vaccinium littoreum'' Miq. * ''Vaccinium longepedicellatum'' Sleumer * ''Vaccinium longicaudatum'' Chun ex W.P.Fang & Z.H.Pan * ''Vaccinium longiporum'' Schltr. * ''Vaccinium longisepalum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium loranthifolium'' Ridl. * ''Vaccinium lorentzii'' Koord. * ''Vaccinium lucidum'' (Blume) Miq. * ''Vaccinium lundellianum'' L.O.Williams * ''Vaccinium luteynii'' Wilbur * ''Vaccinium luzoniense'' S.Vidal * ''Vaccinium macgillivrayi'' Seem. * ''Vaccinium macrocarpon'' Aiton * ''Vaccinium madagascariense'' (Thouars ex Poir.) Sleumer * ''Vaccinium malacothrix'' Sleumer * ''Vaccinium mandarinorum'' Diels * ''Vaccinium manipurense'' (Watt ex Brandis) Sleumer * ''Vaccinium × marianum'' P.Watson * ''Vaccinium mathewsii'' Sleumer * ''Vaccinium megalophyes'' Sleumer * ''Vaccinium membranaceum'' Douglas ex Torr. * ''Vaccinium meridionale'' Sw. * ''Vaccinium microcarpum'' (Turcz. ex Rupr.) Schmalh. * ''Vaccinium microphyllum'' Reinw. ex Blume * ''Vaccinium minusculum'' Sleumer * ''Vaccinium minuticalcaratum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium miquelii'' Boerl. * ''Vaccinium mjoebergii'' J.J.Sm. * ''Vaccinium modestum'' W.W.Sm. * ''Vaccinium molle'' J.J.Sm. * ''Vaccinium monetarium'' Sleumer * ''Vaccinium monteverdense'' Wilbur & Luteyn * ''Vaccinium montis-ericae'' Sleumer * ''Vaccinium morobense'' Kloet * ''Vaccinium motuoense'' Y.H.Tong & Y.J.Guo * ''Vaccinium moupinense'' Franch. * ''Vaccinium muriculatum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium myodianum'' S.Panda & Sanjappa * ''Vaccinium myrsinites'' Lam. * ''Vaccinium myrsinoides'' Schltr. * ''Vaccinium myrtilloides'' Michx. * ''Vaccinium myrtillus'' L. * ''Vaccinium myrtoides'' (Blume) Miq. * ''Vaccinium nagamasu'' Argent * ''Vaccinium napoense'' Y.H.Tong & N.H.Xia * ''Vaccinium neilgherrense'' Wight * ''Vaccinium nhatrangense'' Dop * ''Vaccinium nitens'' Sleumer * ''Vaccinium × nubigenum'' Fernald * ''Vaccinium nummularia'' Hook.f. & Thomson ex C.B.Clarke * ''Vaccinium nuttallii'' (C.B.Clarke) Sleumer * ''Vaccinium obatapaquiniorum'' Takeuchi * ''Vaccinium obedii'' Veldkamp * ''Vaccinium oldhamii'' Miq. * ''Vaccinium omeiense'' W.P.Fang * ''Vaccinium onimense'' Argent * ''Vaccinium oranjense'' J.J.Sm. * ''Vaccinium oreites'' Sleumer * ''Vaccinium oreogenes'' W.W.Sm. * ''Vaccinium oreomyrtus'' Sleumer * ''Vaccinium orosiense'' Wilbur & Luteyn * ''Vaccinium ortizii'' Luteyn & Pedraza * ''Vaccinium oscarlopezianum'' Co * ''Vaccinium otophyllum'' Sleumer * ''Vaccinium ovalifolium'' Sm. * ''Vaccinium ovatum'' Pursh * ''Vaccinium oxycoccos'' L. * ''Vaccinium pachydermum'' Stapf * ''Vaccinium paddywoodsii'' Argent * ''Vaccinium padifolium'' Sm. * ''Vaccinium palawanense'' Merr. * ''Vaccinium pallidum'' Aiton * ''Vaccinium papillatum'' P.F.Stevens * ''Vaccinium papulosum'' C.Y.Wu & R.C.Fang * ''Vaccinium paradisearum'' Becc. * ''Vaccinium parvifolium'' Sm. * ''Vaccinium parvulifolium'' F.Muell. * ''Vaccinium paucicrenatum'' Sleumer * ''Vaccinium perrigidum'' Elmer * ''Vaccinium petelotii'' Merr. * ''Vaccinium philippinense'' Warb. * ''Vaccinium phillippsiae'' Argent * ''Vaccinium phillyreoides'' Sleumer * ''Vaccinium piceifolium'' Wernham * ''Vaccinium piliferum'' (Hook.f. ex C.B.Clarke) Sleumer * ''Vaccinium pilosilobum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium pipolyi'' Luteyn * ''Vaccinium platyphyllum'' Merr. * ''Vaccinium poasanum'' Donn.Sm. * ''Vaccinium podocarpoideum'' W.P.Fang & Z.H.Pan * ''Vaccinium praeces'' P.F.Stevens * ''Vaccinium praestans'' Lamb. * ''Vaccinium pratense'' P.C.Tam ex C.Y.Wu & R.C.Fang * ''Vaccinium prostratum'' Sleumer * ''Vaccinium psammogenes'' Sleumer * ''Vaccinium pseudobullatum'' W.P.Fang & Z.H.Pan * ''Vaccinium pseudocaracasanum'' Sleumer * ''Vaccinium pseudocaudatum'' Sleumer * ''Vaccinium pseudodialypetalum'' Ng * ''Vaccinium pseudorobustum'' Sleumer * ''Vaccinium pseudospadiceum'' Dop * ''Vaccinium pseudotonkinense'' Sleumer * ''Vaccinium pterocalyx'' Luteyn * ''Vaccinium puberulum'' Klotzsch ex Meisn. * ''Vaccinium pubicalyx'' Franch. * ''Vaccinium pugionifolium'' Sleumer * ''Vaccinium pullei'' J.J.Sm. * ''Vaccinium pumilum'' Kurz * ''Vaccinium quinquefidum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium racemosum'' (Vahl) Wilbur & Luteyn * ''Vaccinium randaiense'' Hayata * ''Vaccinium rapae'' Skottsb. * ''Vaccinium reticulatovenosum'' Sleumer * ''Vaccinium reticulatum'' Sm. * ''Vaccinium retivenium'' Sleumer * ''Vaccinium retusifolium'' J.J.Sm. * ''Vaccinium retusum'' (Griff.) Hook.f. ex C.B.Clarke * ''Vaccinium rigidifolium'' Sleumer * ''Vaccinium roraimense'' N.E.Br. * ''Vaccinium roseiflorum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium rubescens'' R.C.Fang * ''Vaccinium rubroviolaceum'' Sleumer * ''Vaccinium sandsii'' Argent * ''Vaccinium sanguineum'' Schltr. * ''Vaccinium santafeense'' Wilbur & Luteyn * ''Vaccinium sarawakense'' Merr. * ''Vaccinium saxatile'' Luteyn & Pedraza * ''Vaccinium saxicola'' Chun * ''Vaccinium scandens'' Schltr. * ''Vaccinium schlechterianum'' Sleumer * ''Vaccinium schoddei'' Sleumer * ''Vaccinium schultzei'' Schltr. * ''Vaccinium sciaphilum'' C.Y.Wu * ''Vaccinium sclerophyllum'' Sleumer * ''Vaccinium scoparium'' Leiberg ex Coville * ''Vaccinium scopulorum'' W.W.Sm. * ''Vaccinium scortechinii'' King & Gamble * ''Vaccinium scyphocalyx'' Sleumer * ''Vaccinium secundum'' Klotzsch * ''Vaccinium selerianum'' (Loes.) Sleumer * ''Vaccinium serrulatum'' W.P.Fang & Z.H.Pan * ''Vaccinium setipes'' Airy Shaw * ''Vaccinium shaferi'' Acuña & Roíg * ''Vaccinium shastense'' J.K.Nelson & Lindstrand * ''Vaccinium shikokianum'' Nakai * ''Vaccinium sieboldii'' Miq. * ''Vaccinium sikkimense'' C.B.Clarke * ''Vaccinium simulans'' Sleumer * ''Vaccinium singularis'' N.R.Salinas & Betancur * ''Vaccinium sinicum'' Sleumer * ''Vaccinium smallii'' A.Gray * ''Vaccinium sororium'' J.J.Sm. * ''Vaccinium spaniotrichum'' Sleumer * ''Vaccinium sparsicapillum'' Sleumer * ''Vaccinium sparsum'' Sleumer * ''Vaccinium sphyrospennoides'' Sleumer * ''Vaccinium spiculatum'' C.Y.Wu & R.C.Fang * ''Vaccinium sprengelii'' (G.Don) Sleumer ex Rehder * ''Vaccinium stamineum'' L. * ''Vaccinium stanleyi'' Schweinf. * ''Vaccinium steinii'' Sleumer * ''Vaccinium stellae-montis'' Sleumer * ''Vaccinium stenanthum'' Sleumer * ''Vaccinium stenolobum'' Schltr. * ''Vaccinium stenophyllum'' Steud. * ''Vaccinium steyermarkii'' Luteyn * ''Vaccinium striicaule'' Sleumer * ''Vaccinium subdissitifolium'' P.F.Stevens * ''Vaccinium subfalcatum'' Merr. ex Sleumer * ''Vaccinium subulisepalum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium sumatranum'' Jack * ''Vaccinium summifaucis'' Sleumer * ''Vaccinium supracostatum'' Hand.-Mazz. * ''Vaccinium sylvaticum'' Elmer * ''Vaccinium symplocifolium'' (D.Don ex G.Don) Alston * ''Vaccinium talamancense'' (Wilbur & Luteyn) Luteyn * ''Vaccinium tanjungii'' Argent * ''Vaccinium taxifolium'' Sleumer * ''Vaccinium tectiflorum'' Danet * ''Vaccinium tenellum'' Aiton * ''Vaccinium tentaculatum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium tenuiflorum'' R.C.Fang * ''Vaccinium tenuipes'' Merr. * ''Vaccinium thibaudifolium'' Wernham * ''Vaccinium timonioides'' Wernham * ''Vaccinium timorense'' Fawc. * ''Vaccinium tomicipes'' J.J.Sm. * ''Vaccinium tonkinense'' Dop * ''Vaccinium trichocarpum'' Sleumer * ''Vaccinium trichocladum'' Merr. & F.P.Metcalf * ''Vaccinium triflorum'' Rehder * ''Vaccinium truncatocalyx'' Chun * ''Vaccinium tubiflorum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium turfosum'' Sleumer * ''Vaccinium uliginosum'' L. * ''Vaccinium urceolatum'' Hemsl. * ''Vaccinium urquiolae'' Berazaín * ''Vaccinium urubambense'' Luteyn & Pedraza * ''Vaccinium utteridgei'' Argent * ''Vaccinium vacciniaceum'' (Roxb.) Sleumer * ''Vaccinium varingiifolium'' (Blume) Miq. * ''Vaccinium venosum'' Wight * ''Vaccinium versteegii'' Koord. * ''Vaccinium vidalii'' Merr. & Rolfe * ''Vaccinium vietnamense'' Smitinand & P.H.Hô * ''Vaccinium villosiflorum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium viridiflorum'' J.J.Sm. * ''Vaccinium viscifolium'' King & Gamble * ''Vaccinium vitis-idaea'' L. * ''Vaccinium vonroemeri'' Koord. * ''Vaccinium warburgii'' Sleumer * ''Vaccinium whiteanum'' Sleumer * ''Vaccinium whitfordii'' Merr. * ''Vaccinium whitmeei'' F.Muell. * ''Vaccinium whitmorei'' Ng * ''Vaccinium wilburii'' Almeda & Breedlove * ''Vaccinium wisselianum'' Sleumer * ''Vaccinium wollastonii'' Wernham * ''Vaccinium wondiwoiense'' J.J.Sm. * ''Vaccinium woodianum'' H.F.Copel. * ''Vaccinium wrightii'' A.Gray * ''Vaccinium xerampelinum'' Sleumer * ''Vaccinium yakushimense'' Makino * ''Vaccinium yaoshanicum'' Sleumer * ''Vaccinium yatabei'' Makino * ''Vaccinium youngii'' Pedraza & Luteyn == Jereo koa == * ''[[Vaccinium]]'' kgtzgjlq1i2ghyr1n4kb83b9315wv4e