Wikipedia mgwiki https://mg.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Fandraisana MediaWiki 1.48.0-wmf.1 first-letter Rakitra Manokana Dinika Mpikambana Dinika amin'ny mpikambana Wikipedia Dinika amin'ny Wikipedia Sary Dinika amin'ny sary MediaWiki Dinika amin'ny MediaWiki Endrika Dinika amin'ny endrika Fanoroana Dinika amin'ny fanoroana Sokajy Dinika amin'ny sokajy TimedText TimedText talk Module Discussion module Event Event talk 0 2300 1152611 1148499 2026-10-29T04:50:00Z Thelezifor 15140 Nanitsy hadisoam-pitendrena 1152611 wikitext text/x-wiki [[Sary:Baobob_tree.jpg|thumb|''[[Adansonia digitata]]''|433x433px]] [[Sary:Allée des Baobabs.jpg|thumb|Lalana misy zaha (''[[Adansonia grandidieri]]'')|262x262px]] Ny '''''Adansonia''''' dia vondron-karazan-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Bombacaceae]]'', araka ny [[fanasokajiana klasika]] taloha, na ao amin' ny fianakaviana ''[[Malvaceae]]'' sy zana-pianakaviana ''[[Bombacoideae]]'', araka ny [[fanasokajiana filôjenetika]]. Hazo trôpikaly izy ireo, izay tsy misy afa-tsy eto [[Madagasikara]] sy any [[Aostralia]] ary ao [[Afrika]]. Amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] dia antsoina matetika hoe '''reniala''' na '''za''' izy ireo, nefa misy koa anarana malagasy samihafa arakaraka ny karazany na ny fiteny ao amin' ny faritra aniriany: ''rainiala'', ''reniala'', ''renala'', ''bontana'', ''bontona'', ''vontana'', ''vontona'', ''fony'', ''fone'', ''ringy'', ''za'', ''zaha'', ''vonoa''. Misy karazany sivy io vondron-karazana io maneran-tany, ka ny fito aminy dia maniry eto Madagasikara ary enina amin' izay no tsy misy afa-tsy eto ihany, ny roa kosa dia miparitaka amin' ny faritra hafa voalaza etsy ambony. Hazo makadiry ny zaha, izay mety hahatratra haavo hatramin' ny 40 m, misy koa anefa ireo izay somary fohifohy mirefy 4 m na 5 m. Mety ho velona mandritra ny 1&nbsp;000 taona na maherin' izany aza izy ireo raha tsy misy manimba. Mbola eo koa ny voka-tsoa maro azo avy aminy, na [[fanafody]] izany na zavatra hafa. Azo atao sakafo sy ampiasaina amin' ny fanaingoana vatana ny voany. Na ny tahony, na ny raviny, na ny hodiny, na ny voany, dia tsy misy very fa azo ampiasaina avokoa. [[Sary:Adansonia_grandidieri04.jpg|vignette|240x240px|''[[Adansonia grandidieri]]'']] == Lisitry ny karazana == * ''[[Adansonia digitata]]'' (= ''[[Adansonia digitata|Adansonia kilima]]'') -- baobaba, baobaza, baovola, bontona, boringy, <u>fontana</u>, rainiala, ringy, sefo, vonoa, vontana, vontona ([[Africa|Afrika]] avaratra sy afovoany, atsimo ary atsinanana) * ''[[Adansonia grandidieri]]'' -- <u>renala</u>, reniala, <u>renibeala</u>, vonoa ([[Madagasikara]]) * ''[[Adansonia gregorii]]'' (= [[Adansonia gregorii|''Adansonia'' ''gibbosa'']]) – zaha aostraliana (Aostralia avaratra-andrefana) * ''[[Adansonia madagascariensis]]'' – bontana, bontona, <u>bozy</u>, fony, <u>mboio</u>, reniala (Madagasikara) * ''[[Adansonia perrieri]]'' – za, bozy (Madagasikara avaratra) * ''[[Adansonia rubrostipa]]'' (= ''[[Adansonia rubrostipa|Adansonia fony]]'') – boringy, fone, fony, <u>ringy</u> (Madagasikara) * ''[[Adansonia suarezensis]]'' – <u>vonoa</u>, za ([[Antsiranana]], Madagasikara) * ''[[Adansonia za]]'' – bontana, bontona, boringy, bozo, bozy, fony, mboio, ringy, voajabo, za, zabe, <u>zabo</u> (Madagasikara) == Jereo koa == * [[Tontolo iainana eto Madagasikara]] * [[Lisitry ny hazo fihinam-boa eto Madagasikara]] == Rohy ivelany == * The Baobab's official website, [http://www.baobab.com/ Baobab] {{Wayback|url=http://www.baobab.com/ |date=20201111230559 }} (en) * [[Thomas Pakenham]] Remarkable Baobab (2004) ISBN 0-297-84373-7 * [http://www.baobabs.com/Baobabs_species.htm Jardin Botanique et Pepiniere – Baobab species details] * [http://www.baobabs.com/Baobabs_photos.htm Jardin Botanique et Pepiniere – Baobab photo gallery] * [http://www.madainfo.de/baobabs/ Madagascar info – Baobab photo gallery (Malagasy species only)] {{Wayback|url=http://www.madainfo.de/baobabs/ |date=20080922012048 }} * [http://www.henriettesherbal.com/eclectic/kings/adansonia.html Baobab: herbal information from ''King's American Dispensatory''] * [http://www.baobabfruitco.com/Eng/Bibliography.htmL Baobab: Interactive Bibliography] {{Wayback|url=http://www.baobabfruitco.com/Eng/Bibliography.htmL |date=20060508101832 }} [[Sokajy:Biolojia]] [[Sokajy:Hazo]] 5gnqfkbqsecwgnqvoelse6ciyx2wble 0 3507 1152638 1148694 2026-10-29T08:40:42Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1152638 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Andry Nirina Rajoelina |asa=[[Filoham-pirenena]] |firenena=Madagasikara |anarana hafa=Andry Rajoelina |sary=Andry Nirina Rajoelina|teraka=30 Mey 1974|toerana= [[Antsirabe]]<ref>[https://www.ouest-france.fr/monde/madagascar/qui-est-andry-rajoelina-le-president-malgache-en-fuite-5a58b85c-a875-11f0-a399-70ff1c676380 Ouest France: Qui est Andry Rajoelina,]</ref> |seha-pitiavana=Manambady|image=}} '''Rajoelina''' '''Andry''', avy amin' ny anarany feno '''Rajoelina''' '''Andry Nirina''' dia mpanao pôlitika manam-piaviana [[Malagasy (vahoaka)|malagasy]], [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|mizaka ny zom-pirenena frantsay]]<ref name=":2"><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/06/15/madagascar-le-president-rajoelina-est-bien-francais_6177722_3212.html Madagascar : le président Rajoelina est bien français]", ''Le Monde.fr'',‎ 15 juin 2023 (vakio eto [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2023%2F06%2F15%2Fmadagascar-le-president-rajoelina-est-bien-francais_6177722_3212.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], notsidihina tamin' ny 15 juin 2023)</small></ref>, izay filohan' i [[Madagasikara]] nanomboka tamin' ny taona 2019 hatramin' ny taona 2025. Teraka tamin' ny 30 Mey 1974 izy. Nitantana ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Tetezamita]] izy hatramin' ny taona 2009 ka hatramin' ny 2014 taorian' ny [[Kirizy ara-pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009|kirizy pôlitika]] sy [[fanonganam-panjakana]] notohanan' ny miaramila<ref><small>"[https://www.csmonitor.com/World/2009/0326/p07s01-wogn.html Madagascar: island even more isolated after coup]". ''Csmonitor.com''.</small></ref>. Talohan' ny nidiran-dRajoelina tamin' ny pôlitika dia mpikirakira irony kapila mangilatra na mpampandihy (DJ) izy ary efa nirotsaka tamin' ny fandraharahana teo amin' ny sehatra tsy miankina ihany koa i Rajoelina, anisan' izany ny orinasa mpanao pirinty sy dokam-barotra antsoina hoe ''Injet'' tamin' ny taona 1999 sy ny tambajotran' ny [[radiô]] sy [[fahitalavitra]] ''[[Viva Madagascar|Viva]]'' tamin' ny taona 2007. Izy no nanangana ny antoko pôlitika [[Tanora Gasy Vonona]] (TGV) ary lany ho [[ben' ny tanànan' Antananarivo]] nandritra ny herintaona, nanomboka tamin' ny 12 Desambra hatramin' ny 3 Febroary 2009 mialoha ny namindrany ny fahefana amin' i [[Michèle Ratsivalaka]] izay nosoloina koa an' i [[Edgard Razafindravahy]] avy any [[Ambohimalaza]] toa an' i Rajoelina. Nandritra izany dia nitarika hetsika nanoherana ny filoha [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] izy ka niafara tamin' ny krizy pôlitika tamin' ny taona 2009 izany. Notendren' ny filankevitra miaramila ho filohan' ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita]] (FAT) i Rajoelina<ref>https://mg.globalvoices.org/2023/12/14/167374/</ref>, tamin' ny alalan' ny hetsika izay nosokajin' ny [[fianakaviambe iraisam-pirenena]] ho [[fanonganam-panjakana]]. Nanao fianianana amin'ny maha filohan' ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Tetezamita]] azy izy tamin' ny 21 Marsa 2009 na dia tsy nankatoavin' ny fianakaviam-be iraisam-pirenena aza izany. Noravan-dRajoelina ny [[Antenimierandoholona (Madagasikara)|Antenimieran-doholona]] sy ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimieram-pirenena]]<ref>https://assemblee-nationale.mg/</ref>, ary namindra ny fahefan' izy ireo tamin' ny rafitra vaovao isan-karazany miandraikitra ny fanaraha-maso ny tetezamita mankany amin' ny fahefana vaovao manaja ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenana]]. Nifanohitra tamin' ny dingana nateraky ny fanelanelanana iraisam-pirenena izay nikendry ny hananganana governemanta tetezamita izany. Nankatoavin' ny mpifidy ny lalàmpanorenana vaovao tamin' ny [[fitsapan-kevi-bahoaka]] nahabe resaka tamin' ny Nôvambra 2010, izay nampiditra an' i [[Madagasikara]] ao amin' ny [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblika fahefatra]]. Nitana ny maha filohan' ny FAT azy hatramin' ny fifidianana [[solombavambahoaka]] tamin' ny taona 2013 i Andry Rajoelina ka tsy nametra-pialana raha tsy tamin' ny taona 2014. Nandrombaka ny fifidianana filoham-pirenena tamin' ny taona 2018 izy ary nanao fianianana ho filohan' i Madagasikara tamin' ny 19 Janoary 2019. Tafiditra tao anatin' ny fe-potoam-piasany ny [[Valanaretin' ny coronavirus eto Madagasikara|valanaretina Covid-19 teto Madagasikara]], izay nampielezany vaovao diso sy nampandrosoany fitsaboana tsy voaporofo momba ity aretina ity. Namely ny firenena  koa ny krizy ara-tsakafo tamin' ny 2021 sy ny rivodoza Batsirai. Lany fanindroany tamin' ny fifidianana filoham-pirenena i Andry Rajoelijna tamin' ny taona 2023. Tamin' ny taona 2025 izy dia lasa anisan' ny Troika mpitantana ny SADC. Nanomboka tamin' ny 25 Septambra 2025 ny [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|fihetsiketsehana manohitra ny fahatapahan']] [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|ny rano sy ny herinaratra]] matetika ary nivadika ho fihetsiketsehana manohitra ny fitondran' i Andry Rajoelina izany. Tamin' ny 12 Oktobra 2025 dia nivoaka nefa tsy nety nitifitra ny vahoaka ny tafika avy ao amin' ny CAPSAT ary naneho ny fangorahany ny mpanao fihetsiketsehana, dia nandositra ny firenena i Andry Rajoelina avy eo, noho ny fanampian' ny tafika ana habakabaka frantsay, dia niondrana nankao [[La Réunion]] avy eo tany amin' ny toerana tsy fantatra. Taorian' io fandosirana io dia nanao latsabato fanongana azy ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimiera-pirenena]] ka [[solombavambahoaka]] 130 tamin' ny 131 no nadany izany (raha 163 ny isan' ny solombavambahoaka rehetra). Nandray ny fahefana avy eo ny kôlônely [[Michaël Randrianirina]]. Nambaran' ny [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Fitsarana]] [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Avo momba ny Lalàmpanorenana]] fa banga ny toeran' ny filoham-pirenena ary nanasa azy handray ny toeran' ny filoham-pirenena. Tamin' ny 24 Oktobra 2025 dia namoy ny [[zom-pirenena malagasy]] i Andry Rajoelina, noho izy [[Zom-pirenena frantsay|lasa Frantsay]] tamin' ny taona 2014. == Fiainana ivelan' ny pôlitika == === Fianakaviana === Rajoelina Andry Nirina<ref>https://mg.globalvoices.org/2023/12/14/167374/</ref> dia teraka tao amin' ny fianakaviana nanana ny ampy, tamin' ny 30 Mey 1974 tao [[Antsirabe]]<ref><small>Francis Kpatindé. "[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20131016-madagascar-presidentielle-andry-rajoelina-il-dit-son-dernier-mot Andry Rajoelina a-t-il dit son dernier mot?] ". ''RFI Afrique''.</small></ref>. [[Merina]] avy ao afovoan-tanin' i [[Madagasikara]] izy. Manamboninahitra ao amin' ny tafika malagasy ny rainy, Kôlônely Roger Yves Rajoelina (izay niady tao amin' ny tafika frantsay ho an' i [[Frantsa]] nandritra ny [[Ady tao Aljeria]]<ref><small>"[https://www.madagascar-tribune.com/Rajoelina-pere-conseiller-de,13076.html Rajoelina père, conseiller de Sunpec] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Rajoelina-pere-conseiller-de,13076.html|date=20230619131307}}", Madagascar Tribune,‎ 19 novembre 2009 [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.madagascar-tribune.com%2FRajoelina-pere-conseiller-de%2C13076.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]]</small></ref><ref><small>Cole, Jennifer (2010). ''[https://books.google.mg/books?id=TnO3qxGouosC&redir_esc=y Sex and Salvation: Imagining the Future in Madagascar]''. Chicago, IL: University of Chicago Press. pp. 180–182. <nowiki>ISBN 9780226113319</nowiki>.</small> </ref> sy lasa miaramila mpampianatra tao amin' ny Akademia miaramila tao Antsirabe taty aoriana) sy i Olga Rakotomalala Rasoanjanahary. I Andry Rajoelina dia zanakalahy tokana, manana 04 anabavy efatra. Tao Antsirabe avy eo tao [[Antananarivo]] no nandaniany ny fahazazany. [[Sary:Andry et Mialy Rajoelina, allée des Baobabs, 22 avril 2012.jpg|vignette|276x276px|Andry Rajoelina sy Mialy Rajoelina tamin'ny taona 2012]]I [[Mialy Razakandisa]], izay zanakavavin' i Nicole Razakandisa, vehivavy mpandraharaha (maty tamin' ny taona 2012) izyno vadiny. Talohan' ny nandehanan' i Mialy ho any [[Parisy|Paris]] ([[Frantsa]]) ka nitoerany any nandritra ny enin-taona tamin' ny fianarany momba ny fitantanana sy ny fitantanam-bola, no nanaovana ny fifamofoana. Tamin' ny taona 2000 no nanatanterahan' izy ireo ny fananambadiany. Teny amin' ny [[Katedralin' Andohalo]] no nanatanterahana ny lanonana izay nahitana mofomamy mariazy mirefy 4 m miendrika lalamby. Manan-janaka miisa telo mianadahy izy ireo, roa lahy sy vavy tokana, dia i Arena (teraka tamin' ny taona 2001) sy i Ilontsoa (teraka tamin' ny taona 2004) ary i Andrialy (teraka tamin' ny taona 2005). === Fandraharahana === Teo amin' ny faha-17 taonany, dia nanangana vondron-tanora tia mozika, dihy, kolontsaina ary fialamboly isan-karazany i Andry Rajoelina. Nitarika an' ity vondrona ity sady nanao hetsika ara-kolontsaina isan-karazany. Tamin' ny taona 1994 dia nanomboka ny asany amin' ny maha mpandraharaha hetsika azy i Andry Rajoelina. Izy no mikarakara ireo hetsika malaza ao [[Antananarivo]] ary nanomboka ny "Live" takariva<ref name=":3"><small>"[https://www.jeuneafrique.com/205281/politique/andry-rajoelina/ Fiche d'Andry Rajoelina]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F205281%2Fpolitique%2Fandry-rajoelina%2F#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], ''jeuneafrique.com'', 11 février 2009.</small></ref>. Tamin' ny taona 1998, niaraka tamin' ny fanohanan' ny orinasa ''Fiaro'', sampan' ny orinasa fiantohana ''ARO'', izay an' ny fanjakana, dia namorona ny orinasam-panontana printy nomerika sy fitantanana takela-by fametahana dokam-barotra ''Injet'' izy, ary lasa tompony 100 % taty aoriana. Ity no orinasa voalohany eto Madagasikara nahazo teknôlôjia fanontana printy amin' ny velarana lehibe dia lehibe, izay nahafahany nanjaka haingana eo amin’ ny tsenan’ ny fampirantiana dokam-barotra. Ny fahombiazan' ny ''Injet'' dia nahazoany fahatokisana tanteraka tamin-dRaharifidy tompon' ny ''DomaPub'', izay novidiny tamin' ny taona 2000, orinasa miompana amin' ny dokam-barotra sy ny fifandraisana<ref name=":3" />. Voafidin’ ny gazetiboky ''Eco-Austral'' ho mpitantana mahay indrindra tamin' ny taona 2000 izy. Tamin' ny taona 2003 dia nosafidin' ny [[Banque Nationale de l'Industrie]] (BNI) ho mpitantana tsara indrindra tamin’ io taona io i Andry Rajoelina, ary nahazo findramam-bola amin' ny zana-bola aotra tamin’ ity banky ity ho valisoany. Avy eo izy dia nampiasa vola tao amin' ny valan-takela-by mazava fanaovana dokam-barotra ''Trivision'', saingy ny taona nanaraka dia nolavin' ny manampahefana malagasy ny fametrahana ireo karazana takela-by vaovao ireo<ref><small>"[https://www.madagate.org/reportages/entreprendre/1936-andry-rajoelina-en-2002-et-2004-le-debut-de-la-fin-pour-ravalomanana.pdf Andry Rajoelina en 2002 et 2004 : Le début de la fin pour Ravalomanana] {{Wayback|url=https://www.madagate.org/reportages/entreprendre/1936-andry-rajoelina-en-2002-et-2004-le-debut-de-la-fin-pour-ravalomanana.pdf |date=20190523131954 }}" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.madagate.org%2Freportages%2Fentreprendre%2F1936-andry-rajoelina-en-2002-et-2004-le-debut-de-la-fin-pour-ravalomanana.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], www.madagate.com, 6 juillet 2011.</small></ref>. Tamin' ny taona 2007 dia nanitatra ny fampiasam-bolany tamin' ny haino aman-jery i Andry Rajoelina tamin' ny nividianany ny radio sy fahitalavitra ''Ravinala'', izay an' ilay mpanao pôlitika [[Norbert Ratsirahonana]], ka nomeny anarana hoe ''Viva''<ref name=":4"><small>"[https://www.jeuneafrique.com/205281/politique/andry-rajoelina/ Andry Rajoelina]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F205281%2Fpolitique%2Fandry-rajoelina%2F#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], www.jeuneafrique.com, 11 février 2009.</small></ref>. === Nahazo ny zom-pirenena frantsay === {{lahatsoratra antsipirihany|Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay}} Nipetraka tany [[Frantsa]] ny fianakaviana Andry Rajoelina taorian' ny fanekeny ny hisitaka amin' ny fanaovana pôlitika mba hahafahan' ny firenena hiverina amin' ny lamina araka ny [[lalàmpanorenana]]. Tamin' ny taona 2013 no nanaovany fangatahana zom-pirenena frantsay ka [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|tamin' ny taona 2014 no nahazoany izany]]. Nivoaka ny didim-panjakana nosoniavin' ny praiminisitra frantsay [[Manuel Valls]] sy ny minisitry ny atitany frantsay [[Bernard Cazeneuve]], tamin' ny 19 Nôvambra 2014 tamin' io taona io. Niseho tao amin' ny gazetim-panjakana frantsay tamin' ny 21 Nôvambra 2014 ny fanapahan-kevitra momba izany. I [[Mialy Rajoelina|Mialy Razakandisa]] vadiny sy ny zanany telo koa dia misitraka izany zom-pirenena frantsay izany<ref name=":2" /><ref><small>"[https://www.refworld.org/pdfid/4f5473682.pdf Code de la nationalité malagasy] {{Wayback|url=https://www.refworld.org/pdfid/4f5473682.pdf |date=20230917091221 }}", ''www.refworld.org''</small></ref><ref><small>"[http://citizenshiprightsafrica.org/wp-content/uploads/2020/05/Madagascar-Code-de-la-nationalit%C3%A9-mis-%C3%A0-jour-2017.pdf Code de la nationalité malagasy mise à jour, 2017]", ''citizenshiprightsafrica.org''</small></ref>. Tsy nambarany na tamin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] izany ary tsy nanao fanambaràna momba izany koa izy tamin' ny fametrahany ny antontan-taratasy filatsahan-ko fidina ho filoham-pirenena ka afaka nilatsaka soa aman-tsara. Taty amin' ny volana Jona 2023 vao nivoaka tao amin' ny tambajotran-tserasera sy nohamafisin' ny fampahalalam-baovao frantsay ny porofo momba io fananany zom-pirenena frantsay nangatahina io. Niteraka resabe sy ady hevitra teo amin' ny mpanao pôlitika sy ny mpahay lalàna ary ny mpanaraka ny raharaham-pirenena malagasy izany zavatra izany, ka tao ny nanamaivana izany noho ny fiheverany fa efa tsy nampiharina hatry ny ela ny lalàna malagasy momba ny maha olom-pirenena, ka sady Malagasy no [[Frantsay (vahoaka)|Frantsay]] i Andry Rajoelina hoy izy ireo. Ao koa ireo nihevitra fa efa tsy Malagasy i Andry Rajoelina izay nanomboka nitondra an' i Madagaskara amin' ny maha filohan' ny Repoblika azy tamin' ny taona 2019, ka tokony hametra-pialana na hesorina fa mpamadika tanindrazana. == Ben' ny tanànan' Antananarivo == [[Sary:Andry Rajoelina on April 28, 2024 (cropped).jpg|vignette|Andry Rajoelina]] === Fahalaniana ho ben' ny tanàna === Niroso amin' ny fifaninanana ho ben' ny tanànan' Antananarivo tao amin' ny fikambanana Tanora Gasy Vonona (TGV) i Andry Rajoelina, ka tamin' ny 12 Desambra 2007 dia voafidy ho ben' ny tanànan' Antananarivo izy tamin' ny vato 63,27 %, Tamin' ny 3 Nôvambra 2007 no nanambaran' i Andry Rajoelina fa kandida [[Ben' ny tanànan' Antananarivo|ben' ny tanànan']] ny renivohitr' i [[Madagasikara]] izy, ary namorona ny fikambanana ''Tanora Gasy Vonona'' na TGV. Nanambara ny tenany ho tsy miankina sy tsy mikambana amin' ny mpanohitra izy. Tamin' ny 12 Desambra 2007 no lany ho ben' ny tanànan' Antananarivo tamin' ny vato 63,27 % nanoloana ny kandidàn4 ny antokon' ny mpitondra ''[[Tiako i Madagasikara|Tiako I Madagasikara]]'' (TIM)<ref name=":4" />, na dia teo aza ny sakantsakana nataon' ny fitondran' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]]. Ben' ny tanànan' Antananarivo izy hatramin' izay ka hatramin' ny 3 Febroary 2009, mialoha ny nametrahany ny fahefana amin' i [[Michèle Ratsivalaka]] izay nosoloina koa an' i [[Edgard Razafindravahy]] avy any [[Ambohimalaza]] toa azy. Tamin' ny taona 2008 no nanombohany ny fanamboarana ny Lapan' ny Tanànana, izay nisy nandoro 36 taona talohan' izay, tamin' ny 13 Mey 1972 taorian' ny [[Tolon' ny mpianatra malagasy tamin' ny 13 Mey 1972|hetsiky ny mpianatra]] tamin' izany fotoana izany, ary nanolotra volavolam-panangonana tamin' ny filoham-pirenena [[Ravalomanana Marc]] izy mba hanangonana ny vola ilaina amin' ny asa famitana ny asa<ref><small>"[https://www.madagate.org/reportages/photos/767-mamy-rajaobelina-a-propos-de-lhotel-de-ville.html Mamy Rajaobelina : à propos de l’Hôtel de Ville] {{Wayback|url=https://www.madagate.org/reportages/photos/767-mamy-rajaobelina-a-propos-de-lhotel-de-ville.html |date=20230619131307 }}" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.madagate.org%2Freportages%2Fphotos%2F767-mamy-rajaobelina-a-propos-de-lhotel-de-ville.html#& tahiry]], www.madagate.org, 1er décembre 2008.</small></ref>. Nanomboka ny 17 Mey 2008 ny fanamboarana ny lapan' ny tanàna. === Tsy fifanarahana tamin' ny fitondram-panjakana === Ny fifandirana voalohany teo amin' i Andry Rajoelina sy ny filoha [[Ravalomanana Marc|Ravalomanana]] dia nanomboka tamin' ny taona 2003, raha nitaky ny fitondra-panjakana ny mba hanesorana ny takelaka fanaovana dokam-barotra ''Trivision'' voalohany teto [[Antananarivo]], izay napetrak' i Rajoelina teo amin' ny rondronana lehibe iray tao an-drenivohitra. Nanambara izy fa misakantsakana ny fanatanterahany ny andraikiny eo amin' ny fitantanan-draharaha sy ny fitantanam-bola ny zavatra ataon' ny fitondram-panjakana. Io no fiandohan' ny fifandonana teo amin' i Andry Rajoelina sy i [[Marc Ravalomanana]]. == Ny krizy pôlitika 2009 sy ny fitondrana tetezamita == === Ny krizy tamin' ny taona 2009 === [[Sary:Antananarivo - P1090823.jpg|vignette|234x234px|Fihetsiketseham-panoherana notarihin' i Andry Rajoelina tamin' ny taona 2009 tao Antananarivo.]] Nanozongozona ny fitondran' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] ny hetsi-panoherana tamin' ny taona 2008, taorian' ny nahazoan' ny filohan' ny Repoblika tamin' izany fiaramanidina vaovao mitentina 60 tapitrisa dôlara, sy ny fampindramana tany 1,3 tapitrisa hekitara ho an' ny orinasa ''Daewoo Logistics'', ary ny fampitsaharana ny fanampiana ara-tetibolan' ny kaominina avy amin' ny mpiara-miombon' antoka ara-teknika sy ara-bola. Tamin' ny 17 Desambra 2008, taorian' ny fanakatonan' ny fanjakana ny fahitalavitra ''Viva TV'', taorian' ny fandefasana ny tafatafa nataon' ny filoha teo aloha [[Didier Ratsiraka]], dia nitaky ny hanokafana an' ilay fahitalavitra i Andry Rajoelina ary namoaka teny fampitandremana farany, izay lany fe-potoana tamin' ny 13 Janoary 2009. Nitarika hetsika goavana hanoherana ny fitondran-dRavalomanana tao an-drenivohitra izy avy eo<ref><small>"[http://www.politique-africaine.com/numeros/pdf/conjonctures/113152.pdf Madagascar : un conflit d’entrepreneurs ?] {{Wayback|url=http://www.politique-africaine.com/numeros/pdf/conjonctures/113152.pdf |date=20220814081107 }}" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.politique-africaine.com%2Fnumeros%2Fpdf%2Fconjonctures%2F113152.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], www.politique-africaine.com, mars 2009.</small></ref>, hetsika izay niafara tamin' ny [[fanonganam-panjakana]] sy nitarika ny fametraham-pialan' ny filohan' ny Repoblika tamin' ny 17 Marsa 2009 sy fidiran' ny firenena amin' ny Tetezamita tamin' ny 21 Marsa 2009 ka i Andry Rajoelina no filohan' ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita]] (FAT). Amin' ireo izay tsy momba azy ihany koa anefa dia betsaka ny olona maty noho ny nataony ary betsaka ny olon-dratsy izay nivoaka ny fonja noho izy<ref><small>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7947381.stm Pressure grows on Madagascar head]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Fafrica%2F7947381.stm#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], 17 mars 2009, BBC</small></ref>. === Filohan' ny Tetezamita === Tamin' ny 17 Marsa 2009 dia lasa Filoha Avon' ny Tetezamita tao amin' ny Repoblikan' i Madagasikara i Andry Rajoelina ary nanao sonia ny ''didy hitsivolana faha-2009-003'' izay nametraka ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita]] (FAT) sy ny fanafoanana ny Antenimiera izay voafidim-bahoaka. Nanaiky ary nandraikitra izany famindràm-pahefana izany ny [[Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana]]<ref>''La Haute Cour constitutionnelle investit Andry Rajoelina'', L'Express de Madagascar, 19 Martsa 2009</ref>. Nanao ny fianianana amin' ny maha filohan' ny Tetezamita azy i [[Andry Rajoelina]] tamin' ny 21 Marsa 2009 na dia tsy nankatoavin' ny [[fianakaviambe iraisam-pirenena]] aza izany. Nentiny tamin' izany ny taratasy avy amin' ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana izay tsy azo lazaina ho didy satria taratasy tsotra fa tsy didim-panjakana. Lasa filohan' ny Tetezamita izy taorian' ny fifampiraharahana teo ambany fanelanelanan' ny mpitarika ny [[Fiombonan' ny Fiangonana Kristiana eto Madagasikara]] (FFKM) aloha, avy eo teo ambany fanelanelanan' ny fianakaviambe iraisam-pirenena tao [[Antananarivo]], tany [[Addis-Abeba|Addis Abeba]] ([[Etiôpia]]), tany [[Pretoria]] ([[Afrika Atsimo]]), tany [[Sandton (Afrika Atsimo)|Sandton]] ([[Afrika Atsimo]]) ary tany [[Gaborone]] ([[Bôtsoana]]). Nananatanterahana fifidianana lalàmpanorenana vaovao i Andry Rajoelina tamin' ny alalan' ny [[fitsapan-kevi-bahoaka]] izay nahalany ny "Eny" tamin' ny 74 % amin' ny isam-bato, koa dia teraka tamin' ny 11 Desambra 2010 ny [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblika fahefatra]] izay. Tamin' ny taona 2011, ny fanapahan-kevitra ny amin' ny hisian' ny fiaraha-mitantana araka ny sori-dalana nasain' ny fianakaviambe iraisam-pirenena nohajaina. Naato vokatr' izany ny fampiharana ilay lalàmpanorenana vao lany teo. Ankolafy pôlitika miisa efatra no nitarika ny firenena, dia ny ankolafy Ravalomanana, ny ankolafy Didier Ratsiraka, ny ankolafy Zafy Albert ary ny ankolafy Andry Rajoelina, ka i Andry Rajoelina no ny filohan' ny Tetezamita. Ny volana Janoary 2012, noho ny fivoahan' ny NOTAM (fanafohezana ny hoe: ''notice to airmen,'' "''Filazana ho an' ny mpamily fiaramanidina''") izay tsy nahafanan' ny fiaramanidina nitondra ny filoha teo aloha [[Marc Ravalomanana]] niditra eto [[Madagasikara]], voatery niverina tany [[Afrika Atsimo]] ilay filoham-pirenena taloha. Tsy nanaiky nidina tamin' ilay fiaramanidina i Ravalomanana. Ho an' ny mpikambana ao amin' ny antoko pôlitika TIM, dia tsy fanajana ny tondrozotra ("''feuille de route''") i''zany <ref name="rfi">[http://www.rfi.fr/afrique/5min/20120121-marc-ravalomanana-empeche-atterrir-antananarivo-madagascar Madagascar: l'avion de Marc Ravalomanana empêché md'atterrir à Antananarivo]</ref>.'' Ary na dia nilaza aza izy fa tsy izany no antony namoahany ny NOTAM, dia heverin' ny mpanohitra azy fa noho izy no tsy nahafahan' ny filoha taloha Marc Ravalomanana tonga teto Madagasikara ny volana Janoary 2012<ref name="rfi" />. Araka ny filohan' ny tetezamita dia "tsy tokony hanindry ny firenentsika na lalàna na firenena"<ref>{{Cite web |title=« Aucun pays et aucune loi ne doivent faire pression sur notre pays… » |url=http://www.madagascar-tribune.com/Aucun-pays-et-aucune-loi-ne,17005.html |access-date=2012-07-02 |archive-date=2012-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120411170316/http://www.madagascar-tribune.com/Aucun-pays-et-aucune-loi-ne,17005.html |url-status=dead }}</ref>. Ny mety ho tanjony namoahany io NOTAM io dia hahamora ny fisamborana ny filoha Ravalomanana (izay voasazy hanao asa an-terivozona mandrapahafaty<ref>[http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:BGyj6q_5nd0J:www.laverite.mg/index.php/inona-no-vaovao/20234-raharaha-7-febroary-asa-an-terivozona-mandra-pahafaty-no-sazin-ny-filoha-teo-aloha-+&cd=3&hl=fr&ct=clnk&gl=fr Raharaha 7 febroary - Asa an-terivozona mandra-pahafaty no sazin ’ ny Filoha teo aloha -- Laverite.mg]</ref>). Ho an' ny tale jeneralin' i [[Aviaton civil de Madagascar]] (ACM) indray dia mampatahotra io fampiasana amin' ny tanjona ara-pôlitika ny NOTAM io; satria araka ny lazain' ny ''Organisation de l'aviation civile internationale'' (OACI), dia tokony ampiasaina amin' ny tanjona aerônaotika, amin' ny fizorana sy ny filaminana ihany izany <ref>{{Cite web |title=Délivrance de NOTAM à titre politique : le DG de l’ACM s’inquiète |url=http://www.tananews.com/2012/02/delivrance-de-notam-a-titre-politique-le-dg-de-lacm-sinquiete/ |accessdate=2012-07-02 |archivedate=2012-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120602224017/http://www.tananews.com/2012/02/delivrance-de-notam-a-titre-politique-le-dg-de-lacm-sinquiete/ }}</ref>. Nahazao anarana hoe "[[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Tetezamiitatra]]" ity vanim-potoana ity noho ny faharetany nandritra ny dimy taona, mitovy faharetana amin' ny fotoam-piasan' ny filohan' ny Repoblika voafodim-bahoaka ara-dalàna. == Tsy fahafaha-milatsaka ho filoham-pirenena tamin' ny 2013 == === Filatsahan-ko fidina tsy neken' ny fianakaviambe iraisam-pirenena === [[Sary:Andry Rajoelina greeting crowd (cropped).jpg|vignette|178x178px|Andry Rajoelina]] Noho ny tsy faneken' ny [[Fianakaviambe iraisam-pirenena]] sy ny fanajanonana ny fanampiana ara-bola vokatr' izany, dia nahemotra ho amin' ny 25 Ôktôbra ny fihodinana voalohany amin' ny fifidianana filoham-pirenena<ref>{{Cite web|title=Elections présidentielles - 1er tour le 25 octobre, 2nd tour le 20 décembre|url=http://www.laverite.mg/index.php?option=com_content&view=article&id=1478%3Aelections-presidentielles-1er-tour-le-25-octobre-2nd-tour-le-20-decembre&catid=1%3Apolitique&Itemid=21|accessdate=2013-09-24|archivedate=2013-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131029202747/http://www.laverite.mg/index.php?option=com_content&view=article&id=1478%3Aelections-presidentielles-1er-tour-le-25-octobre-2nd-tour-le-20-decembre&catid=1%3Apolitique&Itemid=21}}</ref>. Amin' ny 20 Desambra 2013 ny fihodinana faharoa. Efa niova im-betsaka ny datin' ny fihodinana voalohany: Mey 2011, Septambra 2011, May 2012, Nôvambra 2012, Mey 2013, Jolay 2013 ary Aogositra 2013<ref>"Madagascar: Rajoelina could throw in the towel of the Malagasy presidential race". Indian Ocean Times. 5 August 2013. Retrieved 11 August 2013.</ref>. Amin' ny 8 Avrily hatramin' ny 28 Avrily ny daty fametrahana ny kandidatiora any amin' ny Filankevitra Manokana momba ny Fifidianana (''Conseil Economique Spécial'' -- CES)<ref name="RFI">[http://www.rfi.fr/afrique/20130408-madagascar-ouverture-officielle-depot-candidatures-election-presidentielle-razafindravahy Madagascar: ouverture officielle du dépôt des candidatures à l'élection présidentielle de juillet]</ref>. Tamin' ny 15 Janoary 2013 dia nilaza i Andry Rajoelina fa tsy hirotsaka ho kandidà amin' ny [[Fifidianana filoham-pirenena ao Madagasikara 2013|fifidianana filoham-pirenena 2013]]<ref>[http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2013/01/15/97001-20130115FILWWW00723-madagascar-rajoelina-renonce.php <small>Madagascar: Rajoelina renonce</small>]<small>, ''le Figaro''.</small></ref>, alohan' ny fivadi-keviny tamin' ny 3 Mey 2013 <ref>[http://www.aoraha.com/fifidianana-filoha-kandida%E2%80%88tsy%E2%80%88nampoizina%E2%80%88tamin-ny%E2%80%88ora%E2%80%88farany%E2%80%88rajoelina%E2%80%88andry/ <small>Fifidianana filoha – Kandidà tsy nampoizina tamin’ ny ora farany Rajoelina Andry</small>]</ref>. Nandiso fanantenana an' i [[Frantsa]] ny fiovan-kevitr' i Rajoelina sy ny fanekena ny kandidatioran' i [[Didier Ratsiraka]] sy [[Lalao Ravalomanana]]<ref>[http://www.lemonde.fr/afrique/article/2013/06/21/21-contre-3-la-presidentielle-se-polarise-a-madagascar_3434504_3212.html <small>21 contre 3 : la présidentielle se polarise à Madagascar</small>]</ref>. Noteren' ny [[fianakaviambe iraisam-pirenena]] hanaisotra ny firotsahany hofidiana, niaraka tamin' ny an' i [[Lalao Ravalomanana]] sy ny an-[[Ratsiraka Didier|dRatsiraka Didier Ignace]], i Andry Rajoelina. Tamin' ny volana Jolay 2013, taorian' ny fifanolanana momba ny fiverenan-dRavalomanana an-tanindrazana sy ny fikasan' ireo lohandohan' ny ankolafy mpandray anjara amin' ny fitantanana ny firenena, dia nanambara ny tenany hirotsaka hofidiana koa i Andry Rajoelina. Niditra an-tsehatra ny [[Southern African Development Community]] (SADC) tamin' ny alalan' ny fanolorana vahaolana hafa hamahana ny fahasahiranana ara-pôlitika malagasy:<blockquote>"Fisintonana ny filatsahan-kofidan' ny kandidà rehetra mampiady hevitra, dia i Didier Ratsiraka sy i Lalao Ravalomanana, vadin' ny filoha teo aloha ary i Andry Rajoelina tenany ary miaraka amin’ ny tolo-kevitra mazava: Raha sintominao ny filatsahan-kofidina napetrakao Andriamatoa Andry Rajoelina, dia tsy misy olona, na ny SADC, na ny [[Vondrona Afrikana]], na ny fianakaviambe iraisam-pirenena amin’ ny ankapobeny, hahasakana ny filatsahan-kofidinao amin' ny taona 2018. Fahendrena sy mendri-piderana ho anao izany raha mitana ny teninao tsy ho kandidà ianao"<ref><small>« ''Retrait de candidature de tous les candidats controversés à savoir Didier Ratsiraka, Lalao Ravalomanana épouse de l’ancien président et Andry Rajoelina lui-même et avec une proposition claire : Si vous retirez votre candidature M Andry Rajoelina, personne, ni la SADC, ni l’Union Africaine, ni la Communauté Internationale en général, ne pourra empêcher votre candidature en 2018. Il serait sage et louable pour vous de tenir votre parole en n’étant pas candidat.'' »</small></ref>.</blockquote>Tamin' ny 13 Jolay, dia nambanan' ny SADC ny sazy hahazo ny firenena raha tsy esorina ireo kandidatiora telo ireo. Tamin' ny 17 Aogositra dia voaesotra miaraka amin' ny kandidatiora dimy hafa ireo kandidatiora ireo <ref><small>[http://www.lemonde.fr/afrique/article/2013/08/17/madagascar-annulation-de-trois-candidatures-a-la-presidentielle-contestees_3462888_3212.html "Madagascar fait un pas vers la présidentielle]", ''Le Monde''</small></ref>. === Fanolorana kandidà mpisolo toerana === Ho setrin' ireo tolo-kevitra naroson' ny SADEC ireo dia nanaiky ny hiala amin' ny filatsahana ho filoham-pirenena malagasy i Andry Rajoelina ary ny kandidà hafa rehetra tsy azo fidina ireo dia afaka manendry olona ho kandidà mpisolo azy ireo. Izany no nahatonga ny filatsahan-kofidin' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]], kandidà mpisolo toerana an' i Andry Rajoelina sy i [[Robinson Jean-Louis|Jean Louis Robinson]], kandidà mpisolo toerana an' i [[Lalao Ravalomanana]]. Ny kandidà Hery Rajaonarimampianina no tohanan' ny filohan' ny Tetezamita Andry Rajoelina amin' ny fomba tsy ôfisialy, ary nilaza ny filohan' ny Tetezamita fa i H. Rajaonarimampianina no ho tohanan' ny antoko [[Tanora Gasy Vonona]] (TGV) amin' ny fihodinana faharoa<ref><small>{{Cite web|title=kopian'ny arisiva|url=http://www.madagate.com/politique-madagascar/dossier/3658-andry-rajoelina-soutenir-hery-rajaonarimampianina-nest-pas-se-substituer-a-lui.html|accessdate=2013-11-15|archivedate=2013-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111112626/http://www.madagate.com/politique-madagascar/dossier/3658-andry-rajoelina-soutenir-hery-rajaonarimampianina-nest-pas-se-substituer-a-lui.html}}</small></ref>. Nisy anefa ny fepetra nifanarahana teo amin' i Andry Rajoelina sy i Hery Rajaonarimampianina amin' ny maha kandidà mpisolo toerana azy: tsy fahazoana manangana antoko pôlitika, fanendrena praiminisitra avy amin’ ny antokon’ ny maro anisa ao amin’ ny Antenimierampirenena, ny fanohanana ny solombavambahoaka maro anisa voafidy tamin’ ny antokon’ i Andry Rajoelina, tsy filatsahan-kofidin' i Hery Rajaonarimampianina ho filoham-pirenena amin’ ny taona 2018. Niaraka tamin' ny fifidianana solom-bavam-bahoaka ny fifidianana filoham-pirenena. Eran' i Madagasikara dia niorina ireo komity mpanohana ny kandidàn' ny fihodinana faharoa. Araka ny nolazain' i Andry Rajoelina dia eo amin' ny 55 % eo ho eo ny isa manontolon' ireo kandidà manohana ny ''Revôlisiôna'' ''Laoranjy'' izay nanongana ny governemantan' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] tamin' ny Marsa 2009<ref name=":02">{{Cite web|title=Les candidats de la « révolution » orange à 55% vraiment ?|url=http://www.tananews.com/asides/les-candidats-de-la-revolution-orange-55-vraiment/|accessdate=2013-11-15|archivedate=2013-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131115003616/http://www.tananews.com/asides/les-candidats-de-la-revolution-orange-55-vraiment/}}</ref>. Tamin' ny fihodinana faharoa dia nitarika ny kandidà Hery Rajaonarimampianina. Tamin' ny 17 Janoary 2014 no nambaran' ny [[Fitsaràna Avo momba ny Lalàmpanorenana (Madagasikara)|Fitsarana Avo momba ny Lalampanorenana]] tamin' ny valim-pifidianana filohan' ny Repoblika tamin' ny fomba ôfisialy izy, ka 53,49 % amin' ny vato no azon' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]] manoloana an' i [[Jean-Louis Robinson]], mpifanandrina taminy, izay nahazo 46,51 % n' ny vato<ref><small>[http://www.hcc.gov.mg/election/arret/arret-n10-cesar-du-17-janvier-2014-portant-proclamation-des-resultats-definitifs-du-second-tour-de-lelection-presidentielle-du-20-decembre-2013/ Arrêt <abbr>no</abbr> 10 de la Cour électorale spéciale portant proclamation des résultats définitifs du second tour de l'élection présidentielle du 20 décembre 2013] {{Wayback|url=http://www.hcc.gov.mg/election/arret/arret-n10-cesar-du-17-janvier-2014-portant-proclamation-des-resultats-definitifs-du-second-tour-de-lelection-presidentielle-du-20-decembre-2013/|date=20150204073537}} [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.hcc.gov.mg%2Felection%2Farret%2Farret-n10-cesar-du-17-janvier-2014-portant-proclamation-des-resultats-definitifs-du-second-tour-de-lelection-presidentielle-du-20-decembre-2013%2F tahiry]].</small></ref>. == Nandritra ny fitondran' i Hery Rajaonarimampianina == === Tsy fifanarahana nisy tamin-dRajaonarimampianina === [[Sary:HE Hery Rajaonarimampianina, President of the Republic of Madagascar (22748490939).jpg|vignette|Hery Rajaonarimampianina]] Naniry ny hanendry ny praiminisitra i Andry Rajoelina nefa tsy neken' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]] izany. Nihevitra i Andry Rajoelina fa tsy nohajain' i Hery Rajaonarimampianina ny fifanarahana nifanaovan' izy roa lahy talohan' ny naha kandidà mpisolo toerana azy. Amin' i Andry Rajoelina dia tsy lany Rajaonarimampianina raha tsy teo ny fanohanany. Tsy nanaiky ny fitsabahan' i Andry Rajoelina amin' ny fitondrana i Hery Rajaonarimamianina. Tapaka tamin' ny 21 Febroary 2014 ny fifandraisana teo amin' i Hery Rajaonarimampianina sy i Andry Rajoelina. Tamin' izany koa no nahaterahan' ny ''[[Initiative pour l’émergence de Madagascar|Initiative pour l'Emergence de Madagascar]]'' (IEM). Tamin' ity taona ity ihany koa no [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|nahazoan' i Andry Rakoelina ny zom-pirenena frantsay]] izay tsy nisy mpahalala firy raha tsy efa taty amin' ny taona 2023.. === Krizy pôlitika === Raikitra ny fanoheran' ny antokon' i Andry Rajoelina an' i Hery Rajaonarimampianina, izay tsy nanana solombavambahoaka avy amin' ny antokony [[Hery Vaovao ho an' i Madagasikara]] (HVM) tao amin' ny Antenimierampirenena<ref><small>[https://la1ere.francetvinfo.fr/ « Vote de destitution : analyse des causes »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2015%2F05%2F26%2Fmadagascar-les-deputes-votent-la-destitution-du-president_4641093_3212.html tahiry]] ''Francetvinfo''.</small></ref>. Tamin' ny 26 Mey 2015 no nandatsa-bato handroahana an-dRajaonarimampianina ny solombavambahoaka<ref><small>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2015/05/26/madagascar-les-deputes-votent-la-destitution-du-president_4641093_3212.html « Destitution du président »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2015%2F05%2F26%2Fmadagascar-les-deputes-votent-la-destitution-du-president_4641093_3212.html tahiry]].</small></ref>. Tamin' ny 26 Avrily 2018, nangataka ny Fitsarana Avio momba ny Lalàm-panorenena ny mpanohitra mba hanesorana ny filoha<ref><small>[https://www.france24.com/fr/20180425-madagascar-manifestation-bollore-mis-examen-rsf-classement-afrique-2018 « Tensions à Madagascar : l'opposition demande la destitution du président »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Ffr%2F20180425-madagascar-manifestation-bollore-mis-examen-rsf-classement-afrique-2018#& tahiry]], France 24.</small></ref>. Nolavin' ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana ny 13 Jona 2015 ilay fangatahana fandroahana ny filoha<ref><small>[https://imazpress.com/a-la-une/madagascar-la-haute-cour-constitutionnelle-rejette-la-demande-de-destitution-du-president « Madagascar : la haute cour constitutionnelle rejette la demande de destitution du président »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.ipreunion.com%2Fphoto-du-jour%2Freportage%2F2015%2F06%2F13%2Fhery-rajaonarimampianina-reste-en-place-madagascar-la-haute-cour-constitutionnelle-rejette-la-demande-de-destitution-du-president%2C31178.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], ipreunion.com.</small></ref>. [[Sary:Кристиан Нтсай (22-12-2020).jpg|vignette|212x212px|Ny praiminisitra [[Christian Ntsay]]]] Na dia izany aza, tamin' ny 25 Mey 2018 dia nomena folo andro ny filoha mba ny handrava ny governemanta, hanendry governemantan' ny firaisam-pirenena, hanendry praiminisitra vaovao atolotry ny maro anisa, sy hanomana fifidianana filoham-pirenena mialoha ny fotoana amin' ny taona 2018 ary hametra-pialana ao anatin' ny enimpolo andro mialoha ny fifidianana mba hisorohana ny krizy aorian' ny fifidianana<ref><small>[https://www.jeuneafrique.com/562750/politique/madagascar-la-cour-constitutionnelle-ordonne-la-nomination-dun-gouvernement-dunion-nationale/ « Madagascar : la Cour constitutionnelle ordonne la nomination d’un gouvernement d’union nationale »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Ffr%2F20180425-madagascar-manifestation-bollore-mis-examen-rsf-classement-afrique-2018 tahiry]], ''JeuneAfrique.com''</small></ref>. Tamin' ny 11 Jona 2018 dia voatsangana ny governemanta vaovao notarihin' ny "praiminisitry ny marimaritra iraisana" mba hialana amin' ny krizy pôlitika<ref><small>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2018/06/04/crise-politique-a-madagascar-le-premier-ministre-annonce-sa-demission_5309184_3212.html « Crise politique à Madagascar : le premier ministre annonce sa démission »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2018%2F06%2F04%2Fcrise-politique-a-madagascar-le-premier-ministre-annonce-sa-demission_5309184_3212.html#& tahiry]], ''Le Monde.fr''</small></ref>. I [[Christian Ntsay]] izany praiminisitra izany<ref><small>[https://www.rfi.fr/fr/emission/20140427-christian-ntsay-directeur-bureau-oitpour-ocean-indien « Cap Océan Indien - Christian Ntsay, directeur du bureau de l'OIT pour l’océan Indien »], RFI,‎ 27 avril 2014 [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.rfi.fr%2Femission%2F20140427-christian-ntsay-directeur-bureau-oitpour-ocean-indien#& tahiry]]</small></ref>. == Filoham-pirenena == === Fifidianana filoham-pirenena tamin' ny 2018 === [[Sary:AndryCampaign2018-1.jpg|vignette|187x187px|Fampielezan-kevitra tamin' ny taona 2018.]] Tamin' ny fiandohan' ny volana Agositra 2018, i Andry Rajoelina no voalohany nanoratra ny firotsahany hofidiana amin' ny fifidianana filoham-pirenena tamin' ny taona 2018 <ref><small>"[https://www.reuters.com/article/us-madagascar-politics/madagascars-former-leader-andry-rajoelina-says-to-seek-presidency-again-idUSKBN1KM5UG Madagascar's former leader Andry Rajoelina says to seek presidency again]". ''Reuters.com''. 1 August 2018.</small></ref>. Talohan' ny famtahany ny atotan-taratasy filatsahan-ko fidina dia efa nampahafantatra mialoha ny ''[[Initiative pour l’émergence de Madagascar]]'' (IEM) izay mamaritra ny fandaharan' asany nenti-namaboana ny mpifidy. Anisan' ny fampanantenana tamin' ny fampielezan-kevitra ny fanafoanana ny Antenimieran-doholona mba hahafahana mitsitsy vola hananganana oniversite. Nampanantenainy ihany koa ny fampitomboana ny fahazoana herinaratra, ny fiezahana ho amin' ny fizakan-tena ara-tsakafo sy amin' ny fambolena, ary ny fampitomboana ny fandriam-pahalemana <ref><small>Eric Topona (7 August 2018). [https://www.dw.com/en/andry-rajoelina-plans-political-comeback-in-madagascar/a-44984197 "Andry Rajoelina plans political comeback in Madagascar"]. Wd.com.</small></ref>. Nanomboka tamin' ny volana Ôktôbra 2018 ny fampielezan-kevitra, izay nifanandreman' i Andry Rajoelina tamin' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] sy tamin' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]]<ref><small>[http://www.africanews.com/2018/10/09/election-campaigning-begins-in-madagascar/ "Election campaigning begins in Madagascar"]. Africanews.com. 9 October 2018.</small></ref>, ireo natanjaka indrindra tamin' ny fampielezan-kevitry ny kandidà miisa 46 <ref><small>[https://www.news24.com/News24/46-candidates-bid-to-contest-madagascar-presidency-20180821 "46 candidates bid to contest Madagascar presidency"]. News24.com. 21 August 2018.</small></ref>. Tamin' ny fihodinana voalohany tamin' ny fifidianana natao tamin' ny 7 Nôvambra 2018 dia izy no nitarika tamin' ny vato 39,19 % (vato 1 949 851) raha 35,29 % (vato 1 755 855) kosa ny an-dRavalomana <ref><small>[https://www.theeastafrican.co.ke/news/africa/Madagascar-former-presidents-in-round-two-race/4552902-4872530-trej7az/index.html "Madagascar ex-presidents to contest run-off vote"]. ''Theeastafrican.co.ke''. 28 November 2018.</small></ref><ref><small>Rakotomalala (13 December 2018). [https://globalvoices.org/2018/12/13/in-madagasgar-costly-presidential-campaigns-dont-add-up-to-a-better-life-for-citizens/ "In Madagascar, costly presidential campaigns don't add up to a better life for citizens"]. ''Globalvoices.org''..</small></ref>. Nalefa mivantana tamin' ny 10 Desambra ny adihevitra tamin' ny fahitalavitra teo amin' ireo kandidà roa farany<ref><small>[https://allafrica.com/stories/201812110662.html "Madagascar Presidential Vote - Rajoelina, Ravalomanana Debate"]. ''Allafrica.com''. 11 December 2018.</small></ref>. Nahazo vato 55,66 % tamin' ny fihodinana faharoa i Rajoelina<ref><small>[https://news.un.org/fr/story/2019/01/1033382 "Elections à Madagascar : Guterres félicite le Président élu Andry Rajoelina | ONU Info"]. ''news.un.org''. 8 January 2019.</small> </ref>, nanoloana an' i Marc Ravalomanana izay nahazo 44,34 %, araka ny fanapahan-kevitry ny Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana tamin' ny ny 08 Janoary 2019. Tontosa tamin' ny 19 Janoary 2019 teny amin' ny kianjan' i Mahamasina ny lanonana fametrahana an' i Andry Rajoelina eo amin' ny toeran' ny filohan' ny Repoblika, izay natrehin' ny solontena vahiny sy ny filohan' ny Repoblika rehetra teo aloha teto Madagasikara sy ny vahoaka malagasy, ary nanomboka ny asa maha filoham-pirenena azy i Andry Rajoelina tamin' io andro io<ref><small>Oteng, Eric (19 January 2019). [http://www.africanews.com/2019/01/19/madagascar-president-andry-rajoelina-sworn-into-office/ "Madagascar president Andry Rajoelina sworn into office"]. Africanews.</small></ref>. Nandritra ny fitodran' i Andry Rajoelina, rehefa lany ho filoham-mpirenena tamin' ny taona 2019, dia i [[Christian Ntsay]] hatrany no nitazona ny toeran' ny praiminisitra. === Ny olana natrehin' ny fitondrana Rajoelina === Ny fifidianana natao tamin' ny ny volana Desambra 2018 no nitondra an' i Andry Rajoelina teo amin' ny fitondrana ny firenena mandritra ny dimy taona. Nandrombaka ny fandresena tamin' ny fifidianana solombavam-bahoaka tamin' ny volana Mey 2019 ihany koa izy ary nahazo ny maro anisa tanteraka tao amin' ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimieram-pirenena]]. Nanamarika ny fitondran' i Andry Rajoelina ny olana sy fahasahiranana ara-tsôsialy sy ara-toekarena nianjady amin' ny firenena vokatry ny zava-mitranga ivelany sy anatiny amin' ny fitondrana, na dia misy aza ny zava-bita momba ny fananganana [[fotodrafitrasa]]. ==== Valanaretin' ny Covid-19 ==== [[Sary:Covid Organics By Garreth Brown.jpg|vignette|148x148px|Tavoahangy misy [[Covid Organics|CVO]]]] Tamin' ny 20 Marsa 2020 vao fantatra amin' ny fomba ôfisialy ny fisian' ny [[valanaretin' ny coronavirus eto Madagasikara]], araka ny fanambaràna nataon' ny fitondram-panjakana malagasy. Niantraika amin' ny [[toekarena malagasy]] ny fepetra noraisin' ny fitondram-panjakana izay nanidy ny toeram-pivarotana sy ny orinasa mpamokatra ary ny fitaterana manerana an' i [[Madagasikara]]. Anisan' ny tsy voatsinjo koa ny fianaran' ny zaza malagasy tamin' ny fanakatonana aloha loatra ny sekoly rehetra manerana an' i Madagasikara, eny na dia mbola tsy nidiran' ilay valanaretina aza ny [[Faritra eto Madagasikara|faritra]] maro raha tsy taty aoriana be. Naiditra am-ponja tamin' ny 4 Avrily 2020 i [[Arphine Rahelisoa]], talen' ny famoahana ny [[gazety]] ''Ny Valosoa'', raha nivoaka tao ny fitsikerana ny fomba fintantanan' ny fitondram-panjakana malagasy ny ady amin' ny valanaretina coronavirus<ref><small>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2020/04/16/coronavirus-a-madagascar-une-journaliste-en-prison-pour-avoir-critique-la-gestion-de-l-epidemie_6036761_3212.html "Coronavirus : à Madagascar, une journaliste en prison pour avoir critiqué la gestion de l’épidémie"], ''Le Monde'', 16 Avrily 2020.</small></ref>. Nampanahy ny [[Reporters sans frontières]] (RSF) ny tsy fisian' ny fahalalahan' ny asa fanaovan-gazety eto Madagasikara noho izany<ref><small>[https://ewa.mg/news/news-afrika-tatitra-sy-filaharana-taona-2020-manahy-ny-hoavinny-fahalalahanny-asa-fanaovan-gazety-ny-rsf/ "Afrika – Tatitra sy filaharana taona 2020: manahy ny hoavin’ny fahalalahan’ny asa fanaovan-gazety ny RSF"], ''ewa.mg'', 22 Avrily 2020.</small></ref>. Tamin' ny 08 Avrily 2020 ny filoham-pirenena malagasy dia nanao fanambaràna momba ny fahitana tambavy fisorohana ny Covid-19 sy fanasitranana ny marary, nomena ny anarana hoe [[Covid Organics]] (na CVO), izay fifangaroan-tsinga avy amin' ny zavamaniry ''[[Artemisia annua]]'' sy zavamaniry hafa (anisan' izany ny [[ravintsara]]) fanao [[tambavy]] koa<ref><small>"[https://www.lci.fr/international/coronavirus-covid-19-le-president-de-madagascar-affirme-connaitre-un-remede-a-base-de-plantes-2150496.html Coronavirus : le président de Madagascar affirme connaître un remède à base de plantes]" [[http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lci.fr%2Finternational%2Fcoronavirus-covid-19-le-president-de-madagascar-affirme-connaitre-un-remede-a-base-de-plantes-2150496.html tahiry]], in ''LCI'' (Notsidihina ny 08 Jona 2020)</small></ref><ref><small>"[https://www.jeuneafrique.com/937000/societe/tribune-artemisia-chloroquine-et-azithromycine-le-covid-organics-symbole-de-la-recherche-malgache/ <nowiki>[Tribune] Artemisia et plantes médicinales</nowiki> : le « Covid-Organics », symbole de la recherche malgache – Jeune Afrique]" [[http://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F937000%2Fsociete%2Ftribune-artemisia-chloroquine-et-azithromycine-le-covid-organics-symbole-de-la-recherche-malgache%2F tahiry]], sur ''JeuneAfrique.com'', 30 Avrily 2020 (Notsidihina ny 08 Jona 2020)</small></ref>. Mitaky ny hisian' ny fangaraharana sy ny fitantanana madio ny vola ampiasaina mandritra ny fahamehana ara-pahasalamana vokatry ny Covid-19 ny olom-pirenena malagasy<ref><small>[http://www.midi-madagasikara.mg/politique/2020/06/13/aides-liees-au-covid-19-le-gouvernement-accule-sur-la-transparence/ "Aides liées au Covid-19 : Le gouvernement acculé sur la transparence"], ''MidiMadagascar'', 13 Jona 2020.</small></ref>, indrindra ireo mpanao pôlitika mpanohitra<ref><small>[https://madagascar-tribune.com/Gestion-Covid-19-Tirs-croises-a-l-endroit-du-regime-26023.html "Gestion Covid-19 : Tirs croisés à l’endroit du régime"] {{Wayback|url=https://madagascar-tribune.com/Gestion-Covid-19-Tirs-croises-a-l-endroit-du-regime-26023.html |date=20210226093724 }}, ''MadagascarTribune'', 25 Jolay 2020.</small></ref>. Nitranga ilay [[raharaha "Bobons sucettes"]] izay niampangana ny minisitry ny fanabeazam-pirenena, tamin' ny fividianana [[vatomamy]] mitentina 80&nbsp;000 tapitrisa Ariary hoentin' ny mpianatra hanala ny fangidin' ny CVO izay nasaina nosotroin' izy ireo <ref><small>[https://www.bbc.com/afrique/region-52954768 "Une ministre malgache limogée pour des bonbons-sucettes"], ''BBC News Afrique'', 7 Jona 2020.</small></ref><ref><small>[https://www.francetvinfo.fr/monde/afrique/madagascar/a-madagascar-la-ministre-de-leducation-limogee-pour-une-affaire-de-bonbons_4000753.html " A Madagascar, la ministre de l’Education limogée pour une "affaire" de bonbons" "], ''Franceinfo'', 8 Jona 2020.</small></ref>. Tao koa ny [[raharaha "Ecran plat"]]: fanomezana avy amin' ny [[Fandaharan' Asan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Fampandrosoana|PNUD]] namidy an' ilay "Ecran plat" izay mitentina 200 tapitrisa Ariary <ref><small>[https://www.madaplus.info/Madagascar-Polemique-autour-des-achats-ou-de-don-obtenu-par-le-CCOC_a13561.html "Madagascar : Polémique autour des achats ou de don obtenu par le CCOC"] {{Wayback|url=https://www.madaplus.info/Madagascar-Polemique-autour-des-achats-ou-de-don-obtenu-par-le-CCOC_a13561.html |date=20250527200455 }}, ''Madaplus'', 19 Aogositra 2020.</small></ref><ref><small>[https://www.tiatanindrazana.mg/covid-19/raharaha-ecran-plat-cco-tonga-ny-valin-kafatry-ny-pnud-45019.php "Raharaha “écran plat CCO” Tonga ny valin-kafatry ny PNUD"], ''Tia Tanindrazana'', 19 Aogositra 2020.</small></ref>. Nanao fanadihadiana ny Birao Mahaleotena Miady amin' ny Kolikoly ([[Bureau Indépendant Anti-Corruption|BIANCO]])<ref name=":0"><small>[https://www.madagascar-tribune.com/Affaire-ecran-plat-le-Bianco-ouvre-une-enquete.html "Affaire écran plat : le Bianco ouvre une enquête"] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Affaire-ecran-plat-le-Bianco-ouvre-une-enquete.html |date=20210126224038 }}, ''MadagascarTribune'', 3 Septambra 2020.</small></ref><ref name=":0" />. ==== Ny kere eto Madagasikara nanomboka tamin' ny taona 2021 ==== Tamin' ny volana Jona 2021 dia nisy hain-tany mahery vaika nahatonga olona an' aliny, izay tombanana ho olona maherin' ny iray tapitrisa, no mijaly noho ny tsy fanjarian-tsakafo any atsimon' ny firenena. Niara-nanambara ny ny tetika hiadiana amin' ny hanoanana i Andry Rajoelina miaraka amin' i Michael Pelletier, masoivohon' i [[Etazonia]] eto Madagasikara<ref><small>[https://mg.usembassy.gov/u-s-government-provides-nearly-40-million-in-additional-emergency-assistance-for-southern-madagascar/ "U.S. Government Provides Nearly $40 Million in Additional Emergency Assistance for Southern Madagascar"] {{Wayback|url=https://mg.usembassy.gov/u-s-government-provides-nearly-40-million-in-additional-emergency-assistance-for-southern-madagascar/ |date=20210701044115 }}. www.mg.usembassy.gov. United States Embassy to Madagascar. 14 June 2021.</small></ref>. Nampanantena ny hanohana ny vehivavy mandritra ny mosary i Rajoelina ary nambarany fa ny kere eto Madagasikara amin’ izao fotoana izao dia vokatry ny krizin’ ny toetr’andro <ref><small>[https://www.linfo.re/ocean-indien/madagascar/famine-dans-le-sud-de-madagascar-la-periode-entre-octobre-et-decembre-2021-s-annonce-difficile "Famine dans le Sud de Madagascar : la période entre octobre et décembre 2021 s'annonce difficile"] . ''Linfo''. 19 July 2021 ;</small> </ref>. Tamin' ny faran' ny volana Jona 2021, ny [[Fandaharan' Asa maneran-Tany momba ny Sakafo]] (WFP na PAM) dia nitatitra fa ny 75 % n' ny ankizy dia nandao ny sekoly ary lasa mangataka na nitady sakafo. Vao mainka nanaratsy ny toe-javatra ny tafio-drivotra mahery vaika mitondra fasika <ref name=":1"><small>[https://www.preventionweb.net/news/drought-and-famine-stalk-desperate-madagascar « Drought and famine stalk desperate Madagascar »], ''Prevention Web'',‎ 23 juin 2021.</small></ref>. Nampitandrina ny amin’ ny tsy fahampian-drano ihany koa ny sampan-draharaha maro misahana ny maha-olona ary ny fantson-drano notokanan’ ny [[Tahirim-Bolan' ny Firenena Mikambana ho an' ny Ankizy]] (UNICEF) sy ny governemantan' i Madagasikara tamin’ ny taona 2019 dia tsy nanome rano madio ho an’ ny faritra sasany any atsimo, ka nahatonga ny olona handeha any amin' ny 15 km mahery mba hitady rano<ref name=":1" />. I Gaëlle Borgia, mpikaroka mpanao fanadihadiana sady mpanao gazety, dia nilaza fa efa hita mialoha tamin’ ny taona 2020 ny famantarana ny tsy fanjarian-tsakafo ary nampitandrina fa na dia toa misalasala ny hanaiky ny zava-misy aza ny manampahefana malagasy, dia sarotra ny tsy hiraharaha ny fanairana marobe voarakitra nandritra ny volana maromaro, anisan' izany ny an' ny [[Firenena Mikambana]]<ref><small>[https://www.agenceecofin.com/sante/1007-89988-l-onu-estime-que-le-grand-sud-de-madagascar-se-trouve-en-situation-d-insecurite-alimentaire-grave « L'ONU estime que le Grand Sud de Madagascar se trouve en « situation d'insécurité alimentaire grave » »], ''Agence Ecofin'',‎ 10 juillet 2021.</small></ref>. Tamin' ny 23 Jona 2021, nitatitra ny PAM fa mihinana fotaka ny olona<ref><small>Elvis Adjetey, [https://africafeeds.com/2021/06/23/madagascar-families-eating-mud-due-to-worst-drought-in-40-years/ « Madagascar: Families eating mud due to worst drought in 40 years »], ''Africa Feeds'',‎ 23 juin 2021.</small></ref>. Tamin' ny Aogositra 2021, ny krizy ara-tsakafo dia noheverina ho ny mosary voalohany nateraky ny fiovaovan' ny toetrandro, hoy i [[Shelley Thakral]], tompon' andraikitra ao amin' WFP <ref><small>[https://www.trtworld.com/magazine/madagascar-is-hit-by-the-world-s-first-climate-change-famine-49491 "Madagascar is hit by the world's first climate change famine"] {{Wayback|url=https://www.trtworld.com/magazine/madagascar-is-hit-by-the-world-s-first-climate-change-famine-49491 |date=20210828131430 }}. ''TRT World''. 27 August 2021.</small></ref><ref><small>[https://www.bbc.com/news/world-africa-58303792 "Madagascar on the brink of climate change-induced famine"]. ''BBC''. 27 August 2021.</small></ref><ref><small>[https://www.ecowatch.com/madagascar-climate-fueled-famine-2654790233.html "'Unprecedented': Madagascar on Verge of World's First Climate-Fueled Famine"]. ''EcoWatch''. 25 August 2021</small></ref>. Nifanohitra tamin'ny fanadihadiana nivoaka tamin'ny 1 Desambra 2021 nataon' ny [[World Weather Attribution]] ny filazana ny mosary ho vokatry ny fiovaovan' ny toetradro<ref><small>Borenstein, Seth (1 December 2021). [https://apnews.com/article/climate-science-environment-and-nature-droughts-famine-ae7546e210d987352345704e160b3603 "Study: Climate change not causing Madagascar drought, famine"]. ''AP NEWS''.</small> </ref>. ==== Ny tsy fandriam-pahalemana ==== Na dia eo aza ny fanehoam-piniavana nataon' ny fitondram-panjakana momba ny fampanjakana ny filaminana dia nirongatra izaitsizy ny tsy fandriam-pahalemana, na an-tanàn-dehibe na eny ambanivohitra. Nitombo ny [[halatra omby]] sy ny famonona ny tompon' ny biby fiompy ary ny fandoroana tanàna ataon' ny jiolahy<ref><small>"[https://www.malina.mg/Mlg/halatra-omby-tambazotra-mafy-orina-ao-analamanga/ Halatra omby: tambazotra mafy orina ao Analamanga] {{Wayback|url=https://www.malina.mg/Mlg/halatra-omby-tambazotra-mafy-orina-ao-analamanga/ |date=20250116060508 }}", ''Malina'', 12/02/2021</small></ref><ref><small>"[https://www.moov.mg/article/73543-mandoto-mirongotra-ny-halatra-omby Mandoto: Mirongotra ny halatra omby]", ''moov.mg'', 22/02/2023</small></ref><ref><small>"[https://www.freenews.mg/?p=1412 Famotsiana omby halatra: delege sy olom-boafidy no mpanamboatra ny taratasy] {{Wayback|url=https://www.freenews.mg/?p=1412 |date=20230618124638 }}", ''Free News'', 06/10/2020</small></ref>. Nirongatra ihany koa ny vaky trano sy ny vonoana olona miaraka amin' izany, ny fangalaram-bola sy famonoana ny tompon' andraikitra eny amin' ny toeram-pametrahana sy fisitonam-bola maro<ref><small>"[https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fandrobana-cash-point-telo-lahy-tratra-teny-67-ha-sy-ampitatafika-48314.php Fandrobana cash point Telo lahy tratra teny 67 ha sy Ampitatafika] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fandrobana-cash-point-telo-lahy-tratra-teny-67-ha-sy-ampitatafika-48314.php |date=20230618124640 }}", ''Tia Tanindrazana'', 07/04/2021</small></ref><ref><small>"[https://newsmada.com/2022/11/22/braquage-de-cash-point-le-presume-fournisseur-darmes-apprehende/ Braquage de cash point : le présumé fournisseur d’armes appréhendé]", [https://newsmada.com/ newsmada.com], 22/11/2022</small></ref>. Nisy koa ny [[Hala-jaza eto Madagasikara|hala-jaza]] sy ny [[Halatra varira eto Madagasikara|halatra varira]] ary ny [[Halatra taova eto Madagasikara|halatra taova]] toy ny maso sy ny hafa, ankoatry ny [[Halatra taolam-paty eto Madagasikara|halatra taolana]]<ref><small>"[https://aoraha.mg/23/12/2019/ahiahy-halatra-taova-lehilahy-iray-indray-nanesorana-maso-sy-taovam-pananahana/ Ahiahy halatra taova, lehilahy iray indray nanesorana maso sy taovam-pananahana] {{Wayback|url=https://aoraha.mg/23/12/2019/ahiahy-halatra-taova-lehilahy-iray-indray-nanesorana-maso-sy-taovam-pananahana/ |date=20230618124638 }}", ''Ao Raha'', 23/12/2019</small></ref><ref><small>"[https://www.jejoo.mg/actualites/zaza-varira-nisy-nanongotra-maso-fantany-ireo-nanao-habibiana-taminy-29533.php Zaza varira nisy naongotra maso: Fantany ireo nanao habibiana taminy] {{Wayback|url=https://www.jejoo.mg/actualites/zaza-varira-nisy-nanongotra-maso-fantany-ireo-nanao-habibiana-taminy-29533.php |date=20230618124639 }}", ''Jejoo'', 13/12/2021</small></ref>. Lasa fanao mahazatra ny Malagasy ny [[fitsaram-bahoaka]] vokatry fihenan' ny fitokisany ny mpitandro filaminana sy ny fitsarana<ref><small>"[https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fiarahamonina-mahazo-vahana-indray-ny-fitsaram-bahoaka-49508.php Fiarahamonina: Mahazo vahana indray ny fitsaram-bahoaka] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/fandriampahalemana/fiarahamonina-mahazo-vahana-indray-ny-fitsaram-bahoaka-49508.php |date=20230618124639 }}", ''Tia Tanindrazana'', 07/10/2021</small></ref>. Nitombo koa ny fidorohana [[zava-mahadomelina]]<ref><small>"[https://www.freenews.mg/?p=6925 Zava-mahadomelina mahery vaika, lasibatry ny fiparitahan' ny "Rôrô" ny tanora eto an-drenivohitra] {{Wayback|url=https://www.freenews.mg/?p=6925 |date=20230618124638 }}", ''Free News'', 26/04/2023</small></ref>. Tsy voara-maso ny fidiran' ny zava-mahadomelina sy ny fitaovam-piadiana sy fitaovana hafa tsy ara-dalàna avy any ivelan' i Madagasikara<ref><small>"[https://lexpress.mg/23/11/2022/lutte-contre-linsecurite-le-seg-denonce-un-reseau-de-trafic-darmes/ Lutte contre l'insécurité, le SEG dénonce un réseau de trafic d'armes]", [https://lexpress.mg/ lexpress.mg], 23/11/2022</small></ref>. Betsaka ny [[Harena an-kibon' ny tany|herena an-kibon' ny tany]], toy ny [[volamena]], misy manondrana an-tsokosoko any ivelany. Anisany Nalaza ny volamena 73,5 kilao lasa atsy [[Afrika Atsimo]] tamin' ny 31 Desambra 2020 <ref><small>"[https://www.madagascar-tribune.com/Afrique-du-Sud-73-5-Kg-de-lingots-d-or-en-provenance-de-Madagascar-saisis.html Afrique du Sud : 73,5 Kg de lingots d’or en provenance de Madagascar saisis] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Afrique-du-Sud-73-5-Kg-de-lingots-d-or-en-provenance-de-Madagascar-saisis.html |date=20230618124639 }}", ''madagascar-tribune.com'', 5/01/2021.</small></ref><ref><small>"[http://www.gvalosoa.net/2021/02/27/raharaha-volamena-735-kg-fitsarana-vonjimaika-fangatahana-famotsorana/ Raharaha volamena 73,5 kg – Fitsaràna vonjimaika fangatahana famotsorana] {{Wayback|url=http://www.gvalosoa.net/2021/02/27/raharaha-volamena-735-kg-fitsarana-vonjimaika-fangatahana-famotsorana/ |date=20230618124640 }}", ''Ny Valosoa Vaovao'' (gvalosoa.net), 27/02/2021.</small></ref><ref><small>"[https://www.freenews.mg/?p=5673 Raharaha volamena 73,5 kg: hiakatra fitsarana tsy ho ela ireo olona 32 voarohirohy] {{Wayback|url=https://www.freenews.mg/?p=5673 |date=20230618124637 }}", ''Free News'', 14/04/2022.</small></ref><ref><small>"[https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/raharaha-volamena-73-5kg-efa-eto-madagasikara-ny-tomponilay-fiaramanidina-49727.php Raharaha volamena 73,5 kg Efa eto Madagasikara ny tompon’ilay fiaramanidina ?] {{Wayback|url=https://www.tiatanindrazana.mg/actualites/raharaha-volamena-73-5kg-efa-eto-madagasikara-ny-tomponilay-fiaramanidina-49727.php |date=20230618124642 }}", Tia Tanindrazana, 5/11/2021;</small></ref>. Nitombo ihany koa ny [[kolikoly]] avo lenta sy ny fanodinkodinam-bola amin' ny ministera sy sampan-draharaham-panjakana maro<ref><small>"[https://www.madagascar-tribune.com/CNaPS-le-DG-le-PCA-et-4-autres-personnes-en-prison.html CNaPS: le DG, le PCA et 4 autres personnes en prison] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/CNaPS-le-DG-le-PCA-et-4-autres-personnes-en-prison.html |date=20230618124637 }}", [https://www.madagascar-tribune.com/ madagascar-tribune.com], 16/03/2022.</small></ref><ref><small>"[https://www.tiatanindrazana.mg/edito/very-finoana-55794.php Very finoana]" (volamena nivadika vy, sns), ''Tia Tanindrazana'', 24/05/2023</small></ref> na dia eo aza ny Fitsarana malagasy sy ny [[Pôles anti-corruption]] (PAC), indrindra ny [[BIANCO]]. ==== Fikasana famonoana ny filoham-pirenena tamin' ny taona 2021 ==== Tamin' ny 22 Jolay 2021 no nanambaran' ny fampanoavana malagasy fa nahafoana ny fikasana hamono an' i Andry Rajoelina izy ireo ary nisambotra olona "Vahiny sy Malagasy" maromaro, anisan' izany teratany frantsay roa, sy kôlônely iray teo anivon' ny tafika frantsay, Philippe François, araka ny loharanom-baovao diplômatika<ref><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2021/07/22/madagascar-affirme-avoir-dejoue-une-tentative-d-assassinat-du-president-deux-francais-arretes_6089158_3212.html Madagascar affirme avoir déjoué une tentative d’assassinat du président, deux Français arrêtés]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2021%2F07%2F22%2Fmadagascar-affirme-avoir-dejoue-une-tentative-d-assassinat-du-president-deux-francais-arretes_6089158_3212.html#& tahiry]], ''lemonde.fr'', 22/07/2021.</small></ref><ref><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2021/12/09/proces-du-coup-d-etat-presume-a-madagascar-le-militaire-francais-nie-toute-implication_6105300_3212.html Procès du coup d’Etat présumé à Madagascar : le militaire français nie toute implication]", ''Le Monde.fr'',‎ 9/12/2021 ([[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2021%2F12%2F09%2Fproces-du-coup-d-etat-presume-a-madagascar-le-militaire-francais-nie-toute-implication_6105300_3212.html#& tahiry]])</small></ref>. Ny anaran' i Paul Maillot Rafanoharana ihany koa dia natolotry ny mpanao famotorana; voatonona hisolo toerana ny praiminisitra [[Christian Ntsay]] izy raha hisy ny fanovana mpikambana ao amin' ny governemanta<ref><small>"[https://www.jeuneafrique.com/1207301/politique/madagascaraf-qui-est-derriere-la-tentative-de-coup-detat/ Madagascar : qui est derrière la tentative de coup d’État ?]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.jeuneafrique.com%2F1207301%2Fpolitique%2Fmadagascaraf-qui-est-derriere-la-tentative-de-coup-detat%2F tahiry]], ''JeuneAfrique.com,'' 9/12/2021</small></ref>. == Filatsahan-ko fidina sy fahalaniana fanindroany == === Filatsahan-ko fidina ho filoham-pirenena tamin' ny 2023 === Rehefa nohamafisin' ny [[Fitsaràna Avo momba ny Lalàmpanorenana (Madagasikara)|Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana]] ny firotsahan-kofidian' i Andry Rajoelina, na dia teo aza ny olana momba ny [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay|fananany zom-pirenena frantsay]], dia nametra-pialana tamin' ny 9 Septambra 2023 izy mba hahafahany milatsaka hofidiana indray, araka ny voalazan' ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|lalàmpanorenana]]. Nampifantoka amin' ny vokatra ara-tsôsialy sy ara-toekarena ny fampielezan-keviny i Rajoelina, izay nampifandrainy amin' ny Drafi-Pisandratan' i Madagasikara (''Plan d'Emergence de Madagascar'' na PEM). Nanoloana ny zava-misy sy ny fanatanterahana ny fifidianana dia nanao fihetsiketsehana goavana ny fitambaran' ny kandidà mpanohitra 10 avy eo 11 tamin' izany, ka anisan' izany tamin' ny 21 Ôktôbra 2023 izay nahavory mpanohana efa ho 50&nbsp;000 teo amin' ny Coliseum ao Antsonjombe, [[Antananarivo]]. === Fahalaniana === Taorian' ny fampielezan-kevitra tamin' ny fifidianana izay voamariky ny fanaovan' ny mpanohitra ankivy dia nanambara ny fandresen' ny filoha lany tamin' ny fihodinana voalohany tamin' ny vato 58,96 % ny Vaomieram-Pirenena Mahaleotena Misahana ny Fifidianana (''Commission électorale nationale indépendante na'' CENI) tamin' ny 25 Nôvambra 2023 . Tamin' ny 1 Desambra 2023 dia nohamafisin' ny [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Fitsarana Avo momba ny Lalàmpanorenana]] ny fandresen' i Andry Rajoelina. Tamin' ny 16 Desambra ny fanokanana azy, teo anatrehan' ny filoha afrikanina toa an-dry [[Azali Assoumani]], [[Macky Sall]], [[Paul Kagame]], [[Emmerson Mnangagwa]] ary [[Pravind Jugnauth]]. Nohamafisin' i Andry Rajoelina tamin' ny volana Mey 2025 ny fikasany hitsidika ireo Nosy Miparitaka, ny nosy bodoin' ny Frantsay manamorona ny fari-dranomasin' i Madagasikara, sady manome vahana ny lalan' ny fifampiresahana hamahana ity disadisa naharitra am-polony taona maro ity, taorian' ny andron' ny emperora eoropeanina, taty Afrika. == Fiafaran' ny fotoam-pitondrana faharoa == === Lasa mpitarika ny SADC tamin' ny taona 2025 === Tamin' ny 17 Aogositra 2025, nandritra ny Fihaonana an-Tampony faha-45 nataon' ny lehibem-panjakana sy lehiben-governemantan' ny firenena mpikambana ao amin' ny [[Southern African Development Community]] (SADC) tao [[Antananarivo]], dia nandray tamin' ny fomba ôfisialy ny fiadidiana ny SADC i Madagasikara, ary i Andry Rajoelina, filohan' ny Repoblika malagasy, no filohan' ny SADC mandritra ny taona 2025-2026<ref name=":5"><small>"[https://sommet45-sadc.gov.mg/en/madagascar-assumes-sadc-chair-at-45th-summit-of-heads-of-state-and-government/ Madagascar Assumes SADC Chair at 45th Summit of Heads of State and Government]", ''sommet45-sadc.gov.mg''</small></ref><ref name=":6"><small>"[https://apanews.net/rajoelina-takes-sadc-helm-urges-industrial-drive Rajoelina takes SADC helm, urges industrial drive]", a''panews.net''</small></ref>. Izy no nandimby an' i [[Emmerson Mnangagwa]] avy ao [[Zimbaboe]]<ref name=":5" /><ref name=":6" />. Ity fihaonana ity koa dia manamarika ny faha-20 taonan' ny maha mpikambana an' i [[Madagasikara]] ao amin' ny SADC (niditra tamin' ny volana Aogositra 2005)<ref><small>"[https://sommet45-sadc.gov.mg/antananarivo-madagascar-accueillera-le-45e-sommet-ordinaire-de-la-sadc-du-03-au-18-aout-2025-et-son-excellence-monsieur-andry-rajoelina-president-de-la-republique-de-madagascar-prend-la-presidence-d/ 45ème Sommet des Chefs d’État et de Gouvernement de la SADC - Antananarivo - Madagascar] {{Wayback|url=https://sommet45-sadc.gov.mg/antananarivo-madagascar-accueillera-le-45e-sommet-ordinaire-de-la-sadc-du-03-au-18-aout-2025-et-son-excellence-monsieur-andry-rajoelina-president-de-la-republique-de-madagascar-prend-la-presidence-d/ |date=20250930090607 }}", ''sommet45-sadc.gov.mg''</small></ref>. Anisan' ny zavatra nomarihan' ny filoha fa sakana amin' ny fampandrosoana ara-toekarena ny halafosan' ny [[herinaratra]]<ref><small>"[https://www.sadc.int/latest-news/his-excellency-president-andry-rajoelina-officially-opens-8th-sadc-industrialization His Excellency President Andry Rajoelina officially opens the 8th SADC Industrialization Week]", ''www.sadc.int''</small></ref>. === Fionganana tamin' ny taona 2025 === Nanomboka tamin' ny 25 Septambra 2025 ny [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|fihetsiketsehana manohitra ny fahatapahan']] [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|ny rano sy ny herinaratra]] matetika ary nivadika ho fihetsiketsehana manohitra ny fitondran' i Andry Rajoelina izany<ref><small>"[https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2025/09/29/madagascar-s-anti-government-protests-flare-up-as-police-respond-with-tear-gas_6745896_124.html Madagascar president sacks government over deadly protests]". ''Le Monde''. 29 September 2025.</small></ref>. Famoretana mahery vaika no nasetrin' ny fitondram-panjakana izany, ka nahafaty olona teo amin' ny roapolo teo ho eo ary an-jatony no naratra<ref><small>"[https://www.lemonde.fr/en/le-monde-africa/article/2025/10/11/in-madagascar-repression-lies-behind-president-andry-rajoelina-s-call-for-dialogue_6746318_124.html In Madagascar: repression lies behind President Andry Rajoelina's call for dialogue]". ''Le Monde Africa''. 11 October 2025.</small></ref>. Nivoaka ny tafika avy ao amin' ny CAPSAT tamin' ny 12 Oktobra 2025 nefa tsy nitifitra ny vahoaka fa naneho ny fangorahany ny mpanao fihetsiketsehana<ref><small>"[https://www.jeuneafrique.com/1730376/politique/crise-a-madagascar-ce-que-lon-sait-des-officiers-qui-ont-pris-les-renes-de-larmee/ Crise à Madagascar : ce que l’on sait des officiers qui ont pris les rênes de l’armée]", ''Jeune Afrique''</small></ref>. Nandositra ny firenena i Andry Rajoelina avy eo, noho ny fanampian' ny tafika ana habakabaka frantsay, ka niondrana nankao [[La Réunion]] avy eo tany amin' ny toerana tsy fantatra<ref><small>"[https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-j-ai-du-quitter-le-pays-car-ma-vie-est-en-danger-le-president-andry-rajoelina-confirme-son-depart-de-la-grande-ile-1632644.html Madagascar : "J'ai dû partir dans un lieu sûr car ma vie est en danger", confirme le président Andry Rajoelina]", ''AFP''</small></ref><ref><small>"[https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-ou-est-passe-le-president-andry-rajoelina-1632422.html Madagascar : Andry Rajoelina exfiltré par un avion militaire français, Emmanuel Macron « ne confirme rien »]", ''Réunion première. France info''</small></ref>. Taorian' io fandosirana io dia nanao latsabato fanongana azy ny [[Antenimierampirenena (Madagasikara)|Antenimiera-pirenena]] ka [[solombavambahoaka]] 130 tamin' ny 131 no nadany izany (raha 163 ny isan' ny solombavambahoaka rehetra)<ref><small>"[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20251015-madagascar-situation-institutionnelle-in%C3%A9dite-randrianirina-vacance-pouvoirs-d%C3%A9cryptage-christiane-rafidinarivo-cevipof Madagascar : situation institutionnelle inédite — Randrianirina, vacance des pouvoirs]", ''RFI'', 15 octobre 2025</small></ref>. Nandray ny fahefana avy eo ny kôlônely [[Michaël Randrianirina]]<ref><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2025/10/14/madagascar-des-militaires-disent-prendre-le-pouvoir-apres-la-destitution-du-president-andry-rajoelina_6646603_3212.html Madagascar : des militaires annoncent « prendre le pouvoir » après la destitution du président Andry Rajoelina]", ''Le monde Afrique / AFP''</small></ref>. Nambaran' ny [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Fitsarana]] [[Fitsarana momba ny Lalàmpanorenana|Avo momba ny Lalàmpanorenana]] fa banga ny toeran' ny filoham-pirenena ary nanasa azy handray ny toeran' ny filoham-pirenena<ref><small>"[https://la1ere.franceinfo.fr/reunion/madagascar-les-militaires-de-la-capsat-s-emparent-du-pouvoir-1632974.html Madagascar : la Haute Cour Constitutionnelle valide la destitution d'Andry Rajoelina]", ''Réunion la 1ère''</small></ref>. === Very zom-pirenena malagasy === Tamin' ny 24 Oktobra 2025 dia nivoaka ny didim-panjakana manafoana ny fizakan' i Andry Rajoelina [[zom-pirenena malagasy]], noho izy [[Zom-pirenena frantsay|lasa Frantsay]] tamin' ny taona 2014<ref><small>"[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20251024-l-ex-pr%C3%A9sident-andry-rajoelina-d%C3%A9chu-de-sa-nationalit%C3%A9-malgache L’ex-président Andry Rajoelina déchu de sa nationalité malgache]", ''RFI'', 24 octobre 2025</small></ref><ref><small>"[https://2424.mg/citoyennete-les-autorites-decretent-la-perte-de-la-nationalite-malgache-dandry-rajoelina/ Citoyenneté - Les autorités décrètent la perte de la nationalité malgache d’Andry Rajoelina]", ''2424.mg'', 24 octobre 2025</small></ref>. == Jereo koa == * [[Michaël Randrianirina]] * [[Repoblikan' i Madagasikara (1992-2009)]] * [[Krizy pôlitika teto Madagasikara tamin' ny 2009]] * [[Repoblika Fahefatra (Madagasikara)|Repoblikan' i Madagasikara (2009-)]] * [[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Fahefana Avon' ny Tetezamita (2009-2014)]] * [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay]] * [[Hetsi-panoheran'ny 2025 eto Madagasikara|Hetsi-panoheran' ny 2025 eto Madagasikara]] * [[Ravalomanana Marc]] * [[Rajaonarimampianina Hery]] {{Filohan'i Madagasikara}} == Loharano sy fanamariana == {{Ref}} {{Filohan'i Madagasikara}} {{DEFAULTSORT:Rajoelina, Andry}} [[sokajy:biôgrafia]] [[Sokajy:Politika ao Madagasikara]] [[Sokajy:Mpanao politika malagasy]] [[Sokajy:Filohan'i Madagasikara]] [[Sokajy:Andry Rajoelina]] [[Sokajy:Ben'ny tanànan' Antananarivo]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1974]] aojq1twmwcr38ip3d1ukrs7mvh2iupu 0 46252 1152609 952642 2026-10-29T03:57:31Z ~2026-53342-25 41238 1152609 wikitext text/x-wiki {{coord|-15.383330|47.983330}} {{infobox tanàna |anarana=Maroala |faritra =[[Faritra Sofia|Sofia]] |faritany=[[Faritanin'i Mahajanga|Mahajanga]] |isam-ponina=6125 |firenena={{Madagasikara}} |sary = Vue sur mer de l'écosysteme sur la plage 04.jpg }} '''Maroala''' dia kaominina malagasy ao amin'ny [[distrikan'i Antsohihy]], [[Faritra Sofia]], [[Faritanin'i Mahajanga]]. Ny isam-poniny dia 6125 araka ny faminavinana natao tamin'ny taona 2000. Ny kaodin-kaominina dia 41319 ary ny kaodin-distrika dia 413 == Vokatry ny fambolena == Ny entana faharoa lafo vidy indrindra dia tongolo. Ny zava-bolena lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia vary. Ny entana fahatelo lafo vidy indrindra dia mangahazo. Ny isan'omby dia 16245. Ny isan'ny taona nisiam-pesitry ny vorona teo anelanelan'ny taona 1999-2001 dia 3. Ny zava-bolena faharoa lehibe indrindra amin'ny lafin'ny velarantany dia mangahazo. Ny entana lafo vidy indrindra dia vary. 50 isan-jaton'ny tanimbary no voatondraka amin'ny tohidrano na paompy. 60 ny mponina no miasa tany. 35 ny mponina no miasa amin'ny fanjonoana. 3 ny mponina no miasa amin'ny fiompiana. 2 ny mponina no miasa amin'ny sampandraharaha. 192 no isan'ny kisoa. == Ara-tsosialy == Ahitana fikambanan-tantsaha ao. == Fotodrafitrasa == Ahitana tobim-pahasalamana ao. Ahitana sekoly ambaratonga fototra. Ahitana kolejy ao amin'ilay tanàna. == Fitaterana == Ny fitaovam-pitaterana ampiasaina matetika indrindra dia charrette. Ny faharetan'ny dia mankany amin'ny renivohi-paritany dia 63 ora. Ny fotoam-pitaterana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 33 ora. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny andro fahavaratra dia 115000 Fmg. Ny saran-dalan'ny olona tokana mankany amin'ny tanàn-dehibem-paritany amin'ny haintany dia 105000 Fmg. == Fahasoavana == 5 isan-jaton'ny mponina no tena mahantra dia mahantra. 45 isan-jaton'ny mponina no atao hoe mahantra. Ny halavan'ny vanim-potoana mety ahalanian'ny vokatry ny taon-dasa dia 4 volana. 5 isan-jaton'ny mponina no atao hoe manan-karena. 45 isan-jaton'ny mponina no manana fari-piainana antonontonony. == Endri-javatra == == Olana == Ny isan'ny vono olona tanatin'ny taona 1999-2001 dia 1. Tapaka in-3 ny lalana tao anatin'ny taona 1999-2001. == Rohy ivelany == * [http://www.ilo.cornell.edu/ilo/census.xls ilo.cornell.edu] - Statistika momba ny kaominina malagasy ary loharanom-pahaizana namoronana an'ity lahatsoratra ity. {{commonscat}} [[Sokajy:Kaominina any Faritra Sofia]] 6zbzqud7mtutcb73xeb8b6orw85i9nu 0 197269 1152604 1149902 2026-10-28T19:27:41Z InternetArchiveBot 25011 Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20261028) #IABot (v2.0.9.6) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]) 1152604 wikitext text/x-wiki [[Sary:Hanzi.svg|漢字, hànzì (tarehin-tsoratra nentin-drazana ) sy 汉字, hànzì (soratra notsorina).|thumb|240px|right]] Ny '''sinôgrama''' na ny '''soratra sinoa''' dia soratra ampiasaina amin' ny fanoratana ny [[fiteny sinoa]] sy amin' ny [[Fiteny ao Azia|fiteny aziatika]] hafa. Ny anaran' izy ireo amin' ny teny sinoa dia ''[[hanzi]]''. Nampiasaina ho an' ny fanoratana fiteny hafa koa izy ireo: anisan' izany ny [[fiteny japôney]] (jereo [[kanji]]) sy ny [[Fiteny kôreanina|fiteny kôreana]] (jereo [[hanja]]), amin' ny [[Fiteny vietnamiana|teny vietnamiana]], ny soratra sinoa dia antsoina hoe [[chữ Nôm]]. Ny tarehin-tsoratra sinoa no tarehin-tsoratra antitra indrindra mbola ampiasaina amin' izao fotoana izao. Amin' ny maha tarehin-tsoratra fampiasa azy ao amin' ny sinôsfera sy ny lazany ao [[Azia Atsinanana]], anisan' ny tarehin-tsoratra be mpampiasa indrindra eto amin' izao tontolo izao ny tarehin-tsoratra sinoa. An' aliny ny isan' ny sinôgrama, na dia fiovana madiniky ny sinôgrama hita ao amin' ny lahatsoratra taloha aza ny ankamaroan' izy ireo. Ny fanadihadiana tao [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] dia maneho fa ny fahaiza-mampiasa ny tarehin-tsoratra sinoa dia mila ny fahafantarana sinôgrama telo hatramin' ny efatra arivo. Ao [[Japàna|Japana]] dia 2&nbsp;136 ny isan' ny ''kanji'' (anaran' ny sinôgrama amin' ny teny japôney) ianarana any am-pianarana. Kanji maro noho izany anefa no tena fampiasa amin' ny fiainana mandavanandro. Maro ny lisitra sinôgrama tokony fantatry ny tsirairay, ary samy manana ny azy ny firenena mampiasa ny tarehin-tsoratra sinoa; ny tarehin-tsoratra nentin-drazana dia mbola ampiasaina ao [[Taioàna|Taiwan]], [[Hong Kong]], [[Macao]] ary [[Kôrea Atsimo]]. I Japana dia manana ny fombany manokana hanatsorana ny sinôgrama, izay mbola akaiky amin' ny tarehin-tsoratra sinoa nentin-drazana noho ny tarehin-tsoratra sinoa notsorina izay fampiasa ao amin' ny [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina]]. Na dia misy aza ny fanatsorarana ataon' ny Japôney (izay antsoina hoe ''[[shinjitai]]''), ireo tarehin-tsoratra tsy fahita matetika dia soratana amin' ny fomba nentin-drazana ihany (''[[kyūjitai]]''), izay mitovy tsy misy valaka amin' ny tarehin-tsoratra nentin-drazana. Ao Kôrea Atsimo dia ampianarina ny tarehin-tsoratra sinoa amin' ny ambaratongam-pianarana voalohany hatramin' ny faran' ny ambaratonga faharoa na dia tsy fampiasa isan' andro toa ny any Japana sy ny firenena hafa ao amin' ny sinôsfera aza izy ireo. Eo amin' ny 1&nbsp;800 eo ho eo no isan' ny tarehin-tsoratra sinoa ampianarina eny am-pianarana. Tamin' ny teny sina taloha, manaraka ny fanononana ny fanoratana ny sinôgrama ary azo noheverina fa mitovitovy ny fanononana ny sinôgrama mitovitovy. Amin' ny teny sinoa ankehitriny dia tsy marina intsony izany, ary ny teny dia matetika soratana amin' ny sinôgrama roa na mihoatra. Izany no atao satria ny sinôgramadia tononina amin' ny alalan' ny [[vanin-teny]] iray ary iray ihany. Mety maro ihany koa ny fomba fanononana ny sinôgrama iray, fa na dia izany aza vitsy kely ny sinôgrama manana fanononana mihoatra ny iray. Betsaka dia betsaka ny sinôgrama mitovy fanononana, ary mety betsaka ihany koa ny mety ho dikan' ny sinôgrama iray. Amin' ny fiteny sinoa maro ([[Fiteny kantôney|kantôney]], gan, wu) dia samihafa ny fanononana ny sinôgrama iray, fa amin' ny ankamaroan' ny tranga dia mitovy ihany ny hevitra entin' ilay soratra. Amin' ny fiteny hafan' ny sinôsfera, ny tarehin-tsoratra sinoa dia ampiasaina amin' ny fanoratana ny indran-teny avy amin' ny teny sinoa, izany dia marina ho an' ny fiteny japôney. Rehefa tsy indran-teny amin' ny teny sinoa no soratana amin' ny alalan' ny tarehin-tsoratra sinoa, dia ny hevitra entiny no ampiasaina. == Fomba famoronana == Ny tarehin-tsoratra sinoa dia mametaka an-tsoratra ny tenin' ny fiteny iray amin' ny alalan' ny paika maro. Tarehin-tsoratra vitsivitsy, izay ahitana ny tarehin-tsoratra tena fampiasa matetika, dia mamaritra ny zavatra atao sary. Nampiasaina amin' ny famoronana sora-tsary hafa ireo sora-tsary fototra ireo. Na dia izany aza, mampiasa ny fitsipiky ny sary mitondra feo (''rebus'') izay mampitovy ny endriky ny soratra mitovitovy fanononana. === Sora-tsary === Ampaha vitsy amin' ny tarehin-tsoratra sinoa no azo lazaina fa sora-tsary. Ny tarehin-tsoratra amin' ity sokajy ity dia avy amin' ny sarin' ny zavatra tononiny. Rehefa nandeha ny fotoana dia noferana ny endrik' izy ireo. Ohatra ''日 rì'' "masoandro", ''月 yuè'' "volana" na 木 ''mù'' "hazo". Heverin' i Xu Shen fa ao amin' io sokajy io ny 4%n' ny tarehin-tsoratra sinoa. === Sora-kevitra tsotra === Izy ireo dia soratra mitondra hevitra toa ny mari-pisiana. === Sora-kevitra akambakambana=== Ny sora-kevitra akambakambana dia soratra iray vita tamin' ny alalan' ny fanakambakambanana sora-tsary miaraka amin' ny sora-tsary na sora-kevitra. Eo amin' ny 13&nbsp;%n' ny soratra no ao amin'io sokajy io. == Tantara == === Fiandohana === Ny sarisary antitra indrindra hita tao [[Repoblika Entim-Bahoakan' i Sina|Sina]] dia avy any amin' ny faha-neôlitika. Anisan'ireo toerana nahitana sarisary ia i Jiahy (6500 talohan'i JK), Dadiwan ary Damaidi avy amin'ny taonarivo fahaenina talohan'i Jesoa Kristy ihany koa; tao Banpo (taonarivo faha-5 talohan'i JK). Izy ireo dia ampiarahan'ny tatitra avy amin'ny hainoamanjery izay mametraka ny fipoiran'ny soratra sinoa ho taona arivo maromaro talohan'ny tena daty noheverina fa nipoirany. Na dia izany aza, noho ny fahatokanan'ireo marika naraikitra ireo, ny «hamantàna ary ny fahatsoran'izy ireo», dia nihevitra i Qiu Xigui fa tsy manana fotony ilazana hoe tena soratra natao izy ireo na tsy misy antony ampitsoa-kevitra hoe tena soratra niavian'ny soratra sinoan'ny fiankohonana Shang ilzyizy ireo». Na dia izany aza, naneho tantaram-pampiasana soratra ao amin'ny Renirano Mavo izy ireo nandritry ny taona faha-neôlitika hatramin'ny vanim-potoana Shang. === Fiandohana araka ny angano === Araka ny angano, dia nofronin'i Cangjie ny sratra sinoa, izay borôkratin'ny emperora Mavo voatr'angano . izy ireo dia fiovana madiniky ny angano. Anisan'izy ire ny tantaran'i Cangjie nihaza tany an-tenrombohitra Yangxu ao amin'ny Shanxi ankehitriny. Nahita sokatra izy, nanintona ary nahagaga azy ny lalan-dran'ilay biby. Nandinika ny bibin'ny tonolo niainany izy, toa ny endri-tanin'ny Tany ary koa ny kintan'ny lanitra, ary namorona rafitr'eva nantsoina hoe ''zì'' (字) izay anisan'ny soratra sinoa voalohany. Lazaina ihany koa fa rehefa tamin'ny androo nipoiran'ireo soratra ireo, dia nahemo matoatoa nitomany ary nahita vokatra ho latsaka toa ny orana ny olona.<ref>Yang, Lihui; An, Deming (2008). Handbook of Chinese Mythology. Oxford University Press. pp. 84–86. ISBN 978-0-19-533263-6.</ref> === Soratry ny taolam-pisikidiana === [[Sary:Shang_dynasty_inscribed_scapula.jpg|vignette|Soratra amin'ny taolam-pisikidiana|220px]] Ny porofo voalohan'ny fampiasana soratra sinoa efa hita dia ny soratra ambony taolam-pisikiana tamin'ny fara-paran'ny Fiankohonana Shang (~1200-1050 talohan'i JK). Ireo eva ireo izay lavahana amin'ny singan-taolana ary amin'ny akoran-tsokata dia varotana ho «taolan-dragona» ho ody fitsaboana. Izy ireo dia hitan'ireo manam-pahaizana sinoa tamin'ny 1899 ho soratra sinoa. tamin'ny 1928, dia hita ho ao amy vohitra akaikin'i Anyang ao amin'ny faritanin'i Henan ny fiavian'ireo taolam-pisikidiana ireo. Nolavahan'ny ''Academia Sinia'' tany manodidina ilay tanàna tamin'ny 1928 hatramin'i 1937. Sombisombiny mahery ny 150.000 no hita. Ireo soratra amin'ny taolam-pisikidiana dia fandraiketana ny asa sikidy natao hifandraisana amin'ny fanahin'ny mpanjaka razana. Ahitana soratra vitsivitsy (latsaky ny folo) ny fohy indrindra, ary ny telopolo hatramin'ny soratra efa-polo ny lava indrindra. Hifandray amin'ny razany mikasika ny fianankaviam-panjaka, fahombiazana ara-miaramila na mikasika ny toe-trandro ny mpanjaka Shang, ary koa ireo sorona. Ho raiketina eo amin'ilay fitaovana nanaovana sikidy ny valiny. Ny soratra ampiasaina amin'ny taolam-pisikidiana dia rafitra efa navoatra tsara, izay milaza fa mety ho aloha kokoa ny taonarivo faharoa talohan'i JK ny daty nanomboka nampiasana ny soratra sinoa. Na dia porofo antitra indrindran'ny fampiasana teny sinoa aza ireo soratra fisikidiana ireo, dia efa eken'ny maro ny hoe nampiasaina tamin'ny zavatra hafa tsy ofisialy ny soratra, fa tsy naharitra noho ny taolana ireo fitaovana ireo (satria nosoratana tamin'ny bararata na hazo), ka potika hatrany. === Taom-barahina === {{...}} == Fampiasana amin'ny teny hafa == Niparitaka niaraka tamin'ny bodisma tao korea ny sorata sinoa nanomboka tamin'ny taonjato faharoa TJK hatramin'ny taonjato fahadimy AJK. Nanomboka tamin'ny taonjato fahadimy dia nampiasaina amin'ny fanoratana teny japoney ny soratra sinoa. Tany Vietnam inray dia natao hanoratana ny teny sinoa klasika ny sorara sinoa, ary tamin'ny taonjato faha-13 no nipoiran'ny soratra Nôm izay soratra sinoa natao hanoratana teny vietnamiana. === Japoney === Ny soratra sinoa natao hanoratana ny teny japoney dia antsoina hoe [[kanji]]. Hosoratana amin'ny alalan'ilay soratra sinoa ny indran-teny japoney avy amin'ny teny sinoa. Noho ny japoney manana soson'indrana maro dia maro ny fomba famakiana kanji iray amin'ny teny japoney. Ny teny Japoney ihany koa dia ahitana soratra ara-baninteny izay fantatra amin'ny anarana [[kana]] izay avy amin'ny fanatsorana ny soratra sinoa. Ny hiragana dia norafetina araka ny sora-tanan'ny soratra sinoa; ary ny katakana dia norafetina avy amin'ny ampahan'ny soratra sinoa. Araka izany dia mampifangaro ireo soratra ireo ny teny japoney: ny kanji dia anoratana ny indran-teny ary ny fototeny, ary ny kana dia natao hanoratana ireo vaninteny avy amin'ny fampiasana matoanteny ary ny singan-teny (hiragana) na ireo indran-teny tsy avy amin'ny teny sinoa. === Koreana === Tao Korea, ny teny sinoa soratana ihany no teny nosoratana. Tamin'izany fotoana izany, dia avy amin'ny teny sinoa avokoa ny voambolana rehetra izay mikasika ny siansa ary ny haifiarahamonina. Noho ny tsifisian'ny haavom-peo amin'ny teny koreanina dia tononina mitovy ny teny maro samihafa avy amin'ny teny sinoa. Ary rehefa nosoratana tamin'ny alalan'ny hangul amin'izay ny teny koreanina dia mitovy avokoa ny tsipelin'ireo teny izay mitondra hevitra maro samihafa ireo. Hatramin'izao fotoana izao dia mbola ampiasaina amin'ny fanalana ny tsififankahazoana (amin'ny teny soratana) ny soratra sinoa. Amin'izao fotoana izao, lasa olana iadian-kevitra amin'ny lafiny ara-politika ny ''[[hanja]]''. Ny koreanina sasany dia mangataka ny «fandiovana» ny teny aman-kolontsaina amin'ny alalan'ny famoanana ireo teny avy amin'ny teny sinoa. Ireo olona ireo dia mamporisika ny fampiasana ny soratra hangul eo anivon'ny fiarahamonina koreanina ary ny mamoana ny fianarana soratra sinoa eny am-pianarana. Ao Korea Atsimo, dia miova arakaraky ny hevitra manokan'ny ministry ny fanabeazana ny politikam-pianarana soratra sinoa. Tsindraindray dia nampianarina soratra sinoa miisa any amin'ny 1 800 hatramin'ny 2 000 ny mpianatra koreanina amin'ny ambaratonga faharoa. Ny tanjona amin'izany dia ny fahaizana mamaky azy ireo rehefa mitranga amin'ny gazety. Noho ny tsi-filàna ny hanja amin'ny fiainana mandavanandro dia matetika tsy mahafantatra soratra sinoa mahery ny zato vitsivitsy ny olon-dehibe koreanina. Mihamitombo ny fampiasan'ny teny koreanina amin'ny fiainana koreanina mandavanandro. Mbola ampiasaina ihany ny hanja, indrindra indrindra ao amin'ny gazety, fampiakaram-bady, anaran-toerana ary fanoratana tsara endrika. Ampaisaina amin'ny toe-javatra mila fahazavan-teny tsara ny hanja, toa ny asa akademika, tatitr'orinasa avo lenta, taratasin-governemanta na gazety; izany dia noho ny habetsahan'ny teny mitovy fanoratana vokatry ny indran-teny betsaka dia betsaka avy amin'ny teny sinoa. Ny olana mikasika ny tsifahazavan'ny teny not ena saka amin'ny ezaka «hanalana» ny soratra sinoa amin'ny teny koreanina. Mampita ara-maso ny hevitra ny soratra sinoa, mitondra ny fannonana ny abidy, izay hamantarana ny hevitra entiny. Ohatra, amin'ny rakiboana koreanina, ny iditra ara-peo ho an'i 기사 ''gisa'' dia ahitana teny iditra mahery ny telopolo. Tamin'ny taloha, dia voavaha amin'ny alalan'ny fanehoana ny hanja miaraka aminy ny tsifahazavana. Ao Korea Avaratra dia nofoanana tanteraka ny rafitra hanja nanomboka tamin'ny volana Jiona 1949. Naharitra hatramin'ny taonjato faha-21 izany famoanana izany. Voalaza ihany koa fa nampianarina tao Korea nanomboka tamin'ny 1953 ny hanja, na dia tsy ampiasaina amin'ny fampiasam-bahoaka aza<ref>[http://www.durihana.tv/technote2001/read.cgi?board=nk&y_number=14 북한서도 한자교육?]</ref>. Taorian'ny fahafatesan'ny mpitondra koreanina [[Kim Jong-il]] tamin'ny Desambra 2011, dia nataon'i [[Kim Yong-un]] ho teny famaritana ny teny koreanina ny Hanja. Amin'izao fotoana izao dia lazaina fa hanja miisa eo amin'ny telo arivo eo ho eo no ampianarina ny mpianatra koreanina tavaratra. Ireo hanja ireo dia miseho amin'ny doka ary ny gazety. Na dia izany aza, dia miangavy ny mpianatra tsy hampiasa ny soratra sinoa eo imasom-bahoaka ny governemanta.<ref>Kim Hye-jin (2001-06-04). "북한 의 한자 정책 -" 漢字, 3000 자 까지 배우 되 쓰지 는 말라 "". Han Mun fitiavana. Chosun Ilbo. Novakiana ny Novambra 21, 2014.</ref> === Vietnamiana === Na dia tsy ampiasaina afatsy amin'ny fombafomban-drazana aza ny soratra sinoa any Vietnam amin'izao fotoana izao, dia nampiasaina be izy ireo tamin'ny andro taloha. Hatramin'ny fiandohan'ny taonjato faharoapolo dia nampiasaina amin'ny fanoratana taratasy ofisialy na taratasy mikasika ny asa oniversitera ny teny sinoa soratana. Tamin'ny taonjato fahatelo ambin'ny folo dia noforonina ny soratra ''Nôm'' izay natao hanoratana ny teny vietnamiana. Io soratra io dia nindrana soratra sinoa ary nanoratra ireo teny avy amin'ny teny vietnamiana. Araka izany dia maro dia maro ireo soratra vietnamiana norafetina. Ny vokatr'izany dia soratra tsy fantatry ny dimy isanjaton'ny vahoaka. Nanomboka tamin'ny taonjato faharoapolo dia soratana amin'ny alalan'ny abidy vietnamiana izay mifototra amin'ny abidy latina ny teny vietnamiana. === Ôkinawanina === Ny soratra sinoa dia heverina fa nampidirin'ny mpiangaly bodista japoney iray tany amin'ny nosy ryukyu tamin'ny 1265.<ref>Hung, Eva ary Judy Wakabayashi. Asian Translation Traditions. 2014. Routledge. p. 18.</ref> Taorian'ny nanorenan'ny [[Fanjakan'i Okinawa]] ho fanjakana mandoa hetra amin'i Sina entin'ny [[fiankohonana Ming]], ny Sinoa klasika dia nampiasaina tamin'ny antontan-taratasim-pitsarana, ny hiragana kosa dia nampiasaina ho an'ny asa soratra natao ho am-bahoaka ary tononkalo. Rehefa lasa fanjakana nandoa hetra tamin'i Valan-tanin'i Satsuma ny Ryukyu dia nanjary nalaza ny tarehintsoratra sinoa, ary ny fampiasana an'i Kanbun. Ao amin'ny fiteny ôkinawanina maoderina, izay nofaritan'ny governemanta japoney ho fitenim-paritra Japoney, ny katakana sy hiragana dia matetika ampiasaina hanoratana ny teny ôkinawanina, saingy mbola ampiasaina ihany ny litera Sinoa. == Fanatsorana == Ny tanjon'ny fanatsorana dia fampidinana ny isan'ny tsipika ao amin'ny soratra sinoa fampiasa. === Fanatsorana tao Sina === Miova arakaraka ny fomba eo an-toerana ny fampiasana ny soratra nentindrazana ary ny soratra notsorina. Talohan'ny fiovana ofisialy, tsy nosaziana ny fampiasana sinôgrama notsorina. Voateny ampiasaina ao amin'ny boky aprinty ny versiôna samihafan'ny soratra ekena. Ny versiôna tsy ekena dia ampiasaina amin'ny fanoratana mandavanandro na ho an'ny fanoratana sora-tsoratra fampahatsiarovana ho an'ny tena. Nanomboka tamin'ny 1950, ay indrindra indrindra tamin'ny famoahana ny lisitra tamin'ny 1954 dia mampiasa ny soratra sinoa notsorina amin'ny fomba ofisialy ny [[Repoblika Entim-bahoakan'i Sina]] (RES). Tsy voakasik'izany fiovana izany anefa ny [[Repoblikan'i Sina]] (Taiwan), [[Hong Kong]] ary [[Macao]]. Nialoha ny fandresen'ny kômonista tamin'ny 1949 ny fanatsorana ny soratra na dia ampiarahana amin'ny RES aza. Saika ahitana fanatsoran-tsoratra foana ny soratanana ''caoshu'' na dia tsy ampiasaina amin'ny asa atao manarak'endrika aza izany. Efa nanadihady ny fanatsorana ny soratra ny governemantan'i [[Kuomintang]] tamin'ny taona 1930 ary 1940, ary nanohana ny hevitra hoe hampitombo ny fahaizan'ny rehetra manoratra sy mamaky teny ny fanaovana izany. Niaraka tamin'izay resaka fanatsorana izay koa dia nipoitra ny hevitra ny hampiasa ny [[abidy latina]] ho fanoratana ny teny sinoa ([[Guoyeu Romatzyh]]) Namoaka ny fihodinana voalohan'ny fanatsorana soratra ofisialy tamin'ny atonta taratasy roa ny RES; ny voalohany dia tamin'ny 1956 ary ny faharoa dia tamin'ny 1954. Ny fihodinana faharoa izay fantatra amin'ny anarana ''erjian'' dia navoaka tamin'ny 1977. Ratsy ny nandraisana ilay farany, ary namoana ny fiovana nentin'ny ''erjian'' ny governemanta sady nanova in-6 ny lisitra tamin'ny 1964 fanovana izay namerina ny endrika nentindrazan'ny soratra telo notsorina 叠 dié, 覆 fù, 像 xiàng. Ny ankamaroan'ny soratra notsorina dia norafetina avy amin'ny fanafohezana mahazatra, na endrika fitsipika fahiny. Ohatra, ny soratra mahazatra 來 lái (tonga) dia nosoratana 来 ao amin'ny fanoratana (隶书 / 隸書, lìshū) an'ny [[Fiankohonana Han]]. Tsy ampy iray ny tsipika ilaina amin'ilay soratra notsorina, ka nampiasaina ho endrika notsorina ilay izy. Ny soratra 雲 yún (rahona) dia nosoratana 云 tamin'ny soratra mpampinany ambony taolan'ny Fiankohonana Shang, ka efa nitoetra tamin'ny fampiasana taty aoriana ho indran'ny teny hoe «miteny» ny soratra 云 , anefa nampiana an'i 雨 mba hanavaka ny dikany.Maka ny rafiny tany am-boalohany ny endrika notsorina. === Fanatsorana ao Japana === Taona vitsivitsy taorian'ny [[Ady Lehibe Faharoa]], dia nametraka fiovana ara-tsipelina maromaro ny governemanta japoney. Ny soratra lasa notsorina dia antsoina hoe shinjitai (新字体 «endri-tsoratra vaovao»), ny endri-tsoratra taloha dia antsoina hoe [[kyūjitai]] (旧字体 «endri-tsoratra taloha»). Noferana ny isan'ny soratra ampiasaina, ary napetraka ny lisitry ny sorata ianarana isaky ny kilasy. Navoaka tamin'ny 1945 ny lisitry ny ''[[tōyō kanji]]'' (当用漢字) izay ahitana soratra miisa 1 850 ; navoaka tamin'ny 1981 ny isity ny ''[[jōyō kanji]]'' (常用漢字) tamin'ny 1981 ; nampiana soratra fanampiny tao amin'ny jōyō kanji tamin'ny 2010. Namporisihana tsy ho ampiasaina amin'ny fomba ofisialy ny endrika hafan'ny soratra. Ny nanaovana izany dia mba hahamora ny fianaran'ny ankizy kanji ary ny fanatsorana ny fampiasaana kanji amin'ny haisoratra ary amin'ny gazety. Torolalana fotsiny ireo lisitra ireo fa tsy lalàna mametra, ka betsaka ny soratra fantatra izay tsy ao amin'ireo lisitry ny kanji fampiasa matetika ireo, indrindra indrindra ireo kanji ampiasaina amin'ny anaran'olona ary anaran-toerana. == Endrika soratana == === Sora-kase === [[Sary:Seal Eg.png|thumb|Soratra sotra (ankavia) ary sora-kase (ankavanana)|240px|right]] Maro ny endrika mety anoratana ny soratra sinoa. Avy any Sina ny ankamaroan'izy ireo ary iombonan'ny firenena mampiasa soratra sinoa. Tsy fampiasa intsony ny soratra sinoa ambony varahin'ny [[Fiankohonana Shang]]; ny endri-tsoratra antitra indrindra mbola ampiasaina amin'izao fotana izao dia ny sora-kase na ny zhuanshu (篆書(书), zhuànshū). Izy io dia avy amin'ny fotoan'ny soratra Zhou ny [[Lohataona sy Fararano]], izay nampiasain'ny Emperoran'i Sina voalohany, [[Qin Shi Huang]]. Ny sora-kase dia ampiasaina amin'ny kase. Vitsy ny olona afaka mamaky izany ankehitriny, na dia mbola misy aza ny mahay mandrafitra izany. Ny soratra izay mbola ampiasaina matetika ankehitriny dia ny «Soratry ny mpitondra fivavahana» (隸書(隶书), lìshū) ny Fiankohonana Qin hatramin'ny Fiankohonana Han, ny Weibei (魏碑, wèibēi), ny «soratra tsy tapaka» (楷書(书), kǎishū) ampiasaina amin'ny sora-printy, ary ny «sora-tanana» (行書 (书), xíngshū) ampiasaina amin'ny sora-tanana. == Fiovana ara-paritra == Ny endriky ny soratra sinoa dia manamora ny famoronana soratra mitondra hevitra mitovy, ary maro ireo fenitra efa notadiavina ho apetraka. Taty aoriana, ny fiparitahan’ny fampiasana soratra eran’ny firenena tao Azia Atsinanana dia nanakana ny faneken’ny firenena rehetra ny rafitra iray ka mahatonga ny fahasamihafana ny fanoratana teny sinoa na hevitra arakaraka ny firenena isiana. Ny tao Sina dia mampiasa ny soratra sinoa notsorina nanomboka tamin’ny 1956. Ampiasaina ao Singapaoro ihany koa ny soratra sinoa notsorina. Ny soratra sinoa nentsindrazana dia ampiasaina ao Hong Kong, Macao ary Taiwan. I Japana dia nampiasa ny soratra notsorina noforoniny manokana (Shinjitai) nanomboka tamin’ny 1946, ary ny Korea Atsimo dia nametra ny fampiasany soratra sinoa, ary Vietnam ary ny Korea Avaratra dia namoana azy ireo tanteraka ka mampiasa ny abidy ho azy manokana izay abidy vietnamiana ary ny Hangul amin’izao fotoana izao. Ny endri-tsoratra manara-penitra araka ny faritra dia voavisavisa ao: * [[Lisitry ny soratra fampiasa matetika]] (nentindrazana: 現代漢語通用字表, notsorina: 现代汉语通用字表, pinyin: ''Xiàndài Hànyǔ Tōngyòngzì Biǎo''), ahitana ireo soratra sinoa 7.000 fampiasa matetika ain'ny teny sinoa soratana. Noforonina tamin'ny 1988 tao amin'ny Repoblika Entim-bahoakan'i Sina * [[Lisitry ny soratra fampiasa matetika ao Hong Kong]] (常用字字形表, jyutping: soeng4 jung6 zi6 zi6 jing4 biu2), ahitana ny endri-tsoratra ampianarina amin'ny ambaratonga fototra ary ambaratonga faharoa ao Hong Kong. Ny versiona faranydia tamin'ny 2007. * [[Fenitra manara-penitra ho an'ny sora-pirenena]] (國字標準字體; pinyin: Guózì Biāozhǔn Zìtǐ) izay mamoaka ny fenitra ho an'i Taiwan. * [[Jōyō kanji]] ho an'i Japana * [[Han-Han Dae Sajeon]] ho an'i Korea == Isan'ny soratra == === Sinoa === Samihafa amin'ny teny sinoa ny sorata sinoa. Ny tenin'ny fiteny sinoa ankehitriny dia tsy tahaky ny fiteny sinoa taloha ka maro ny vanintenin'ny ananan'ny teny iray. Na dia izany aza, ny soratra iray dia mitondra vaninteny iray. Mampahalala ny dikan'ilay teny ny famakiana tsirairay ny soratra sinoa. Ny ao RES, ny ''Xiàndài Hànyǔ Chángyòng Zìbiǎo'' (现代汉语常用字表, Dinan'ny soratra iombonana amin'ny teny sinoa ankehitriny) izay mampiasa ny soratra sinoa notsorina, dia mampiasa soratra iombonana 2 500 ary soratra tsy dia iombonana miisa arivo, ''Xiàndài Hànyǔ Tōngyòng Zìbiǎo'' (现代汉语通用字表, Dinan'ny soratra tsy dia fampiasa amin'ny ankapobeny amin'ny teny sinoa ankehitriny) dia manalisitra sinôgrama fito arivo, izay ahitana ny lisitry ny soratra 3 500 tamin'ny lisitra voalaza teo aloha. Ny GB2312, izay fenitra ho an'ny soratra sinoa ao amin'ny RES dia manana kaody teboka 6 762. Ny [[GB18030]], izay fenitra ankehitriny, dia manana isa ambony noho izany. Ny lenta ambony indrindran'ny Fanadinana amin'ny Fahaizana Teny Sinoa (汉语水平考试 '' Hànyǔ Shuǐpíng Kǎoshì'') dia mandrakotra soratra 2 500 any ho any. === Japoney === Amin'ny teny japoney dia ahitana ''jōyō kanji'' (常用漢字, «kanji fampiasa matetika») miisa 2 136 izay voatonin'ny Minisitry ny fanabeazana japoney ; ireo kanji ireo dia ampianarina ny ankizy amin'ny ambaratonga fototra sy faharoa. Tsy voatery apiasaina ireo kanji ireo, ary betsaka ny kanji fampiasa tsy hita ao amin'ilay lisitra. Mikasika ny anarana indray dia voafetra ny fampiasana ny soratra ; izany hoe tsy mainty soratra eken'ny governemanta ihany no azo ampiasaina. Noho ny ''jōyō kanji'' ahitana soratra maro ampiasaina amin'ny anaran'olona dia navoaka ny lisitra kanji iray fanampiny izay antsoina hoe ''jinmeiyō kanji'' (人名用漢字 «kanji fampiasa amin'ny anaran'olona»). Ahitana soratra 983 ao anatin'io lisitra io. Ankehitriny dia mahalala kanji any amin'n 3 500 any ho any ny olona nianatra. Ny ''kanji kentei'', na «fanadinam-pahaizana kanji japoney» dia mitsapa ny fahaizan'ny olona iray mamaky ary manorata kanji. Ny lenta ambony indrindra tsapain'ny kanji kentei dia kanji enina arivo, na dia vitsy aza ny olona (mila) mahatratra izany lenta izany. === Famoronana ankehitriny === Afaka rafetina na ohaviana na ohaviana ny soratra vaovao, toa ny teny vaovao, fa mety tsy ampiasaina izy ireo. Ny fandrafetana sorara vaovao tena ampiasaina ankehitiny dia soratra ampiasaina amin'ny voambolana siantifika izay noforonina tamin'ny taonjato faha-sivy ambin'ny folo. Ireo soratra ireo indrindra indrindra dia natao ho an'ny zavatra simika, izay ianarana eny amin'ny fianarana ao RES ary Taiwan. Ao Japana dia soratra vaovao ho an'ny refy iraisam-pirenena (SI) ny manam-pahaizana, indrindra indrindra 粁 (米 "metatra" + 千 "arivo, kilo-") ho an'i kilometatra. Nahita fivoahana tany Sina koa ireo kokuji (soratra noforonina tao Japana). Na dia mora foronina eo ambony taratasy aza ny soratra vaovao, sarotra ny mampiseho azy eo amin'ny solosaina, ary sary no tsy maintsy ampiasaina fa tsy soratra – izay manakana ny fampiasana azy ireo. == Fampilaharana == == Jereo koa == * [[Kanji]] === Tsiahy === {{ref}} === Boky nifotorana === <!-- Please use {Cite book} & {Cite web} templates --> *{{PD-old-text | title = The Chinese recorder and missionary journal, Volume 3 | year = 1871 | author = }} * {{cite book | title = A Handbook of Old Chinese Phonology | first = William H. | last = Baxter | authorlink = William H. Baxter | location = Berlin | publisher = Mouton de Gruyter | year = 1992 | isbn = 978-3-11-012324-1 | ref= harv }} * {{cite book | first = William G. | last = Boltz | year = 1994 | title = The origin and early development of the Chinese writing system | location = New Haven | publisher = American Oriental Society | isbn = 978-0-940490-78-9 | ref= harv }} * {{cite book | first = Florian | last = Coulmas | title = The writing systems of the world | url = https://archive.org/details/writingsystemsof0000coul | publisher = Blackwell | year = 1991 | isbn = 978-0-631-18028-9 | ref= harv }} * {{cite book | first = David | last = Keightley | authorlink = David Keightley | year = 1978 | title = Sources of Shang history: the oracle-bone inscriptions of bronze-age China | url = https://archive.org/details/sourcesofshanghi0000keig | location = Berkeley | publisher = University of California Press | isbn = 978-0-520-02969-9 | ref= harv }} * {{cite book | first = Martin | last = Kern | chapter = Early Chinese literature, beginnings through Western Han | pages = 1–115 | title = The Cambridge History of Chinese Literature, vol. 1: To 1375 | editor-first = Stephen | editor-last = Owen | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | year = 2010 | isbn = 978-0-521-85558-7 | ref= harv }} * {{cite book | first = Jerry | last = Norman | authorlink = Jerry Norman | year = 1988 | title = Chinese | url = https://archive.org/details/chinese0000norm | location = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-29653-3 | ref= harv }} * {{cite book | title = Middle Chinese: a study in historical phonology | first = Edwin G. | last = Pulleyblank | authorlink = Edwin G. Pulleyblank | location = Vancouver | publisher = University of British Columbia Press | year = 1984 | isbn = 978-0-7748-0192-8 | ref = harv }} * {{cite book | last = Qiu | first = Xigui | authorlink = Qiu Xigui | others = trans. by Gilbert L. Mattos and Jerry Norman | year = 2000 | title = Chinese writing | location = Berkeley | publisher = Society for the Study of Early China and The Institute of East Asian Studies, University of California | isbn = 978-1-55729-071-7 | ref= harv }} (English translation of ''Wénzìxué Gàiyào'' 文字學概要, Shangwu, 1988.) * {{cite book | last = Ramsey | first = S. Robert | title = The Languages of China | url = https://archive.org/details/languagesofchina0000srob | publisher = Princeton University Press | year = 1987 | isbn = 978-0-691-01468-5 | ref = harv }} * {{cite book | title = The reality of compound ideographs | first1 = Geoffrey | last1 = Sampson | first2 = Zhiqun | last2 = Chen | journal = Journal of Chinese Linguistics | volume = 41 | year = 2013 | pages = 255–272 | url = http://www.grsampson.net/ARoc.pdf | ref = harv }} * {{cite book | title = The Chinese Lexicon: A Comprehensive Survey | first = Po-ching | last = Yip | publisher = Psychology Press | year = 2000 | isbn = 978-0-415-15174-0 | ref = harv }} * {{cite book | title = Chinese Lexicography : A History from 1046 BC to AD 1911: A History from 1046 BC to AD 1911 | url = https://archive.org/details/chineselexicogra0000yong | first1 = Heming | last1 = Yong | first2 = Jing | last2 = Peng | publisher = Oxford University Press | year = 2008 | isbn = 978-0-19-156167-2 | ref = harv }} === Boky andalinana === * {{cite book | title = Orthography of early Chinese writing: evidence from newly excavated manuscripts | first = Imre | last = Galambos | authorlink = Imre Galambos | location = Budapest | publisher = Eötvös Loránd University | year = 2006 | isbn = 978-963-463-811-7 | url = http://shahon.org/wp-content/uploads/2010/02/Galambos-2006-Orthography-of-early-Chinese-writing.pdf | archive-date = 2012-05-15 | access-date = 2015-05-09 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120515141505/http://shahon.org/wp-content/uploads/2010/02/Galambos-2006-Orthography-of-early-Chinese-writing.pdf | url-status = dead }} ;Early works of historical interest * {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=djnPbjYGHFIC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Easy lessons in Chinese: or progressive exercises to facilitate the study of that language|author=Samuel Wells Williams|editor=|year=1842|publisher=Printed at the Office of the Chinese Repository|edition=|location=|page=|isbn=|pages=|volume=}} * {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=l3EgAQAAMAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A Chinese-English dictionary, Volume 1|author=Herbert Allen Giles|editor=|year=1892|publisher=B. Quaritch|edition=|location=|page=|isbn=|pages=1415|volume=}} * {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=f6VBAAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=A Chinese and English dictionary, arranged according to radicals and sub-radicals|author=P. Poletti|editor=|year=1896|publisher=Printed at the American Presbyterian mission press|edition=|location=|page=|isbn=|pages=307|volume=}} * {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=8nwuAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=The student's four thousand [characters] and general pocket dictionary|author=William Edward Soothill|editor=|year=1900|publisher=American Presbyterian Mission Press|edition=2|location=|page=|isbn=|pages=420|volume=}} * {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=fBMTAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=An account of the structure of Chinese characters under 300 primary forms: after the Shwoh-wan, 100 A.D., and the phonetic Shwoh-wan, 1833|author=John Chalmers|editor=|year=1882|publisher=Trübner & co.|edition=|location=|page=|isbn=|pages=199|volume=}} * {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=rDQrAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Chinese and English dictionary: compiled from reliable authors|author=|editor=|year=1893|publisher=American Tract Society|edition=|location=|page=|isbn=|pages=348|volume=}} * {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=_YdBAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Introduction to the study of the Chinese characters|author=Joseph Edkins|editor=|year=1876|publisher=Trübner & co.|edition=|location=|page=|isbn=|pages=314|volume=}} *{{cite book|url=http://books.google.com/books?id=h380AQAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Chinese and English dictionary: containing all the words in the Chinese imperial dictionary; arranged according to the radicals, Volume 1|author=Kangxi (Emperor of China)|year=1842|publisher=Printed at Parapattan|location=|page=|isbn=|pages=}} *{{cite book |url=http://books.google.com/books?id=fkc7AAAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false |title=The Six Scripts Or the Principles of Chinese Writing |volume= |year=1954 |author=Tai Tung (Dai Tong 戴侗) |editor= |publisher=Cambridge University Press |edition= |location= |isbn=1-107-60515-6 |quote= |page= |pages=114 |date= }}Translated by L. C. Hopkins with a Memoir of the Translator by W. Perceval Yetts === Rohy ivelany === ;Tantara ary fiorenan'ny soratra sinoa * Excerpt from [http://www.pinyin.info/readings/texts/visible/index.html Visible Speech: The Diverse Oneness of Writing Systems] by John DeFrancis, © 1989 by the University of Hawai`i Press. Used by permission of the University of Hawai`i Press. ; Rakibolana ary tsiahin-tsoratra * [http://ctext.org/dictionary.pl?if=en Chinese Text Project Dictionary] Rakibolan-tsoatra feno ahitana angona mikasika ny soratra sinoa rehetra amin'ny Unicode, ary koa oha-pampiasana amin'ny lahtsoratra sinoa talohaM * [http://www.omniglot.com/writing/chinese_evolution.htm Evolution of Chinese Characters] * [http://zhongwen.com/ Zhongwen.com]: rakibolana azo karohina ahitana angona mikasika ny fiorenan-tsoratra * Richard Sears, [http://www.chineseetymology.org/ Chinese Etymology]. ;Soratra sinoa amin'ny solosaina * [http://www.unicode.org/charts/unihan.html Unihan Database]: Tsiahy koreana, japoney ary sinoa mikasika ny famakiana ny soratra sinoa ary ny dikany. * [http://www.cchar.com/ cchar.com Chinese Character Software] {{Wayback|url=http://www.cchar.com/ |date=20150508095411 }}: Say maneho ny fomba fanoratana soratra sinoa * [http://www.cymraeg.ru/daoulagad.html Daoulagad Han] — Rakibolana OCR finday, interfasy OCR amin'ny banky angona UniHan ;Early works of historical interest * {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=rDQrAAAAYAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Chinese and English dictionary: compiled from reliable authors|author=|year=1893|publisher=American Tract Society|edition=|location=|page=|isbn=|pages=|accessdate=2011-05-15}} * {{cite book|url=http://books.google.com/books?id=h380AQAAIAAJ&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false|title=Chinese and English dictionary: containing all the words in the Chinese imperial dictionary; arranged according to the radicals, Volume 1|author=Kangxi (Emperor of China)|year=1842|publisher=Printed at Parapattan|location=|page=|isbn=|pages=|accessdate=2011-05-15}} [[sokajy:Soratra]] f7ky4b35d4ke471ruecmgocwot4knk8 0 229977 1152607 1147300 2026-10-29T03:05:18Z ~2026-53342-25 41238 1152607 wikitext text/x-wiki {{coord|18|56|S|47|40|E|}} {{infobox tanàna |anarana= Anjeva Gara |faritany=[[Faritanin'i Antananarivo|Antananarivo]] |faritra = [[Faritra Analamanga|Analamanga]] |isam-ponina=8279 |haavo = 1550 |velarantany=NC |firenena={{Madagasikara}} |sary =Anjeva.jpg |tanàna=NC|saina=Malagasy|tanàn-dehibe=NC|fanjakana=NC}} I '''Anjeva Gara''' dia firaisam-pokotany [[Kaominina eto Madagasikara|malagasy]] ao amin' ny fivondronan'[[Antananarivo Avaradrano]], faritra [[Analamanga]]. Ny isan' ny mponina ao dia 8&nbsp;279 tamin' ny taona 2018. == Tantara == {{...}} == Jeôgrafia == Eo amin' ny 25 km miantsinanana raha miala an' Antananarivo renivohitra no misy ny kaominina Anjeva Gara. Lalan-tany no mihazo azy raha avy ao [[Ambohimanambola]], misy taksiborosy mandeha amin' izany miainga avy eo [[Ambohijatovo]] ( Antananarivo Renivohitra). Ary lalana godorao raha avy any [[Ambohimalaza]], misy taksiborosy mandeha amin' izany miainga avy eo Mahazo (Antananarivo Renivohitra). == Toekarena == Lalovan' ny zotran-dalamby [[Zotra Antananarivo-Côte Est|Antananarivo-Côte Est]] ny kaominina Anjeva Gara. Ary ny fisian' ny gara ao no nahatonga ny anarana hoe Anjeva Gara. Ahitana ny OIM na Tannerie d'Anjeva izay orinasa mpanodina hoditra. Ny [[fambolena]] no iveloman' ny ankamaroan' ny olona ao Anjeva. Anisan' ny mamatsy [[anana]] sy [[legioma]] ny [[Faritra Atsinanana]] ity kaolinina ity. 10 km atsinanan' Anjeva Gara eo amin' ny reniranon' [[Ikopa]] no misy ny [[Tobim-pamokarana herinaratra Antelomita|toby famokarana herinaratra]] amin' ny rano ao Antelomita izay manana tanjaka 8,4 MW. == Ny fiainan'ny mponina : == Ny fiainan'ny mponina ao Anjeva Gara dia mifamatotra akaiky amin'ny fambolena, ny fitaterana, ary ny fidirana amin'ny fotodrafitrasa an-drenivohitra, satria ao anatin'ny distrikan'i Antananarivo Avaradrano, faritra Analamanga no misy azy. Misy lafin-javatra lehibe 3 mampiavaka sy mampalaza ity kaominina ity: Ny Fivelomana: Satria tany ambanivohitra akaiky an'ity fivondronana ity i Anjeva Gara, ny fambolena (indrindra ny vary sy ny legioma) no fiveloman'ny maro. Manodidina ny 8 279 ny isan'ny mponina tao an-toerana araka ny antontan'isa ofisialy farany. Ny Rano Fisotro Madio: Vaovao lehibe ho an'ny fiainan'ny mponina ny fahavitan'ny fotodrafitrasa goavana momba ny rano fisotro madio (AEPG) izay natolotry ny Minisiteran'ny Rano. Ny fitaomam-bahoaka sy ny kolontsainaMampalaza an'i Anjeva Gara koa ny maha toerana fanaovana fampisehoana sy fety azy amin'ny vanim-potoana fialantsasatra na fetim-pirenena. Ohatra amin'izany ny hetsika ara-kolontsaina lehibe karakarain'ireo mpanakanto malaza izay mahasarika olona maro, toy ny hita amin'ny firaketana momba ny lanonana.[https://facebook.com] Ny Angovo: Ny Tobim-pametrahana rano ho herinaratra (Antelomita)Ny tena mampalaza an'i Anjeva Gara eo amin'ny sehatra nasionaly dia ny fisian'ny Tobim-pamokarana herinaratra avy amin'ny rano ao Antelomita (Antelomita Hydroelectric Power Station) izay miorina eo amin'ny Reniranon'i Ikopa, tokony ho 10 km any atsinanan'ny tanàna. Manana tanjaka 8.4 MW ity toby ity ary mandray anjara lehibe amin'ny famatsiana herinaratra ny tambajotra iraisan'Antananarivo (RIA), araka ny voasoratra ao amin'ny Anjeva Gara.[https://en.wikipedia.org] == Fotodrafitrasa == Ny fotodrafitrasa ao Anjeva Gara dia mifantoka indrindra amin'ny fitaterana, ny angovo, ny fanabeazana, ary ny fampiroboroboana ny toekarena eny ifotony. Rehefa atambatra ireo antontan-kevitra isan-karazany, dia toy izao ny toe-javatra misy any an-toerana:[https://mg.wikipedia.org] Ny Fitaterana: Ny Lalamby sy ny LalanaNy lamasinina (Gara): Ny fotodrafitrasa manan-tantara indrindra ao dia ny fisian'ny Gara (tobin-damasinina), izay nampitondra ny anarany ny tanàna. Ity lalamby ity dia ao anatin'ny zotran-dalamby mampitohy an'i Antananarivo-Côte Est na TCE izay mbola hita mivantana ny toerana misy azy ao amin'ny Mapcarta Anjeva Gare ary manana anjara toerana lehibe eo amin'ny harem-bakoka ara-pifandraisana. Ny Lalana: Misy ny ezaka eo an-toerana amin'ny fanamboarana sy fanarenana ny fotodrafitrasa mampitohy ireo fokontany isan-karazany, araka ny serasera navoakan'ny Pejy Orange momba ny Lalana ao Anjeva Gare izay nanamarika ny asa fanamboarana ny lalana mifandray. Ny Angovo sy ny IndostriaNy Tobim-pamokarana Herinaratra: Ny fotodrafitrasa lehibe indrindra mampalaza ny faritra dia ny Toby Antelomita izay miantoka famatsiana herinaratra manana tanjaka 8,4 MW avy amin'ny rano. Ny Indostria: Ahitana orinasa mpanodina hoditra ihany koa any an-toerana (OIM na Tannerie d'Anjeva).[https://www.unicef.org] == Ny Fanabeazana sy ny Tsena: == Ny Sekoly: Ny kaominina dia manana fotodrafitrasa fototra momba ny fanabeazana toy ny EPP (Sekoly ambaratonga voalohany) sy ny CEG (Sekoly ambaratonga faharoa) mba handraisana ireo tanora sy ankizy mpianatra. Sekoly Ambaratonga Fototra (EPP): Ahitana EPP maromaro mampianatra ny ankizy madinika ao an-toerana.[https://midi-madagasikara.mg] Kolejy Ambaratonga Faharoa (CEG): Misongadina ao an-toerana ny CEG Anjeva Gara izay mandray ireo mpianatra nahavita ny ambaratonga fototra.[https://wikipedia.mg] Tohana ara-tsosialy: Matetika misy fizarana fitaovam-pianarana ho an'ireo mpianatra sahirana mba hamporisihana ny fampianarana eny ifotony.[https://midi-madagasikara] Sehatra ara-barotra: Eo amin'ny lafiny toekarena, ny tanàna dia mampiasa ny fotodrafitrasa misy aminy handraisana hetsika goavana toy ny foara ara-toekarena "Ranty Vokatra" karakarain'ny CCIA, izay manasongadina ny maha famatsiana legioma sy anana an'ity tanàna ity, araka ny tatitry ny Minisiteran'ny Fambolena (MINAE). Famokarana: Mahatratra eo amin'ny 12 ka hatramin'ny 15 taonina isan'andro ny vokatra mivoaka ao an-toerana mandritra ny vanim-potoana famokarana.[https://www&#x20;moov.mg] Hetsika ara-barotra: Hetsika lehibe mampisongadina ny tsenan'ity kaominina ity ny Foara Ranty Vokatra tao amin'ny Moov, izay mikendry ny hampifandraisana mivantana ny tantsaha mpamokatra sy ny mpividy ary ny kaoperativa.[https://www.moov.mg] Sehatra lalam-barotra: Ny tsena eo an-toerana dia miompana betsaka amin'ny varotra legioma, ny tantsaha no miantoka ny famatsiana ny tsena anatiny.[https://www.moov.mg] == Fitantanana == Ahitana ny [[fokontany]] folo ny ao amin' ny kaominina Anjeva Gara, dia: #[[Ambatofolaka]] #[[Ambohidrazana]] #[[Ampahimasina]] #[[Anjeva Gara (fokontany)|Anjeva Gara]] #[[Anjeva Tanana]] #[[Ankadiefajoro Anjeva | Ankadiefajoro]] #[[Imaola]] #[[Imerinkasinina]] #[[Manohisoa (Anjeva Gara)|Manohisoa]] #[[Morarano faliary]] == Ny foto-drafitrasa hifotony: == Ny fitantanana dia miantoka ny fitsinjarana mitovy ny fotodrafitrasa fototra amin'ireo fokontany, toy ny rano fisotro madio sy ny jiro:[https://facebook.com] Lalana: Natao laharam-pahamehana ny fanarenana ny lalana mampifandray ny fokontany toy ny miala avy ao Morarano mankany Faliary, ary Ambohidrazana, Imaola hatrany Ambatofolaka. Jiro sy rano: Tsy mitovy ny fiparitahan'ny fotodrafitrasa. Fokontany 4 ihany (Anjeva Gara, Ankadiefajoro, Imerinkasinina, Manohisoa) no manana rano fisotro madio. Fokontany 7 kosa no efa misitraka ny fampidirana jiro ambanivohitra.[https:///www.scribd.com] == Jereo koa == *[http://myanjeva.blogspot.de/p/anjeva.html Blaogy momba an'Anjeva] {{commonscat}} {{reflist}} {{Kaominina faritra Analamanga}} [[Sokajy:Tanàna ao Madagasikara]] [[Sokajy:Kaominina any Faritra Analamanga]] [[Sokajy:Kaominina any Madagasikara]] c26oejqdcu2vv49d968wuunjshvarzo 0 279300 1152623 1057340 2026-10-29T06:21:06Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1152623 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary=MikeFeigenspan.jpg |anarana=Mike Feigenspan |teraka=5 Aogositra 1995 |maty= |firenena=Alemain |mpiaraka= |asa= * [[mpilalao baolina kitra]] |taona niasàna= }} '''Mike Feigenspan''' dia mpilalao [[baolina kitra]] ([[KFC Uerdingen 05]]) mizaka ny zom-pirenen'i [[Alemaina]], teraka ny [[5 Aogositra]] [[1995]].<ref><small>[https://www.kfc-uerdingen.de/spieler/mike-feigenspan/ ''Mike Feigenspan''] {{Wayback|url=https://www.kfc-uerdingen.de/spieler/mike-feigenspan/ |date=20210123210543 }}, In: kfc-uerdingen.de.</small></ref> == Jereo koa == * [[Biôgrafia]] == Loharano == [[sokajy:Biôgrafia]] [[sokajy:mpilalao baolina kitra alemainy]] [[Sokajy:Teraka tamin'ny taona 1995]] 1c67p93tpfw1m1x90h0dxlwgy39wjvm 0 281549 1152636 1131540 2026-10-29T07:17:47Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1152636 wikitext text/x-wiki [[Sary:Iles Eparses-CIA WFB Map.png|vignette|438x438px|Sarin-tanin' ny Nosy Miparitaka na Nosy Malagasy]] Ny '''Nosy Miparitaka''' na '''Nosy Malagasy''', izay atao amIn' ny [[Fiteny frantsay|teny frantsay]] hoe '''Îles Éparses''', dia [[nosy]] maromaro ao amin' ny faritra andrefana amin' ny [[Ranomasimbe Indianina]], manodidina an' i [[Madagasikara]]. Mizara dimy ireo nosy ireo, dia ny [[Nosy Europa]] (na [[Nosy Europa|Nosy Ampela]]), i [[Bassas da India]] (na [[Bassas da India|Nosy Bedimaky]]) ary i [[Nosy Juan de Nova|Juan de Nova]] (na [[Nosy Juan de Nova|Nosy Kely]]) ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] andaniny; ny [[Nosy Glorieuses]] (na [[Nosy Glorieuses|Nosy Sambatra]]) sy ny [[Nosy Tromelin]] kosa ankilany, izay samy any avaratra sy atsinanan' i Madagasikara<ref><small>"[https://www.taaf.fr/spip/spip.php?article309 Site officiel des Terres australes et antarctiques françaises - Introduction] {{Wayback|url=https://www.taaf.fr/spip/spip.php?article309 |date=20120407105820 }}" (Notsidihina tamin' ny 10/02/2010, rohy maty) ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.taaf.fr%2Fspip%2Fspip.php%3Farticle309 Arsiva])</small></ref>. Nanomboka tamin' ny taona 2007 dia anisan' ny distrika dimy ao amin' ny ''Terres australes et antarctiques françaises'' (TAAF)<ref><small>"[https://www.senat.fr/rap/r09-299/r09-299_mono.html Les îles Eparses, terres d'avenir] {{Wayback|url=https://www.senat.fr/rap/r09-299/r09-299_mono.html |date=20241229082318 }}", rapport disponible [<nowiki/>[[archive]]] sur le site du Sénat.</small></ref> (miaraka amin' ny [[Nosy Saint-Paul]] sy ny [[Nosy Amsterdam]], ny [[Vondro-nosy Crozet]], ny [[Nosy Kerguelen]], ary i [[Terre Adélie]]), ny Nosy Miparitaka<ref name=":0"><small>"[https://www.rjoi.fr/index.php?id=364 Le nouveau statut des îles Tromelin, Glorieuses, Juan de Nova, Europa et Bassas da India à la lumière de la loi ordinaire du 21 février 2007, « portant dispositions statutaire et institutionnelles relatives à l'outre-mer »] {{Wayback|url=https://www.rjoi.fr/index.php?id=364 |date=20171222052615 }}", ''rjoi.fr'', 2008 (consulté le 21 décembre 2017, rohy maty). ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.rjoi.fr%2Findex.php%3Fid%3D364#federation=archive.wikiwix.com&tab=url Arsiva])</small></ref>. Tsy misy mponina sivily monina maharitra ireo nosy ireo<ref name=":0" />, nefa misy miaramila frantsay mifandimby mipetraka any isaky ny 45 andro, afa-tsy ny ao Tromelin, izay misy mpiasan' ny TAAF. Takian' i [[Kômôro]] sy i [[Madagasikara]] ary i [[Maorisy]] amin' ny ampahany ny Nosy Miparitaka. Efa taty aorian' ny nahazoany ny fahaleovantenany ny fitakian' ny Malagasy sy ny Maorisiana. == Jeôgrafia == === Toerana misy ny Nosy Miparitaka === [[Sary:Îles éparses.svg|vignette|419x419px|Sarintanin' ny Nosy Miparitaka ao amin' ny Ranomasimbe Indiana.]]Ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]], eo anelanelan' i [[Môzambika]] sy [[Madagasikara]], avy any avaratra ka hatrany atsimo: ny [[Nosy Juan de Nova]] sy ny [[Bassas da India]] ary ny [[Nosy Europa]]. Any amin' ny Ranomasimbe Indiana sy andrefan’ i [[Tanjona Bobaomby|Cap d'Ambre]] na [[Tanjona Bobaomby]] (Madagasikara) ny [[Nosy Glorieuses|Vondro-nosy Glorieuses]]. Any amin’ ny Ranomasimbe Indiana sy atsinanan’ i Madagasikara ny [[Nosy Tromelin]]. Voahodidin' ny [[Vondrona Aldabra]] (an' i [[Seisely]]) any avaratra sy ny [[Tamba-nosin' i Kômôro|Vondro-nosy Kômôro]] any andrefana ny Nosy Glorieuses. Voahodidin' i [[La Réunion]] sy i [[Maorisy]] any atsimo-atsimo-atsinanana, ny vondro-nosy [[Saint-Brandon]] any atsinanana ary ny vondro-nosy [[Agaléga]] any avaratra-atsinanana ny Nosy Tromelin. === Vohon' ny tany === Ny Nosy Miparitaka ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] dia noforona avy amin' ny [[haran-dranomasina]] avokoa, araka ny asehon' ny môrfôlôjia, amin' ny endrika ''atoll'' i Bassas da India, ny vondro-nosy Glorious, ny nosy Juan de Nova ary ny nosy Europa, na amin' ny endrika ''atoll'' avo ho an' ny Tromelin. Mitotaly 44 km² ny velaran-tanin' ireo nosy ireo ary ny toerana avo indrindra dia tsy mihoatra ny metatra vitsivitsy ambonin' ny ranomasina. Ny lehibe indrindra amin' ireo nosy ireo dia i Europa izay manana velarana 32,9 km² ary ny kely indrindra dia i Tromelin izay mananavelarana 1 km². I Bassas da India dia saika difotry ny rano amin' ny [[Famonta sy aka|fiakaran' ny ranomasina]]. === Toetany === Any amin' ny [[laharam-pehintany]] eo anelanelan' ny 22° atsimo (nosy Europa) sy 11° atsimo (nosy Lys ao amin' ny vondro-nosy Glorious) ny Nosy Miparitaka ao amin' ny Ranomasimbe Indiana ka iharan' ny toetany trôpikaly ary eo amin' ny lalan' ny rivodoza trôpikaly avy any avaratra-atsinanana. Ny tsy fisian' ny fikitoantoanan' ny vohon' ny tany anefa dia mametra ny [[Rotsa-drano|rotsak' orana]] amin' ireo nosy ireo raha oharina amin' ny nosy be tendrombohitra izay manakana ny rahona. === Karazam-javamaniry === [[Sary:1997 europa vue du phare.jpg|vignette|288x288px|Tazana ny ampahany amin' ny Nosy Europa avy eny an-tampon' ny tilikambo-jiro]]Ny tamba-javamaniry trôpikaly any amin' ny Nosy Miparitaka dia tsy mitovy isaky ny nosy tsirairay: tsy misy zavamaniry tanteraka ao Bassas da India, somary maitso sy milenodenoka fatratra any amin' ny nosy Europa sy any amin' ny vondro-nosy Glorieuses, misy ala [[famata]] (''[[Euphorbia]]'') sy [[ala honko]]; tsy misy afa-tsy hazo [[Voaniho|voanio]] sy hazo [[filao]] na [[fiofio]] (''Casuarina equisetifolia'') ao amin' ny nosy Juan de Nova izy io, ary lasa ahitra sy kirihitra (hazo madinika) izany tamba-javamaniry izany ao amin' ny nosy Tromelin. Ireo tamba-javamaniry ireo, izay somary mahantra ao amin' ny nosy any amin' ny tany manodidjna ny zana-pehitany, dia vokatry ny toetry ny [[nofon-tany]] be [[vatosokay]], izay tsy afaka mitahiry tsara ny [[ranon' orana]]. === Karazam-biby === [[Sary:1997 europa tortue ponte.jpg|vignette|252x252px|Sokatra manatody ao amin' ny nosy Europa tamin' ny taona 1997.]] Manan-karena karazam-biby ny Nosy Miparitaka. Ny biby an-dranomasina dia ahitana indrindra ny [[Haran-dranomasina|bibin-karan-dranomasina]], izay mandrafitra ny sakana manodidina ny nosy tsirairay, ary ao koa ny [[soka-dranomasina]] (''[[Chelonioidea]]''), izay tonga tsindraindray manatody ao amin' ny nosy Europa sy ny nosy Tromelin. Ny [[Vorona|karazam-borona]] dia ahitana indrindra ny andiam-boron-dranomasina toy ny vorona ''[[Fregata]]'' (''[[Fregatidae]]'') sy ny ''[[Sulidae]]'' ao amin' ny nosy Europa, ny ''[[Sterna]]'' ao amin' ny nosy Europa sy ao amin' ny vondro-nosy Glorieuses, izay andiam-borona lehibe indrindra amin' ny ''Onychoprion fuscatus'' ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] ary iray amin' ny lehibe indrindra eran-tany ao amin' ny nosy Juan de Nova ary ny [[sama mena]] (''Phoenicopterus roseus'') any amin' ny nosy Europa. Farany, ny [[osy]] nampidirina dia mipetraka ao amin' ny nosy Europa, izay feno [[moka]] amin' ny filentehan' ny masoandro. Tontosa soa aman-tsara ny famongorana tanteraka ny [[biby mpikiky]] ([[voalavo]], sns) tamin' ny taona 2003 tao amin' ny nosy Lys sy tamin' ny taona 2005 tao amin' ny nosy Tromelin. == Fiandrianana == === Fiandrianam-pirenena frantsay === Tamin' ny taona 1896 dia nanambara ny fanjakana mpanjana-tany frantsay fa lasa zanatany frantsay "i Madagasikara sy ny nosy miankina aminy". Lasa fizaràn-tany tantanin' ny [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|Prôtektôratan' i Madagasikara]] ny Nosy Miparitaka. Na izany aza, tamin' ny ankatoky ny fahaleovantenan' i Madagasikara (26 Jona 1960) dia namoaka didy ny fanjakana frantsay izay nanaisotra ny haran-driaka Tromelin, ny vondronosy Glorieuses ary ny nosikely Juan de Nova, i Europa ary i Bassas da India avy amin' ny tanin' ny Repoblika mizakatenan' i Madagasikara" (izay noforonina tamin' ny 14 Ôktôbra 1958) mba hametrahana azy ireo eo ambany fahefan' ny minisitra miandraikitra an' i Frantsa any ampitan-dranomasina. Tamin' ny fotoana nahazoan' i Madagasikara fahaleovantena tamin' ny taona 1960 dia tena nanan-danja ny tombotsoa ara-[[jeôpôlitika]] ao amin' ny Nosy Miparitaka any amin' ny Ranomasimbe Indiana, satria eo amin' ny lalana an-dranomasina manan-danja mampitohy an' i [[Azia]] sy ny [[Atsinanana Afovoany]] amin' i [[Eorôpa]] sy i [[Amerika]] ireo nosy ireo, izay manana [[faritra ara-toekarena manokana]] (frantsay: ''zone économique exclusive'' -- ZEE) ary mety ho toerana fanaovana andrana nokleary. Ao anatin' izany toe-javatra izany no nanamafisan' ny [[Charles de Gaulle|jeneraly de Gaulle]] indray ny maha zava-dehibe ny tsy tokony hisian' ny fitakian' i [[Madagasikara]] ny [[Fiandrianana|fiandrianany]] amin' ireo nosy ireo:<blockquote>"Mampitandrina ny [[Quai d'Orsay]] aho amin' izay mety ho fananan' i Madagasikara fahefana amin' ny nosy sy nosy kely frantsay mifanila aminy. Tsy mitombina veively izany ary mety hiteraka vokadratsy. Mety ho tena manan-danja azo tsapain-tanana amintsika ireo nosy sy ny nosy kely ireo, indrindra momba ny fanandramana atômika. Noho izany dia tsy ankasitrahako ny hampidirana an' i Madagasikara na amin' inona na amin' inona mitranga ao amin' ireo nosy ireo, indrindra ny momba ny toetrandro.<ref><small>Lahatsoratra nadika amin' ny teny malagasy:</small> <small>« Je mets en garde le Quai d'Orsay pour n’importe quelle emprise de Madagascar sur les îles et îlots français avoisinants. Cela ne se justifie d’aucune manière et risque d’entraîner des inconvénients. Les îles et îlots peuvent revêtir pour nous une importance réelle, notamment en ce qui concerne nos expériences atomiques. Je n’approuve donc pas qu’on introduise Madagascar en quoi que ce soit qui se passe dans ces îles, notamment en ce qui concerne la météo,. »</small> </ref><ref><small>Teny nataon' i [[Charles de Gaulle]] amin' i [[Jacques Foccart]] tamin' ny 3 Jolay 1961 nampahatsiahivin' i Pierre Caminade, ''Comores-Mayotte : une histoire néocoloniale'', Marseille, Éditions Agone, 2003, p. 26.</small></ref><ref><small>Laurence Caramel, "[https://www.lemonde.fr/international/article/2019/08/02/les-iles-eparses-des-confettis-administres-par-la-france-en-contentieux-avec-madagascar_5495898_3210.html Les îles Eparses : des confettis administrés par la France en contentieux avec Madagascar]", ''Le Monde'',‎ 2 août 2019 ([[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Farticle%2F2019%2F08%2F02%2Fles-iles-eparses-des-confettis-administres-par-la-france-en-contentieux-avec-madagascar_5495898_3210.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url archive]]).</small></ref>"</blockquote> === Fanoherana ny fiandrianam-pirenena frantsay === Manohitra ny fananan' i Frantsa [[fiandrianana]] amin' ireo nosy ireo i [[Maorisy]] sy i [[Madagasikara]] ary i [[Kômôro]]. Mitaky an' i Tromelin i Maorisy ary milaza fa io nosy io, izay hitan' i Frantsa tamin' ny taona 1722, dia tsy nomena an' i Frantsa tamn' ny [[Fifanarahana tany Paris (1814)|Fifanarahana tany Paris]] tamin' ny taona 1814. Mitaky ny fiandrianam-pirenena amin' ny Vondro-nosy Glorieuses na Nosy Sambatra (anisan' izany i [[Banc du Geyser]]) kosa i Madagasikara, na dia tsy anisan' ny [[Prôtektôrata Frantsain' i Madagasikara|Prôtektôrata frantsain' i Madagasikara]] mihitsy aza ireo nosy ireo, izay anisan' ny [[Zanatanin' i Mayotte sy ny nosy miankina aminy]], avy eo dia anisan' ny [[Kômôro zanatany frantsay|Kômôro Frantsay]] izay lasa zanatany nisaraka tamin' i Madagasikara tamin' ny taona 1946. Mitaky ny Vondro-nosy Glorieuses (anisan' izany i Banc du Geyser), amin' ny maha ampahany ao amin' ny [[Faritr' i Mayotte]] azy (izay iadiana hevitra) i Kômôro. Ankoatra izany dia efa nitaky an' i Bassas da India (na Nosy Bedimaky) sy an' i Europa (na Nosy Ampela) ary an' i Juan de Nova (na Nosy Kely) koa i Madagasikara nanomboka tamin' ny taona 1972, ary nitaky ny hamindrana ireo nosy ireo ho an' i Madagasikara ny fehin-kevitry ny [[Firenena Mikambana]] tamin' ny taona 1979 (izay tsy misy fahefana manery). Nitaky ny sasany amin' ny Nosy Miparitaka ihany koa i [[Seisely]] talohan' ny fanaovan-tsonia ny [[Fifanarahana momba ny sisintany an-dranomasina nataon' i Frantsa sy i Seisely]] (''France–Seychelles Maritime Boundary Agreement''). === Fitakian' i Madagasikara === Tsy mampametra-panontaniana momba ny fanakambanana ireo nosy ireo amin' i Frantsa i Madagasikara talohan' ny taona 1973, nandritra ny fifampiraharahana momba ny fifanaraham-piaraha-miasa vaovao nataon' ny filoha malagasy [[Didier Ratsiraka]], izay notohanan' ny [[Firaisan' ny Repoblika Sôsialista Sôvietika|Firaisana Sôvietika]] tao anatin' ny [[Ady Mangatsiaka]], dia nanohitra ny fanapahan-kevitry ny Frantsay tamin' ny taona 1960 izy tamin' ny filazany fa nanitsakitsaka ny tsy maha azo anombinana ny tanin' ny firenena voazanaka izay nahazo fahaleovantena izany fanapahan-kevitra izany. Nolavin' i Frantsa ny famerenana an' ireo nosy ireo amin' i Madagasikara, amin' ny fiheverana fa izao fisarahana izao dia nankatoavin' ny gouvernementa malagasy sy ny filoha [[Philibert Tsiranana]]. Ankoatra izay dia noheverin' ny Frantsay ho tsy mbola nisy Malagasy nonina mihitsy tao amin' ireo nosy ireo. Manoloana ny fandavan' ny Frantsay dia nanapa-kevitra ny hampiakatra ny raharaha any amin' ny [[Firenena Mikambana]] i Madagasikara. Nandefa telegrama tany amin' ny [[sekretera jeneralin' ny Firenena Mikambana]], [[Kurt Waldheim]], ny minisitry ny Raharaham-bahiny malagasy, tamin' ny taona 1976, mba hanamafisana ny [[Fiandrianana|fiandrianan]]' i Madagasikara amin' ny Nosy Miparitaka, ary tamin' ny taona 1979 dia nanoro hevitra ny hamerenan' i Frantsa amin' i Madagasikara ireo nosy ireo, na farafaharatsiny hanomboka fifampiraharahana momba ny famerenana azy ireo indray, ny fehin-kevitry ny [[Firaisambe Afrikana]] sy ny an' ny [[Vondron-tany tsy momba ny atsy na ny aroa]] ary ny an' ny Filankevi-pitantanan' ny Firenena Mikambana. Nandritra izany fotoana izany dia nandefa fanoherana i Madagasikara tamin' ny 21 Marsa 1978, rehefa niforona ny [[faritra ara-toekarena manokana]] tamin' ny volana Febroary ary nanao toy izany koa tamin' ny fananganana faritra ara-toekarena manokana izay mirefy 200 [[maily]] tamin' ny taona 1985. Avy eo, nandritra ny folo taona mahery kely, dia nitsahatra ny fitakiana ireo nosy ireo, mandra-pahatongan' ny taona 1999, raha nanapo tolo-kevitra ny fivoriana an-tampony nataon' ny [[Vaomieran' ny Ranomasimbe Indianina]] ny amin' ny fiaraha-mitantana ny Nosy Tromelin sy ny Nosy Miparitaka eo amin' i [[Frantsa]] sy i [[Madagasikara]] ary i [[Maorisy]], izay niteraka ny fanaovan-tsonia fifanarahana teo amin' i Maorisy sy i Frantsa tamin' ny taona 2010<ref><small>République française. "[https://www.senat.fr/leg/pjl11-299.html Projet de loi no 299 présenté au Sénat en session ordinaire de 2011-2012] {{Wayback|url=https://www.senat.fr/leg/pjl11-299.html |date=20241229082316 }}" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.senat.fr%2Fleg%2Fpjl11-299.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url archive]], ''senat.fr'', le 25 janvier 2012.</small></ref>. Amin' ny lafiny iray dia mbola miaro ny tsy fahafaha-manasaraka aminy ny Nosy Miparitaka i Madagasikara, araka ny lahatenin' ny filoha [[Marc Ravalomanana]] tao amin' ny fivorian' ny [[Firenena Mikambana]] tamin' ny taona 2006 sy 2007 ary 2008, izay nanampy amin' ny tsy fiovana eo amin' ny hoavin' ireo nosy ireo. Tamin' ny volana Mey 2019 dia naneho ny fahavononany hanao dinika hisian' ny vahaolana iraisana ny filohan' ny Repoblika Frantsay, [[Emmanuel Macron]], tamin' ny alalan' ny fananganana vaomiera iaraha-miasa amin' i Madagasikara, nefa tsy nisy fiantsoana fitsarana iraisam-pirenena izany<ref><small>[https://www.france24.com/fr/video/20190601-restitution-france-iles-eparses-a-madagascar-enjeu-didentite-nationale « La restitution par la France des îles Éparses à Madagascar, "un enjeu d'identité nationale" »], ''France 24'', 1er juin 2019 ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Ffr%2Fvideo%2F20190601-restitution-france-iles-eparses-a-madagascar-enjeu-didentite-nationale#federation=archive.wikiwix.com&tab=url Arsiva]) (consulté le 24 juillet 2020).</small></ref>. Tamin' ny 18 Nôvambra 2019 dia nisy delegasiôna roa nivory tao [[Antananarivo]] mba hanombohana ny dinika fanomanana, ao anatin' ny vaomiera iraisana izay natomboky ny filoham-pirenena frantsay sy malagasy, natomboka tamin' ny volana Mey 2019. Tombanana ho tamin' ny volana Jona 2020, datin' ny faha-60 taonan' ny fahaleovantenan' i Madagasikara, ny fifanarahana vokatr' izany dingana izany<ref><small>Isabelle Labeyrie, [https://www.francetvinfo.fr/replay-radio/un-monde-d-avance/iles-eparses-reprise-des-discussions-entre-madagascar-et-la-france_3689185.html "Îles Éparses : reprise des discussions entre Madagascar et la France"], ''franceinfo.fr'', 19 novembre 2019 ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.francetvinfo.fr%2Freplay-radio%2Fun-monde-d-avance%2Files-eparses-reprise-des-discussions-entre-madagascar-et-la-france_3689185.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url Arsiva]).</small></ref>. Tamin' ny Janoary 2020 anefa dia nitsipaka izay mety ho fitakiana fiandrianam-pirenena ataon' i Frantsa amin' i Tromelin sy amin' ny [[faritra ara-toekarena manokana]] ao amin' io nosy io ny Repoblikan' i Maorisy ary nanambara ny fiandrianam-pireneny manontolo amin' i Tromelin sy amin' ny fari-dranomasina ao aminy. Nilaza ny mpitonda frantsay fa tsy misy lanjany araka ny lalàna ny filazan' i Maorisy, satria tsy niraharaha ny maha fizaràn-tany frantsay an' i Tromelin izay nampiharan' i Frantsa ny fiandrianany manontolo tsy nisy fahatapahana<ref><small>« [https://www.zinfos974.com/lile-maurice-prete-a-contester-la-souverainete-francaise-sur-tromelin/ L'île Maurice prête à contester la souveraineté française sur Tromelin] », ''zinfos974'', 3 janvier 2020 (consulté le 1er février 2020) ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fzinfos974.com%2FL-ile-Maurice-prete-a-contester-la-souverainete-francaise-sur-Tromelin_a147891.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url Arsiva]).</small></ref>. Tamin' ny 21 Mey 2020 dia nisy [[solombavambahoaka]] malagasy enimpolo eo ho eo izay niantso ny fanelanelanan' ny [[Vondrona Afrikana]] sy ny ''[[Southern African Development Community]]'' (SADC) amin' ny fifampidinihana eo amin' i Frantsa sy i Madagasikara momba ny Nosy Miparitaka<ref><small>"[https://www.rfi.fr/fr/afrique/20200521-%C3%AEles-%C3%A9parses-d%C3%A9put%C3%A9s-malgaches-demandent-une-m%C3%A9diation-la-france Îles Éparses : des députés malgaches demandent une médiation avec la France"], ''rfi'', 21 mai 2020 (consulté le 21 mai 2020) ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.rfi.fr%2Ffr%2Fafrique%2F20200521-%25C3%25AEles-%25C3%25A9parses-d%25C3%25A9put%25C3%25A9s-malgaches-demandent-une-m%25C3%25A9diation-la-france Arsiva]).</small></ref>. Tamin' ny 26 Jona 2020 dia nanao sonia fanambaràna manohana ny fanakambanana ny Nosy Miparitaka amin' i Madagasikara ny firenena mpikambana ao amin' ny SADC ([[Afrika Atsimo]], [[Angôla]], [[Bôtsoana]], [[Kômôro]], [[Lezôtô|Lesôtô]], [[Malaoỳ|Malaoy]], [[Maorisy]], [[Môzambika]], [[Namibia]], [[Repoblika Demôkratikan' i Kôngô]], [[Seisely]], [[Esoatiny]], [[Tanzania]], [[Zambia]] ary [[Zimbaboe]]), niaraka amin' ny fampahatsiahivana ny fehin-kevitry ny minisitra tao amin' ny [[Firaisambe Afrikana]] sy ny an' ny fivoriamben' ny [[Firenena Mikambana]]<ref><small>[https://la1ere.francetvinfo.fr/reunion/iles-eparses-0/madagascar-sdac-soutient-demande-restitution-iles-eparses-848610.html « Madagascar : la SDAC soutient la demande de restitution des îles Éparses »], ''la 1ère France TV'', 29 juin 2020 (consulté le 30 juin 2020) ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fla1ere.francetvinfo.fr%2Freunion%2Files-eparses-0%2Fmadagascar-sdac-soutient-demande-restitution-iles-eparses-848610.amp#federation=archive.wikiwix.com&tab=url Arsiva]).</small></ref>. Tamin' ny volana Marsa 2021, nandritra ny filankevitry ny SADC, dia namerina nanohana ny fitakian' i Madagasikara ny Nosy Miparitaka ny firenena mpikambana teo anatrehan' ny minisitry ny Raharaham-bahiny malagasy, Djacoba Tehindrazanarivelo<ref><small>[https://www.madagascar-tribune.com/Iles-eparses-Enieme-soutien-de-la,26626 « Iles éparses : Enième soutien de la SADC »], ''Madagascar Tribune'', 15 mars 2021.</small></ref>. Nihemotra ny fifampidinihana teo amin' i Frantsa sy i Madagasikara izay saika hatao tamin' ny taona 2020 noho ny valan' aretina Covid-19. Tokony hanomboka indray izany tamin' ny Nôvambra 2022 saingy nahemotra noho ny fanesorana ny minisitry ny Raharaham-bahiny izay nanambara ny tsy fankasitrahany ny fanakambanan' i [[Rosia]] ny ampahany amin' i [[Okraina]]<ref><small>[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2022/11/01/madagascar-la-reprise-des-negociations-sur-les-iles-eparses-n-aura-pas-lieu_6148097_3212.html "Madagascar : la reprise des négociations sur les îles Eparses n’aura pas lieu"], ''Le Monde'' ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2022%2F11%2F01%2Fmadagascar-la-reprise-des-negociations-sur-les-iles-eparses-n-aura-pas-lieu_6148097_3212.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url Arsiva])</small></ref>. Tamin' ny nahenoana ny fizakan' i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] ny zom-pirenena frantsay dia maro ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] izay tsy nanantena intsony ny fahavitrihan' ity filoham-pirenena ity hitaky ny Nosy Malagasy ho an' i Madagasikara. Tamin’ny volana avrily 2025 no nanambaran’i Frantsa sy i Madagasikara fa ny volana jona 2025 no hihaonan’izy ireo hitady vahaolana am-pilaminana amin’ny disadisa.<ref><small>[https://www.ouest-france.fr/monde/madagascar/iles-eparses-colonisation-contrats-le-programme-demmanuel-macron-a-madagascar-f691631e-2025-11f0-bf67-a97478b86af6 « Îles Éparses, colonisation, contrats… Le programme d’Emmanuel Macron à Madagascar »], ''Ouest-France'', 23 avril 2025.</small></ref>. Ny 20 jona 2025, ny minisitry ny Raharaham-bahiny malagasy Rasata Rafaravavitafika no nitarika ny fivorian’ny komity siantifika natokana ho an’ny fitakian’i Madagasikara ireo Nosy miparitaka. Tanjona tamin’ity fihaonana ity ny hamolavola hevitra hitandrovana ny fiandrianam-pirenen’i Madagasikara amin’ireo Nosy miparitaka, ary hirosoana amin’ny fifampidinihana amin’i Frantsa.<ref><small>[https://www.madagascar-tribune.com/Iles-Eparses-Madagascar-prepare-la.html "Iles éparses: Madagascar prepares the second joint Franco-Malagasy Commission"], ''Madagascar Tribune'', June 21, 2025.</small></ref>. === Disadisa momba ny fizaràn-tany === Maro ny fitakiana momba ny Nosy Miparitaka<ref><small>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/french-southern-and-antarctic-lands/ "French Southern and Antarctic Lands"] {{Wayback|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/french-southern-and-antarctic-lands/ |date=20230306110756 }}, ''[[CIA World Factbook|The World Facbook]]'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.cia.gov%2Fthe-world-factbook%2Fcountries%2Ffrench-southern-and-antarctic-lands#federation=archive.wikiwix.com&tab=url Arsiva]] an' i CIA.</small></ref>. I Tromelin, izay hitan' ny Frantsay tamin' ny taona 1722, dia takian' i Maorisy nanomboka tamin' ny taona 1976, satria mihevitra izy fa ity nosy ity dia tokony teo ambany fahefan' ny Britanika taorian' ny [[fifanarahana tany Paris tamin' ny taona 1814]]. Ao anatin' ny fitakiana an' i [[Mayotte]], i [[Kômôro]] dia mitaky ny fiandrianany amin' ny vondro-nosy Nosy Glorieuses (anisan' izany ny Banc du Geyser), izay nitambatra tamin' i Mayotte talohan' ny nitantana an' i Kômôro tao amin' ny [[Zanatanin' i Madagasikara sy ny tany miankina|Zanatanin' i Madagasikara sy ny Tany miankina aminy]]. Nanomboka tamin' ny taona 1972 dia nitaky ny nosy Europa sy Bassas da India ary Juan de Nova i Madagasikara, takiany koa ny Banc du Geyser. Mikasika ny nosy telo ao amin' ny [[Lakandranon' i Môzambika]] (i Europa sy i Bassas da India ary i Juan de Nova), ny fitakian' ny Malagasy nentina teo anatrehan' ny [[Firenena Mikambana]] tamin' ny volana Desambra 1979 no nahatonga ny [[fehinkevitra 34/91]] izay "manasa ny governemanta frantsay mba hanomboka tsy misy hataka andro ny fifampiraharahana amin' ny governemanta malagasy amin' ny hamerenana ireo nosy voalaza etsy ambony ireo izay nosarahana amin' ny fomba boraingona tamin' i Madagasikara". Talohan' ny nahazoan' i Madagasikara ny fahaleovantena tokoa tamin' ny taona 1960, dia nosarahan' ny fanjakana frantsay tamin' i Madagasikara ireo nosy ireo. Io fanapahan-kevitry ny Fivoriamben' ny Firenena Mikambana io ihany dia manaiky fa io fanasarahana io dia fanaovana tsinintsinoa ny foto-pitsipika momba ny fanajana ny tsy maha azo anombinana ny tanim-pirenena sy ny fiandrianan' ny Fanjakana Malagasy. Tamin' ny taona nanaraka, noho ny tsy fanatanterahana ny fehin-kevitry ny taona 1979, io fivoriambe io ihany dia nangataka ny fitondram-panjakana frantsay mba hanomboka haingana ny fifampiraharahana amin' ny fitondram-panjakana malagasy mba hitadiavana vahaolana mifanaraka amin' ny tanjona sy ny foto-kevitry ny [[Satan' ny Firenena Mikambana]]. Vao mainka nihamafy ny fifandirana tamin' ny fiandohan' ny taonjato faha-21 noho ny fiheverana ny fisian' ny tahirin-t[[solitany]] lehibe (tombanana ho 10 taona mahery no hampiasan' ny Frantsay izany) ao amin' ny nosy Juan de Nova, ary ny fangatahana fanitarana ny fahazoan-dalana hikaroka nataon' ny orinasa [[South Atlantic Petroleum]] ([[Nizerià]]) sy ny [[Marex Petroleum Corporation|Marex Petroleum]] ([[Etazonia]]) dia nijanona ela niandry ny sonia avy amin' ny governemanta frantsay. Tamin' ny fandidiana navoakan' ny fitsarana misahana ny fitantanan-draharaha ao [[Saint-Denis, Réunion|Saint-Denis]] ao [[La Réunion]], izay nampisahanin' ny ireo orinasa roa ireo ny raharaha, no nahatonga ny Fanjakana Frantsay hanao sonia ireo fanitarana ireo tamin' ny volana Ôktôbra 2015. == Jereo koa == * [[Nosy Juan de Nova]] (na [[Nosy Kely]]) * [[Bassas da India]] (na [[Nosy Bedimaky]]) * [[Nosy Europa]] (na [[Nosy Ampela]]) * [[Nosy Glorieuses]] (na [[Nosy Sambatra]]) * [[Nosy Tromelin]] * [[Fizakan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay]] * [[Fitakian' i Madagasikara ny famerenana ny Nosy Malagasy]] == Loharano sy fanamarihana == [[Sokajy:Nosy Malagasy]] bxfw6b6qe7k92e6winme4qf24wquq9u 0 282184 1152634 1136922 2026-10-29T07:07:56Z ~2026-53342-25 41238 1152634 wikitext text/x-wiki [[Sary:Igel01.jpg|thumb|Sokina (''Setifer setosus'')|358x358px]] [[Sary:Setifer setosus range map.svg|vignette|221x221px|Faritra misy ny sokina]] Ny '''''Setifer setosus''''' dia [[biby mampinono]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Tenrecidae]]'', ao amin' ny filaharana ''Afrosoricidae''. Tsy fahita afa-tsy eto [[Madagasikara]] izy io. Amin' ny teny malagasy izy dia atao hoe '''sokina''' na '''sora''' na '''tambotriky'''. Tsy toy ny ''Tenrecinae'' hafa ao amin' ny karazana ''[[Hemicentetes]]'', tsy afaka manintsana ny volo tsilony ny sokina. Afaka miforitra ho toy ny baolina anefa izy. Ny fonenany voajanahary dia ny [[ala]] amin' ny faritra ambanin' ny zana-pehintany na manodidina ny zana-pehintany, ny kirihitra sy ny ahitra, ny [[hivoka]], ny zaridaina ambanivohitra, ary ny faritra tanàn-dehibe koa. Izy io no hany karazana ao amin' ny vondron-karazana '''''Setifer'''''. Na dia eo aza ny fitovitoviana dia tsy mifandray akaiky amin' ny ''[[Erinaceinae]]'' izy io. == Ao amin' ny kolontsaina == Amin' ny faritra sasany eto Madagasikara, indrindra ao afovoan-tany, amin' ny [[Merina]], dia tsy azo hanina ny sokina fa [[Fady (malagasy)|fady]]. === Ohablana malagasy === * [[Alika|Amboa]] ngerom-bava: tazanina toa mitondra sokina, nony akaiky vavany ihany. * Aza manantena tain-tsokina, fa tsy mba hihaza. * Aza manao toy ny sokina: ny [[varatra]] hamono tsy mahatahotra azy, fa ny [[fanala]] indray no ahatahorany. * Haza sokin-dRainilesoka ka ny efa azo ihany no mody alefalefa. * Jamba nitsapa sokina ka tsy navelan' [[Zanahary (finoan-drazana malagasy)|Andriamanitra]] hihinam-boalavo. * Manao fanahin-tsokina: raha mahazo zavatra dia mivonkina. * Rangahibe leon-tsokina: ny mby am-bilany dia ariana, ary ny any an-tsaha tsy hakarina intsony. * Mason-tsokina ka ny kely ananana no ahiratra. * Mason-tsokina, masom-[[Voalavo|boalavo]], izay kely ananana ahiratra. * Mitsotra alina fa mivonkina antoandro toa sokina. * Nokekerin' ny sokina aho, nigigigigy; nokekerin' ny [[trandraka]] aho, nidradradradra. * Rafotsibe leon-tsokina, ka tsy te-hijery vodi-kifafa. * Soki-mahay vato: [[osy]] mahay harana. * Sokina nanani-bato ka tapi-dalan-kaleha. * Sokina anaty [[voaroy]], ka hitan' ny maso fa sarotra alaina. * Sokina manatona [[afo]] an' efitra; tonga ihany, fa manaton-doza. * Sokina mbola any an-davany, ka ny afo hitonoana azy no mahavery hevitra. * Sokina mita [[rano]], ka ny tsy mahay indray no mivonkina * Sokina nitsoka [[sodina]], ka ny mivoaka no be noho ny miditra. * Tsy mety raha hanao sokina mahazo [[valala]]: raha mahazo dia mivonkina. == Jereo koa == * [[Sokina]] * [[Sora]] * [[Trandraka]] [[Sokajy:Biby mampinono]] [[Sokajy:Afrosoricidae]] [[Sokajy:Tenrecidae]] 4e8ed129dg047ozd9tpxtwej2bwgfx3 0 283899 1152605 1147600 2026-10-29T00:55:38Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1152605 wikitext text/x-wiki [[Sary:Andry Rajoelina - US Embassy Nov 2008.png|vignette|274x274px|Andry Rajoelina]] Ny '''fizakan' i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] zom-pirenena frantsay''' dia efa nanomboka tamin' ny taona 2014<ref name=":0"><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/06/15/madagascar-le-president-rajoelina-est-bien-francais_6177722_3212.html Madagascar : le président Rajoelina est bien français]", ''Le Monde.fr'',‎ 15 juin 2023 (vakio eto [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2023%2F06%2F15%2Fmadagascar-le-president-rajoelina-est-bien-francais_6177722_3212.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], notsidihina tamin' ny 15 juin 2023)</small></ref>, nefa efa aty amin' ny taona 2023 vao nivoaka tamin' ny [[Tambajotra sôsialy|tambajotran-tserasera]] miaraka amin' ny porofo tsy azo lavina ny momba izany. Niteraka ady hevitra izany vaovao izany ka hevitra isan-karazany no nivoaka momba ny fananan' i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] zom-pirenena tokana ([[Zom-pirenena frantsay|frantsay]]) na roa ([[Zom-pirenena malagasy|malagasy]] sy frantsay) sy ny maha ara-dalàna na tsia ny naha filohan' ny Repoblika azy nanomboka tamin' ny taona 2019 sy ny filatsahany ho fidina filohan' ny Repoblika amin' ny taona 2023. == Zava-misy manodidina == === Tsy fahafahana milatsaka ho fidina filohan' ny Repoblika tamin' ny taona 2013 === Nandritra ny [[Fahefana Avon' ny Tetezamita|Tetezamita]] teto [[Madagasikara]], tamin' ny volana Janoary 2013 dia nilaza ny tsy hirotsaka ho kandidà amin' ny [[Fifidianana filoham-pirenena ao Madagasikara 2013|fifidianana filoham-pirenena 2013]] i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]]<ref>[http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2013/01/15/97001-20130115FILWWW00723-madagascar-rajoelina-renonce.php <small>Madagascar: Rajoelina renonce</small>]<small>, ''le Figaro''.</small></ref>. Tamin' ny volana Jolay 2013, taorian' ny fifanolanana momba ny fiverenan' i [[Ravalomanana Marc|Marc Ravalomanana]] an-tanindrazana sy ny fikasan' ireo lohandohan' ny ankolafy mpandray anjara amin' ny fitantanana ny Tetezamita (ankolafy [[Ravalomanana Marc|Ravalomanana]], ny ankolafy [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka]], ny ankolafy [[Zafy Albert]] ary ny ankolafy [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina)]] ny hilatsaka koa, dia nanambara ny tenany hirotsaka hofidiana indray i Andry Rajoelina<ref>[http://www.aoraha.com/fifidianana-filoha-kandida%E2%80%88tsy%E2%80%88nampoizina%E2%80%88tamin-ny%E2%80%88ora%E2%80%88farany%E2%80%88rajoelina%E2%80%88andry/ <small>Fifidianana filoha – Kandidà tsy nampoizina tamin’ ny ora farany Rajoelina Andry</small>]</ref>. Nambaran' ny [[Southern African Development Community]] (SADC) ny sazy hahazo ny firenena malagasy raha tsy esorina ny kandidatiorany sy ny an' ny roa hafa ([[Lalao Ravalomanana]] sy [[Ratsiraka Didier|Didier Ratsiraka]])<ref><small>"[http://www.lemonde.fr/afrique/article/2013/08/17/madagascar-annulation-de-trois-candidatures-a-la-presidentielle-contestees_3462888_3212.html Madagascar fait un pas vers la présidentielle"], ''Le Monde''</small></ref>. Nanaiky ny hiala amin' ny filatsahana ho filoham-pirenena izy ireo nefa afaka nanendry kandidà mpisolo toerana. Izany no nahatonga ny filatsahan-kofidin' i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]], kandidà mpisolo toerana an' i Andry Rajoelina<ref><small>{{Cite web|title=Kopian' ny arisiva|url=http://www.madagate.com/politique-madagascar/dossier/3658-andry-rajoelina-soutenir-hery-rajaonarimampianina-nest-pas-se-substituer-a-lui.html|accessdate=2013-11-15|archivedate=2013-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131111112626/http://www.madagate.com/politique-madagascar/dossier/3658-andry-rajoelina-soutenir-hery-rajaonarimampianina-nest-pas-se-substituer-a-lui.html}}</small></ref>. Nipetraka tany [[Frantsa]] ny fianakaviana Andry Rajoelina taorian' ny fanekeny ny hisitaka amin' ny fanaovana pôlitika mba hahafahan' ny firenena hiverina amin' ny lamina araka ny lalàmpanorenana. === Tsy fifanarahana tamin' ny filoha Hery Rajaonarimampianina (2014-2018) === Rehefa lany soa aman-tsara ho filohan' ny Repoblika i [[Rajaonarimampianina Hery|Hery Rajaonarimampianina]] dia tsy nanaraka ny toromarika nomen' i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]], ka anisan' izany ny tokony hanendrena praiminisitra atolotry ny antokon' i Andry Rajoelina sy ny tsy tokony hamoronany antoko pôlitika vaovao. Rava tamin' ny taona 2014 ny fifandraisan' izy roa tonta. Raikitra ny fanoheran' ny antokon' i Andry Rajoelina an' i Hery Rajaonarimampianina izay niafara tamin' ny fananganana governemanta vaovao sy fanaovana fifidianana alohan' ny fotoana tamin' ny taona 2018<ref><small>[https://la1ere.francetvinfo.fr/ « Vote de destitution : analyse des causes »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2015%2F05%2F26%2Fmadagascar-les-deputes-votent-la-destitution-du-president_4641093_3212.html tahiry]] ''Francetvinfo''.</small></ref><ref><small>[https://www.jeuneafrique.com/562750/politique/madagascar-la-cour-constitutionnelle-ordonne-la-nomination-dun-gouvernement-dunion-nationale/ « Madagascar : la Cour constitutionnelle ordonne la nomination d’un gouvernement d’union nationale »] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.france24.com%2Ffr%2F20180425-madagascar-manifestation-bollore-mis-examen-rsf-classement-afrique-2018 tahiry]], ''JeuneAfrique.com''</small></ref>. == Fahazoana ilay zom-pirenena vahiny == === Tsy nambara tamin' ny Malagasy === Tamin' ny taona 2013 no nanaovan' i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] fangatahana [[zom-pirenena frantsay]] ka tamin' ny taona 2014 no nahazoany izany<ref name=":0" />. Nivoaka ny [[didim-panjakana]] nosoniavin' ny praiminisitra frantsay [[Manuel Valls]] sy ny minisitry ny Atitany frantsay [[Bernard Cazeneuve]], tamin' ny 19 Nôvambra 2014. Niseho tao amin' ny gazetim-panjakanan' ny Repoblika Frantsay laharana faha-269 tamin' ny 21 Nôvambra 2014 ny fanapahan-kevitra momba izany. I [[Mialy Rajoelina|Mialy Razakandisa]] vadiny sy ny zanany telo koa dia misitraka izany zom-pirenena frantsay izany<ref name=":2"><small>"[https://www.lemonde.fr/afrique/article/2023/06/15/madagascar-le-president-rajoelina-est-bien-francais_6177722_3212.html Madagascar : le président Rajoelina est bien français]", ''Le Monde.fr'',‎ 15 juin 2023 (vakio eto [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fafrique%2Farticle%2F2023%2F06%2F15%2Fmadagascar-le-president-rajoelina-est-bien-francais_6177722_3212.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], notsidihina tamin' ny 15 juin 2023)</small></ref>. Tsy nambaran' i Andry Rajoelina tamin' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] izany fananany zom-pirenena frantsay izany ary tsy nanao fanambaràna momba izany koa izy tamin' ny fametrahany ny antontan-taratasy filatsahan-ko fidina ho filohan' ny Repoblika ka afaka nilatsaka soa aman-tsara. === Fivoahan' ilay tsiambaratelo === Taty amin' ny volana Jona 2023 vao nivoaka tao amin' ny [[Tambajotra sôsialy|tambajotran-tserasera]] tamin' ny alalan' i [[Fanirisoa Ernaivo]], izay sady mpitsara no filohan' ny RMDM Diaspora<ref><small>Ny RMDM Diaspora dia ny Rodoben' ny Mpanohitra ho an' ny Demokrasia eto Madagasikara any ivelany.</small></ref>, sy nohamafisin' ny haino aman-jery frantsay ny porofo momba io fananany zom-pirenena frantsay nangatahina io, na dia efa nivoaka an-gazety ny firesahana momba izany talohan' io fotoana io nefa tsy nisy porofo. Niteraka resabe sy ady hevitra teo amin' ny mpanao pôlitika sy ny mpahay lalàna ary ny mpanaraka ny raharaham-pirenena malagasy izany zavatra izany<ref><small>"[https://www.aa.com.tr/fr/afrique/madagascar-pol%C3%A9mique-sur-la-nationalit%C3%A9-francaise-du-pr%C3%A9sident-andry-rajoelina/2927834# Madagascar : polémique sur la nationalité française du président Andry Rajoelina]", ''aa.com.tr'', 21 Jona 2023</small></ref>. == Ady hevitra == === Hevitr' i Andry Rajoelina sy ny mpomba azy === Matetika no tsy mifanaraka ny valin-tenin' ny mpanohana an' i Andry Rajoelina momba ny fisitrahany ny zom-pirenena frantsay. ==== Zom-pirenena nolovaina ==== Ny mpiaro an' i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] sasany dia milaza fa mizaka zom-pirenena roa, malagasy sy frantsay, i Andry Rajoelina. I [[Romy Voos Andrianarisoa]], talen' ny Kabinetran' ny fiadidiana ny Repoblika, fony izy tany Geneva nanatrika ny Fihaonamben' ny ''Organisation internationale du travail'' (OIT), dia nilaza tamin' ny mpanao gazetin' ny ''Le Monde'' fa ny dadan' ny dadaben-dRajoelina dia nizaka ny zom-pirenena frantsay<ref><small>[https://www.infokmada.org/gazety-le-monde-voaporofo-fa-mizaka-ny-zom-pirenena-frantsay-ny-filoha-rajoelina/ "Gazety ''Le Monde'': voaporofo fa mizaka ny zom-pirenena frantsay ny filoha Rajoelina", infokmada.org] {{Wayback|url=https://www.infokmada.org/gazety-le-monde-voaporofo-fa-mizaka-ny-zom-pirenena-frantsay-ny-filoha-rajoelina/ |date=20230625200625 }} (Youtube)</small></ref><ref><small>" [https://www.madagascar-tribune.com/Le-president-Rajoelina-n-a-pas-encore-perdu-sa-nationalite-malgache-dixit.html 'Le président Rajoelina n’a pas encore perdu sa nationalité malgache', dixit Lalatiana Rakotondrazafy] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Le-president-Rajoelina-n-a-pas-encore-perdu-sa-nationalite-malgache-dixit.html |date=20230625212647 }}", ''madagascar-tribune.com'', 17 Jona 2023.</small></ref><ref><small>"[https://www.madagascar-tribune.com/Monsieur-le-President-francais-de-la-Republique-de-Madagascar.html Monsieur le Président français de la République de Madagascar] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Monsieur-le-President-francais-de-la-Republique-de-Madagascar.html |date=20230625212648 }}", ''madagascar-tribune.com'', 17 Jona 2023.</small></ref><ref><small>"[https://www.habarizacomores.com/2023/06/madagascar-le-president-rajoelina-bien.html Madagascar : le président Rajoelina a bien la nationalité francaise]", ''habarizacomores.com'' (15/06/2023)</small></ref>. Nanamafy izany koa i Lalatiana Rakotondravahy, minisitry ny Serasera sy ny Kolontsaina<ref><small>"[https://2424.mg/lalatiana-rakotondrazafy-indique-que-andry-rajoelina-est-francais-par-filiation-et-na-pas-renonce-a-sa-nationalite-malgache/ Lalatiana Rakotondrazafy indique que Andry Rajoelina est Français par filiation et n’a pas renoncé à sa nationalité malgache]", ''2424.mg,'' 16 Jona 2023</small></ref><ref><small>"[https://newsmada.com/2023/06/16/double-nationalite-du-president-un-faux-debat-selon-lalatiana-rakotondrazafy/ Double nationalité du président: un faux débat, selon Lalatiana Rakotondrazafy]", ''newsmada.com'', 16 Jona 2023.</small></ref><ref><small>Hoy ny minisitra Lalatiana Rakondravahy tao amin' ny fandaharana "Lazao ny Marina" tao amin' ny TVM : "[…] ''Hamafisiko eto ah, fa ny ra- …. ny dadaben' ny dadabeny, dadan' ny dadaban' ny dadabeny, tsy haiko tsara izany fa hoe ny euh euh ny raiamandrenibeany any amin' ny quatrième génération dia efa frantsay. Izay izany ah, tazomiko hamafisiko eto izay fa izay tompoko ny zava-misy marina. Mino aho fa na ny filoha Andry Rajoelina izay ao aoriana dia mbola afaka mamoaka an’izany, manamafy an' izany zavatra teneniko izany, mamoaka ny fanaporofoana an' izany raha ilaina izany ah'' […]"</small></ref>. ==== Zom-pirenena azo tamin' ny alalan' ny diplômasia ==== Ny sasany koa dia milaza fa tamin' ny alalan' ny [[diplômasia]] no nahazoan' i Andry Rajoelina ny zom-pirenena frantsay fa tsy tamin' ny alalan' ny fangatahana, na dia ny mifanohitra amin' izany aza no marina, dia ny nanaovan' i Andry Rajoelina fangatahana [[zom-pirenena frantsay]]. ==== Tsy nandova zom-pirenena frantsay i Andry Rajoelina ==== Nambara ny filohan' ny Repoblika, Andry Rajoelina fa tsy nandova zom-pirenena frantsay satria nanary izany zom-pirenena izany ny rainy izay nisitraka izany talohan' ny fahaleovantenan' i Madagasikara<ref><small>Hoy i Andry Rajoelina: "[…] ''Ny raiko a, dia niditra tao amin’ ny miaramila euh ah frantsay izy, nanapa-kevitra izy hoe : hijanona ho tafika malagasy. Rehefa mijanona amin’ ny tafika malagasy izay ah dia very ny zom-pirenena maha euh frantsay azy'' […]".</small></ref>. ==== Mijanona ho Malagasy na dia mizaka ny zom-pirenena frantsay ==== Misy koa ireo nilaza fa tsy manova ny maha Malagasy an' i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] sy ny fitiavan-tanindrazany ny fizakany ny zom-pirenena frantsay<ref><small>"[https://www.madagascar-tribune.com/Reponse-indirecte-de-Andry-Rajoelina-sur-sa-binationalite.html Réponse indirecte de Andry Rajoelina sur sa binationalité] {{Wayback|url=https://www.madagascar-tribune.com/Reponse-indirecte-de-Andry-Rajoelina-sur-sa-binationalite.html |date=20230625200626 }}", ''madagascar-tribune.com,'' 19 Jona 2023</small></ref><ref><small>« [https://information.tv5monde.com/afrique/madagascar-la-nationalite-francaise-presumee-du-president-andry-rajoelina-provoque-une#:~:text=Des%20documents%20a Madagascar : la nationalité française présumée du président Andry Rajoelina provoque une crispation politique] » [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Finformation.tv5monde.com%2Fafrique%2Fmadagascar-la-nationalite-francaise-presumee-du-president-andry-rajoelina-provoque-une%23%3A~%3Atext%3DDes%2520documents%2520attestant%2520de%2520la%2Cfait%2520perdre%2520la%2520nationalit%25C3%25A9%2520malgache.#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], ''TV5Monde'', 22 jona 2023</small></ref>. Tsy vitsy ihany koa, hoy izy ireo, ny mpitondra malagasy nanana zom-pirenena frantsay, ka anisan' ny voatonona ny jeneraly [[Ramanantsoa Gabriel|Ramanantsoa]], araka ny hita ao amin' ny ''Madagate'' ("Anisan' izany isika eto Madagasikara hatramin' izay, raha tsy mikasika an' ny Jeneraly Gabriel Ramanantsoa (13 avrily 1906 - 09 may 1979) izay nandimby ny Filoha Philibert Tsiranana, ny taona 1972. Tsy vitan' ny hoe nanambady frantsay vavy izy fa sady nizaka zom-pirenena frantsay sy malagasy izy.")<ref><small>Izao ny voasoratra ao amin' ny Madagate: "Anisan' izany isika eto Madagasikara hatramin' izay, raha tsy mikasika an' ny Jeneraly Gabriel Ramanantsoa (13 avrily 1906 - 09 may 1979) izay nandimby ny Filoha Philibert Tsiranana, ny taona 1972. Tsy vitan' ny hoe nanambady frantsay vavy izy fa sady nizaka zom-pirenena frantsay sy malagasy izy.", ''[https://www.madagate.org/madagascar-informations-politiques/a-la-une/8126-fanirisoa-ernaivo-omeo-azy-ny-zom-pirenena-frantsay-andriamatoa-macron-fa-tsy-hody-aty-dago-intsony-io.html madagate.org] {{Wayback|url=https://www.madagate.org/madagascar-informations-politiques/a-la-une/8126-fanirisoa-ernaivo-omeo-azy-ny-zom-pirenena-frantsay-andriamatoa-macron-fa-tsy-hody-aty-dago-intsony-io.html |date=20230710091412 }}'' (01/07/2023)</small></ref><ref><small>Fanamarihana: Miaramila ny janeraly Ramanantsoa ka tsy mety ho very mihitsy ny zom-pirenena malagasy ananany raha tsy mangataka izany amin' ny governemanta malagasy izy ka mahazo izay angatahiny, araka ny andininy faha-43 amin' ilay fehezean-dalàna momba ny zom-pirenena malagasy.</small></ref>. ==== Lalàna malagasy efa tsy manan-kery intsony ==== Ny hafa indray miaiky fa nangatahin' i Andry Rajoelina ilay [[zom-pirenena frantsay]] fa tsy nolovainy tamin' ny ray aman-dreniny, nefa noho ny tsy nampiharana hatry ny ela ny lalàna momba ny [[zom-pirenena malagasy]], ka nahafahan' ny Malagasy maro nanana zom-pirenena roa, dia foana hoazy io lalàna io na dia tsy misy lalàna hafa nanafoana azy<ref><small>Tsy foana ho azy anefa ilay lalàna raha mbola eo ilay zavatra feheziny amin' ny maha lalàna azy, na raha tsy misy lalàna mitovy ambaratonga aminy nasolo azy na manafoana azy, raha tsy misy lalàna ambony ambaratonga noho izy izay manafoana ny fampiharana azy.</small></ref><ref><small>Anisan' ny nanohana izany hevitra izany i Idéalson Keron, solombavambahoaka voafidy tany amin' ny [[Distrikan' Ampanihy]], nefa niova hevitra taty aoriana.</small></ref>. Manamarika an' io tsy fampiharana ilay lalàna io ny filazana ao amin' ny ''Madagate''<ref><small>Izao no filazan' ny Madagate: "''Io fepetra noraisina taoriana kelin' ny fiveranan' ny Fahaleovantenan' i Madagasikara io anefa dia zara raha nampiharina, hany ka tsy nampiasaina intsony mihitsy aza ka lasa toa haingon-dalàna sisa''", [https://www.madagate.org/madagascar-informations-politiques/a-la-une/8126-fanirisoa-ernaivo-omeo-azy-ny-zom-pirenena-frantsay-andriamatoa-macron-fa-tsy-hody-aty-dago-intsony-io.html magadate.org] {{Wayback|url=https://www.madagate.org/madagascar-informations-politiques/a-la-une/8126-fanirisoa-ernaivo-omeo-azy-ny-zom-pirenena-frantsay-andriamatoa-macron-fa-tsy-hody-aty-dago-intsony-io.html |date=20230710091412 }} (01/07/2023)</small></ref>. Noho izany, amin' izy ireo, dia tsy very ny fizakan' i Andry Rajoelina ny zom-pirenena malagasy, ary mizaka zom-pirenena roa malagasy sy frantsay izy. === Ny hevitr' ireo tsy ao amin' ny fitondram-panjakana === ==== Zom-pirenena tokana: frantsay ==== Tsy nandova zom-pirenena frantsay amin' ny maha zanak' olona mizaka rahateo ny zom-pirenena frantsay i Andry Rajoelina matoa nangataka izany ary nahazo izany tamin' ny alalan' ny [[didim-panjakana]], araka ny voasoratra ao amin' ny gazetim-panjakana frantsay. Ny mpitsikera ny fitondrana Rajoelina sy ny mpahay lalàna maro dia milaza fa very ny fizakan' i [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] ny zom-pirenena malagasy ka tsy manana afa-tsy zom-pirenena frantsay izy<ref name=":1"><small>"[https://www.tiatanindrazana.mg/politique/resaka-zom-pirenena-frantsay-hisy-akony-ara-politika-ho-an-drajoelina-ve-56081.php Resaka zom-pirenena frantsay Hisy akony ara-politika ho an-dRajoelina ve ?]", ''Tiatanindrazana.mg''</small></ref><ref><small>"[https://www.infokmada.org/andry-rajoelina-nanao-fausse-declaration-mombanny-fizakana-ny-zom-pirenena-malagasy/ Andry Rajoelina: nanao "fausse déclaration" momban’ny fizakana ny zom-pirenena malagasy] {{Wayback|url=https://www.infokmada.org/andry-rajoelina-nanao-fausse-declaration-mombanny-fizakana-ny-zom-pirenena-malagasy/ |date=20230625200625 }}" ''infokmada.org''</small></ref><ref><small>" [https://www.koolsaina.com/andry-rajoelina-nest-pas-un-bi-national-il-est-exclusivement-francais-selon-un-avocat/ 'Andry Rajoelina n'est plus un bi-national, il est exclusivement français', selon un avocat"], ''koolsaina.com''</small> </ref>. ==== Mbola manan-kery ilay didy hitsivolana ==== Mbola manan-kery ny [[didy hitsivolana]] mifehy ny zom-pirenena malagasy satria mbola tsy misy didy hitsivolana na lalàna nasolo na nanafoana azy sady mbola tsy nisy olona nitondra porofo ny amin' ny fananan' ny [[Malagasy (vahoaka)|Malagasy]] iray na maro zom-pirenena frantsay nefa mbola mitahiry ny zom-pirenena malagasy, tsy anisan' izany ny olona ao na tao amin' ny Tafika malagasy. I [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] no voaporofo fa manana zom-pirenena frantsay. ==== Vokatry ny tsy fananana intsony ny zom-pirenena malagasy ==== Tsy tokony ho nahazo nilatsaka ho filohan' ny Repoblika tamin' ny taona 2018 i Andry Rajoelina satria tsy nanaja ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|Lalàmpanorenana]]<ref><small>"[https://www.francetvinfo.fr/replay-radio/le-monde-est-a-nous/polemique-a-madagascar-le-president-n-est-pas-malgache-mais-francais_5872304.html Polémique à Madagascar : le président n'est pas malgache... mais français]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.francetvinfo.fr%2Freplay-radio%2Fle-monde-est-a-nous%2Fpolemique-a-madagascar-le-president-n-est-pas-malgache-mais-francais_5872304.html#& tahiry]], ''Francetvinfo.fr'', 21 juin 2023</small></ref><ref><small>"[https://www.aa.com.tr/fr/afrique/madagascar-pol%C3%A9mique-sur-la-nationalit%C3%A9-francaise-du-pr%C3%A9sident-andry-rajoelina/2927834# Madagascar : polémique sur la nationalité française du président Andry Rajoelina]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.aa.com.tr%2Ffr%2Fafrique%2Fmadagascar-pol%25C3%25A9mique-sur-la-nationalit%25C3%25A9-francaise-du-pr%25C3%25A9sident-andry-rajoelina%2F2927834%23#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], sur Anadolu Agency, 21 juin 2023</small></ref><ref name=":1" />. Efa tsy Malagasy i Andry Rajoelina nanomboka tamin' ny nahazoany ny zom-pirenena frantsay tamin' ny taona 2014, ary tsy tokony nitondra an' i [[Madagasikara]] amin' ny maha filohan' ny Repoblika azy tamin' ny taona 2019, ka tokony hametra-pialana na hesorina fa mpamadika tanindrazana<ref name=":1" /><ref><small>"[https://newsmada.com/2023/06/24/antoko-politika-miisa-sivy-miantso-ny-hiarovana-ny-soatoavina-repoblikanina/ Antoko politika miisa sivy: miantso ny hiarovana ny soatoavina repoblikanina]", ''newsmada.com'', 24 Jona 2023</small></ref>. Voahitsakitsaka ny [[fiandrianam-pirenena]] satria Frantsay no mitondra an' i Madagasikara<ref><small>"[https://newsmada.com/2023/06/17/fizakana-zom-pirenena-frantsay-mangata-panazavana-aminny-filoha-rajoelina-ny-mmm/ Fizakana zom-pirenena frantsay: mangata-panazavana amin' ny filoha Rajoelina ny MMM]", ''newsmada.com'', 17 Jona 2023.</small></ref>. == Ny lalàna == Ny lalàna momba ny zom-pirenena malagasy sy ny lalàna momba ny zom-pirenena frantsay no voakasiky ny adihevitra momba ny zom-pirenen' i Andry Rajoelina. === Ny lalàna frantsay === [[Sary:France Flag Wavy.jpg|vignette|137x137px|Sainam-pirenena frantsay]] Ny [[zom-pirenena frantsay]] dia fehezin' ny ''Code civil'' ("Fehezandalàna Sivily") sy ny Lalàmpanorenan' ny Repoblika Frantsay<ref><small>Ny zo sivika sy pôlitika dia ny fahafahana: mifidy, milatsaka ho  fidina, manao ny asan' ny mpitsara, mijoro vavolombelona eo anetrehan' ny fitsarana, mitondra fitaovam-piadiana, mirotsaka ao amin' ny tafika, misahana raharaha fampianarana, sns</small></ref>. Misy ny fanavahana ny fanolorana ny zom-pirenena frantsay (''attribution de la nationalité''), vokatry ny maha manam-piaviana frantsay, sy ny fahazoana izany (''acquisition de la nationalité'') ho an' ny olona nateraky ny ray sy reny tsy frantsay. ==== Fahazoana ny zom-pirenena noho ny fanana ray na reny frantsay ==== Frantsay noho ny fianahana (''filiation'') ny zaza nateraky ny ray na reny frantsay na izy roa miaraka. Zo avy amin' ny ra izany (''droit du sang'', na ''jus sanguinis'')<ref><small>[https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000006419373/2023-08-04 ''Code civil'' andininy faha-18] ([https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fwww.legifrance.gouv.fr%2FWAspad%2FUnArticleDeCode%3Fcode%3DCCIVILL0.rcv%26art%3D18#federation=archive.wikiwix.com&tab=url arsiva]).</small></ref>. ==== Fahazoana zom-pirenena amin' ny alalan' ny didim-panjakana ==== Azo amin' ny alalan' ny "didim-panjakana fananganana ho olom-pirenena" (''décret de naturalisation'') koa ny zom-pirenena frantsay, ho an' ny olon-dehibe vahiny nangataka izany, izay efa zatra nipetraka tao amin' ny tanim-pirenena frantsay nandritra ny dimy taona farafahakeliny, izany fe-potoana izany dia mety hihena amin' ny toe-javatra sasany toy ny fianarana any Frantsa sy ny fanatanterahana asa lehibe ho an' i Frantsa. Araka ny andininy faha-21-24 ao amin' ny ''Code civil'' frantsay dia tsy misy olona azo atsangana ho olom-pirenena frantsay raha tsy voamarina ny firaisam-pony amin' ny fiarahamonina frantsay, indrindra amin' ny alalan' ny fahalalany ampy ny teny frantsay, ny tantaran' i Frantsa, ny kolontsaina frantsay ary ny fiarahamonina frantsay. Takina koa ny fahalalany ampy momba ny zo sy ny adidy adidy omen' ny zom-pirenena frantsay sy ny fankatoavany ny foto-kevitra sy ny soatoavina fototry ny Repoblika. Manao sonia ny "Dina mifehy ny zo sy adidin' ny olom-pirenena frantsay" (''Charte des droits et devoirs du citoyen français'') ilay olona rehefa azo raisina ny fangatahany<ref><small>« [http://www.legifrance.gouv.fr/affichCodeArticle.do;jsessionid=226D4E4D058D46C33E78390C0387293A.tpdjo17v_3?idArticle=LEGIARTI000024197100&cidTexte=LEGITEXT000006070721&categorieLien=id&dateTexte=20130127 Article 21-24 de la loi du 16 juin 2011] » [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=http%3A%2F%2Fwww.legifrance.gouv.fr%2FaffichCodeArticle.do%3Bjsessionid%3D226D4E4D058D46C33E78390C0387293A.tpdjo17v_3%3FidArticle%3DLEGIARTI000024197100%26cidTexte%3DLEGITEXT000006070721%26categorieLien%3Did%26dateTexte%3D20130127 arsiva]], ''legifrance.gouv.fr''</small></ref><ref><small>« [https://naturalisation-francaise.fr/2018/09/11/les-questions-pendant-lentretien-a-la-prefecture-naturalisation-par-decret/ Questions entretien naturalisation] {{Wayback|url=https://naturalisation-francaise.fr/2018/09/11/les-questions-pendant-lentretien-a-la-prefecture-naturalisation-par-decret/ |date=20230630060246 }} » [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fnaturalisation-francaise.fr%2F2018%2F09%2F11%2Fles-questions-pendant-lentretien-a-la-prefecture-naturalisation-par-decret%2F arsiva]], ''naturalisation-francaise.fr''.</small></ref><ref><small>« [[Naturalisation par décret 2022 France Démarches|Naturalisation par décret 2022]] », ''francedemarche.fr'' [[https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Ffrancedemarches.fr%2Fnaturalisation-par-decret-2022%2F arsiva]], 24 juillet 2018</small></ref>. === Ny lalàna malagasy === [[Sary:Animated-Flag-Madagascar.gif|vignette|128x128px|Sainam-pirenena malagasy]]Amin' ny maha filohan' ny Repoblikan' i Madahasikara an' i Andry Rajoelina dia ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|Lalàmpanorenana malagasy]] sy ny Lalàna fehizoro momba ny fifidianana ary ny Fehezan-dalàna momnba ny zom-pirenena malagasy no voakasika. ==== Ny Lalàmpanorenana malagasy ==== Araka ny andininy faha-46 ao amin' ny [[Lalàmpanorenan' i Madagasikara|Lalàmpanorenana malagasy]] tamin' ny 17 Nôvambra 2010, ny olona tsy mizaka ny zom-pirenena malagasy dia tsy afaka mirotsaka amin' ny fifidianana filohan' ny Repoblikan' i Madagasikara<ref><small>Jean-Pierre Maury, [https://mjp.univ-perp.fr/constit/mg2010.htm "Madagascar, Constitution de la IVe République 2010, Digithèque MJP"] [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=https%3A%2F%2Fmjp.univ-perp.fr%2Fconstit%2Fmg2010.htm tahiry]], mjp.univ-perp.fr.</small></ref><ref><small>Inty ny andalana voalohan' ny andininy faha-46 ao amin' ny Lalàmpanorenena malagasy: "''Tout candidat aux fonctions de Président de la République doit être de nationalité malagasy, jouir de ses droits civils et politiques, avoir au moins trente-cinq ans à la date de clôture du dépôt des candidatures, résider sur le territoire de la République de Madagascar depuis au moins six mois avant le jour de la date limite fixée pour le dépôt des candidatures''".</small> </ref>. ==== Ny Lalàna fehizoro momba ny fifidianana ==== Ny toko faha-4 ao amin' ny Lalàna fehizoro laharana faha-2018-009 mifehy ny fifidianana ny filohan' ny Repoblika no miresaka ny fepetra ahafaha-mirotsaka ho fidina<ref><small>"[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2018/08/Loi-orga-n%C2%B02018-009-version-FINALE-PROMULGUEE-11-mai-2018.pdf Loi organique 2018-009 relative à l'élection du Président de la République]" (pdf), ''ceni-madagascar.mg''</small></ref>. Ao amin' ny andininy faha-10 dia anisan' ny takina miaraka amin' ny fanambaràna ny filatsahan-ko fidina ny kopian' ny sora-pahaterahana na ny karapanondrom-pirenena, sy ny taratasy fanamarinana ny fizakana ny zom-pirenena malagasy voaisy daty tsy mihoatra ny telo volana<ref><small>Inty ilay andininy faha-10:</small>''<small>"Tout candidat aux fonctions de Président de la République, outre les conditions prévues à l’article 46 de la Constitution, doit :</small>'' ''<small>- être en règle vis-à-vis des lois et règlements relatifs à l’inscription sur la liste électorale et justifier d’une inscription effective sur cette liste;</small>'' ''<small>- avoir rempli ses obligations fiscales et s’être acquitté de tous les impôts et taxes exigibles de toute nature ;</small>'' ''<small>- n’avoir jamais été condamné pour crimes ou délits par une décision de justice devenue définitive ;</small>'' ''<small>- avoir rempli ses obligations en matière de déclaration de patrimoine, pour toute personne concernée."</small>''</ref>. ==== Ny Fehezan-dalàna momba ny zom-pirenena malagasy ==== Ny andininy faha-42 hatramin' ny faha-49 ao amin' ny Fehezan-dalàna momba ny zom-pirenena malagasy no mahakasika ny fahaverezan' ny zom-pirenena malagasy, nefa ny andininy faha-42 hatramin' ny faha-46 no resahina matetika amin' ity fananan' i Andry Rajoelina zom-pirenena frantsay ity: * Araka ny andininy faha-42 ao amin' ny Didy hitsivolana laharana faha-60-064 tamin' ny 22 Jolay 1960 momba ny [[zom-pirenena malagasy]], dia very avy hatrany ny fizakana ny zom-pirenena malagasy raha nahazo zom-pirenena vahiny an-tsitrapo ny Malagasy feno taona<ref><small>Didy hitsivolana laharana faha-60-064 tamin' ny 22 Jolay 1960</small></ref><ref name=":3"><small>Inty ny andininy faha-42 ao amin' ny Didy hitsivolana faha-60-064: "''Perd la nationalité malgache, le Malgache majeur qui acquiert volontairement une nationalité étrangère''."</small></ref>. * Tsy anisan' izany ny Malagasy ao amin' ny Tafika malagasy nahazo zom-pirenena vahiny, izay tsy mahavery ny fizakany ny zom-pirenena malagasy raha tsy manao fangatahana amin' ny fitondram-panjakana malagasy ka mahazo izany, araka ny andininy faha-43<ref name=":4"><small>Ity ny andininy faha-43 ao amin' ny Didy hitsivolana faha-60-064: "''Toutefois, jusqu’à l’expiration d’un délai de quinze ans à partir, soit de l’incorporation dans l’armée active, soit de l’inscription sur les tableaux de recensement en cas de dispense du service actif, la perte de la nationalité malgache est subordonnée à l’autorisation du Gouvernement malgache. Cette autorisation est accordée par décret. Ne sont pas astreints à solliciter l’autorisation de perdre la nationalité malgache: 1° Les exemptés du service militaire; 2° Les titulaires d’une réforme définitive; 3° Tous les hommes, mêmes insoumis, après l’âge où ils sont totalement dégagés des obligations du service militaire, conformément à la loi sur le recrutement de l’armée''"</small></ref><ref><small>Matetika tsy resahin' ny mpahay lalàna sy mpaneho hevitra manohana ny fitondrana ity resaka momba ny olona ao amin' ny Tafika malagasy ity ka mahatonga ireo andininy manadrify azy (andininy faha-43 ka hatramin' ny faha-45) ho toa mahakasika ny sokajin' olona renetra.</small></ref>. * Ny andininy faha-44 dia mahakasina ny fanovana ny fe-potona lazain' ny andininy faha-43 raha misy ny ady mitam-piadiana ifanaovana amin' ny firenena hafa<ref name=":5"><small>Inty ny andininy faha-44 ao amin' ny Didy hitsivolana faha-60-064: "''En temps de guerre, la durée du délai prévu à l’article précédent peut être modifiée par décret''."</small></ref>. * Ny andininy faha-45 dia mahakasika ireo manana zom-pirenena roa na mihoatra (malagasy sy vahiny) izay afaka mangataka hanary ny zom-pirenena malagasy<ref name=":6"><small>Inty ny andininy faha-45 ao amin' ny Didy hitsivolana faha-60-064:</small> <small>"''Perd la nationalité malgache, le Malgache, même mineur, qui, ayant une nationalité étrangère, est autorisé, sur sa demande, par le Gouvernement malgache, à perdre la qualité de Malgache. Cette autorisation est accordée par décret.''</small> <small>''Le mineur doit, le cas échéant, être autorisé ou représenté dans les conditions prévues à l’article 36."''</small> </ref>. * Ny andininy faha-46 dia milaza fa tsy terena intsony haneho fanajana sy fanoavana eo anatrehan' ny firenena malagasy ny olona tsy mananana intsony ny zom-pirenena malagasy<ref name=":7"><small>Inty ny andininy faha-46 amin' ny Didy hitsivolana faha-60-064:</small> <small>"''Le Malgache qui perd la nationalité malgache est libéré de son allégeance à l’égard de Madagascar:''</small> ''<small>1° Dans le cas prévu aux articles 42 et 43 à la date de l’acquisition de la nationalité étrangère;</small>''<small>''2° Dans le cas prévu à l’article 45 à la date du décret l’autorisant à perdre la qualité de Malgache''."</small></ref>. == Jereo koa == * [[Fahefana Avon' ny Tetezamita]] * [[Lalàmpanorenan' ny Repoblikan' i Madagasikara|Lalàmpanorenan' i Madagasikara]] * [[Fitsaràna Avo Momba ny Lalàmpanorenana (Madagasikara)|Fitsaràna Avo Momba ny Lalàmpanorenana]] * [[Zom-pirenena malagasy]] * [[Zom-pirenena frantsay]] * [[Fiandrianam-pirenena]] * [[Madagasikara zanatany frantsay]] * [[Nosy Miparitaka|Iles Éparses]] * [[Tantaran' i Madagasikara]] == Rohy ivelany == '''Fehezan-dalàna mifehy ny zom-pirenena malagasy''' * "[http://www.justice.mg/?page_id=3306 Loi n° 2016 – 038 modifiant et complétant certaines dispositions de l’Ordonnance n° 60-064 du 22 juillet 1960 portant Code de la nationalité malagasy] {{Wayback|url=http://www.justice.mg/?page_id=3306 |date=20230625200628 }}", ''justice.mg'' (pdf) * [http://citizenshiprightsafrica.org/wp-content/uploads/2020/05/Madagascar-Code-de-la-nationalit%C3%A9-mis-%C3%A0-jour-2017.pdf "Code de la nationalité malagasy mise à jour, 2017",], ''citizenshiprightsafrica.org'' * "[https://web.archive.org/web/20230917091221/https://www.refworld.org/pdfid/4f5473682.pdf Code de la nationalité malagasy]", ''refworld.org'' '''Fehezan-dalàna mifehy ny zom-pirenena frantsay''' * "[https://www.legifrance.gouv.fr/loda/id/LEGISCTA000006120365 Code de nationalité française]", ''legifrance.gouv.fr'' * "[https://www.service-public.fr/particuliers/vosdroits/F2213 Naturalisation française par décret]", ''service-public.fr'' * "[https://www.immigration.interieur.gouv.fr/Integration-et-Acces-a-la-nationalite/La-nationalite-francaise/Les-conditions-et-modalites-de-l-acquisition-de-la-nationalite-francaise Les conditions et modalités de l’acquisition de la nationalité française]", ''immigration.interieur.gouv.fr'' '''Lalàna fehizoro mifehy ny fifidianana filoham-pirenena''' * "[https://www.ceni-madagascar.mg/wp-content/uploads/2018/08/Loi-orga-n%C2%B02018-009-version-FINALE-PROMULGUEE-11-mai-2018.pdf Loi organique 2018 - 009 relative à l’élection du Président de la République]", ''ceni-madagascar.mg'' '''Lalàmpanorenena malagasy''' * "[http://www.mef.gov.mg/dgcf/textes-pdf/constitution/CONSTITUTION-IV.pdf Constitution de la quatrième République] {{Wayback|url=http://www.mef.gov.mg/dgcf/textes-pdf/constitution/CONSTITUTION-IV.pdf |date=20210918175340 }}", ''mef.gov.mg'' (pdf) * "[http://www.hcc.gov.mg/wp-content/uploads/2015/09/CONSTITUTION-IV.pdf Constitution de la quatrième république]" [[https://archive.wikiwix.com/cache/index2.php?url=http%3A%2F%2Fwww.hcc.gov.mg%2Fwp-content%2Fuploads%2F2015%2F09%2FCONSTITUTION-IV.pdf%2Findex.html#federation=archive.wikiwix.com&tab=url tahiry]], ''www.hcc.gov.mg, Haute Cour Constitutionnelle de Madagascar'', 11 décembre 2010 (pdf). == Loharano sy fanamarihana == <references /> {{reflist}} [[Sokajy:Andry Rajoelina]] cnj16fder7mftpm8cb9njlekfx8libz 0 288444 1152635 1136914 2026-10-29T07:09:27Z ~2026-53342-25 41238 1152635 wikitext text/x-wiki [[Sary:Lowland Streaked Tenrec, Mantadia, Madagascar.jpg|vignette|240x240px|''Hemicentetes semispinosus'']] [[Sary:Kleiner-igeltanrek-a.jpg|ankavia|vignette|295x295px|''[[Echinops telfairi]]'']] Ny '''sora''' dia [[biby mampinono]] samy hafa ao amin' ny antoko ''Echinops'' sy ''Hemicentetes'' ary ''Setifer,'' izay samy ao amin' ny fianakaviana ''[[Tenrecidae]]'' sady tsy fahita raha tsy eto [[Madagasikara]], dia ireto izany: * ''[[Echinops telfairi]]'' * ''[[Hemicentetes nigriceps]]'' * ''[[Hemicentetes semispinosus]]'' * ''[[Setifer setosus]]'' [[Sary:Igel01.jpg|vignette|240x240px|''[[Setifer setosus]]'']] == Jereo koa == * ''[[Tenrecinae]]'' * ''[[Sokina]]'' * ''[[Trandraka]]'' == jereo koa == [[Sokajy:Tenrecidae]] t8tdfr19b3e14yb4wy6q55w4139pyeu 0 288525 1152640 1121083 2026-10-29T11:33:35Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1152640 wikitext text/x-wiki [[Sary:Andohahela NP.jpg|vignette|Ala ao amin' ny Valan-javaboarin' Andohahela|333x333px]] Ny '''Valan-javaboarim-pirenana Andohahela''' dia [[valan-javaboary]] ao amin' ny [[Faritra Anosy]], any amin' ny tapany atsimo-atsinanan' i [[Madagasikara]]. == Ny mombamomba azy == Mahavariana ny ao noho ny toeram-ponenan' ny biby hita ao anatiny. Ity valan-javaboary ity dia manana velarana 76 140 ha ao amin' ny tandavan-tendrombohitra Anosy, izay faritra atsimo indrindra amin' ny tany avo afovoan' Madagasikara ary ahitana ala mando farany any amin' ny faritra atsimo amin' i Madagasikara.<ref>[https://parcs-madagascar.com/parc/andohahela/ Andohahela - Madagascar National Parks]</ref><ref>{{Cite web |url=https://nationalparksassociation.org/madagascar-national-parks/andohahela-national-park/ |title=Andohahela National Park {{!}} National Parks Association |access-date=2025-10-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20251018142009/https://nationalparksassociation.org/madagascar-national-parks/andohahela-national-park/ |archive-date=2025-10-18 |url-status=dead}}</ref> Voasoratra ao amin' ny Lova Iraisam-Pirenena ilay valan-javaboary tamin' ny taona 2007 amin' ny maha anisan' ny ala trôpikaly any Atsinanana azy. Ity valan-javaboary ity dia azo idirana amin' ny lalam-paritany tsy vita tara RIP118 avy ao [[Soanierana (Taolanaro)|Soanierana]]. == Tantarany == Faritra arovana nanomboka tamin' ny taona 1939 i Andohahela saingy tsy lasa valan-javaboarim-pirenena raha tsy tamin' ny taona 1998.<ref>[https://www.tresorsdumonde.fr/parc-national-dandohahela/ Parc national d'Andohahela, Madagascar : 5 raisons de le visiter.]</ref> == Zavamana'aina == Hita taratra amin' ny karazam-biby maro hita ao ny karazan-toera-ponenana ao Andohahela, ary io valan-javaboary io no toerana ahitana karazana gidro betsaka indrindra eto Madagasikara. Karazana 15 no voarakitra an-tsoratra, anisan' izany ny roa amin' ny karazana mampalaza indrindra an' i Madagasikara, dia ny [[Hira (maky)|hira]] (''[[Hira (maky)|Lemur catta]]'') sy ny [[Propithecus verreauxi|sifa-bilany]] (''[[Propithecus verreauxi]]''). Anisan' ny hita ao amin' ilay valan-javaboary ny karazana [[biby mandady na mikisaka]] 67 tsy fahita firy ny karazana katsatsaka sy sokatra ary bibilava, ao koa ny karazana vorona 130 sy karazana sahona dimampolo tsy fahita firy. Hita ao koa ny karazana rofia menavozona (''[[Dypsis decaryi]]'') dia tsy hita afa-tsy ao.<ref>[https://madagascar-green-island-discovery.com/parc-national-andohahela/ Parc National Andohahela - Green Island Discovery Madagascar]</ref> == Jereo koa == '''Valan-javaboary''' * [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia]] == Loharano == {{reflist}} [[sokajy:Valan-javaboahary ao Madagasikara]] 3282p8tv05t4qvd6h4vel76nhghi5m4 0 289176 1152641 1141436 2026-10-29T11:35:09Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1152641 wikitext text/x-wiki Ny '''Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia''' dia valan-javaboarim-pirenena ao amin' ny tapany atsimo-andrefan' i [[Madagasikara]], 10 km atsinanan' i [[Sakaraha]], 147 km avaratra-atsinanan' i [[Toliara]] ao amin' ny [[Faritra Atsimo-Andrefana]]. == Ny mombamomba azy == Tamin' ny taona 1997 <ref name=":0">{{Cite web |url=https://nationalparksassociation.org/madagascar-national-parks/zombitse-vohibasia-national-park/ |title=Zombitse-Vohibasia National Park {{!}} National Parks Association |access-date=2026-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260601070355/https://nationalparksassociation.org/madagascar-national-parks/zombitse-vohibasia-national-park/ |archive-date=2026-06-01 |url-status=dead}}</ref>no namoronana azy. Mirefy 36&nbsp;308 ha izy io ary mizara telo: ny Alan' i Zombitse (16&nbsp;845 ha) sy ny toerana misy an' Isoky Vohimena (3&nbsp;293 ha) ary i Vohibasia (16&nbsp;170 ha). Tantanan’ ny [[Madagascar National Parks]] amin' izao fotoana izao ny Valan-javaboarim-pirenena Zombitse-Vohibasia, ary ny ampahany amin' ny famatsiam-bola no omen' ny Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar (FAPBM). [[Sary:Xanthomixis apperti 3686345.jpg|vignette|''Bernieria appperti'']] Ahitana karazana gidro valo,Ary 47 % amin' ny vorona tsy fahita raha tsy eto Madagasikara, anisan' izany ny karazana iray (''Bernieria appperti''), ity valan-javaboary ity.<ref name=":1">https://parcs-madagascar.com/parc/zombitse-vohibasia/</ref> == Ny mampiavaka azy == Ity valan-javaboary ity dia fantatra amin'ny maha "tetezana" azy eo amin'ny [[tontolo iainana]] maina any atsimo sy ny ala dity any andrefana. Mizara ho faritra telo lehibe ny [[Faritra arovana eto Madagasikara|faritra arovana]], izay mirefy 36 308 hektara:ny Alan'i Zombitse: Mirefy 16 845 hektara.,Isoky Vohimena: Mirefy 3 293 hektara.,Vohibasia: Mirefy 16 170 hektara.<ref name=":1" /> === Ny fiandohana sy ny fananganana (1962–1997) === Tamin'ny 1962, nofaritana ho “Tahirin-javaboary manokana” (Réserve Naturelle Intégrale) ny faritra voalohany<ref name=":2">[https://maison-de-madagascar.ch/madagascar/les-aires-protegees-de-madagascar/parc-national-zombitse-vohibasia/ Parc National Zombitse Vohibasia - La Maison de Madagascar]</ref>. Ny tanjona tamin'izany dia ny hiarovana ny ala maina izay sisa tavela tamin'ny fandripahana ala tany amin'ny faritra atsimo-andrefana. Tamin'ny 1997, natsangana ho Valan-javaboarim-pirenena amin'ny fomba ofisialy ny faritra. Io fiovan'ny sata io dia nahafahana nampiditra ny fizahan-tany ho fitaovana entina hampandroso ny faritra sy hiarovana ny zavaboary. === Ny tantaran'ny mponina sy ny fomba amam-panao === Ho an'ny foko [[Bara]], ny ala ao Zombitse-Vohibasia dia toerana masina., toerana fialofana.Tany am-boalohany, ny ala dia toerana nialofan'ny [[omby]] sy ny olona nandritra ny ady foko na ny asan-[[dahalo]].Ny anarana “Zombitse”: avy amin'ny teny hoe “zombitsy”, izay karazana hazo mafy hita ao an-toerana, ampiasaina amin'ny fanamboarana trano sy fombafomba. Betsaka ny “fady” ao anatin'ny ala, izay nanampy tamin'ny fiarovana azy ho hazo nandritra ny taonjato maro, talohan'ny nisian'ny lalàna ofisialy.''Ny fivoarana'' dia nanomboka ny taona (1990 ka hatramin'izao), nisy ny fiaraha-miasa akaiky tamin'ny fikambanana iraisam-pirenena toa ny WWF, mba hampianarana ny mponina ny vokatra aterakin' ny “tavy” (nohony fandoroana ny ala). Tamin'io vanim-potoana io ihany,no nahitana fa ity ala ity no fonenan'ny Appert's Tetraka, vorona miavaka tsy hita any an-kafa maneran-tany. Izany no nampiakatra ny lazan'ny valan-javaboary eo amin'ny sehatra iraisam-pirenena.''Ny olana atrehany ankehitriny, n''a eo aza ny ezaka fiarovana, mbola miatrika olana ara-tantara sy ara-tsosialy ny valan-javaboary:Fandripahana ala: Ny fanapahana ny aty ala avadika ho [[Arina|saribao]] sy ny fanitarana ny tany fambolena no loza mitatao lehibe indrindra.<ref name=":3">[https://www.fapbm.org/aire_protegee/zombitse-voabasia/ Zombitse Voabasia - Fondation pour les Aires Protégées et la Biodiversité de Madagascar]</ref>Ny RN7: Ny fandalovan'ny lalam-pirenena eo afovoany dia sady tombony (ho an'ny [[Fizahàn-tany|fizahan-tany]]) no loza (fitomboan'ny tsindry ataon'ny olombelona).<ref name=":1" /> == Ny harena voajanahary == Ao amin’ny Zombitse-Vohibasia dia toerana tena manan-danja amin’ny fiarovana ny fahasamihafan’ny zavaboary: *Vorona: mihisa manodidina ny 47% eo karazam-borona hita ao.<ref name=":2" /> *Gidro: Misy karazana gidro valo eto, toy ny Sifaka (Verreaux's sifaka) izay malaza.<ref name=":0" /> *Zavamaniry: Ahitana karazana baobab (Adansonia za) sy orkide maro samihafa, izay manampy amin’ny hakanton’ny tontolo iainana.<ref name=":1" /> == Toerana sy fomba fidirana == *Toerana: 147 km any avaratra-atsinanan’i [[Toliara]] ary 10 km any atsinanan’i Sakaraha.<ref name=":3" /> *Lalana: Misy ny Lalam-pirenena faha-7 (RN7) izay mandalo eo afovoan’ny valan-javaboary, ka mora ho an’ireo mpizahatany mandalo any an-toerana ny manatona azy.<ref name=":1" /> == Loharano == {{Reflist}} # https://parcs-madagascar.com/parc/zombitse-vohibasia/ == Jereo koa == '''Valan-javaboary''' * [[Valan-javaboarim-pirenena Andasibe-Mantadia]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andohahela]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Andringitra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ankarafantsika]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Helodranon' i Baly]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Isalo]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Kirindy Mitea]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Mananara-Avaratra]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Marojejy]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Masoala]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Midongy Atsimo]] • [[Valan-javaboarim-pirenen' ny Tendrombohitra Ambre]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Namoroka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Nosy Ve-Androka]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Ranomafana]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Tsimanampetsotsa]] • [[Valan-javaboarim-pirenena Zahamena]] [[sokajy:Valan-javaboahary ao Madagasikara]] ol9f5k22jnw0y5irqagqoyfswenbw06 0 289352 1152606 1122124 2026-10-29T01:56:37Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1152606 wikitext text/x-wiki [[Sary:Schwäbischer Bund Luzerner Schilling.jpg|vignette|Fanafihan' ny mpangalatr' omby nandritra ny Ady tao Schwaben (Alemaina), 1499]] Ny '''halatra omby''' dia fakana [[omby]] velona amin' ny fomba tsy ara-dalàna sady mety misy fanafihana sy [[herisetra]] ao am-balan' omby na ao amin' ny tranon' ny [[biby fiompy]] na eny am-piraohany ahitra, ​​matetika maro indray mandeha. Heloka sazian' ny [[fehezan-dalàna]] ao amin' ny ankamaroan' ny firenena ahitana [[fiompiana omby]] ny halatra omby. Mbola mitranga any amin' ny faritra fiompiana eran-tany io heloka io, indrindra raha miakatra ny vidin' ny [[Henan'omby|hena]]. Tranga miely patrana izay indraindray io no miteraka ady eo amin' ny vondron' olona ao amin' ny firenena iray na amin' ny firenena samy hafa. Maro ny fomba azo iadiana amin' ny halatra omby, manomboka amin' ny fampiasana fitaovam-piadiana na fiara ka hatramin' ny teknika vaovao ampitahana ny [[Asidra dezôksiribôniokleika|ADN]] amin' ny biby vonoina eny amin' ny toeram-pivarotan-kena na trano famonoana omby. == Ny halatra omby ankehitriny == === Aty Afrika Atsinanana === Matetika mifanafika ny [[Pôkôta (vahoaka)|Pôkôta]] sy [[Samboro (vahoaka)|Samboro]], izay [[Nilôtika (vahoaka)|vahoaka nilôtika]] samy any amin' ny tapany avaratra-andrefan' i [[Kenià]], mba haka omby<ref><small>"[https://nation.africa/kenya/news/1056-658232-umvbb5/index.html 31 killed in Laikipia cattle raid]". ''Daily Nation''. September 15, 2009.</small></ref>. Niteraka famoizana ain' olona maro ny halatra omby misy herisetra, toy ny fanafihana tamin' ny 12 Marsa 2001 teo amin' ny Marakoeta tao Murkutwo, ao amin' ny Kôntean' i Elgeyo Marakwet, izay ahiana ho nataon' ny Pôkôta<ref><small>Kenya Human Rights Commission, ''Raiding Democracy: The Slaughter of the Marakwet in Kerio Valley'', Nairobi: Kenya Human Rights Commission.</small></ref>. ==== Ao Sodàna ==== Nisy fifandonana momba ny [[kijana]] sy halatra omby teo amin' ny [[Dinka (vahoaka)|Dinkà]] sy ny [[Noera (vahoaka)|Noera]] ao [[Sodàna]] raha niady noho ny fiandrasana ny biby fiompiny hiraoka ahitra<ref><small>Diamond, Jared (2012). [https://books.google.mg/books?id=VP1JS2eWGbUC&pg=PT59&redir_esc=y ''The World Until Yesterday: What Can We Learn from Traditional Societies?''.] Penguin. <nowiki>ISBN 978-1101606001</nowiki>.</small></ref><ref><small>"[https://climate-diplomacy.org/case-studies/conflict-between-dinka-and-nuer-south-sudan Conflict between Dinka and Nuer in South Sudan | Climate-Diplomacy]". ''climate-diplomacy.org''.</small></ref>. ==== Ao Sodàna Atsimo ==== Olana lehibe any ambanivohitr' i [[Sodàna Atsimo]] ny halatra omby. Tao amin' ny Fanjakan' i Jonglei dia nisy fanafihana sy halatra omby tamin' ny Aogositra 2011, izay nahafaty olona 600 teo ho eo. Tamin' ny Janoary 2012 indray dia nisy fifandonam-poko vokatry ny halatra omby, izay nahafaty olona eo anelanelan' ny 2&nbsp;000 sy 3&nbsp;000 ary olona 34&nbsp;500 no nafindra toerana tany amin' ny faritra manodidina an' i Pibor<ref><small>"[https://www.bbc.com/news/world-africa-16575153 South Sudan horror at deadly cattle vendetta]". ''BBC News''.</small></ref>. ==== Ao Kenià ==== ==== Eto Madagasikara ==== === Ao Afrika Afovoany sy ao Sahel === ==== Ao Nizerià ==== Zava-mitranga fahita any [[Nizerià]] ny halatra omby<ref><small>Olaniyan, Azeez; Yahaya, Aliyu (14 December 2016). "[https://journals.sub.uni-hamburg.de/giga/afsp/article/view/989/ Cows, Bandits, and Violent Conflicts: Understanding Cattle Rustling in Northern Nigeria | Olaniyan | Africa Spectrum]". ''Africa Spectrum''. 51 (3): 93–105.</small></ref><ref><small>"[https://www.theguardian.com/world/2018/jun/03/cattle-rustlers-kill-northern-nigeria-zamfara-vigilante Cattle rustlers kill 23 people in northern Nigeria | World news | The Guardian]". ''TheGuardian.com''. Agence France-Presse. 3 June 2018.</small></ref><ref><small>"[https://web.archive.org/web/20190615125511/https://calabarreporters.com/31436/manslaugtering-cattle-rustling Between Manslaugtering and cattle rustling: The tales of Fulani herdsmen and rural banditry in Nigeria | Calabar Reporters]". [https://ww16.calabarreporters.com/31436/manslaugtering-cattle-rustling?sub1=20240928-0313-23e9-afcd-acec11864ded Arsiva] {{Wayback|url=https://ww16.calabarreporters.com/31436/manslaugtering-cattle-rustling?sub1=20240928-0313-23e9-afcd-acec11864ded |date=20250125170028 }} tamin' ny 2019-06-15.</small></ref>. ==== Ao Borkina Fasô ==== ==== Ao Kôtidivoara ==== ==== Ao Ganà ==== ==== Ao Tsady ==== === Ao amin' ny tapany atsimo amin' i Afrika === ==== Ao Afrika Atsimo ==== ==== Ao Namibia ==== ==== Ao Zimbaboe ==== === Any Amerika === ==== Any Orogoay ==== ==== Any Venezoela ==== ==== Any Kiobà ==== ==== Any Paragoay ==== ==== Any Kôlômbia ==== === Any Azia === ==== Any Israely ==== Anisan' ny olana saro-bahana indrindra atrehin' ny mpamboly sy mpiompy ao [[Israely]] ny halatra [[ondry]] sy [[osy]] ary [[omby]], miaraka amin' ny halatra [[tirakitera]] sy fitaovana fanondrahana. Manodidina ny 400 eo ho eo ny tranga taterina isan-taona any amin' ny tapany avaratra sy atsimon' ilay firenena, mampitaha ny zava-misy amin' ny an' ny [[Wild West]] ny tantsaha. [[Sekely israeliana vaovao|Sekely]] an-tapitrisany no sandan' ny fatiantoka isan-taona<ref><small>"[https://www.haaretz.com/2015-06-12/ty-article/.premium/farmers-face-off-against-master-goat-thieves/0000017f-dec4-d3ff-a7ff-ffe40b3a0000 Israeli farmers face off against master goat thieves]", ''www.haaretz.com''</small> </ref>. Entin' ny mpangalatra any [[Jôrdania Andrefana]] ny ankamaroan' ny biby fiompy nangalarina, ka vonoina haingana, avy eo averina an-tsokosoko ao Israely dia amidin' ny mpivaro-kena amin' ny mpanjifa tsy miahiahy<ref><small>"[https://www.haaretz.com/israel-news/business/2012-01-22/ty-article/taking-livestock-nis-5m-in-beasts-rustled-last-year/0000017f-eff5-d487-abff-ffff5bd80000 Taking livestock: NIS 5m in beasts rustled last year]", ''www.haaretz.com''</small> </ref>. ==== Any India ==== ==== Any Malezia ==== ==== Any Pakistàna ==== ==== Any Kazakhstàna ==== === Any Eorôpa === ==== Any Italia ==== Taorian' ny nampisy fihenana dia nanomboka nitombo indray ny asan-jiolahy tamin' ny taompolo 2000 tany amin' ny faritra fambolena sy fiompiana any [[Italia|Italiana]], izay matetika misy fiantraikany ara-toekarena lehibe ho an' ireo izay voaroba. Paikady isan-karazany no ampiasaina amin' ny famoretana ny halatra biby fiompy, toy ny fanaraha-maso ny tsenan' ny hena sy ny fampiasana teknôlôjia vaovao momba ny marika amin' ny biby fiompy. Ny tsy fahafoanan' ny rafitra miafin' ny tsenan-kena, izay matetika lasa misy fiaraha-miasa iraisam-pirenena, dia ahafahan' ny mpivarotra mandefa biby maro dia maro amin' ny alalan' ny hosoka atao amin' ny antontan-taratasy izay mora atao, ka mahatonga ny hena hivoaka haingana eny amin' ny tsena mahazatra. Raha ny zava-misy dia ny fanaraha-maso ny tanim-pirenena fotsiny no fitaovana mahomby indrindra hiadiana amin' io toe-javatra io. Amin' izao fotoana izao, ao amin' ny lalàna famaizana italiana, dia tsy heverina ho heloka miavaka intsony ny halatra biby fiompy, fa toe-javatra mampitombo sazy amin' ny halatra, araka ny voalazan' ny fehezan-dalàna famaizana italiana. === Any Ôseania === ==== Any Aostralia ==== ==== Any Zelandy Vaovao ==== == Jereo koa == * [[Halatra omby ao India]] * [[Halatra omby ao Kenià]] * [[Halatra omby eto Madagasikara]] == Loharano sy fanamarihana == 9og8rbqcwa95pblut2hk05epbqlt60n 0 290989 1152630 1100695 2026-10-29T06:56:54Z ~2026-53342-25 41238 1152630 wikitext text/x-wiki [[Sary:Rodent collage.jpg|vignette|321x321px|Biby mpikiky]] Ny '''biby mpikiky''' no [[biby mampinono]] isan-karazany, manana nify tsy mitsaha-mitombo, izay tsy maintsy hafoheziny amin' ny alalan' ny fikikisana tsy tapaka. Mamorona filaharana antao amin' ny fomba siantifika hoe '''''Rodentia''''' izy ireo. Ahitana ny 40&nbsp;% eo ho eo amin' ny karazana biby mampinono rehetra ny biby mpikiky. Izy ireo no mamorona filaharana lehibe indrindra amin' ny biby mampinono, ahitana karazany 2&nbsp;000 mahery. Hita amin' ny [[kôntinenta]] rehetra izy ireo afa-tsy any [[Antarktika]], ary hita amin' ny toeram-ponenana isan-karazany. Miovaova be ny habeny, manomboka amin' ny santimetatra vitsivitsy ka hatramin' ny mihoatra ny iray metatra. Anisan' ny biby mpikiky fantatra indrindra ny [[totozy]], [[eskiora]] sy ny [[voalavo]]. Tsy anisany ny [[ramanavy]]. Efa tsy ao anisan' ny ''Rodentia'' ny [[bitro]] sy ny bitrodia. Ny sakafon' izy ireo dia tena isan-karazany, manomboka amin' ny [[Vihin-javamaniry|vihy]] sy [[Voan-javamaniry|voa]] ka hatramin' ny [[bibikely]] ary na dia ny [[hena]] aza amin' ny tranga sasany. Afaka miteraka maro dia maro izy ireo, izay manampy amin' ny fahombiazan' ny [[Evôlisiôna|fivoarany]]. 7 == Jereo koa == [[Sokajy:Biby]] alhsd30ul7ptm181i1xoz4stf37b5p4 1152631 1152630 2026-10-29T06:57:31Z ~2026-53342-25 41238 1152631 wikitext text/x-wiki [[Sary:Rodent collage.jpg|vignette|321x321px|Biby mpikiky]] Ny '''biby mpikiky''' no [[biby mampinono]] isan-karazany, manana nify tsy mitsaha-mitombo, izay tsy maintsy hafoheziny amin' ny alalan' ny fikikisana tsy tapaka. Mamorona filaharana antao amin' ny fomba siantifika hoe '''''Rodentia''''' izy ireo. Ahitana ny 40&nbsp;% eo ho eo amin' ny karazana biby mampinono rehetra ny biby mpikiky. Izy ireo no mamorona filaharana lehibe indrindra amin' ny biby mampinono, ahitana karazany 2&nbsp;000 mahery. Hita amin' ny [[kôntinenta]] rehetra izy ireo afa-tsy any [[Antarktika]], ary hita amin' ny toeram-ponenana isan-karazany. Miovaova be ny habeny, manomboka amin' ny santimetatra vitsivitsy ka hatramin' ny mihoatra ny iray metatra. Anisan' ny biby mpikiky fantatra indrindra ny [[totozy]], [[eskiora]] sy ny [[voalavo]]. Tsy anisany ny [[ramanavy]]. Efa tsy ao anisan' ny ''Rodentia'' ny [[bitro]] sy ny bitrodia. Ny sakafon' izy ireo dia tena isan-karazany, manomboka amin' ny [[Vihin-javamaniry|vihy]] sy [[Voan-javamaniry|voa]] ka hatramin' ny [[bibikely]] ary na dia ny [[hena]] aza amin' ny tranga sasany. Afaka miteraka maro dia maro izy ireo, izay manampy amin' ny fahombiazan' ny [[Evôlisiôna|fivoarany]]. 7 == Jereo koa == [[Sokajy:Biby mampinono]] hh91f0mp206u3z3v8ycbeyzr0m054ib 0 292092 1152624 1100697 2026-10-29T06:53:44Z ~2026-53342-25 41238 1152624 wikitext text/x-wiki [[Sary:Raccoon_in_Central_Park_(35264).jpg|thumb|250px|Rakôna]] Ny '''rakôna''' ([[Anglisy]]: ''raccoon''; ''Procyon lotor''), indraindray antsoina hoe [[Amerika Avaratra]], avaratra na mahazatra rakôna (voalaza koa hoe rakôna) mba hanavahana azy amin'ny karazana rakôna hafa, dia biby mampinono teratany any Amerika Avaratra. Izy io no lehibe indrindra amin'ny fianakaviana ''Procyonidae'', manana halavan'ny vatana 40 ka hatramin'ny 70 sm (16 hatramin'ny 28 in), ary lanjany 5 hatramin'ny 26 kg (11 hatramin'ny 57 lb). Ny palitaony volondavenona dia ahitana volony matevina, izay miaro azy amin'ny andro mangatsiaka. Ny tena mampiavaka an'io [[biby mampinono]] io dia ny tongony eo anoloana tena kinga, ny saron-tava ary ny rambony misy peratra, izay lohahevitra mahazatra ao amin'ny angano momba ny [[Vazimba]] any Amerika manodidina an'io karazana io. == Jereo koa == [[Sokajy:Biby mampinono]] [[Sokajy:Procyon]] j60fv8gijb02ig19kurmifsdfw3u16n 0 297882 1152608 1140428 2026-10-29T03:55:54Z Thelezifor 15140 Nanitsy hadisoam-pitendrena 1152608 wikitext text/x-wiki [[Sary:Starr 080610-8428 Acacia farnesiana.jpg|vignette|370x370px|Ravina sy vony ary voan' ny ''Vachellia farnesiana'' na ''Acacia farnesiana'' ]] Ny '''''Vachellia farnesiana''''' (na '''''Acacia farnesiana''''' teo aloha) dia karazana [[Angiospermae|zavamaniry mamony]] ao amin' ny fianakaviana ''[[Mimosaceae]]'' araka ny [[fanasokajiana klasika]], na ao amin' ny fianakaviana ''[[Fabaceae]]'', zana-pianakaviana ''[[Mimosoideae]]'', araka ny [[Fanasokajiana filôjenetika|fanasokajiana]] [[Fanasokajiana filôjenetika|filôjenetika]]. Io zavamaniry io dia hazobotry teratany any [[Amerika trôpikaly]]. Izy io dia zavamaniry manana [[vondrombony]] boribory, manitra be, miparitaka any amin' ny faritra mafana. Maro ny anarana iantsiana azy io amin' ny [[Fiteny malagasy|teny malagasy]] ka anisan' izany ireto: '''akasia''', '''roy''', '''roivazaha''', '''kasia''', na '''tsorofotra'''. == Famariparitana == === Endrika ankapobeny === [[Sary:Acacia-minuta-habit.jpg|vignette|280x280px|''Vachellia farnesiana'' na ''Acacia farnesiana'' ]] [[Hazobotry]] manana haavo mahatratra 8 ka hatramin' ny 10 m ny ''Vachellia farnesiana''. Misy [[tsilo]] fotsy lava sy mahitsy ary manana halava 1,5 hatramin' ny 5 sm ny rantsany mirozaroza. === Ravina === Vondrona [[zana-pelana]] sy zafim-pelana ny ravin' ny ''Vachellia farnesiana'', izay misy zana-pelana 2 ka hatramin' ny 8 ary ny zana-pelana tsirairay dia misy zafim-pelana 10 ka hatramin' ny 25 tsiroaroa izay mety manana halava 5 ka hatramin' ny 7 mm eo ho eo sy sakany 1,5 mm. Ahitana fihary kely ny [[tangozan-dravina]] 4 ka hatramin' ny 10 sm. === Vony === Kely ny vonin' ny ''Vachellia farnesiana'' izay mavo mivolombolamena ary tena manitra mamerovero, mivondrona amin' ny [[vondrombony]] boribory manana savaivo 12 <abbr>mm</abbr><abbr>,</abbr> mitsitokantokana na mamorona sampaho. Manintona bibikely mpamindra vovobony io lokony io. Ahitana voniny sady lahy no vavy marobe ny vondrombony tsirairay, izay tena be lahimbony, izay manampy amin' ny fofona manitra. Ny fofona manitra dia vokatry ny fisian' ny farnesôla, izay ampiasaina amin' ny fanamboarana [[ranomanitra]] ary fantatra amin' ny fananany toetra azo atao fanafody. Matetika dia miseho mialoha na miaraka amin' ny ravina ny vony, ka mampitombo ny fahitan' ny biby mpamindra vovobony azy. === Voa === [[Sary:Acacia farnesiana MHNT.BOT.2015.2.54.jpg|vignette|Pepan' ny ''Vachellia farnesiana'']] [[Pepa]] miendrika varingarina, miloko volontany na mainty, manana halava manodidina ny 7 sm ny voan' ny ''Vachellia farnesiana''. Manana halava mahatratra 7 mm ny ny pepa volontany. == Toerana ahitana azy sy tiany aniriana == Teratany any [[Amerika trôpikaly]] ity karazan-javalaniry ity ary naparitaky ny olombelona any amin' ny faritra mafana hafa eran' izao tontolo izao, toy ny firenena maro aty [[Afrika]] sy any [[Aostralia]]. Fahita any [[Antilia Frantsay]] izy io. Tsy mitaky karazana nodon-tany mnokana ity hazobotry ity fa tia toerana azon' ny [[masoandro]] ary mahazaka [[haintany]]. Any [[Antilia]] dia hita ao amin' ny kirihitrala misy tsilo izy io. Mety ho lasa zavamaniry manafika ny ''Vachellia farnesiana'', ohatra any [[Kaledônia-Vaovao|Nouvelle-Calédonie]] izay nampidirana azy ho zavamaniry fanao akafom-biby. == Lisitry ny ovan-karazana == Inty ny lisitry ny ovan-karazana araka ny ''[[Catalogue of Life]]'' <small>(20</small> <small>Jolay 2017)</small>: * ''Vachellia farnesiana var. farnesiana'' * ''Vachellia farnesiana var. minuta'' <small>(M.E.Jones) Seigler & Ebinger</small> * ''Vachellia farnesiana var. pinetorum'' <small>(F.J.Herm.) Seigler & Ebinger</small> == Fampiasana azy == === Fanamboarana ranomantra === Ambolena any [[Frantsa]] atsimo ny ''Vachellia farnesiana'' mba hahazoana [[menakamanitra]] avy amin' ny voniny izay ampiasaina amin' ny fanamboarana ranomanitra. Manankarena amin' ny [[farnesôla]], izay môlekiola manitra, ity menakamanitra ity. === Sakafon' ny biby fiompy === Any [[Aostralia]] indraindray dia ampiasaina ho sakafon' ny [[biby fiompy]] ny ravin' io zavamaniry io. Manome azy ireo loharanom-[[prôteinina]] ny [[Pepa|pepany]] maitso. === Haingo sy fefy === Azo ambolena irery na milahatra maro izy io, nefa ampiasaina amin' ny fanamboarana fefy ihany koa noho ny tsilo eny amin' io zavamaniry io izay manana toetra miaro. === Fitsaboana === Amin' ny fitsaboana nentim-paharazana malagasy dia atao fanafody fampitoniana ny sistita (famaivain' ny [[tatavia]]) sy [[tsongofoitra]] tsy misy [[piriritra]] ny rano nandomana ny raviny. Any [[Karaîba|Karaiba]], io zavamaniry io dia tanehina ho fanasana vava sy fanasan-tenda mba hitsaboana ny [[Famaivay|famaivai]]<nowiki/>n' ny vava, ny [[fery]] amin' ny vava, ny [[aretin-tenda]] ary ny [[piriritra]]. Anaovana [[fesana]] ny raviny hitsaboana ny [[aretin-koditra]], ny fery ary ny [[boiboika]] amin' ny hoditra<ref><small>Jean-Louis Longuefosse, ''Plantes médicinales caribéennes'', CEE, Orphie, 2016, 268 p., p. 8-9isbn=979-10-298-0100-6</small></ref>. == Jereo koa == * [[Roy (zavamaniry)]] * ''[[Vachellia]]'' * ''[[Acacia]]'' == Loharano == e0o4mi00y7cy8vj3wzg76ztun8svx96 0 299871 1152610 1151497 2026-10-29T04:43:29Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1152610 wikitext text/x-wiki '''Lantosoa Rakotomalala''', izay antsoina amin’ny anarany feno hoe '''Solo Andry Lantosoa Rakotomalala''', dia vehivavy Malagasy manana traikefa amin’ny fitantanam-bola<ref name=":1">https://rocketreach.co/lantosoa-rakotomalala-email_136865094</ref>, fampandrosoana ara-toekarena, fitantanana orinasa, politika ary [[Diplômasia|diplaomasia]]. [[Mpandraharaha]] sy tompona orinasa ihany ko ny tenany<ref name=":1" />. Teraka tao [[Antananarivo]] izy ary manana traikefa mihoatra ny 25 taona amin’ny firenena an-dalam-pandrosoana miisa 15. [[Vehivavy]] voalohany nitana ny toeran’ny Masoivohon’i [[Madagasikara]] any [[Etazonia]]. Manambady i Lantosoa Rakotomalala ary manan-janaka roa<ref name=":2">https://storage.googleapis.com/wzukusers/user-33779234/documents/f84f70b6657844d4af70878593393ef8/BIO%20Ambassador%20of%20the%20Republic%20of%20Madagascar.pdf</ref>. == Fianarana == Nanaraka fiofanana maro mifandraika amin’ny fitantanam-bola, fandraharahana ary fifandraisana iraisam-pirenena izy. Anisan’ireo fianarana sy fiofanana norantoviny ireto manaraka ireto<ref name=":1" />: * Université de Bordeaux IV / Université Montesquieu-Bordeaux IV, izay nianarany momba ny fitantanana tetikasa. * Institut de la Francophonie pour l’Entrepreneuriat, izay nifantoka tamin’ny fandraharahana. * Centre d’Études Diplomatiques et Stratégiques, izay nianarany momba ny diplaomasia sy ny fifandraisana iraisam-pirenena (2006 - 2007)<ref>{{Cite web |url=https://www.ceds-madagascar.com/IMG/pdf_Admission2006-2007.pdf |title=kopian'ny arisiva |access-date=2026-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260916174630/https://www.ceds-madagascar.com/IMG/pdf_Admission2006-2007.pdf |archive-date=2026-09-16 |url-status=dead}}</ref>. * École des sciences de la gestion de l’Université du Québec à Montréal (UQAM), izay nanohizany fianarana momba ny fitantanana. * Manana ny Chartered Professional Accountant (CPA) izy ary manana mari-pahaizana Certified Management Accountant (CMA) tany Kanada<ref name=":1" />. == Ny asany talohan’ny politika == Talohan’ny nidirany tao amin’ny [[governemanta Malagasy]] dia efa nanana traikefa iraisam-pirenena nandritra ny taona maro i '''Lantosoa Rakotomalala'''. Efa niasa tamin’ny World Bank Group, International Finance Corporation (IFC), Fivondronan'ny firenena miteny frantsay na ny "Organisation internationale de la Francophonie" OIF, Canadian International Development Agency (CIDA). Teo ihany koa ny sehatry ny banky tao Madagasikara, tany Maorisy, ary tany Kanada izy<ref name=":2" />. Niasa tany amin’ny firenena an-dalam-pandrosoana miisa 15 izy nandritra ny asa aman-draharahany, ka nifantoka indrindra tamin’ny fampandrosoana ara-toekarena sy ny sehatra tsy miankina<ref name=":2" />. == Politika : mpikambana tao amin’ny governemanta Malagasy == Ny taona 2019, voatendry ho Minisitry ny Indostria, ny Varotra ary ny Asa-tanana tao amin’ny governemanta notarihin’i [[Christian Ntsay]], teo ambany fitondran’ny filoha [[Rajoelina Andry|Andry Rajoelina]] i '''Lantosoa Rakotomalala'''<ref>https://lexpress.mg/26/02/2019/lantosoa-rakotomalala-les-industries-locales-doivent-avoir-un-plan-dinvestissement-et-dexpansion/</ref>. Izay tao anatin'ny tranga [[COVID 19|Covid19]]<ref name=":3">https://www.latribune.fr/think-tank/entretiens/2020-09-25/lantosoa-rakotomalala-la-pandemie-a-bouscule-les-schemas-traditionnels-a-la-faveur-des-circuits-courts-858173.html</ref>. Nandritra ny fotoam-piasany dia niandraikitra sehatra lehibe toy ny fampiroboroboana ny sehatra tsy miankina, ny tontolon’ny fampiasam-bola, ary politika na paikady hampandrosoana ny indostria Malagasy. sy ny fanatsarana ny fifandraisana eo amin’ny fanjakana sy ny sehatra tsy miankina. Ohatra amin'izany ireto<ref name=":3" /> : * Fampitomboana ny fahafaha-mamokatra ireo vokatra ilaina andavanandro, toy ny menaka, lafarinina, siramamy, paty ary simenitra. * Fametrahana sy fampandrosoana ireo Zones d’Émergence Industrielle (ZEI), faritra agro-indostrialy ary Zones d’Investissement Industrielles (ZII). * Famatsiam-bola sy cofinancement ho an’ireo mpandraharaha, TPE, PME ary startups<ref name=":3" />. Tamin’ny Aogositra 2021, nisy fanovana governemanta ary nifarana ny naha-minisitra an’i Lantosoa Rakotomalala. Tamin’ny 17 Aogositra 2021 no notanterahina ny fifamindram-pahefana teo aminy sy Edgard Razafindravahy, izay nandimby azy teo amin’ny sehatry ny Indostria, Varotra ary Fanjifana<ref>https://fr.allafrica.com/stories/202108180419.html</ref>. == Sehatra iraisam-pirenena == Tao anatin’ny sehatra iraisam-pirenena, nandray anjara tamin’ny fifampiraharahana ara-barotra izy, anisan’izany ny fifampiraharahana momba ny African Continental Free Trade Area (AfCFTA). Voalaza ihany koa fa nitana andraikitra teo amin’ny sehatry ny COMESA izy, anisan’izany ny fitantanana ny asan’ny Filankevitry ny Minisitra<ref name=":2" />. == Niverina tamin’ny sehatra tsy miankina == Taorian’ny naha-minisitra azy dia niverina tamin’ny sehatry ny fandraharahana sy torohevitra stratejika izy. Izy no nitarika ny "Headline Strategic Consulting Group", orinasa mpanome torohevitra mifantoka indrindra amin’ny fitantanana orinasa, paikady ara-barotra, fanatsarana ny asan’ny filankevi-pitantanana, ary fampandrosoana ny sehatra tsy miankina<ref name=":1" />. === Mpitantana tao amin’ny Banky Foiben’i Madagasikara === Tamin’ny 31 Martsa 2022, araka ny [[didim-panjakana]] n°2022-438, dia voatendry ho "Administrateur non-exécutif" tao amin’ny [[Banky Foiben' i Madagasikara|Banky Foiben’i Madagasikara]] i '''Lantosoa Rakotomalala''', ho solontenan’ny Fiadidiana ny Repoblikan’i Madagasikara. Naharitra dimy taona izy no nitana izany andraikitra izany<ref>https://cnlegis.gov.mg/uploads/D2022-438-VF.pdf</ref>. === Filohan’ny EDBM === Tamin’ny Febroary 2023, dia voatendry ho Filohan’ny Filankevi-pitantanan’ny Economic Development Board of Madagascar (EDBM) izy<ref name=":4">https://new.moov.mg/article/95639-maison-blanche-la-nouvelle-ambassadrice-lantosoa-rakotomalala-recue-par-joe-biden#body2</ref>. Ny EDBM dia manana andraikitra lehibe amin’ny fampiroboroboana ny fampiasam-bola sy ny tontolon’ny fandraharahana eto Madagasikara. Nandritra ny naha-filohan’ny filankevi-pitantanana azy dia nifantoka tamin’ny fanatsarana ny fahafahan’i Madagasikara misarika mpampiasa vola sy ny fanohanana ny fandraharahana izy, araka ny tatitra momba ny fiafaran’ny fotoam-piasany. Nifarana izany andraikitra izany tamin’ny Desambra 2024, rehefa nandimby azy i Joël Randriamandranto<ref>https://www.2424.mg/promotion-des-investissements-lantosoa-rakotomalala-nommee-pca-de-leconomic-development-board-of-madagascar/</ref><ref>[https://www.lexpress.mg/2024/12/entreprise-joel-randriamandranto-la.html? https://www.lexpress.mg/2024/12/entreprise-joel-randriamandranto-la.html?]</ref>. === Voatendry ho Masoivohon’i Madagasikara any Etazonia === Tamin’ny Novambra 2024 dia voatendry ho Masoivohon’i Madagasikara any Etazonia i '''Lantosoa Rakotomalala'''<ref>https://newsmada.com/2024/12/07/ambassade-de-madagascar-aux-usa-lantosoa-rakotomalala-prend-ses-fonctions/</ref>. Tamin’ny 6 Desambra 2024, dia nandray tamin’ny fomba ofisialy ny asany tao amin’ny Masoivoho Malagasy any Washington, D.C. izy. Io fanendrena io dia dingana lehibe teo amin’ny asany satria nifindra avy amin’ny sehatra ara-toekarena sy [[Pôlitika|politika]] anatiny ho amin’ny diplaomasia iraisam-pirenena izy. Tamin’ny 13 Janoary 2025, dia nanolotra tamin’ny fomba ofisialy ny taratasy fanendrena azy tamin’i [[Joe Biden]], filohan’i Etazonia tamin’izany fotoana izany, i Lantosoa Rakotomalala tao amin’ny lapa-panjakana amerikana "White House"<ref>{{Cite web |url=https://ledefi.mg/lambassadrice-lantosoa-rakotomalala-recue-par-le-president-joe-biden/ |title=kopian'ny arisiva |access-date=2026-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260916221037/https://ledefi.mg/lambassadrice-lantosoa-rakotomalala-recue-par-le-president-joe-biden/ |archive-date=2026-09-16 |url-status=dead}}</ref>. Izy no vehivavy voalohany voatendry ho Masoivohon’i Madagasikara any Etazonia. Nandritra io fihaonana io dia nifantoka tamin’ny fifandraisana sy fiaraha-miasa eo amin’i Madagasikara sy Etazonia ny resaka, indrindra ireo sehatra stratejika iraisan’ny firenena roa tonta<ref name=":4" />. Amin’ny maha-Masoivoho azy any [[Washington]]<ref>https://www.2424.mg/lantosoa-rakotomalala-quand-on-dit-transactionnelle-cest-quil-y-a-des-benefices-mutuels-entre-les-deux-economies/</ref>, dia misahana ny fifandraisan’i [[Madagasikara]] amin’i Etazonia izy. Anisan’ny sehatra lehibe mifandray amin’ny asany ny diplaomasia, ny varotra iraisam-pirenena, ny fampiasam-bola, ny fiaraha-miasa ara-toekarena, ny fifandraisana amin’ny governemanta Amerikana, ary ny fampiroboroboana ny tombontsoa Malagasy eo amin’ny sehatra iraisam-pirenena<ref name=":4" />. === Komity AGOA === Tamin’ny Febroary 2026, voatendry fanindroany ho Filoha lefitry ny komity AGOA ao anatin’ny fikambanan’ireo iraka diplomatika Afrikana any Etazonia izy. Ny komity dia miresaka momba ny varotra sy ny fampiasam-bola eo amin’i [[Afrika]] sy [[Etazonia]]<ref>https://gefp.mg/lantosoa-rakotomalala-reconduite-a-la-copresidence-du-comite-agoa-lambassadrice-de-madagascar-aux-etats-unis-lantosoa-rakotomalala-a-ete-reconfirmee-comme-copresidente-du-sous-comite-agoa-a/</ref><ref>https://ecoaustral.com/lantosoa-rakotomalala-reconduite-co-presidente-du-sous-comite-agoa/</ref>. == Fiteny hainy == '''Lantosoa Rakotomalala''' dia mahafehy ny [[Fiteny malagasy|teny Malagasy]], [[Fiteny frantsay|Frantsay]], ary [[Fiteny anglisy|Anglisy]]<ref name=":2" />. == Jereo koa == * EDBM * COMESA * OIF * AGOA * [[Banky Foiben' i Madagasikara|Banky Foiben’i Madagasikara]] * [[COVID 19|Covid19]] == Loharano == <references responsive="1"></references> == Rohy ivelany ==  {{Liens}}{{Liens}}{{Portail|politique|Madagascar}} d0x4ul59ty7yko4u7z16njmp4d9a8bw 0 300650 1152632 1147348 2026-10-29T07:03:22Z InternetArchiveBot 25011 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6) 1152632 wikitext text/x-wiki {{Infobox olona|anarana=Nestor RABEARIZAFY|teraka=16 Jona 1949|toerana=Ambohimanga Alaotra|firenena=Madagasikara|asa=Mpanoratra Mpampianatra Mpandinika Literatiora malagasy}} '''Nestor Rabearizafy''' dia iray amin’ireo [[mpanoratra]] malagasy fantatra amin’ny sehatry ny [[haisoratra]] sy ny [[fanabeazana]]. I Nestor Rabearizafy dia mpanoratra, mpampianatra, ary mpandinika [[Haisoratra]] malagasy . Fantatra teo amin ' ny tontolon ' ny fanoratana boky sy lahatsoratra ary fampianarana teny sy [[kolontsaina]] malagasy izy . Isany toetra nampiavaka azy ny fitiavana ny teny malagasy. Niezaka nampiroborobo ny fampiasana ny hakanton’ny teny malagasy izy . Matetika ny asa sorany no misy hafatra momba ny fiainana andavanandro,soatoavina,kolontsaina malagasy ,fanabeazana ny tanora,fanoratra mazava sy manintona . Mora takarina nefa lalina ny votoatin’ny sorany .Anjara birikiny, nandray anjara tamin’ny fampiroboroboana ny literatiora malagasy , ny fanabeazana sy fanofanana tanora amin’ny fanoratana ; fanentanana ny olona hitia vakiteny sy soratra. Ny lova navelan’i Nestor Rabearizafy dia ny fitiavana boky,fanajana ny kolontsaina malagasy,fanabeazana mifototra amin’ny soatoavina. == Ny mombamomba azy == Nestor Rabearizafy dia teraka tamin'ny 16 jona 1949 tao Ambohimanga Alaotra, Madagasikara. Efa manambady izy ary efa niteraka roa. Nahazo ny mari-pahaizana Dokotera (Doctorat) amin'ny taranja Literatiora sy Kolontsaina frantsay izy tao amin'ny Oniversite Montpellier III. Ny fikarohana nataony (thèse) dia mitondra ny lohateny hoe: ''"Lecteur implicite et lecture virtuelle dans la poésie lyrique au XIXe siècle"'' dia navoakan'ny ''Atelier National de Reproduction des Thèses, Lille III'' tamin'ny taona 2000. == Ny mampiavaka azy amin'ny asa soratra sy ny kanto == === sehatra : === Lumière noir, drame en 5 actes 1999. === Poezia : === * Nocturne pour un dire , Saint-Denis (La Réunion): Editions Grand Océan, 2003; * La Sève des jours. La Rochelle : Rumeurs des Ages, 2004. * Les mots comestibles. Saint-Denis : Editions Grand Océan, 2004. == Asa soratra mbola tsy nivoaka (Gazety na Boky) == * Loko sy Bika, poèmes en prose en langue Malagasy, 1977 * Les yeux fermés, recueil de nouvelles, 1984 * Les Mots comestibles, poésie, 2003. == Rohy hafa (Web) tranokala == https://web.archive.org/web/20241126155956/https://theses.fr/1998MON30013 : Thèse de doctorat en Littérature et civilisations françaises par Nestor Rabearizafy, Montpellier-3, 1998. Lahatsoratra : * https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k64972290/f69.image.r : propos recueillis par Nestor Rabearizafy. ''Notre Librairie'' 110 (juillet-septembre 1992): 67-68 * https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k64972290/f85.image.r : ''Notre Librairie'' 110 (juillet-septembre 1992): 83-93. * https://www.printempsdespoetes.com/Nestor-Rabearizafy : présentation * https://www.printempsdespoetes.com/Nestor-Rabearizafy : Magnier, Bernard Chronique Livres, RFI (7 janvier 2005) 6ukf9jio7b51irnhjynqmf3lzjzze3s 0 302243 1152637 1151853 2026-10-29T08:33:05Z CommonsDelinker 112 Removing [[:c:File:Jihan_Dimack_-_Miss_Grand_International_2026.png|Jihan_Dimack_-_Miss_Grand_International_2026.png]], it has been deleted from Commons by [[:c:User:Herbythyme|Herbythyme]] because: Copyright violation, see [[:c:Commons:Licensing|]]. 1152637 wikitext text/x-wiki I '''Jihan Dimack''' (teraka tamin'ny 17 Jona 1996) dia modely sy mpanjakavavin'ny hatsaran-tarehy avy any Tanzania, izay nahazo ny satroboninahitry ny [[Miss Grand International 2026]].<ref>{{cite web|url=https://philstarlife.com/news-and-views/900452-miss-grand-international-2026-winner-jihan-dimack|title=Tanzania's Jihan Dimack is Miss Grand International 2026|date=2026-10-11|accessdate=2026-10-11|language=en|publisher=Philstar Life}}</ref> == Reference == {{reflist}} == Rohy ivelany == * [https://www.instagram.com/jihandimack Jihan Dimack] - Instagram [[Sokajy:Vangovango]] ey17s8sw0hyyqlkmrgk3ovodu2hygy1 0 302534 1152596 2026-10-28T16:48:45Z Mikoriana 40064 Pejy noforonina tamin'ny « Anarana : Andriamamonjisoa Fanampiny : Ny Antso Solon'anarana : Antson'ny Avo Fikambanana : Mpizaka Stelarim Sekoly nianarana : L'espérance Andranomena Anjerimanontolo : Zanatsehatra Malagasy Ankatso Lalam-piofanana : Malagasy-Japoney Zava-kanto iangaliana : Tononkalo, Sombintantara, Teatra Boky misy asa soratra : Sela Maradona » 1152596 wikitext text/x-wiki Anarana : Andriamamonjisoa Fanampiny : Ny Antso Solon'anarana : Antson'ny Avo Fikambanana : Mpizaka Stelarim Sekoly nianarana : L'espérance Andranomena Anjerimanontolo : Zanatsehatra Malagasy Ankatso Lalam-piofanana : Malagasy-Japoney Zava-kanto iangaliana : Tononkalo, Sombintantara, Teatra Boky misy asa soratra : Sela Maradona pp7d8pj0wcaiaby49j5so3c328849dm 1152597 1152596 2026-10-28T16:50:38Z Mikoriana 40064 /* */ 1152597 wikitext text/x-wiki Anarana : Andriamamonjisoa Fanampiny : Ny Antso Solon'anarana : Antson'ny Avo Fikambanana : Mpizaka Stelarim [https://poetawebs200.e-monsite.com/efitra/antson-ny-avo-poeta-mitia.html] Sekoly nianarana : L'espérance Andranomena Anjerimanontolo : Zanatsehatra Malagasy Ankatso Lalam-piofanana : Malagasy-Japoney Zava-kanto iangaliana : Tononkalo, Sombintantara, Teatra Boky misy asa soratra : Sela Maradona schktlcvsqyiqvi3r294u2caj2l3egf 1152598 1152597 2026-10-28T16:52:04Z Mikoriana 40064 /* */ 1152598 wikitext text/x-wiki Anarana : Andriamamonjisoa [https://vetso.serasera.org/mpanoratra/antsonny-avo] Fanampiny : Ny Antso Solon'anarana : Antson'ny Avo Fikambanana : Mpizaka Stelarim [https://poetawebs200.e-monsite.com/efitra/antson-ny-avo-poeta-mitia.html] Sekoly nianarana : L'espérance Andranomena Anjerimanontolo : Zanatsehatra Malagasy Ankatso Lalam-piofanana : Malagasy-Japoney Zava-kanto iangaliana : Tononkalo, Sombintantara, Teatra Boky misy asa soratra : Sela Maradona qokbhirz6k5f7abm3ojbu40qnhgd1ff 1152599 1152598 2026-10-28T16:57:04Z Mikoriana 40064 /* */ 1152599 wikitext text/x-wiki Anarana : Andriamamonjisoa [https://vetso.serasera.org/mpanoratra/antsonny-avo] Fanampiny : Ny Antso Solon'anarana : Antson'ny Avo Fikambanana : Mpizaka Stelarim [https://poetawebs200.e-monsite.com/efitra/antson-ny-avo-poeta-mitia.html] Sekoly nianarana : L'espérance Andranomena Anjerimanontolo : Zanatsehatra Malagasy Ankatso Lalam-piofanana : Malagasy-Japoney Zava-kanto iangaliana : Literatiora Tantara efa nivoaka : - Mpaminany tapany ( M.B.S radio, 24 feb - 05 mars 2025) - Someson'ny maty ( 18 - 24 mey 2026) Velakevitra efa natao : - "tantara foronina : mamoha ny maha malagasy sady mampioitra ho amin'ny fampandrosoana" tamin'ny 17 jona 2023, velakevitra nokarakarain'ny Famoloana Telozoro. - Teatra efa nolalaovina : i Bebe Pascaline ( Mpizaka Stelarim) Andraikitra sahanina eo amin'ny literatiora : Fandaharana Sombin-takila ao amin'ny pejy Facebook Antson'ny Avo Boky misy asa soratra : Sela Maradona epeq2epq14ni82d1lwa99yn6xhs1kk6 1152600 1152599 2026-10-28T17:08:22Z Mikoriana 40064 /* */ 1152600 wikitext text/x-wiki Anarana : Andriamamonjisoa [https://vetso.serasera.org/mpanoratra/antsonny-avo] Fanampiny : Ny Antso Solon'anarana : Antson'ny Avo Fikambanana : Mpizaka Stelarim [https://poetawebs200.e-monsite.com/efitra/antson-ny-avo-poeta-mitia.html] Sekoly nianarana : L'espérance Andranomena Anjerimanontolo : Zanatsehatra Malagasy Ankatso Lalam-piofanana : Malagasy-Japoney Zava-kanto iangaliana : Literatiora Tantara efa nivoaka : - Mpaminany tapany ( M.B.S radio, 24 feb - 05 mars 2025) - Someson'ny maty ( 18 - 24 mey 2026) Velakevitra efa natao : - "tantara foronina : mamoha ny maha malagasy sady mampioitra ho amin'ny fampandrosoana" tamin'ny 17 jona 2023, velakevitra nokarakarain'ny Famoloana Telozoro. - Teatra efa nolalaovina : i Bebe Pascaline ( Mpizaka Stelarim) Andraikitra sahanina eo amin'ny literatiora : Fandaharana Sombin-takila ao amin'ny pejy Facebook [[Antson'ny Avo]] Boky misy asa soratra : Sela Maradona tl45hmz2z9hvwyudgn2onf71ssyslus 1152601 1152600 2026-10-28T17:56:29Z Mikoriana 40064 1152601 wikitext text/x-wiki Anarana : Andriamamonjisoa [https://vetso.serasera.org/mpanoratra/antsonny-avo] Fanampiny : Ny Antso Solon'anarana : Antson'ny Avo Fikambanana : Mpizaka Stelarim [https://poetawebs200.e-monsite.com/efitra/antson-ny-avo-poeta-mitia.html] Sekoly nianarana : L'espérance Andranomena Anjerimanontolo : Zanatsehatra Malagasy Ankatso Lalam-piofanana : Malagasy-Japoney Zava-kanto iangaliana : Literatiora Tantara efa nivoaka : - Mpaminany tapany ( M.B.S radio, 24 feb - 05 mars 2025) - Someson'ny maty ( 18 - 24 mey 2026) Velakevitra efa natao : - "tantara foronina : mamoha ny maha malagasy sady mampioitra ho amin'ny fampandrosoana" tamin'ny 17 jona 2023, velakevitra nokarakarain'ny Famoloana Telozoro. - Teatra efa nolalaovina : i Bebe Pascaline ( Mpizaka Stelarim) Andraikitra sahanina eo amin'ny literatiora : Fandaharana [https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02QzYQmamC6M7259nhPQBPC4sRnXbJU8h9vVNHTfV9m1uG5BWoqfeQzkxu56T4v1Lgl&id=100084150762229&mibextid=Nif5oz Sombin-takila] ao amin'ny pejy Facebook [[Antson'ny Avo]] Boky misy asa soratra : Sela Maradona nkfmfqwdj6x322mox452qwukywlibiw 1152602 1152601 2026-10-28T17:58:44Z Mikoriana 40064 /* */ 1152602 wikitext text/x-wiki Anarana : Andriamamonjisoa [https://vetso.serasera.org/mpanoratra/antsonny-avo] Fanampiny : Ny Antso Solon'anarana : Antson'ny Avo Fikambanana : Mpizaka Stelarim [https://poetawebs200.e-monsite.com/efitra/antson-ny-avo-poeta-mitia.html] Sekoly nianarana : L'espérance Andranomena Anjerimanontolo : Zanatsehatra Malagasy Ankatso Lalam-piofanana : Malagasy-Japoney Zava-kanto iangaliana : Literatiora Tantara efa nivoaka : - Mpaminany tapany ( M.B.S radio, 24 feb - 05 mars 2025) - Someson'ny maty ( 18 - 24 mey 2026) Velakevitra efa natao : - "tantara foronina : mamoha ny maha malagasy sady mampioitra ho amin'ny fampandrosoana" tamin'ny 17 jona 2023, velakevitra nokarakarain'ny Famoloana Telozoro. - Teatra efa nolalaovina : i Bebe Pascaline ( Mpizaka Stelarim) Andraikitra sahanina eo amin'ny literatiora : Fandaharana [https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02QzYQmamC6M7259nhPQBPC4sRnXbJU8h9vVNHTfV9m1uG5BWoqfeQzkxu56T4v1Lgl&id=100084150762229&mibextid=Nif5oz Sombin-takila] ao amin'ny pejy Facebook [[Antson'ny Avo]] Boky misy asa soratra : ''[https://www.facebook.com/share/v/1EyGuNiMQ6/ Sela Maradona]'' avyeha9wgjnfhq5nqun5cwnhlgr3l98 1152603 1152602 2026-10-28T18:04:18Z Mikoriana 40064 /* */ 1152603 wikitext text/x-wiki Mpanoratra vehivavy, nianatra momba ny Kolontsaina malagasy sy vahiny i Antson'ny Avo. Manoratra amin'ny teny vahiny koa izy. Efa namoaka asa soratra am-boky sy tamin'ny onjampeo. '''Anarana''' : Andriamamonjisoa [https://vetso.serasera.org/mpanoratra/antsonny-avo] '''Fanampiny''' : Ny Antso '''Solon'anarana''' : Antson'ny Avo '''Toerana onenana :''' Antananarivo '''Fikambanana''' : Mpizaka Stelarim [https://poetawebs200.e-monsite.com/efitra/antson-ny-avo-poeta-mitia.html] '''Sekoly nianarana''' : L'espérance Andranomena '''Anjerimanontolo''' : Zanatsehatra Malagasy Ankatso '''Lalam-piofanana''' : Malagasy-Japoney '''Zava-kanto iangaliana''' : Literatiora, asa tanana vita amin'ny rofia '''Tantara efa nivoaka''' : - ''Mpaminany tapany'' ( M.B.S radio, 24 feb - 05 mars 2025) - ''Someson'ny maty'' ( Record FM, 18 - 24 mey 2026) '''Teny anoratana :''' malagasy, frantsay '''Velakevitra efa natao''' : - "tantara foronina : mamoha ny maha malagasy sady mampioitra ho amin'ny fampandrosoana" tamin'ny 17 jona 2023, velakevitra nokarakarain'ny Famoloana Telozoro. '''Teatra efa nolalaovina''' : i Bebe Pascaline ( Mpizaka Stelarim) '''Andraikitra sahanina eo amin'ny literatiora''' : Fandaharana [https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=pfbid02QzYQmamC6M7259nhPQBPC4sRnXbJU8h9vVNHTfV9m1uG5BWoqfeQzkxu56T4v1Lgl&id=100084150762229&mibextid=Nif5oz Sombin-takila] ao amin'ny pejy Facebook [[Antson'ny Avo]]. Horonantsary natao hampiroboroboana ny boky nosoratan'ny mpanoratra malagasy. '''Boky misy asa soratra :''' ''[https://www.facebook.com/share/v/1EyGuNiMQ6/ Sela Maradona]'' q3kunb2rbh5jtpfbmy373g7yl7mwgc3 0 302535 1152612 2026-10-29T05:14:09Z ~2026-53342-25 41238 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sary:Mahamat Déby.jpg|vignette|Mamat Déby]] I '''.Mahamat Idriss Déby Itno''' ([[fiteny arabo|arabo]]: محمد إدريس ديبي), teraka ny 4 Aprily 1984, tao [[N'Djamena]], [[Tsady]], dia manamboninahitra [[miaramila]] sy mpitondra fanjakana Tsady, izay efa Filohan'ny Repoblikan'i {{Tsady}} nanomboka ny 21 Aprily 2021. Taorian'ny fahafatesan'ny rainy, [[Idriss Déby]], tsy nampoizina, nandritra ny fanafihana ara-miaramila tamin'ny Aprily 2021, dia l... » 1152612 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mahamat Déby.jpg|vignette|Mamat Déby]] I '''.Mahamat Idriss Déby Itno''' ([[fiteny arabo|arabo]]: محمد إدريس ديبي), teraka ny 4 Aprily 1984, tao [[N'Djamena]], [[Tsady]], dia manamboninahitra [[miaramila]] sy mpitondra fanjakana Tsady, izay efa Filohan'ny Repoblikan'i {{Tsady}} nanomboka ny 21 Aprily 2021. Taorian'ny fahafatesan'ny rainy, [[Idriss Déby]], tsy nampoizina, nandritra ny fanafihana ara-miaramila tamin'ny Aprily 2021, dia lasa Filohan'ny Filankevitry ny Miaramila Tetezamita izy ary avy eo Filohan'ny Tetezamita, niasa ho filoham-pirenena tao anatin'ny toe-javatra mampiady hevitra. Nandresy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2024 izy. Tamin'ny Desambra 2024, dia nasandratra ho amin'ny laharan'ny Maréchal an'i Tsady izy. ==Jereo koa== {{Commonscat}} [[Sokajy:Miaramila Tsady]] [[Sokajy:Filohan'i Tsady]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1984]] rab5je7ggpusmyxbk3ou23irybv92oq 1152615 1152612 2026-10-29T05:16:49Z ~2026-53342-25 41238 1152615 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mahamat Déby.jpg|vignette|Mamat Déby]] I '''.Mahamat Idriss Déby Itno''' ([[fiteny arabo|arabo]]: محمد إدريس ديبي), teraka ny 4 Aprily 1984, tao [[N'Djamena]], [[Tsady]], dia manamboninahitra [[miaramila]] sy mpitondra fanjakana Tsady, izay efa Filohan'ny Repoblikan'i {{Tsady}} nanomboka ny 21 Aprily 2021. Taorian'ny fahafatesan'ny rainy, [[Idriss Déby]], tsy nampoizina, nandritra ny fanafihana ara-miaramila tamin'ny Aprily 2021, dia lasa Filohan'ny Filankevitry ny Miaramila Tetezamita izy ary avy eo Filohan'ny Tetezamita, niasa ho filoham-pirenena tao anatin'ny toe-javatra mampiady hevitra. Nandresy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2024 izy. Tamin'ny Desambra 2024, dia nasandratra ho amin'ny laharan'ny Maréchal an'i Tsady izy. ==Jereo koa== {{Commonscat|Mahamat Déby}} 7h9u53ilpecvexnvewteq89iq0u5o5h 1152616 1152615 2026-10-29T05:17:02Z ~2026-53342-25 41238 1152616 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mahamat Déby.jpg|vignette|Mahamat Déby]] I '''.Mahamat Idriss Déby Itno''' ([[fiteny arabo|arabo]]: محمد إدريس ديبي), teraka ny 4 Aprily 1984, tao [[N'Djamena]], [[Tsady]], dia manamboninahitra [[miaramila]] sy mpitondra fanjakana Tsady, izay efa Filohan'ny Repoblikan'i {{Tsady}} nanomboka ny 21 Aprily 2021. Taorian'ny fahafatesan'ny rainy, [[Idriss Déby]], tsy nampoizina, nandritra ny fanafihana ara-miaramila tamin'ny Aprily 2021, dia lasa Filohan'ny Filankevitry ny Miaramila Tetezamita izy ary avy eo Filohan'ny Tetezamita, niasa ho filoham-pirenena tao anatin'ny toe-javatra mampiady hevitra. Nandresy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2024 izy. Tamin'ny Desambra 2024, dia nasandratra ho amin'ny laharan'ny Maréchal an'i Tsady izy. ==Jereo koa== {{Commonscat|Mahamat Déby}} 2quafcgchp2kyjbg7srlhqigvyz6lsn 1152619 1152616 2026-10-29T05:26:51Z ~2026-53342-25 41238 Pejy fihodinana mankany [[Mahamat Déby]] 1152619 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mahamat Déby]] [[Sary:Mahamat Déby.jpg|vignette|Mahamat Déby]] I '''.Mahamat Idriss Déby Itno''' ([[fiteny arabo|arabo]]: محمد إدريس ديبي), teraka ny 4 Aprily 1984, tao [[N'Djamena]], [[Tsady]], dia manamboninahitra [[miaramila]] sy mpitondra fanjakana Tsady, izay efa Filohan'ny Repoblikan'i {{Tsady}} nanomboka ny 21 Aprily 2021. Taorian'ny fahafatesan'ny rainy, [[Idriss Déby]], tsy nampoizina, nandritra ny fanafihana ara-miaramila tamin'ny Aprily 2021, dia lasa Filohan'ny Filankevitry ny Miaramila Tetezamita izy ary avy eo Filohan'ny Tetezamita, niasa ho filoham-pirenena tao anatin'ny toe-javatra mampiady hevitra. Nandresy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2024 izy. Tamin'ny Desambra 2024, dia nasandratra ho amin'ny laharan'ny Maréchal an'i Tsady izy. ==Jereo koa== {{Commonscat|Mahamat Déby}} crw838kwi7uw0ka46drzwg9nuqsv1af 14 302536 1152613 2026-10-29T05:14:57Z ~2026-53342-25 41238 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mpanao Tsady]] [[Sokajy:Miaramila ]] » 1152613 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Mpanao Tsady]] [[Sokajy:Miaramila ]] cvl2aaqy2yond6zp4gmy525m5i1qykp 0 302537 1152614 2026-10-29T05:16:18Z ~2026-53342-25 41238 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sary:Mahamat Déby.jpg|vignette|Mamat Déby]] I '''.Mahamat Idriss Déby Itno''' ([[fiteny arabo|arabo]]: محمد إدريس ديبي), teraka ny 4 Aprily 1984, tao [[N'Djamena]], [[Tsady]], dia manamboninahitra [[miaramila]] sy mpitondra fanjakana Tsady, izay efa Filohan'ny Repoblikan'i {{Tsady}} nanomboka ny 21 Aprily 2021. Taorian'ny fahafatesan'ny rainy, [[Idriss Déby]], tsy nampoizina, nandritra ny fanafihana ara-miaramila tamin'ny Aprily 2021, dia l... » 1152614 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mahamat Déby.jpg|vignette|Mamat Déby]] I '''.Mahamat Idriss Déby Itno''' ([[fiteny arabo|arabo]]: محمد إدريس ديبي), teraka ny 4 Aprily 1984, tao [[N'Djamena]], [[Tsady]], dia manamboninahitra [[miaramila]] sy mpitondra fanjakana Tsady, izay efa Filohan'ny Repoblikan'i {{Tsady}} nanomboka ny 21 Aprily 2021. Taorian'ny fahafatesan'ny rainy, [[Idriss Déby]], tsy nampoizina, nandritra ny fanafihana ara-miaramila tamin'ny Aprily 2021, dia lasa Filohan'ny Filankevitry ny Miaramila Tetezamita izy ary avy eo Filohan'ny Tetezamita, niasa ho filoham-pirenena tao anatin'ny toe-javatra mampiady hevitra. Nandresy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2024 izy. Tamin'ny Desambra 2024, dia nasandratra ho amin'ny laharan'ny Maréchal an'i Tsady izy. ==Jereo koa== {{Commonscat}} [[Sokajy:Miaramila Tsady]] [[Sokajy:Filohan'i Tsady]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1984]] rab5je7ggpusmyxbk3ou23irybv92oq 1152620 1152614 2026-10-29T05:29:48Z ~2026-53342-25 41238 1152620 wikitext text/x-wiki [[Sary:Mahamat Déby.jpg|vignette|Mahamat Déby]] I '''.Mahamat Idriss Déby Itno''' ([[fiteny arabo|arabo]]: محمد إدريس ديبي), teraka ny 4 Aprily 1984, tao [[N'Djamena]], [[Tsady]], dia manamboninahitra [[miaramila]] sy mpitondra fanjakana Tsady, izay efa Filohan'ny Repoblikan'i {{Tsady}} nanomboka ny 21 Aprily 2021. Taorian'ny fahafatesan'ny rainy, [[Idriss Déby]], tsy nampoizina, nandritra ny fanafihana ara-miaramila tamin'ny Aprily 2021, dia lasa Filohan'ny Filankevitry ny Miaramila Tetezamita izy ary avy eo Filohan'ny Tetezamita, niasa ho filoham-pirenena tao anatin'ny toe-javatra mampiady hevitra. Nandresy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2024 izy. Tamin'ny Desambra 2024, dia nasandratra ho amin'ny laharan'ny Maréchal an'i Tsady izy. ==Jereo koa== {{Commonscat}} [[Sokajy:Miaramila Tsady]] [[Sokajy:Filohan'i Tsady]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1984]] l0i84iis9s908i258ilf095ll4dnmht 1152621 1152620 2026-10-29T05:33:29Z ~2026-53342-25 41238 1152621 wikitext text/x-wiki {{infobox olona |sary=Mahamat Idriss Déby in 2022.jpg |anarana=Mahamat Déby |teraka=28 Aogositra 1942 |toerana = [[N'Djamena]] |maty= 4 Aprily 1984 |firenena={{Tsady}} |mpiaraka= |asa= * [[mpanao politika]] * [[miaramila]] |taona niasàna= }} [[Sary:Mahamat Déby.jpg|vignette|left|Mahamat Déby]] I '''.Mahamat Idriss Déby Itno''' ([[fiteny arabo|arabo]]: محمد إدريس ديبي), teraka ny 4 Aprily 1984, tao [[N'Djamena]], [[Tsady]], dia manamboninahitra [[miaramila]] sy mpitondra fanjakana Tsady, izay efa Filohan'ny Repoblikan'i {{Tsady}} nanomboka ny 21 Aprily 2021. Taorian'ny fahafatesan'ny rainy, [[Idriss Déby]], tsy nampoizina, nandritra ny fanafihana ara-miaramila tamin'ny Aprily 2021, dia lasa Filohan'ny Filankevitry ny Miaramila Tetezamita izy ary avy eo Filohan'ny Tetezamita, niasa ho filoham-pirenena tao anatin'ny toe-javatra mampiady hevitra. Nandresy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2024 izy. Tamin'ny Desambra 2024, dia nasandratra ho amin'ny laharan'ny Maréchal an'i Tsady izy. ==Jereo koa== {{Commonscat}} [[Sokajy:Miaramila Tsady]] [[Sokajy:Filohan'i Tsady]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1984]] a76tiwxuqyi0j5qu99pl9drcjdyqx5f 0 302538 1152617 2026-10-29T05:17:41Z ~2026-53342-25 41238 #REDIRECT [[Mahamat Déby]] 1152617 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mahamat Déby]] nmdicj6ka79zscv5sa1931zjeffl4gy 0 302539 1152618 2026-10-29T05:18:04Z ~2026-53342-25 41238 #REDIRECT [[Mahamat Déby]] 1152618 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mahamat Déby]] nmdicj6ka79zscv5sa1931zjeffl4gy 1152622 1152618 2026-10-29T05:38:21Z ~2026-53342-25 41238 1152622 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Mahamat Déby]] [[Sary:Mahamat Déby.jpg|vignette|Mamat Déby]] I '''.Mahamat Idriss Déby Itno''' ([[fiteny arabo|arabo]]: محمد إدريس ديبي), teraka ny 4 Aprily 1984, tao [[N'Djamena]], [[Tsady]], dia manamboninahitra [[miaramila]] sy mpitondra fanjakana Tsady, izay efa Filohan'ny Repoblikan'i {{Tsady}} nanomboka ny 21 Aprily 2021. Taorian'ny fahafatesan'ny rainy, [[Idriss Déby]], tsy nampoizina, nandritra ny fanafihana ara-miaramila tamin'ny Aprily 2021, dia lasa Filohan'ny Filankevitry ny Miaramila Tetezamita izy ary avy eo Filohan'ny Tetezamita, niasa ho filoham-pirenena tao anatin'ny toe-javatra mampiady hevitra. Nandresy tamin'ny fifidianana filoham-pirenena tamin'ny 2024 izy. Tamin'ny Desambra 2024, dia nasandratra ho amin'ny laharan'ny Maréchal an'i Tsady izy. ==Jereo koa== {{Commonscat}} [[Sokajy:Miaramila Tsady]] [[Sokajy:Filohan'i Tsady]] [[sokajy:Teraka tamin'ny taona 1984]] 40xl13yigajuoyndp55jrgwnwho6m37 14 302540 1152625 2026-10-29T06:54:31Z ~2026-53342-25 41238 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Caniformia]] » 1152625 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Caniformia]] gzcyvjeawq6f8fzthpnugxza72qgwyr 0 302541 1152626 2026-10-29T06:54:58Z Thelezifor 15140 Vondron-karazan-javamaniry ao amin' nyfianakaviana Bignoniaceae 1152626 wikitext text/x-wiki Ny '''''Jacaranda''''' dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao anatin' ny fianakaviana ''[[Bignoniaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Avy any [[Amerika Atsimo]] ([[Paragoay]], [[Orogoay]], atsimon' i [[Brezila]], ary [[Arzantina|Arjentina]]) ireo hazo ireo. Ahitana karazana 50 eo ho eo sy zana-karazana 6 eo ho eo ao anatin' ny vondrona ''Jacaranda''. == Karazana == Mizara ho fizaràna roa ny karazana ao amin' ny vonron-karazana Jacaranda, dia ny ''Monolobos'' sy ny ''Dilobos'': '''''Monolobos''''' * ''Jacaranda acutifolia'' <small>Bonpl.</small> * ''Jacaranda arborea'' <small>Urb.</small> * ''Jacaranda brasiliana'' <small>(Lam.) Pers.</small> * ''Jacaranda caerulea'' <small>(L.) J.St.-Hil.</small> * ''Jacaranda caucana'' <small>Pittier</small> * ''Jacaranda copaia'' <small>(Aubl.) D.Don</small> * ''Jacaranda cowellii'' <small>Britton & P.Wilson</small> * ''Jacaranda cuspidifolia'' <small>Mart. ex DC.</small> * ''Jacaranda decurrens'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda ekmanii'' <small>Alain</small> * ''Jacaranda hesperia'' <small>Dugand.</small> * ''Jacaranda mimosifolia'' <small>D.Don</small> * ''Jacaranda obtusifolia'' <small>Humboldt & Bonpl.</small> * ''Jacaranda orinocensis'' <small>Sandw.</small> * ''Jacaranda poitaei'' <small>Urb.</small> * ''Jacaranda praetermissa'' <small>Sandw.</small> * ''Jacaranda selleana'' <small>Urb.</small> * ''Jacaranda sparrei'' <small>A.H.Gentry</small> '''''Dilobos''''' * ''Jacaranda bracteata'' <small>Bur. & K.Schum.</small> * ''Jacaranda bullata'' <small>A.H.Gentry</small> * ''Jacaranda campinae'' <small>A.Gentry & Morawetz</small> * ''Jacaranda carajasensis'' <small>A.Gentry</small> * ''Jacaranda caroba'' <small>(Vell.) DC.</small> * ''Jacaranda crassifolia'' <small>Morawetz</small> * ''Jacaranda duckei'' <small>Vattimo</small> * ''Jacaranda egleri'' <small>Sandwith</small> * ''Jacaranda glabra'' <small>(DC.) Bur. & K.Schum.</small> * ''Jacaranda grandifoliolata'' <small>A.H.Gentry</small> * ''Jacaranda heterophylla'' <small>M.M.Silva-Castro</small><ref name="Silva-Castro2017" /> * ''Jacaranda intricata'' <small>A.Gentry & Morawetz</small> * ''Jacaranda irwinii'' <small>A.Gentry</small> * ''Jacaranda jasminoides'' <small>(Thunb.) Sandw.</small> * ''Jacaranda macrantha'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda macrocarpa'' <small>Bur. & K.Schum.</small> * ''Jacaranda micrantha'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda montana'' <small>Morawetz</small> * ''Jacaranda morii'' <small>A.Gentry</small> * ''Jacaranda mutabilis'' <small>Hassl.</small> * ''Jacaranda obovata'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda oxyphylla'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda paucifoliata'' <small>Mart. ex DC.</small> * ''Jacaranda puberula'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda racemosa'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda rufa'' <small>Manso</small> * ''Jacaranda rugosa'' <small>A.H.Gentry</small> * ''Jacaranda simplicifolia'' <small>K.Schum.</small> * ''Jacaranda subalpina'' <small>Morawetz</small> * ''Jacaranda ulei'' <small>Bur. & K.Schum.</small> savp0n1ccyg11xhjmbx2o9dpcbllr00 1152633 1152626 2026-10-29T07:03:35Z Thelezifor 15140 Nanisy sary 1152633 wikitext text/x-wiki [[Sary:Jacaranda flowering.jpg|vignette|369x369px|''Jacaranda'' mamony]] Ny '''''Jacaranda''''' dia vondron-karazan-javamaniry mamony ao anatin' ny fianakaviana ''[[Bignoniaceae]]'', ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Avy any [[Amerika Atsimo]] ([[Paragoay]], [[Orogoay]], atsimon' i [[Brezila]], ary [[Arzantina|Arjentina]]) ireo hazo ireo. Ahitana karazana 50 eo ho eoao anatin' ny vondrona ''Jacaranda''. Ny ''[[Jacaranda mimosifolia]]'' no misy eto [[Madagasikara]]. == Karazana == [[Sary:Fleur de Jacaranda.jpg|vignette|Vonin' ny ''Jacaranda'']] Mizara ho fizaràna roa ny karazana ao amin' ny vonron-karazana Jacaranda, dia ny ''Monolobos'' sy ny ''Dilobos'': '''''Monolobos''''' * ''Jacaranda acutifolia'' <small>Bonpl.</small> * ''Jacaranda arborea'' <small>Urb.</small> * ''Jacaranda brasiliana'' <small>(Lam.) Pers.</small> * ''Jacaranda caerulea'' <small>(L.) J.St.-Hil.</small> * ''Jacaranda caucana'' <small>Pittier</small> * ''Jacaranda copaia'' <small>(Aubl.) D.Don</small> * ''Jacaranda cowellii'' <small>Britton & P.Wilson</small> * ''Jacaranda cuspidifolia'' <small>Mart. ex DC.</small> * ''Jacaranda decurrens'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda ekmanii'' <small>Alain</small> * ''Jacaranda hesperia'' <small>Dugand.</small> * ''[[Jacaranda mimosifolia]]'' <small>D.Don</small> * ''Jacaranda obtusifolia'' <small>Humboldt & Bonpl.</small> * ''Jacaranda orinocensis'' <small>Sandw.</small> * ''Jacaranda poitaei'' <small>Urb.</small> * ''Jacaranda praetermissa'' <small>Sandw.</small> * ''Jacaranda selleana'' <small>Urb.</small> * ''Jacaranda sparrei'' <small>A.H.Gentry</small> '''''Dilobos''''' * ''Jacaranda bracteata'' <small>Bur. & K.Schum.</small> * ''Jacaranda bullata'' <small>A.H.Gentry</small> * ''Jacaranda campinae'' <small>A.Gentry & Morawetz</small> * ''Jacaranda carajasensis'' <small>A.Gentry</small> * ''Jacaranda caroba'' <small>(Vell.) DC.</small> * ''Jacaranda crassifolia'' <small>Morawetz</small> * ''Jacaranda duckei'' <small>Vattimo</small> * ''Jacaranda egleri'' <small>Sandwith</small> * ''Jacaranda glabra'' <small>(DC.) Bur. & K.Schum.</small> * ''Jacaranda grandifoliolata'' <small>A.H.Gentry</small> * ''Jacaranda heterophylla'' <small>M.M.Silva-Castro</small> * ''Jacaranda intricata'' <small>A.Gentry & Morawetz</small> * ''Jacaranda irwinii'' <small>A.Gentry</small> * ''Jacaranda jasminoides'' <small>(Thunb.) Sandw.</small> * ''Jacaranda macrantha'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda macrocarpa'' <small>Bur. & K.Schum.</small> * ''Jacaranda micrantha'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda montana'' <small>Morawetz</small> * ''Jacaranda morii'' <small>A.Gentry</small> * ''Jacaranda mutabilis'' <small>Hassl.</small> * ''Jacaranda obovata'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda oxyphylla'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda paucifoliata'' <small>Mart. ex DC.</small> * ''Jacaranda puberula'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda racemosa'' <small>Cham.</small> * ''Jacaranda rufa'' <small>Manso</small> * ''Jacaranda rugosa'' <small>A.H.Gentry</small> * ''Jacaranda simplicifolia'' <small>K.Schum.</small> * ''Jacaranda subalpina'' <small>Morawetz</small> * ''Jacaranda ulei'' <small>Bur. & K.Schum.</small> == Jereo koa == * ''[[Jacaranda mimosifolia]]'' rewy97eia9yke6hlv09shj4komoxmdf 14 302542 1152627 2026-10-29T06:55:13Z ~2026-53342-25 41238 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Mammamia]] » 1152627 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Mammamia]] 06qb5ktc9hg6lajp9lojzf62erkteag 1152628 1152627 2026-10-29T06:55:27Z ~2026-53342-25 41238 1152628 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Mammalia]] 78x8gv9qx1af8xemi3b3sqgvs6egov4 14 302543 1152629 2026-10-29T06:56:13Z ~2026-53342-25 41238 Pejy noforonina tamin'ny « [[Sokajy:Animalia]] » 1152629 wikitext text/x-wiki [[Sokajy:Animalia]] fix5xqu1kejlq67jrlt0xtzc6tnsoiv 0 302544 1152639 2026-10-29T09:06:45Z Thelezifor 15140 Fianakavian-javamaniry ao amin' ny filaharana Lamiales 1152639 wikitext text/x-wiki Ny '''''Bignoniaceae''''' dia fianakavian-javamaniry [[Angiospermae|mamony]] [[roa ravin-tsimoka]] ao amin' ny filaharana [[Lamiales]]. Ahitana karazana miisa 650 izy io, izay mitsinjara amin' ny vondron-karazana maherin' ny 100. Anisan' izany ny hazo sy ny hazobotry ary ny vahy, izay hita any amin' ny faritra manana toetany antonony ka hatrany amin' ny faritra trôpikaly. Ahitana zavamaniry mianika fanao haingoa, izay manana vony miendrika trompetra (''Bignonia capreolata'') ny vondron-karazana ''[[Bignonia]]''. Ahitana ilay vahy antsoina hoe ''Campsis radicans'' kosa ny vondron-karazana ''[[Campsis]]''. Ahitana hazo lehibe volena ho haingo na hampiasaina amin' ny fanorenana ny vondron-karazana ''[[Catalpa]]''. Ny vondron-karazana ''[[Radermachera]]'' dia ahitana karazana hazo, ka ny iray amin' izy ireo (ny ''Radermachera sinica'') dia volena ho zavamaniry haingo an-trano. == Lisitry ny vondron-karazana == Inty ny lisitry ny vondron-karazana araka ny ''[[Plants of the World Online]]'' (POWO) <small>(29 Oktobra 2026)</small>: * ''Adenocalymma'' Mart. ex Meisn. * ''Amphilophium'' Kunth * ''Amphitecna'' Miers * ''Anemopaegma'' Mart. ex Meisn. * ''Argylia'' D.Don * ''Astianthus'' D.Don * ''Bignonia'' L. * ''Callichlamys'' Miq. * ''Campsidium'' Seem. * ''Campsis'' Lour. * ''Catalpa'' Scop. * ''Catophractes'' D.Don * ''Chilopsis'' D.Don * ''Colea'' Bojer ex Meisn. * ''Crescentia'' L. * ''Cuspidaria'' DC. * ''Cybistax'' Mart. ex Meisn. * ''Delostoma'' D.Don * ''Deplanchea'' Vieill. * ''Dinklageodoxa'' Heine & Sandwith * ''Dolichandra'' Cham. * ''Dolichandrone'' (Fenzl) Seem. * ''Eccremocarpus'' Ruiz & Pav. * ''Ekmanianthe'' Urb. * ''Fernandoa'' Welw. ex Seem. * ''Fridericia'' Mart. * ''Godmania'' Hemsl. * ''Handroanthus'' Mattos * ''Heterophragma'' DC. * ''Hieris'' Steenis * ''Incarvillea'' Juss. * ''[[Jacaranda]]'' Juss. * ''Kigelia'' DC. * ''Lamiodendron'' Steenis * ''Lundia'' DC. * ''Manaosella'' J.C.Gomes * ''Mansoa'' DC. * ''Markhamia'' Seem. ex Baill. * ''Martinella'' Baill. * ''Mayodendron'' Kurz * ''Millingtonia'' L.f. * ''Neosepicaea'' Diels * ''Newbouldia'' Seem. ex Bureau * ''Nyctocalos'' Teijsm. & Binn. * ''Oroxylum'' Vent. * ''Pachyptera'' DC. ex Meisn. * ''Pajanelia'' DC. * ''Pandorea'' Spach * ''Paratecoma'' Kuhlm. * ''Parmentiera'' DC. * ''Pauldopia'' Steenis * ''Perianthomega'' Bureau ex Baill. * ''Perichlaena'' Baill. * ''Phyllarthron'' DC. * ''Phylloctenium'' Baill. * ''Pleonotoma'' Miers * ''Podranea'' Sprague * ''Pyrostegia'' C.Presl * ''Radermachera'' Zoll. & Moritzi * ''Rhigozum'' Burch. * ''Rhodocolea'' Baill. * ''Romeroa'' Dugand * ''Roseodendron'' Miranda * ''Santisukia'' Brummitt * ''Sparattosperma'' Mart. ex Meisn. * ''Spathodea'' P.Beauv. * ''Spirotecoma'' (Baill.) Dalla Torre & Harms * ''Stereospermum'' Cham. * ''Stizophyllum'' Miers * ''Tabebuia'' Gomes ex DC. * ''Tanaecium'' Sw. * ''Tecoma'' Juss. * ''Tecomanthe'' Baill. * ''Tecomaria'' Spach * ''Tecomella'' Seem. * ''Tourrettia'' Foug. * ''Tynanthus'' Miers * ''Xylophragma'' Sprague * ''Zeyheria'' Mart. === Vondron-karazana misy eto Madagasikara === Inreto ny vonron-karazana hita eto [[Madagasikara]]: * ''[[Colea]]'' <small>Bojer ex Meisn.</small> (hita koa ao amin' ny nosy ao amin' ny [[Ranomasimbe Indiana]] andrefana) * ''[[Fernandoa]]'' (''Fernandoa madagascariensis'') * ''[[Kigelianthe]]'' <small>Pierre ex Baill.</small> * ''[[Ophiocolea]]'' <small>H. Perrier</small> (hita koa ao [[Kômôro]]) * ''[[Perichlaena]]'' <small>Baill</small>. (tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara). * ''[[Phyllarthron]]'' <small>DC.</small>  (hita koa ao Kômôro) * ''[[Phylloctenium]]''  <small>Baill</small>. (tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara). * ''[[Rhigozum]]'' <small>Burch</small>. * ''[[Rhodocolea]]''  <small>Baill.</small> (tsy fahita afa-tsy eto Madagasikara). * ''[[Stereospermum]]'' <small>Cham</small>. (hita koa ao Kômôro) == Jereo koa == l8525oy9m05l5el74mvgr8ne0zvpqts