Википедий mhrwiki https://mhr.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D3%B1%D2%A5_%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.8 first-letter Медиа Лӱмын ыштыме Каҥашымаш Пайдаланыше Пайдаланышын каҥашымашыже Википедий Википедийын каҥашымашыже Файл Файл шотышто каҥашымаш MediaWiki Обсуждение MediaWiki Кышкар Кышкар шотышто каҥашымаш Полшык Полшык шотышто каҥашымаш Категорий Категорий шотышто каҥашымаш TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1611 203499 184879 2026-06-28T02:49:36Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203499 wikitext text/x-wiki [[Файл:Марий Самырыктукым Икымше Погынымаш.jpg|right|thumb|250px|Брошюркышто кучылтмо логотип.]] '''Марий Самырыктукым Икымше Погынымаш''' — [[2009|2009 ийысе]] погынымаш. [[10 сӱрем|10 Сӱремыште]] тӱҥалын, да [[15 сӱрем|15 Сӱремыште]] пытен. Тиде погынымаш Самырыктукым ий шотышто эртарен ыле. Делегаций-влак [[Марий Эл]], [[Пошкырт Эл]], [[Суас Эл]], [[Виче вел]], [[Угарман вел]], [[Свердлов вел]], [[Хант-Манси - Югра автоном йырвел]] да вес эл гыч толыныт. Чыла 102 еҥ делегат погынен. [[Мишкан кундем]] Пошкырт Эл делегаций толашлан автобусым пуэн. '''Эртарыше-влак''': Туныктыш Министерстве, [[Мер Каҥаш]] организаций. Полышым Тӱвыра Министерстве пуэн. Погынымашыш толшо-влак [[Морко кундем]]ын [[Октябрьский]] кугыялысе школа-интернатыште иленыт. Делегат-влакым [[Келшымаш Пӧрт]]ышто вашлийыныт. Тӱҥалтышыште [[Йошкар-Ола]]ште экскурсийым эртареныт (Тӱҥ майданым да Евсеев лӱмеш тоштерым ончыктеныт). Чыла делегат-влак ныл [[лужа]]шке шелалтыныт. Кажне лужам кок лужавуй вуйлатеныт. == Лӱм нерген == Кеч тӱҥ лӱмжо — '''Погынымаш''', организатор-влак тыгак ''Слёт'', ''Форум'' да "Погарня" лӱмденыт. Мутлан, футболкышто, могайым чыла делегат-влаклан пуэныт, «Марий самырыктукым слет 2009» возымо ыле, а брошӱрыштӧ «Марий самырыктукым форум 2009» сералтеныт. Южгунам тиде лӱмышкӧ эше ик мутым ешарат: [[Россий]] кӱкшытсӧ. Молан манаш гын, эртарыме погынымашыш Российын тӱрлӧ лук гыч самырык-влак погыненыт. Эше тиде погынымаш '''Икымше''' маналтеш. Молан манаш гын, тыгай самырыктукым погынымаш икымше гана эртаралтын. == Эртарыше еҥ-влак == * [[Яковлева, Лариса Николаевна|Яковлева Лариса Николаевна]] . Россий Федераций Кугыжаныш Думын депутатше, Мер Каҥаш вуйлатыше * [[Журавлев Петр Николаевич]]. Марий Эл Республикын туныктыш министерствын самырык-влак дене пашам ыштыме шотышто виктемын вуйлатышыже. * [[Маланова Маргарита Михайловна]]. Марий Эл Республикын туныктыш министерствын тӱҥ специалистше. * [[Мочаев, Валерий Александрович|Мочаев Валерий Александрович]]. Мер Каҥаш вуйлатышын алмаштышыже. * [[Пушкина, Наталья Васильевна|Пушкина Наталья Васильевна]]. [[Марий Эл Радио]] Марий Эл Республикын автоном тӧнежын тӱҥ редакторжо. * [[Сафинова, Венера Гарифовна|Сафинова Венера Гарифовна]]. «Тулык икшыве-влакым посна туныктыман тӱҥ шинчымашым пуышо Октябрьский интернат-школ» Марий Эл Республикын кугыжаныш туныктыш тӧнежын директоржо. * [[Юзыкайн, Эрик Алексеевич|Юзыкайн Эрик Алексеевич]]. Марий Эл Республикын тӱвыра, печать да калык-влакын пашашт шотышто министерствын Калык кокласе кылым виктарыше пӧлкан вуйлатышыже. == Мо лийын == * [[Сӱрем пайрем]]. Чыла делегат-влак [[Унчо (Морко кундем)|Унчо]] [[ял]]ыш кумалаш толыныт. * [[Морко|Моркышто]] [[Марий Эл Радио]]н танцполыштыжо каналтеныт. * Тунеммаш. Марийын [[Эртымгорно]], [[Мер организаций]], Марий йылме нерген тӱрлӧ лекций-влакым колыштыныт. Тыге еще Марий [[компьютер]] класс ыле (Кузе [[Марий клавиатур раскладке|Марий раскладкым]] шындаш, [https://web.archive.org/web/20121215211454/http://marlamuter.org/ Электрон Марла мутерым] шындаш да [[Марий мер вот]] да Марий [[Википедий]] нерген пайдареныт). * Кидпаша. [[Кӱсле]] дене шокташ, [[Воштыр]] дене тодаш, Калык [[Курчак|курчакым]] ышташ да [[Сӱрет]]ым сӱретлаш лиеш ыле. * Делегат-влак «[[Путёвка в жизнь]]» фильмым онченыт. Тиде фильмыште тӱҥ рольым [[Йыван Кырла]] модын. * Марий КВН. Ныл лужа ваш-ваш таҥасeныт. * [[Спорт]] модмаш-влак. Талешкыгорно да [[Черемис кучедалмаш]]. [[Категорий:Марий погынымаш-влак]] o79ti8uyyjqip2rkbkfj1n26r1z3knu 0 2073 203503 156902 2026-06-28T04:04:01Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203503 wikitext text/x-wiki [[Файл:פארק הכרמל 4 - גנים לאומיים בצפון הארץ - אתרי מורשת 2016 (537).jpg|мини|Пӱртӱс]] '''Пӱртӱс''' ({{lang-ru|''природа''}}) — йырым-йырысе чыла вершӧр ойыртем<ref>[https://web.archive.org/web/20120130043932/http://marlamuter.org/muter/10_%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD/%D0%BF%D3%B1%D1%80%D1%82%D3%B1%D1%81 Пӱртӱс мут 10-томан Марла-Рушла мутерыште]</ref>. Чӱчкыдын пӱртӱс мут дене лӱмдат тудым, мом [[айдеме]] шке огыл ыштен. Пӱртӱс чонан да чондымылан шелалтеш. == Чондымо == Чондымо материй - вещества да кумдык-влак. Вселенныйыште чыла вещества-влак радамлалтыт: тӱҥлык пырче (элементарный частице), атом, молекул, макротела, кавасе объект-влак, шӱдыр-влак, галактике-влак. Вещество тӱрлӧ агрегат состоянийыште лийын кертеш (мутлан, газ, вӱд, пеҥгыде объект, плазма). == Чонан == Чонан пӱртӱс - [[Мланде]] ӱмбалне илышыше организм-влак. 8 кугыжанышлан шелалтеш: вирус-влак, протист-влак, архей-влак, хромист-влак, бактерий, поҥго, кушкыл да янлык. == Палемдымаш-влак == <references/> [[Категорий:Пӱртӱс| ]] q169kzqp39lj90g171dj9osotp511ax 0 2871 203498 118778 2026-06-28T02:41:31Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203498 wikitext text/x-wiki {{Таксаҥа | лӱм = Лыстанпӱнчӧ | сӱрет = Mélèze en Automne.JPG | сӱрет_лопкытшо = 240px | сӱрет_вуймут = ''Европысо лыстанпӱнчӧ'' шыжым | кугыжаныш = [[Кушкыл]] | пӧлка = [[Иман кушкыл|Иман]] (Pinophyta) | класс = [[Иман]] (Pinopsida) | тӱча = [[Пӱнчӧ]] (Pinales) | йамагат = [[Пӱнчӧ]] (Pinaceae) | урлык = '''''Лыстанпӱнчӧ''''' | урлык_шымлызе = [[Филип Миллер]] | subdivision_ranks = Тӱрлык-влак | subdivision = 10–14 наре }} '''Лыстанпӱнчӧ''' ({{lang-ru|''лиственница''}}, {{lang-la|''Larix''}}) — иман [[пушеҥге]], [[Пӱнчӧ]] йамагатын {{comment|урлык|род}}. Тыгак '''еланкож'''<ref>[https://web.archive.org/web/20110812184732/http://marlamuter.org/muter/10_%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD/%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%BE%D0%B6 Еланкож 10 томан Марий-Рушла мутерыште]</ref>, '''ирпӱнчӧ'''<ref>[http://marlamuter.org/muter/10_томан/ирпӱнчӧ Ирпӱнчӧ 10 томан Марий-Рушла мутерыште]</ref> мут дене тиде пушеҥгым лӱмдат. 15 меҥге гыч тӱҥалын 50 меҥге кӱкшыт марте кушкын кертыт. Иман пушеҥге улеш гынат, велмаш годым лышташым кудалта. == Палемдымаш-влак == <references/> [[Категорий:Чаранӧшман]] [[Категорий:Пушеҥге-влак]] qj098d1gaapx357uf54m28nvufqmbtf 0 4146 203495 193025 2026-06-28T01:17:55Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203495 wikitext text/x-wiki {{Палыме еҥ |лӱм = Глезденёв Павел Петрович |оригинал лӱм = |сӱрет = Pavel Petrovich Glezdenev.jpg |сӱретын лопкытшо = 250px |возымаш = Пагул Ача |шочмаш дене лӱм = Мендиарын Ислам-Гарей |тыршымаш алан = [[серызе]], [[йылмызе]], [[кусарыше]], [[туныктышо]], [[просветитель]], [[этнограф]], [[журналист]] |шочын = 21.04.1867 |шочмо вер = [[Россий империй]], [[Ӱпӧ губерний]], [[Белебей уезд]], [[Тымбагуш]] ял |гражданство = {{флагификаций|Россий империй}}<br /> {{флагификаций|Совет Ушем}} |колен = 28.05.1923 |колымо вер = [[Киров (Киров вел)|Виче]] ола |йоча-влак = |чап пӧлек да премий = |сайт = |Commons = }} '''Пагул Ача''' (Павел Петрович Глезденёв) ({{Шочын|1867|04|21|кечеТС=9}}, [[Ӱпӧ губерний]], [[Белебей уезд]], [[Тымбагуш]] ял — {{Колен|28|05|1923}}, [[Киров (Киров вел)|Виче]] [[ола]]) — [[марий]] [[серызе]], [[йылмызе]], [[кусарыше]], [[туныктышо]], {{comment|сотемдарче|просветитель}}, [[этнограф]], [[журналист]], [[мер]] да [[шанче]] пашаеҥ. Марий-влак коклаште кÿшыл шинчымашым икымше радамыште налше лиеш. Марий калыкын икымше [[журналист]]ше да [[редактор]]-издательже. Марий йылме дене савыкталтше «[[Война увэр]]» икымше газетын редакторжо. [[Васильев, Валериан Михайлович|Валериан Васильев]] дене пырля «[[Марла календарь]]ым» негызлыше да икмыняр жап савыктыше. == Лÿмжö нерген == Шочмо лӱмжӧ — Мендиарын Ислам-Гарей ({{lang-ru|''Ислам-Гарей Мендияров''}}). Тынеш пурымо деч вара — Павел Петрович Глезденёв. Семинарийыште тунеммыж деч вара миссионер пашаж годым калык тудым '''Пагул Ача''' (''отец Павел'') манын лӱмден. Тиде лӱмым Глезденёв южо журналист пашалаштыже [[алмашлӱм]] семын кучылтын. == Илыш корныжо == === Йоча да самырык пагыт === Павел Петрович Глезденёв [[1867]] ий [[21 вӱдшор]]ышто (южо вере [[22 вӱдшор]] шочмо кечылан палемдалтеш) [[Ӱпӧ губерний]]ысе Белебей уезд, Тымбагуш ялеш (кызыт Шараҥ кундем) шочын. Шочмо годым ''Мендиаров Исламгарей Яковлевич'' лӱмым нумалын)<ref>[https://web.archive.org/web/20120113012418/http://lumvlak.marlamuter.org/ «Марий лӱмвлак: ойкаҥаш полшык» Крыммарий Азим, 2008г.]</ref>. Ачаже кресаньык лийын, но кок эргыжым туныктен лукташ йӧным муын. Вес эргыже, Леонид Яковлевич Мендиаров (1881—1948), шке жапышыштыже марий тӱвыра илышыште лÿмлӧ еҥ лийын. 1892 ийыште тынеш пурымо деч вара Исламгарей Мендияров Павел Петрович Глезденёвыш савырнен. Ялысе школым тунем лекмеке, 1887 ийыште самырык рвезе [[Пӱрӧ (ола)|Пÿрӧ]] оласе туныктышо семинарийым пытара да Белебей уездысе Токбердино школышто туныкташ тÿҥалеш. Тылеч вара латик ий наре тÿрлӧ школлаште ышта, умбакыже тунемаш кумылаҥеш. 1898 ийыште [[Ӱпӧ]] оласе духовный семинарийыште шинчымашым погаш тÿҥалеш. Тудым кок ий гыч пытарымеке, ончыч якынлан шога, вара Новоникольск селаште священник лиеш. ===Озаҥыште=== 1902 ийыште П. П. Глезденёв [[Озаҥ]]ыш толеш. Тиде ийынак тусо духовный академийыш вольнослушатель семын кошташ тÿҥалеш. Ныл ий академийын миссионер пӧлкаштыже тунемеш. Озаҥыште П. П. Глезденёвын тунемме жапше революций жап дене лачешт толын. Революций жап ончыкылык марий интеллигенцийын [[Озаҥ духовный да туныктышо семинарий]]ыште тунемме жапыштыште демократий мер илыш дене кылдалтше шÿлышым, марий калыклан духовный илышыш лекташ вийым пуртен. Лач ик тыгай еҥже П. П. Глезденёв лийын. {| class="toccolours" style="float: left; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:28em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | «Кызытлан шукырак эрык. [[Николай II]] кугыжан манифестше лектын. Чыла изи чотан калык-влак помыжалташ тÿҥалыныт. Чуваш-влак газетым луктыт. Татар-влак «федераций» нерген ойым пидыт. Марий калылан огеш кÿл нунын деч ӧрдыжеш кодаш. Марий калыкым кынелташ кÿлеш. Те семинарийште тунемыда. Те уло вий дене шке калыкланда полышым пуышаш улыда. Ме шкаланна огына полшо гын, нигӧ марий калыкым ончыко у илышыш лукташ ок тÿнал».<ref name="Triplex">Сануков К. Н. Просветитель Павел Петрович Глезденев: Очерк жизни и деятельности.– Йошкар-Ола, 2005</ref> |- | style="text-align: left;" | — [[В. А. Мухин]] 1905 ийыште Озаҥысе духовный семинарийыште марий тунемше-влакын тÿшкагудышто погынымашышышт годым. |} Озаҥыште Глезденёв духовный семинарийыште тунемше [[Васильев, Валериан Михайлович|Валериан Михайлович Васильев-Ӱпымарий]] дене палыме лиеш. Икмыняр жап гыч нуно коктынат творческий кыл дене ушалт, пырля пашам ышташ тÿҥалыт. Нунын пашаштлан кӧра шуко брошюр, книга, журнал да газет-влак шке шочмо йылме дене ош тÿням ужыныт. Павел Глезденёв ден Валериан Васильев тидын дене, марий калыкын моло калык деч ойыртемалтдыме, шке кушмо корныжо, историйже уло манын ончыктеныт. Революций деч ончыч Павел Глезденёв эркын-эркын просветитель пашам марий калык коклаште тӱҥалеш. Лач мер ден политике пашаже келгын шындаралт толыныт гынат, религий ден кылдалтше виянме паша корныжо лушкыдырак лийын шоген. Ныл ий академийын миссионер пӧлкаштыже тунемын, 1906 ийыште экзаменым куча да марий кокла гыч ик эн ончыч кÿшыл шинчымашым налеш. Академийым пытармекыже, тудо Озаҥ учитель семинарий пеленсе школышто пашам ышташ тÿҥалеш, иканаштак ÿдырамаш школышто марий йылмым туныкта. Эше ондакак да поснак Озаҥыште тунеммыж годым Глезденёв марла книгам ямдылаш пижеш. Ончыч Шнуй Гурийын братствыже манме пелен Кусаркалыше комиссий гоч религиозный содержаниян тÿрлӧ книгам кусаркала. Изиш варарак В. М. Васильев да П. М. Кунаев дене пырля «[[Марла календарь]]ым» луктеш. Тыгодым П. П. Глезденёв туныктымо литературым ямдылен. В. М. Васильев дене пырля 1907 ийыште «Тÿҥалтыш марла книга» да «Вес марла книгам» савыктеныт. Нуным куштылго, умылаш лийше йылме дене возымо. Книгалашке изирак ойлымашым, ятыр мурым, туштым, калыкмутым пуртымо, нуным сайын сӧрастарыме. Тыште Глезденёвын «Вараксим» почеламутшат лийын (тиде почеламут [[Чавайн, Сергей Григорьевич|Чавайнысе]] [[Ото (почеламут)|"Ото"]] почеламут деч ончыч возалтын). «Марла шот» арифметике учебникым печатлен луктын. Тудын марте але тыгай чапле марий учебник лийын огыл. Школлан П. П. Глезденев изиш варарак эше ик книгам ямдылен. Тиде — «Икымше книга да букварь эрвел наречий черемис йылме дене лудаш» ([[1914]] ийыште Озаҥыште лектын). Марла календарь, арифметике, лудшаш книгаже-влак дене Глезденёв марла книга йылмым вияҥден колташ полшен. Марла книгам возымо пашаш тудо 1905 ийысе революций гутлаште ушнен. Но тунам але тудо революций паша деч тораште шоген. Калык илышым саемдыме чын корным ужын моштен огыл. Шочмо калыкшым нӧлталаш, тудым моло дене тӧр шогалташ туныктымаш гоч веле лиеш, шонен. Санденак уло шинчымашыжым да вийжым тидланак веле виктарен. ===Виче губернийыште=== [[1907]] ийыште П. П. Глезденёвым [[Вятка губерний]]ыш епархийысе миссионерлан колтеныт. Тушто лу ий педагогическо-миссионерский курсым вуйлатен, губернийыште илыше марий, удмурт да татар-влакым туныктымо пашалан мелын шоген. Лач тыштак «Война увер» газетым кум йылме дене савыкташ тӱҥалеш. Газет империализм сар жапыште лектын шоген. Сандене утларакшым сар паша нерген возен. Глезденев шке газетышкыже ялт тыныс илыш материалымат — тÿрлӧ чер деч аралалтме, вольыкым ончымо, ялозанлык пашам ыштыме, тунемме нергенат статья-влакым чÿчкыдынак пуртеда. «Война увер» газетшымат кум йылме дене — марла, удмуртла да татарла — редактироватлен. ==Октябрь революций деч вара== [[Октябрь революций]] деч вара П. П. Глезденёв миссионер вургемым кудаш кудалта. Революцийын икымше ийлаж гычак тудо у пашаш уло кумылын пижеш. Ынде марий калыкат шочмо йылмыж дене уло йÿкын кутырен кертеш, ынде марият калык шотышко лектеш. Тидлан йывыртен, Глезденёв пÿтынь шинчымашыжым шке калыкшылан пуа. Революций деч вара тудо Виче губернийысе земствыште изи калыкым туныктымо пӧлкам вуйлаташ тÿҥалеш. Тиде пашаште тудо [[Коммунист партий]]ын политикыж велке мелын шогымым ончыкта. [[1917]] ий [[15 сӱрем|15 июльышто]] [[Пӱрӧ (ола)|Пÿрӧ]] олаште марий-влакын Всероссийский съездышт эртен. Тудым чумырымаште Глезденёвын суапше кугу. Тудо съездыште шке шонымашыжым почын каласен, кагаз-влак марла возалтшаш, земствылаште должностьым марий-влак налшаш улыт манын ойлен. Тудын марий калык верч чонжо йÿлен, сандене нунылан полшаш кертмыж семын йӧным кычалын. Отец Павел православный лийын гынат, чимарий верам нигунам монден огыл. Тудо марий калыкын веражым моло вера дене тӧр шынден. Тунам, кунам марий калык «помыжалтын» веле, Глезденев да моло сотемдарче-влак марий опера, калыкле сем ансамбль, калыкле тоштер, театр нерген шоненыт. Глезденёв шÿм вургыж ойлен: «Вашке у жап толеш. Марий калык лудын-возен моштышо лиеш. Но тидлан чот тыршыман». 1917 ийыште Вятка губернийысе земский руководство П. П. Глезденевлан калык образованийын губернийысе пӧлкан инородческий секцийжым вуйлаташ ÿшанен. 1918—1919 ийлаште Марий кундемыште тÿрлӧ вере марий погынымаш-влак эртаралтыт. Глезденев иктыж дечат ӧрдыжеш ок код. Вяткыште марла печатьым пашаш шогалташ, «Марий коммунист» ден «[[Марий илыш]]» газетым лукташ полша. 919 ий гыч Вятка пединститутыш преподаватель пашаш вонча, ямдылыме курсым вуйлаташ тÿҥалын марла, одыла туныктен. Тыштак краеведений факультетым вуйлатен. Тыгодымак [[Вятка кундем]]ым шымлыше институтышто шанче пашаенлан ышта. Пашаже ятыр лийын гынат, студент-влак дене кружокым эртарен, чÿчкыдын археологий да этнографий экспедицийыш лектын коштын. Павел Петрович [[1923]] ий [[28 ага|ага тылзын 28-ше кечынже]] колен. Тудым Вяткыште тоеныт. П. П. Глезденёвым драматург семынат ужын кертына. «Мужедше» — икымше марла пьесе кокла гыч иктыже. А шке жапыштыже тудын пьесыжым самодеятельный артист-влак ятыр гана ончыктеныт. Пьесым шымлыдымылан кӧра тудын значенийжат марий литературышто иземдалтын. Идейность ден художественностьшо кугу кÿкшытыштыжак огыл, но тÿҥ проблема-влак кызытат пÿсын шогат. Тудын пыштен кодымо саскаже Совет властьын 50 ий жапыштыже палаш лийдымын лӧзаҥын. Марий калыкын чолга эргыже шке калыкшылан каласаш лийдыме суапле пашам ыштен коден. Моло сотемдарче-влак дене пырля марий культурылан вияҥашыже негызым пыштен. == Тунеммаш == * [[1887]] ий — [[Пӱрӧ (ола)|Пӱрысӧ]] туныктышо семинарий. * [[1898]] ий — [[Ӱпӧ|Ӱпысӧ]] духовный семинарий. * [[1906]] ий — [[Озаҥ]]ысе духовный академий. == Миссионер пашаже == Ныл ий академийын миссионер пӧлкаштыже тунемын, [[1906]] ийыште экзаменым куча да марий кокла гыч ик эн ончыч кÿшыл шинчымашым налеш. [[1906]] ий август тÿналтыште кусарыме сомыл дене [[Кужэҥер кундем]]ыште лиеш. Кусаркалыше комиссийын марий пашаеҥже ден членже-влакын погынымашышт [[Кужэҥер]] селаште 9 августышто эртен. Марлаҥдыме Евангелийым (Лука ден Иоанн деч) кидвозышым (тудым Озаҥ П. Глезденев конден) каҥашыме да келшышылан шотлымо. Вара духовенствын инородец ден руш ужашлаж коклаште лекше келшыдымаш нерген мутланыме да тыге каласыме: «Инородческий духовенствым вурсаш нимогай амалат уке». Умбакыже миссий пашам саемдышашлан мом ыштышашым палемденыт: # Куженерысе Никольский общинын священникше Матвей Зверев [[1885]] ийысе редакциян требникым тӧрлатышаш да тушко кугу требникын кокымшо ужашыж гыч посна случай-влаклан келшыше кумалтыш мут-влакым ешарышаш. # Инородческий миссионер, Марий Тӱрек черкын священникше Сергей Громов Иоанн Златоустын литургийжым саемдышаш. # [[Кугу Пумарий]] (Елеево) села гыч якын Афанасий Леонтьев причащений-влаклан кумалтыш мутым марлашке кусарышаш. Погынымашыш толшо-влак каҥашыме жапыштак книжка ден брошюр-влакым лукташ 120 тенге оксам погеныт, тыгаяк сомылым шукташ мисионер Громовлан шÿденыт. Кусаркалыше комиссийын пашажлан вуйын шогышо марий-влак начальстве деч тыге йодыныт: чыла инородческий школышто Н. И. Ильминскийын туныктымо системым тÿрыснек илышыш пурташ, марий школлан учебник-влакым руш кугу педагогын системыжлан келшышын лукташ ты пашашке Озаҥ духовный академийым тунемын пытарыше священник П. Глезденевым ушаш. У пашашке ушнымо ийынак кок тылзе гыч Вятка Православный миссионер комитетын шÿдымыж почеш П. Глезденев [[Купрансола]] ялыште (кызытсе [[Шернур кундем]]) лиеш. Лиеш веле огыл, тусо черкыште чыла кумалме сомылым моло священник дене пырля шочмо йылме дене шукта. [[Шернур]] вел Купран Кÿкшывал кÿсотым ожнысо калыкат, кучемат «Языческий» але «Черемисский Иерусалим» маныныт. Амалжат уло: тиде кÿсотышто шуко гана Кугу марий кумалтыш эртаралтын. Ик тыгай кумалтыш [[1828]] ий 3 декабрь кечын лийын. Тиде кече историйыш «Начало отдела о черемисских жрецах, сновидцах и жертвоприношениях черемис и вотяков, послужившего поводом к посылке мисссионера священника Покровского епархию» лÿм дене пурен. Пеш шуко еҥын ик верыш погымыжо да тошто марий религийым чот пагалымым ончыктымыжо кугыжан кучемымат, православный духовенствымат тургыжландареныт. Кумалаш лекташ кумылаҥдыше кум карт (Семен Васильев, Василий Евсеев да Иван Токметов) следствий кидыш логалыт. Кок арня гыч, 15 декабрьште, шнуй Синод вес калык илыман епархийлаште уезд еда миссийым почмо нерген пунчалым луктеш. Тыгай шÿдымашымак шуктен, [[Вӱрзым]] ден [[Йӱледӱр (Кужэҥер кундем)|Йӱледӱр]] черке-влакын священникышт В. Рязанцев ден К. Кафтанников [[Вӱрзым уезд]]ыште, а [[Яраҥ уезд]]ыште [[Чарла]] да [[Яраҥ]] олаласе черке-влакын священнослужительышт Н. Курбановский ден П. Кувшинин марий коклаште миссионер сомылым шукташ пижыт. Павел Глезденевын миссионер пашаже марий коклаште гына огыл, тыгак удмурт калык коклаштат вияҥ шоген. Кеч удмурт-влак христиан верам налын шоген гынат, пашаште чий верымат ӧрдыжеш коден огытыл. Епархий инородческий миссионерын полышкалышыжлан палыме [[одо]] туныктышо Карлыган школым почшо Кузьма Андреевич Андреев, Н. И. Ильминскийын шогалтымыж почеш лийын шоген. Вятка олаште миссионер инород курс [[1905]] ийыште почылтын. Тушто инородческий приходлан пастырь-влакым ямдыленыт. Вара утларак талыже поп але якын лийын кертын. Тидыжак руш духовенствылан йӧршеш келшен огыл, вет тудлан религий пашам шуктымаште уто конкурент кÿлын огыл, сайрак да поянрак инородческий приходлашке логалаш руш духовенстве эре ямде лийын. Курсым арален кодаш П. П. Глезденев шагал огыл тыршен. Тушто тудо инспеторлан шоген да туныктен. [[1908]]-[[1909]] тунемме ийлан курсыш 37 йодмаш пурен, тышечын 22 еҥже — одо, 8 — марий, 3 — суас, 3 — чуваш, 1 — бесермян. Тунемаш 7 одо ден 7 марий, 2 татарым да 1 бесермяным налыныт. Образований шот дене нуно тыге шеледалтыныт: икте туныктышо семинарийым тунем пытарше лийын, визыт — рÿдӧ школым, кандаше — второклассный школым, икте – оласе училищым, икте — духовный училищым; ик еҥ самообразований шот дене тунемын. [[1908]] ий кенежым выпускной 3 курсышто тунемше-влак П. Глезденевын вуйлатымыж почеш экскурсий дене марий яллашке лектын коштыныт. Нуно калык ден вашлийын мутланеныт, черкылаште Юмын сомылым шочмо йылме дене шукташ полшеныт. Павел Петровичын кÿштымыжым шуктен, курсист-влак верысе кутырымо ойыртемым эскереныт да возен налыныт, муро семым, калыкмутым, йомакым, преданийым, тÿрлӧ ÿшанымашым да кумалтыш мутым погеныт. Черкызе-влакым марий, одо йылмылан кунар — гынат туныкташ манын, П. Глезденев [[1912]]—[[1913]] ийлаште йылмым тунемме курслам пога. Кÿчык жаплан чумырымо курс-влак благочинный улман верлаште почылтыныт, занятийжым тыште П. Глезденев шкеак эртарен. Икымше тыгай курс Шернур селаште 1912 ий июльышто почылтын, тыште 7 священник, 7 якын, 9 псаломщик тунемыныт. Тергымашым эртараш Озаҥ гыч В. М. Васильев толын. == «Марла календарь» == :''Тӱҥ статья: [[Марла календарь]]'' [[1907]]—[[1913]] ийлаште П. П. Глезденев ден В. М. Васильев «[[Марла календарь]]ым» луктын шогеныт. «Марла календарь» гоч икымше гана манаш лиеш, «юмын мут» огыл, а тыглай марий шомак, сылне марий ой уло йÿкын йоҥгалтеш. Марий калыклан шке литератур йылмыжым ышташ кÿлмӧ нерген календарь марий илышыште икымше гана мутым луктеш да кÿлеш манме дене гына ок серлаге — тудым шке ластыклаштыже чонаш пижеш. Тыште чумыр марий калыклан ик литератур йылмым ыштыме йодыш эн ончыч тарвана. Чыла тиде сомылыш серыпле надырым календарьын ик редакторжо семын П. П. Глезденев пыштен. == Книга лукмо сомылжо == === «Тÿҥалтыш марла книга» === [[1907]] ийыште П. П. Глезеденев марий йоча-влакым марла туныкташ «Тÿҥалтыш марла книгам» В. М. Васильев дене пырля луктеш. Но комыштыжо П. Глезденевын лÿмжым веле ончыктымо. Книга олыкмарий да эрвел кундемой дене лектын. Тудым автор-влак йочам марла лудаш-возаш туныкташ келыштареныт. Книгам куштылго, яндар марий йылме дене возымо.Тушко шуко калыкмутым, мурым, туштым да изирак ойлымаш-влакым пуртымо. [[1911]] ийыште ты книгам, изиш тӧрлатен, угыч лукмо. Тушто ынде кок авторынат лÿмыштым ончыктымо. === «Вес марла книга» === Тиде [[1907]] ийыштак П. П. Глезденёв, адакат В. М. Васильев дене пырляк, кокымшо марла тунемме книгам ямдыла. Тудо «Вес марла книга» маналтеш. Тиде — «Тÿналтыш марла книган» мучашыже. Тыште марий илыш да пÿртÿс темылан возымо шкешотан ойлымаш-влак улыт. Книгашке тыгак шагал огыл фольклор материалым, марла возымо ик почеламутым пуртымо. Лÿмжӧ — «Вараксим муро» <poem> Пӧрт вуйышто вараксимже, Выче-выче вычымалта. Шулдыр йымал чапайжым, Лый-лый ыштен шогылалтеш. Меат варасемже гае Молан огына вычымате? Молан гына вычыматен, Меат пырля огына иле. </poem> XVIII курымысо 3 изирак почеламутым шотлаш огыл гын, тиде — марла савыталтше икымше почеламут. Тиде книгат тугаяк куштылго, мотор марий йылме дене возалтын. Марла туныктымо пашаште нине кок книгажат чот полшеныт. Нунын гоч шочмо йылме деке ик тукым марий икшыве веле огыл шÿмештаралтын. === «Марла чот (шот)» книга === Лудшаш книга-влак деч посна П. П. Глезденев [[1908 ийыште]] «Марла чот (шот)» книгам савыктен. Тиде — тÿҥалтыш класслаште марий рвезе-влакым арифметике дене туныкташ ямдылыме книга. Тыште марий йылмылан икымше гана арифметике термин-влакым келыштарыме. Нунын кокла гыч теве икмынярже: ушымаш, налмаш, шукемдымашет, пайлымаш, кок гана кокыт, мунарлан шукырак, мунарлан шагалрак, мунар гана шагалрак, тесте (десяток), чотлымаш (счет), икте (1), т. м. Автор марий мут-влакым терминлан моштен келыштарен. Нуно, тÿҥ шотышто, кызытат кучылталтыт. == «Война увер» газет == :''Тӱҥ статья: «[[Война увер]]»'' [[File:Voina uver 1918 05 17 No3.tif|thumb|«Война увер» газетын номерже 1918 ийыште]] Вяткыште илымыж годым П. П. Глезденев [[марий йылме|марий калыклан]] да тудын культуржылан эн кугу суапым ыштен — икымше марла газетым луктын. Тымарте марийын газетше нигунамат лийын огыл. Кугыжан [[Россий]]ыште мутшат тидын нерген лектын кертын огыл. П. Глезденев кучемым ÿшандарен кертын да икымше империалист сар нерген умылтарыме амал дене марла газетым лукташ тÿналын. Газетын лÿмжӧ — «[[Война увер]]». Газет [[империалист]] сар жапыште, 1915—1917 ийлаште кум йылме дене — марла, суасла, одыла лектын. == Тӱҥ пашаже-влак == * О черемисах Уфимской губернии // Этнографическое обозрение. — 1894. —№3. * Тӱҥалтыш марла книга (на восточном наречии). — Казань, 1907. - 60 с. (Соавт. Васильев В. М.). * Вес марла книга (на луговом наречии). — Казань, 1907. — 112 с. (Соавт. Васильев В. М.). * Марла чот (шот) (Арифметика). — Казань, 1907. * Букварь и первая книга для чтения на восточном наречии черемисского языка. — Казань, 1914. (Соавт. Васильев В. М.). * Краткая грамматика языка народа удмурт. — Вятка, 1921. — 55 с. * К вопросу о научной разработке языков мари, удмурт и коми // Известия Вятского научно-исследовательского института краеведения. — 1922.—№ Г —С. 47—50. * К вопросу о тептярах // Вятская жизнь. — 1923. - № 2. == Кылвер-влак == * [http://mariez.ru/izvestnye-lichnosti/glezdenev-pavel-petrovich Глезденев Павел Петрович (Миндияров Исламгарей Яковлевич).]{{ref-ru}} * [http://www.kipov.ru/archi/svet/pavel-petrovich-glezdenev/ Вятский просветитель Павел Петрович Глезденев.]{{ref-ru}} * [https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1465297 Глезденев, Павел Петрович.]{{ref-ru}} * [http://www.bashinform.ru/news/983289-vidnye-deyateli-otechestvennoy-kultury-pavel-glezdenyev-k-150-letiyu-so-dnya-rozhdeniya-mariyskogo-p/ Видные деятели отечественной культуры: Павел Глезденёв (К 150-летию со дня рождения марийского педагога и просветителя).]{{ref-ru}} == Литератур == # Ӱпымарий. Тӱҥалтыш мари календарь // У илыш. — 1927. — № 3. # Сергеев М Т. Возникновение и развитие печати Марийской АССР. — Йошкар-Ола, 1971. # Иванов И. Ик эн тунемше // Марий коммуна. — 1967. — 4 май. # Иванов И Г. П. П. Глезденёв - педагог и просветитель Н Психологопедагогические проблемы совершенствования системы повышения квалификации. — Йошкар-Ола, 1997. — С. 50—52. # Сануков К. И. Калыкнан культурыжлан вияҥашыже негызым ыштен // Марий коммуна. — 2005. — 12 февраль. # Васютин М 3., Гаранин Л. А. и др. Глезденёв Павел Петрович // Энциклопедия Республики Марий Эл. — М.: Галерия, 2009. — С. .306. # Мочаев В. Л. Марийская биографическая энциклопедия. — Йошкар- Ола: Марийский биографический центр, 2007. — С. 88—89. # Юзыкайн Э. Л. Этническая мобилизация во внутренней периферии: Волго-Камский регион начала XX в. — Ижевск: УИИЯЛ УрО РАН, 2000. — 486 с. # [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVa3FtUEw1bVViZWM/view Марийские лингвисты: биобиблиографический сборник / Мар. гос. ун-т; сост.: И.Г. Иванов, В.Н. Васильев, В.Н. Максимов. — Изд. 3-е, испр. и доп. — Йошкар-Ола, 2016. — 504 с. C. 129-131.] == Важ-влак == <references /> [[Категорий:Марий сотыеҥ-влак]] [[Категорий:Марий этнограф-влак]] [[Категорий:Марий йылмызе-влак]] [[Категорий:Марий шанчызе-влак]] [[Категорий:Марий туныктышо-влак]] [[Категорий:Марий журналист-влак]] 3c5qup5ra4nqum56rt75jp8i1gl0ad8 0 4199 203496 197677 2026-06-28T01:52:56Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203496 wikitext text/x-wiki [[Файл:Internet map 1024.jpg|thumb|300px|Интернетыште сервер-влак кокласе кыл.]] '''Интернет''' (марла тыгак '''Интервот''' <ref>А. В. Чемышев, Л. Е. Шабдарова, Э. А. Юзыкайн. Словарь терминов по информатике на марийском языке для общеобразовательных школ. Сыктывкар – Ижевск – Йошкар-Ола – Саранск – Бадачоньтомай, 2011. 15 л.</ref>, альтернатив марий лӱм - '''Вапштӱня'''<ref>[https://web.archive.org/web/20120113160425/http://marlamuter.org/muter/%D0%AD%D1%80%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BD/%D0%B2%D0%B0%D0%BF%D1%88%D1%82%D3%B1%D0%BD%D1%8F Вапштӱня мут Марла-рушла эрыкан мутерыште]</ref>) — [[Компьютер вапш|компьютер вапш-влакым]] ваш-ваш ушнышо тӱнямбал [[радамлык]]. Тӱнямбалне [[камысыр]] пайдаланыше-влакым {{comment|асулашлан|обслуживать}} иктӱрлӧ протоколым кучалтеш - [[TCP/IP]]. Тиде вапш коклаште верланыше вапш. Интернетыште шуко [[увераҥар]] ресурс да сервис-влак улыт, мутлан, [[тӱнямбал эҥыремышвот]]ын ваш-кылдалтын гипертекст документ-влак, але электрон почтылан кӱлешан инфраструктур. == Терминологий == == Эртык == == Технологий == == Вуйлатымаш == == Тачысе пайдаланымаш == == Асулымаш-влак == === Увераҥар === === Коммуникаций === === Данныйым кусаркалымаш === == Вапштӱняшке лекмаш == Вапштӱняште эн пайдаланыме да чӱчкыдын кучылтмо йылме - тиде [[Аҥгличан йылме|Аҥгличан]]. Ондак компучыр-влакыште [[ASCII|Увераҥарым ваш-ваш вашталтыме шотышто америкысе стандартле код]] (ASCII) кучыталтын. Аҥгличан йылме (27%) деч посна, [[Тӱнямбал эҥыремышвот]]ышто эн пайдаланыме йылме-влак тыгай улыт: [[китай йылме]] (23%), [[испан йылме]] (8%), [[япон йылме]] (5%), [[португал йылме|португал]] да [[немыч йылме]] (4% кажне), [[араб йылме|араб]], [[француз йылме|француз]] да [[руш йылме]] (3% кажне) да [[корей йылме]] (2%)<ref>[https://web.archive.org/web/20120426122721/http://www.internetworldstats.com/stats7.htm Вапштӱня Тӱнямбал Иктешлымаш], 2010 Пеледыш 30 уэмдыме. 2011 Пургыж 20 налме.</ref>. Регион почеш, 42% [[вапштӱня пайдаланыше]] [[Азий]]ыште верланен, 24% [[Европ]]ышто, 14% [[Йӱдвел Америка|Йӱдвел Америкыште]], 10% [[Латин Америка|Латин Америкыште]] да [[Карриб]]ыште, 6% [[Африка|Африкыште]], 3% [[Покшел Эрвел]]ыште да 1% [[Австралий]] да [[Океаний]]ыште<ref name=inetstats>[https://web.archive.org/web/20110623200007/http://www.internetworldstats.com/stats.htm World Internet Usage Statistics News and Population Stats] 2010 Пеледыш 30 уэмдыме. 2011 Пургыж 20 налме.</ref>. Пытартыш ийлаште Вапштӱня технологий ончыко каен, поснак [[Юникод]]ым кучылтмаште. Юникод чыла тӱня йылме дене коммуникацийлан да программе ышталтмыжлан полша. Мӧнгыштӧ тыглай [[вапштӱняшке лекмаш]] метод-влак улыт: dial-up, broadband ([[коаксиал кабель]], [[оптик кабель]], [[вӱргене кабель]] гоч), [[Wi-Fi]], спутник да [[3G]]/[[4G]] [[кӱсен кутырчык]] гоч. Мер верыштат вапштӱняшке лекташ лиеш, мутлан, [[кнагапӧрт]]ышто але вапштӱня-кафеште. Аэропонтышто, кафеште да моло верыштат кызыт вапштӱняшке лекташ лиеш. === Вапштӱняшке лекмаш айдемын праваже === Кызыт [[Иктыш ушнышо Наций-влак Организаций|Ушнышо Наций-влак организаций]] вапштӱняшке лекмашым айдемын права семын ыштынеже<ref>[http://www.du.edu/gsis/hrhw/volumes/2004/best-2004.pdf Движение в ООН о приравнивании доступа в Интернет к неотъемлемым правам человека]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20080222050710/http://www.hri.ca/wsis/ Позиция WSIS в отношении того, чтобы сделать доступ в Интернет неотъемлемым правом человека]</ref>. Южо эллаште вапштӱняшке лекмаш тугат айдемын праваже улеш, мутлан, [[Эстоний]]ыште<ref>[http://www.csmonitor.com/2003/0701/p07s01-woeu.html Эстония, где доступ в Интернет является частью неотъемлевых прав человека]</ref> але [[Греций]]ыште<ref name="gr">[https://web.archive.org/web/20050213122700/http://www.vouli.gr/politeuma/syntagmaDetails.asp?ArthroID=6 Конституция Греции, параграф 5A] разъясняет, что каждый отдельный человек имеет право участвовать в информационном обществе, и что долгом государства является содействие и развитие этого информационного общества</ref>. Да тиде айдемын праважым ойырен налаш (тӱкаш) ок лий. Чыла айдемылан вапштӱняшке лекмашым пуаш - тиде [[Вапштӱня провайдер|вапштӱня провайдер-влакын]] порысше улеш. == Мерлан влияний == == Важ-влак == <references /> [[Категорий:Интернет| ]] t7qndxj8lfo3e6k9ukcpsgrw2y9dt4w 0 5460 203507 199048 2026-06-28T05:41:02Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203507 wikitext text/x-wiki '''Ю́мызо''' ({{lang-ru|священник}}) — калыкыште кучылтмо ыҥ - религий культ пашаеҥ. [[Иудаизм]]ыште юмызо мутым кучылтмашыште тӱткӧ лийман (кызыт иудаизмыште юмызо уке, раввин-влак юмызылан огыт шотлалт). Рим-католик, [[Руш танле черке|танле]], моло христиан конфессийлаште '''юмызо''' - епископ ден дьякон кокласе чинан черкысе службым шуктышо еҥ<ref name=>[https://web.archive.org/web/20120130184829/http://dict.marlamuter.ru/index.php/?a=srch&d=12&id_srch=7b984cf3317cace2feb9337190dc0ea1&il=ru&p=1&visualtheme=gw_brand%7C Финн-угор мутер-влак]</ref>. Епископ (архиерей) чиныште улшо айдемым юмызо лӱмдымаш - йоҥылыш. Чимарий йӱлаште юмызо олмеш онаеҥ-влак улыт. == Тӱрлӧ конфессийлаште == === [[Православий]]ыште === [[Файл:GreekOrthodoxPriest.jpg|thumb|250px|Грек танле юмызо]] Епископ ден дьякон кокласе чинан черкысе службым шуктышо еҥ. Таинстве (рукоположений таинстве деч посна), да богослужений эртарен кертеш. Юмызым эше '''иере́й''' але '''пресви́тер''' ({{lang-el|πρεσβυτερος}} — кугыза, старейшина) лӱмдат. Юмызо чиным [[архиерей]] (епископ) рукоположений таинстве пуен кертеш. Тыглай юмызо да {{comment|манак|руш. - монах}} илыш дене илыше юмызылан (иеромонах) "Ваше преподобие" манын ойлат, [[протоирей]], [[игумен]] ден [[архимандрит]]лан - "Ваше Высокопреподобие". Калыкыште юмызым чӱчкыдын "бачышка" (батюшка) але "ача" лӱмдат, мутлан, Пагул ача, Миклай ача. Йотэлысе руш танле черкыште пелашан юмызылан "Ваше благословение" ойлат. [[Россий]]ыште юмызым калыкыште чӱчкыдын «поп» лӱмдат. XIX курым мучаш гыч тиде мут лӱмдылтыш семынат кучылталтеш. А 1755-1760 ийла марте тиде официалле званий лийын. Екатерина II-ын юмызо Иван Панфиловын тыршымыж дене кугыжаныш кагазлаште "священник" ден "протоирей" мут-влакым кучылташ тӱҥалыныт. Поп мут грек ылмысе "папас" (юмызо) мут гыч чоҥалтын. У грек йылмыште "паппас" - тиде "папа римысе". === [[Католицизм]]ыште === [[Файл:Priests rome.jpg|thumb|left|200px|Католик юмызо-влак]] Католик черкыште [[Руш танле черке|танле йӱла]] семынак юмызо-влак кокымшо кыдежан священстве радамыш пурат. Юмызо шым таинстве гыч визытым шуктен кертеш. Свяществе (хиротоний) да миропомазаний таинстве-влакым гына нунылан шукташ ок лий. Юмызыш айдемым епископ пурта. Православий семынак юмызо-влак тыште манак (шем духовенстве) да епархий юмызо-влаклан (ош духовенстве) шелалтыт. Католик черкын латин йӱлаште юмызо-влак [[целибат]] почеш илышаш улыт. Вес семын каласаш гын - пелаш деч посна. Эрвел католик черкылаште манак да епископ-влак гына целибат почеш илышаш улыт. Юмызылан католик-влак "ача" ("лӱм") манын ойлат. Юмызо-влак йӱла почеш [[Сутане|сутаным]] чийышаш улыт. Литургий годым юмызо альбым, орнатым ("казула" эше лӱмдат) да столам чият. === [[Протестантизм]]ыште === Протестантизм черке мерым кугыза (руш. старейшина) (пресвитер) да проповедник-влак вуйлатат. Проповедник юмызылан ок шотлалт, тудо службышто тырша. Проповедник-влакым министрант эше лӱмдат. Пресвитер ден министрант-влак консисторийыш пурат. Консисторий черкыш толшо-влаклан йодшыштлан вашмутым пуа, нунылан йӧн лийме дене полша. Протестантизмыште манак да монастырь-влак уке улыт. == Кылвер-влак == <references/> [[Категорий:Профессий-влак]] qe87bu9lwh46h0z4019v24r06ko8yma 0 6244 203506 121959 2026-06-28T05:27:51Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203506 wikitext text/x-wiki '''Ыҥ''' ({{lang-ru|''значение''}}) — пале да тиде палым умылымаш кокласе кыл. Ик [[мут]]ын икмыняр ыҥже лийын кертеш. В.М. Васильевын, З.В. Учаевын мутерышт тиде мутым руш йылмыш эше "внимание" семын кусара<ref>https://web.archive.org/web/20111113025413/http://dict.marlamuter.ru/index.php/?a=srch&d=6&id_srch=ae86280a4d4ce48a0466b7e7f5c07450&il=ru&p=1&visualtheme=gw_brand</ref>. == Тыгак ончо == * [[Увераҥар]] * [[Тамга]] == Палемдымаш-влак == <references/> [[Категорий:Йылме]] fbwrj41nrxql7kyhk1eym7v8w31kemh 0 9127 203494 202099 2026-06-27T23:58:33Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203494 wikitext text/x-wiki {{Семлык тӱшка | Лӱм = Rammstein | Возымаш = | Ключ = Roman Rain | Лого = Rammstein.svg | Ширина_лого = | Сӱрет = Rammstein Live at Madison Square Garden.jpg | Сӱрет_нерген = | Сӱрет_лопкыт = | Ий-влак = [[1994]]-кызыт марте | Эл = Немыч Эл | Ола = [[Берлин]] | Йылме = [[немыч йылме]]<br />[[англичан йылме]]<br />[[руш йылме]]<br />[[испан йылме]] | Жанр = | Жанр-влак = [[Neue Deutsche Härte]] | Псевдоним = | Псевдонимы = | Лейбл = | Лейбл-влак = [[Motor Music]]<br />[[Republic Records|Republic]]<br />[[Slash Records|Slash]]<br />[[Universal Music Group|Universal]]<br />[[Vagrant Records|Vagrant]] | Тематика = | Состав = [[Линдеманн, Тилль|Тилль Линдеманн]]<br />[[Рихард Круспе]]<br />[[Ландерс, Пауль|Пауль Ландерс]]<br />[[Оливер Ридель]]<br />[[Кристоф Шнайдер]]<br />[[Кристиан Лоренц]] | Ончычсо участник-влак = | Сайт = [http://www.rammstein.de/ Официал сайт]<br />[http://www.rammstein.com/ Официал сайт(англичан йылме)] }} '''Rammstein''' — [[Немыч Эл|немыч]] [[industrial-metal|индастриал]] рок-тӱшка, кудым [[1994 ий]]ыште [[Берлин]] олаште ыштыме лийын<ref>[https://web.archive.org/web/20210624204550/https://traduction24.com/rammstein-witt-heppner/ Мурым кусарен Rammstein]</ref>. == Состав == * Тилль Линдеманн (Till Lindemann) — Мурызо да текст возышо. * Рихард Круспе (Richard Z. Kruspe) — Соло-гитара. * Кристиан Лоренц (Christian Flake Lorenz) — Полдышоҥа. * Пауль Ландерс (Paul H. Landers) — Ритм-гитара. * Оливер Ридель (Oliver «Ollie» Riedel) — Бас-гитара. * Кристоф Шнайдер (Christoph «Doom» Schneider) — Тӱмыр. == Тӱшкалан полшеныт == * Дарон Малакян (Daron Malakian) — гитара. * Альф Атор (Alf Ator) — Подышоҥа == Дискографий == * 1995 — [[Herzeleid (альбом)|Herzeleid]] * 1997 — [[Sehnsucht (альбом Rammstein)|Sehnsucht]] * 2001 — [[Mutter (альбом)|Mutter]] * 2004 — [[Reise, Reise (альбом)|Reise, Reise]] * 2005 — [[Rosenrot (альбом)|Rosenrot]] * 2009 — [[Liebe ist für alle da]] * 2019 — Rammstein * 2022 — Zeit [[Файл:Rammstein-flamethrowers.jpg|thumb|600px|center|Rammstein «Feuer frei!» мурым мурат. [[Стокгольм]], [[Швеций]], [[18 кылме]] [[2004 ий]].]] == Кылвер-влак == * [http://www.rammstein.com Официал сайт] {{ref-en}} * [http://www.rammstein.de/ Официал сайт] {{ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20111109190800/http://feuerengel.de/ Кавер-тӱшка FeuerEngel]{{ref-de}} * [https://web.archive.org/web/20111015013841/http://www.rammsund.com/ Кавер-тӱшка Rammsund] [[Категорий:Семлык тӱшка-влак]] pph7m76nxro0s9hszyq7xen7al3xlyf 0 13204 203504 192601 2026-06-28T04:50:49Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203504 wikitext text/x-wiki '''Тукымлӱм''', тыгак '''ешлӱм''' ({{lang-ru|''фамилия''}}) — тукым гыч тукымыш куснышо еш лӱм, айдемын ачаж але аваж деч куснышо да лӱмжӧ пелен ешарен каласыме мут<ref>https://web.archive.org/web/20160307125122/http://dict.marlamuter.ru/index.php/?a=srch&d=12&id_srch=97284ece180334580caee82d9a1450d4&il=ru&p=1&visualtheme=gw_brand</ref>. Айдемын ала-могай тукымышто, [[полко|полкышто]] але [[еш]]ыште улмыжым ончыкта. ==Марий тукымлӱм-влак== Марий тукымлӱм-влак руш фамилий-влак дене варалтыныт. Марий тукымлӱм коклаште эн сай примерлан «Чавайн» лӱмым шотлаш лиеш. [[Чавайн, Сергей Григорьевич|Сергей Григорьевич]] тиде мутым шке [[алмашлӱм]]жӧ семын налын, молан манаш гын тудо шкеже Чавай лӱман кугезын тукым гыч лийын. Чавайын шочшыжо-влак тиде лӱмым умбакыже наледеныт, тыге «ы» буква йомын, «Чавайн» аралалт кодын. Марий яллаште пӧръеҥ тукым почеш лӱмдымаш шарлен. Фамилийым ойлымо олмеш, марий-влак Павел Григорьевичым, мутлан, '''Кыргори Пагул''' але '''Кори Пашка''' лӱмдат, сайнырак умылтарашлан эше икмыняр кугезым палемдат: «Кришкан Миклай Йогор Кыргори Пагул» манын кертыт. == Палемдымаш-влак == <references/> [[Категорий:Лӱм]] [[Категорий:Тукымлӱм-влак|*]] 33mktl09o1ig5qur9ax77vh2f77ux6p 0 18900 203502 136074 2026-06-28T04:00:14Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203502 wikitext text/x-wiki {{Вес ыҥ-влак|Пӱнчер (ыҥ-влак)}} [[File:В окрестностях Нижнего Бестяха.JPG|350px|thumb|Пӱнчер.]] '''Пӱнчер''' ({{lang-ru|''сосняк, сосновый бор, сосновый лес''}}) — [[пӱнчӧ]] гыч лийын шогышо [[иман чодыра]]<ref>[https://web.archive.org/web/20160307095216/http://dict.marlamuter.ru/index.php?a=srch&d=17&id_srch=7c5064ecd642762b2e2e522d630078a2&il=ru&p=1 Марийско-русский 10-томный словарь]</ref>. == Тугак ончо == * [[Кожер]] == Важ-влак == <references /> [[Категорий:Чодыран типше-влак]] gehveueor9ynro09l9dxgphdxqh39r8 0 19157 203501 135824 2026-06-28T03:56:29Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203501 wikitext text/x-wiki [[File:Rowan (8086846883).jpg|350px|thumb|Пызлер]] '''Пызлер''' ({{lang-ru|''рябинник; заросли рябины''}}) — нугыдын (пырля) кушкын шогышо [[пызле]]-влак але утларакшым пызле гыч гына лийын шогышо [[лышташан чодыра]] <ref>[https://web.archive.org/web/20160307095212/http://dict.marlamuter.ru/index.php?a=srch&d=17&id_srch=0a05e321d6c65e87a0005c50b4b1deab&il=ru&p=1 Марийско-русский 10-томный словарь]</ref>. == Тугак ончо == * [[Куэр]] * [[Тумер]] * [[Шопкер]] == Важ-влак == <references /> [[Категорий:Чодыран типше-влак]] ivk0f4ow5dzvzgicsjoflzmceiylqp8 0 19163 203500 135837 2026-06-28T03:47:22Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203500 wikitext text/x-wiki [[File:Kalina koralowa.jpg|350px|thumb|Поланвондер]] '''Поланвондер''' ({{lang-ru|''калинник; кусты калины''}}) — нугыдын (пырля) кушкын шогышо [[поланвондо]]-влак <ref>[https://web.archive.org/web/20160307095208/http://dict.marlamuter.ru/index.php?a=srch&d=17&id_srch=09f97237ccab20c471852340a4be8c32&il=ru&p=1 Марийско-русский 10-томный словарь]</ref>. == Тугак ончо == * [[Шоптырвондер]] * [[Эҥыжвондер]] == Важ-влак == <references /> [[Категорий:Эмыж вондер-влак]] a2987pfc3c5qa7jwt59lw9asp19h257 0 26661 203497 202054 2026-06-28T02:17:55Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203497 wikitext text/x-wiki {{Шанчызе |Лӱм = Маргарита Нифонтовна Кузнецова |Оригинал лӱм = |Сӱрет = |Сӱретын лопкытшо = |Возымаш = |Шочын = 9.05.1954 |Шочмо вер = [[РСФСР]], [[Марий АССР]], [[Курыкмарий кундем]], [[Шемъер]] ял |Колен = |Колымо вер = |Гражданство = {{Флагификаций|Совет Ушем}}<br /> {{Флагификаций|Россий}} |Шанче алан = [[йылмызе]] |Паша вер = [[Марий кугыжаныш университ]] |Шанче степень = [[философий магистр]], [[Шанче кандидат|филологий шанче кандидат]], [[философий доктор]] |Шанче чап лӱм = [[доцент]] |Альма-матер = [[Тарту университет]] |Шанче вуйлатыше = [[Пауль Алвре]] |Палыме тунемше-влак = |Пале лиеш кузе = |Чап пӧлек да премий = [[Марий Эл Республикысе М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премий]], [[Марий кугыжаныш университ]]ын Чапкагазше, Венгр Ваш область Самоуправленийын Чапкагазше, «Тысячелетие венгерской государственности» ший медаль, Даниэль Берженьи лӱмеш Институтын Чапкагазше<br /> Йотэлысе награде:<br /> [[File:HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (civil) 5class BAR.svg|40px|«Рыцарь ырес» Венгр орден]] |Автограф = |Автографын лопкытше = |Сайт = |Викитека = }} '''Маргарита Нифонтовна Кузнецова''' ({{Шочын|1954|05|9}}, [[РСФСР]], [[Марий АССР]], [[Курыкмарий кундем]], [[Шемъер]] ял) – [[марий]] [[йылмызе]], [[шанчызе]], [[туныктышо]], [[философий магистр]] (1991), [[шанче кандидат|филологий шанче кандидат]] (1993), [[философий доктор]] (2008), [[доцент]], [[Марий Эл Республикысе М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премий]]ын лауреатше (2003), [[«Рыцарь ырес» Венгр орден]]ын кавалерже (2018). == Илыш корныжо == Маргарита Кузнецова [[1954]] ийын [[9 ага|ага тылзын 9-ше кечынже]] [[Марий АССР]] [[Курыкмарий кундем]] [[Шемъер]] ялеш шочын. 1976 ийыште [[Н.А. Добролюбов лӱмеш Горькийысе кугыжаныш педагогике институт]]ым тунем пытарен. Немыч да англичан йылме дене туныктышо специальностьым налын. 1976 – 1978 ийлаште Курыкмарий кундем Крайнешешмарский кыдалаш школышто туныктышылан пашам ыштен. 1979 – 1987 ийлаште [[Марий кугыжаныш университет]]ыште немыч йылмым туныктен, марий йылме да литератур кафедрын кугурак лаборантше лийын. 1987 – 1991 ийлаште [[Эстоний]]ысе [[Тарту университет]]ын финн-угор йылме-влак кафедр пелен аспирантурышто очно тунемын. Пӧртылмекше, университетыште немыч йылме кафедрыште кугурак туныктышо лийын. 1992 – 2001 ийлаште [[Венгрий]]ыште Д.Бержени лӱмеш педагогический институтышто урал филологий кафедрыште кугурак шанче пашаеҥ, вара 2007 ий марте ты ВУЗ-ыштак марий йылме лектор, умбакыже кок ий Западновенгерский университетын «Савария» университетский рӱдерыштыже урал филологий кафедрын доцентше лийын. 2009 ийыште уэш Марий кугыжаныш университетыш пӧртылын да 2014 ий марте тушто пашам ыштен. Кызыт – [[М. Шкетан лӱмеш Марий кугыжаныш драме театр]]ын пашаеҥже. == Тӱҥ пашаже-влак == === Статья, доклад материал, рецензий-влак === * Об одном табуистическом зоониме в марийском языке // СФУ. – 1989. – № 2. – С. 104–108. * К вопросу изучения названий животных в марийском языке // Fenno-Ugristica. – Тарту, 1990. – Вып. 16. – С. 73–84. * К этимологий Названия ''коля'' в марийском языке // Fenno-Ugristica. – Тарту, 1990. – Вып. 16. – С. 85–93. * Об интерпретации марийской зоонимической терминологий в трудах Г. Берецки // Венгерские ученые о Марийском крае и народе. – Йошкар-Ола, 1990. – С. 38–48. * К этимологии названия кошки в марийском языке // Fenno-Ugristica. – Тарту, 1990. – Вып. 17. – С. 107–112. * К словообразовательно-семантической характеристике названий животных в марийском языке // LU. – 1993. – № 1. – С. 45–51. * Происхождение названий животных в марийском языке // LU. – 1993, – № 3. – С. 182–188. * Этимологические заметки о некоторых названиях домашних животных // Вопросы марийской ономастики. – Йошкар-Ола, 1993. – Вып. 8. – С. 55–62. * Der III. Kongress des tscheremissischen Volkes // Specimina Sibirica, 8. – Szombathely, 1993. – С. 71–81. * К вопросу о происхождении отдельных названий домашних животных в марийском языке // Финноугроведение. – 1994. – № 1. – С. 117–123. * Die tscheremissischen Tierbenennungen im Rahmen der Theorie der linguistischen Rekonstruktion // FUM 16/17. – Hamburg, 1992 / 93. – С. 107–114. * Рецензия на книгу: Алхониеми A. «Grammatik des Tscheremissischen (Mari)». Mit Texten und Glossar Aus dem Finnischen iibersetzt von H.H. Bartens // FUM 16/17. – Hamburg, 1992/93. – С. 187–195. * Рецензия на книгу: «A Borostyanköut regiojanak nyelvi кере» («Языковая картина региона янтарной дороги») // Vasi Szemle. A Vas megyei közgyiiles tudomanyos es kulturalis folyoirata, XLIX. – Szombathely, 1995. – С.297–299. * Рецензия на книгу: «Das sprachliche Bild der Bemsteinstrbe-Region» // LU. – 1995. – №4. – С. 301–303. * Die tscheremissischen Zoonyme im handschriftlichen Worterbuch von Ö. Веке // COIFU, Pars II. Summaria acroasium in sectionibus et symposiis factarum. – Jyväskylä, 1995. – С. 64–65. * Марийские зоонимы в рукописном словаре Э. Беке // COIFU, Pars V. Sessiones sectionum Lexicologia et onomastika. – Jyväskylä, 1996. – С. 92–96. * Wiesentscheremissisch und Bergtscheremissisch – zwei Dialekte oder zwei Sprachen? // Lapponica et Uralica. 100 Jahre finnisch-ugrischer Unterricht an der Universitäet Uppsala. Vortraege am Jubilaeumssymposium 20–23. April 1994. – Acta Universitates Upsaliensis. Studia Uralica Upsali- ensia 26. – Upsala, 1996. – S, 231–240. * Zu den Problemen der Areallinguistik in der tscheremissischen Sprachwissenschaft // Specimina Sibirica. Tomus XII. Materialien zweier Konferenzen über Die sprachliche Situation bei uralischen Völkern (Szombathely, 1994) und Areale Kontakte der uralischen Sprachen (Szombathely, 1995). – Szombathely, 1997. – S. 189–211. * Zum Problem der Schritsprachen im Tscheremissischen // Specimina Sibirica. Tomus XII. Materialien zweier Konferenzen über Die sprachliche Situation bei uralischen Völkern (Szombathely, 1994) und Areale Kontakte der uralischen Sprachen (Szombathely, 1995). – Szombathely, 1997. – S. 95–102. * Subjektive Bemerkungen // Ö. Веке, Mari nyelvjarasi szotar, I. kötet, Savariae, 1997. – S. 11–12. * Marik = Марийцы // Finnugor kalaus Budapest, 1998. – S. 115-125, ПИЗД. 2001. – С. 115–125. * Веке Ödön es а cseremisz nyelveszet (А cseremisz kongruencia kerdesehez) = Эден Беке и марийское языкознание (К вопросу о согласовании) //125 eves а Budapesti Finnugor Tanszek Jubileumi kötet. – Uralisztikai Tanulmanyok 9. – Budapest, 1998. – S. 109–118. * К проблемам разработки терминологии в марийском языке (тезисы) // Towards а European Terminilogy. International Conference. – Budapest, 1998. – S. 20–21. * Das tscheremissische Lokalkasus-system im Vergleich mit dem ungarischen // MANYEA nyelv mint szellemi es gazdasagi töke Н. А VIII. Magyart Alkalmazott Nyelveszeti Konferencia elöadasainak gyüjtemenyes kiadasa. – Szombathely, 1999. – S. 67–72, * Die tscheremissischen Entsprechungen der ungarischen ''el-'' Verben // Veröffentlichungen der SUA, 51 Europa et Sibiria. Beiträge zu Sprache und Kultur der kleineren finnougrischen, samojedischen und paläosibirischen Völker. Gedenkban für Wolfgang Veenker. – Wiesbaden, 1999. – S. 279–291. * Das Verb im Tscheremissischen. Zum Problem der Entstehung der zwei Konjugationstypen // LU. – 1999. – С. 269–279. * Das tscheremissische Lokalkasussystem // Specimina Sibirica, XVI Zur (Morpho-) Syntax der uralischen Sprachen. Materialien zweier Konferenzen über Die (Morpho-) Syntax der uralischen Sprachen (Szombathely, Oktober 1997, 1998). – Szombathely, 2001. – S. 34–44. * Accusativus а mari (cseremisz) es а magyar nyelvben // Colloquia Contrastiva, Т. VII Kontrastiv nyelveszeti tanulmanyok. – Savariae, 2001, – S. 40–45. * Az ''eI-'' igekötö mari (cseremisz) megfelelesei = Марийские соответствия венгерским глаголам с приставкой ''el-'' // Egysegesülesi folyamatok Közep-Europa nyelveiben (igekötö vizsgalatok). – Genius loci. Genius Savariensis Alapitvany. – Szombathely, 2001. – S. 79–92. * Zu den Problemen der Ausarbeitung der Terminologie im Tscheremissischen (aufgrund des bergtscheremissischen orthographischen Wörterbuches) // Specimina Sibirica, XVIII. Zur Frage der Terminologie-bildung in den uralischen Sprachen. Materialien der Konferenz über Die Tenninoiogie in den uralischen Sprachen (Szombathely, 14–15. Oktober, 1999). – Savariae, 2001. – S. 33–49. * А mari nyelv mai helyzete = Современное положение марийского языка // Közep-Europa: Egyseg es sokszinüseg. А nyelvek Europa! Evi 2001 zẚrokonferenciẚjẚnk elöadẚsai. – Szombathely, 2002. – S. 221–231. * Zu den Problemen der Terminologie im Tscheremissischen // Materialien der internationalen Konferenz über die Terminologie. – Budapest, 2002. * К проблеме терминологий в марийском языке // LU. – 2002. – № 4. – С. 276–283. * Вводное слово // Саваткова А. А. Горное наречие марийского языка. – Savariae, 2002. – С. 3–4. * К проблеме разработки терминологии в марийском языке (на основе горномарийского орфографического словаря) // LU. – 2003. – С. 198–207. * А mari nepi faepiteszetröl = О деревянном строительстве марийского народа // Nepi müemlekek helye az Europai integracioban. А Szigligeten 2002. november 5–8. közöt tartott nepi epiteszeti konferencia elöadäsai. – Nyiregyhäza, 2003. – S. 60–76. * Mari-magyar szotär // Марла-венгрла мутер = Марийско-венгерский словарь. – Szombathely, 2003. – 272 с. * Szubjektiv megjegyzesek Веке Ödön mari nyelvjäräsi szotärärol = Субъективные замечания к диалектному словарю Э. Беке. – Beke-Simpozium Веке Ödön Cseremisz nyelvjäräsi szotäränak megjelenese alkalmäbol. Szombathely, 2001. december 13. – Bibliotheca Ceremissica, Т. 6. – Savariae, 2004. – С. 29–37. * О психологическом факторе билингвизма (на примере марийского языка) // Specimina Sibirica. Suplementum III. Материалы круглого стола по истории и языку народа мари. – Саварин, 2004. – С. 60–70. * Рецензия на книгу: «Вопросы терминологии в финно-угорских языках Российской Федерации» («Terminology Issues in the Finno-Ugric Languages of the Russian Federation»). – Szombathely, 2003. – 137 c. // LU. – 2004. – С. 233–240. – URL: https://hu.wikipedia.org/wiki/Marik * О едином марийском литературном языке // VDSUA. Band 65. Lihkkun lehkos! Beiträge zur Finnougristik aus Anlass des sechzigsten Geburtstages von Hans-Hermann Bartens / Herausgegeben von Comelius Hasselblatt, Eino Koponen und Anna Widmer. – Wiesbaden, 2005. – С. 209–217. * Размышления о перспективах марийского языка // Языковая ситуация и языковая политика в финно-угорских республиках Волго-Камского региона: материалы международной конференции. Сомбатхей, 27–28 мая 2004 г. = Die sprachliche Situation und Sprachpolitik in den fmnischugrischen Republiken der Volga-Kama-Region: Materialien einer intemationalen Konferenz (Szombathely, 27–28. Mai 2004). – Specimina Sibirica. Tomus XXII. – Savariae, 2005. – С. 117–127. * Aktuelle Entwicklungstendenzen des tseheremissischen Wortschatzes = Актуальные тенденции развития марийской лексики // VDSUA, 66. Mari und Mordvinen im heutigen Russland. Sprache, Kultur, Identitätl. – Wiesbaden, 2005. – С. 175–184. * A marik = Марийцы // A Volga-Käma-Videk finnugor пере!. – Az Uralisztikai Tanszek kiadvänyai 11. – Szombathely, 2005. – С. 39–54. * Марийские диалекты в словаре Эдена Беке (лексический анализ) // CDIFU. Summaria in aeroasium in sectionibus. Linguistica. Pars II. – Joskar-Ola, 2005. – С. 92. * A cseremisz nyelv szökincsenek megujltäsäröl (szubjektiv gondolatok) = Об обновлении лексики марийского языка (субъективные мысли) // Hatärsävok 2003–2004. A Berzsenyi Daniel Föiskola Bölcseszettudomänyi Karänak Kiadvänyai. SUP. – Szombathely, 2006. – С. 136–142. * A mari (cseremisz) пёр: mai helyzete = Марийский народ: современное состояние И Nemzetközi Eplteszeti Konferencia / International Folk Architecture Conference. Hödmezöväsärhely 2003 – Szigliget 2004 / Föszerkesztö. – Budapest, 2006. – С. 42–52. * A cseremisz (mari) nepvalläsa = О народной религии марийцев // Nemzetközi Eplteszeti Konferencia / International Folk Architecture Conference. Hödmezöväsärhely 2003 – Szigliget 2004 / Föszerkesztö. – Budapest, 2006. – С. 158–169. * A magyar ''elmegy'' ige cseremisz megfelelöi = Марийские соответствия венгерскому глаголу ''elmegy'' // MANYE XVI. Nyelvi modemizäcio. Szak- nyelv, forditäs, terminologia. Összefoglalök kötete. – MANYE-SZIE GTK. – Gödöilö, 2006. – С. 100. * A magyar ''elmegy'' ige cseremisz megfelelöi (Марийские соответствия венгерскому глаголу ''elmegy'') // MANYE XVI. Nyelvi modemizäcio. Szaknyelv, forditäs, terminologia. ХУГ Magyar Alkalmazott Nyelveszeti Kongresszus.Gödöllő, 2006, április 10.–12. – A MANYE kongresszusok előadásai. MANYE. Vol. 3. – CD. – С. 1015–1021. URL: http://epa.oszk.hu/02200/02287/00008/pdf/ Hungarologiai Evkonyv 08 016-023.pdf Расшифровка: Hungarológiai Évkönyv. A magyar egyetemek hungarológiai műhelyeinek kiadványsorozata. 8. évf. (2007) 1. sz. – О. 16–24. * Эстонла кутыралтена мо? Mari-eesti vestmik / Мар, гос. ун-т. – Йошкар-Ола, 2007. – 140 с. * Рецензия на книгу: Pusztay János. Nyelvével hal a nemzet. Az oroszországi finnugor népek jelene és jövője 11 pontban. – A Magyarságkutatás könyvtára XXVIII. Sorozatszerkesztő Diószegi László. – Budapest: Teleki László Alapítvány, 2006. – 317 с. // LU. – Tallinn, 2007. – № 3. – С. 134–139. * Марийцы и русские в историческом прошлом // Исследования по истории России: материалы международных семинаров 2003–2005 гг. / Общество славянской истории и филологии. Западновенгерский университет. – Сомбатхей, 2008. – С. 156—165. – (Серия «История народов России»). * Общественно-политическая терминология на страницах газеты «Марий Эл» // Specimina Sibirica. Т. 23. Формирование терминологии в финно-угорских языках Российской Федерации. Материалы международной конференции. Сомбатхей, 17–18 мая 2007 г. = Die Terminologiebildung in den finnisch-ugrischen Sprachen der Russischen Federation. Materialien einer internationalen Konferenz (Szombathely, 17.–18. Mai 2007). – Savaraie, 2008. – С. 85—100. – URL: https://web.archive.org/web/20140803082934/http://www.mari-el.name/2008/09/08/ obshhestvenno-politicheskaja-terminologija-na.html * Марийские диалекты в словаре Эдена Беке (лексический анализ) // CDIFU. Joshkar-Ola 15.08.–21.08.2005. – Lingvistika / Linguistica. Pars IV.– Joshkar-Ola, 2008. – С. 415–425. * Система пространственных падежей в марийском языке // LU. – 2008. – № 3. – С. 198–207. * Система пространственных падежей в марийском языке // Финноугроведение. – 2008. – № 1. – С. 87–96. * Северо-западное наречие марийского языка в диалектном словаре Эдена Беке (лексико-морфологический анализ) // Nyelvével halad а nemzet. Esszék, tanulmányok és egyéb írások Pusztay János tiszteletére. SUP. – Szombathely, 2008. – С. 117–132. * Единый язык – единый народ (еще раз к вопросу о едином марийском литературном языке — взгляд со стороны) // Финноугроведение. – Йошкар-Ола, 2008. – № 2. – С. 30–37. * Cseremiszek és oroszok a történelmi múltban = Марийцы и русские в историческом прошлом // Szláv Történeti és Filológiai Társaság NYME SEK. Oroszország népeinek története sorozat 11. Tanulmányok Oroszország múltjából. A 2003–2005-ben megtartott Interdiszciplináris Professori Szemináriumok anyaga. – Szombathely, 2008. – С. 105–111. * Az etnofiiturizmus az udmurt irodalomban = Этнофутуризм в удмуртской литературе // Finnugor Világ. A Regulyi Társaság Értesítője. XIV. évfolyam. Március. – Budapest, 2009. – С. 17–23. * Két mai mari költő és elődeik = Два современных марийских поэта и их предшественники // Finnugor Világ. A Regulyi Társaság Értesítője. XIV. évfolyam. Június. – Budapest, 2009. – С. 16–29. * Марийский диалектный словарь Эдена Беке (анализ общедиалектных слов) // Проблемы сохранения языка и культуры в условиях глобализации: материалы 7 Международного симпозиума «Языковые контакты Поволжья». – Казань: Казан, гос. ун-т, 2009. – С. 117–120. * Marisch am Anfang des 21. Jahrhunderts = Марийский язык в начале XXI века // Ural-Altaische Jahrbücher. Neue Folge, Band 23. – Wiesbaden: Harrassowitz Verlag, 2009. – С. 20–38. * Названия диких и домашних животных в марийском языке: монография / Мар. гос. ун-т. – Йошкар-Ола, 2010. – 315 с. * Венгерский и марийский (луговой) языки в контрастивном плане // Модернизация системы образования в области международных отношений, иностранных языков, связей с общественностью, документоведения и менеджмента: материалы науч.-практ. конф. с международным участием по итогам научно-исследовательской работы за 2009 г. / Мар. гос. ун-т. – Йошкар-Ола, 2010.– С. 20–28. * К вопросу о совместном падеже в марийском языке // Современные проблемы финно-угорских языков и финноугроведения: материалы Всероссийской науч. конф. (Йошкар-Ола, 16 сентября 2010 г.). – Йошкар-Ола, 2011. – С. 121–127. * Горное наречие марийского языка в диалектном словаре Эдена Беке (морфологический анализ) // Языки, литература и культура народов полиэтнического Урало-Поволжья (современное состояние и перспективы развития): материалы VIII Международного симпозиума «Языковые контакты Поволжья» (18–20 августа 2011 г.). – Йошкар-Ола, 2011. – С. 154–160. * Марийский диалектный словарь Эдена Беке (история создания) // Финноугроведение. – 2012. – № 1. – С. 1–21. * Памяти Габора Берецки // Финноугроведение. – 2012. – № 11 – С. 135–137. * Шоҥшо 'еж' и мераҥ 'заяц' (Этимологические этюды) // Fenno-Ugrica 2. Проблемы финноугроведения, этнокультурных и межъязыковых контактов. Труды Института финно-угроведения. – Йошкар-Ола, 2012. – Вып. VI. – С. 123–134. * К юбилею Эдена Беке (20.05.1883–10.04.1964) // Финно-угроведение. – 2013. – № 1. – С. 110–115. * К юбилею Райи Бартенс // Финно-угроведение. – 2013. – № 2. – С. 110–112. * Северо-западное наречие марийского языка в диалектном словаре Эдена Беке (лексический анализ) // Проблемы марийской и сравнительной филологии: сб. статей. – Йошкар-Ола, 2014. – С. 45–49. * Венгерский язык: учебное пособие / Мар. гос. ун-т. – Йошкар-Ола, 2014. – 206 с. * К юбилею Пауля Коклы // Финно-угроведение. – 2014. – № 2. – С. 88–91. * Венгерские финно-угроведы и вопросы марийского языкознания. Ч. 1. Эден Беке и Марийский диалектный словарь: учебное пособие / Мар. гос. ун-т. – Йошкар-Ола, 2015. – 146 с. * Международные документы о правах человека и лингвистические права человека // Язык и социум: материалы межрегиональной науч.-практ. конф., посвященной Дню марийской письменности (9 декабря 2014 г.). – Йошкар-Ола, 2015. – С. 19–27. * Говор деревни Сарсы в диалектном словаре марийского языка Эдена Беке (лексико-морфологический анализ) // Финно-угроведение. – 2015. – № 1. – С. 72–93. * Профессор И.Г. Иванов и проблемы единого марийского литературного языка // Проблемы марийской и сравнительной филологии: сб. статей. – Йошкар-Ола, 2015, – С. 39–46. * Эх, ӹлӹшӓш ыльы мушкетервлӓ семӹнь...(Виталий Петуховын «Йӓнгемӹн мӹндӹр лыкышты...» книгӓжӹ гишӓн шанымашвлӓ) // У сем. – 2015. – № 2. – С. 51–154, * Конференция, посвященная памяти профессора Ивана Григорьевича Иванова // LU. – 2015. – № 3. – С. 231–235. (Соавт.: Кудрявцева Р.А., Беляева Т.Н.). == Газет публикацийже == Шочмо йылме але шочмыйылме? // Кугарня. – 2011. – 29 апрель. == Илышыже да пашаже нерген литератур == * Кольцов В. Старший лаборант // Марийский университет, – 1982. – 14 апреля. * Ятманов Л. Пусть люди станут добрее // Марийская правда. – 1993. – 18 августа. * Ятманов Л. Тудлан Венгриеш кодаш темлат // Кугарня. – 1996. – 15 ноябрь. * Кырык мары шӹмлӹзӹвлӓ // У сем. – 1997. – № 1. – С. 95–96. * Szötärak, könyvek törtenete = История словарей, книг // Vas Nepe (Ваш Непе, областная газета области Ваш). – 2001. – 15 декабря. * Сибатрова С. Венгрийыште у марий мутер // Марий Эл. – 2002. – 12 январь. * Ендылетова Э. Илышышге йот йылмат кӱлеш // Кугарня. – 2002. – 9 августа. * Fahäz a tävolban = Вдали от деревянного дома // Magyar Nemzet (Мадьяр немзет, республиканская газета в Венгрии). – 2003. – 16 октября. * Ölbei L. Nyenyecek es renszarvasok = Ненцы и олени // Väs Nepe. – 2004. – 10 февраля. * Мочалова Л. Дар библиотеке // Край Горномарийский. – 2004. – 30 апреля. * Кныш-Ковешникова Г. Венгерская марийка // Марийская правда. – 2005. – 20 августа. * Дудина 3. Венгр мландыш юзо вийже // Марий Эл. – 2005. – 23 сентябрь. * Dr. Kuznyecova Margarita, mari anyanyelvi vendegtanär = Др. Маргарита Кузнецова, гость-преподаватель родного марийского языка // Ki kicsoda a Berzsenyi Daniel Föiskolän? Who’s Who? Berzsenyi Daniel Föiskoia. – Szombathely, 2006. * Kuznyecova Margarita PhD – mari anyanyelvi vendegtanär = Кузнецова Маргарита, PhD – гость-преподаватель родного марийского языка // Ki kicsoda a magyar oktatäsban. II. kötet. Felsöoktatäs, felnöttkepzes, szakkepzes es nyelviskoläk. 2006. * Кузнецова M. H. // Марийская биографическая энциклопедия. 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа. – Йошкар-Ола: Марийский биографический центр, 2007. * Апакаев П.А. Кузнецова Маргарита Нифонтовна // Просветители Горномарийского края / Мар. гос. ун-т. – Йошкар-Ола, 2011. * Яникова А. Кузнецова Маргарита Нифонтовна // ФМО в лицах, электронная газета. – 2012. – Апрель. * Сибатрова С. К юбилею М.Н. Кузнецовой // Финно-угроведение. – 2014. – № 2. – С. 115–118. == Чап == * [[Философий магистр]] (1991). * [[Шанче кандидат|Филологий шанче кандидат (финн-угор да самодий йылме-влак дене)]] (1993). * Венгр Ваш область Самоуправленийын Чапкагазше (Сомбатхей ола, Венгрий 2001). * «Тысячелетие венгерской государственности» лӱмгече ший медаль «Мутерым редактироватлымыжлан, кугу кӱкшытан научный пашажлан да марий ден венгр калык-влак коклаште келшымаш кылым вияҥдымашке надырым пыштымыжлан» (Сомбатхей ола, Венгрий 2001). * Даниэль Берженьи лӱмеш Институтын Чапкагазше (Сомбатхей ола, Венгрий, 2002). * [[Марий Эл Республикысе М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премий]] «9 томан «Словарь диалектов марийского языка» пашажлан» (2003). * [[Философий доктор]] (2008). * [[«Сергей Чавайн 1888-1937 – калык верч тыршымаш» шарнымаш медаль]] «Тӱвырам, искусствым, литературым, наукым да образованийым вияҥдымашке кугу надырым пыштымыжлан да мер пашам чолган шуктымыжлан» (2014). * [[Марий кугыжаныш университ]]ын Чапкагазше. * [[File:A Magyar Érdemrend keresztje.jpg|20px|«Рыцарь ырес» Венгр орден]]<ref>[https://web.archive.org/web/20190603141820/https://gtrk.marimedia.ru/video/63144/ Жительница Марий Эл удостоена высшей награды Венгрии – «Рыцарского креста».]</ref><ref>[http://yoshkarola.bezformata.com/listnews/vengrii-vruchena-veteranu-margu/68009159/ Высшая государственная награда Венгрии вручена ветерану МарГУ.]</ref> [[«Рыцарь ырес» Венгр орден]] «В знак признания выдающейся деятельности по обеспечению международного признания результатов финно-угорского языкознания Венгрии, а также поддержания научных и культурно-общественных контактов между Марий Эл и Венгрией» (2018). == Кылвер-влак == * [https://www.marsu.ru/units/inkimk/kafedri/kaffusf/staff/kuznetsova_margarita_nifontovnadotsent_kafedryi_ob.php Кузнецова Маргарита Нифонтовна | МарГУ.]{{ref-ru}} * [http://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/?p=8431 Тыршымылан ак – Венгрийын орденже | «Марий Эл» газет.] * [http://yoshkarola.bezformata.com/listnews/vengrii-vruchena-veteranu-margu/68009159/ Высшая государственная награда Венгрии вручена ветерану МарГУ.]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20190603141820/https://gtrk.marimedia.ru/video/63144/ Жительница Марий Эл удостоена высшей награды Венгрии – «Рыцарского креста».]{{ref-ru}} == Литератур == # [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVa3FtUEw1bVViZWM/view Марийские лингвисты: биобиблиографический сборник / Мар. гос. ун-т; сост.: И.Г. Иванов, В.Н. Васильев, В.Н. Максимов. – Изд. 3-е, испр. и доп. – Йошкар-Ола, 2016. – 504 с. C. 290–300.] # [https://drive.google.com/file/d/10xXFllqEUItvk-ZNT9xjX8yHH4ojb1Jz/view Марийская биографическая энциклопедия: 3849 имен в истории Марийского края и марийского народа / авт. и рук. проекта В. Мочаев. – Йошкар-Ола, 2007. С. 199.] == Важ-влак == <references /> [[Категорий:Марий йылмызе-влак]] [[Категорий:Марий шанчызе-влак]] [[Категорий:Марий туныктышо-влак]] [[Категорий:М.Н. Янтемир лӱмеш Кугыжаныш премийын лауреатше-влак]] [[Категорий:«Рыцарь ырес» Венгр орденын лауреатше-влак]] mqrqa4gloasmqkvvzc3n9abh969e7dg 0 34033 203505 199138 2026-06-28T05:01:20Z InternetArchiveBot 11975 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 203505 wikitext text/x-wiki [[Файл:Kyiv Feofania - Churches.jpg|thumb|Свято-Пантелеймон монастыр]] '''Украин танле черке''' ({{lang-uk|Українська православна церква}}) — [[танле тын|танле]] [[Христианлык|христиан]] черке [[Украина|Украиныште]]. == Епархий-влак == == Литератур == * [https://old.bigenc.ru/text/4217950 Украинская православная церковь] // Телевизионная башня — Улан-Батор. — М. : Большая российская энциклопедия, 2016. — С. 760. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—2017, т. 32). — ISBN 978-5-85270-369-9. == Кылвер-влак == * [http://church.ua/ru/ Официальная сеть сайтов УПЦ] * [http://orthodox.org.ua/ Сайт пресс-службы УПЦ] * [http://www.pravoslavye.org.ua/articles/book/book-2.html КРАТКАЯ ХРОНИКА СОБЫТИЙ РАСКОЛА] * [http://pravoslavye.org.ua/index.php?r_type=article&action=fullinfo&id=4374 Александр Драбинко. Харьковский собор 1992 года] * [https://web.archive.org/web/20131103212944/http://www.portal-credo.ru/site/?act=news&id=49589&type=view Игрок глобального масштаба. 60-летие митрополита Кирилла через призму украинских церковных проблем.] * [https://web.archive.org/web/20240717133142/http://golubinski.ru/ecclesia/ukraina_auto.htm протопресвитер Виталий Боровой ''Об исторической специфике при рассмотрении критериев канонической правомерности и целесообразности автокефалии в настоящее время в связи с нашей общей ответственностью за будущие судьбы православия на Украине''] // Журнал Московской Патриархии. — 1992. — № 11 * ''Павел Круг'' [http://ng.ru/politic/2007-03-21/1_ukrain.html ''В битвах за единство''] // Независимая газета-Религии * ''Гнатенко Евгений'' [http://www.criminolog.lg.ua/downloads/publikacii/gnatenko/gnatenko_21.rar «Положение православия в современной Украине: социокультурные аспекты проблемы»] // Национальное самосознание народов стран СНГ и Балтии: роль общих культурных основ. — М.: Прогресс-Традиция, 2010. — С. 156—165 [[Категорий:Танле черке]] [[Категорий:Украина]] rc2j6s6yod835b8movil9hhvzesuqhh 10 36046 203492 2026-06-27T19:25:51Z Frhdkazan 3606 «Max Giesinger - 2021-09-12 - Mannheim - Sven Mandel - 1D X MK II - 0229 - B70I3683 (re-developed).jpg» дене велыж ышталтын 203492 wikitext text/x-wiki Max Giesinger - 2021-09-12 - Mannheim - Sven Mandel - 1D X MK II - 0229 - B70I3683 (re-developed).jpg 8f8chlzlxw95n2pdzqi31wiwufjbmkh 10 36047 203493 2026-06-27T19:30:16Z Frhdkazan 3606 «Short-beaked echidna in suburban-Sydney backyard.webm» дене велыж ышталтын 203493 wikitext text/x-wiki Short-beaked echidna in suburban-Sydney backyard.webm nyqiee5zob1npicool9u7gwt05dd6vs