Зайникаев, Александр Шайдуллович

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mhr">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедий</sitename>
    <dbname>mhrwiki</dbname>
    <base>https://mhr.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D3%B1%D2%A5_%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B%D0%BA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Лӱмын ыштыме</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Каҥашымаш</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Пайдаланыше</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Пайдаланышын каҥашымашыже</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедий</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википедийын каҥашымашыже</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Файл</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Файл шотышто каҥашымаш</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Обсуждение MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Кышкар</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Кышкар шотышто каҥашымаш</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Полшык</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Полшык шотышто каҥашымаш</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категорий</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорий шотышто каҥашымаш</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Зайникаев, Александр Шайдуллович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13606</id>
    <revision>
      <id>204017</id>
      <parentid>169191</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T21:38:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>11975</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>204017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4163" sha1="3agyuvljxol70o3j70bwkkr16n6hoxg" xml:space="preserve">{{Палыме еҥ
 |лӱм                 = Александр Шайдуллович Зайникаев
 |оригинал лӱм        = Александр Зайникаев
 |сӱрет               =
 |сӱретын лопкытшо    = 
 |возымаш             = 
 |шочмаш дене лӱм     = Александр Шайдуллович Зайникаев
 |тыршымаш алан       = [[серызе]], [[почеламутчо]], [[журналист]]
 |шочын               = 10.12.1935
 |шочмо вер           = [[Башкир АССР]], [[Калтаса кундем]], [[Шоръял]] ял
 |гражданство         = {{Флагификаций|Совет Ушем}}&lt;br /&gt; {{Флагификаций|Россий}}
 |подданство          = 
 |колен               = 21.09.1994
 |колымо вер          = [[Башкир АССР]], [[Калтаса кундем]], [[Шоръял]] ял
 |ача                 = 
 |ава                 = 
 |пелаш               = 
 |йоча-влак           = 
 |чап пӧлек да премий = 
 |сайт                = 
 |Commons             = 
}}

'''Александр Зайникаев''' (Александр Шайдуллович Зайникаев) ({{Шочын|1935|12|10}}, [[Башкир АССР]], [[Калтаса кундем]], [[Шоръял]] ял — {{Колен|21|09|1994}}) — [[марий]] [[серызе]], [[почеламутчо]], [[журналист]], [[СССР Журналист-влак ушем]]ын йыжъеҥже.

== Илыш корныжо ==
== Илыш корныжо ==
Александр Зайникаев [[1935]] ийын [[10 теле|теле тылзын 10-шо кечынже]] [[Башкир АССР]] [[Мишкан кундем]] [[Кульчубай]] ялыште кресаньык ешеш шочын.

== Тӱҥ произведенийже-влак ==
* Мый пиалан улам : почеламут-вл. [Я счастлив : стихи]. Йошкар- Ола, 1966. 48 с.
* Олмапужат, моторжат: ойлымаш // Ончыко. 1970. № ЕС. 76—78.
* Шӱшпык: новелла // Ончыко. 1971. № 3. 86—87.
* Поро паша : ойлымаш-вл. [Добрые дела : рассказы]. Йошкар-Ола, 1975.48 с.
* Черномор ; Моторлык...: почеламут-вл. // Волгенче парча. Йошкар-Ола, 1981. С. 41—68.
* Коля керте : йомак // Ончыко. 1984. № 2. С. 110—111.
* Ушена вийым: почеламут-вл. // Ончыко. 1986. № 2. С. 57—58.
* Кӧлан молан...: ойлымаш // Пионер йӱк. 1987. № 10. С. 9.
* Чолман сем : почеламут-вл., йомак-поэма [Мелодия Камы : стихи, поэма-сказка]. Йошкар-Ола, 1989. 72 с.
* Почеламут-влак// Ончыко. 1996. № 8. 61—64.

== Илышыже да творчествыже нерген литератур ==
* Гадиатов Г. Первая струнка // Мол. коммунист. 1966. 14 мая.
* Сем. Николаев. Рвезын йоҥгышо поэзий // Волгенче парча. Йошкар-Ола, 1981. С. 8—9.
* Краткая биогр. справ. // Марий Эл. 1993. 28 сент.
* Акиев. В. Шуко жаплан шарнаш кодыт// Ончыко. 1996. № 8. С. 61.

== Кылвер-влак ==
* [https://web.archive.org/web/20180220140818/http://mcrb-kalt.ru/aleksandr-zajnikaev/ Александр Зайникаев.]{{ref-ru}}

== Литератур ==
# [https://drive.google.com/file/d/0B7Lz8oN3kXoPSUR6UUdVb2dCa3M/view Писатели Марий Эл: биобиблиографический справочник / сост.: А.Васинкин, В.Абукаев и др. — Йошкар-Ола: Марийское книжное издательство, 2008. — 752 с. С. 239-240.] 

[[Категорий: Марий серызе-влак]]
[[Категорий:Марий журналист-влак]]</text>
      <sha1>3agyuvljxol70o3j70bwkkr16n6hoxg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мерян йылме</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21255</id>
    <revision>
      <id>204020</id>
      <parentid>199358</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T23:09:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>11975</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>204020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6182" sha1="otwscbmqwzrew7c9hfsscj34xwv2ybc" xml:space="preserve">[[Файл:Muromian-map.png|thumb|right|310px|]]
'''Мерян йылме''' (мерянла ''*Merän jelma''; {{lang-orv|''Мер(ь)скыи''}}) — пытыше [[Финн-угор йылме-влак|финн-угор]] [[йылме]]. Реконструироватлаш мут дене чак марий йылме дене раш коеш.
Тӱҥ верыште улмым шотыш йылме кок версийым меря-финн-угор еш.

Ик почеш, марий тудын деке лишыл улмыжо, йылмыже (гыч-меря ден мари коклаште этнонимже лишыллык; тудо макс фасмер кучымаш; меря анализ дене эртаралтеш параллель тыгак марий эҥертышем топонимике). Палыме этнограф-влак финн-угровед-влакын С.К. Кузнецов возен, мо корно меря годым эрвел марий (мер) вончен марина, мланде да умылтарен годымак тудо марий йылме дек куржын хорографический лӱм-влак меря манын, ме ик йылме гыч тидым палаш ок йӧрӧ утла.

Вес версий почеш, балтик йылме деке лишыл шогышо меря-финн йылме. А.Е. Хелимский гипотезе тиде кадетлан шотлалтеш, анализым ыштыме да иктешлымашым ышташ, шке темлена топонимий меря, меря йылме деке лишылрак лияш манын финн-угор йылме «йӱдвел-касвел» группо (балто-финн, саам). Тудын шонымыжо почеш, марий йылме дене тӱшка уло аклыме марий меря ӱзгар параллель деке огыл улмаш, сандене тиде кундемыште лишыллык умылышашын сайын эртен. Мутлан, вепс йылмыште улшо мут-влак дене чотшо изи, вепс-влак коштыт да марий-влакын тӱшкан, но пуста балто-финн мордва да.

Южо шымлызе меря йылмын негыз ойыртемже палемдыме ешартыш образованийым ойыртемалтше, шуко чот келшен (-k), мо дене тудым чакемдаш венгр йылме, — шукылык дене таҥастарымаште палдыр (-t,-d) ятыр моло финн-угор йылме-влак.

Йылме код-влак:
* ISO 639-1 - уке
* ISO 639-2 - уке
* ISO 639-3 - уке

== Мерянла мутер &lt;ref&gt;Ткаченко О. Б. Мерянский язык.- Киев, 1985.&lt;/ref&gt; ==
{|
 |
 {| class=&quot;wikitable sortable&quot; padding=&quot;5&quot;
  |----- bgcolor=&quot;#f9f9f9&quot;
  ! '''Мерянла'''
  ! '''Марла'''
  ! '''Рушла'''
  |-
  || ''*tule''||''тул''||''огонь''
  |-
  || ''*palo(-ə)''||''ял''||''деревня''
  |-
  || ''*kerə''||''кӱр''||''кора, лубок''
  |-
  || ''*urma(-ə)''||''ур''||''белка''
  |-
  || ''*jelma''||''йылме''||''язык''
  |-
  || ''*kolema''||''колыма(ш)''||''смерть''
  |-
  || ''*ki(ß)/kü''||''кӱ''||''камень''
  |-
  || ''*n'ero''||''нӧрӧ''||''влажный, болото''
  |-
  || ''*jähre''||''ер''||''озеро''
  |-
  || ''*juk''||''йогын''||''течение, река''
  |-
  || ''*toma(ə)''||''тумо''||''дуб''
  |-
  || ''*ßoj''||''ӱй''||''масло''
  |-
  || ''*mar(ə)''||''мӧр''||''клубника, ягода''
  |-
  || ''*šol'a(-ə)''||''шоло''||''вяз''
  |-
  || ''*käGa(-ə)''||''куку''||''кукушка''
  |-
  || ''*kol''||''кол''||''рыба''
  |-
  || ''*pen(ə)''||''пий''||''собака''
  |-
  || ''*paŋ(G)a''||''поҥго''||''гриб''
  |-
  || ''*kutkə''||''кучкыж''||''орёл, беркут''
  |-
  || ''*šärnə''||''шертне''||''верба''
  |-
  || ''*muZa(-ə)''||''музо''||''рябчик''
  |-
  || ''*šorDə''||''шордо''||''лось''
  |-
  || ''*nuš''||''нуж''||''крапива''
  |-
  || ''*elä(ə)''||''илаш''||''жить''
  |-
  || ''*at'a''||''ача''||''отец''
  |-
  || ''*peZa''||''пыжаш''||''гнездо''
  |-
  || ''*ul'ša(-ə)''||''улшо''||''бывший, присутствующий''
  |}
 | || 
 |
 {| class=&quot;wikitable sortable&quot; padding=&quot;5&quot;
  |----- bgcolor=&quot;#f9f9f9&quot;
  ! '''Мерянла'''
  ! '''Марла'''
  ! '''Рушла'''
  |-
  || ''*ik(ə)/ük(ə)''||''ик''||''один''
  |-
  || ''*s'eZ'um''||''шым''||''семь''
  |-
  || ''*tolGa''||''(пыс)тыл''||''перо''
  |-
  || ''*kanDo(-ms)''||''кондаш''||''носить''
  |-
  || ''*ikša''||''икса''||''речной залив''
  |-
  || ''*muš''||''мӱкш (М. Фасмер почеш)''||''пчела''
  |-
  || ''*koka''||''кока''||''старшая сестра, тётя''
  |-
  || ''*buj''||''вуй''||''голова''
  |-
  || ''*imle''||''имне''||''конь''
  |-
  || ''*kok''||''кок''||''два''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |-
  || ''*''||''''
  |}
 |}

== Негыз ==
* [https://web.archive.org/web/20120408002230/http://paratype.ru/help/language/ ПараТайп: полшык]

== Кылвер-влак ==
* [https://web.archive.org/web/20151225204232/http://www.exlab.net/tools/tables/languages.html ISO 639 йылме код]
* [http://merjamaa.ru/ Merjamaa.ru]

== Важ-влак ==
{{Reflist}}

{{Финн-угор_йылме-влак}}

[[Категорий:Финн-юлысо йылме-влак]]
[[Категорий:Пытыше йылме-влак]]</text>
      <sha1>otwscbmqwzrew7c9hfsscj34xwv2ybc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ласточкина, Елена Григорьевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25627</id>
    <revision>
      <id>204018</id>
      <parentid>190429</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T22:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>11975</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>204018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9746" sha1="34zpyldz73nqxwf4etflyea37zszuog" xml:space="preserve">{{Шанчызе 
 |Лӱм                  = Елена Григорьевна Ласточкина
 |Оригинал лӱм         = 
 |Сӱрет                =
 |Сӱретын лопкытшо     = 
 |Возымаш              = 
 |Шочын                = 7.11.1986
 |Шочмо вер            = [[РСФСР]], [[Марий АССР]], [[Кужэҥер кундем]], [[Кожласола (Кужэҥер кундем)|Кожласола]] ял
 |Колен                = 
 |Колымо вер           = 
 |Гражданство          = {{Флагификаций|Совет Ушем}}&lt;br /&gt; {{Флагификаций|Россий}}
 |Шанче алан           = [[йылмызе]], [[фольклорист]]
 |Паша вер             = [[Марий кугыжаныш университет]]
 |Шанче степень        = [[шанче доктор|философий шанче доктор (урал йылме-влак дене)]]
 |Шанче чап лӱм        = 
 |Альма-матер          = [[Тарту университет]]
 |Шанче вуйлатыше      = [[Герсон Клумп]], [[Тыну Сейленталь]], [[Куклин, Анатолий Николаевич|А.Н. Куклин]]
 |Палыме тунемше-влак  = 
 |Пале лиеш кузе       = 
 |Чап пӧлек да премий  =[[File:Государственная молодёжная премия им. Олыка Ипая, лицевая.png|15px|Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премий]] 
 |Автограф             = 
 |Автографын лопкытше  = 
 |Сайт                 = 
 |Викитека             = 
}}

'''Елена Григорьевна Ласточкина''' ({{Шочын|1986|11|7}}, [[РСФСР]], [[Марий АССР]], [[Кужэҥер кундем]], [[Кожласола (Кужэҥер кундем)|Кожласола]] ял) – [[марий]] [[йылмызе]], [[фольклорист]], [[шанче доктор|философий шанче доктор (урал йылме-влак дене)]] (2016). Олык Ипай лӱмеш сылнымут, тӱвыра да сымыктыш пашаште Марий Эл Республикысе самырык-влаклан Кугыжаныш премийын лауреатше (2022).

== Илыш корныжо  ==
Елена Ласточкина [[1986]] ийыште [[7 кылме|кылме тылзын 7-ше кечынже]] [[Марий АССР]] [[Кужэҥер кундем]] [[Кожласола (Кужэҥер кундем)|Кожласола]] ялыште шочын.

2004–2009 ийла – англичан да марий пӧлкасе историй-филологий факультетыште, вара [[Марий кугыжаныш университет]]ын институт финно-угроведенийыште тунемеш.

Университетым тунем пытарымеке, 2009 ийыште [[У Роҥго кундем|Советский район]] [[Кельмаксола (У Роҥго кундем)|Кельмаксола]] ялыште англичан йылмым туныкта.

2009–2011 ийла – Марий кугыжаныш университетын ректоратыштыже документоведлан пашам ышта да тыштак юристлан тунемеш.

2011–2016 ийла – [[Эстоний]]ыште [[Тарту университет]]ын докторантурыштыже тунемеш. 2013 ийыште Тарту университетын финн-угор пӧлкаштыже студент-влаклан марий йылмым туныкта. Шанче вуйлатышыже-влак: профессор [[Герсон Клумп]], доцент [[Тыну Сейленталь]] да профессор [[Куклин, Анатолий Николаевич|А.Н. Куклин]]. Нунын полшымышт дене марий йылмыште омонимым шымла. Шымлымаш пашан лектышыжым «Марий йылмыште омонимын лексик-семантике ойыртемышт» лӱман философий докторлык диссертаций (урал йылме-влак дене) семын 2016 ийыште Тарту университетыште, чумыр йылмышанче совет заседанийыште, арала.​ ​

Елена Григорьевна лексикологий, йылмышанче, этнолингвистике да фольклор деке шке шанче кумылжым луктеш. Докторантурым тунем пытарымеке, тудо Марий кугыжаныш университетыште марий йылме да литератур кафедрыште пашам ышта. Тыгак 2016 ий гыч «Марий школ» лабораторийыште да «Марий йылме» научно-образовательный йылме технологий рӱдерыште пашам ыштен. 2017 ий гыч Марий Элысе «Мегатех» лицейыште марий йылме дене туныктышо улеш.

== Тӱҥ пашаже-влак ==
* Елена Ласточкина 2015. «Функции омонимов в марийском языке». Проблемы марийской и сравнительной филологии: сб. ст. / Мар. гос. ун-т; отв. ред. Р.А. Кудрявцева. Йошкар-Ола, 2014. С. 52–56.
* Елена Ласточкина 2015. «Влияние различных языковых процессов на образование омонимов марийского языка». Проблемы марийской и сравнительной филологии: сб. ст. / Мар. гос. ун-т; отв. ред. Р.А. Кудрявцева. Йошкар-Ола, 2015. С. 98–102.
* Елена Ласточкина 2015. «Разграничение омонимии от полисемии на примере анализа семантической структуры слов илем ‘жилье’ и йылме ‘язык’». Язык и социум./ Мар. гос. ун-т; отв. ред. Р.А. Кудрявцева. Йошкар-Ола, 2015. С. 101–103.
* Елена Ласточкина 2015. «Омонимы в марийском языке». Ежегодник финно-угорских исследований. Выпуск 1./ Науч. ред. А.Е. Загребин; сост.-ред. А.В. Ишмуратов, Р.В. Кириллова; отв. ред. Д.И. Черешняя. – Ижевск: Изд-во «Удмуртский университет», 2015. – С. 35–40.
* Елена Ласточкина 2015. «Количественная характеристика марийской омонимики». «Пермистика 15: Диалекты и история пермских языков во взаимодействии с другими языками: Сборник статей / УИИЯЛ УрО РАН, Удм. гос. ун–т. – Ижевск: Издательский центр «Удмуртский университет», 2015. – 384 с.
* Elena Lastochkina 2015. Вопрос омонимии в марийском языке. Linguistica Uralica 4. 252–257. 
* Elena G. Lastochkina, Tatiana N. Belyaeva, Andrey V. Richkov, Natalia V. Bogdanova, Irina V. Trubyanova and Galina L. Sokolova, 2016. The Order of the Words as the Reflection of World’s Language Picture in the Meadow Mari and French Languages. The Social Sciences, 11: 1647-1649.
* Елена Ласточкина Лексико-семантические особенности омонимов в марийском языке. – Тарту, 2016. – 207 с.
* Ласточкина Е.Г. Социолингвистические аспекты в изучении омонимов марийского языка // Проблемы марийской и сравнительной филологии: сб. ст. / Мар. гос. ун-т; отв. ред. Р.А. Кудрявцева. Йошкар-Ола, 2016. С. 62-65.
* Ласточкина Е.Г. Омоморфемы в марийском языке // «Духовная культура и гуманитарные науки в Башкортостане и России: история и современность»: материалы Международной научно-практической конференции. – Уфа, РИЦ БашГУ, 2016. – С. 356-358.

== Чап ==

* [[Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премий|Марий Эл Республикысе Олык Ипай лӱмеш Кугыжаныш самырыктукым премийын]] лауреатше (2022).

== Кылвер-влак ==
* [https://web.archive.org/web/20200607121115/https://dspace.ut.ee/bitstream/handle/10062/52245/lastochkina_elena.pdf?sequence=5&amp;isAllowed=y Елена Ласточкина Лексико-семантические особенности омонимов в марийском языке – Tartu Ülikool].{{ref-ru}}
* [https://lomonosov-msu.ru/rus/user/profile/54889 Елена Григорьевна Ласточкина].{{ref-ru}}

[[Категория:Марий йылмызе-влак]]
[[Категорий:Марий шанчызе-влак]]</text>
      <sha1>34zpyldz73nqxwf4etflyea37zszuog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Лӱмгече</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26824</id>
    <revision>
      <id>204019</id>
      <parentid>184779</parentid>
      <timestamp>2026-10-23T22:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>11975</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead. #IABot (v2.0.9.6)</comment>
      <origin>204019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3125" sha1="amvhtff6bdls508ccjwrzqf9ur68tfw" xml:space="preserve">[[Файл:Jubiläumskranz 25 jahre.svg|thumb|Лӱмгече]]
'''Лӱмгече''' ({{lang-ru|Юбилей}}) — иктаж-кӧн шочмыжым, тӱҥ шотышто 10, 20, 100 да т. м. [[ий]]ым, але иктаж-кӧн, иктаж-могай [[тӧнӧж]]ын ыштыме идалыкшым палемдыме [[календарь]] дате.

== Тӱрло юбилей ==

=== Кугыжа юбилей ===
Акрет годсо египетыште тӱҥ кугыжаныш пайремже лийын 30-ияш лӱмгечыжым фараонын царствование. Акрет рим император шке кугу йыргешке дата дене палемденыт йӱла доминат тыгак эрвел престол коштеш. Угыч у йӱла тиде жапыште европысо монархше лийын. Помпезность ойыртемже дене палемдалтеш, 50 ияш лӱмгечыжым королеве 1887 ийыште Виктория престол коштеш. II Елизавета ыштат «шӧртньӧ лӱмгечыж» утларак кугешныме (2002 ийыште). Юбилейым пайремлыме йӱла да эрвел уло кугыжаэл; токио тымарте шуко объектым чоҥеныт к 50-летию Хирохито правлений, 1976 ий.

=== Кугыжаныш ===
Официальный интернет эл почеш властьын пунчалже негызеш (мутлан, 1000 ийым российыште, венгрийыште, обретением эл), ола (масштабан кече онча эн ола), ведомство да молат, элыште кӱлешан событий историй-влак (мутлан, 1000 ий русьым тынеш пурен, 50-летию икымше айдемын сандалыкыш чоҥештымыжлан, октябрь революций шӱдӧ ий) да моло амалым шотыш.

=== Яра ===
Шукыж годым тыгай амал дене интернет чылт лӱмгече: шочмо кече, сӱан кечын, тӱҥ фирмыже, идалык тӱҥалтыш пашаже. Тиде амал дене ӱжмашым налын да юбилярым саламлен да пӧлекым дене пайремым эртарат. Юбилейжым пайремлен кертеш ыле, 10 да 25 кратное идалык событийым ыштен. Эл-влак азийыште шотлалтеш тыгак юбилей идалыкым, 12 тӱгал (кирг. мүчөлү жыл). Эрвел лӱмгече календарь почеш ик ий янлык логалеш.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20220427134821/https://prazdnoteka.ru/imennye-otkrytki-s-yubileem/ Лӱман дене открытке-влакым ыштыше конструктор]&lt;/ref&gt;

== Важ-влак ==
&lt;references /&gt;
[[Категорий:Тиштер почеш пайрем-влак]]
[[Категорий:Лӱмгече-влак|*]]</text>
      <sha1>amvhtff6bdls508ccjwrzqf9ur68tfw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кышкар:Potd/2026-10-24</title>
    <ns>10</ns>
    <id>36307</id>
    <revision>
      <id>204011</id>
      <timestamp>2026-10-23T13:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3606</id>
      </contributor>
      <comment>«016 Ocelot in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg» дене велыж ышталтын</comment>
      <origin>204011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="scheer5evtor1or352mbq1qtzqdsdhq" xml:space="preserve">016 Ocelot in Encontro das Águas State Park Photo by Giles Laurent.jpg</text>
      <sha1>scheer5evtor1or352mbq1qtzqdsdhq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кышкар:Motd/2026-10-24</title>
    <ns>10</ns>
    <id>36308</id>
    <revision>
      <id>204012</id>
      <timestamp>2026-10-23T13:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Frhdkazan</username>
        <id>3606</id>
      </contributor>
      <comment>«CEE Technical Village Pump.webm» дене велыж ышталтын</comment>
      <origin>204012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="qt92r2y2gm7cxu0inaan0tq7svqnfmd" xml:space="preserve">CEE Technical Village Pump.webm</text>
      <sha1>qt92r2y2gm7cxu0inaan0tq7svqnfmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ленинад</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36309</id>
    <revision>
      <id>204013</id>
      <timestamp>2026-10-23T16:24:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56625-91</username>
        <id>16971</id>
      </contributor>
      <comment>«{{Шӧр | лӹм = Ленинад | тӱҥ лӹм = {{lang-en|Leninade}} | сӱрет = Leninade.png | ушештарымаш = Ленинад шӧрын оҥышо да кайышо веле | тӱрлӧ = [[алкогольдыме йӱмӧ]] | лукшо = Real Soda In Real Bottles, Ltd. | шочын = {{Флагификация|АШШ}} | тӱс = йогы | сайт = https://leninade.realsoda.com/ | тӱҥ компонент-влак = Га...» дене велыж ышталтын</comment>
      <origin>204013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6559" sha1="nuruqsi0g7qzlwt5pjuzo5rx0184e96" xml:space="preserve">{{Шӧр
| лӹм = Ленинад
| тӱҥ лӹм = {{lang-en|Leninade}}
| сӱрет = Leninade.png
| ушештарымаш = Ленинад шӧрын оҥышо да кайышо веле
| тӱрлӧ = [[алкогольдыме йӱмӧ]]
| лукшо = Real Soda In Real Bottles, Ltd.
| шочын = {{Флагификация|АШШ}}
| тӱс = йогы
| сайт = https://leninade.realsoda.com/
| тӱҥ компонент-влак = [[Газан вӱд]], [[тростник сахар]], [[лимон кислота]], [[гуммиарабик]], пӧртӧр да ыштыме тамдышо-влак, [[глицерил абиетат]], [[натрий бензоат]]&lt;ref name=&quot;BEV&quot;&gt;{{cite web|last=Tanner|first=Steve|title=Review: Leninade Soda|url=http://www.bevreview.com/2013/10/10/review-leninade-soda/|website=BevReview|access-date=2015-09-29|archive-date=2013-10-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013020025/http://www.bevreview.com/2013/10/10/review-leninade-soda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Ленинад''' ({{Lang-en|Leninade}}) — [[лимонӧш]] негызеш ямдылыме [[газан вӱд|газан]] [[алкогольдыме йӱмӧ]], ''Real Soda In Real Bottles, Ltd'' компани луктеш. Лӱмжӧ [[Владимир Ленин|Ленин]] лӱм дене ангчан ''lemonade'' ({{Lang-mhr|лимонад}}) мутын ушалтмыж гыч ([[контаминаци]]) лектын, а ушыкыжын сывыже [[Совет Социалистик Республика-влак Ушем|совет]] стилыште ыштыме.

== Историй ==
Йӱмым [[2000-шӧ ий-влак|2000-шӧ ий-влак]] тӱҥалтышыште лукташ тӱҥалыныт, тудын лекмыж нерген икымше палымаш-влак [[2002 ий|2002 ийышке]] пурат. Йӱмӧ йыр йогы тӱсан лимонад газировка семын ушештара. Тушто [[кофеин]] уке; компонент-влак коклаште газан вӱд, тростник сахар, лимон кислота, гуммиарабик, пӧртӧр да ыштыме тамдышо-влак, глицерил абиетат да натрий бензоат улы&lt;ref name=&quot;POPSOP&quot;&gt;{{cite web|url=http://popsop.com/2337|title=Leninade: the soft drink of communistic nostalgia|work=Brand Magazine Online|date=2008-07-24|location=London|publisher=PopSop|archive-url=https://web.archive.org/web/20110701191127/http://popsop.com/2337|archive-date=2011.07.01|access-date=2011-10-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=This Exists: Leninade, The Soviet-Themed Soda|url=http://www.huffingtonpost.com/2012/11/20/leninade-soviet-style-soda_n_2164783.html|website=The Huffington Post|access-date=2026-03-15|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20150930090528/http://www.huffingtonpost.com/2012/11/20/leninade-soviet-style-soda_n_2164783.html|archive-date=2015-09-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.bevreview.com/2013/10/10/review-leninade-soda/|title=Review: Leninade Soda - Soviet-themed carbonated beverage with cane sugar - BevReview.com|lang=en|website=www.bevreview.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20131013020025/http://www.bevreview.com/2013/10/10/review-leninade-soda/|archive-date=2013-10-13|access-date=2026-03-15}}&lt;/ref&gt;.

== Кылдыш ==
[[Сӱрет:Leninadebottlecap.jpg|мини|Ленинад шӧрын капкашвлӓжӹ ӱлвел веле]]
''[[The Huffington Post]]'' увер почеш, тамже Ленинадлан эн кугу кÿлешан огыл — тудым шӧр этикеткашке возымо совет каламбур да слоган-влак дене роҥгат. Шӧр ӱмбалне улшо слоган-влак совет фразеологийым да [[ССРС-ыште пропаганда|совет пропагандым]] пародируйт, тыгай мутым кучылтыт:

- Огыл урем уремыш лекташ кÿлешан там!
- Уракан да шÿкшан лийыд!
- Йÿ, йолташ! Йÿ! Аралыде гын [[ГУЛАГ]]
- Сарыкым эн сайын [[Шӧртньӧ сар|шӧртньӧ семын]] пуыман
- Эре кечын шӧртньӧ сар дене шӧртньӧ лий&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://blogs.houstonpress.com/eating/2010/06/a_cooler_coke_leninade.php|title=A Cooler Coke: Leninade - Houston - Restaurants and Dining - Eating Our Words|lang=en|first=Katharine|last=Shilcutt|website=blogs.houstonpress.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20121211020340/http://blogs.houstonpress.com/eating/2010/06/a_cooler_coke_leninade.php|archive-date=2012-12-11|access-date=2026-03-15}}&lt;/ref&gt;.

[[Houston Press]] газет гыч Кэтрин Шилкатт Ленинад куштылго газан лимонад семын возыын: «Мылам тудо пеш келшыш. Тиде ироний дене пуымо да [[ирония|ироний]] муралтыш дене йÿымо куштылго, куанле кеҥеж йÿмӧ».

Стив Таннер ''BevReview'' сайтыште возымыжо годым палдарышын: «Шӧр шке шкеж деч яндар [[сувенир]] улеш, вет сирымаш-влак тÿрыс каяш ÿмбалне возыын. Тамже шӧрыш öрдыжкö возымо огыл, да икымше йотым годым тудым пален налаш йöсö. Лимон, цитрус, сÿрем да грейпфрут нотка-влак улы, мöҥгöсе шÿм кас шотышто туге маныныт. Стандарт огыл там профиль йÿмым ойыртемалтын лияш полша. Ленинад [[Эрвел блок|Эрвел блокышто]] [[стероид-влак]] кучылтдыме олимпи спортсмен гай ойыртемалтше улеш. Темлем!»

== Палемдымаш-влак ==
{{палемдымаш-влак}}

== Кылвер-влак ==
- {{Официальный сайт|http://leninade.realsoda.com}}
- {{Facebook|Leninade-53627296210}}

[[Категорий:Лимонад-влак]]
[[Категорий:Алкогольдыме газан йÿмӧ-влак]]
[[Категорий:АШШ политике сатира]]
[[Категорий:ССРС нерген ностальгий]]
[[Категорий:Владимир Ленинын лÿмеш лÿмдымö объект-влак]]</text>
      <sha1>nuruqsi0g7qzlwt5pjuzo5rx0184e96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анастасия (мультфильм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36310</id>
    <revision>
      <id>204014</id>
      <timestamp>2026-10-23T16:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56625-91</username>
        <id>16971</id>
      </contributor>
      <comment>«{{Мультфильм | исем               = Анастасия | оригинал исем      = {{Lang-en|Anastasia}} | плакат             = Anastasia cover.jpg | тĕр                = рисованный (ротоскопирование) | жанр               = {{br list | [[драма]] | [[комедия]] | [[мюзикл]] | [[фэнтези]] | [[приключения|приключения]] | йыш фильмы|йыш...» дене велыж ышталтын</comment>
      <origin>204014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9245" sha1="hdsilgvenh9psghb859jkby6zo5xzsk" xml:space="preserve">{{Мультфильм
| исем               = Анастасия
| оригинал исем      = {{Lang-en|Anastasia}}
| плакат             = Anastasia cover.jpg
| тĕр                = рисованный (ротоскопирование)
| жанр               = {{br list
| [[драма]]
| [[комедия]]
| [[мюзикл]]
| [[фэнтези]]
| [[приключения|приключения]]
| [[йыш фильмы|йыш]]
| [[мультфильм]]
| [[мистика]]
}}
| режиссёрвла        = Дон Блут, Гари Голдман
| сценарист          = {{br list
| [[Сюзан Готье]]
| [[Брюс Грэм]]
| [[Боб Цудикер]]
| [[Нони Вайт]]
| [[Эрик Тачман]] {{Small|(адаптация)}}
}}
| мыжарышывла        = {{br list
| [[Мег Райан]]
| [[Кирстен Данст]]
| [[Джон Кьюсак]]
| [[Келси Грэммер]]
| [[Анджела Лэнсбери]]
| [[Кристофер Ллойд]]
| [[Хэнк Азария]]
}}
| оператор           =
| композитор         = {{нп5|Дэвид Ньюман (композитор)|Дэвид Ньюман||David Newman (composer)}}
| кинокомпания       = [[20th Century Fox]]
| кужыт              = 94 мин.
| йылме              = [[инглиш йылме|инглишла]]
| кугыжаныш          = {{USA}}
| и                  = 1997
| луктын кече        = {{Date|1997|11|14}}
| бюджет             = $ 53 млн
| касса лӱмыш        = $ 139,8 млн
| рейтинг            = 12+
| bcdb_link          = 25025
}}

'''«Анастасия»''' ({{Lang-en|Anastasia}}) — [[АУШ]]-ын тулы метражан [[анимаци|анимацион]] фэнтези фильмже, [[20th Century Fox]] корпораций луктын. Режиссёржо-влак — Дон Блут да Гэри Голдман. Мультфильм [[ротоскопирование|фотоужын меҥге]] да [[компьютер графика|кӹзӹтшӹ графика]] роҥгышы дене сирмеш. Тӱҥалтыш премьера [[1997 и]]н [[ноябрь 14|ноябрьын 14 кечыжын]] иртен.

Блутлан да Голдманлан [[Анастасия (фильм, 1956)|«Анастасия»]] (1956) фильмын анимацион версийжым ӹштӓш я [[Мланьын йымы леди (мюзикл)|«Мланьын йымы леди»]] мюзикл семын вӹдӹшӹ пӹтӹрӹш йӧн сӹнзӓлӓлтӹмӹ. Пӹтӹрӹшӹштӹ «Анастасия» афӓ, ушышты [[Романоввлам пудымы агыл|патша йыхышты пудымы паштек]] ӹлӹм кычылт кадилы дӓ шке пӹтӹрӹшӹшӹм асаш кӹчӓлшӹ [[Князь ӹдӹр|князь ӹдӹр]] [[Анастасия Николаевна (Николай II ӹдӹр)|Анастасия Николаевна Романова]] гишӓн [[Анна Андерсон|легенда]] пура.

Тӱҥ рольым ти махань актёр-влак мыжарышеныт: [[Мег Райан]], [[Джон Кьюсак]], [[Хэнк Азария]], [[Кристофер Ллойд]], [[Кирстен Данст]] да [[Анджела Лэнсбери]].

Мультфильмым аншышы-влак йӧратымашын вуйлатеныт, прокатка лекмыж паштек 140 миллион доллар пушта да «[[Оскар (кинопреми)|Оскар]]» ден «[[Ылшы глобус]]» преми-влакын «Эм пӹтӓри сӹлвӹ йыл» номинацийышкы тышкымы.

«Анастасия» лектышыжӹ франшизалан тӱҥалтышым пуэн, ти шотышто 1999 ийыште [[Видеоформатын спин-офф|видеоформатын спин-офф]] да 2016 ийыште [[Анастасия (мюзикл)|сцена мюзикл]] лектыныт.

== Сюжет ==
Лӱмдымӹ-влак 1916–1927 ийлаште эртӹшӹ. Хӹл палатшты Романоввлӓн династийӹн 300 и лӹмдӹмӹжӹм уявлымы паштек, пӹтӓриш вырсы император [[Николай II]]-ын кандӓш иӓш ӹдӹржӹ Анастасиялӓ акашты, лӹмдӹмӹ императрица [[Мария Федоровна (1847–1928)|Мария Федоровна]] [[француз йӹлмӹ|француз йӹлмӹ доно]] «''[[Париж]]шты ушылышы якте''» сирӹмӹ капкы дӓ кӹвӹ шкатулка пуэш.

Уявлан агыл чангышы монгырвлӓн сарзӹ, патша палаты гӹц вотко йӧн гишӓн кӹлӹмӹ [[Григорий Распутин]] пырып кешӹ. Тӹдӹ шке шӱмжӹм Шайтанлан пуэн, волгыж колба-артефактым налеш дӓ патша йыхыш проклятийым пуэш.

Тӹрлӹ мӹндӹр иквӓш палатышкӹ революционервлӓ пырыт дӓ патша йыхылан тӹрлӓш кӹлеш. Анастасия акажӹ доно палатыш вӹлнӹ вӹдӹшӹ кӹлӹмӹ южкӹ корны доно карыт. Распутин тӹдӹм кычалташ тӹҥӓл, тӹдӹ вӹлнӹ пӓрня пудыш дӓ вӹдӹшӹ путӹк кезӹрӹл дӓ путӹк йом. Поездыш пыраш яратымы паштек Анастасия вуйжы доно пиштӓ, а акажӹ тӹдӹм хытыраш пултараш агыл.

10 и эртӹшӹ паштек, Росейштӹ [[Совет Союз|совет власть]] пура. Парижшты ӹлӹшӹ Мария Федоровна акажы шке мӹнгешӹжӹм кычалышылан кугу самырыкым пӹлӓк пуэш. Санкт-Петербургшты ӹлӹшӹ кырык мастар кокты — Дмитрий дон Владимир — Анастасиялан келӹшӹ ӹдӹрым кычалт, тӹдӹм акажӹ патяш кандаш дӓ акшалкӓм люмдаш шукы тӹҥӓлӹт.

Тӹ жап манын шӱм-шӹмӹшӹм йомдарышы 18 иӓш Аня лӹмдӹмӹ ӹдӹр сӓйӹм йӹр гӹц кытыктӹ лӓктӹ дӓ шке пӹтӓрижӹм пӹлӓш тырша. Пивлӓн пулшымы доно тӹдӹ Санкт-Петербургышкӹ кеш дӓ Дмитрий дон Владимир доно ушылеш. Тӹдӹ Аням «Анастасия» рольлан тымдаш тӹҥӓлӹт.

Распутин тийӓк, монгырвлӓн пулшымы доно ыжаргышын Анастасиям кычалташ тӹҥӓлӹшӹ. Нӹл сӹм (Аня, Пушок пи, Дмитрий дӓ Владимир) Парижкы корныш лӓктӹт. Корнышты тӹдӹ тӹрлӹ хӓрӹш хӓрӹшвлӓшкӹ логыт, тӹ жап манын Аня доно Дмитрий логӹц кӱлӹшвлӓ пурыт.

Парижкы лӓктӹнӹт паштек, Софин пулшымы доно Анастасия шке акажӹ доно йӧрлӹшӹ ушымашкы каеш. Мария Федоровна пӹтӓриш лимдӹмӹжӹ тӹдӹм ӹнянӹ агыл, но музыкальный шкатулка дӓ ӹшкӹм шӹмӹшӹм анжымы паштек, тӹдӹм тушкалташ тӹҥӓлӹт.

Дмитрий шке пумы 10 миллион сум акшалкӓ гӹц кӹтӓрнӹ, мӹньшӹ тӹдӹ Анастасиям ярата. Но Анастасиям кӹпер тӹрӹштӹ Распутин кычалташ тырша. Дмитриян пулшымы доно тӹдӹ Распутинын артефактым пудыра дӓ Распутин кукшы вылшы пӹхӹр пелед кӹрмӹ.

Пӹтӓрижӹ Анастасия доно Дмитрий иквӓш лимӹшкӹ шуктыт дӓ корабль вӹлнӹ карыт.

== Мыжарышывла ==

* [[Мег Райан]] — ''Анастасия &quot;Аня&quot; Романова''
 [[Кирстен Данст]] — ''изи Анастасия''
* [[Джон Кьюсак]] — ''Дмитрий''
* [[Келси Грэммер]] — ''Владимир''
* [[Кристофер Ллойд]] — ''[[Григорий Распутин]]''
* [[Хэнк Азария]] — ''Барток''
* [[Анджела Лэнсбери]] — ''[[Мария Федоровна (1847–1928)|Мария Федоровна]]''

== Салымвла ==
Фильм кокты «Оскар» премим («Эм пӹтӓри музыка» дӓ «Эм пӹтӓри йыл») номинациленӹшӹ.

== Кылвла ==

* {{IMDb title|0118617}}

[[Категория:АУШ фильмвла]]
[[Категория:20th Century Fox фильмвла]]
[[Категория:1997 ин фильмвла]]
[[Категория:Анимаци фильмвла]]
[[Категория:Мюзиклвла]]</text>
      <sha1>hdsilgvenh9psghb859jkby6zo5xzsk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аккуж патша ӱдыр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36311</id>
    <revision>
      <id>204015</id>
      <timestamp>2026-10-23T19:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56625-91</username>
        <id>16971</id>
      </contributor>
      <comment>«{{Фильм | марийла лӱм = Аккуж патша ӱдыр | оригинал лӱм = The Swan Princess | жанр = [[анимация фильм|анимация]], [[еҥысе фильм|еҥысе]], [[фэнтези]] | режиссёр = [[Ричард Рич]] | продюсер =  | сценарист =  | актёр-влак =  | композитор =  | оператор =  | монтаж =  | кинокомпания =  | ди...» дене велыж ышталтын</comment>
      <origin>204015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2403" sha1="infmtmcgmu5rjyk6tkvvoufvqipk4s4" xml:space="preserve">{{Фильм
| марийла лӱм = Аккуж патша ӱдыр
| оригинал лӱм = The Swan Princess
| жанр = [[анимация фильм|анимация]], [[еҥысе фильм|еҥысе]], [[фэнтези]]
| режиссёр = [[Ричард Рич]]
| продюсер = 
| сценарист = 
| актёр-влак = 
| композитор = 
| оператор = 
| монтаж = 
| кинокомпания = 
| дистрибьютор = 
| кужут = 01:25:36
| йылме = [[англичан йылме|англичанла]]
| кугыжаныш = {{АКШ флагы}} [[АКШ]]
| ий = 1994
| лекме кече = 
| бюджет = $21 млн.
| касса сбор-влак = $9.7 млн.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=swanprincess.htm|title=The Swan Princess (1994)|website=[[Box Office Mojo]]|accessdate=5 июнь 2012|archive-date=6 сентябрь 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150906211346/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=swanprincess.htm}}&lt;/ref&gt;
| рейтинг = 
| imdb_id = 0111333
| сайт = 
| ончычсо = 
| вашла = 
| сӱрет = Swanprincessposter.jpg
}}

'''«Аккуж патша ӱдыр»''' (англичанла ''The Swan Princess'') — 1994 ийыште илышке шыҥдарыме американ анимационный фильм.

== Сюжет ==
Тылсым уло кӱртньӧ калагемыш, шып верысе уремла, фантастик янлык да явыз колдо-влак лийын шогышо ты сочыш жапыште ты историй лийын. Явыз колдо Ротбарт акуж пелен кусарыме сылне патша ӱдыр да принц Дерек, Аккуж ер сер воктен илыше чыла гаджеп янлык-влак, нунын йӧратымаш, йолташ лийын моштымаш да явылык ваштареш кучедалмаш нерген историй.

== Примечаний-влак ==
{{примечаний-влак}}

== Кылвер-влак ==
* {{IMDb title|0111333}}

[[Категория:1994 ийыште лукмо фильм-влак]]
[[Категория:АКШ-ын фильмже-влак]]
[[Категория:Анимационный фильм-влак]]
[[Категория:Фэнтези фильм-влак]]</text>
      <sha1>infmtmcgmu5rjyk6tkvvoufvqipk4s4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тетрис</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36312</id>
    <revision>
      <id>204016</id>
      <timestamp>2026-10-23T20:09:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-56625-91</username>
        <id>16971</id>
      </contributor>
      <comment>«{{Компьютер вӹй | лӹм = Тетрис | сӱрӗт =  | сӱрӗт лӹм = «Тетрис» вӹйӹн типик процессышты | сирӹшӹ = [[Пажитнов, Алексей Леонидович|Алексей Пажитнов]] | дизайнер = Алексей Пажитнов | программист = Алексей Пажитнов | лукташ =  | луктмы и = {{Россия флагы}} 1985&lt;ref name=&quot;re...» дене велыж ышталтын</comment>
      <origin>204016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4487" sha1="hnjzyzuq6xrtvptu6ubidzvc2kg88n6" xml:space="preserve">{{Компьютер вӹй
| лӹм = Тетрис
| сӱрӗт = 
| сӱрӗт лӹм = «Тетрис» вӹйӹн типик процессышты
| сирӹшӹ = [[Пажитнов, Алексей Леонидович|Алексей Пажитнов]]
| дизайнер = Алексей Пажитнов
| программист = Алексей Пажитнов
| лукташ = 
| луктмы и = {{Россия флагы}} 1985&lt;ref name=&quot;release date&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.timeextension.com/news/2024/06/anniversary-is-tetris-really-40-this-year|title=Is Tetris Really 40 This Year?|publisher=Time Extension|date=2024-06-18|access-date=2024-06-23|lang=en|archive-date=2024-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20240623210020/https://www.timeextension.com/news/2024/06/anniversary-is-tetris-related-40-this-year|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| жанр = [[логика вӹй|логика вӹй / головоломка]]
| режимвлӓ = [[Пӹтке вӹйӹшӹ|пӹтке вӹйӹшӹ]]
| платформавлӓ = Цилӓ ма вӹкӹ
}}

'''«Те́трис»''' («[[тетрамино]]» дӓ «теннис» гӹц толын кешы дӓ [[Xonix]] гӹц) — совет программист [[Пажитнов, Алексей Леонидович|Алексей Пажитнов]] шӱдӹшӹ дӓ сирӹшӹ [[компьютер вӹй]] ялеш. Вӹй 1985 иштӹ лукттын — тӹ годым Пажитнов СССР Жоҥӹл Ӑлымаш Академин [[А. А. Дородницын лӹмеш Исеплышы центр|Исеплышы центрывнӹ]] пашӓм ӹштен.

«Тетрис» тӹдӹ — «[[тетрамино]]» (нӹл квадрат гӹц шагышо [[полимино]] тӹрлӹ) геометри фигурывлӓ гӹц шагышо логика вӹй ялеш. Вӹйӹн шӱдӹшӹжӹ Пажитновлан [[пентамино]] вӹй ушыктен. Вӹйӹн пӹтӓриш версижӹм Пажитнов [[Паскаль (программирумаш йӹлмӹ)|Паскаль йӹлмӹ дене]] «[[Электроника-60]]» компьютер вашт сирен. Коммерчески версижӹм америка компани [[Spectrum HoloByte]] 1987 иштӹ луктен.

Вараш ивлӓн «Тетрис» цилӓ тӹрлӹ аппаратвлӓ дӓ компьютервлӓ вӹкӹ, приставкавлӓ вӹкӹ, калькуляторвлӓ дӓ телефонвлӓ вӹкӹ сирӹмӹ дӓ сӓрмӹ лин.

== Йӹгывлӓ ==
Тӹрлӹ фигурывлӓ — тетрамино — ӱлнӹц 10 клетка кугы дӓ 20 клетка кӹргӹш стакан вӹкӹ йыгып лӓктӹт. Вӹйӹшӹ вӹйӹштӹ мычкы фигурам 90 градус вӹкӹ сӓмӹр дӓ горизонталӹштӹ колташ пуэш. Эче 10 клетка агыл горизонталӹштӹ рӓт йӹрӹктӓ гӹнь, тӹдӹ пӹрфӓ, дӓ весӹжӹ ӱлнӹ шӹндӓлтӹн. Вӹй пӹрфӹлтӹшӹ, кунам у фигура стакан вӹкӹ агыл пырыш.

== Истори ==
СССР-вн «домино», «тримино», «тетрамино» дӓ «пентамино» вӹйвлӓ пӹтӓриш кого лӹмӹм пуэнӹт. Алексей Пажитнов 1984 иштӹ сирӓш тӹнгӓлеш, 1985 иштӹ «Электроника-60» компьютер вӹкӹ «Тетрис» луктеш. 

IBM PC мадышы вӹйӹм 16 иӓш школьник [[Герасимов, Вадим (программист)|Вадим Герасимов]] [[Turbo Pascal]] йӹлмӹ дене угыц сирен. 1989 иштӹ [[Nintendo]] компани [[Game Boy]] портатив приставка лаштык «Тетрис» верси луктеш, тӹдӹ паштек вӹй цилӓ дунявӹл кумдыкӹштӹ сӓрнӓ — пӹтӓриш Game Boy мадышы вӹй дене веле 35 миллион экземпляр луктмы лин.

== Примечанивлӓ ==
{{примечанивлӓ}}

== Вӹскылыквлӓ ==
* [https://www.tetris.com/ The Tetris Company LCC] — «ТЕТРИС» маркын законный изишӹжӹ

[[Категория:Тетрис]]
[[Категория:Компьютер вӹйвлӓ]]
[[Категория:СССР-вн сирӹмӹ компьютер вӹйвлӓ]]</text>
      <sha1>hnjzyzuq6xrtvptu6ubidzvc2kg88n6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>