Википедий mhrwiki https://mhr.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D3%B1%D2%A5_%D0%BB%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B%D0%BA MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter Медиа Лӱмын ыштыме Каҥашымаш Пайдаланыше Пайдаланышын каҥашымашыже Википедий Википедийын каҥашымашыже Файл Файл шотышто каҥашымаш MediaWiki Обсуждение MediaWiki Кышкар Кышкар шотышто каҥашымаш Полшык Полшык шотышто каҥашымаш Категорий Категорий шотышто каҥашымаш TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 4374 204025 180657 2026-10-24T14:43:53Z DLysenko97 16365 204025 wikitext text/x-wiki [[Файл:Chuvash National Congress.JPG|thumb|300px|Чуваш калыкле конгрессын пӧртшӧ]] '''Чуваш''' (''Кукмарий''; шкелӱм {{lang-cv|чăваш}}; {{lang-myv|ветьке}}) — [[Россий]]ын Европо ужашыште верланыше рӱдӧ веллаште, [[Юлвел]]ыште, [[Урал]]ыште, [[Сивыр]]ыште, [[Казахстан]]ыште илыше [[Тюрк калык-влак|тюрк калык]]. *Калыкчот Российыште 1637,2 тӱж. еҥ (еҥшотлымаш [[2002]]) — Россий калыкчотын 1,12 %. *Калыкчот Марий Элыште 7,4 тӱж. еҥ (еҥшотлымаш [[2002]]) — Марий Эл калыкчотын 1,0 %. == Тыгак ончо == * [[Чуваш йылме]] * [[Чуваш кочкыш]] * [[Вирьял]] * [[Анатри]] {{Тюрк калык-влак}} [[Категорий:Чуваш|*]] [[Категорий:Чуваший]] [[Категорий:Россий калык]] [[Категорий:Украина калык]] [[Категорий:Суас Эл калык]] 0fgozj5rod4zd2v0ok7e0c7hm1drpo5 0 5277 204023 148102 2026-10-24T14:41:32Z DLysenko97 16365 204023 wikitext text/x-wiki [[Файл:Ded Moroz.jpg|thumb|right|250px|Йӱштӧ Кугыза Великий Устюгышто.]] {{Йӱштӧ Кугызан пырля пашам ыштыше йолташыже-влак}} '''Йӱштӧ Кугыза''' (''Йӱштӧ Коча'', {{lang-ru|Дед Мороз}}) — У ий пайремын эн тӱҥ персонажше. Йӱштӧ Кугыза марий-влак коклашке руш йомак-влак дене пырля толын. А тушко славян мифологий гыч. Вӱдым кылмыктыше апшат, теле йӱштын чурийже Йӱштӧ Кугызаш савырнен. Йӱштӧ Кугыза канде але йошкар мыжерым чия, кужу ош пондашым нумалеш, кидыштыже – тоя, йолыштыжо – портышкем. Кум имньым кычкен, издерыште кудалыштеш. Лумӱдыр дене эре пырля улеш. Поснак шуко Йӱштӧ Кугызан вургемже нерген ӱчашат. [[Совет Ушем]] жапыште тунемынна йошкар мыжерым ужаш, а пытартыш жапыште ала могай канде тӱсан мыжерым йӱштӧ кугыза-влак чият. Но тӱҥалтышыште Йӱштӧ Кугыза канде да южгунам ош мыжерым чиен. Вара гына, [[XX курым]]ышто йошкар тӱс вургемыште озаланен. Йошкар тӱс [[Совет Ушем]]ын тӱсшылан, а вес шот дене [[Европо|Европысо]] Санта-Клаусын тӱсшылан келшен. А [[Россий]]ыште [[2005]] ий гыч [[18 Кылме|Кылме тылзын 18 кечынже]] Йӱштӧ Кугызан шочмо кечыжым пайремлат. Кечым йоча-влак ойыреныт. Калык пале почеш тиде кечын Великий Устюгышто чот йӱштӧ тӱҥалеш, теле шке вийжым налеш. == Илышкорно == === Славян калыкыште === Йӱштӧ Кугызан илышкорно тӱҥалтышыже славян мифологий дене кылдалтын. Мороз, Морозко, Трескун, Студенец – лӱм-влак дене тудым лӱмденыт. Акрет славян-влак изи капан, чал кужу пондашан кочам сӱретленыт. Шӱлалта гын – мландыште йӱштӧ лиеш. Шинчавӱдшӧ — {{comment|ийсӱс|сосулька}}. Кылмен шичше мутшо – покшым. Ӱпшӧ - лум поран. Йӱштӧ Кугызан пелашыже – Теле. Теле пагытыште Йӱштӧ Коча олык, чодыра, уремлаште куржталеш да шке тояж дене перкала. Перкалымыж деч кугу [[йӱштӧ]] [[эҥер]]ым, урем вӱдым, ер-влакым ий дене леведеш. А пӧрт лукыш тояж дене пералта гын – пырня шелеш. Кӧ кылмымылан шортын шинча але кылмымыж нерген кычкыра – тыгай-влакым Коча ок йӧрате. А йывыртыше, весела-влаклан тудо кап пеҥгыдылыкым да чевер чурийым пӧлекла. Кылме тылзе гыч ӱярня тылзе марте Йӱштӧ Коча моткоч виян улеш, туддеч Кечат лӱдеш. Тӱҥалтышыште Йӱштӧ Коча осал юмо-влак радамыште лийын. Эре сырен коштшо Йӱдвел оза нерген Некрасов «Мороз, Красный нос» поэмым возен. Тушто Йӱштӧ коча чодыраште кресаньык тулык ватым кылмыктен пуштеш, ӱдырамашын йочаже-влак шкет кодыт. Островскийын «Снегурочка» пьесыштыже Йӱштӧ Кугыза осал да виян коча улеш. Славян-влак пӱртӱс вийлан ӱшаненыт. Сандене тӱҥалтыште Йӱштӧ Кугыза шке калык надырым поген коштын, уда йоча-влакым мешакыштыже наҥгаен. Но жап дене койышыж вашталтын. Лумӱдыр дене пырля кошташ тӱҥалмыж дене Коча эше шке веле пӧлекым пуэда. === Совет Ушемыште === Икымше гана Йӱштӧ Кугыза [[1910]] ийыште [[Рошто]]лан калыкыш лектын. Но кумдан шарлен огыл. Совет жапыште Йӱштӧ кугызан имиджше вашталтеш: тудо У ийлан йоча-влак дек пӧлекым конда. Тиде образым советысе кинематографист-влак [[1930]]-шо ийлаште кучылтыныт. [[1935]] ийын Теле тылзынже [[Сталин]]ын лишыл еҥже – Павел Постышев «Правда» газетыште статьям савыкта. Йоча-влаклан у пайремым темла. [[Харьков]]ышто эн ончыч йоча-влаклан у ий утренникым эртареныт. Пайремлашке уныка – Лумӱдыр дене пырля толеш. Но ойлат, Йӱштӧ Кугызан кызытсе образшым Шнуй Николай – Санта-Клаусын, да славян-юмо-влакын койышышт гыч чоҥеныт. [[Совет Ушем]]ысе фильм да мультфильмлан ӱшанаш гын, Йӱштӧ кугыза [[Йӱдвел Полюс]]ышто ила. == Йӱштӧ Кугыза [[Руш танле черке]] дене == Ик шот дене Черке Йӱштӧ Кугыза ваштареш шога, вет тудо эше пӱртӱслан ӱшаныме жап гычак кодын. Чимарий йӱла семынак, Йӱштӧ Кугыза Черке йӱлалан келшен ок керт. А вес шот дене - тиде калык тӱвыра гыч персонаж. [[2001]] ийыште Вологдысо да Кугу Устюгысо епископ Максимилиан (Лазаренко) каласен: "Йӱштӧ Кугызан официал биографийыштыже Кочан тынеш пурымыж нерген возалтеш гын, [[РТЧ]] "Кугу Устюг - Йӱштӧ Кугызан шочмо верже" проект дене келша, да полша. == Кугу Устюг да Кукнур - Йӱштӧ Кугызан илыме верышт == [[Вологдо вел]]ыште 1999 ий гыч тиде проект Юрий Лужковын тыршымыж дене шыҥдаралтын. 1999 ийыште [[25 Теле|Теле тылзын 25 кечынже]] [[Кугу Устюг]] олаште Йӱштӧ Кугызан пӧртшӧ почылтыныт. Олашке турист поезд-влак [[Моско]], [[Санкт-Петербург]], [[Вологда]] олала гыч коштыт. Кызыт автобус маршрут-влакым келыштарыме. Проект тӱҥалме гыч Йӱштӧ кугызалан тӱрлӧ элла гыч миллион утла серыш толын, олаште сатукоштмаш (товарооборот) 15 пачаш кугемын, пашадымылык иземын. Адрес [[Марий Эл]]ыште: * 425467 Марий Эл, Шернур кундем, Кукнур сола, Йӱштӧ Кугыза == Сӱрет-влак == <gallery> Файл:1989 CPA 6138.jpg|Совет Ушемысе маркыште сӱрет Файл:Ded Moroz house in Veliky Ustyug.jpg|Кугу Устюгышто Йӱштӧ Кугызан полатше File:Дед Мороз, Снегурочка и Пчелёнок (друг Лунтика).JPG|Утренник эрта Файл:Ded Moroz 72.jpg|Йӱштӧ Кугыза "Российский лес" [[ярмиҥга]]ште </gallery> == Тыгак ончо == * [[Йӱштӧ]] * [[Лумӱдыр]] * [[У ий пайрем]] [[Категорий:Теле]] [[Категорий:Кугу Устюг]] rgbnbr7bxwtc4u9vcopeyilod7lhjyn 10 5814 204032 199233 2026-10-24T20:10:35Z BFD-69 13006 ойып 204032 wikitext text/x-wiki {{Регион |лӱм= Краснодар мланде |РегионЛӱм= Краснодар мланде |Тисте= Flag of Krasnodar Krai.svg |Ойып= Coat of Arms of Krasnodar Krai (official).svg |Рӱдӧ= Краснодар |Олала= [[Абинск]] {{!}} [[Анапа]] {{!}} [[Апшеронск]] {{!}} [[Армавир (ола, Россий)|Армавир]] {{!}} [[Белореченск]] {{!}} [[Геленджик]] {{!}} [[Горячий Ключ]] {{!}} [[Гулькевичи]] {{!}} [[Ейск]] {{!}} [[Кореновск]] {{!}} [[Кропоткин (Краснодар мланде)|Кропоткин]] {{!}} [[Крымск]] {{!}} [[Славянск-на-Кубани]] {{!}} [[Курганинск]] {{!}} [[Лабинск]] {{!}} [[Новокубанск]] {{!}} [[Новороссийск]] {{!}} [[Приморско-Ахтарск]] {{!}} [[Сочи]] {{!}} [[Темрюк]] {{!}} [[Тимашёвск]] {{!}} [[Тихорецк]] {{!}} [[Туапсе]] {{!}} [[Усть-Лабинск]] {{!}} [[Хадыженск]] |Оласе йырвелла= |КундемЛӱм= Кундем |КундемЛӱмПл= Кундемла |Кундемла= [[Абинск кундем|Абинск]] {{!}} [[Апшеронск кундем (Россий)|Апшеронск]] {{!}} [[Белая Глина кундем|Белая Глина]] {{!}} [[Белореченск кундем|Белореченск]] {{!}} [[Брюховецкая кундем|Брюховецкая]] {{!}} [[Выселки кундем|Выселки]] {{!}} [[Гулькевичи кундем|Гулькевичи]] {{!}} [[Динская кундем|Динская]] {{!}} [[Ейск кундем|Ейск]] {{!}} [[Кавказ кундем (Краснодар мланде)|Кавказ]] {{!}} [[Калининская кундем (Краснодар мланде)|Калининская]] {{!}} [[Каневская кундем|Каневская]] {{!}} [[Кореновск кундем|Кореновск]] {{!}} [[Красноармейская кундем (Краснодар мланде)|Красноармейская]] {{!}} [[Крыловская кундем|Крыловская]] {{!}} [[Крымск кундем|Крымск]] {{!}} [[Курганинск кундем|Курганинск]] {{!}} [[Кущёвская кундем|Кущёвская]] {{!}} [[Лабинск кундем|Лабинск]] {{!}} [[Ленинградская кундем (Краснодар мланде)|Ленинградская]] {{!}} [[Мостовской кундем (Краснодар мланде)|Мостовской]] {{!}} [[Новокубанск кундем|Новокубанск]] {{!}} [[Новопокровская кундем|Новопокровская]] {{!}} [[Отрадная кундем|Отрадная]] {{!}} [[Павловская кундем (Краснодар мланде)|Павловская]] {{!}} {{s|[[Приморско-Ахтарск кундем|Приморско-Ахтарск]]}} {{!}} [[Северская кундем|Северская]] {{!}} [[Славянск кундем (Краснодар мланде)|Славянск]] {{!}} [[Староминская кундем|Староминская]] {{!}} [[Тбилисская кундем|Тбилисская]] {{!}} [[Темрюк кундем|Темрюк]] {{!}} [[Тимашевск кундем|Тимашевск]] {{!}} [[Тихорецк кундем|Тихорецк]] {{!}} [[Туапсе кундем|Туапсе]] {{!}} [[Успенское кундем|Успенское]] {{!}} {{s|[[Усть-Лабинск кундем|Усть-Лабинск]]}} {{!}} [[Щербиновская кундем|Щербиновская]] }}<noinclude> [[Категорий:Кышкар-влак:Россий Федерацийысе регион-влакын административ шеледымашышт|{{PAGENAME}}]] </noinclude> ioob0his8898r2nk1dr0rw1k3u1upc5 0 8812 204031 199234 2026-10-24T20:10:29Z BFD-69 13006 ойып 204031 wikitext text/x-wiki {{Административ иктык |Тӱс1 = {{Тӱс|Россий}} |Марий лӱм = Краснодар мланде |Оригинал лӱм = Краснодарский край |Ойып = Coat of Arms of Krasnodar Krai (official).svg |Тисте = Flag of Krasnodar Krai.svg |Эл = Россий |Чапмуро = [[Краснодар мландын чапмурыжо]] |Статус = Мланде |Ужашыже = [[Кечывалвел федерал йырвел]] |Кӧргӧ шеледымаш = 7 ола, 37 кундем |Рӱдола = [[Краснодар]] |Кугу ола = [[Краснодар]] |Кугу олала = [[Сочи]], [[Новороссийск]] |Негызлыме = [[13 Идым]], [[1937]] |Йомдарыме = |Вуйлатыше = [[Кондратьев, Вениамин Иванович|Вениамин Кондратьев]] |Вуйлатыше тӱрлык = Вуйлатыше |Вуйлатыше2 = |Вуйлатыше тӱрлык2 = Виктервуй |ВВП = |Год ВВП = |Место по ВВП = |ВВП на душу населения = |Место по ВВП на душу населения = |Йылме = |Йылме-влак = Руш |Калыкчот = 5 229 177 |Еҥшотлымаш ий = 2011 ий |Процент от населения = |Место по населению = 3 |Чаклык = 69,3 |Место по плотности = |Калык-влак = |Инаныше-влак = Танле, Армян Григориан |Кумдык = 75 485 |Процент от площади = Вӱд-5,1 |Место по площади = 41 |Эн кугу кӱкшыт = |Покшел кӱкшыт = |Эн изи кӱкшыт = |Лоптык = |Кутык = |Карте = Map of Russia (2014–2022) - Krasnodar Krai.svg |Размер карты = |Карта административной единицы = |Шагат ӱштӧ = GMT+07:00 Moscow Time |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон код = |Почто индекс-влак = |Интернет-домен = |Автомобиль код = 23, 93, 123 |Сайт = |Категорий Commons'ышто = |Примечания = }} '''Краснодар мланде''' ({{lang-ru|Краснодарский край}}) — [[Россий Федераций]]ысе регион. [[Кечывалвел федерал йырвел]]ыш пура. Мланде кумдык - 75,485 тӱж. км². Калык чот - 5 229,2 тӱж. еҥ (2011). Административ рӱдер — [[Краснодар]] ола. {{Краснодар мланде}} {{Россий Федерацийысе субъект-влак}} [[Категорий:Краснодар мланде]] 22bzrim26id4zje2jww1h7115vnjs5c 0 9706 204028 121951 2026-10-24T14:51:38Z DLysenko97 16365 204028 wikitext text/x-wiki '''Частице''' — мутын але предложенийын значенийжым рашемдыше да грамматически рашемдыше да грамматический формым ыштыше служебный ойлымаш ужаш. == Частицын ойлымаш ужаш ойыртемже == * Шукышт огыт вашталт. Шöрымö частице-влак числа да лица дене вашталтыт. * Шукышт предложенийын членже огыт лий. Грамматический формым ыштыше частице-влак предложенийын член составыш пурат. Таза енын илышыже весела, паша лектышыже кушно. Тиде предложенийымак изиш весемда: Вет таза енын илышыжат весела, паша лектышыжат кушно. Танастарен, ойыртемым муза. Шонымаш путынек аралалт кодеш. Но вет шомак тудым виянденрак каласаш полша. Кок мутышто -ат уло. Тудат нине шомак-влакым ойыренрак ойлаш йöным пуа. Вет ден – ат частице улыт. Нуно [[предложений]] ден посна мутлан ешартыш вийым пуат. «Тунемде, чылажымат умылен налде , у илышым ышташ огеш лий улмаш», - шонен, Сану ошкылеш. (М. Шкетан.) Улмаш частице составной эртыше жап формым ышта. ==Частице== ==Частицын ойлымаш ужаш ойыртемже== *1)[[Частице]]-мутын але предложенийын значенийжым рашемдыше да грамматически рашемдыше да грамматический формым ыштыше служебный ойлымаш ужаш. *2)Шукышт огыт вашталт. Шöрымö частице-влак числа да лица дене вашталтыт. *3)Шукышт предложенийын членже огыт лий. Грамматический формым ыштыше частице-влак предложенийын член составыш пурат. Таза енын илышыже весела, паша лектышыже кушно. Тиде предложенийымак изиш весемда: Вет таза енын илышыжат весела, паша лектышыжат кушно. Танастарен, ойыртемым муза. Шонымаш путынек аралалт кодеш. Но вет шомак тудым виянденрак каласаш полша. Кок мутышто -ат уло. Тудат нине шомак-влакым ойыренрак ойлаш йöным пуа. Вет ден – ат частице улыт. Нуно предложений ден посна мутлан ешартыш вийым пуат. «Тунемде, чылажымат умылен налде , у илышым ышташ огеш лий улмаш», - шонен, Сану ошкылеш. (М. Шкетан.) Улмаш частице составной эртыше жап формым ышта. == Частицын значенийже == Значенийышт да кучылталтме ойыртемышт ден частице - влак кок тÿшкалан шелалтыт : * ойлымым тÿрлö могырым рашемдыше * грамматический формым ыштыше частице – влак. ''[[Рашемдыше частице – влак]] шуко тÿрлö улыт.'' * ончыктышо : теве, тевыс, вот, уна; * ойырен палемдыше : веле, гына, гын, лач, лачак, иже, эртак, ятыр молат; * йодмо: мо, а, вара, мо вара, вет, туге вет, ала, гала, але, ала- мо, разве, неужели да молат * ушаныде ойлымо : чай, дыр, докан, ала-мо да молат; * танастарыме : чылт, чылтак, пуйто, ялт, ялтак; * таратыме: -я, -ян, тек, айда, айста, айдыза, ну, ну-ка; * вияндыше: -ат, -ак, -с, -ыс, веет, эсогыл, эре, э, эй, ну и, ятыр молат. [[Палемдымаш.]] Лончылымо годым чылаштымат « рашемдыше частице» манмат сита, тыгыде тÿшкажым ойлыдеат кодаш лиеш. Мутын, мут сочетанийын але предложенийын значенийжым рашемдыше : мо, а, вара, мо вара, чай, дыр, докан, веле, гына, эсогыл, але, лач, чылт, чын, шол, -я, -ян, -с, -ыс, -ат, -ак, лай, теве, вот, уна. Грамматический формым ыштыше : ом, от, ок, огеш, она, ода, огыт, шым, шыч, ыш, ышна, ышда, ышт, ит, ида, ынже, ынем, ынет, ынеже, ынена, ынеда, ынешт да молат. [[ Грамматический формым ыштыше частице – влак кок тÿшкалан шелалтыт :]] *1) шукыжо глаголын шöрымö формыжым ыштат, мутлан : ом кай, от кай, ок кай; *2) ыле, улмаш частице – влак эртыше жапын составной формылажым ыштат, мутлан : лудеш ыле, лудеш улмаш, лудын ыле, лудын улмаш. [[Шарналтыза :]] нине частице – влак глаголын могай наклонений ден жап формыжым ыштат? Могай шöрымö частице – влакым тыште каласыме огыл? Единственный числаште *1) ом шым омыл - ынем *2) от шыч отыл ит ынет *3) ок ыш огыл ынже ынеж Множественный числаште *1) она ышна онал - ынеда *2) ода ышда одал ида ынена *3) огыт ышт огытыл ынышт ынешт [[Частицым возен моштымаш]] *1) -я, -ян, -ла, -лай частице – влак дефис гоч возалтыт :пуро-я, каласе-ян, толеш-ла, чевер-лай. *2) -ат,-ак,-с, -ыс, -ше (-шо,-шо), -же (-жо,-жо) частице – влак пырля возалтыт : кызытат, тачат, тольыс, ойлышыс, пÿртÿсшö, кечыже. *3) Молышт посна возалтыт, мутлан : ойла аман, толеш докан, кертеш вет, шып гына кая. {{ Частицым лончылымаш}} Лончылымо радам *1) Ойлымаш ужаш. *2) Морфологический ойыртем : а) значений тÿшка, б) вашталтдыме мут, в) шöрымö частицын наклоненийже, жапше, числаже ден лицаже. *3) Предложенийыште рольжо. [[Тыге лончылыман |Тыге лончылыман ]] Порым палыметым ит шылте. (Калыкмут.) [[Категорий:Йылме]] 0l97qw4sv4v0911p3yd0imksn0p8sra 204029 204028 2026-10-24T14:53:12Z DLysenko97 16365 204029 wikitext text/x-wiki '''Частице''' — мутын але предложенийын значенийжым рашемдыше да грамматически рашемдыше да грамматический формым ыштыше служебный ойлымаш ужаш. == Частицын ойлымаш ужаш ойыртемже == * Шукышт огыт вашталт. Шöрымö частице-влак числа да лица дене вашталтыт. * Шукышт предложенийын членже огыт лий. Грамматический формым ыштыше частице-влак предложенийын член составыш пурат. Таза енын илышыже весела, паша лектышыже кушно. Тиде предложенийымак изиш весемда: Вет таза енын илышыжат весела, паша лектышыжат кушно. Танастарен, ойыртемым муза. Шонымаш путынек аралалт кодеш. Но вет шомак тудым виянденрак каласаш полша. Кок мутышто - ат уло. Тудат нине шомак-влакым ойыренрак ойлаш йöным пуа. Вет ден – ат частице улыт. Нуно [[предложений]] ден посна мутлан ешартыш вийым пуат. «Тунемде, чылажымат умылен налде, у илышым ышташ огеш лий улмаш», - шонен, Сану ошкылеш. (М. Шкетан.) Улмаш частице составной эртыше жап формым ышта. ==Частице== ==Частицын ойлымаш ужаш ойыртемже== *1)[[Частице]]-мутын але предложенийын значенийжым рашемдыше да грамматически рашемдыше да грамматический формым ыштыше служебный ойлымаш ужаш. *2)Шукышт огыт вашталт. Шöрымö частице-влак числа да лица дене вашталтыт. *3)Шукышт предложенийын членже огыт лий. Грамматический формым ыштыше частице-влак предложенийын член составыш пурат. Таза енын илышыже весела, паша лектышыже кушно. Тиде предложенийымак изиш весемда: Вет таза енын илышыжат весела, паша лектышыжат кушно. Танастарен, ойыртемым муза. Шонымаш путынек аралалт кодеш. Но вет шомак тудым виянденрак каласаш полша. Кок мутышто - ат уло. Тудат нине шомак-влакым ойыренрак ойлаш йöным пуа. Вет ден – ат частице улыт. Нуно предложений ден посна мутлан ешартыш вийым пуат. «Тунемде, чылажымат умылен налде , у илышым ышташ огеш лий улмаш», - шонен, Сану ошкылеш. (М. Шкетан.) Улмаш частице составной эртыше жап формым ышта. == Частицын значенийже == Значенийышт да кучылталтме ойыртемышт ден частице - влак кок тÿшкалан шелалтыт : * ойлымым тÿрлö могырым рашемдыше * грамматический формым ыштыше частице – влак. ''[[Рашемдыше частице – влак]] шуко тÿрлö улыт.'' * ончыктышо: теве, тевыс, вот, уна; * ойырен палемдыше: веле, гына, гын, лач, лачак, иже, эртак, ятыр молат; * йодмо: мо, а, вара, мо вара, вет, туге вет, ала, гала, але, ала- мо, разве, неужели да молат * ушаныде ойлымо: чай, дыр, докан, ала-мо да молат; * танастарыме: чылт, чылтак, пуйто, ялт, ялтак; * таратыме: -я, -ян, тек, айда, айста, айдыза, ну, ну-ка; * вияндыше: -ат, -ак, -с, -ыс, веет, эсогыл, эре, э, эй, ну и, ятыр молат. [[Палемдымаш.]] Лончылымо годым чылаштымат « рашемдыше частице» манмат сита, тыгыде тÿшкажым ойлыдеат кодаш лиеш. Мутын, мут сочетанийын але предложенийын значенийжым рашемдыше : мо, а, вара, мо вара, чай, дыр, докан, веле, гына, эсогыл, але, лач, чылт, чын, шол, -я, -ян, -с, -ыс, -ат, -ак, лай, теве, вот, уна. Грамматический формым ыштыше : ом, от, ок, огеш, она, ода, огыт, шым, шыч, ыш, ышна, ышда, ышт, ит, ида, ынже, ынем, ынет, ынеже, ынена, ынеда, ынешт да молат. [[ Грамматический формым ыштыше частице – влак кок тÿшкалан шелалтыт :]] *1) шукыжо глаголын шöрымö формыжым ыштат, мутлан : ом кай, от кай, ок кай; *2) ыле, улмаш частице – влак эртыше жапын составной формылажым ыштат, мутлан : лудеш ыле, лудеш улмаш, лудын ыле, лудын улмаш. [[Шарналтыза :]] нине частице – влак глаголын могай наклонений ден жап формыжым ыштат? Могай шöрымö частице – влакым тыште каласыме огыл? Единственный числаште *1) ом шым омыл - ынем *2) от шыч отыл ит ынет *3) ок ыш огыл ынже ынеж Множественный числаште *1) она ышна онал - ынеда *2) ода ышда одал ида ынена *3) огыт ышт огытыл ынышт ынешт [[Частицым возен моштымаш]] *1) -я, -ян, -ла, -лай частице – влак дефис гоч возалтыт :пуро-я, каласе-ян, толеш-ла, чевер-лай. *2) -ат,-ак,-с, -ыс, -ше (-шо,-шо), -же (-жо,-жо) частице – влак пырля возалтыт : кызытат, тачат, тольыс, ойлышыс, пÿртÿсшö, кечыже. *3) Молышт посна возалтыт, мутлан : ойла аман, толеш докан, кертеш вет, шып гына кая. {{ Частицым лончылымаш}} Лончылымо радам *1) Ойлымаш ужаш. *2) Морфологический ойыртем : а) значений тÿшка, б) вашталтдыме мут, в) шöрымö частицын наклоненийже, жапше, числаже ден лицаже. *3) Предложенийыште рольжо. [[Тыге лончылыман |Тыге лончылыман ]] Порым палыметым ит шылте. (Калыкмут.) [[Категорий:Йылме]] 4lnp1eu4r7eg7t2jqwgvteuvtkeff3v 0 10160 204024 201541 2026-10-24T14:43:00Z DLysenko97 16365 204024 wikitext text/x-wiki {{Шанчызе |Лӱм = Фёдор Иванович Гордеев |Оригинал лӱм = |Сӱрет = |Сӱретын лопкытшо = |Возымаш = |Шочын = 28.03.1929 |Шочмо вер = [[Марий автоном вел]], [[Поранча кундем]], [[Ермучаш (Поранча кундем)|Ермучаш]] ял |Колен = 9.01.2005 |Колымо вер = [[Марий Эл]] [[Поранча кундем]] [[Ермучаш (Поранча кундем)|Ермучаш]] ял |Гражданство = {{Флагификаций|Совет Ушем}}<br /> {{Флагификаций|Россий}} |Шанче алан = [[йылмызе]] |Паша вер = [[Марий кугыжаныш педагогике институт]] |Шанче степень = [[Шанче кандидат|филологий шанче кандидат]] |Шанче чап лӱм = [[профессор]] |Альма-матер = [[Марий кугыжаныш педагогике институт]] |Шанче вуйлатыше = |Палыме тунемше-влак = |Пале лиеш кузе = |Чап пӧлек да премий = [[Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже]] (1989) |Автограф = |Автографын лопкытше = |Сайт = |Викитека = }} '''Фёдор Иванович Гордеев''' ({{Шочын|1929|03|28}}, [[Марий автоном вел]], [[Поранча кундем]], [[Ермучаш (Поранча кундем)|Ермучаш]] ял — {{Колен|9|01|2005}}, [[Марий Эл]], [[Поранча кундем]], [[Ермучаш (Порачна кундем)|Ермучаш]] ял) — [[марий]] [[йылмызе]], [[шанче кандидат|филологий шанче кандидат]] (1961), [[профессор]] (1992), [[Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже]] (1989). == Илыш корныжо == Фёдор Иванович Гордеев [[1929]] ий [[23 ӱярня|ӱярня тылзын 23 кечынже]] [[Марий автоном вел]] [[Поранча кундем]] [[Ермучаш (Поранча кундем)|Ермучаш]] ялеш кресаньык ешеш шочын. Параньга кыдалаш школым 1946 ийыште тунем пытарен. Вара тыштак педучилищыш пурен, тудым 1948 ийыште тунем пытарен. 1948 ий гыч 1950 ий марте самырык туныктышо [[Юлсер кундем|Волжск район]] [[Тошнер]] школышто, варажым [[Кужеҥер кундем|Кужеҥер район]] [[Кугу Лаждӱр]] шымияш школышто тыршен. Но келгырак шинчымашым налаш 1950 ийыште тудо [[Н.К Крупская лÿмеш Марий кугыжаныш педагогике институт]]ын филологий факультетышкыже тунемаш пура, 1954 ийыште тудым тунем пытара. Тылеч вара СССР Шанче академийын йылмышанче институтшо пеленсе аспирантурым тунемаш пура. 1957 ийыште аспирантурым тунем пытарымек, тудо икмыняр жап Каракалпак пединститутышто старший преподаватель лиеш, руш йылмым туныкта. Но тиде ийыштак Марий пединститутын шÿдымыж почеш [[Йошкар-Ола]]шке пöртылеш, да пединститутын марий йылме да сылнымут кафедрыштыже тыршаш тÿналеш. Эн ончыч тыште тудо ассистент лиеш, вара старший преподаватель, доцент, шанче пашаеҥ, варажым профессор мартеат кушкеш. Шанчыеҥын тыршыме паша лектышыже тÿвыргö лийын. 1979 да 1983 ийлаште кок томан [http://books.google.ru/books/about/Этимологический_слов.html?id=JEAMAAAAIAAJ&redir_esc=y ''«Этимологический словарь марийского языка»''] [[мутер]]ым савыктен луктын, варажым кумшо томым ямдылымаште тыршен. Тыгай мутерым шкенан элыште веле огыл, вес эллаштат сайын палат да кÿкшын аклат. Вет тудын [[иран йылме|иран]] да балтий йылмыла гыч кÿсынлымö мут-влак, [[мордва йылме|мордва]], [[коми йылме|коми]], [[одо йылме|одо]] йылмыласе балтизм, иранизм нерген савыктыме статьяже-влакым йылмызе-влак шокшын вашлийыныт. Тыгак [[булгар йылме|булгар]], [[чуваш йылме|чуваш]] да [[суас йылме|суас]] йылмыла гыч кÿсынлымо мут-влак нерген возымыжым шанчыште сай ошкыл семын палемдыман. Федор Ивановичым вес эллаштат кумдан паленыт. Тÿнямбал конгресслаште эреак тÿрлö докладым ыштен. 1985 ийыште Гамбург университетысе немыч профессор [[Вольфганг Феенкер]] дене пырля '''«Немычла-рушла-марла разговорникым»''' Германийыште савыктен лукын. Ятыр ий ыштыме пашажым иктешлыме семын [http://books.google.com.my/books/about/%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B5_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B8.html?id=lBsMAAAAIAAJ ''«Историческое развитие марийского языка»''] монографийжым шотлыман. Ты пашаште тудо марий калыкын этногенезше дене кылдалтше ятыр йодышым тарватен. 2003 ийыште [http://books.google.ru/books/about/%D0%9E%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B8.html?id=PPYYAQAAIAAJ&redir_esc=y ''«Обратный словарь марийского языка»''] мутерым савыктен. Ты пособийым туныктышо ден тунемше-влаклан лукмо. Вет калыкыште тудо уста да тале туныктышо, методист семын палыме лийын. Марий йылме дене программым ыштен, нылле утла тунемме книгам савыктен, таблицым да дидактический материалым ямдылен. Тудо республикысе Туныктыш министерстве пеленсе научно-методический советын, Россий Федераций Туныктыш министерстве пеленсе национальный филологий учёный комиссийын, ''«Ономастика финно-угорских народов»'' журнал редколлегийын, Финляндийысе финн-угор обществын членже лийын. Шанчыеҥ [[Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже]] чап лÿмым сулен налын. Фёдор Иванович шочмо Ермучаш ялже дене эреак пенгыде кылым кучен. Тушто Виталий шольыжо да Просковий акаже иленыт (нуныштат ынде илыш дене чеверласеныт). Нунын деке эреак кудалыштын. Тыште вольыкым, мÿкшым ончаш полшен. Ӱмыржын пытартыш шагатшымат (2005 ийыште) тыштак эртарен. Фёдор Иванович Роза Михайловна дене кок эргым, Михаилым да Александрым, ончен куштеныт. == Тӱҥ пашаже-влак == === Статья, доклад материал, рецензий-влак === * Об усеченных и полных формах некоторых глаголов в повелительном наклонении марийского языка // Ученые записки МГПИ им. Н. К. Крупской. - Йошкар-Ола, 1958. — Т. 16. - С. 61-67. * О ласкательной форме глаголов современного марийского языка // Труды МарНИИ. - Йошкар-Ола, 1958. — Вып. XII. — С. 180—188. * О способе выражения непроизвольного желания в марийском языке // Ученые записки МГПИ им. Н. К. Крупской. — Йошкар Ола, 1958. - Т. 21. — С. 112—121. * Мондалтше // Ончыко. — 1958. — № 4. — С. 107—108. * 70 лет основоположнику марийского языкознания В. М. Васильеву // Вопросы языкознания. — 1958. — № 4. — С. 155. * О фонетическом освоении татарских заимствований в современном марийском языке // Труды МарНИИ. — Йошкар-Ола, 1960. — Вып. XII. — С. 153—163. * Повелительное наклонение в современном марийском языке // Труды МарНИИ.-Йошкар-Ола, 1960. - Вып. XIII. - С. 101-120. * Наклонения. Формы субъективной оценки. Подражательные слова. Междометия // Современный марийский язык: морфология. — Йошкар- Ола, 1961.—С. 161—180, 308—313. * Формы, выражающие неполноту действия в современном марийском языке // ESA. Т. VII. — Таллин, 1961. - С. 206—209. * Влияние других языков на развитие категории наклонения марийского языка // Труды МарНИИ. — Йошкар-Ола, 1961. — Вып. XV. — С. 59—88. * О происхождении условного союза гын «если» в марийском языке // Труды МарНИИ. — Йошкар-Ола, 1961. —Вып. XV. — С. 141—143. * О происхождении этнонимов марийского народа // Всесоюзное совещание по вопросам финно-угорской филологии: тезисы докладов. - Петрозаводск, 1961. —С. 135—136. * Марий йылме учебник. 2 кл. — Йошкар-Ола, 1963, 1967, 1972. — 104 с. * Сложный мутым возымо шотышто Г. Г. Кармазиным принципше — чын принцип П Ончыко. - 1963. —№ Г —С. 103-106. (Соавт. Андреев В.). * Из истории русской топонимики Марийской АССР // Тезисы докладов и сообщений к Всесоюзной конференции по вопросам финно- угорского языкознания. - Ужгород, 1963. — С. 32—34. * Марий йылме. 4 класслан. — Йошкар-Ола, 1964, 1966, 1968, 1970, 1972.—160 с. * Из истории суффикса желательного наклонения марийского языка // Труды МарНИИ. — Йошкар-Ола, 1964. — Вып. XVIII. — С. 201-205. * Из истории этнонима черемис П Труды МарНИИ. — Йошкар-Ола, 1964. — Вып. XVIII. — С. 207-214. * К вопросу о происхождении сложноподчиненных предложений в марийском языке // Вопросы теории и методики изучения русского языка. — Йошкар-Ола, 1964.-Вып. Ш, —С. 91—97. * Русская топонимика Марийской АССР // Вопросы марийского языкознания. — Йошкар-Ола, 1964. — Вып. I. — С. 45—59. * К вопросу о происхождении этнонима мари П Вопросы марийского языкознания. — Йошкар-Ола, 1964. — Вып. I. — С. 63—65. * О происхождении условно сослагательного суффикса -гецы марийского языка // Вопросы марийского языкознания. — Йошкар-Ола, 1964. — Вып. Г —С. 119—122. * Кӱтӱчӧ але кӱтӱсӧ? П Вопросы марийского языкознания. — Йошкар- Ола, 1964. - Вып. f — С. 125—127. (Соавт. Патрушев Г. С.). * Профессор Н. Т. Пенгитовлан — 50 ий Н Ончыко. — 1964. - № 2. - С. 50—51. * Марий калык да тудын йылмыже // Ончыко. — 1964. — № 6. — С. 93-103. * О происхождении гидронима Москва Н Всесоюзная конференция по топонимике Советского Союза: тезисы докладов и сообщений. — Л., 1965. —С. 98—101. * К вопросу о чувашских заимствованиях в марийском языке // Всесоюзная конференция по финноугроведению. — Сыктывкар, 1965. — С. 34—36. * О происхождении этнонима пор Н Тезисы докладов на научной сессии по итогам исследовательских работ Марийского научно-исследовательского института языка, литературы и истории за 1964 г. — Йошкар-Ола, 1965. — С. 20—28. * Ирано-тюркские заимствования в марийском языке // Научная сессия по этногенезу марийского народа: тезисы. - Йошкар-Ола, 1965. — С. 25—29. * Кече да тылзе-влакын лӱмышт кушеч лектыныт? // Ончыко. — 1965. — №6. — С.107—108. * Пагалыме ученый Б. А. Серебренников // Ончыко. — 1966. — № 4. — С. 102—103. * Русско-марийский словарь (буква М). — М., 1966. — С. 304—334. * Балтийская гидронимия Волго-Окского междуречья // Конференция по топонимике северо-западной зоны СССР: тезисы докладов. - Рига, 1966. —С. 103—105. * О происхождении этнонимов удмуртского народа // Конференция по топонимике северо-западной зоны СССР: тезисы докладов. - Рига, 1966. — С. 103—105. * О происхождении этнонимов удмуртского народа // Тезисы докладов на научной сессии преподавателей Марийского пединститута им. Н. К. Крупской за 1965 г. — Йошкар-Ола, 1966.-С. 107—109. * Из истории тюркской этнонимики // Основные проблемы эволюции языка: материалы Всесоюзной конференции по общему языкознанию. - Самарканд, 1966. — С. 491—495. * Иранские субстратные явления в марийском и чувашском языках // Тезисы докладов научной конференции по игогам научно-исследовательской работы преподавателей Марийского пединститута за 1966 г. — Йошкар-Ола, 1967. —С. 104—107. * Балтийские и иранские заимствования в марийском языке // Происхождение марийского народа. - Йошкар-Ола, 1967. — С. 180—202. * О происхождении формы, выражающей неполноту действия в марийском языке // СФУ. — 1968. - № 2. — С. 127-131. * Из истории двух формантов в морфологии марийского языка // Материалы научной сессии по итогам исследовательских работ института за 1967 г. — Йошкар-Ола, 1968. — С. 6—9. * О происхождении тюркских этнонимов // Вопросы марийского языкознания. Вып II. — Йошкар-Ола, 1968. — С. 10—29. * Заметки по марийской этимологии // Вопросы марийского языкознания. Вып. II. — Йошкар-Ола, 1968. —С. 10—29. * Заметки по марийской этимологии // Вопросы марийского языкознания. Вып П. — Йошкар-Ола, 1968. — С. 34—38. * О происхождении гидронима Волга Н Ономастика Поволжья. — Ульяновск, 1969.-Вып. Г —С. 122—128. * О происхождении этнонима башкир П Научная сессия по этногенезу башкирского народа.— Уфа, 1968.-С. 162—165. * О поздних сарматских заимствованиях в восточнофинских языках // Вопросы финно-угроведения. - Йошкар-Ола, 1970. — Вып. V. — С. 8—14. * О личных именах марийцев // Личные имена в прошлом, настоящем, будущем. Проблемы антропонимики. — М., 1970. — С. 258—263. * О происхождении этнонима башкир Н Археология, этнография Башкирии: материалы научной сессии по этногенезу башкир. - Уфа, 1971. — Т. IV.-С. 314—317. * К этимологии некоторых чувашизмов марийского языка // Диалекты и топонимия Поволжья. Вып. II. - Чебоксары, 1972. — С. 24-37. * Императивные междометия марийского языка, обращенные к животным и птицам // Вопросы советского финно-угроведения. Языкознание. — Саранск, 1972. -г С. 8—10. * О татарских лексических заимствованиях в марийском языке // Вопросы марийского языкознания. Вып. ИЕ - Йошкар-Ола, 1973. - С. 9—53. * Ойконимия татароязычных регионов Марийской АССР // Диалекты и топонимия Поволжья: материалы и сообщения. — Чебоксары, 1973. — Вып. II. —С. 46—52. * Из истории балтийских заимствований в марийском языке // Балтийские языки и их взаимосвязи со славянами, финно-уграми и германскими языками: тезисы докладов. — Рига, 1973. — С. 56—58. * Из истории балтийской лексики марийского языка // Известия Академии наук Латвийской ССР. — 1973. —№ 4 (309). — С. 98—106. * О происхождении гидронима Илеть Н Ономастика Поволжья. — Уфа, 1973. — Вып. III. — С. 228—230. * Кокымшо классыште марий йылмым туныктымаш. Методический пособий. — Йошкар-Ола, 1973. - 84 с. * О чувашских лексических заимствованиях в марийском языке // Вопросы советского финно-угроведения. Языкознание: тезисы докладов и сообщений. — Петрозаводск, 1974. - С. 90—93. * О татарских заимствованиях в лексике марийского языка // Диалекты и топонимия Поволжья. — Чебоксары, 1975. — Вып. Ш. — С. 3—41. * Иранизмы в языках восточных финно-угров и тюрков // Третий Международный конгресс финно-угроведов. — Таллинн, 1975. — Т. I. — С. 78-80. * К этимологии общих родоплеменных терминов восточных финно- угров и Башкирии // Вопросы марийского языка. — Йошкар-Ола, 1975. — С. 38-49, * Балтийские параллели некоторых топонимов Марийской АССР // Литературоведение, текстология и лингвистика: тезисы конференции аспирантов и молодых сотрудников. — М., 1975. — С. 102—103. (Соавт. Рилина В.). * О словаре первой грамматики // 200 лет марийской письменности: тезисы докладов и сообщений научной сессии. — Йошкар-Ола, 1975. — С. 37—38. * О татарских проникновениях в лексике марийского языка // Диалекты и топонимия Поволжья. — Чебоксары, 1976. — Вып. IV. — С. 3—25, * Татаризмы в лексике марийского языка // Вопросы марийского языкознания. — Йошкар-Ола, 1976. — С. 3-18. * Татаризмы в лексике марийского языка // СФУ. — 1976. — № 2. — С. 94—103. * Несколько марийско-балтийских топонимических параллелей // Тезисы конференции аспирантов и молодых сотрудников. Литературоведение, языкознание. — М., 1976. —С. 81—82. * Нылымше классыште шочмо йылме. - Йошкар-Ола, 1976. — 120 с. * 1-3 класслаште марий йылме дене таблицым кузе кучылтмаш — Йошкар-Ола, 1976. (Соавт.: Дмитриев С. Д., Сапаев В. Ф.). * Новые финно-угорские этимологии // Исследования финно-угорских языков и литератур в их взаимосвязях с языками и литературами народов СССР. — Ужгород, 1977. —С. 20—21. * Марийские названия картофеля // Диалекты и топонимия Поволжья. — Чебоксары, 1977. — Вып. V. — С. 10—23. * О словаре первой печатной грамматики марийского языка // 200 лет марийской письменности. - Йошкар-Ола, 1977. — С. 59—66. * Этимологический словарь марийского языка. — Йошкар-Ола, 1979. — Т. Г—255 с. * Основные типы марийских топоформантов // Вопросы финноугроведения: тезисы докладов XVI Всесоюзной конференции финно-угроведов. — Сыктывкар, 1979. — С. 84. (Соавт. Галкин И. С.). * Этимология марийских антропонимов // Вопросы марийской ономастики. - Йошкар-Ола, 1980. — Вып. II. — С. 79—143. * Подражательные слова и их этимологии // Вопросы марийской диалектологии. — Йошкар-Ола, 1981.-С. 138—147. * О татаризмах в лексике марийского языка // Четвертый Международный конгресс финно-угроведов. Т. III. — Будапешт, 1981. - С. 391—393. * Слова детской речи как предмет историко-этимологических разысканий // Вопросы марийского языка. — Йошкар-Ола, 1982. — С. 81—96. * Марийский язык: учебник для второго класса. — 5-е изд., перераб. - Йошкар-Ола: Мар. кн. изд-во, 1983. — 127 с.: ил. * Этимология марийских антропонимов // Вопросы марийской ономастики. — Йошкар-Ола, 1982. — Вып. III. — С. 101—172. * Этимологический словарь марийского языка. - Йошкар-Ола, 1983. — Т. 2. —287 с. * Немецко-русско-черемисский разговорник со словарем: пособие для финно-угорских отделений. - Гамбург, 1985. - 156 с. (Соавт. Феенкер В.). * Историческое развитие лексики марийского языка. — Йошкар-Ола, 1985.— 142 с. * Марийский язык: учебник для 2-го класса. — 6-е изд. — Йошкар-Ола: Мар. кн. изд-во, 1987. — 126 с.: ил. * Марийский язык: учебник для 3-го класса четырехлетней начальной школы. — Йошкар-Ола: Мар. кн. изд-во, 1988. — 141 с.: ил. * О финно-угорских топонимах Нижнего Поволжья // Шестая конференция по ономастике Поволжья. — Волгоград, 1989. * Дорусская субстратная топонимия Центральной России и ее марийские параллели // Uralo-Indogermanica. — М., 1990. — Т. П — С. 60—62. * Марийский язык: учеб, для 5-го кл. — Йошкар-Ола: Мар. кн. изд-во, 1990. — 167 с.: ил. (Соавт. Смоленцева Л. ГГ). * Обратный словарь марийского языка. — Йошкар-Ола, 2003. — 312 с. (Соавг. Лоскутов В. А. и др.) * Русский Север и топонимия Марийского края // Актуальные проблемы межкультурных и межъязыковых контактов. - Йошкар-Ола, 2004. - С. 36—39. === Илышыже да пашаже нерген литератур === * Грузов Л. Уста языковед // Марий коммуна. — 1961. — 2 июль. * Феоктистов А. Н. Рецензия на «Этимологический словарь марийского языка»//Этимология. - М., 1982. —С. 186—193. * Андуганов Ю. Словарь марийского языка // Марийская правда. — 1983, — 24 ноября. * Грузов Л. Новое слово марийских лингвистов // Марийская правда. — 1985. — 24 декабря. * Вершинин В. Рецензия на «Этимологический словарь марийского языка»//СФУ. — 1985.—№3. —С. 221—226. * Палкин И. Марий йылмын этимологический мутерже // Марий коммуна. — 1983.-21 октябрь. * Хаузенберг А.-Р. Современные этимологические словари // КК. — 1983. — № 6. — С. 329—331 (на эст. яз.). * Галкин И. Юбилей Ф. И. Гордеева // СФУ. — 1989. — № 2. — С. 132—134. * Галкин И. Юбилей профессора Ф. И. Гордеева // LU. — 1999. - № 2. — С. 122—123. * Васильев В. И. Чолга шымлызе, уста туныктышо Н Марий Эл. - 2004. - 24 март, * Фёдор Иванович Гордеев. Некролог// Марий Эл. -2005. — 12 январь. == Чап == * [[Марий АССР-ысе шанчын сулло пашаеҥже]] (1989) == Кылвер-влак == * [https://web.archive.org/web/20160305085832/http://marihistory.ru/index.php/2011-01-01-20-07-03/300-2010-12-29-17-16-57 Марийская история в лицах. Гордеев Федор Иванович.]{{ref-ru}} == Литератур == # [https://drive.google.com/file/d/0B_vRhTuyKqkVa3FtUEw1bVViZWM/view Марийские лингвисты: биобиблиогр. сборник / Мар. гос. ун-т; сост. И.Г. Иванов, В.Н. Васильев, В.Н. Максимов. Изд. 3-е, испр. и доп. Йошкар-Ола, 2016. C. 149-156] [[Категорий:Марий йылмызе-влак]] [[Категорий:Марий шанчызе-влак]] [[Категорий:Марий туныктышо-влак]] oiv52p0e41jusjcjezf9yd2ipd1ph46 0 11942 204027 199193 2026-10-24T14:47:23Z DLysenko97 16365 204027 wikitext text/x-wiki {{Административ иктык |Тӱс1 = {{Тӱс|Россий}} |Марий лӱм = Псков вел |Оригинал лӱм = Псковская область |Ойып = Coat of arms of Pskov Oblast (2018).svg |Тисте = |Эл = Россий |Чапмуро = [[Псков велын чапмурыжо]] |Статус = Вел |Ужашыже = [[Йӱдвел-Касвел федерал йырвел]] |Кӧргӧ шеледымаш = 24 кундем |Рӱдола = [[Псков]] |Кугу ола = [[Псков]] |Кугу олала = [[Кугу Луки]], [[Остров (ола)|Остров]] |Негызлыме = [[23 Август]] [[1944]] |Йомдарыме = |Вуйлатыше = [[Ведерников, Михаил Юрьевич|Михаил Ведерников]] |Вуйлатыше тӱрлык = Вуйлатыше |Вуйлатыше2 = |Вуйлатыше тӱрлык2 = Виктервуй |ВВП = |Год ВВП = |Место по ВВП = |ВВП на душу населения = |Место по ВВП на душу населения = |Йылме = |Йылме-влак = Руш, Сету |Калыкчот = 661 507 |Еҥшотлымаш ий = 2013 ий |Процент от населения = |Место по населению = 64 |Чаклык = 11,94 |Место по плотности = |Калык-влак = |Инаныше-влак = Танле |Кумдык = 55 399 |Процент от площади = |Место по площади = 48 |Эн кугу кӱкшыт = |Покшел кӱкшыт = |Эн изи кӱкшыт = |Лоптык = |Кутык = |Карте = Map of Russia (2014–2022) - Pskov Oblast.svg |Размер карты = |Карта административной единицы = |Шагат ӱштӧ = GMT+07:00 Moscow Time |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон код = 811 |Почто индекс-влак = 180000-180999 |Интернет-домен = |Автомобиль код = 60 |Сайт = |Категорий Commons'ышто = |Примечания = }} '''Псков вел''' ({{lang-ru|Псковская область}}) — [[Россий Федераций]]ысе регион. [[Йӱдвел-Касвел федерал йырвел]]ыш пура. Мланде кумдык — 55,399 тӱж. меҥ². Калык чот — 662 тӱж. еҥ (2013). Административ рӱдер — [[Псков]] ола. {{Псков вел}} {{Россий Федерацийысе субъект-влак}} [[Категорий:Псков вел]] ab93jdhhd58jonpvscmhsut7bwfy71r 0 20400 204030 202377 2026-10-24T15:07:15Z DLysenko97 16365 /* Лӱмлӧ еҥ-влак */ 204030 wikitext text/x-wiki {{ИВ-Россий | статус = Ял | марий лӱм = Эҥерӱмбал Шале | руш лӱм = {{lang-ru|''Малый Кулеял''}} | ойып = | тисте = | ойып лопкытшо = 96px | тисте лопкытшо = 182px | lat_deg = 56 |lat_min = 22 |lat_sec = 39 | lon_deg = 48 |lon_min = 53 |lon_sec = 39 | CoordAddon = type:city(72)_region:RU | CoordScale = 20000 | эл карта вуймут = [[Россий]] | эл_карта_рӱдола = Моско | эл_карта_рӱдола_lat_deg = 55 |эл_карта_рӱдола_lat_min = 45 |эл_карта_рӱдола_lat_sec = 20 | эл_карта_рӱдола_lon_deg = 37 |эл_карта_рӱдола_lon_min = 37 |эл_карта_рӱдола_lon_sec = 03 | регион карта вуймут = [[Марий Эл]] | регион_карта_рӱдола = Йошкар-Ола | регион_карта_рӱдола_lat_deg = 56 |регион_карта_рӱдола_lat_min = 38 |регион_карта_рӱдола_lat_sec = 19 | регион_карта_рӱдола_lon_deg = 47 |регион_карта_рӱдола_lon_min = 53 |регион_карта_рӱдола_lon_sec = 26 | ЯндексКарта = https://maps.yandex.ru/?ll=48.897241%2C56.377991&z=16&l=map | эл картын кугытшо = 360 | регион картын кугытшо = 360 | кундем картын кугытшо = | регион = Марий Эл | регион четлыкыште = Марий Эл | кундем тӱрлык = кундем | кундем = Морко кундем | кундем четлыкыште = Морко кундем{{!}}Морко | илымвер тӱрлык = Ял шотан илымвер{{!}}Ял илымвер | илымвер = Шале ял шотан илем{{!}}Шале | кӧргӧ шеледымаш = | вуйлатыше тӱрлык = | вуйлатыше = | негызым пыштыме = | икымше гана палемдыме = 1795 | тошто лӱм-влак = | статусым налмаш = | кумдык = | ИВ рӱдын кӱкшытшӧ = | калыкчот = {{Шагалеммаш}}72 | еҥшотлымаш ий = 2010 | чаклык = | агломераций = | калык-влак = [[марий]] | инаныше-влак = [[чимарий]], [[танле тын|танле]] | этнохороним = | шагат ӱштӧ = +3 | почто индекс = 425151<ref>[http://ruspostindex.ru/rf12/pochtovye-indeksy-morkinskiy-raion.html Почтовые индексы. Марийская республика, Моркинский район.]</ref> | почто индекс-влак = | телефон код = 83635<ref>[http://codes.delovoigorod.ru/yoshkar-ola/ Телефонные коды Республики Марий Эл.]</ref> | автомобиль код = 12 | цифр идентификатор = 88232870008<ref>[http://classifikator.ru/dic/okato/88232870000 Общероссийский классификатор административно-территориального деления объектов (ОКАТО).]</ref> | категорий Commons-ышто = | сайт = | сайта йылме = }} '''Эҥерӱмбал Шале''' ({{lang-ru|''Малый Кулеял''}}) — [[Россий]]ыште [[Марий Эл]]ын [[Морко кундем]]ыштыже верланыше [[Шале ял шотан илем]]ыш пурышо ял. Калыкчот: 94 еҥ (2004 ий)<ref>[http://www.12rus.ru/List/28/1761/ Деревня Малый Кулеял (Эҥерӱмбал Шале, Инерымбал).]</ref>, 72 еҥ (2010 ий)<ref>[https://web.archive.org/web/20160307091314/http://maristat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/maristat/resources/8ba5f1804d99ba19ab54eb4f41f7af70/2321.htm Численность населения городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов Моркинский муниципальный район.]</ref>. == Верланыме вер == [[Кугу Шале]] ял деч 8 [[километр]] [[кечывалвел]]-[[эрвел]] могырно верланен.<ref>Торалык [[Яндекс.Карте-влак]] ӱзгарын полышышт дене висалтын.</ref> ==Лӱмлӧ еҥ-влак== * [[File:Medal For Labour Valour Current.jpg|9px|«Пашаште чапланымылан» медаль]] [[File:VeteranOfLabourMedal3.jpg|8px|«Паша ветеран» медаль]] [[Александров, Назарий Александрович|Назарий Александров]] — [[марий]] [[серызе]], [[шанчызе]], [[шанче кандидат|медицине шанче кандидат]] (1972), [[профессор]] (1997), [[Марий Эл Республикысе калык озанлыкын сулло пашаеҥже]] (1987), [[Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже]] (1998). * [[Букетов, Аркадий Иванович|Аркадий Букетов-Сайн]] — [[марий]] [[серызе]], [[почеламутчо]], [[журналист]], [[туныктышо]], [[кусарыше]], [[РСФСР Журналист-влак ушем]]ын йыжъеҥже (1982), [[МССР-ын сулло журналистше]] (1991). * [[File:Orden-otechestvennoy-voyny A0078505.jpg|11px|I степенян Ачамланде сар орден]]<ref>[http://www.podvignaroda.ru/?#id=1515836715&tab=navDetailManUbil Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.».]</ref> [[File:Order Of The Patriotic War (2nd Class).png|11px|II степенян Ачамланде сар орден]]<ref>[http://www.podvignaroda.ru/?#id=41548392&tab=navDetailManAward Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.».]</ref> [[File:Order Of The Patriotic War (2nd Class).png|11px|II степенян Ачамланде сар орден]]<ref>[http://www.podvignaroda.ru/?#id=44922319&tab=navDetailManAward Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.».]</ref> Ласточкин Алексей Никитович — [[Ачамланде сар орден|II степенян Ачамланде сар орден]]ын кавалерже, [[1941]]–[[1945]] ийласе [[Кугу Ачамланде сар]]ын участникше. * <ref>[http://www.podvignaroda.ru/?#id=38389956&tab=navDetailManAward Электронный банк документов «Подвиг народа в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.».]</ref> Николаев Изосим Николаевич — [[1941]]–[[1945]] ийласе [[Кугу Ачамланде сар]]ын участникше. * [[Сергеев, Олег Арсентьевич|Олег Сергеев]] — [[марий]] [[йылмызе]], [[шанче кандидат|филологий шанче кандидат]], [[доцент]], [[Марий Эл Республикысе шанчын сулло пашаеҥже]]. == Кылвер-влак == * [http://www.12rus.ru/List/28/1761/ Деревня Малый Кулеял (Эҥерӱмбал Шале, Инерымбал).] == Литератур == # [https://drive.google.com/file/d/1kErqv-CzEJkKvsgOvn3_vAlF9IxIpqL8/view История сел и деревень Республики Марий Эл. Моркинский район: Сборник документальных очерков. — Йошкар-Ола: Комитет Республики Марий Эл по делам архивов, Государственный архив Республики Марий Эл, Администрация муниципального образования «Моркинский район», 2004. — 320 с. ил. С. 216.] == Важ-влак == <references /> {{Морко кундемысе илымверла}} [[Категорий:Морко кундемысе илымверла]] 5pviuchgfs1zsocfhai9m44zzrot7qf 0 29412 204026 200517 2026-10-24T14:46:33Z DLysenko97 16365 204026 wikitext text/x-wiki {{Палыме еҥ |лӱм = Эльфис Фаритович Гараев |оригинал лӱм = |сӱрет = |сӱретын лопкытшо = |возымаш = |шочмаш дене лӱм = |тыршымаш алан = [[мурызо]], [[семлызе]] |шочын = 15.05.1992 |шочмо вер = [[Россий]], [[Марий Эл]], [[Поранча кундем]], [[Поранча]] |гражданство = {{флагификаций|Россий}} |подданство = |колен = |колымо вер = |ача = Гараев Фарит |ава = Гараева Зинера |пелаш = |йоча-влак = |чап пӧлек да премий = |сайт = |Commons = }} [[Файл:Эльфис Гараев.jpg|мини|мурсемче, мурызо, тӱмырзӧ, семлызе, аранжировщик, поэт, "Elvin Grey" лэйблын артистше]] '''Эльфис Гараев''' (Эльфис Фаритович Гараев) ({{Шочын|1992|05|15}}, [[Марий Эл]], [[Поранча кундем]], [[Поранча]] ола сынан посёлко) — [[Марий йылме|марла]] мурышо [[суас]] [[мурызо]] да [[семлызе]]. == Илыш корныжо == Эльфис Гараев [[1992|1992 ийын]] [[15 ага|ага тылзын 15-ше кечынже]] [[Марий Эл]] [[Поранча кундем]] [[Поранча]] ола сынан посёлкеш [[суас]] ешеш шочын. Индешымше классым тунем пытарымеке, училищыште механизаторлан тунемын. Варарак музык дек шӱмаҥын да республикын рӱдолашкыже куснен. Тушто [[И. С. Палантай лӱмеш тӱвыра да сымыктыш колледж]]ыш, калык семӱзгар пӧлкаш тунемаш пурен. [[Йошкар-Ола]]ште тунеммыж годым тӱрлӧ кавер-группышто тӱмыр дене шоктен, ты группыла дене гастроль дене коштын. Колледжым тунем лекмеке, [[Озаҥ]] оласе тӱвыра институтын джаз пӧлкашкыже тӱмырзӧ специальность дене тунемаш каен да 2019 ийыште дипломым налын. 2020 ийыште шке мурыжым возаш тӱҥалын да интернетыште палыме лийын<ref>{{cite web|author = Моисеева Н.|title = Татар рвезе марла мура|publisher = [[Кугарня (газет)|Кугарня]]|url = https://xn--24-6kcl8auuv6i.xn--p1ai/tatar-rveze-marla-mura/|date = 2020-06-15|accessdate = 2020-11-29}}</ref>. == Кылвер-влак == * [https://web.archive.org/web/20211028104129/https://vk.com/elfisgaraev Эльфис Гараев | ВКонтакте] == Важ-влак == <references /> [[Категорий:Марий мурызо-влак]] [[Категорий:Марий семлызе-влак]] 7v6d76e91abwsjavbafe098cx8mer7y 10 36313 204021 2026-10-24T12:13:22Z Frhdkazan 3606 «Дорога до церкви.jpg» дене велыж ышталтын 204021 wikitext text/x-wiki Дорога до церкви.jpg pd283nixmcf6wv654a7aj1t9u8rysim 10 36314 204022 2026-10-24T12:16:57Z Frhdkazan 3606 «Koh Larn Island from the Bird and Bees resort by Don Ramey Logan.webm» дене велыж ышталтын 204022 wikitext text/x-wiki Koh Larn Island from the Bird and Bees resort by Don Ramey Logan.webm jouq2sbppmxom4dpv6scyrzysj7lywd