Wikipedia minwiki https://min.wikipedia.org/wiki/Laman_Utamo MediaWiki 1.47.0-wmf.9 first-letter Media Istimewa Rundiang Pangguno Rundiang Pangguno Wikipedia Rundiang Wikipedia Berkas Rundiang Berkas MediaWiki Rundiang MediaWiki Templat Rundiang Templat Bantuan Rundiang Bantuan Kategori Rundiang Kategori Portal Diskusi Portal TimedText TimedText talk Modul Rundiang Modul Acara Pembicaraan Acara 0 1423 3349240 3345569 2026-07-05T15:56:57Z InternetArchiveBot 12718 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3349240 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | color = lightgreen | name = Turi | image = Sesbania grandiflora Blanco2.291.png | image_width = 250px | image_caption = Turi | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Magnoliophyta]] | classis = [[Dikotiledon|Magnoliopsida]] | ordo = [[Fabales]] | familia = [[Fabaceae]] | subfamilia = [[Faboideae]] | tribus = [[Robinieae]] | genus = ''[[Sesbania]]'' | species = '''''S. grandiflora''''' | binomial = ''Sesbania grandiflora'' | binomial_authority = ([[Carolus Linnaeus|L.]]) [[Christiaan Hendrik Persoon|Pers.]], 1807<ref>{{aut|Persoon, C.H.}} 1807. [http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=384&Pagina=320 ''Syn. pl.'' '''2'''(2): 316] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304211221/http://bibdigital.rjb.csic.es/spa/Libro.php?Libro=384&Pagina=320 |date=2016-03-04 }}.</ref> | synonyms = ''Robinia grandiflora'' <small>L. (1753)</small><ref>{{aut|Linnaeus, C.}} 1753. [http://www.biodiversitylibrary.org/item/13830#page/164/mode/1up ''Species Plantarum'' '''2''': 722].</ref><br> ''Aeschynomene grandiflora'' <small>L. (1763)</small><br> ''Sesban grandiflorus'' <small>Poir. (1806)</small><ref>{{aut|Lamarck, J.B.}} 1806. [http://botanicus.org/page/724153 ''Encycl. Méth. Bot.'' '''7''': 127] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405131156/http://botanicus.org/page/724153 |date=2023-04-05 }}.</ref><br> ''Agati grandiflora'' <small>Desv. (1813)</small><ref name=TuriVLSM>{{cite web |date=15 November 2001 |title=Sesbania grandiflora Pers. |publisher=[[Departemen Kesehatan Republik Indonesia|Departemen Kesehatan]] |url=http://bebas.vlsm.org/v12/artikel/ttg_tanaman_obat/depkes/buku1/1-262.pdf |accessdate=20 April 2013 |archive-date=7 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081207002010/http://bebas.vlsm.org/v12/artikel/ttg_tanaman_obat/depkes/buku1/1-262.pdf |dead-url=yes }}</ref> }} '''Turi''' (''Sesbania grandiflora'' sin. ''Agati grandiflora'') marupoan [[pohon]] ketek anggota [[familia|suku]] [[Fabaceae]]. Tumbuhan jo banyak manfaek ko diduga asalnyo dari [[Asia Selatan]] jo [[Asia Tenggara]], tapi kini alah tasebar ka babagai daerah tropis di dunia. == Rujuakan == {{reflist|30em}} '''Bacaan''' * Dalimartha, Setiawan (2009). ''Atlas Tumbuhan Obat Indonesia''. '''6'''. Depok: Puspa Swara. ISBN 978-979-1480-19-2. * Sastrapradja, Setijati; Lubis, Siti Harti Aminah; Djajasukma, Eddy; Soetarno, Hadi; Lubis, Ischak (1980). ''Proyek Penelitian Potensi Sumber Daya Ekonomi:Kayu Indonesia''. '''14'''. Jakarta: LIPI bakarajo samo jo Balai Pustaka. * Dharma, A.P. (1987) (dalam bahaso Inggirih). ''Indonesian Medicinal Plants [Tanaman-Tanaman Obat Indonesia]''. Jakarta: Balai Pustaka. ISBN 979-407-032-7. * Sastrapradja, Setijati; Lubis, Siti Harti Aminah; Djajasukma, Eddy; Soetarno, Hadi; Lubis, Ischak (1981). ''Proyek Penelitian Potensi Sumber Daya Ekonomi:Sayur-Sayuran''. '''6'''. Jakarta: LIPI bakarajo samo jo Balai Pustaka. == Pautan lua == * [http://www.warintek.ristek.go.id/pangan_kesehatan/tanaman_obat/depkes/1-262.pdf. Turi]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pado laman [[Warintek]] * {{en}} Duke energy: [http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Sesbania_grandiflora.html ''Sesbania grandiflora''] * {{en}} EOL: [http://eol.org/pages/641744/overview ''Sesbania grandiflora''] * {{en}} FAO: [http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Gbase/data/pf000171.htm ''Sesbania grandiflora''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130217205710/http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Gbase/data/pf000171.htm |date=2013-02-17 }} (umum) * {{en}} FAO: [http://www.fao.org/ag/AGA/AGAP/FRG/afris/Data/282.HTM ''Sesbania grandiflora''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121024185527/http://www.fao.org/ag/AGA/AGAP/FRG/afris/Data/282.HTM |date=2012-10-24 }} (pakan ternak) * {{en}} Feedipedia: [http://www.feedipedia.org/node/254 Agati ''Sesbania grandiflora''] (pakan ternak) * {{en}} NFTA: [http://www.winrock.org/fnrm/factnet/factpub/FACTSH/granflo2.htm ''Sesbania grandiflora''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121130111925/http://www.winrock.org/fnrm/factnet/factpub/FACTSH/granflo2.htm |date=2012-11-30 }} * {{en}} NTBG: [http://ntbg.org/plants/plant_details.php?plantid=10452 ''Sesbania grandiflora''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130624013657/http://ntbg.org/plants/plant_details.php?plantid=10452 |date=2013-06-24 }} * {{en}} Philipina Med. Plants: [http://www.stuartxchange.com/Katurai.html Katurai ''Sesbania grandiflora''] (obat) * {{en}} Trop. Forages: [http://www.tropicalforages.info/key/Forages/Media/Html/Sesbania_grandiflora.htm ''Sesbania grandiflora''] (pakan ternak) * {{en}} USDA: [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=SEGR5 ''Sesbania grandiflora''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430075656/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=SEGR5 |date=2013-04-30 }} {{Taxonbar|from=Q947251}} [[Kategori:Faboideae]] [[Kategori:Pakan taranak]] [[Kategori:Pohon hieh]] [[Kategori:Batang kayu]] [[Kategori:Pupuak hijau]] [[Kategori:Sayua]] [[Kategori:Tumbuahan ubek]] [[Kategori:Tumbuahan pawarna]] [[Kategori:Flora Indonesia]] [[Kategori:Tumbuahan]] {{tumbuhan-stub}} 2l86nr4sny7kx7633lm5bamc594mh93 0 6338 3349251 3346622 2026-07-05T23:51:33Z ~2026-38504-43 24303 /* */ 3349251 wikitext text/x-wiki {{infobox ethnic group| | group = Urang Malayu <br><small> Orang Melayu </small><br><small> أورڠ ملايو </small> | image = Malay couple.jpg | image_caption = | population = 2010:''Dipakirokan'' '''27.8 juta''' <!-- sum of numbers from each region below --> | popplace = |region1 = <span style="font-size:105%;">'''Panduduak Mayoritas'''</span> |region6 = {{flagicon|Malaysia}} [[Malaysia]] |pop6 = 14,749,378 <small>(anggaran 2010)</small> |ref6 = {{lower|<ref>{{Cite web |url=http://www.epu.gov.my/html/themes/epu/images/common/pdf/eco_stat/pdf/1.2.5.pdf |title=EPU - Population by sex, ethnic group and age, Malaysia,2010 |access-date=2013-04-01 |archive-date=2011-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110722234036/http://www.epu.gov.my/html/themes/epu/images/common/pdf/eco_stat/pdf/1.2.5.pdf |dead-url=yes }}</ref>}} |region7 = {{flag|Brunei}} |pop7 = 261,902 <small>(anggaran 2010)</small> |ref7 = {{lower|<ref>{{Cite web |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html |title=CIA - The World Factbook - Brunei<!-- Bot generated title --> |access-date=2013-04-01 |archive-date=2015-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721102115/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html |dead-url=yes }}</ref>}} |region8 = <span style="font-size:105%;">'''Panduduak Minoritas'''</span> |pop8 = |ref8 = |region9 = {{flagicon|Indonesia}} [[Indonesia]] |pop9 = 8,789,585 <small>(anggaran 2010)</small> |ref9 = {{lower|<ref name='BPS RI65'>{{cite web | url = http://www.bps.go.id/65tahun/SP2010_agregat_data_perProvinsi.pdf | title = Hasil Sensus Penduduk 2010 Data Agregat per Provinsi | accessdate = 2010-08-27 | format = PDF | publisher = [[Badan Pusat Statistika]] | language = Indonesia}}</ref><ref>Figure obtained based on the percentage of Malays in 2000 census and the total Indonesian population in 2010 census</ref>}} |region10 = {{flagicon|Thailand}} [[Thailand]] |pop10 = 3,354,475 <small>(anggaran 2010)</small> |ref10 = {{lower|<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/th.html CIA - World Factbook - Thailand]</ref><ref>[http://www.minorityrights.org/?lid=5600&tmpl=printpage World Directory of Minorities - Malays]</ref>}} |region11 = {{flagicon|Singapura}} [[Singapura]] |pop11 = 653,449 <small>(anggaran 2010)</small> |ref11 = {{lower|<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/sn.html CIA - World Factbook - Singapore]</ref><ref name="2000 census singapore residents">[http://www.singstat.gov.sg/pubn/papers/people/c2000-population.pdf Singapore: Population Size and Growth]</ref>}} | rels = [[Islam]] | langs = [[Bahaso Melayu|Melayu]] <small>(utamo)</small>{{br}} [[Bahaso Indonesia|Indonesia]], [[Bahaso Arab|Arab]], [[Bahaso Thai|Thai]], [[Bahaso Inggirih|Inggirih]] | related = [[urang Aceh|Aceh]], [[urang Banjar|Banjar]], [[Suku Betawi|Betawi]], [[Urang Melayu Myanmar|Melayu Myanmar]], [[Melayu Cape]], [[urang Cham|Cham]], [[Melayu Cocos]], [[Urang Kurinci|Kurinci]], [[Minangkabau|Minang]], [[Orang Laut]], [[Urang Melayu Sri Lanka|Melayu Srilanka]] }} '''Urang Malayu'''<ref name="Malayan miscellanies">{{en}}{{cite book|first=Malayan miscellanies | last=Malayan miscellanies | title=''[http://books.google.co.id/books?id=fBYIAAAAQAAJ&dq=dayak%20Malayan%20miscellanies&pg=RA1-PA51#v=onepage&q&f=false Malayan miscellanies ]'' | publisher=Malayan miscellanies | year=1820}}</ref><ref name="Anthony Milner">{{en}}{{cite book|first=[[Anthony Milner|Anthony]]|last=Milner|coauthors=|title=''[http://books.google.co.id/books?id=sACaolB0FpkC&lpg=PP1&dq=Malays&pg=PP1#v=onepage&q&f=false The Malays]''|publisher=John Wiley and Sons|year=2010|isbn=9781444339031}}ISBN 1444339036</ref> (diijo juo jo ''Melayu'') adolah namo nan marujuak pado suatu kalompok nan ciri utamonyo adolah panutuaan [[bahaso Malayu]]. Bahaso Malayu iolah anggota kaluarga bahaso Austronesia. Urang Malayu bamukim di sabagian gadang [[Malaysia]], pasisia timur [[Sumatera]], sakaliliang pasisia [[Kalimantan]], Thailand selatan, sarato pulau-pulau ketek nan tabantang sapanjang [[Salek Malaka]] jo [[Salek Karimata]]. Di Indonesia, jumlah urang Malayu kiro-kiro 15% dari saluruah populasi, nan sabagian gadang mandiami propinsi [[Sumatera Utara]], [[Riau]], [[Kapulauan Riau]], [[Jambi]], [[Sumatera Selatan]], [[Kapulauan Bangka Belitung]], jo [[Kalimantan Barat]].<ref>{{cite book |title=Indonesia's Population, Ethnicity and Religion in a Changing Political Landscape |last=Suryadinata |first=Leo |authorlink= |coauthors=Arifin, Evi Nurvidya; Ananta, Aris|year=2003 |publisher=Institute of Southeast Asian Studies |location= |isbn=981-230-212-3 |page= |pages= |url= |accessdate=}}</ref> Kumpulan urang atau etnik Malayu balainan dari konsep [[Alam Malayu]] (Rumpun Bangso Malayu), nan mancakuik kumpulan manusia nan labiah laweh, tamasuak kabanyakan etnik di [[Indonesia]] jo [[Filipina]]. Walaupun baitu, banyak pulo masyarakaik [[Suku Minangkabau|Minangkabau]], [[Suku Mandailing|Mandailing]], jo [[Suku Dayak|Dayak]] nan bapindah ka wilayah pasisia timur Sumatra jo pantai barat Kalimantan, mangaku sabagai urang Malayu. Salain di Nusantara, urang katurunan Malayu tadapek pulo di [[Sarilangka]], [[Kapulauan Cocos (Keeling)]] (''Cocos Malays''), jo [[Afrika Selatan]] (''Cape Malays''). ==Etimologi== [[Ptolemy]] (90 - 168 M) dalam karyanyo Geographia mancatat sabuah tanjuang di ''Aurea Chersonesus'' (Samananjuang Malayu) nan banamo ''Maleu-kolon'', nan diyakini barasa dari [[Bahaso Sanskerta]], '' malayakolam atau malaikurram''<ref>{{cite book |title= Researches on Ptolemy's geography of eastern Asia (further India and Indo-Malay archipelago |page= 101|author= Gerolamo Emilio Gerini|isbn= 81-70690366|year= 1974 |publisher= Munshiram Manoharlal Publishers }}</ref>. Badasarkan G. E. Gerini, ''Maleu-Kolon'' kini ko marujuak pado Tanjuang Kuantan atau Tanjuang Panyabuang di Samananjung Malaysia. === Urang Gunuang === Pado Bab 48 teks agamo [[Hindu]] Vuya Purana nan babahaso Sanskerta, kato ''Malayadvipa'' marujuak kapado sabuah propinsi di pulau nan kayo ameh jo perak. Disinan badiri bukik nan disabuik jo ''Malaya'' nan artinyo sabuah gunuang gadang (''Mahamalaya''). Walaupun baitu banyak sarjana Barat, antaro lain Sir Roland Braddell manyamokan ''Malayadvipa'' jo [[Sumatera]] <ref>{{cite book |title= The great Indian corridor in the east|page= 57|author= Phani Deka|isbn= 81-8324-179-4|year= 2007|publisher=Mittal Publications}}</ref>. Sedangkan para sarjana India picayo bahwa itu marujuak pado babarapo gunuang di Samananjuang Malaysia <ref>{{cite book |title= India's Interaction with Southeast Asia: History of Science,Philosophy and Culture in Indian Civilization, Vol. 1, Part 3|page=266|author= Govind Chandra Pande|isbn= 978-8187586241|year=2005|publisher=Munshiram Manoharlal}}</ref><ref>{{cite book |title= The economic life of northern India: c. A.D. 700-1200|page=139|author= Lallanji Gopal|isbn= 9788120803022|year=2000|publisher=Motilal Banarsidass}}</ref><ref>{{cite book |title= A Panorama of Indian Buddhism: Selections from the Maha Bodhi journal, 1892-1992|page=612|author= D.C. Ahir|isbn= 8170304628|year=1995|publisher=Sri Satguru Publications}}</ref><ref>{{cite book |title= The culture and art of India|page= 212|author= Radhakamal Mukerjee|isbn= 9788121501149|year= 1984|publisher= Coronet Books Inc}}</ref><ref>{{cite book |title= Some contributions of India to the ancient civilisation of Indonesia and Malaysia|page= 8|author= Himansu Bhusan Sarkar|year=1970|publisher= Punthi Pustak|location=Calcutta}}</ref>. === Karajaan Malayu === Dari catatan [[I Tsing|Yi Jing]], saurang pendeta Budha dari [[Dinasti Tang]], nan bakunjuang ka Nusantara antaro taun 688 - 695, inyo manyabuikan ado sabuah karajaan nan dikana jo ''Mo-Lo-Yu'' (Melayu), nan bajarak 15 hari palayaran dari [[Sriwijaya]]. Dari Ka-Cha ([[Kedah]]), jaraknyopun 15 hari palayaran.<ref>{{cite book |title= A Record of the Buddhist Religion As Practised in India and the Malay Archipelago (A.D. 671-695)|pages=xl - xli|author= I-Tsing|isbn= 978-8120616226|year= 2005|publisher=Asian Educational Services}}</ref> Badasakan catatan Yi Jing, karajaan tasabuik marupoan nagara nan merdeka dan akhianyo ditakluakan dek Sriwijaya. Manuruik [[batu basurek Padang Roco]] (1286) di [[Sumatera Barat]], ditamukan kato-kato ''bhumi malayu'' jo ibu kotanyo di [[Dharmasraya]]. Karajaan iko marupoan kalanjuikan dari [[Karajaan Malayu]] dan [[Karajaan Sriwijaya|Sriwijaya]] nan alah ado di Sumatra sajak abaik ka-7. Kamudian [[Adityawarman]] mamindahan ibu kota karajaan iko ka wilayah padalaman di [[Pagaruyung]]. Patualang [[Venesia]] nan tanamo, [[Marco Polo]] dalam bukunyo ''Travels of Marco Polo'' manyabuikan tantang ''Malauir'' nan batampek di bagian selatan Samananjuang Melayu. Kato "Melayu" dipopulerkan dek Kasultanan Malaka nan digunokan untuak mambantuakan kultur Malaka jo kultur asiang yakni Jawa jo Thai.<ref>{{cite book |title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|page=4|author=Timothy P. Barnar |isbn=9971-69-279-1|year= 2004|publisher=Singapore University press|location=Singapore}}</ref> Dalam pajalanannyo, [[Malaka]] indak hanyo tacatek sabagai pusek padagangan nan dominan, namun juo sabagai pusek paradaban Malayu nan bapangaruah laweh.<ref>{{cite book |title= Far East and Australasia 2003 (34th edition)|page=763|author= Europa Publications Staff|isbn=978-1857431339|year= 2002|publisher= Routledge}}</ref> ==Sajarah== Namo "Malayu" barasa dari [[Karajaan Malayu]] nan pernah ado di kawasan [[Batang Hari]]. Dalam pakambangannyo, Karajaan Malayu akhianyo takluk dan manjadi bawahan [[Karajaan Sriwijaya]].<ref>{{cite web|url=http://www.sabrizain.org/malaya/early.htm |title=Early Malay kingdoms |publisher=Sabrizain.org |date= |accessdate=2010-06-21}}</ref> Pamakaian istilah Melayu-pun malaweh hinggo ka lua Sumatera, maikuiki teritorial imperium Sriwijaya nan bakambang hinggo ka [[Jawa]], [[Kalimantan]], jo [[Semenanjung Malaya]]. Jadi urang Malayu Samananjuang barasa dari Sumatera.<ref>{{en}} {{cite book|pages=69|url=http://books.google.co.id/books?id=HDMiXdQqXzkC&lpg=PA70&dq=Benjermassin&pg=PA69#v=onepage&q=Benjermassin&f=false|title=Southeast Asian identities: culture and the politics of representation in Indonesia, Malaysia, Singapore, and Thailand|first=Joel S.|last=Kahn|publisher=I.B.Tauris|year=1998|isbn=1860642454}}ISBN 9781860642456</ref> Manuruik batu basurek [[Kapiang Tambago Laguna]], padagang Malayu alah badagang ka saluruah wilayah Asia Tenggara, juo ikuik sato mambaok adaik budayo jo [[bahaso Melayu]] pado kawasan tasabuik. Bahaso Malayu akhianyo manjadi ''lingua franca'' manggantikan [[bahaso Sanskerta]].<ref name="Zaki Ragman page 1-6">{{cite book |title=Gateway to Malay culture|pages=1–6 |author=Zaki Ragman |isbn=981-229-326-4|year= 2003|publisher=Asiapac Books Pte Ltd|location=Singapore}}</ref> Maso kajayaan Sriwijaya marupoan maso ameh bagi paradaban Melayu, tamasuak pado maso [[wangsa Sailendra]] di [[Jawa]], kamudian dilanjuikan dek karajaan [[Dharmasraya]] sampai pado abaik ka-14, dan taruih bakambang pado maso [[Kasultanan Malaka]]<ref>{{cite book | last = Alexanderll | first = James | title = [[Malaysia Brunei & Singapore]] | publisher = [[New Holland Publishers]] | year= 2006 | page = 8 | month = September | isbn = 1860113095, 9781860113093 }}</ref><ref name="Houghton Mifflin Harcourt">{{cite encyclopedia | title = South and Southeast Asia, 500 - 1500 | encyclopedia = The Encyclopedia of World History | volume = 1 | pages = 138 | publisher = [[Houghton Mifflin Harcourt]] | year = 2001 }}</ref><ref>{{cite book |title=History, culture, and region in Southeast Asian perspectives|page=33|author=[[O. W. Wolters]]|isbn=978-0877277255|year=1999|publisher=Cornell University Southeast Asia Program Publications|location=Singapore}}</ref> sabalun karajaan iko ditaklukan dek kakuatan tantara [[Portugis]] pado taun 1511. Masuaknyo agamo Islam ka Nusantara pado abaik ka-12, diserap elok-elok dek masyarakaik Melayu. Islamisasi indak hanyo tajadi di kalangan masyarakaik jelata, namun alah manjadi corak pamerintahan karajaan-karajaan Melayu. Di antaro karajaan-karajaan tasabuik iolah [[Kasultanan Johor]], [[Kasultanan Perak]], [[Kasultanan Pahang]], [[Kasultanan Brunei]], jo [[Kasultanan Siak Sri Inderapura|Kasultanan Siak]]. Kadatangan kolonialis Eropa alah mambuek tadiasporanyo urang-urang Malayu ka saluruah Nusantara, [[Sri Lanka]], jo [[Afrika Selatan]]. Di parantauan, mareka banyak maisi pos-pos karajaan sarupo manjadi syahbandar, ulama, jo hakim. Dalam pakambangan salanjuiknyo, ampiang sado Kapulauan Nusantara mandapek pangaruah langsuang dari Suku Melayu. Bahaso Malayu nan alah bakambang dan dipakai dek banyak masyarakaik Nusantara, akhianyo dipiliah manjadi bahaso nasional [[Indonesia]], [[Malaysia]], dan [[Brunei]]. === Proto Melayu === [[Proto Melayu]] nan disabuik juo ''Melayu asli'' atau ''Melayu tuo'' adolah rumpun banso [[Austronesia]] dari daratan Asia nan bapindah ka [[tanah Melayu]] dan [[kapulauan Melayu]], dalam maso papindahan nan panjang di antaro 2500 S.M dan 1500 S.M<ref>{{Cite book|title=A History of Malaysia and Singapore|pages=4 & 5|author=Neil Joseph Ryan|isbn=0195803027|year= 1976|publisher=Oxford University Pres|location=London}}</ref>. ''The Encyclopedia of Malaysia: Early History'', manunjuakan tigo teori asa-usua Melayu: * Teori [[Yunnan]], papindahan [[sungai Mekong]] (diterbitkan 1889) : Teori Proto Melayu baasa dari [[Yunnan]] didukuang dek R.H Geldern, J.H.C Kern, J.R Foster, J.R Logen, Slametmuljana dan Asmah Haji Omar. Bukti lain nan mandukuang teori iko antaro lain: :# Pakakeh batu nan ditamui di Kapulauan Melayu, samo jo pakakeh dari Asia Tangah. :# Kamiripan adaik Melayu jo adaik [[Assam]]. :# Bahaso Melayu & [[bahaso Khmer|bahaso Kamboja]] marupoan bahaso sarupo dek karano tanah niniak muyang urang Kamboja baasa dari hulu [[Sungai Mekong]]. * Teori [[New Guinea]] (ditabikkan 1965). * Teori [[Taiwan]] (ditabikkan 1997). Untuak info labiah lanjuik, caliak [[Bahaso-bahaso Austronesia]]. Kajian saintifik takini dek HUGO (Human Genome Organization) manganai genetik banso-banso Asia manyatokan hipotesis papindahan tunggal Asia dari Asia Tenggara mangambaro ka arah utara jo sacaro palahan-lahan manduduaki Asia Timur.<ref name="news.bbc.co.uk">http://news.bbc.co.uk/2/hi/8406506.stm</ref> Hipotesis iko bagaimanapun hanyo badasakan bukti variasi genetik nan labiah banyak di kalangan banso Asia tenggara babandiang jo banso Asia timur, tanpa mangambiak pakiroan sajarah sosio politik kaduo-duo tampek tasabuik.<ref name="news.bbc.co.uk"/> Kakurangan variasi genetik di kalangan banso Asia timur kamungkinan gadang adolah dek kaduo tampek tasabuik alah lamo basatu di bawah ciek kuaso politik tunggal contohnyo di China, Korea jo Japang nan manyababkan interaksi manusia nan labiah acok dibandiang di Asia tenggara. Proto Malayu dipacayoi banso palauik nan mahir dalam [[oseanografi]] jo patanian. Mareka bapindah dari pulau ka pulau dalam jarak gadang di antaro [[Selandia Baru]] jo [[Madagaskar]], dan mareka manjadi sabagai panunjuak arah, anak buah, jo tukang buruah kapado padagang India, Arab, Parsi jo Chino untuak hampia 2000 tahun. Batahun-tahun kamudian mareka manatap di babagai tampek jo manyarap babagai budayo jo agamo. === Deutero Melayu === Urang Malayu nan datang mulo-mulo kudiannyo sacaro palahan-lahan tagantikan dek panaruko-panaruko Deutero Malayu ( Malayu Mudo) dalam galombang kaduo papindahan dari darek utamo Asia di sakitar 300 SM<ref>{{Cite book|title=Security and Southeast Asia: domestic, regional, and global issues|page=26|author=Alan Collins|isbn=981-230-230-1|year= 2003|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|location=Singapore}}</ref>. Sacaro antropologi, etnik Malayu nan kini mauni samananjuang tanah Malayu jo kawasan pantai kapulauan Malayu adolah dari golongan Malayu Deutero<ref>{{Cite web|url=http://www.sabrizain.org/malaya/malays.htm |title=The Malays |publisher=Sabrizain.org |date= |accessdate=2010-06-21}}</ref> nan bakulik labiah carah, babadan labiah gadang, jo baabuik labiah luruih, babedo jo urang Proto Malayu ( Malayu Tuo).<ref>{{Cite book|title=Studies in the science of society|page=278|author=George Peter (editor) Murdock (Author)|isbn=978-0836911572|year= 1969|publisher=Books for Libraries Press}}</ref> Masyarakaik iko juo punyo taraf budayo nan labiah tinggi, teknik patanian, jo pangatahuan tantang basi nan labiah maju.<ref>{{Cite book|title=Malaysia Country Study Guide (World Strategic and Business Information Library)|page=41|author=Ibp Usa (Author) |isbn= 978-1433031595|year= 2009|publisher=International Business Publications|location=USA}}</ref> Mareka indak hiduik sacaro nomaden tapi tingga dalam [[kampuang]]-kampuang nan marupoan unit utamo masyarakaik. Panampekan utamo Deutero Malayu biasonyo talatak di lambah-lambah subur, tabiang sungai atau pasisia pantai, jo kagiatan utamo adolah ekonomi hiduik nan ringkeh baasaskan pananaman padi jo parikanan. Manjalang kurun taakhia sabalun Masihi, panampekan-panampekan di kawasan pantai iko awal mulo talibeknyo dalam padagangan jo dunia lua.<ref>{{Cite book|title=A design guide of public parks in Malaysia|page=39|author=Jamil Abu Bakar|isbn=9789835202742|year=2002|publisher=Penerbit UTM}}</ref> Kamunculan kalompok Deutero Malayu iko sacaro indak langsuang manyababkan kumpulan Proto Malayu jo panduduak asli manyuruakan diri ka padalaman jo hulu sungai. Kumpulan Proto Malayu nan tanamo hari iko di Malaysia adolah dari suku [[Moken]], [[Jakun]], [[Orang Kuala]], [[Temuan]] jo [[Orang Kanaq]]<ref name=coacstat>{{cite web|publisher=Center for Orang Asli Concerns|title=Orang Asli Population Statistics|url=http://www.coac.org.my/codenavia/portals/coacv2/code/main/main_art.php?parentID=11374494101180&artID=11432750280711|accessdate=2008-02-12|archive-date=2012-02-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20120209191755/http://www.coac.org.my/codenavia/portals/coacv2/code/main/main_art.php?parentID=11374494101180&artID=11432750280711|dead-url=yes}}</ref>. Sadang di Indonesia, Proto Malayu adolah [[Suku Toraja|Toraja]] ([[Sulawesi Selatan]]), [[Sasak]] ([[Lombok]]), [[Dayak]] ([[Kalimantan Tengah]]), [[Batak]] ([[Sumatera Utara]]), [[Nias]] (pantai barat [[Sumatera Utara]]), [[Suku Rejang|Rejang]], dll. Teori iko indak lai diakui panggunoannya, dek karano para [[arkeolog]] manyimpulkan baso indak ado dasa [[arkeologi]]s nan baarati nan manunjuakan adonyo pabedoan antaro Proto Malayu jo Deutero Melayu.<ref>[http://email.eva.mpg.de/~gil/ismil/6/abstracts/anderbeck.html Karl Anderbeck, "Suku Batin - A Proto-Malay People? Evidence from Historical Linguistics", ''The Sixth International Symposium on Malay/Indonesian Linguistics'', 3 - 5 August 2002, [[Bintan]] Island, [[Riau]], Indonesia]</ref> ===Pangaruah India=== <!--[[Image:Avalokiteçvara, Malayu Srivijaya style.jpg|right|150px|thumb|Sabuah patuang ameh [[Avalokiteśvara|Avalokiteçvara]] barasa dari Karajaan Sriwijaya, ditamui di [[Jambi]], [[Indonesia]]. Iko manjadi bukti pangaruah [[India]] nan kuek dalam masyarakaik Melayu pra-Islam katiko itu.]]--> Tiado bukti nan tapek soal wakatu palayaran urang [[India]] nan taawal malalui [[taluak Bengal]], tatapi bukti arkeologi nan ditamui di [[lambah Bujang]] manunjuakan urang Malayu di samananjuang alah badagang jo India sajak abaik patamo masehi.<ref>[http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=26259 Lembah Bujang - Ancient Village or Settlement in Malaysia.]</ref> Pakambangan padagangan jo [[India]] alah mambaok kapado panyebaran agamo-agamo gadang India, [[agamo Hindu]] jo [[agamo Buddha]], ka saluruah palosok alam Melayu. Tampek-tampek ibadat mulai dibangun manuruik [[seni arsitektur|arsitektur]] India, dan pamimpin satampek mulai manggala diri surang ''[[Rajo]]'' dan manyerap banyak aspek utamo dari sistem pamarintahan feodal India.<ref name="Zaki Ragman page 1-6"/> Kudiannyo, muncul nagari-nagari maritim Malayu kaciak di kawasan pasisia pantai [[tanah Melayu|samananjuang tanah Melayu]] sarupo [[karajaan Chi Tu|Chi Tu]] (abaik patamo), [[Gangga Negara]] (abaik ka-2), [[Langkasuka]] (abaik ka-2), jo [[Lambah Bujang|Kedah]] (abaik ka-4). Di antaro abaik ka-7 jo ka-13, sabagian gadang dari nagari-nagari maritim nan makmur iko ado di bawah kuaso lungga Karajaan[[Sriwijaya]], sabuah karajaan Malayu basa nan bapusek di [[Palembang]], [[Sumatera]].<ref>{{Cite web|url=http://www.sabrizain.org/malaya/early.htm |title=Early Malay kingdoms |publisher=Sabrizain.org |date= |accessdate=2010-06-21}}</ref> [[Berkas:Srivijaya Empire.svg|thumb|left|250px|Karajaan Buddha [[Sriwijaya]], antaro karajaan Melayu rayo awal di [[kapulauan Melayu]].]] Pangaruah Sriwijaya tasebar di sadoalah kawasan pasisia Sumatera jo samananjuang tanah Melayu, [[Jawa]] barat, [[Borneo]] barat, jo babarapo kawasan lain di [[kapulauan Melayu]]. Jo nauangan India jo China, kakayoannyo sabagian gadang didapek malalui padagangan. Pado zaman kagamilangannyo, [[bahaso Melayu Kuno]] digunokan sabagai bahaso rasmi jo manjadi [[lingua franca]] sarantau, manggantikan Sanskrit, bahaso utamo Hindu jo Buddha<ref name="Zaki Ragman page 1-6" />. Zaman Sriwijaya dianggap zaman kagamilangan budayo Melayu. Kamegahan Sriwijaya bagaimanopun mulai marosot salapeh sarangan gadang-gadangan [[Karajaan Chola]] pado abaik ka-11 nan langsuang malumpuahkan kakuatan ekonomi jo katantaroannyo. Siso taakhia karajaan Malayu itu di [[Dharmasraya]] akhianyo dihancurkan dek panyarang-panyarang [[Suku Jawa|Jawa]] dari [[Singhasari]] nan malancakan [[ekspedisi Pamalayu]] (''Pamalayu'' sacaro harfiah bamakno parang tahadok Melayu) pado pangujuang abaik ka-13. Karuntuahan karajaan Sriwijaya alah manyababkan karabaik rajonyo manjadi palarian di wilayah-wilayah nan masih satia, dan ado babarapo pacuboan dek putera-putera Malayu untuak manghiduikkan baliak karajaan tasabuik. Pado taun 1324, jo dukuangan anak buah karajaan nan satia iyolah [[Orang laut]], surang putera Malayu Sriwijaya, [[Sang Nila Utamo]] alah mandirikan karajaan [[Singapura]] di [[Tumasik]]<ref>{{Cite book| last = Singapore. Ministry of Culture, Singapore. Ministry of Communications and Information. Information Divisionl | title = [[Singapore facts and pictures]] | publisher = [[Ministry of Culture]] | year= 1973 | page = 9 | isbn = 0217-7773 }}</ref>. Dinastinyo mamarintah pulau tasabuik sahinggo panghujuang abaik ka-14 apobilo karajaan Malayu itu sakali lai manghadoki sarangan dari tanah Jawa nan dilancakan [[Majapahit]]. Pado 1401, cicit Sang Nila Utamo, [[Parameswara|Paduko Sri Maharajo Parameswara]] manyuruak ka pasisia pantai barat samananjuang tanah Malayu jo mandirikan [[Kasultanan Melaka]]<ref>{{Cite web| last = Buyers | first = Christopher | title = The Ruling House of Malacca - Johor | url=http://www.royalark.net/Malaysia/malacca.htm | accessdate = 2009-06-13 }}</ref>. Kasultanan Melaka manggantikan tampek Sriwijaya sabagai kuaso politik Malayu sarantau dan mawarisi banyak dari tradisi karajaan jo budayo Melayu, tamasuak sabagian gadang wilayah-wilayah nan pernah dikuasoi pandahulunyo<ref name="Houghton Mifflin Harcourt"/><ref name="Malaysia Brunei & Singapore"/><ref>{{Cite book|title=History, culture, and region in Southeast Asian perspectives|page=33|author=O. W. Wolters|isbn=978-0877277255|year=1999|publisher=Cornell University Southeast Asia Program Publications|location=Singapore}}</ref>. <!--[[File:Around-Kota-Bharu-(19).jpg|thumb|250px|right|[[Musajik Kampung Laut, Nilam Puri|Musajik Kampung Laut]] di [[Tumpat]], Kelantan. Musajik talama ado di Malaysia.]]--> ===Pangislaman=== [[Image:Malacca Sultanate id.svg|thumb|250px|right|Lawehnyo Kasultanan Melaka pado abaik ka-15.]] Duo pakambangan utamo nan mangubah sijarah Malayu maunjua pado pamuloan abaik ka-12 jo ka-15. Nan patamo adolah datangnyo [[Islam]] dan nan kaduo adolah bangkiknyo [[Kasultanan Melaka]] di pasisia pantai barat dayo samananjuang tanah Melayu.<ref name="World and Its Peoples">{{Cite book|title=World and Its Peoples: Malaysia, Philippines, Singapore, and Brunei|pages=1174, 1219, 1220, 1222|year= 2008|publisher=Marshall Cavendish Corporation|location=New York}}</ref> Agamo Islam tasebar di kawasan pasisia pantai nan kininyo nagari [[Kedah]], [[Perak]], [[Kelantan]], jo [[Terengganu]], dari sakurang-kurangnyo abaik ka-12.<ref>{{Cite book|title=Islam in Southeast Asia|page=25|author=Hussin Mutalib |isbn=978-981-230-758-3|year= 2008|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|location=Singapore}}</ref> Bukti arkeologi tarawal soal kadatangan Islam di samananjuang adolah sabuah batu basurek batarikh abaik ka-14 nan ditamui di nagari [[Terengganu]], [[Malaysia]]<ref name="World and Its Peoples" />. Pado abaik ka-15, [[Kasultanan Melaka]], nan hegemoninyo manjangkau bagian barat kapulauan Melayu, manjadi pusek utamo panyebaran agamo Islam di timur. Tradisi Melaka kudiannyo diwariskan ka generasi sataruihnyo dan mambantuak nilai-nilai utamo identiti Melayu.<ref name="T. N Harper page 15">{{Cite book|title=The End of Empire and the Making of Malaya|page=15|author=T. N. Harper |isbn=0-521-59040|year= 2001|publisher=Cambridge University Press|location=UK}}</ref><ref>{{Cite book|title=New terrains in Southeast Asian history|page=15|author=Abu Talib Ahmad, Liok Ee Tan |isbn=9971-69-269-4|year= 2003|publisher=Ohio University press|location=Singapore}}</ref> Katiko maso ikolah, agamo Islam manjadi lakek jo masyarakaik dan budayo Malayu dan manjadi aspek tapantiang dalam pambantuakan identitas "Melayu".<ref name="Barbara Watson Andaya, Leonard Y. Andaya page 55">{{Cite book|title=A History of Malaysia|page=55|author=Barbara Watson Andaya, Leonard Y. Andaya |isbn=0-333-27672-8,0-333-27672-8|year= 1984|publisher=Palgrave Macmillan|location=Lonndon}}</ref><ref>{{Cite book|title=Contesting Malayness: Malay identity across boundaries|page=7|author=Timothy P. Barnar |isbn=9971-69-279-1|year= 2004|publisher=Singapore University press|location=Singapore}}</ref><ref>{{Cite book|title=Malaysia: Transformasi dan perubahan sosial|page=16|author=Mohd Fauzi Yaacob |isbn=978-967-323-132-4|year= 2009|publisher=Arah Pendidikan Sdn Bhd|location=Malaysia}}</ref>. Pado taun 1511, palabuahan Melaka jatuah ka tangan [[konkuistador]] [[Urang Portugih|Portugih]]. Walaupun baitu, Melaka tatap manjadi suatu rujuakan tata nagara jo titiak rujuakan budayo untuak nagari-nagari pangganti sarupo [[Kasultanan Johor]] (1528–kini), [[Perak|Kasultanan Perak]] (1528–kini) jo [[Pahang|Kasultanan Pahang]] (1470–kini)<ref name="T. N Harper page 15" />. Di sabarang [[Lauik Chino Selatan]], ciek lai karajaan Melayu, [[Kasultanan Brunei]] (1363–kini) alah bangkik manjadi pasaing palabuahan maritim nan utamo ka bakeh Melaka. Brunei mancapai puncak kagamilangannyo pado patangahan abaik ka-16 dimano wilayahnyo alah mambantang jauah ka selatan ka kawasan nan kininyo [[Kuching]] di [[Sarawak]] dan ka utara sahinggo ka kapulauan [[Filipina]]<ref>{{Cite book|title=Malaysia, Singapore & Brunei|page=32|author=Simon Richmond |isbn=36-005-607-983|year= 2007|publisher=Lonely Planet Planet publications}}</ref>. Kasultanan-kasultanan Malayu utamo nan lain adolah [[Kasultanan Kedah]] (1136–kini) jo[[Karajaan Pattani|Kasultanan Patani]] (1516–1771) nan bakuaso di bagian utara samananjuang tanah Melayu. ===Panjajahan=== Antaro taun 1511 jo 1984, banyak karajaan-karajaan Malayu jo kasutanan jatuah di bawah kuaso asiang nan babeda-beda, dimulai dari panjajahan banso Eropa co [[Portugis]], [[Balando]], jo [[Inggirih]], inggo panjajahan dari banso sabanua co [[Siam]] jo [[Japang]]. Pado taun 1511, pasukan [[Portugis]] alah bakuaso di ibu kota [[Kasutanan Malaka]]. Walau bagaimanopun, pihak Portugis nan bajaya, indak dapek mampaleba pangaruah politik meareka malabiahi [[A Famosa|kubu Malaka]]. Sutan bakuaso panuah di ateh tanah di lua Malaka jo mandirikan [[Kasutanan Johor]] pado taun 1528 untuak mamanangi Malaka. [[Malaka Portugis]] mangadoki babarapo sarangan balasan nan digagalkan dek Johor sahinggo 1614, gabuangan tentara Johor jo [[Balando]], manghalau Portugis dari samananjuang salamo-lamonyo. Sabagai satu pajanjian jo Johor pado 1606, Balando kudiannyo mangambiak kuaso Melaka.<ref>{{Cite book|title=A History of British India: To the Overthrow of the English in the Spice Archipelago|page=345|author=William Wilson Hunter (Author), Paul Ernest Roberts (Author)|isbn=978-1145707160|year=2010|publisher=Nabu Press}}</ref> Sapanjang sijarah, [[Nagari-Nagari Malayu]] Samananjuang acok bamusuahan jo [[Siam]]. Kasutanan Malayu Malaka surang bajuang pado duo paparangan jo Siam wakatu nagari-nagari utara Malayu datang sacaro baselo di bawah kakuasoan Siam salamo baabaik-abaik. Pado taun 1771, [[Karajaan Siam]] nan baru di bawah [[Dinasti Chakri]] dimansuhkan [[Karajaan Pattani|Kasutanan Pattani]] dan kudian dilampirkan sabagian gadang [[Kasutanan Kedah]]. Dahulunyo, Siam di bawah [[Karajaan Ayutthaya]] alah dimasuakan ka dalam [[Tambralinga]] dan ditakluaki [[Wilayah Songkhla|Kasutanan Singgora]] pado abaik ka-17. Siam diagiah struktur pamarintahan nan baru dan mambuek wilayah [[Satun]], [[Songkhla]], [[Wilayah Phuket|Phuket]], [[Trang]], [[Narathiwat]], [[Wilayah Yala|Yala]] jo [[Pattani]] daripado bakeh kesultanan.<ref>{{Cite book|title=A History of Malaysia|pages=62–68|author=Barbara Watson Andaya, Leonard Y. Andaya |isbn=0-333-27672-8,0-333-27672-8|year= 1984|publisher=Palgrave Macmillan|location=London}}</ref><ref>{{Cite book|title=Government Policies and Ethnic Relations in Asia and the Pacific|page=204|author=Šumit Ganguly|isbn=978-0262522458|year= 1997|publisher=MIT press}}</ref> Pado taun 1786, [[Pulau Pinang]] alah dipajakkan kapado [[Sarikat Hindia Timur Inggirih]] dek [[Kasutanan Kedah]] dalam patukaran bantuan militer untuak manantang Siam. Pado taun 1819, sarikat itu juo mandapek [[Singapura]] dari [[Kasutanan Johor]], dan kudian pado taun 1824, [[Malaka Balando|Malaka]] dari Balando. Sadoalah padagangan jawatan sacaro rasmi dipakenalkan sabagai [[Salek]] pado taun 1826 dan manjadi tanah jajahan mahkota [[Karajaan Inggirih]] pado taun 1867. Campua tangan Inggirih dalam hal nagari-nagari Malayu alah dirasmikan pado taun 1895, salapeh [[Rajo-rajo Malayu]] manarimo [[Residen Inggirih]] dalam pamarintahan, dan [[Nagari-nagari Malayu Basakutu]] alah dibantuak. Pado taun 1909, [[Kedah]], [[Kelantan]], [[Terengganu]] jo [[Perlis]] dalam [[Pajanjian Inggirih-Siam 1909|disarahkan]] dek Siam kapado Inggirih. Nagari-nagari iko basamo-samo jo [[Johor]], kudiannyo disabuik sabagai [[Nagari-nagari Malayu Indak Basakutu]]. Samaso [[Parang Dunia II]], sadoalah milik Inggirih nan sacaro kolektif dikatahui sabagai [[British Malaya]] alah diduduaki dek [[Kakaisaran Japang]]. Kajatuahan Karajaan Brunei mamuncak dalam abaik ka-19, hinggo Brunei kahilangan banyak wilayahnyo [[Rajah Putih]] [[Sarawak]]. Brunei adolah sabuah nagari naungan British dari 1888 sahinggo 1984.<ref name=cia>{{cite journal | url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html | title=Brunei | version= | publisher=[[CIA World Factbook]] | author= | year=2011 | accessdate=2011-01-13 | archive-date=2015-07-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20150721102115/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bx.html | dead-url=yes }}</ref> Barikuik [[Pajanjian Inggirih-Balando 1824]] pado taun 1824 nan mambagikan [[Tanah Malayu]] ka dalam panguasoan Inggirih di utara jo panguasoan Balando di selatan, sadoalah kasutanan Malayu di Sumatera jo Borneo Selatan manjadi sabahagian daripado [[Hindia Timur Balanda]]. Walaupun satangah rajo Malayu mangakakan kuaso mareka di bawah kakuasoan Balando,<ref>{{Cite book|title=Through Central Borneo|page=17|author=Carl Lumholtz|isbn=978-1419189968|year=2004|publisher=Kessinger publishing}}</ref> ado juo institusi barajo nan dimansuhkan dek karajaan kolonial Balando, co [[Kasutanan Riau|Riau]] pado taun 1911. Sajak pandirian [[Republik Indonesia]] sabagai kasatuan nagara pado taun 1950, sadonyo monarki tradisional Malayu manyarahan kadaulatannya kapado nagara,<ref>{{Cite book|title=Federalism in Asia|page=146|author=Baogang He (Editor), Brian Galligan (Editor), Takashi Inoguchi (Editor)|isbn=978-1847201409|year=2007|publisher=Edward Elgar Pub}}</ref> sahinggo kaduduakan Rajo-Rajo Malayu dikurangkan ka bakeh kaduduakan pawarisan kabudayoan sajo, sabagaimano kaduduakan pamarintahan ditukar kapado [[Gabenor]] jo [[Bupati]] atau [[Walikota]]. ===Nasionalisme Melayu di Malaysia=== [[Image:TuahNatlHistoryMuseumKL.jpg|thumb|right|Mural gangsa pahlawan Melayu legenda, [[Hang Tuah]] dengan quote terkenal ''Ta' Melayu Hilang Di-Dunia'' (Tak kan Melayu ilang Di Dunia)") nan ditulis di atas. Petikan adolah seruan nan terkenal untuk [[nasionalisme Melayu]].<ref>{{Cite book|title=The Rhetoric of Bangsa and Minzu|page=14|author=Liok Ee Tan|isbn=978-0867469097|year=1988|publisher=Monash Asia Institute}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Presidential Notes: A biography of President Yusof bin Ishak|page=78|author=Melanie Chew|isbn=978-9814032483|year= 1999|publisher=SNP Publications|location=Singapore}}</ref>]] Instrumen nan terawal dan paliang bapangaruah detik kabangsaan Malayu [[berkala]] nan dipolitikkan kadudukan urang Malayu dalam menghadapi penjajahan dan asiang imigresen bukan Melayu. Walaupun repressions nan dikanaikan dek karajaan kolonial British, tadapek indak kurang dari 147 jurnal dan akhbar nan diterbitkan dalam [[British Malaya|Malaya]] antaro 1876 dan 1941. Antara berkala ketara adolah "Al-Imam" (1906), "Pengasuh" (1920),'' Majlis'' (1935) dan'' [[Utusan Melayu]]'' (1939). Kenaikan [[nasionalisme Melayu]] alah sebahagian gadangnyo digerakkan dek tigo puak nasionalis radikal dibezakan ka kiri Malayu dan kumpulan Islam nan manantang golongan elit konservatif.<ref name="Leo Suryadinata">{{Cite book|title=Nationalism & Globalization: East & West|pages=133–136|author=Leo Suryadinata|isbn= 978-9812300782|year=2000|publisher= Institute of Southeast Asian Studies}}</ref> Ahli-ahli [[sayap kiri]] Malayu alah diwakili dek [[Kesatuan Melayu Muda]], nan ditubuhkan pado taun 1938 dek sekumpulan Malayu inteligensia pandidikan terutamanya dalam [[Sultan Idris Training College]], jo ideal'' [[Greater Indonesia]]''. Pado taun 1945, mareka manyusun samulo diri mareka manjadi sabauh parti politik nan dikenali sabagai Parti Kebangsaan Malayu Malaya (PKMM). Islam asalnyo diwakili dek Kaum Mudo tadiri daripado Timur Tangah bapandidikan ulama jo [[Pan-Islamisme|Pan-Islam]] sentimen. Parti politik Islam nan patamo adolah "Parti Orang Muslimin Malaya" (Hizbul Muslimin) nan ditubuhkan pado Mac 1948, nan kemudiannya digantian dek [[Parti Islam Se-Malaysia]] pado taun 1951. Kumpulan katigo konservatif tadiri daripado golongan elit barat nan birokrat dan ahli-ahli kaluargo diraja nan berkongsi pandidikan Inggeris nan biaso terutamanya di eksklusif [[Maktab Melayu Kuala Kangsar]]. Mareka mambantuak organisasi sukarela nan dikenali sabagai persatuan-persatuan Malayu dalam pelbagai bahagian nagaro dan matlamat utama mareka adolah untuak mamajuan kapantiangan urang Malayu sarato mamintak palinduangan British ka ateh kadudukan Melayu. Pado bulan Mac 1946, 41 persatuan Malayu nan dibantuak [[Pertubuhan Kebangsaan Melayu Bersatu]] (UMNO), untuak manyatoan [[dominasi Melayu]] ateh Malaya.<ref name="Leo Suryadinata"/> Malayu dan kemelayuan alah manjadi asas utama bagi ideologi Malayu dan nasionalisme Malayu di Malaysia. Ketiga-tiga puak nasionalis Malayu picayo dalam idea "Negara Melayu" (Bangsa Melayu) dan kadudukan bahaso Melayu, namun indak bersetuju alih paranan Islam dan raja-raja Melayu. Konservatif disokong [[Bahasa Melayu]], [[Pengenalan Melayu Islam|Islam]] dan [[Raja-raja Melayu|pemerintahan Melayu]] nan manjadi tonggak utama kemelayuan, namun dalam nagaro sekular nan menghadkan paranan politik Islam. nan bahaluan kiri bersetuju jo [[negara sekular]] namun mahu menamatkan [[feudalisme]], manakala kumpulan Islam menggemari barakhia royalti namun mancari paranan nan labiah gadang [[Islam]].<ref>{{Cite book|title=After Independence: Making and Protecting the Nation in Postcolonial and Postcommunist States|pages=47–48|author=Lowell Barrington|isbn= 978-0472068982|year=2006|publisher=University of Michigan Press}}</ref> [[Image:Federation of Malaya.PNG|thumb|200px|left|[[Persekutuan Tanah Melayu]] pada tahun 1948. Ia telah ditubuhkan 9 tradisional [[negeri Melayu]] dan dua British [[Selat]], [[Pulau Pinang]] dan [[Melaka]]]] Yang maningga dunia itu kesultanan Malayu di Sumatra Timur samaso "[[Indonesia Negara Revolusi revolusi#Sosial|Sosial revolusi]]" taun 1946, sacaro drastik dipangaruahi rakan Malayan mareka dan politik motivasi mareka tahadok ideal nan PKMM, [[Greater Indonesia]] dan wawasan Islam '[[Republik Islam]]. Pado bulan Mac 1946, UMNO muncul jo sokongan panuah sultan-sultan Melayu. Pergerakan baru manjalin hubuangan politik nan rapaik antaro pamarentah dan mato palajaran nan alun pernah dicapai. Inyo menjana pandapaik awam teruja Malayu nan, basamo-samo jo sikap acuh tak acuh mengejutkan politik bukan Melayu, mambaok kapado pengabaian Britain radikal [[Malayan Union]] pelan. Menjelang Julai, UMNO berjaya dalam mandapekan pajanjian jo British untuak memulakan rundingan bagi perlembagaan baru. Rundingan taruih dari Ogos sampai November, antaro pegawai-pegawai British di satu pihak, dan wakil-wakil Sultan 'dan UMNO dan nan lain.<ref name="Riwanto Tirtosudarmo">{{Cite web|url=http://www.crise.ox.ac.uk/pubs/workingpaper14.pdf|title=The Orang Melayu and Orang Jawa in the ‘Lands Below the Winds|author=Riwanto Tirtosudarmo|publisher=Centre for research on inequality, human security and ethnicity|accessdate=2010-06-21|archive-date=2010-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20100331101900/http://www.crise.ox.ac.uk/pubs/workingpaper14.pdf|dead-url=yes}}</ref> Dua taun kudian saparuah bebas [[Persekutuan Tanah Melayu]] dilahirkan, nan mencerminkan satu kamanangan nan jaleh untuak kapantiangan Melayu. Susunan perlembagaan nan baru sebahagian gadangnyo baliak kapado corak asas pamarentahan kolonial pra-perang dan dibina pado ketuanan nagari-nagari individu Melayu. Hak dan keistimewaan Malayu taruih terpelihara. Tradisional [[Raja-raja Melayu]] itu mengekalkan hak istimewa mareka , manakala keturunan mareka nan bapandidikan Inggeris datang untuak manduduki jawatan kuaso di pusat, nan progresif decolonized. Pado bulan Ogos 1957, [[Persekutuan Tanah Melayu]], pergantungan tarakhia Barat utama di Asia Tenggara, kamardekaan dicapai dalam pemindahan kuaso berjalan jo aman.<ref name="Riwanto Tirtosudarmo"/> Persekutuan alah dibantuak samulo sabagai [[Malaysia]] jo tambahan pado taun 1963 [[Singapura]] (dipisahkan pado 1965), [[Sabah]] dan [[Sarawak]]. === Sajarah genetik === Melayu ialah kumpulan etnik berbahasa Austronesia di Asia Tenggara Insular, dan Semenanjung Tanah Melayu. Satu kajian pada tahun 2021 menyimpulkan bahawa populasi "Basal-Asia Timur", kadangkala dirujuk sebagai "orang Asia Timur dan Tenggara" (ESEA), yang merupakan nenek moyang kepada orang Asia Timur dan Tenggara moden, orang Polinesia dan orang Siberia, berasal dari Tanah besar Asia Tenggara pada ~50,000SM, dan berkembang melalui pelbagai gelombang migrasi masing-masing ke arah selatan dan utara. Keturunan Basal-Asia Timur, dan juga keturunan berkaitan Austroasiatik kemudiannya, merebak ke Asia Tenggara Maritim sebelum pengembangan orang Austronesia. Orang Austronesia sendiri dicadangkan telah tiba di Taiwan dan utara Filipina antara 10,000 SM hingga 7,000 SM dari pantai selatan China, dan tersebar dari mereka ke seluruh Asia Tenggara. Penulis menyimpulkan bahawa pengembangan orang Austronesia ke Asia Tenggara Insular dan Polinesia adalah keluar dari Filipina dan bukannya Taiwan, dan bahawa orang-orang berbahasa Austronesia moden, seperti orang Melayu, sebahagian besarnya mempunyai keturunan dari orang-orang Basal-Timur Asia yang terawal, pendatang Austroasiatik dari Tanah Besar. Asia Tenggara, dan pelaut berbahasa Austronesia dari Filipina, tanpa banyak campuran dari kumpulan sebelumnya.<ref>{{Cite journal|last=Larena|first=Maximilian|last2=Sanchez-Quinto|first2=Federico|last3=Sjödin|first3=Per|last4=McKenna|first4=James|last5=Ebeo|first5=Carlo|last6=Reyes|first6=Rebecca|last7=Casel|first7=Ophelia|last8=Huang|first8=Jin-Yuan|last9=Hagada|first9=Kim Pullupul|last10=Guilay|first10=Dennis|last11=Reyes|first11=Jennelyn|date=2021-03-30|title=Multiple migrations to the Philippines during the last 50,000 years|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC8020671/|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=118|issue=13|pages=e2026132118|doi=10.1073/pnas.2026132118|issn=0027-8424|pmc=8020671|pmid=33753512}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Yang|first=Melinda A.|date=2022-01-06|title=A genetic history of migration, diversification, and admixture in Asia|url=http://www.pivotscipub.com/hpgg/2/1/0001/html|journal=Human Population Genetics and Genomics|language=en|volume=2|issue=1|doi=10.47248/hpgg2202010001|issn=2770-5005}}</ref> ==Bahaso== [[File:KedukanBukit001.jpg|thumb|150px|right|[[Batu Bersurat Kedukan Bukit]] nan ditulih dalam [[Vatteluttu|Tulisan Pallava]], ditemui pado tahun 1920 di Kedukan Bukit, [[Sumatera Selatan]]. Batahun [[683]], iko adolah artefak tulisan Melayu nan tatuo nan masih ado.]] {{Main|Bahaso Melayu}} Bahaso Malayu iolah ciek bahaso dari rumpun bahaso [[Austronesia]] nan marupoan rumpun bahaso utamo di dunia.<ref name="The New York Times Almanac 2001">{{Cite book|title=The New York Times Almanac 2001|page=492|author=John Wright |isbn=1-57958-348-2|year= 2007|publisher=New York times company|location=New York}}</ref> Variasi jo dialek-dialek Malayu digunokan sabagai bahaso rasmi di [[Malaysia]], [[Brunei]], [[Singapura]], jo [[Indonesia]]. Ditutuakan pulo di [[Thailand]], [[Filipina]], [[Kapulauan Cocos (Keeling)]], [[Pulau Christmass]], [[Sri Lanka]], [[Suriname]]. Panutua aslinyo bajumlah kiro-kiro 33 juta urang di [[kapulauan Melayu]] dan digunokan pulo sabagai bahaso kaduo dek 220 juta urang.<ref name="The New York Times Almanac 2001" /> [[File:KlMuseumBatuBersurat.jpg|thumb|200px|left|[[Batu Bersurat Terengganu]], artefak tulisan tatuo jo tulisan [[Jawi]] di atehnyo. Isinyo iolah hukum satampek nan dipangaruahi [[Syariat Islam]], dek itulah iko manjadi salah satu bukti taawal pangaruah [[Islam di Malaysia]].]] [[Bahaso Melayu Kuno]] mulonyo tasebar sacaro laweh di [[kapulauan Melayu]] katiko zaman kakuasoan Sriwijaya. Kamudian tagantikan jo [[bahaso Melayu Klasik]] nan mancagua basamo jo datangnyo Islam dan mancapai puncak kajayaannyo katiko zaman kasultanan Melaka. Pado abaik ka-15, bahaso iko lah tasebar ka kawasan-kawasan nan di lua kakuasoan Melaka umpamo [[Ternate]] dan [[Tidore]] di [[Maluku]] utara. Katiko maso iko, bahaso Malayu juo manjadi bahaso istano jo sastra di karajaan-karajaan di lua kawasan panutua tradisional bahaso Melayu.<ref>{{Cite book|title=The Indonesian language: its history and role in modern society|page=59|author=James N. Sneddon |isbn=0-86840-598-1|year= 2003|publisher=University of New South Wales Press|location=Australia}}</ref> Pado zaman dahulu, bahaso Malayu marupoan salah satu bahaso ilmu utamo di kalangan para ilmuwan Islam. Para pangarang Eropa abaik ka-18, sarupo [[Jean-Baptiste Tavernier|Tavernier]], [[Louis Thomassin|Thomassin]] jo [[Anthony Abraham Werndly|Werndly]] manggambakan bahaso Malayu sabagai "''bahaso ilmu di saluruah Hindia Timur, co [[bahaso Latin]] di [[Eropa]]''"<ref>{{Cite book|title=A full hearing:orality and literacy in the Malay world|author=Amin Sweeney |isbn=0-520-05910-7|year= 1987|publisher=University of California Press|location=Berkeley and Los Angeles}}</ref> Iko juo adolah bahaso nan paliang banyak panggunoannyo katiko zaman panjajahan Inggirih jo Balandao di Kapulauan Melayu<ref>{{Cite book|title=Lost Times and Untold Tales from the Malay World|page=55|author=Jan van der Putten & Mary Kilcline Cody |isbn=978-9971-69-454-8|year= 2009|publisher=National University of Singapore press|location=Singapore}}</ref>. Loghat [[Kasultanan Johor]] atau Johor-Riau adolah turan umum di kalangan urang Malayu di [[Singapura]] jo [[Malaysia]], dan inyo asa dari [[bahaso Indonesia]] kini<ref>{{Cite book|title= Comparative studies in Southeast Asian education|page=126|author= Francis Wong Hoy Kee|year=1973|publisher=Heinemann Educational Books (Asia)}}</ref><ref>{{Cite book|title= Pluricentric languages: differing norms in different nations|page=413|author= Michael G. Clyne|isbn=978-3-11-012855-0|year=1992|publisher= De Gruyter Mouton}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Indonesian language: its history and role in modern society|page=15|author=James N. Sneddon |isbn=0-86840-598-1|year= 2003|publisher=University of New South Wales Press|location=Australia}}</ref><ref>{{Cite book|title= Concise encyclopedia of languages of the world|page=678|author= Keith Brown & Sarah Ogilvie|isbn=978-0-08-087774-7|year=2009|publisher=Elsevier Science}}</ref>. Di samananjuang tanah Melayu, loghat [[Kelantan]] dalam bantuak totoknyo adolah nan paliang sulik dipahami. Loghat samananjuang lain tamasuak loghat [[Bahaso Melayu Kedah|Kedah]], loghat Melaka, loghat [[Bahaso Melayu Negeri Sembilan|Negeri Sembilan]], loghat Perak, loghat Pahang, jo loghat Terengganu. Di [[Thailand]], Malayu [[Satun]] batutua co loghat Kedah samantaro nan di wilayah-wilayah [[Patani]] batutua co loghat Kelantan. Di [[Brunei]], ado babagai loghat Malayu nan digunokan; Bahaso Malayu Dirajo, Kedayan, Kampong Ayer, Bahaso Malayu Pasa jo Bahaso Malayu Brunei<ref>{{Cite book|title= Bilingualism: beyond basic principles|page=68|author= Jean-Marc Dewaele, Hugo Baetens Beardsmore, Alex Housen, Li Wei|isbn=978-1853596254|year= 2003|publisher= Multilingual Matters}}</ref>. Sadang di Indonesia, loghat bahaso Malayu buliah digolongkan manjadi duo loghat utamo iyolah loghat Malayu Barat (bamakno loghat Malayu nan ditutuakan urang asli etnik Melayu, di antaronyo loghat Riau, loghat Jambi, loghat Palembang, loghat Bengkulu, loghat Bangka, loghat Belitung, loghat Komering, jo loghat lain di [[Sumatera]] jo [[Kalimantan Barat]]) jo loghat Malayu Timur (bamakno loghat Malayu nan ditutuakan urang bukan etnik Melayu, di antaronyo loghat Kutai, loghat Gorontalo, loghat Ternate, loghat Ambon, loghat Papua, jo loghat lain di [[Indonesia Timur]]). Bahaso Malayu manuruik sajarah ditulih dalam [[tulisan Pallawa|Pallawa]], [[Tulisan Kawi|Kawi]] jo [[Tulisan Rencong|Rencong]]. Salapeh datangnyo Islam, [[tulisan Jawi]] nan baasaskan [[abjad Arab]] bamulo digunokan jo masih ado hinggo kini sabagai tulisan rasmi di [[Malaysia]] jo [[Brunei]] <ref>{{Cite news|url=http://thestar.com.my/news/story.asp?file=/2008/8/26/nation/22168989&sec=nation|title=Kedah MB defends use of Jawi on signboards|date=26 August 2008|publisher=[[The Star (Malaysia)|The Star]]}}</ref>, dan juo tulisan rasmi untuak [[bahaso Yawi]] di selatan Thailand. Bamulo dari abaik ka-17, akibaik dari panjajahan Inggirih jo Balando, tulisan Jawi sacaro baansua-ansua digantian jo tulisan Latin<ref>[http://www.omniglot.com/writing/malay.htm Malay (Bahasa Melayu)]. Retrieved 30 August 2008.</ref> nan akhianyo manjadi tulisan modern rasmi untuak bahaso Malayu di Malaysia, Singapura, jo Indonesia ( tulisan rasmi lain di Brunei). ==Budayo== === Arsitektur === [[Image:Malaccapalace.jpg|thumb|250px|right|Replika istano [[Kasultanan Malaka]] nan dibangun manutuik maklumat dan data nan didapek dari [[Sijarah Melayu]]. Teks basijarah iko baisi rujuakan tantang pambangunan jo seni arsitektur istano-istano pado maso pamarintahan [[Sultan Mansur Shah]] dari tahun 1458 hinggo 1477.]] Seni arsitektur kadiaman asli di kapulauan Malayu buliah tabagi dalam duo bantuak utamo. Nan patamo adolah bantuak kadiaman kaum nan tabagi pulo kapado duo iyolah bantuak tradisional urang asli jo bantuak parahu nan dipunyo suku Flores, Nias, Batak, Melanesia, Toraja jo Papua. Bantuak kaduo adolah seni arsitektur masyarakaik maritim pasisia nan labiah maju sarupo Melayu, Bugis, Aceh, Minangkabau, jo lain-lain, nan mandirikan palabuahan, karajaan, malah dinasti-dinasti.<ref name="Warisan seni bina dunia Melayu">{{Cite book|title=The architectural heritage of the Malay world: the traditional houses|pages=9-14, 19, 24|author=Mohamad Tajuddin Haji Mohamad Rasdi|isbn=983-52-0357-1|year=2005|publisher=Penerbit UTM|location=Kuala Lumpur}}</ref> Sarupo juo dalam seni arsitektur suku-suku lain di kapulauan Melayu, [[kayu]] marupoan bahan utamo dalam pambangunan rumah tradisional Melayu<ref name="World and Its Peoples" />. Bagaimanopun, panamuan struktur batu lamo utamonyo bangunan rumah ibadat dari zaman karajaan-karajaan Malayu purba di [[tanah Melayu]] dan [[karajaan Sriwijaya]], mambuktikan urang Malayu juo manggunokan batu dalam pambangunan. [[File:Kliasatellitehdr.jpg|thumb|230px|left|[[Bandara Internasional Kuala Lumpur]], bandara iko manggabuangkan babarapo ciri seni arsitektur Melayu tradisional.]] Ado bukti arkeologi bangunan [[candi]] campuran batu jo kayu di lambah bujang, Kedah nan dipangaruahi dek seni arsitektur India batangga kurun patamo sabalun Masihi. Dalam kawasan nan lawehnyo labiah dari 350 kilometer persegi, 87 tapak basijarah alah dilaporkan tadiri dari tungku basi, dewan jo jeti di sapanjang sungai purba Lambah Bujang.<ref>[http://www.utusan.com.my/utusan/info.asp?y=2010&dt=0712&pub=Utusan_Malaysia&sec=Rencana&pg=re_09.htm Lembah Bujang tamadun awal Asia Tenggara. ARKIB : 12/07/2010]</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2009&dt=0305&pub=Kosmo&sec=Negara&pg=ne_01.htm |title=Tapak penempatan, lebur besi di Lembah Bujang, Oleh OTHMAN YAHAYA |access-date=2013-05-15 |archive-date=2009-03-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090309030622/http://www.kosmo.com.my/kosmo/content.asp?y=2009&dt=0305&pub=Kosmo&sec=Negara&pg=ne_01.htm |dead-url=yes }}</ref> Ado juo [[candi]]-candi nan ditamukan di puncak-puncak gunuang, ciek ciri nan mungkin barasa dari kayakinan urang Malayu purba manganai kasucian tampek-tampek tinggi<ref>{{Cite book|title=Early civilizations of Southeast Asia|page=42|author=Dougald J. W. O'Reilly|isbn=978-0-7591-0278-1|year=2007|publisher=Rowman Altamira Press|location=Plymouth, UK}}</ref>. [[Candi Muara Takus]] jo [[Candi Muaro Jambi]] di [[Sumatra]] marupoan antaro paninggalan arkeologi nan bakaitan jo elemen-elemen arsitektur karajaan Sriwijaya. Sabagian gadang paninggalan arsitektur Sriwijaya dapek juo ditamukan di [[Chaiya]] (kini sabuah wilayah di [[Thailand]]) di [[Samananjuang Malaysia|Samananjuang Melayu]], nan pernah manjadi pusek tapantiang pado zaman Sriwijaya<ref>{{Cite book|title=Hindu-Buddhist architecture in Southeast Asia|page=213|author=Daigorō Chihara|isbn=90-04-10512-3|year=1996|publisher=BRILL|location=Leiden, New York}}</ref><ref name="Jermsawatdi">{{Cite book|title=Thai art with Indian influences|page=65|author=Promsak Jermsawatdi|isbn=81-7017-0907|year=1989|publisher=Abhinav Publications}}</ref><ref>{{Cite book|title=The arts of Thailand|page=75|author=Steve Van Beek & Luca Invernizzi|isbn=96-2593-2623|year=1999|publisher=Tuttle Publishing}}</ref>. Bantuak unik struktur rumah ibadat di Chaiya tadiri dari ruang sel nan mamajang gambar [[Gautama Buddha|Buddha]] jo puncak struktur nan ditinggikan dalam bantuak ''[[stupa]]'' jo surambi nan batingkek-tingkek, nan dapek dicaliak pado ''Wat Pra Borom That''.<ref name="Jermsawatdi" /> Gambaran urang asiang nan tarawal tantang seni arsitektur Malayu di tanah Malayu dapek ditamukan dalam babarapo catatan Chino. Ciek catatan dari abaik ka-7 mancaritokan tantang panziarah-panziarah Buddha nan singgah di [[Langkasuka]] ado manarangkan nan kotanyo dikaliliangi tembok jo menara-menara paninjau, dan punyo pintu bakamba nan gadang<ref>{{Cite book|title=A design guide of public parks in Malaysia|page=59|author=Jamil Abu Bakar|isbn=983-52-0274-5|year=2002|publisher=Penerbit UTM|location=Kuala Lumpur}}</ref> Ciek lai catatan abaik ka-7 dek utusan khas Chino ka [[Karajaan Chi Tu|Karajaan Bumi Merah]] mancataikan nan ibu kotanyo punyo 3 pintu utamo nan jarak antaronyo adolah 100 langkah dan dihiasi jo lukisan batemakan Buddha jo samangek-samangek wanita.<ref name="Warisan seni bina dunia Melayu" /> [[File:Sarawak.traditional.home.jpg|thumb|250px|right|Rumah adaik Melayu [[Sarawak]] dari [[Borneo Malaysia]].]] Kaadaan fisik bangunan kayu nan mudah rusak jo kurangnyo catatan tantang hasil seni arsitektur sabalun abaik ka-15, manyababkan pangatahuan taparinci tantang seni arsitektur Malayu tabateh pado 500 taun dahulu saja. Katarangan taparinci tantang seni arsitektur Malayu nan tarawal adolah manganai [[Istano]] gadang [[Sultan Mansur Shah]] nan mamarintah [[Kasultanan Melayu Malaka|Malaka]] dari taun 1458 hinggo 1477.<ref name="World and Its Peoples" /><ref name="Warisan seni bina dunia Melayu" />. Manuruik [[Sijarah Melayu]], bangunan iko punyo tujuah struktur ruang di ateh tiang-tiang kayu, jo tujuah bumbung dari gantiang timbago nan balapis-lapis jo menara-menara batabua ameh, dihiasi jo camin kaco Cino<ref name="Warisan seni bina dunia Melayu" /> Sumber Portugis juo ado manarangkan tantang Istano Sultan Mansur Shah sarato bangunan musajik batu di Malaka. [[File:Anjung Seni Idrus Tintin.JPG|thumb|230px|left|Anjung Seni Idrus Tintin di [[Pekanbaru]], [[Riau]]. Sabuah pusek galeri seni utamo di Indonesia bacirikan arsitektur Melayu.]] [[Rumah Melayu|Rumah adaik Melayu]] tradisional dibangunan manggunokan struktur rangka kayu nan sadarano. Inyo biasonyo punyo bumbuang nan miriang, [[surambi]] di bagian muko, langik-langik tinggi, banyak bukaan di dindiang untuak sirkulasi udaro<ref>{{Cite web|url=http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm|title=Malay Vernacular Architecture|author=Assoc. Prof. Dr. A. Ghafar Ahmad|date=|accessdate=2010-06-24|archive-date=2010-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20100610190114/http://www.hbp.usm.my/conservation/malayvernacular.htm|dead-url=yes}}</ref>, dan acok dihiasi jo [[ukiran kayu]] nan indah. Kacantikan jo kualitas ukiran kayu Malayu malambangkan taraf sosial jo pangkek pamiliak-pamiliaknyo.<ref>{{Cite book|title=Spirit of wood: the art of Malay woodcarving : works by master carvers from Kelantan, Terengganu, and Pattani|page=47|author=Farish Ahmad Noor & Eddin Khoo|isbn=0-7946-0103-0|year=2003|publisher=Periplus Editions (HK) Ltd.|location=Singapore}}</ref> Hasil seni arsitektur Malayu nan paliang indah biasonyo dapek dicaliak pado istano rajo-rajo jo rumah golongan bangsawan sarato rumah-rumah ibadat tradisional. Banyak elemen reka bantuak arsitektur Malayu kini diadaptasi pado struktur modern untuak mancaminkan identitas Melayu. Struktur bumbuang bagalombang nan disokong dek rangka bajo di bangunan [[KLIA]] adolah diilhamkan dari rumah [[kampuang]] gaya Malayu tradisional. Kayu nan marupoan elemen pantiang dalam pambangunan bangunan Malayu tradisional, juo ditarjamahkan dan digunokan dalam bantuak modern di KLIA jo [[Putrajaya]]. Di Putrajaya, rumah pajabaik [[Pardano Mantari Malaysia|Pardano Mantari]] baririk jo panel kayu untuak mancapai tujuan desain iko. Bagian bawah struktur atok bakubah KLIA nampak saakan-akan ''melitupi jalur nipis kayu'' nan manuruik arsiteknyo, "mancaminkan struktur kayu tradisional Malaysia, manginterpretasi samulo kaedah pambangunan tradisional jo manguekkan identitas lokal". Salain itu, elemen-elemen bukan seni arsitektur warisan Malayu juo digunoan pado bangunan modern. Pintu masuak ka dalam [[Menara Kamba Petronas]] dihiasi jo motif-motif Malayu kontemporer nan diadaptasi dari seni karajinan tangan tradisional, tamasuak ''[[Songket]]'' jo [[ukiran]] kayu nan tainspirasi dari bantuak-bantuak [[hutan hujan]] tropika<ref>{{Cite book|title=Critical reflections on cities in Southeast Asia|page=201|author=Tim Bunnell, Lisa Barbara Welch Drummond & Kong-Chong Ho|isbn=981-210-192-6|year=2002|publisher=Time Media Private Limited|location=Singapore}}</ref>. ===Bela Diri=== {{Main|Silek}} [[File:Singaporean female pesilat - 20080222.jpg|200px|thumb|right|Surang pasilek wanita dari Singapura.]] Seni Silek Malayu alah dipagunokan urang Malayu sajak ratusan taun nan lalu dan kini dapek ditamukan di saluruah kapulauan Malayu utamonyo di wilayah tradisi Malayu iaitu [[samananjuang Tanah Melayu]], [[Kapulauan Riau]], [[Sumatra]], jo pasisia pantai [[Borneo]]. Seni Silek dikatokan bakambang dari hasia pangamaikan jo paniruan garakan hewan sarupo baruak, alang, jo harimau. Iko manggabuangkan garakan manyipak, manumbuak, jo manjatuahkan sarato panggunoan sanjato. Walaupun sanjato utamo urang Malayu adolah [[Karih]], ado juo sanjato-sanjato lain nan digunokan dalam silek umpamonyo [[Ladiang]], [[Badiak]], [[Tekpi]], [[Tumbuak Lado]], [[Karambiak]], [[Parang]], [[Sundang]], [[Sabik]], [[Lembing]], jo batang [[buluah]]. Sajarah asa-usua silek sangaik sukar dipastikan karano kurangnyo catatan nan masih ado, salain dari sajarah lisan jo legenda nan diturunkan dek mahaguru-mahaguru silek. Dipacayo pado abaik ka-6 masehi, seni parang Malayu tarawal alah mulai dijalankan di samananjuang Tanah Malayu jo Sumatera. Bantuak-bantuak tarawal Silek dikatokan alah bakambang dan digunokan dalam angkatan basanjato karajaan-karajaan Malayu purba di samananjuang sarupo [[Langkasuka]] dan [[Kedah]] sarato karajaan Sriwijaya.<ref name="Malaysia Brunei & Singapore">{{cite book |title=Malaysia Brunei & Singapore|pages=225, 51, 52|author=James Alexander|isbn=1-86011-309-5|year=2006 |publisher=New Holland Publishers}}</ref><ref name="ReferenceC">Thesis: ''Seni Silat Melayu'' by Abd Rahman Ismail (USM 2005 matter 188)</ref><ref>{{cite book |title=Seni Silat Melayu: Sejarah, Perkembangan dan Budaya|page=188|author=Abd. Rahman Ismail |isbn=9789836299345|year=2008 |publisher=Dewan Bahasa dan Pustaka|location=Kuala Lumpur}}</ref><ref>{{cite magazine|title=Black Belt|pages=73|publisher=Michael James|isbn=0277-3066|year=October Edition, 1994|publisher=Rainbow Publications}}</ref> Pangaruah karajaan Malayu [[Sriwijaya]] dan [[Kasultanan Melaka]] alah manyumbang panyebaran seni mampatahankan diri iko ka saluruah palosok [[Kapulauan Melayu]]. Malalui muaro-muaro jo sungai-sungai nan manjadi pusek utamo padagangan, Silek tasebar jauah ka masyarakaik padalaman. Pahlawan legenda Malayu dari Melaka, [[Laksamana]] [[Hang Tuah]] marupoan surang pesilat nan paliang takenal dalam sejarah<ref>{{Cite book|title=Martial arts of the world: An Encyclopedia. R - Z, Volume 2|page=802|author=Thomas A. Green|isbn=1-57607-150-2|year=2001|publisher=ABC-CLIO Inc|location=Santa Barbara, California}}</ref> bahkan dianggap satangah pihak sabagai bapak silek Melayu.<ref>{{Cite book|title=The Malay art of self-defense: Silat Seni Gayung|page=195|author=Sheikh Shamsuddin|isbn=1-55643-562-2|year=2005|publisher=North Atlantic Books|location=Berkeley, California}}</ref> Sajak zaman klasik Melaka, Silek mangalami diversifikasi nan gadang sahinggo maunjuan babagai aliran jo variasi nan kamudiannyo mambantuak apo nan kini diakui sacara tradisional sabagai sumber [[Pancak Silek]], istilah generik untuak sadoalah seni mampatahankan diri Indonesia.<ref>{{Cite book|title=Weapons and fighting arts of Indonesia|page=23|author=Donn F. Draeger|isbn=0804817162|year=1992|publisher=Tuttle Publishing}}</ref><ref>{{Cite book|title=Shadows of the Prophet: Martial Arts and Sufi Mysticism|page=28|author=D. S. Farrer|isbn=978-1-4020-9355-5)|year=2009|publisher=Springer}}</ref> Di Malaysia sajo, ado labiah dari 150 [[perguruan Silek]] dari aliran nan babedo-bedo, aliran utamo paguruan silek nan tanamo adolah [[Silek Gayong]], [[Silek Cekak]], [[Silek Sendeng]], [[Silek Kuntau]], [[Silek Harimau]], [[Silek Lian]] dan [[Silek Terlak]].<ref>{{cite book |title=Seni Silat Melayu: Sejarah, Perkembangan dan Budaya|page=2|author=Abd. Rahman Ismail |isbn=9789836299345|year=2008 |publisher=Dewan Bahasa dan Pustaka|location=Kuala Lumpur}}</ref> Salain dari seni Silek, [[Tomoi]] juo diamalkan dek urang Malayu utamonyo di nagari-nagari utara samananjuang Tanah Melayu. Samo sarupo [[Pradal serey]] dan [[Muay Thai]], Tomoi marupoan salah satu varian [[kickboxing]] versi [[Indo-China]] nan dipacayo alah disebarkan di tanah gadang Asia Tenggara sajak zaman karajaan [[Funan]]. ===Pakaian Tradisional=== [[File:Gadispalembang.jpg|275px|thumb|right|Wanita [[Palembang]] sadang bapakaian tari tradisional Gending Sriwijaya, [[Sumatera Selatan]], Indonesia.]] {{Main|Baju Melayu|Baju Kuruang}} Dalam budayo Melayu, [[pakaian]] jo [[tekstil]] amaik tinggi kaduduakannyo dan malambangkan kaelokkan, kuaso, jo pangkek. Babarapo katarangan dalam [[Hikayat]]-Hikayat Malayu ado panakanan sabarapo pantiangnyo kaduduakan tekstil.<ref name="Maznah Mohammad">{{Cite book|title=The Malay handloom weavers: a study of the rise and decline of traditional manufacture|pages=2 & 19|author=Maznah Mohammad |isbn=981-3016-99-X|year= 1996|publisher=Institute of Southeast Asian Studies|location=Singapore}}</ref> Sijarah industri tenunan Malayu dapek ditalusuri sajak abaik ka-13 apobilo lalu linteh padagangan di Timur bakambang pasek di bawah paranan karajaan [[dinasti Song]]. Katarangan tantang tekstil buekan lokal jo kamajuan industri panyulaman di samananjuang Tanah Malayu dinyatokan dalam babarapo catatan Chino jo India.<ref name="Maznah Mohammad"/> Antaro jinih tekstil Malayu nan tanamo dan masih ado inggo hari iko adolah [[Songket]] jo [[Batiak]]. Pakaian tradisional Malayu taawal cukuik sadarano, wanitanyo mamakai [[saruang]] nan manutuik bagian bawah tubuah inggo ka dado samantaro lalakinyo mamakai baju senteang, ado nan balangan ado juo nan indak, jo sarawa senteang inggo ka lutuik. Bagaimanopun, apobilo padagangan jo dunia lua samakin maju, caro bapakaian urang Malayu mandapek pangaruah lua dan baubah manjadi labiah takini. Abaik ka-15 adolah puncak kajayoan zaman Kasultanan Malayu Malaka jo Islam sabagai agamo rasminyo. Sarupo nan dicaritokan dalam [[Sijarah Melayu]], katiko itulah pakaian tradisional [[Baju Melayu]] tabantuak. Pangaruah Islam nan kuek alah mangubah caro bapakaian urang Malayu kudiannyo jo ciri-ciri nan basasuaian jo agamo Islam. Pakaian umum Malayu klasik untuak lalaki tadiri dari ''baju'', ''sarawa'' kaki kaciak, [[saruang]] nan dipakai di pinggang, jo ''tanjak'' atau ''[[tangkuluak]]'' nan dipakai di kapalo. adolah pakaro biaso bagi surang pahlawan Malayu manyisipkan [[karih]] di lipatan muko saruang. Pakaian Malayu versi wanita nan taawal adolah labiah lungga jo panjang. Bagaimanopun inyo kudiannyo dipabarui dan dipopulerkan [[Sultan Abu Bakar Daeng Ibrahim|Sultan Abu Bakar]] dari [[Kasultanan Johor]] pado kurun abaik ka-19, manjadi bantuak [[baju kuruang]] nan dipakai inggo kini. Ado babagai bantuak jo variasi pakaian tradisional Malayu nan ado manuruik daerah-daerah nan babedo, namun jinih nan paliang masyhur inggo kini adolah [[baju kuruang]] (untuak padusi) jo [[baju Melayu]] (untuak lalaki), nan kaduo-duonyo diakui sabagai pakaian kabansoan untuak [[Malaysia]] jo [[Brunei]]<ref>{{Cite web|url=http://www.malaysianmonarchy.org.my/malaysianmonarchy/?q=en/dress |title=Royal and Palace Cutoms:Dresses For Ceremonies And Functions|publisher=Perpustakaan Negara Malaysia|accessdate=2010-07-20}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.kkbs.gov.bn/html/pakaian_tradisi.htm|title=Pakaian Tradisi|publisher=Kementerian Kebudayaan, Belia dan Sukan of Brunei|accessdate=2010-07-20|archive-date=2010-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20100404150912/http://www.kkbs.gov.bn/html/pakaian_tradisi.htm|dead-url=yes}}</ref> dan masih dipakai dek komunitas Malayu di Singapura, Thailand, jo Indonesia. Babedo jo baju Malayu nan masih dipakai hanyo dalam upacara-upacara tatantu, baju kuruang labiah populer dipakai satiok hari dek banyak wanita Melayu. Urang awam, pakarajo profesional, dan pelajar wanita nan mamakai baju kuruang alah manjadi pamandangan biaso di Malaysia jo Brunei. {{tarjamah|Melayu}} ===Sastra=== {{Main|Sastra Melayu}} Kesusasteraan Malayu kaya jo khazanah sastera lisan dan sastera klasik nan sebilangan gadangnyo mengandungi kisah dari pelbagai lapisan masyarakat, dari [[pekerja rumah tangga]] ka [[menteri]], dari [[hakim]] ka [[Raja]], dan merentasi pelbagai zaman, dari zaman silam sampai ka zaman kontemporari, nan basamo-samo mambantuak identiti kemelayuan nan pelbagai<ref>{{Cite book|title= Identity in Asian literature |page=192|author= Lisbeth Littrup |isbn=0-7007-0367-5|year=1996|publisher=Nordic Institute of Asian Studies |location=Richmond}}</ref>. [[Image:Hkyt merong mahawgsa.jpg|thumb|200px|kanan|[[Hikayat Merong Mahawangsa]] dalam tulisan [[Jawi]]. Ia juga digelar Sejarah Kedah dan merupakan sebuah karya sastera Melayu silam nan membabadkan keturunan [[Merong Mahawangsa]] dan pengasasan negeri [[Sejarah awal Kedah|Kedah]].]] Bahaso Malayu adolah bahaso nan lambuik dan halus. Keaslian dan keindahan sastera Malayu dapaik dilihat dalam elemen [[puisi Melayu|puisinya]], nan menekankan panggunoan rima dan irama. Antara bantuak [[puisi Melayu]] nan takenal adolah - [[Pantun]], [[Syair]] dan [[Gurindam]]. Bentuk terawal sastera Malayu adolah [[sastera lisan]] dan tema utamanya adolah [[Cerita dongeng masyarakat Melayu|cerita dongeng]] tantang [[alam semula jadi]], [[haiwan]] dan [[manusia]]. Cerita dongeng dihafal dan diwarisi dari satu keturunan [[penglipur lara]] ka keturunan nan sataruihnyo . Banyak dari cerita-cerita iko dikarang dek '' penglipur lara'' contohnya; ''[[Hikayat Malim Dewa]]'', ''[[Hikayat Malim Deman]]'', ''[[Hikayat Raja Budiman]]'', ''[[Hikayat Raja Donan]]'', ''[[Hikayat Anggun Cik Tunggal]]'', dan ''[[Hikayat Awang Sulung Merah Muda]]''. Apobilo pangaruah budayo India mulo manyeba ka saluruah kepulauan Malayu kiro-kiro 2000 taun nan lalu, sastera Malayu mulo manggabuangkan elemen-elemen dari India. Pado zaman Hindu-Buddha iko , karya-karya dari [[sastera Sanskrit]] dan [[mitologi Hindu]] diterjemah, dan diadaptasi ka dalam sastera Melayu. Antara karya-karya nan bersusur galur dari zaman iko adolah ''[[Hikayat Seri Rama]]'' (suatu terjemahan bebas ''[[Ramayana]]'') dan ''[[Hikayat Panca Tanderan]]'' (suatu adaptasi ''[[Hitopadesha]]'') <ref name="popular science 1899">{{Citation | last = Ford | first = R. Clyde | title = Malay Literature | journal = Popular Science Monthly | volume = 55 | pages = 379–381 | year = July 1899}}</ref>. Zaman sastera Malayu klasik bamulo salapeh ketibaan Islam dan penciptaan [[tulisan Jawi]] (tulisan nan berasaskan [[abjad Arab]]). Sajak itu, elemen-elemen Islam mulo mambaok pangaruah nan gadang dalam sastera Melayu. [[Batu Bersurat Terengganu]] nan bertarikh 1303, adolah panulisan naratif Malayu terawal nan diketahu wujud. Batu iko dipahek jo catatan [[sejarah]], [[undang-undang]], dan [[kisah cinta]] dalam tulisan Jawi<ref name="World & Its People page 1218">{{Cite book|title=World and Its Peoples: Malaysia, Philippines, Singapore, and Brunei|page=1218|year= 2008|publisher=Marshall Cavendish Corporation|location=New York}}</ref>. Karya nan dianggap tapantiang dalam sastera Malayu pulo adolah [[Sejarah Melayu]] (Sulalatus Salatin) nan sangaik masyhur itu. Inyo pernah digelar karya sastera Malayu nan "paling masyhur, mempunyai ciri tersendiri, dan nan terbaik", dek sarjana takenal dalam pangajian Melayu, [[Richard Olaf Winstedt|Sir Richard O. Winstedt]].<ref>{{Cite book|title= Encyclopedia of historians and historical writing , volume 2|page=756|author= Kelly Boyd |isbn=1-884964-33-8|year= 1999|publisher=Fitzroy Darborn Publishers|location=London}}</ref> Tarikh sebenar bilo Sajarah Malayu ditulih dan sia panulih asalnyo adolah indak diketahui<ref name="World & Its People page 1218" />, namun ateh titah parentah [[Sultan Alauddin Riayat Shah III]] dari Johor pado 1612, [[Tun Sri Lanang]] menyelia proses panyuntiangan dan panyusunannyo.<ref>{{Cite book|title= History of Modern Malay Literature |page=260|author= Johan Jaaffar, Safian Hussain, Mohd. Thani Ahmad |isbn=9836227458|year= 1992|publisher=Dewan Bahasa dan Pustaka, Ministry of Education, Malaysia |location=Kuala Lumpur}}</ref>. Pado abaik ka-19, sastera Malayu alah mangalami revolusi pantiang malalui karya-karya [[Abdullah Abdul Kadir Munshi]], saurang [[munshi]] [[Singapura]] kalahiaran [[Melaka]] nan terkenal<ref name="popular science 1899" />. Pado zamannya, Abdullah dianggap sabagai urang Malayu nan paliang tapalaja pernah menulis<ref name="popular science 1899" />, salah saurang pembaharu tahebaik dalam persuratan Melayu<ref name="The Indonesian language: its history and role in modern society">{{Cite book|title=The Indonesian language: its history and role in modern society|page=71|author=James N. Sneddon |isbn=0-86840-598-1|year= 2003|publisher=University of New South Wales Press|location=Australia}}</ref> dan juo dianggap bapa sastera Malayu moden<ref name="World & Its People page 1218" />. Karya-karya beliau nan tapantiang adolah ''[[Hikayat Abdullah]]'' (sebuah autobiografi), ''[[Kisah Pelayaran Abdullah ke Kelantan]]'' ( catatan tantang perjalanannya untuak karajaan Singapura ka [[Kelantan]]), dan ''[[Kisah Pelayaran Abdullah ke Mekah]]'' (catatan tantang perjalanannya untuak menunaikan [[Haji]] di [[Mekah]]). Karya-karya beliau marupoan inspirasi bagi generasi pangarang nan sataruihnyo dan manandoan tahap awal paraliahan dari zaman sastera Malayu klasik ka zaman sastera Malayu moden.<ref name="The Indonesian language: its history and role in modern society" />. ===Seni Rupo=== Ukiran kayu adolah bagian utamo [[seni rupo]] Malayu klasik. Urang Malayu sacaro tradisinyo manghiasi tugu, bot, sanjato, pusaro, alek musik, jo pakakeh bamotif bungo, seni kaligrafi, geometri, jo benda kosmos. Seni iko dihasiakan jo mambuang sabagian pamukoan kayu jo alek-alek tajam, manuruik alua corak-corak, gubahan, jo susunan khusus. Inyo dicaliak sabagai ciek bantuak pangamboan si tukang kayu kapado Sang Pencipta jo anugerah kapadp masyarakaik.<ref>{{Cite web|url=hhttp://www.fab.utm.my/download/ConferenceSemiar/SelectingTimber.pdf |title=Criteria for Selecting Timber Species in Malay Woodcarving|publisher=University Teknologi Malaysia|date= |accessdate=2011-01-15}}</ref> Seni ukiran kayu bakambang maju dalam budayo Malayu hasia dari banyaknyo sumber kayu di kapulauan Malayu dan juo kapandaian tukang kayu. Kayu nan biaso digunokan adolah spesis kayu kareh tropis nan tahan lamo jo talok manahan sarangan kumbang, anai-anai, jo lain-lainnyo. Salain itu, iklim tropis nan punyo baragam flora jo fauna sarato dayo kosmik, alah maagiah inspirasi motif-motif dalam bantuak abstrak atau stail di ateh papan kayu. Jo kadatangan Islam, bantuak geometri, jo [[seni kaligrafi Islam]] alah dipakenalkan dalam seni ukiran kayu.<ref>{{Cite web|url=http://eprints.utm.my/1421/1/JT37B4.pdf|title=Visual Composition of Malay Woodcarvings in Vernacular House of Peninsular Malaysia|publisher=University Teknologi Malaysia|date=|accessdate=2011-01-15|archive-date=2011-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20110722234222/http://eprints.utm.my/1421/1/JT37B4.pdf|dead-url=yes}}</ref> Rumah-rumah atau musajik Malayu tradisional biasonyo ka dihiasi jo labiah dari 20 komponen ukiran. Ukiran pado dindiang jo panel mambatuakan aliran udaro nan bakesan di dalam jo lua bangunan jo dapek mambiaan sinar matohari manarangi bagian dalam struktur. Pado maso nan samo, bayang-bayang baasaskan motif-motif nan tahasia dari panel ka manambah elok pado bagian lantai. Dek itulah, satiok ukiran kayu indak hanyo untuak nilai estetika samato, tapi juo untuak fungsi-fungsi khusus. <!--[[File:Ayam Percik & Nasi Kerabu.jpg|thumb|170px|left|''Ayam Percik'' dihidang jo ''Nasi Kerabu''.]]--> ==Seni Patunjuakan== Seni pertunjukan urang Malayu adolah kaya jo pelbagai jenis muzik, tarian dan teater nan marupoan gabuangan dari pelbagai pangaruah budaya. Jenis genre adolah pelbagai, dari drama tari Malayu asli misalnyo [[Mak Yong]] sampai ka tarian-tarian dari pangaruah Arab misalnyo [[Zapin]]. Koreografi garakan juo adolah berbeza-beza, dari langkah dan talaan nan mudah misalnyo dalam [[Dikir barat]] sehinggalah ka garakan nan labiah sukar misalnyo dalam [[Tarian Joget|Joget]] [[Gamelan]]. Muzik Malayu tradisional pado asasnya manggunoan genderang. Pelbagai jenis [[gong]] mambarian rantak untuak tarian-tarian. Tadapek juo [[gendang]] dari pelbagai saiz, dari ''rebana ubi'' gadang nan digunoan untuak acara pantiang sampai ka ''kompang'' ketek nan digunoan untuak mangiringi pasambahan dalam upacaro keagamaan dan perkahwinan.<ref>{{Cite book|title=West Malaysia and Singapore|page=48|author=Wendy Moore|isbn=962-593-179-1|year=1998|publisher=Periplus Editions (HK) Ltd|location=Singapore}}</ref> <!--[[File:UlekMayangdance.jpg|200px|thumb|left|Seorang penari mempertunjukkan [[Ulek mayang|Ulek Mayang]], suatu tarian berasal dari [[Terengganu]].]]--> Kesenian [[Nobat]] marupoan alaik kebesaran diraja dan manuruik catatan sajarah inyo digunoan sajak zaman [[Kesultanan Kedah]] dan [[Kesultanan Melayu Melaka]]. Inyo adolah lambang kebesaran Raja-Raja Malayu sampai hari iko dan hanyo dipasambahkan dalam upacara-upacara keagamaan dan diraja nan penting, contohnyo dalam istiadaik [[pertabalan Yang di-Pertuan Agong]]. [[Orkestra]] tradisional Nobat tadiri dari alaik muzik [[nehara]], [[gendang]], [[nafiri]], [[serunai]] dan kadang kadang tamasuak [[gong]] bertombol dan sapasang [[simbal]].<ref name="World and Its Peoples" /> Pangaruah India adolah kuek dalam [[wayang kulit]] di mano kisah-kisah dari epik Hindu; [[Ramayana]] & [[Mahabharata]] manjadi repertoir utama. Tadapek ampek jenis teater wayang kulik nan dapaik ditamui di samananjuang Tanah Melayu; ''Wayang Gedek'', ''Wayang Purwa'', ''Wayang Melayu'' dan ''Wayang Siam''<ref>{{Cite book|title=Asian variations in Ramayana|page=296|author=Kodaganallur Ramaswami Srinivasa Iyengar|isbn=81-260-1809-7|year=2003|publisher=Sahitya Academy}}</ref><ref>{{Cite book|title=The Malay Shadow Play: An Introduction|page=3|author=Ghulam Sarwar Yousof|isbn=983-9499-02-5|year=1997|publisher=The Asian Centre}}</ref><ref>{{Cite book|title=Malaysian shadow play and music: continuity of an oral tradition|pages=8–11|author=Patricia Ann Matusky|isbn=967-65-3048-4|year=1993|publisher=Oxford University Press}}</ref>. Antara seni pertunjukan Malayu lain nan takenal ialah; teater ''[[Bangsawan]]'', balada cinta ''[[Dondang sayang]]'' dan tarian ''[[Tarian Mak Inang|Mak Inang]]'' dari [[Kesultanan Melaka]], teater ''[[Jikey]]'' dan ''[[Mek Mulung]]'' dari [[Kedah]], tarian ''[[Tarian Asyik|Asyik]]'' dan drama tari ''[[Menora (tarian)|Menora]]'' dari [[Patani]] dan [[Kelantan]], drama tari ''[[Ulek mayang]]'' dan tarian ''[[Rodat]]'' dari Terengganu, dan teater ''[[Boria]]'' dari [[Pulau Pinang]]. <!--[[File:Aesan Gede Songket Palembang.jpg|150px|thumb|right|Seorang Melayu [[Palembang]] dalam pakaian perkahwinan tradisional dari [[Sumatra Selatan]], Indonesia, dikenali sebagai Aesan Gede.]]--> ===Makanan=== {{utama|Masakan Malayu}} [[Berkas:Nasi lemak basic.jpg|thumb|250px|right|''Nasi lemak'', nasi nan dikukuih jo [[santan]].]] Satiok wilayah tradisional Malayu mampunyoi makanan khasnyo surang-surang. Umpamonyo [[Terengganu]] jo [[Kelantan]] tanamo jo ''[[Nasi dagang]]'', ''[[Nasi kerabu]]'' sarato ''[[Keropok lekor]]'', [[Negeri Sembilan]] jo masakan balamak, [[Pahang]] jo ''[[tempoyak|gulai tempoyak]]'', [[Kedah]] jo ''[[Asam laksa]]'', [[Malaka]] jo ''[[Asam pedas]]'', dan [[Brunei]] jo hidangan ''[[Ambuyat]]''. Ciri utamo masakan tradisional Malayu adolah panggunoan [[rempah]] nan banyak, sarato [[santan]] nan pantiang untuak mangasiakan makanan balamak jo pakek. Paraso sarupo [[belacan]] jo [[budu]] adolah pantiang untuak manambuah kanikmatan makanan. Belacan digunokan pulo sabagai bahan utamo basamo-samo jo [[lado]], [[bawang merah]], jo [[bawang putiah]] untuak mangasiakan ''sambal'', ciek lai paraso utamo dalam hidangan. Masakan Malayu banyak juo manggunokan [[langkueh]] jo [[serai makan]].<ref name="Malaysia Brunei & Singapore"/> Ampiang satiok masakan Malayu dihidangan basamo jo [[nasi]], makanan pokok urang Malayu dan juo kabanyakan etnik lain di Asia. Walaupun ado banyak jinih makanan dalam masakan Melayu, biasonyo sadonyo dihidangan sakaligus, indak bagantian disajian co budayo Barat. Makanan akan dijamah jo tartib manggunokan tangan suok (tangan kida dikhususkan untuak panyucian diri) dan urang Malayu jarang manggunokan pakakeh.<ref name="World and Its Peoples"/>. Dek karano kabanyakan urang Malayu baagamo [[Islam]], aturan masakan Malayu badasakan hukum [[halal]] [[Islam]] sacaro ketat. Pangambilan protein kabanyakannyo diambiak dari dagiang jawi, kabau, kambiang, biri-biri, ayam, itiak, jo ikan. Dagiang [[kandiak]], dagiang indak halal nan lain sarato alkohol dilarang jo indak ado dalam aturan makanan sahari-hari Melayu. [[Nasi lemak]], sajinih nasi nan dimasak dalam [[santan]] pakek dan marupokan hidangan Malayu paliang tanamo nan mudah tasuo di satiok pakan jo kampuang Malayu sarato dianggap [[hidangan kabansoan]] [[Malaysia]]<ref>{{Cite web|url=http://www.malaysia.com/nasi-lemak-food.html |title=Nasi Lemak|publisher=Malaysia.com|date= |accessdate=2010-07-06}}</ref>. Ciek lai contohnyo adolah [[Katupek]] atau ''nasi himpit'', nasi taimpik padek nan dimasak di dalam daun karambia, biasonyo dihidang katiko sambutan [[Hari Rayo Idul Fitri]]. Babagai jinih dagiang jo sayur-sayuran dipakai untuak mangasiakan [[Gulai]], sajinih hidangan kari jo babagai campuran rempah nan mandapek pangaruah India nan jaleh jo ditarimo dek urang Malayu sajak zaman katumba. [[Laksa]], ciek campuran masakan Malayu jo Cino Paranakan adolah ciek hidangan nan tanamo. Masakan Malayu juo mangadaptasi sabagian tradisi masakan sakitarnyo, sarupo [[randang]] dari Minangkabau di Sumatra, jo [[sate]] dari Jawa, bagaimanopun urang Malayu alah mambangunkan cito raso jo masakan khas mareka nan tasandiri. ===Pamainan Tradisional=== [[File:Finished wau and wau frame.JPG|thumb|250px|left|Sabuah bengkel [[Wau bulan|wau]] di [[Kelantan]], [[Malaysia]].]] Pamainan Malayu tradisional biasonyo mamaralukan kapandaian dalam mambuek karajinan tangan, dan asa-usuanyo dapek ditalusuri sajak zaman Kasultanan Malayu Malaka. [[Sipak rago]] jo [[layang-layang]] marupokan babarapo pamainan tradisional nan ado dinyatokan dalam teks [[Sijarah Melayu]], dimainkan dek golongan bangsawan jo kaluargo dirajo Kasultanan Malayu Melaka.<ref>{{Cite book|title=Malay Annals: Translated from the Malay Language|page=261|author=Dr. John Leyden|year=1821|publisher=Longman, Hurst, Rees, Orme, and Brown|location=London}}</ref><ref>{{Cite book|title=Southeast Asia in world history|page=48|author= Craig A. Lockard |isbn= 978-0-19-533811-9|year=2009|publisher=Oxford University Press|location=New York}}</ref><ref>{{Cite book|title= Southeast Asia: a historical encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor |page=1357|author= Keat Gin Ooi |isbn= 1-57607-770-5|year=2004|publisher=ABC-CLIO|location=Santa Barbara}}</ref> Sipak Rago nan kini disabuik sabagai [[Sipak takraw]] adolah salah satu pamainan Malayu nan tanamo sarato alah dimainkan sajak ratusan taun saisuak. Sacaro tradisi, Sipak rago dimainkan dalam bulatan jo manendang sarato manimbang bola rotan manggunokan bagian tubuah mano pun kacuali lengan jo tangan. Inyo kini diakui sabagai olahraga asali Asia Tenggara <ref>{{Cite book|title=The world and south east Asia|page=411|author= Oswald Leopold Ziegler|isbn= 0909586039|year=1972|publisher= Oswald Ziegler Enterprises }}</ref><ref>{{Cite book|title= Malaysia (Enchantment of the World. Second Series)|page=104|author= Sylvia McNair|isbn= 0516210092|year=2002|publisher= Children’s Press }}</ref>. Pamainan nan tanamo lainnyo adolah pamainan [[Gasiang]] nan acok dimainkan salapeh musim manuai padi. Kapandaian dalam patukangan diparalukan untuak mandapek gasiang nan paliang kompetitif, ado di antaronyo nan dapek baputa sahinggo duo jam lamonyo.<ref name="Malaysia Brunei & Singapore"/> Kamudian pamainan Malayu nan paliang tanamo adolah layang-layang atau labiah acok disabuik sabagai [[Wau]] di samananjuang Tanah Melayu. Patandiangan manabangkan Wau mangambiak tampek jo hakim-hakim nan mangarati patukangan (Wau adolah objek rancak nan bawarna-warni nan dibuek jo bingkai buluah), bunyi (sadonyo [[layang-layang Melayu]] direka bantuak bia dapek manghasilkan bunyi khas apobilo ado di udaro) jo katinggian.<ref name="Malaysia Brunei & Singapore"/> Urang Malayu juo punyo ciek varian mainan bapapan [[Mancala]] nan acok disabuik sabagai [[Congkak]]. Pamainan iko dimainkan jo manggali biji congkak nan tabuek dari batu, guli, manik atau kerang, pado papan kayu nan balubang duo baleh atau labiah. Mancala diakui sabagai pamainan tatuo di dunia dan alah dimainkan sajak zaman [[Mesir Kuno]]. ===Namo jo Pangkek=== {{Main|Namo Melayu|Gala basa Melayu}} [[Berkas:Abdul Halim of Kedah.jpg|thumb|250px|right|[[Yang di-Pertuan Agong]] Malaysia ka-14, [[Sultan Abdul Halim Mu’adzam Shah|Duli Yang Maha Mulia Sultan Abdul Halim Mu’adzam Shah]]]] Namo urang Malayu mancaminkan struktur masyarakaiknyo nan bahierarki jo pangkek dianggap sangaik pantiang. Iko alah mangalami parubahan nan gadang mangikuik pakambangan zaman, dan mancamikan babagai pangaruah lua ka ateh masyarakaik Malayu salamo kurun wakatu nan lamo. Walaupun satangah namo Malayu modern masih mamakai pangaruah dari namo Malayu asli jo Sanskrit, sabagai umaik [[Islam]], urang Malayu alah lamo manggunokan [[namo Arab]] sabagai tando agamo mareka. Namo Malayu itu badasakan sistem [[patronimi]] dan dapek tadiri hinggo ampek bagian iyolah pangkek, namo nan dibarikan, namo keluarga, jo namo bapak. Satangah namo dibarikan dan namo bapak dapek tadiri dari duo atau tigo namo, nan manghasiakan namo panuah nan sangaik panjang. Contohnyo, salah surang pamain bola sipak kabangsaan Malaysia [[Mohd Aidil Zafuan Abdul Radzak]], di mano 'Mohd Aidil Zafuan' adolah tigo namo nan dibarikan dan 'Abdul Radzak' adolah duo namo bapaknyo. Salain itu, [[bahaso Melayu]] juo punyo sistem [[gala basa Melayu|pangkek jo kahoromatan]] nan sangaik kompleks, nan hinggo kini masih digunokan sacaro laweh di [[Malaysia]] jo [[Brunei]]. Jo malatakkan [[Gala basa Melayu|pangkek Melayu]] pado namo Malayu biaso, ciek namo nan labiah kompleks akan dihasiakan. [[Pardano Mantari Malaysia]] kini punyo namo panuah [[Najib Tun Razak|Dato' Seri Mohd Najib bin Tun Haji Abdul Razak]], di mano 'Dato' Seri' adolah pangkek kahoromatan Melayu, 'Mohd Najib' adolah namo aslinyo, 'bin' maagiah tau namo pangkek jo namo bapaknyo, 'Tun' adolah gala kamuliaan nan labiah tinggi, 'Haji' manandokan bapaknyo pernah manunaikan [[Haji]] di [[Mekah]], jo 'Abdul Razak' adolah namo asli bapaknyo. Bagaimanopun, namo-namo Malayu nan labiah kompleks dimiliki dek karabaik karajaan Malayu utamonyo Rajo-Rajo Malayu nan sadang mamarintah. [[Yang di-Pertuan Agong]] [[Malaysia]] punyo namo panuah [[Mizan Zainal Abidin|Duli Yang Maha Mulia Al-Wathiqu Billah Tuanku Sultan Mizan Zainal Abidin Ibni Al-Marhum Sultan Mahmud Al-Muktafi Billah Shah]], manokalo [[Sultan Brunei]] dikana jo namo rasmi bagindo, [[Hassanal Bolkiah|Kebawah Duli Yang Maha Mulia Paduka Seri Baginda Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah ibni Al-Marhum Sultan Haji Omar 'Ali Saifuddien Sa'adul Khairi Waddien]]. ==Agamo== [[File:Sultan Omar Ali Saifuddin Mosque 02.jpg|thumb|250px|right|[[Musajik Sultan Omar Ali Saifuddin]] di Brunei. Karajaan iko manjadikan pemerintahan Melayu Islam sabagai falsafah nagara sajak kamardekaannyo pado 1984.]] Pado mulonyo, urang Malayu adolah [[animisme|umaik animisme]] nan picayo adonyo jiwa dalam sadoalah benda.<ref name="Zaki Ragman page 1-6" />. Pado pamuloan masehi, [[agamo Hindu]] jo [[agamo Buddha Mahayana]] dipakanakan dek para padagang India ka Kapulauan Melayu, di mano alah bakambang pesat sampai kadatangan Islam nan dibaok dek padagang Arab, India, jo Cino. Pado abaik ka-15, mazhab [[Sunah Waljamaah]] ortodoks tasebar laweh di kapulauan Malayu di bawah paranan kasultanan Malaka. Babedo jo agamo Hindu nan mangubah masyarakaik Malayu awal sacaro lahiriah, Islam dapek dikatokan baraka kuek pado diri urang Melayu<ref name="The Malays, their problems and future">{{Cite book|title=The Malays, their problems and future|page=57|author=Syed Husin Ali |isbn=978-983-9541-62-5, 978-983-9541-61-8|year= 2008|publisher=The Other Press Sdn Bhd|location=Malaysia}}</ref> Salapeh zaman iko, sacaro tradisinyo, identiti urang Malayu adolah sangaik bakaitan arek jo Islam<ref>{{Cite book|title=Islam in world politics|page=157|author=Anthony Hearle Johns, Nelly Lahoud|isbn=0-415-32411-4|year= 2005|publisher=Routledge|location=New York}}</ref> dan batahan hinggo kini<ref name="The Malays, their problems and future" /> Kaitan iko sangaik arek sampai apobilo sasaurang dari suku lain mamaluak agamo Islam di alam Melayu, baliau dikatokan akan "masuak Melayu"<ref name="Barbara Watson Andaya, Leonard Y. Andaya page 55" />. Dari panalitian orientalis Inggirih jo pamimpin kolonial [[Malaya British]], [[Richard Olaf Winstedt]] nan pernah tingga di [[Tanah Melayu]] dari taun 1902 hinggo 1939, kayakinan-kayakinan lamo nan dari zaman sabalun Islam masih baraka dalam budayo Malayu pado zaman tasabuik. Aliran [[sufisme]] atau unsua [[mistik]] dari mazhab [[Syiah]], nan indak ado dalam mazhab Sunah Waljamaah ortodoks juo diamalkan dek urang Melayu, disampiang unsur-unsur lamo dari ajaran animisme jo agamo Hindu-Buddha<ref>{{Cite book|title=Shaman Saiva and Sufi|page=125|author=R. O. Winstedt|isbn=9781434686336|year= 2008 (original copyright 1925)|publisher=BiblioLife|location=London}}</ref>. Kaadaan iko bagaimanopun barubah pado maso [[pambaruan Islam]] (juo digala [[Islamisasi]] samulo<ref>{{Cite book|title=Face to face with political Islam (L'islamisme en face)|page=54|author=François Burgat|isbn=1-86064-212-8|year= 2003|publisher= I.B Tauris & Co. Ltd|location=New York}}</ref>) nan balaku di saluruah dunia pado taun 1970an. Banyak amalan dan tradisi nan batantangan jo ajaran Islam dan ado unsur-unsur kayakinan lamo nan [[syirik]] mulai ditinggakan dek urang Melayu. Antaronyo adolah [[temasya Mandi Safar]] nan sangaik tanamo diamalkan suatu katiko dahulu. Pesta mandi untuak kasucian rohani iko dikatokan punyo unsur-unsur dari amalan [[Durga Puja]] agamo [[Hindu]].<ref>{{Cite book|title=Triad societies: western accounts of the history, sociology and linguistics of Chinese secret societies (volume V)|page=184|author=Kingsley Bolton, Christopher Hutton|isbn=0-41524397-1|year= 2000|publisher=Routledge|location=London}}</ref>. Labiah kurang 99.9% urang Malayu modern adolah panganuik [[Islam]] dari mazhab [[Sunah Waljamaah]]<ref name="2000 census religion" /><ref name="prayer profile ethnic religion" /><ref name="prayer profile diaspora religion" /> dan sadoalah parayoan-parayoan tapantiang Malayu adolah hari-hari rayo dalam Islam umpamonyo ''[[Hari Rayo Idulfitri]]'', ''[[Hari Rayo Iduladha]]'', ''[[Awal Muharram]]'' ( Taun Baru Islam) dan ''[[Maulid Nabi Muhammad SAW]]'' (Hari kalahiran Nabi Muhammad S.A.W). ==Kumpulan sub-etnik== [[File:Indonesia Ethnic Groups Map - ID.svg|thumb|center|750px|Etnik Melayu di antaro kumpulan etnik lain di Indonesia. Etnik Melayu marupoan salah suatu kumpulan etnik nan paliang tasebar laweh di Indonesia, alam Melayu nan ditunjuakan dalam warna hijau dan lain-lain bakaitan jo sub-etnik diagiah warna hijau nan labiah tuo atau labiah mudo. Kumpulan etnik Melayu digambarkan mandiami timur pasisia Sumatera jo pasisia Kalimantan.]] {| class="wikitable" width="100%" |- ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Kumpulan etnik ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Karajaan basijarah ! style="text-align: center; background: #aacccc;"|Daerah utamo |- valign="top" | Malayu Bangka-Belitung | | [[File:Coat of arms of Bangka Belitung Islands.svg|20px|left]] [[Kepulauan Bangka Belitung]] |- valign="top" | Malayu Bangkok<ref>[http://www.asianscholarship.org/asf/ejourn/articles/umaiyah_haji_umar.doc The Assimilation of the Bangkok-Melayu Communities]</ref><ref>[http://eprints.um.edu.my/80/1/Language_and_Writing_System_of_Bangkok_Melayu.pdf Language and writing system of Bangkok Melayu]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | | [[File:Seal Bangkok.png|20px|]] [[Bangkok]] |- valign="top" | Malayu Bengkulu | | [[File:Coat of arms of Bengkulu.svg|20px|left]] [[Bengkulu]] |- valign="top" | Malayu Brunei<ref>{{Cite book|title= Brunei Sultan Haji Hassanal Bolkiah Mu'izzaddin Waddaulah Handbook (World Strategic and Business Information Library)|pages=151–152|author=IBP USA|isbn=978-1433004445|year=2007|publisher=International Business Publications|location=USA}}</ref><ref name="Patricia Colling">{{Cite book|title=Dissertation Abstracts International, A-The Humanities and Social Sciences (Abstracts of Dissertations Available on Microfilm or as Xerographic Reproductions February 1973, Volume 33, #8)|page=6804|author= Patricia Colling |isbn=0419-4209 0012-3854|year=1973|publisher= Xerox University Microfilms}}</ref><ref name="Aris">{{Cite book|title= The dynamics of Malay identity|pages=1–26|author=Mohd. Aris Hj. Othman|isbn=978-9679420098|year=1983|publisher= Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia}}</ref><ref name="M. G. Husain">{{Cite book|title= Muslim identity and Islam: Misinterpreted in the Contemporary World|pages=16, 33, 34|author=M. G. Husain|isbn=8178271656|year=2007|publisher=Manak Publications|location= New Delhi}}</ref> | *[[Karajaan Brunei]] (Abad ka-7 – ka-14) *[[Kasultanan Brunei]] (1363–kini) | {{flag|Brunei}}, {{flag|Labuan}}<br>{{flag|Sarawak}}, {{flag|Sabah}}, |- valign="top" | Malayu Bugis<ref name="Gulrose">{{Cite book|title= Information Malaysia 1990-91 Yearbook|page=74|author=Gulrose Karim| year=1990|publisher=Berita Publishing Sdn. Bhd|location=Kuala Lumpur}}</ref><ref name="Joseph& Najmabadi">{{Cite book|title= Economics, Education, Mobility And Space (Encyclopedia of women & Islamic cultures)|page=436|author=Suad Joseph, Afsaneh Najmabadi|isbn=978-9004128200|year=2006|publisher=Brill Academic Publishers }}</ref><br>''Katurunan [[Bugis]] nan baasimilasi jo masyarakaik Melayu satampek'' | *[[Kasultanan Linggi]] (1700–1777) *[[Kasultanan Selangor]] (1745–kini) |{{flag|Selangor}}, {{flag|Johor}}, {{flag|Pahang}} <br>[[File:Riau COA.svg|20px|]] [[Riau]], [[File:Coat of arms of Riau Islands.svg|20px|]] [[Kepulauan Riau]], {{flag|Singapore}} |- valign="top" | Malayu Deli | *[[Kasultanan Langkat]] (1568–kini) *[[Kasultanan Asahan]] (1630-1946) *[[Kasultanan Deli]] (1630–kini) *[[Kasultanan Serdang]] (1728–1946) | [[File:Coat of arms of North Sumatra.svg|20px|left]] [[Sumatera Utara]] |- valign="top" | Malayu Jambi | *[[Karajaan Jambi]] (Abad ka-11) *[[Kasultanan Jambi]] (1460-1907) | [[File:Prov.Jambi.svg|20px|left]] [[Jambi]] |- valign="top" | Malayu Jawa<ref name="Gulrose" /><ref name="Joseph& Najmabadi" /><br>''Katurunan [[suku Jawa|Jawa]] nan baasimilasi jo masyarakaik Melayu satampek'' | | {{flag|Johor}}, {{flag|Selangor}} |- valign="top" | Malayu Johor<ref name="Patricia Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="M. G. Husain" /> | *[[Kasultanan Johor]] (1528–kini) *[[Kasultanan Muar]] (1707–1877) | {{flag|Johor}} |- valign="top" | [[Melayu Kedah]]<ref name="Patricia Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="M. G. Husain" /><ref>{{Cite book|title= Intisari kebudayaan Melayu Kedah: Kumpulan rencana mengenai kebudayaan Negeri Kedah|pages=19–69|author= Majlis Kebudayaan Negeri Kedah| year=1986|publisher= Majlis Kebudayaan Negeri Kedah}}</ref> | *[[Tamadun]] [[Lembah Bujang]] (110 AD) *[[Langkasuka]] (Abad ka-2 - ka-14) *[[Karajaan Kedah]] (Abad ka-7 – ka-12) *[[Kasultanan Kedah]] (1136–kini) *[[Karajaan Perlis]] (1842–kini) | {{flag|Kedah}}, {{flag|Perlis}}, {{flag|Penang}}, {{flag|Perak}}<br> [[File:Seal Phuket.png|20px|]] [[Phuket]], [[File:Seal Ranong.png|20px|]] [[Ranong]], [[File:Seal Satun.png|20px|]] [[Satun]], [[File:Seal Krabi.png|20px|]] [[Krabi]], [[File:Seal Trang.png|20px|]] [[Trang]], [[File:Seal Songkhla.png|20px|]] [[Songkhla]]<br> [[File:Seal Phang Nga.png|20px|]] [[Phang Nga]], [[File:Seal Phattalung.png|20px|]] [[Phattalung]], [[File:Seal Nakhon Si Thammarat.png|20px|]] [[Nakhon Si Thammarat]]<br>[[File:Flag of Tanintharyi Region (1974–2010).svg|25px|left]] [[Bagian Tanintharyi]] |- valign="top" | Malayu Kelantan<ref name="Patricia Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="M. G. Husain" /> | *[[Karajaan Chi Tu|Karajaan Tanah Merah]] (Abad patamo - ka-6) *[[Kasultanan Kelantan]] (1267–kini) *[[Kasultanan Jembal]] (1638–1720)<ref>Amy Suzani Mohd Ainuddin. (1999). ''Raja Bersiong Puteri Saadong''. Kota Bharu: JalarMihat. ISBN 983-2098-89-0</ref><ref>Saad Shukri bin Haji Muda. (1971). ''Detik2 Sejarah Kelantan''. Kota Bharu: Pustaka Aman Press.</ref> | {{flag|Kelantan}} |- valign="top" | Malayu Melaka<ref name="Patricia Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="M. G. Husain" /> | *[[Kasultanan Melayu Melaka]] (1402–1511) | [[File:Flag of Malacca.svg|20px]] [[Malaka]] |- valign="top" | Malayu Minangkabau<ref name="Gulrose" /><ref>{{Cite web |url=http://202.185.40.214/idc/groups/portal_aperpatih/documents/ukmpd/adat_03657.pdf |title=Peraturan Adat Istiadat Dalam Istana Besar Sri Menanti Negeri Sembilan Darul Khusus |access-date=2013-05-15 |archive-date=2011-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110917113145/http://202.185.40.214/idc/groups/portal_aperpatih/documents/ukmpd/adat_03657.pdf |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://pmr.penerangan.gov.my/index.php?option=com_content&view=article&id=7589:keunggulan-adat-perpatih&catid=395:artikel Jabatan Penerangan Malaysia - ''Keunggulan Adat Perpatih'']{{Dead link|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://agc-blog.agc.gov.my/?p=133 |title=Jabatan Peguam Negara - ''Institusi Diraja Negeri Sembilan Darul Khusus'' |access-date=2013-05-15 |archive-date=2011-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027210641/http://agc-blog.agc.gov.my/?p=133 |dead-url=yes }}</ref><ref>[http://www.jmm.gov.my/ms/node/457 Jabatan Muzium Malaysia - ''Masyarakat Melayu Minangkabau'']</ref><ref>{{Cite book|title=A Share of the Harvest: Kinship, Property and Social History Among the Malays of Rembau|pages=10|author=Michael G Peletz|isbn=978-0520080867|year=1992|publisher=University of California Press}}</ref><ref>{{Cite book|title= Islam and Human Rights in Practice: Perspectives Across the Ummah|pages=113-114|author=Shahram Akbarzadeh (Editor), Benjamin MacQueen (Editor)|isbn=978-0415449595|year=2008|publisher=Routledge}}</ref>/ Malayu Nagari Sembilan<br>''Katurunan [[Minangkabau]] nan baasimilasi jo masyarakaik Melayu satampek''.<ref>{{Cite book|title=The Malays: Their Problems and Future|pages=159|author=Syed Husin Ali|isbn=9789839541625|year=2008|publisher=The Other Press}}</ref><ref>{{Cite book|title= Encyclopaedia of the South East Asian Ethnography (Volume 1)|pages=446|author=Narendra S. Bisht & T. S. Bankoti|isbn=81-87746-96-3|year=2004|publisher=Global Vision Publishing House}}</ref><ref>{{Cite book|title=Asian Studies (volume 4)|pages=283|author=University of the Philippines. Institute of Asian Studies.; University of the Philippines. Asian Center.; Philippine Center for Advanced Studies|isbn=0004-4679|year=1963|publisher=Quezon City : Institute of Asian Studies, University of the Philippines}}</ref><ref>{{Cite book|title=Politics of Decentralization: Colonial Controversy in Malaya, 1920-29|pages=3-4|author=Kim Wah Yeo|isbn=978-0195825244|year=1982|publisher=Oxford University Press}}</ref> | *[[Karajaan Negeri Sembilan]] (1773–kini) | {{flag|Negeri Sembilan}}, {{flag|Selangor}}, [[File:Flag of Malacca.svg|20px]] [[Malaka]] |- valign="top" | Malayu Pahang<ref name="Patricia Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="M. G. Husain" /> | *[[Kasultanan Pahang]] (1470–kini) | {{flag|Pahang}} |- valign="top" | Malayu Palembang | *[[Srivijaya]] (Abad ka-7 - ka-11) *[[Kasultanan Palembang]] (1550–1823) |[[File:Coat of arms of South Sumatra.svg|20px|left]] [[Sumatera Selatan]] |- valign="top" | Malayu Pattani<ref name="Patricia Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="M. G. Husain" /> | *[[Langkasuka]] (Abad ka-2 - ka-14) *[[Karajaan Pattani]] (1516–1771) *[[Kasultanan Singgora]] (1603–1689)<ref>{{Cite web |url=http://www.koransuroboyo.com/2010/11/singgora-kerajaan-melayu-islam.html |title=archive copy |access-date=2013-05-15 |archive-date=2012-11-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121101015404/http://www.koransuroboyo.com/2010/11/singgora-kerajaan-melayu-islam.html |dead-url=yes }}</ref><ref>http://smzakirsayapmatahari.blogspot.com/2009/02/kota-singgora.html</ref> *[[Kasultanan Reman]] (1785–1909) <ref>{{Cite web |url=http://kebunketereh.com/?p=387 |title=archive copy |access-date=2013-05-15 |archive-date=2011-08-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110819082400/http://kebunketereh.com/?p=387 |dead-url=yes }}</ref> | [[File:Seal Pattani.png|20px|]] [[Pattani]], [[File:Seal Yala.png|20px|]] [[Yala]], [[Narathiwat]], [[File:Seal Songkhla.png|20px|]] [[Songkhla]], [[File:Seal Krabi.png|20px|]] [[Krabi]] <br> {{flag|Kedah}},{{flag|Kelantan}}, {{flag|Perak}}, {{flag|Perlis}} |- valign="top" | Malayu Perak<ref name="Patricia Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="M. G. Husain" /> | *[[Gangga Negara]] (Abad ka-2 – ka-11) *[[Kasultanan Perak]] (1528–kini) | {{flag|Perak}} |- valign="top" | Malayu Pontianak | *[[Karajaan Tanjungpura]] (880-1590) *[[Kasultanan Matam]] (1590-1948) *[[Kasultanan Pontianak]] (1771–1950) *[[Kasultanan Sambas]] (1675–1944) |[[File:Coat of arms of West Kalimantan.svg|20px|left]] [[Kalimantan Barat]] |- valign="top" | Malayu Riau | *[[Kasultanan Lingga-Riau]] (1824–1911) *[[Kasultanan Siak Sri Indrapura]] (1725–1949) *[[Kasultanan Pelalawan]] (1791–1946) *[[Kasultanan Indragiri]] (1298-1963) |[[File:Riau COA.svg|20px|left]] [[Riau]], [[File:Coat of arms of Riau Islands.svg|20px|]] [[Kepulauan Riau]] |- valign="top" | Malayu Sarawak | *[[Kasultanan Sarawak]] (1598–1641)<ref>[http://bruneiresources.blogspot.com/2010/08/sultan-tengah-first-and-only-sarawak.html Sultan Tengah, the first and only Sarawak Sultan ]</ref><ref>{{Cite web |url=http://ibnurusydi.blogspot.com/2009/09/sultan-sarawak.html |title=Sultan Sarawak |access-date=2013-05-15 |archive-date=2012-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120323173021/http://ibnurusydi.blogspot.com/2009/09/sultan-sarawak.html |dead-url=yes }}</ref> | {{flag|Sarawak}} |- valign="top" | Malayu Singapura | |{{flag|Singapore}} |- valign="top" | Malayu Tamiang | *Karajaan Bukit Karang (1023-1330)<ref>{{Cite web |url=http://melayuonline.com/ind/history/dig/415/kesultanan-benua-tamiang |title=Kesultanan Benua Tamiang |access-date=2013-05-15 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407091626/http://melayuonline.com/ind/history/dig/415/kesultanan-benua-tamiang |dead-url=yes }}</ref> *Kasultanan Benua Tamiang (1330–1528) |[[File:Flag of Aceh, Indonesia.svg|25px|left]] [[Kabupaten Aceh Tamiang]] |- valign="top" | Malayu Terengganu<ref name="Patricia Colling" /><ref name="Aris" /><ref name="M. G. Husain" /> | *[[Kasultanan Terengganu]] (1708–kini) | {{flag|Terengganu}} |} ==Konsep Rumpun Banso Melayu== {{Main|Rumpun Banso Melayu}} Istilah ''Melayu'' juo pernah digunokan dalam konsep [[Rumpun Banso Melayu]], nan marangkumi sadoalah kumpulan suku jo etnik nan mandiami [[Kapulauan Melayu]] sarupo [[urang Aceh|Aceh]], [[urang Banjar|Banjar]], [[suku Betawi|Betawi]], [[Minangkabau|Minang]], jo [[urang Jawa|Jawa]]. Istilah iko patamo kali dicanangkan dek saintis Jerman [[Johann Friedrich Blumenbach]] (1752–1840) dalam klasifikasi banso-banso manusia, dan populer digunokan pado zaman kolonial Eropa di kapulauan Melayu. Manuruik Blumenbach, “banso Melayu” adolah subkategori untuak [[banso Ethiopid]] jo [[Banso Mongoloid|Mongoloid]], dan diklasifikasikan di baruah [[bangsa perang]]<ref>.[http://www.english.upenn.edu/Projects/knarf/People/blumen.html University of Pennsylvania]</ref> ==Caliak pulo== * [[Malayu Cocos]] * [[Misbun Sidek]] ==Rujuakan== {{Reflist|3}} ==Pautan Lua== * {{ms}} [http://iyco0.tripod.com/usmanawang.html Puisi Usman Awang mengenai Melayu.]{{Dead link|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{en}} [http://www.asiafinest.com/forum/index.php?showtopic=29765 Melayu] * {{id}} [http://209.85.175.104/search?q=cache:lYcg2r-ziWYJ:ccm.um.edu.my/umweb/fsss/images/persidangan/Kertas%2520Kerja/Pak%2520Witrianto.doc+Rumpun+Banjar&hl=id&ct=clnk&cd=139&gl=id&client=firefox-a Modal Sosial dan Pembangunan Manusia Melayu oleh Witrianto, S.S., M.Hum., M.Si dari Universitas Andalas]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{id}} [http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm Bhinneka Tunggal Ika] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126030352/http://www.indonesiamedia.com/2004/05/early/budaya/budaya-0504-bhinneka.htm |date=2010-01-26 }} * {{id}} [http://melayuonline.com/article/?a=aW1QL3FMZVZBUkU4Ng%3D%3D= Gerakan Bangsa Melayu Besar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160408223826/http://melayuonline.com/article/?a=aw1ql3fmzvzbuku4ng=== |date=2016-04-08 }} {{Suku banso di Indonesia}} {{Daftar etnik di Malaysia}} {{Kalompok etnik di Singapura}} {{Authority control}} {{ANT}} {{DEFAULTSORT:Malayu}} [[Kategori:Malayu|*]] [[Kategori:Suku banso di Indonesia]] [[Kategori:Suku banso di Malaysia]] 01vnb3t5epn2xeowlfpd4c4y7bbx3hz 0 475497 3349267 3161083 2026-07-06T09:13:12Z Tim Maexana 401 24305 /* */ 3349267 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|italic_title=Citra Xriston|genre=* Semua Genre|writer=* Xion Dekandra (2025-2026)|director=* Maexa Mahariza (2025-2026)|starring=[[#Pemain|Lihat Dibawah]]|country=* Indonesia|language=* Bahasa Indonesia * Bahasa Minang * Bahasa Melayu * Bahasa Inggris|channel=* Tim Maexa TV|first_run=30 Januari 2025-21 Februari 2026}} == Pemain == * Rahmat Fajri Maulana * Merry Nurhasnah * Adam Maulana Dedy * Muhammad Ilfan * Muhammad Iqbal Aditya * Muhammad Nabil Damanik * Muhammad Mirza Nabil Al Hadi * Muhammad Reza Arrafi. * Raditya * Aldrian Mahfudz Ramadhani * Muhammad Raditya Effendy * Elis Nadilla * Kania Putri * Khairia * Eby Trizunia * Laura Pebri * Nadia Alika * Elita Dwi Juwita * Nurhaliza (Aliza) * Nirwasita Indriani Nurdes * Qanitan * Nimah * Dll. == Penulis == * Rahmat Fajri Maulana * Merry Nurhasnah * Adam Maulana Dedy * Muhammad Ilfan * Muhammad Iqbal Aditya * Muhammad Nabil Damanik * Muhammad Mirza Nabil Al Hadi * Muhammad Reza Arrafi. * Raditya * Aldrian Mahfudz Ramadhani * Muhammad Raditya Effendy * Elis Nadilla * Kania Putri * Khairia * Eby Trizunia * Laura Pebri * Nadia Alika * Elita Dwi Juwita * Nurhaliza (Aliza) * Nirwasita Indriani Nurdes * Qanitan * Nimah * Dll. == Lagu Tema == {| class="wikitable" |- ! Lagu Tema ! Penyanyi ! Produksi |-style="background-color:#E6E6FA; color:black;" | Rasa Cinta Ini | Ghea Indrawati | HITS Records |- | Kisah Tanpa Dirimu | Anggis Devaki | HITS Records |} ;Keterangan {{legenda|#E6E6FA|Lagu tema utama}} r29axb3fjrk6umqnxtxr4371hstvw9o 3349268 3349267 2026-07-06T09:25:49Z Tim Maexana 401 24305 3349268 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|italic_title=Citra Xriston|genre=* Semua Genre|writer=* Xion Dekandra (2025-2026)|director=* Maexa Mahariza (2025-2026)|starring=[[#Pemain|Lihat Dibawah]]|country=* Indonesia|language=* Bahasa Indonesia * Bahasa Minang * Bahasa Melayu * Bahasa Inggris|channel=* Tim Maexa TV|first_aired=30 Januari 2025|last_aired=21 Februari 2026}} == Pemain == * Rahmat Fajri Maulana * Muhammad Heru Prayogi * Merry Nurhasnah * Adam Maulana Dedy * Muhammad Ilfan * Muhammad Iqbal Aditya * Muhammad Nabil Damanik * Muhammad Mirza Nabil Al Hadi * Muhammad Reza Arrafi. * Raditya * Aldrian Mahfudz Ramadhani * Muhammad Raditya Effendy * Elis Nadilla * Kania Putri * Khairia * Eby Trizunia * Laura Pebri * Nadia Alika * Elita Dwi Juwita * Nurhaliza (Aliza) * Nirwasita Indriani Nurdes * Qanitan * Nimah * Dll. == Lagu Tema == {| class="wikitable" |- ! Lagu Tema ! Penyanyi ! Produksi |-style="background-color:#E6E6FA; color:black;" | Rasa Cinta Ini | Ghea Indrawati | HITS Records |- | Kisah Tanpa Dirimu | Anggis Devaki | HITS Records |} ;Keterangan {{legenda|#E6E6FA|Lagu tema utama}} t0v1zt1o3zr3e3d44jqr45g0rp2s74w 3349270 3349268 2026-07-06T11:40:36Z Tim Maexana 401 24305 3349270 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|italic_title=Citra Xriston|genre=* Semua Genre|writer=* Xion Dekandra (2025-2026)|director=* Maexa Mahariza (2025-2026)|country=* Indonesia|language=* Bahasa Indonesia * Bahasa Minang * Bahasa Melayu * Bahasa Inggris|channel=* Tim Maexion TV|first_aired=30 Januari 2025|last_aired=21 Februari 2026}} == Pemain == * Rahmat Fajri Maulana * Muhammad Heru Prayogi * Merry Nurhasnah * Adam Maulana Dedy * Muhammad Ilfan * Muhammad Iqbal Aditya * Muhammad Nabil Damanik * Muhammad Mirza Nabil Al Hadi * Muhammad Reza Arrafi. * Raditya * Aldrian Mahfudz Ramadhani * Muhammad Raditya Effendy * Elis Nadilla * Kania Putri * Khairia * Eby Trizunia * Laura Pebri * Nadia Alika * Elita Dwi Juwita * Nurhaliza (Aliza) * Nirwasita Indriani Nurdes * Qanitan * Nimah * Dll. == Lagu Tema == {| class="wikitable" |- ! Lagu Tema ! Penyanyi ! Produksi |-style="background-color:#E6E6FA; color:black;" | Rasa Cinta Ini | Ghea Indrawati | HITS Records |- | Kisah Tanpa Dirimu | Anggis Devaki | HITS Records |} ;Keterangan {{legenda|#E6E6FA|Lagu tema utama}} oxu2zactp3l01ya277e1i8e5k7cb4fn 3349271 3349270 2026-07-06T11:45:30Z Tim Maexana 401 24305 3349271 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|italic_title=Citra Xriston|genre=* Semua Genre|writer=* Xion Dekandra (2025-2026)|director=* Maexa Mahariza (2025-2026)|country=* Indonesia|language=* Bahasa Indonesia * Bahasa Minang * Bahasa Melayu * Bahasa Inggris|channel=* Tim Maexion TV|first_aired=30 Januari 2025|last_aired=21 Februari 2026|company=* Tim Maexion Productions|producer=* Maexa Mahariza * Xion Dekandra}} == Pemain == * Rahmat Fajri Maulana * Muhammad Heru Prayogi * Merry Nurhasnah * Adam Maulana Dedy * Muhammad Ilfan * Muhammad Iqbal Aditya * Muhammad Nabil Damanik * Muhammad Mirza Nabil Al Hadi * Muhammad Reza Arrafi. * Raditya * Aldrian Mahfudz Ramadhani * Muhammad Raditya Effendy * Elis Nadilla * Kania Putri * Khairia * Eby Trizunia * Laura Pebri * Nadia Alika * Elita Dwi Juwita * Nurhaliza (Aliza) * Nirwasita Indriani Nurdes * Qanitan * Nimah * Dll. == Lagu Tema == {| class="wikitable" |- ! Lagu Tema ! Penyanyi ! Produksi |-style="background-color:#E6E6FA; color:black;" | Rasa Cinta Ini | Ghea Indrawati | HITS Records |- | Kisah Tanpa Dirimu | Anggis Devaki | HITS Records |} ;Keterangan {{legenda|#E6E6FA|Lagu tema utama}} djtl5iu01qeknugv8iml02gqpv441or 0 478322 3349266 3349210 2026-07-06T09:05:14Z Tim Maexana 401 24305 3349266 wikitext text/x-wiki == Pemerannyo == ==== Pemeran Utamanyo ==== * Rahmat Fajri Maulana * Merry Nurhasnah * Muhammad Heru Prayogi * Ahmad * Rani Khairuddin * Putri Khairuddin * Khairuddin * Yanti * Fatimah * Muhammad Ilfan * Adam Maulana Dady * Muhammad Naufal Adriansyah Saputra * Muhammad Arkan * Qanitan * Elita * Nirwasita Indriani Nurdes * Muhammad Iqbal Aditya * Muhammad Nabil Damanik * Muhammad Raditya Effendy * Muhammad Mirza Nabil * Mahfudz * Elis Nadilla * dll ==== Pemerannyo Indak Dikreditkan ==== * Arya Saloka * Intan RJ * Tina Datta * Prabowo Subianto == Lagu Temanyo == * Terlalu Cepat (Isqia Hijri) * Tertawan Hati (Awdella) * Tak Segampang Itu (Anggi Marito) * Bila Nanti (Nabila Maharani) * Hati Yang Kau Sakiti (Rossa) * Hati Yang Tak Bertuan (Rossa) * dll == Penulis == * Xion Dekandra Dari Abad 24 (2007-2019, 2024-sekarang). * Ceppy Mahorana Dari Abad 24 (2020-2023) * Hilman Maxadrasa Dari Abad 24 (2023-2024) * Xana Mahariza Dari Abad 24 (2026) == Judul Lain == * [[Kurang Normal]] * Iriston Fajri * [[Sinetron Fajri]] * [[Demi Fajri]] * [[Citra Xriston]] == Sutradara == * Maexa Mahariza 77r5e2fnwgh351fiv3ltdzf4id9fgej 3349269 3349266 2026-07-06T11:33:44Z Tim Maexana 401 24305 3349269 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|italic_title=Sinetron Asmawati|genre=* Semua Genre|writer=* Xion Dekandra (2007-2019 & 2024-seakarang) * Ceppy Abad 24 (2020-2023) * Hilman Maxadrasa (2023-2024) * Xana Mahariza (2026)|director=* Maexa Mahariza (2007-sekarang)|creative_director=* Rahmat Fajri Maulana (2026-sekarang)|producer=* Maexa Mahariza * Xana Mahariza|company=* Tim Maexa Productions (2007-2024) * Tim Maexion Productions (2024-2026) * Tim Maexana Productions (2026-sekarang)|channel=* Tim Maexa TV (2007-2024) * Tim Maexion TV (2024-2026) * Tim Maexana TV (2026-sekarang)|first_aired=01 January 2007|last_aired=sekarang}} == Pemerannyo == ==== Pemeran Utamanyo ==== * Rahmat Fajri Maulana * Merry Nurhasnah * Muhammad Heru Prayogi * Ahmad * Rani Khairuddin * Putri Khairuddin * Khairuddin * Yanti * Fatimah * Muhammad Ilfan * Adam Maulana Dady * Muhammad Naufal Adriansyah Saputra * Muhammad Arkan * Qanitan * Elita * Nirwasita Indriani Nurdes * Muhammad Iqbal Aditya * Muhammad Nabil Damanik * Muhammad Raditya Effendy * Muhammad Mirza Nabil * Mahfudz * Elis Nadilla * dll ==== Pemerannyo Indak Dikreditkan ==== * Arya Saloka * Intan RJ * Tina Datta * Prabowo Subianto == Lagu Temanyo == * Terlalu Cepat (Isqia Hijri) == Judul Lain == * [[Kurang Normal]] * Iriston Fajri * [[Sinetron Fajri]] * [[Demi Fajri]] * [[Citra Xriston]] 3oggyiizkenkg2s9dlaqxrwfkfv439z 0 478323 3349236 3349229 2026-07-05T15:01:45Z Rang Djambak 14874 3349236 wikitext text/x-wiki [[File:Benin departments named.png|thumb]] [[Benin]] tabagi manjadi 12 departemen nan dibagi pulo manjadi 77 [[Komune di Benin|komune]]. Pado tahun 1999, anam departemen nan ado sabalunnyo masiang-masiang dipacah manjadi duo bagian, sahinggo mambantuak 12 departemen nan ado kini. Ibu kota masiang-masiang departemen baru ditetapan pado tahun 2008. == Daftar departemen == {| class="wikitable sortable" |+ |- style="background:#ace1af;" !No. !Departemen !Ibu kota<ref>[http://gouv.bj/communique-du-conseil-des-ministres-du-22-juin-2016/ Communiqué du Conseil des Ministres du 22 Juin 2016 | Portail Officiel du Gouvernement Béninois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190125073621/http://gouv.bj/communique-du-conseil-des-ministres-du-22-juin-2016/ |date=2019-01-25 }}. Gouv.bj (22 June 2016). Retrieved on 2017-01-02.</ref><ref>[http://www.lanouvelletribune.info/benin/politique/29267-liste-12-prefets-et-chefs-lieux Bénin : liste des 12 nouveaux préfets et des chefs-lieux de départements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120225327/http://www.lanouvelletribune.info/benin/politique/29267-liste-12-prefets-et-chefs-lieux |date=2016-11-20 }}. Lanouvelletribune.info. Retrieved on 2017-01-02.</ref> !Panduduak (2013) !Area (km²)<ref>[http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx Benin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828053108/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |date=2016-08-28 }}. Geohive.com. Retrieved on 2017-01-02.</ref> !'''Kapadekan''' '''(per km'''² '''pado 2013)''' !Departemen<br>sabalunnyo |- |1 |[[Departemen Alibori|Alibori]] |[[Kandi, Benin|Kandi]] |868.046 |26.242 |33,1 |Borgou |- |2 |[[Departemen Atakora|Atakora]] |[[Natitingou]] |769.337 |20.499 |37,5 |Atakora |- |3 |[[Departemen Atlantique|Atlantique]] |[[Ouidah]] |1.396.548 |3.233 |432 |Atlantique |- |4 |[[Departemen Borgou|Borgou]] |[[Parakou]] |1.202.095 |25.856 |46,5 |Borgou |- |5 |[[Departemen Collines|Collines]] |[[Dassa-Zoumé]] |716.558 |13.931 |51,4 |Zou |- |6 |[[Departemen Couffo|Kouffo]] |[[Aplahoué]] |741.895 |2.404 |308,6 |Mono |- |7 |[[Departemen Donga|Donga]] |[[Djougou]] |542.605 |11.126 |48,8 |Atakora |- |8 |[[Departemen Littoral|Littoral]] |[[Cotonou]] |678.874 |79 |8.593,3 |Atlantique |- |9 |[[Departemen Mono|Mono]] |[[Lokossa]] |495.307 |1.605 |308,6 |Mono |- |10 |[[Departemen Ouémé|Ouémé]] |[[Porto-Novo]] |1.096.850 |1.281 |856,2 |Ouémé |- |11 |[[Departemen Plateau|Plateau]] |[[Pobè]] |624.146 |3.264 |191,2 |Ouémé |- |12 |[[Departemen Zou|Zou]] |[[Abomey]] |851.623 |5.243 |162,4 |Zou |} == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Pambagian administratif Benin]] [[Kategori:Departemen di Benin]] rykef1m7em2e8g5kt98u6ouq5965y0f 3349244 3349236 2026-07-05T23:27:16Z Rang Djambak 14874 3349244 wikitext text/x-wiki [[File:Benin departments named.png|thumb]] [[Benin]] tabagi manjadi 12 departemen nan dibagi pulo manjadi 77 [[Komune di Benin|komune]]. Pado tahun 1999, anam departemen nan ado sabalunnyo masiang-masiang dipacah manjadi duo bagian, sahinggo mambantuak 12 departemen nan ado kini. Ibu kota masiang-masiang departemen baru ditetapan pado tahun 2008. == Daftar departemen == {| class="wikitable sortable" |+ |- style="background:#ace1af;" !No. !Departemen !Ibu kota<ref>[http://gouv.bj/communique-du-conseil-des-ministres-du-22-juin-2016/ Communiqué du Conseil des Ministres du 22 Juin 2016 | Portail Officiel du Gouvernement Béninois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190125073621/http://gouv.bj/communique-du-conseil-des-ministres-du-22-juin-2016/ |date=2019-01-25 }}. Gouv.bj (22 June 2016). Retrieved on 2017-01-02.</ref><ref>[http://www.lanouvelletribune.info/benin/politique/29267-liste-12-prefets-et-chefs-lieux Bénin : liste des 12 nouveaux préfets et des chefs-lieux de départements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120225327/http://www.lanouvelletribune.info/benin/politique/29267-liste-12-prefets-et-chefs-lieux |date=2016-11-20 }}. Lanouvelletribune.info. Retrieved on 2017-01-02.</ref> !Panduduak (2013) !Area (km²)<ref>[http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx Benin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828053108/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |date=2016-08-28 }}. Geohive.com. Retrieved on 2017-01-02.</ref> !'''Kapadekan''' '''(per km'''² '''pado 2013)''' !Departemen<br>sabalunnyo |- |1 |[[Departemen Alibori|Alibori]] |[[Kandi, Benin|Kandi]] |868.046 |26.242 |33,1 |Borgou |- |2 |[[Departemen Atakora|Atakora]] |[[Natitingou]] |769.337 |20.499 |37,5 |Atakora |- |3 |[[Departemen Atlantique|Atlantique]] |[[Ouidah]] |1.396.548 |3.233 |432 |Atlantique |- |4 |[[Departemen Borgou|Borgou]] |[[Parakou]] |1.202.095 |25.856 |46,5 |Borgou |- |5 |[[Departemen Collines|Collines]] |[[Dassa-Zoumé]] |716.558 |13.931 |51,4 |Zou |- |6 |[[Departemen Couffo|Kouffo]] |[[Aplahoué]] |741.895 |2.404 |308,6 |Mono |- |7 |[[Departemen Donga|Donga]] |[[Djougou]] |542.605 |11.126 |48,8 |Atakora |- |8 |[[Departemen Littoral, Benin|Littoral]] |[[Cotonou]] |678.874 |79 |8.593,3 |Atlantique |- |9 |[[Departemen Mono|Mono]] |[[Lokossa]] |495.307 |1.605 |308,6 |Mono |- |10 |[[Departemen Ouémé|Ouémé]] |[[Porto-Novo]] |1.096.850 |1.281 |856,2 |Ouémé |- |11 |[[Departemen Plateau|Plateau]] |[[Pobè]] |624.146 |3.264 |191,2 |Ouémé |- |12 |[[Departemen Zou|Zou]] |[[Abomey]] |851.623 |5.243 |162,4 |Zou |} == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Pambagian administratif Benin]] [[Kategori:Departemen di Benin]] gz2qnefkqmarc4cfm0ygko65p0qveo9 3349258 3349244 2026-07-06T01:07:17Z Rang Djambak 14874 3349258 wikitext text/x-wiki [[File:Benin departments named.png|thumb]] [[Benin]] tabagi manjadi 12 departemen nan dibagi pulo manjadi 77 [[Komune di Benin|komune]]. Pado tahun 1999, anam departemen nan ado sabalunnyo masiang-masiang dipacah manjadi duo bagian, sahinggo mambantuak 12 departemen nan ado kini. Ibu kota masiang-masiang departemen baru ditetapan pado tahun 2008. == Daftar departemen == {| class="wikitable sortable" |+ |- style="background:#ace1af;" !No. !Departemen !Ibu kota<ref>[http://gouv.bj/communique-du-conseil-des-ministres-du-22-juin-2016/ Communiqué du Conseil des Ministres du 22 Juin 2016 | Portail Officiel du Gouvernement Béninois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190125073621/http://gouv.bj/communique-du-conseil-des-ministres-du-22-juin-2016/ |date=2019-01-25 }}. Gouv.bj (22 June 2016). Retrieved on 2017-01-02.</ref><ref>[http://www.lanouvelletribune.info/benin/politique/29267-liste-12-prefets-et-chefs-lieux Bénin : liste des 12 nouveaux préfets et des chefs-lieux de départements] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120225327/http://www.lanouvelletribune.info/benin/politique/29267-liste-12-prefets-et-chefs-lieux |date=2016-11-20 }}. Lanouvelletribune.info. Retrieved on 2017-01-02.</ref> !Panduduak (2013) !Area (km²)<ref>[http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx Benin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160828053108/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |date=2016-08-28 }}. Geohive.com. Retrieved on 2017-01-02.</ref> !'''Kapadekan''' '''(per km'''² '''pado 2013)''' !Departemen<br>sabalunnyo |- |1 |[[Departemen Alibori|Alibori]] |[[Kandi, Benin|Kandi]] |868.046 |26.242 |33,1 |Borgou |- |2 |[[Departemen Atakora|Atakora]] |[[Natitingou]] |769.337 |20.499 |37,5 |Atakora |- |3 |[[Departemen Atlantique|Atlantique]] |[[Ouidah]] |1.396.548 |3.233 |432 |Atlantique |- |4 |[[Departemen Borgou|Borgou]] |[[Parakou]] |1.202.095 |25.856 |46,5 |Borgou |- |5 |[[Departemen Collines|Collines]] |[[Dassa-Zoumé]] |716.558 |13.931 |51,4 |Zou |- |6 |[[Departemen Couffo|Kouffo]] |[[Aplahoué]] |741.895 |2.404 |308,6 |Mono |- |7 |[[Departemen Donga|Donga]] |[[Djougou]] |542.605 |11.126 |48,8 |Atakora |- |8 |[[Departemen Littoral, Benin|Littoral]] |[[Cotonou]] |678.874 |79 |8.593,3 |Atlantique |- |9 |[[Departemen Mono|Mono]] |[[Lokossa]] |495.307 |1.605 |308,6 |Mono |- |10 |[[Departemen Ouémé|Ouémé]] |[[Porto-Novo]] |1.096.850 |1.281 |856,2 |Ouémé |- |11 |[[Departemen Plateau, Benin|Plateau]] |[[Pobè]] |624.146 |3.264 |191,2 |Ouémé |- |12 |[[Departemen Zou|Zou]] |[[Abomey]] |851.623 |5.243 |162,4 |Zou |} == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Pambagian administratif Benin]] [[Kategori:Departemen di Benin]] t7z9x2277cbif1k0cjfjz7hyb5wy21s 0 478327 3349245 3349228 2026-07-05T23:28:05Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349245 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Atlantique.svg|thumb]] '''Atlantique''' adolah salah ciek [[Departemen di Benin|departemen]] di [[Benin]] nan talatak di bagian tangah selatan nagara tu, sapanjang pasisia [[Lautan Atlantik|Atlantik]]. Departemen ko dimekaran pado tahun 1999, di mano sabagian wilayahnyo dipisahan untuak mambantuak [[Departemen Littoral, Benin|Departemen Littoral]] nan baru. Ibu kotanyo barado di kota [[Ouidah]]. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 3.233 km2 (1,248 sq mi) jo panduduak sabanyak 1.396.548 badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Atlantique babatehan jo [[Departemen Zou]] di utara, [[Departemen Ouémé]] di timur, Departemen Littoral di tenggara, Lautan Atlantik di selatan, sarato [[Departemen Kouffo]] dan [[Departemen Mono]] di barat. Wilayah departemen ko sabagian gadang tadiri dari dataran randah pasisia bakasiak nan mahadok ka Lautan Atlantik, sarato rawa-rawa, [[laguna]], jo danau.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref><ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] lj3vjhlnx8pyj93jkuvkxj35ihgfidp 3349262 3349245 2026-07-06T01:10:29Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349262 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Atlantique.svg|thumb]] '''Atlantique''' adolah salah ciek [[Departemen di Benin|departemen]] di [[Benin]] nan talatak di bagian tangah selatan nagara tu, sapanjang pasisia [[Lautan Atlantik|Atlantik]]. Departemen ko dimekaran pado tahun 1999, di mano sabagian wilayahnyo dipisahan untuak mambantuak [[Departemen Littoral, Benin|Departemen Littoral]] nan baru. Ibu kotanyo barado di kota [[Ouidah]]. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 3.233 km2 (1,248 sq mi) jo panduduak sabanyak 1.396.548 badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Atlantique babatehan jo [[Departemen Zou]] di utara, [[Departemen Ouémé]] di timur, Departemen Littoral di tenggara, Lautan Atlantik di selatan, sarato [[Departemen Couffo]] dan [[Departemen Mono]] di barat. Wilayah departemen ko sabagian gadang tadiri dari dataran randah pasisia bakasiak nan mahadok ka Lautan Atlantik, sarato rawa-rawa, [[laguna]], jo danau.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref><ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] p8azss70u94rf3yiy795uwfxhne9irk 0 478328 3349230 2026-07-05T12:00:52Z Rang Djambak 14874 ←Mambuek laman baisi "[[File:Benin - Borgou.svg|thumb]] Borgou adolah salah ciek departemen di Benin. Ibu kotanyo barado di kota Parakou. Departemen ko dimekaran pado tahun 1999, jo wilayah bagian utaranyo dialiahan ka Departemen Alibori nan baru dibantuak. Departemen ko mampunyoi wilayah salaweh 25.856 km2 (9,983 sq mi) jo panduduak sabanyak 1.202.095 manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=..." 3349230 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Borgou.svg|thumb]] Borgou adolah salah ciek departemen di Benin. Ibu kotanyo barado di kota Parakou. Departemen ko dimekaran pado tahun 1999, jo wilayah bagian utaranyo dialiahan ka Departemen Alibori nan baru dibantuak. Departemen ko mampunyoi wilayah salaweh 25.856 km2 (9,983 sq mi) jo panduduak sabanyak 1.202.095 manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Borgou babatehan jo Departemen Alibori di utara, Nigeria di timur, Departemen Collines di selatan, sarato Departemen Donga dan Departemen Atakora di barat. Sacaro geografis, departemen ko marupokan bagian dari wilayah Borg(o)u nan labiah laweh nan tabagi dek parbatasan Benin–Nigeria, jo laweh 130.000 kilometer persegi (50.000 mil persegi) di Benin dan 52.000 kilometer persegi (20.000 mil persegi) di Nigeria.<ref>{{cite book|title=Historical Dictionary of Benin|url=https://books.google.com/books?id=0yGPTsRubWEC&q=Borgou++benin++geography&pg=PA85|first1=Mathurin C. |last1=Houngnikpo|first2= Samuel|last2= Decalo|publisher=Rowman & Littlefield|year=2013|isbn=9780810871717}}</ref> Katinggian rato-rato departemen ko iolah 200 m (660 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Flood Disaster and Human Security in Bénin Niger River Valley|url=https://books.google.com/books?id=iDpdCQAAQBAJ&q=Alibori+Department+geography&pg=PA11|page=11|publisher=Behanzin|first1=Dagbegnon|last1= Idelbert|year=2014}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} 8a1h7p6vtzlu3228iw3ju4x3zu3tiom 3349231 3349230 2026-07-05T12:01:35Z Rang Djambak 14874 Mambuek [[Kategori:Departemen di Benin]] manggunoan [[Bantuan:HotCat|HotCat]] 3349231 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Borgou.svg|thumb]] Borgou adolah salah ciek departemen di Benin. Ibu kotanyo barado di kota Parakou. Departemen ko dimekaran pado tahun 1999, jo wilayah bagian utaranyo dialiahan ka Departemen Alibori nan baru dibantuak. Departemen ko mampunyoi wilayah salaweh 25.856 km2 (9,983 sq mi) jo panduduak sabanyak 1.202.095 manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Borgou babatehan jo Departemen Alibori di utara, Nigeria di timur, Departemen Collines di selatan, sarato Departemen Donga dan Departemen Atakora di barat. Sacaro geografis, departemen ko marupokan bagian dari wilayah Borg(o)u nan labiah laweh nan tabagi dek parbatasan Benin–Nigeria, jo laweh 130.000 kilometer persegi (50.000 mil persegi) di Benin dan 52.000 kilometer persegi (20.000 mil persegi) di Nigeria.<ref>{{cite book|title=Historical Dictionary of Benin|url=https://books.google.com/books?id=0yGPTsRubWEC&q=Borgou++benin++geography&pg=PA85|first1=Mathurin C. |last1=Houngnikpo|first2= Samuel|last2= Decalo|publisher=Rowman & Littlefield|year=2013|isbn=9780810871717}}</ref> Katinggian rato-rato departemen ko iolah 200 m (660 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Flood Disaster and Human Security in Bénin Niger River Valley|url=https://books.google.com/books?id=iDpdCQAAQBAJ&q=Alibori+Department+geography&pg=PA11|page=11|publisher=Behanzin|first1=Dagbegnon|last1= Idelbert|year=2014}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] 3eedeethf0otpvfrlf70apurkmtok8x 3349232 3349231 2026-07-05T12:02:57Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349232 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Borgou.svg|thumb]] '''Borgou''' adolah salah ciek [[Departemen di Benin|departemen]] di [[Benin]]. Ibu kotanyo barado di kota [[Parakou]]. Departemen ko dimekaran pado tahun 1999, jo wilayah bagian utaranyo dialiahan ka [[Departemen Alibori]] nan baru dibantuak. Departemen ko mampunyoi wilayah salaweh 25.856 km2 (9,983 sq mi) jo panduduak sabanyak 1.202.095 manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Borgou babatehan jo Departemen Alibori di utara, [[Nigeria]] di timur, [[Departemen Collines]] di selatan, sarato [[Departemen Donga]] dan [[Departemen Atakora]] di barat. Sacaro geografis, departemen ko marupokan bagian dari wilayah [[Borgu|Borg(o)u]] nan labiah laweh nan tabagi dek parbatasan Benin–Nigeria, jo laweh 130.000 kilometer persegi (50.000 mil persegi) di Benin dan 52.000 kilometer persegi (20.000 mil persegi) di Nigeria.<ref>{{cite book|title=Historical Dictionary of Benin|url=https://books.google.com/books?id=0yGPTsRubWEC&q=Borgou++benin++geography&pg=PA85|first1=Mathurin C. |last1=Houngnikpo|first2= Samuel|last2= Decalo|publisher=Rowman & Littlefield|year=2013|isbn=9780810871717}}</ref> Katinggian rato-rato departemen ko iolah 200 m (660 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Flood Disaster and Human Security in Bénin Niger River Valley|url=https://books.google.com/books?id=iDpdCQAAQBAJ&q=Alibori+Department+geography&pg=PA11|page=11|publisher=Behanzin|first1=Dagbegnon|last1= Idelbert|year=2014}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] t7p33q3759116s7qh2r3yh7ybonwsc6 0 478329 3349233 2026-07-05T14:58:06Z Rang Djambak 14874 ←Mambuek laman baisi "[[File:Benin - Collines.svg|thumb]] Collines adolah salah ciek departemen di Benin nan talatak di bagian tangah nagara tu. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 sasudah dimekaran dari Departemen Zou. Pado tahun 2016, ibu kotanyo dipindahan dari Savalou ka Dassa-Zoumé.<ref>{{cite web|title=Présentation du Département des collines|publisher=Government of Benin|url=https://decentralisation.gouv.bj/departement-des-collines/|access-date=1 December 2019|archive-date..." 3349233 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Collines.svg|thumb]] Collines adolah salah ciek departemen di Benin nan talatak di bagian tangah nagara tu. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 sasudah dimekaran dari Departemen Zou. Pado tahun 2016, ibu kotanyo dipindahan dari Savalou ka Dassa-Zoumé.<ref>{{cite web|title=Présentation du Département des collines|publisher=Government of Benin|url=https://decentralisation.gouv.bj/departement-des-collines/|access-date=1 December 2019|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902140604/https://decentralisation.gouv.bj/departement-des-collines/|url-status=dead}}</ref> Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 13.931 km2 (5,379 sq mi) jo panduduak sabanyak 716.558 badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126003329/http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|archive-date=26 November 2016|url-status=dead}}</ref> Departemen Collines babatehan jo Departemen Donga dan Departemen Borgou di utara, Nigeria di timur, Departemen Plateau dan Departemen Zou di selatan, sarato Togo di barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian bakisa antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik nan dipisahan dek lambah-lambah nan mambantang dari utara ka selatan.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} sao62qjyzdvj2fmkyooakaq5l1nbeyb 3349234 3349233 2026-07-05T14:58:50Z Rang Djambak 14874 Mambuek [[Kategori:Departemen di Benin]] manggunoan [[Bantuan:HotCat|HotCat]] 3349234 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Collines.svg|thumb]] Collines adolah salah ciek departemen di Benin nan talatak di bagian tangah nagara tu. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 sasudah dimekaran dari Departemen Zou. Pado tahun 2016, ibu kotanyo dipindahan dari Savalou ka Dassa-Zoumé.<ref>{{cite web|title=Présentation du Département des collines|publisher=Government of Benin|url=https://decentralisation.gouv.bj/departement-des-collines/|access-date=1 December 2019|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902140604/https://decentralisation.gouv.bj/departement-des-collines/|url-status=dead}}</ref> Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 13.931 km2 (5,379 sq mi) jo panduduak sabanyak 716.558 badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126003329/http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|archive-date=26 November 2016|url-status=dead}}</ref> Departemen Collines babatehan jo Departemen Donga dan Departemen Borgou di utara, Nigeria di timur, Departemen Plateau dan Departemen Zou di selatan, sarato Togo di barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian bakisa antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik nan dipisahan dek lambah-lambah nan mambantang dari utara ka selatan.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] ah7t7clymxw4tdumk9tuddvi8fwcv2e 3349235 3349234 2026-07-05T15:00:08Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349235 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Collines.svg|thumb]] '''Collines''' adolah salah ciek [[Departemen di Benin|departemen]] di [[Benin]] nan talatak di bagian tangah nagara tu. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 sasudah dimekaran dari [[Departemen Zou]]. Pado tahun 2016, ibu kotanyo dipindahan dari [[Savalou]] ka [[Dassa-Zoumé]].<ref>{{cite web|title=Présentation du Département des collines|publisher=Government of Benin|url=https://decentralisation.gouv.bj/departement-des-collines/|access-date=1 December 2019|archive-date=2 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902140604/https://decentralisation.gouv.bj/departement-des-collines/|url-status=dead}}</ref> Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 13.931 km2 (5,379 sq mi) jo panduduak sabanyak 716.558 badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161126003329/http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|archive-date=26 November 2016|url-status=dead}}</ref> Departemen Collines babatehan jo [[Departemen Donga]] dan [[Departemen Borgou]] di utara, [[Nigeria]] di timur, [[Departemen Plateau]] dan Departemen Zou di selatan, sarato [[Togo]] di barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian bakisa antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik nan dipisahan dek lambah-lambah nan mambantang dari utara ka selatan.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}{{Dead link|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] e7l2sooc3hbcy8l3p27lz3te26kmgzs 0 478330 3349237 2026-07-05T15:08:39Z Rang Djambak 14874 ←Mambuek laman baisi "[[File:Benin - Kouffo.svg|thumb]] Couffo atau Kouffo adolah salah ciek departemen di Benin. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 katiko dimekaran dari Departemen Mono. Sajak tahun 2008, ibu kota departemen ko iolah kota Aplahoué. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 2.404 km2 (928 sq mi) jo panduduak sabanyak 741.895 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|archive-url=https://..." 3349237 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Kouffo.svg|thumb]] Couffo atau Kouffo adolah salah ciek departemen di Benin. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 katiko dimekaran dari Departemen Mono. Sajak tahun 2008, ibu kota departemen ko iolah kota Aplahoué. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 2.404 km2 (928 sq mi) jo panduduak sabanyak 741.895 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Couffo babatehan jo Departemen Zou di utara, Departemen Atlantique di timur, Departemen Mono di selatan, jo Togo di barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik nan dipisahan dek lambah-lambah dari utara ka selatan nan dibantuak dek aliran batang aia Sahoua jo Couffo.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} 91dwyroj7zo739d6fmnfwj6bnkc6ii8 3349238 3349237 2026-07-05T15:09:27Z Rang Djambak 14874 Mambuek [[Kategori:Departemen di Benin]] manggunoan [[Bantuan:HotCat|HotCat]] 3349238 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Kouffo.svg|thumb]] Couffo atau Kouffo adolah salah ciek departemen di Benin. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 katiko dimekaran dari Departemen Mono. Sajak tahun 2008, ibu kota departemen ko iolah kota Aplahoué. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 2.404 km2 (928 sq mi) jo panduduak sabanyak 741.895 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Couffo babatehan jo Departemen Zou di utara, Departemen Atlantique di timur, Departemen Mono di selatan, jo Togo di barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik nan dipisahan dek lambah-lambah dari utara ka selatan nan dibantuak dek aliran batang aia Sahoua jo Couffo.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] s2yghg7oz5qwggokq69q5i8d98knc5d 3349239 3349238 2026-07-05T15:11:15Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349239 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Kouffo.svg|thumb]] '''Couffo''' atau '''Kouffo''' adolah salah ciek [[Departemen di Benin|departemen]] di [[Benin]]. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 katiko dimekaran dari [[Departemen Mono]]. Sajak tahun 2008, ibu kota departemen ko iolah kota Aplahoué. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 2.404 km2 (928 sq mi) jo panduduak sabanyak 741.895 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Couffo babatehan jo [[Departemen Zou]] di utara, [[Departemen Atlantique]] di timur, Departemen Mono di selatan, jo [[Togo]] di barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik nan dipisahan dek lambah-lambah dari utara ka selatan nan dibantuak dek aliran batang aia Sahoua jo [[Batang aia Couffo|Couffo]].<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] 9xe5yne9w726lakokf4ilmwb6glf4tn 0 478331 3349241 2026-07-05T23:20:28Z Rang Djambak 14874 ←Mambuek laman baisi "[[File:Benin - Donga.svg|thumb]] Donga adolah salah ciek departemen di Benin nan talatak di bagian utara tangah nagara tu. Ibu kotanyo barado di kota Djougou, kota tagadang ka ampek di Benin. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 malalui pamekaran Departemen Atakora. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 11.126 km2 (4,296 sq mi) jo panduduak sabanyak 542.605 manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title..." 3349241 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Donga.svg|thumb]] Donga adolah salah ciek departemen di Benin nan talatak di bagian utara tangah nagara tu. Ibu kotanyo barado di kota Djougou, kota tagadang ka ampek di Benin. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 malalui pamekaran Departemen Atakora. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 11.126 km2 (4,296 sq mi) jo panduduak sabanyak 542.605 manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Donga babatehan jo Departemen Atakora di utara, Departemen Borgou di timur, Departemen Collines di selatan, sarato Togo di barat. Wilayah ko sacaro geografis tadiri dari pagunuangan bautan nan manjadi asa duo anak batang aia Niger, yaitu batang aia Mékrou jo Pendjari. Gunuang Sokbaro, nan diyakini sabagai titiak tatinggi di Benin barado di perbatasan antaro departemen ko jo Togo.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} ogrh8b5j1hi3ygtdc9wzkjk2lmv1ln7 3349242 3349241 2026-07-05T23:21:16Z Rang Djambak 14874 Mambuek [[Kategori:Departemen di Benin]] manggunoan [[Bantuan:HotCat|HotCat]] 3349242 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Donga.svg|thumb]] Donga adolah salah ciek departemen di Benin nan talatak di bagian utara tangah nagara tu. Ibu kotanyo barado di kota Djougou, kota tagadang ka ampek di Benin. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 malalui pamekaran Departemen Atakora. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 11.126 km2 (4,296 sq mi) jo panduduak sabanyak 542.605 manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Donga babatehan jo Departemen Atakora di utara, Departemen Borgou di timur, Departemen Collines di selatan, sarato Togo di barat. Wilayah ko sacaro geografis tadiri dari pagunuangan bautan nan manjadi asa duo anak batang aia Niger, yaitu batang aia Mékrou jo Pendjari. Gunuang Sokbaro, nan diyakini sabagai titiak tatinggi di Benin barado di perbatasan antaro departemen ko jo Togo.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] av0qnxju9g39hchqk05raxjdbvon5z8 3349243 3349242 2026-07-05T23:22:30Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349243 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Donga.svg|thumb]] '''Donga''' adolah salah ciek [[departemen di Benin]] nan talatak di bagian utara tangah nagara tu. Ibu kotanyo barado di kota [[Djougou]], kota tagadang ka ampek di [[Benin]]. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 malalui pamekaran [[Departemen Atakora]]. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 11.126 km2 (4,296 sq mi) jo panduduak sabanyak 542.605 manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Donga babatehan jo Departemen Atakora di utara, [[Departemen Borgou]] di timur, [[Departemen Collines]] di selatan, sarato [[Togo]] di barat. Wilayah ko sacaro geografis tadiri dari pagunuangan bautan nan manjadi asa duo anak [[batang aia Niger]], yaitu batang aia Mékrou jo Pendjari. [[Gunuang Sokbaro]], nan diyakini sabagai titiak tatinggi di Benin barado di perbatasan antaro departemen ko jo Togo.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] m32i7fkqmf00xm2qx7zctg188k8a3iz 0 478332 3349246 2026-07-05T23:38:05Z Rang Djambak 14874 ←Mambuek laman baisi "[[File:Benin - Littoral (+special marker).svg|thumb]] Littoral adolah salah ciek departemen di Benin. Jo laweh wilayah 79 km² (31 mil persegi), Littoral marupokan departemen taketek di nagara tu.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin |publisher=Geohive |accessdate=25 November 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160828053108/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |archivedate=28 August 2016 }}</ref> Ibu..." 3349246 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Littoral (+special marker).svg|thumb]] Littoral adolah salah ciek departemen di Benin. Jo laweh wilayah 79 km² (31 mil persegi), Littoral marupokan departemen taketek di nagara tu.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin |publisher=Geohive |accessdate=25 November 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160828053108/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |archivedate=28 August 2016 }}</ref> Ibu kotanyo barado di kota Cotonou, kota tagadang di Benin. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 malalui pamisahan wilayah dari Departemen Atlantique. Pado sensus tahun 2013, panduduak departemen ko bajumlah 679.012 jiwa.<ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|accessdate=25 November 2016}}</ref> Departemen Littoral babatehan jo Departemen Ouémé dan Departemen Atlantique sarato talatak di wilayah pasisia nan mampunyoi jariangan danau jo laguna nan salia taubuang, garih pantai nan mamanjang, sarato kawasan rawa nan laweh.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> Departemen ko manarimo curah hujan labiah randah dari pado rato-rato nasional.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> Wilayahnyo sabagian gadang barupo dataran randah pasisia bakasiak nan mahadok ka Lautan Atlantik. Katinggian tatinggi di wilayah ko iolah 20 m (66 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} ix3nt2detvjlyv9ztzlwprruanrj19b 3349247 3349246 2026-07-05T23:38:50Z Rang Djambak 14874 Mambuek [[Kategori:Departemen di Benin]] manggunoan [[Bantuan:HotCat|HotCat]] 3349247 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Littoral (+special marker).svg|thumb]] Littoral adolah salah ciek departemen di Benin. Jo laweh wilayah 79 km² (31 mil persegi), Littoral marupokan departemen taketek di nagara tu.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin |publisher=Geohive |accessdate=25 November 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160828053108/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |archivedate=28 August 2016 }}</ref> Ibu kotanyo barado di kota Cotonou, kota tagadang di Benin. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 malalui pamisahan wilayah dari Departemen Atlantique. Pado sensus tahun 2013, panduduak departemen ko bajumlah 679.012 jiwa.<ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|accessdate=25 November 2016}}</ref> Departemen Littoral babatehan jo Departemen Ouémé dan Departemen Atlantique sarato talatak di wilayah pasisia nan mampunyoi jariangan danau jo laguna nan salia taubuang, garih pantai nan mamanjang, sarato kawasan rawa nan laweh.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> Departemen ko manarimo curah hujan labiah randah dari pado rato-rato nasional.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> Wilayahnyo sabagian gadang barupo dataran randah pasisia bakasiak nan mahadok ka Lautan Atlantik. Katinggian tatinggi di wilayah ko iolah 20 m (66 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] iwgx38jex1ss3n2tz4qf8t99i8d6rgn 3349248 3349247 2026-07-05T23:40:00Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349248 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Littoral (+special marker).svg|thumb]] '''Littoral''' adolah salah ciek [[departemen di Benin]]. Jo laweh wilayah 79 km² (31 mil persegi), Littoral marupokan departemen taketek di nagara tu.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin |publisher=Geohive |accessdate=25 November 2016 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160828053108/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |archivedate=28 August 2016 }}</ref> Ibu kotanyo barado di kota [[Cotonou]], kota tagadang di [[Benin]]. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 malalui pamisahan wilayah dari [[Departemen Atlantique]]. Pado sensus tahun 2013, panduduak departemen ko bajumlah 679.012 jiwa.<ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|accessdate=25 November 2016}}</ref> Departemen Littoral babatehan jo [[Departemen Ouémé]] dan Departemen Atlantique sarato talatak di wilayah pasisia nan mampunyoi jariangan danau jo laguna nan salia taubuang, garih pantai nan mamanjang, sarato kawasan rawa nan laweh.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> Departemen ko manarimo curah hujan labiah randah dari pado rato-rato nasional.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> Wilayahnyo sabagian gadang barupo dataran randah pasisia bakasiak nan mahadok ka [[Lautan Atlantik]]. Katinggian tatinggi di wilayah ko iolah 20 m (66 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] pp5mgbmb8mgyp7eo23boex55k1xvcv0 0 478333 3349249 2026-07-05T23:49:34Z Rang Djambak 14874 ←Mambuek laman baisi "[[File:Benin - Mono.svg|thumb]] Mono adolah salah ciek departemen di Benin. Ibu kotanyo barado di kota Lokossa. Namo departemen ko baasa dari namo batang aia Mono nan mambantuak sabagian gadang parbatasan jo Togo. Wilayah bagian utara departemen ko dipisahan untuak mambantuak Departemen Couffo pado tahun 1999. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 1.396 kilometer persegi (539 mil persegi) jo panduduak sabanyak 495.307 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite w..." 3349249 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Mono.svg|thumb]] Mono adolah salah ciek departemen di Benin. Ibu kotanyo barado di kota Lokossa. Namo departemen ko baasa dari namo batang aia Mono nan mambantuak sabagian gadang parbatasan jo Togo. Wilayah bagian utara departemen ko dipisahan untuak mambantuak Departemen Couffo pado tahun 1999. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 1.396 kilometer persegi (539 mil persegi) jo panduduak sabanyak 495.307 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Mono talatak di bagian barat daya Benin jo babatehan samo Departemen Kouffo di utara, Departemen Atlantique di timur, Lautan Atlantik di selatan, sarato Togo di barat. Wilayahnyo barado di kawasan pasisia nan mampunyoi jariangan danau jo laguna, sarato garih pantai nan mamanjang jo area rawa nan laweh. Danau Ahémé, danau tagadang kaduo di Benin, barado di perbatasan samo Departemen Atlantique. Departemen ko manarimo curah hujan labiah randah dari daerah lain di negara tu.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> Katinggian tatinggi di wilayah ko iolah 20 m (66 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} mhynvcze2vy30v61j8gypof31ii0zbx 3349250 3349249 2026-07-05T23:50:18Z Rang Djambak 14874 Mambuek [[Kategori:Departemen di Benin]] manggunoan [[Bantuan:HotCat|HotCat]] 3349250 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Mono.svg|thumb]] Mono adolah salah ciek departemen di Benin. Ibu kotanyo barado di kota Lokossa. Namo departemen ko baasa dari namo batang aia Mono nan mambantuak sabagian gadang parbatasan jo Togo. Wilayah bagian utara departemen ko dipisahan untuak mambantuak Departemen Couffo pado tahun 1999. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 1.396 kilometer persegi (539 mil persegi) jo panduduak sabanyak 495.307 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Mono talatak di bagian barat daya Benin jo babatehan samo Departemen Kouffo di utara, Departemen Atlantique di timur, Lautan Atlantik di selatan, sarato Togo di barat. Wilayahnyo barado di kawasan pasisia nan mampunyoi jariangan danau jo laguna, sarato garih pantai nan mamanjang jo area rawa nan laweh. Danau Ahémé, danau tagadang kaduo di Benin, barado di perbatasan samo Departemen Atlantique. Departemen ko manarimo curah hujan labiah randah dari daerah lain di negara tu.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> Katinggian tatinggi di wilayah ko iolah 20 m (66 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] dvkozau2ubd65c9fujnksubxus1iym9 3349252 3349250 2026-07-05T23:51:41Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349252 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Mono.svg|thumb]] '''Mono''' adolah salah ciek [[departemen di Benin]]. Ibu kotanyo barado di kota [[Lokossa]]. Namo departemen ko baasa dari namo [[batang aia Mono]] nan mambantuak sabagian gadang parbatasan jo [[Togo]]. Wilayah bagian utara departemen ko dipisahan untuak mambantuak [[Departemen Couffo]] pado tahun 1999. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 1.396 kilometer persegi (539 mil persegi) jo panduduak sabanyak 495.307 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Mono talatak di bagian barat daya Benin jo babatehan samo Departemen Kouffo di utara, [[Departemen Atlantique]] di timur, [[Lautan Atlantik]] di selatan, sarato Togo di barat. Wilayahnyo barado di kawasan pasisia nan mampunyoi jariangan danau jo laguna, sarato garih pantai nan mamanjang jo area rawa nan laweh. [[Danau Ahémé]], danau tagadang kaduo di Benin, barado di perbatasan samo Departemen Atlantique. Departemen ko manarimo curah hujan labiah randah dari daerah lain di negara tu.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> Katinggian tatinggi di wilayah ko iolah 20 m (66 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] a92qgf3fkh7a8yff12fzunm5gzpmgtc 3349253 3349252 2026-07-05T23:51:54Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349253 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Mono.svg|thumb]] '''Mono''' adolah salah ciek [[departemen di Benin]]. Ibu kotanyo barado di kota [[Lokossa]]. Namo departemen ko baasa dari namo [[batang aia Mono]] nan mambantuak sabagian gadang parbatasan jo [[Togo]]. Wilayah bagian utara departemen ko dipisahan untuak mambantuak [[Departemen Couffo]] pado tahun 1999. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 1.396 kilometer persegi (539 mil persegi) jo panduduak sabanyak 495.307 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Mono talatak di bagian barat daya [[Benin]] jo babatehan samo Departemen Kouffo di utara, [[Departemen Atlantique]] di timur, [[Lautan Atlantik]] di selatan, sarato Togo di barat. Wilayahnyo barado di kawasan pasisia nan mampunyoi jariangan danau jo laguna, sarato garih pantai nan mamanjang jo area rawa nan laweh. [[Danau Ahémé]], danau tagadang kaduo di Benin, barado di perbatasan samo Departemen Atlantique. Departemen ko manarimo curah hujan labiah randah dari daerah lain di negara tu.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> Katinggian tatinggi di wilayah ko iolah 20 m (66 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] l8k1l67sx56jxh7qjsriigxilt7vadk 0 478334 3349254 2026-07-06T00:00:50Z Rang Djambak 14874 ←Mambuek laman baisi "[[File:Benin - Ouémé.svg|thumb]] Ouémé adolah salah ciek departemen di Benin nan dinamoi badasarkan namo batang aia Ouémé. Ibu kotanyo barado di kota Porto-Novo, nan sakaliguih manjadi ibu kota nagara. Pado tahun 1999, bagian utara departemen ko dipisahan untuak mambantuak Departemen Plateau. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 1.281 km2 (495 sq mi) jo panduduak sabanyak 1.096.850 badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geoh..." 3349254 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Ouémé.svg|thumb]] Ouémé adolah salah ciek departemen di Benin nan dinamoi badasarkan namo batang aia Ouémé. Ibu kotanyo barado di kota Porto-Novo, nan sakaliguih manjadi ibu kota nagara. Pado tahun 1999, bagian utara departemen ko dipisahan untuak mambantuak Departemen Plateau. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 1.281 km2 (495 sq mi) jo panduduak sabanyak 1.096.850 badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Ouémé babatehan jo Departemen Zou di utara Departemen Plateau di timur lauik, Nigeria di tenggara, Lautan Atlantik di selatan, Departemen Littoral di barat daya, dan Departemen Atlantique di barat. Wilayahnyo talatak di kawasan pasisia nan mampunyoi jariangan danau jo laguna nan saliang taubuang sarato garih pantai nan mamanjang jo area rawa nan laweh. Departemen Ouémé manarimo curah hujan labiah randah dibandiangan jo wilayah lainnyo di Benin.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> Titiak tatinggi di departemen ko iolah 20 m (66 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} nigg7ejlx2dsdrzamnxs8z00goah2cl 3349255 3349254 2026-07-06T00:01:43Z Rang Djambak 14874 Mambuek [[Kategori:Departemen di Benin]] manggunoan [[Bantuan:HotCat|HotCat]] 3349255 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Ouémé.svg|thumb]] Ouémé adolah salah ciek departemen di Benin nan dinamoi badasarkan namo batang aia Ouémé. Ibu kotanyo barado di kota Porto-Novo, nan sakaliguih manjadi ibu kota nagara. Pado tahun 1999, bagian utara departemen ko dipisahan untuak mambantuak Departemen Plateau. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 1.281 km2 (495 sq mi) jo panduduak sabanyak 1.096.850 badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Ouémé babatehan jo Departemen Zou di utara Departemen Plateau di timur lauik, Nigeria di tenggara, Lautan Atlantik di selatan, Departemen Littoral di barat daya, dan Departemen Atlantique di barat. Wilayahnyo talatak di kawasan pasisia nan mampunyoi jariangan danau jo laguna nan saliang taubuang sarato garih pantai nan mamanjang jo area rawa nan laweh. Departemen Ouémé manarimo curah hujan labiah randah dibandiangan jo wilayah lainnyo di Benin.<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> Titiak tatinggi di departemen ko iolah 20 m (66 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] npuo3l0qmzyufhyw4kucqrxgwlfwgtz 3349256 3349255 2026-07-06T00:03:12Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349256 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Ouémé.svg|thumb]] '''Ouémé''' adolah salah ciek [[departemen di Benin]] nan dinamoi badasarkan namo [[batang aia Ouémé]]. Ibu kotanyo barado di kota [[Porto-Novo]], nan sakaliguih manjadi ibu kota nagara. Pado tahun 1999, bagian utara departemen ko dipisahan untuak mambantuak [[Departemen Plateau]]. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 1.281 km2 (495 sq mi) jo panduduak sabanyak 1.096.850 badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Departemen Ouémé babatehan jo [[Departemen Zou]] di utara Departemen Plateau di timur lauik, [[Nigeria]] di tenggara, [[Lautan Atlantik]] di selatan, [[Departemen Littoral, Benin|Departemen Littoral]] di barat daya, dan [[Departemen Atlantique]] di barat. Wilayahnyo talatak di kawasan pasisia nan mampunyoi jariangan danau jo laguna nan saliang taubuang sarato garih pantai nan mamanjang jo area rawa nan laweh. Departemen Ouémé manarimo curah hujan labiah randah dibandiangan jo wilayah lainnyo di [[Benin]].<ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 17|editor1-first=Peter|editor1-last= Haggett|url=https://books.google.com/books?id=pR1Pszc1mVgC&q=benin+geography&pg=PA2325|page=2325|publisher=Marshall Cavendish|year=2002|isbn=9780761473060}}</ref> Titiak tatinggi di departemen ko iolah 20 m (66 kaki) di ateh parmukaan lauik.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] ileka0qqdrkgitq9xjja8z0vmxj2lzu 0 478335 3349257 2026-07-06T00:48:01Z Rafqypedia 22794 ←Mambuek laman baisi "[[Berkas:Claudia Sheinbaum (cropped, centered).jpg|jmpl|Claudia Sheinbaum]] '''Claudia Sheinbaum Pardo''' ({{Lahiamati||24|6|1962}}) adolah surang politisi, ilmuwan, jo akademisi [[Meksiko]]. Inyo adolah [[Presiden Meksiko]] pado [[Pemilihan umum Meksiko 2024|pamiliahan umum Meksiko 2024]] dan kini manjadi [[Presiden Meksiko]] nan sadang manjabat . Inyo adolah anggota partai politik [[Politik sayok kida|sayap kiri]] [[Gerakan Regenerasi Nasional|Morena]] . <ref>{{C..." 3349257 wikitext text/x-wiki [[Berkas:Claudia Sheinbaum (cropped, centered).jpg|jmpl|Claudia Sheinbaum]] '''Claudia Sheinbaum Pardo''' ({{Lahiamati||24|6|1962}}) adolah surang politisi, ilmuwan, jo akademisi [[Meksiko]]. Inyo adolah [[Presiden Meksiko]] pado [[Pemilihan umum Meksiko 2024|pamiliahan umum Meksiko 2024]] dan kini manjadi [[Presiden Meksiko]] nan sadang manjabat . Inyo adolah anggota partai politik [[Politik sayok kida|sayap kiri]] [[Gerakan Regenerasi Nasional|Morena]] . <ref>{{Cite web|url=https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president|title=Ruling leftist party candidate Sheinbaum elected Mexico's first female president|date=3 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240603063457/https://www.france24.com/en/americas/20240603-sheinbaum-set-to-win-mexico-election-becoming-first-female-president|archive-date=3 June 2024|access-date=3 June 2024}}</ref> Sheinbaum adolah presiden padusi patamo Meksiko nan bakaturunan Yahudi. <ref>{{Cite web|url=https://www.npr.org/2024/06/03/nx-s1-4989334/claudia-sheinbaum-poised-to-become-mexicos-first-female-president|title=Mexico elects its first female president|last=Emily Green, Eyder Peralita|first=Emily Green, Eyder Peralita|date=2024/03/06|website=NPR|access-date=2024/06/11}}</ref> == Maso ketek jo pandidikan == Sheinbaum adolah anak padusi kaduo dari Annie Pardo Cemo, saurang ahli biologi jo profesor emeritus di [[Universitas Otonom Nasional Meksiko|Universitas Otonomi Nasional Meksiko]] (UNAM) di Kota Meksiko, jo Carlos Sheinbaum, saurang insinyur kimia. Sasudah maabihan maso keteknyo di [[Meksiko]], Sheinbaum mandaftar di UNAM untuak baraja fisika. Sheinbaum juo mandapek gala sarjana jo doktor di UNAM, mampalajari teknik energi jo malakuan panalitian doktor di [[Laboratorium Nasional Lawrence Berkeley]], [[California]], [[Amerika Sarikaik|Amerika Serikat]] . Disertasinyo mambandiangkan tren konsumsi energi di Meksiko jo nagara-nagara industri lainnyo. Sheinbaum baliak ka UNAM sabagai anggota fakultas teknik pado taun 1995. <ref>{{Cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Claudia-Sheinbaum|title=Claudia Sheinbaum {{!}} Biography & Facts {{!}} Britannica|date=2024-06-10|website=www.britannica.com|language=en|access-date=2024-06-11}}</ref> == Kagiatan politik == Sheinbaum aktif dalam politik sabagai mahasiswa jo profesor pado taun 1980-an jo 1990-an. Walaupun inyo mambantu mandirian Partai Revolusioner Demokrat nan dipimpin mahasiswa pado taun 1998, inyo indak mamacik jabatan sampai pagantian abaik ka-21. Pado taun 2000, inyo diangkek sabagai mantari lingkuangan Kota Meksiko dek Walikota Andrés Manuel López Obrador, jo inyo punyo ikatan politik nan kuek. Dalam peran itu, inyo mangawasi panganalan sistem bus Metrobus kota jo pambangunan lantai kaduo Periférico, jalan lingkaran nan manguliliangi zona perkotaan Kota Meksiko. Salapeh López Obrador kalah dalam panawarannyo untuak manjadi presiden Meksiko pado pamiliahan taun 2006, Sheinbaum babaliak ka UNAM, di mano inyo mambarikan kontribusi pado bagian mitigasi parubahan iklim dari laporan panilaian kaampek jo kalimo IPCC (caliak juo kabijakan pamanasan global) jo malanjuikan panalitian ilmiahnyo. IPCC dianugerahi Hadiah Perdamaian Nobel sasudah panabikan panilaian kaampek pado 2007. == Rujuakan == <references /> [[Kategori:Presiden Meksiko]] nuthorok6i6gf6c6d3h3896nmnm6u46 0 478336 3349259 2026-07-06T01:07:41Z Rang Djambak 14874 ←Mambuek laman baisi "[[File:Benin - Plateau.svg|thumb]] Plateau adolah salah ciek departemen di Benin. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 sasudah dimekaran dari Departemen Ouémé. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 2.835 kilometer persegi (1.095 mil persegi) jo panduduak sabanyak 624.146 jiwa badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/..." 3349259 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Plateau.svg|thumb]] Plateau adolah salah ciek departemen di Benin. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 sasudah dimekaran dari Departemen Ouémé. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 2.835 kilometer persegi (1.095 mil persegi) jo panduduak sabanyak 624.146 jiwa badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Ibu kotanyo barado di kota Pobè. Departemen Plateau babatehan jo Departemen Collines di sabalah utara, Nigeria di timur, Departemen Ouémé di barat daya, dan Departemen Zou di barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian bakisa antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik. Dataran tinggi tu dipisahan dek lambah-lambah nan mambantang dari utara ka selatan, nan tabantuak akibaik aliran batang aia Iguidi.<ref name=us>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=21–22|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} 4y2q867r8o5is65acc13uqpkc9lfy9r 3349260 3349259 2026-07-06T01:08:24Z Rang Djambak 14874 Mambuek [[Kategori:Departemen di Benin]] manggunoan [[Bantuan:HotCat|HotCat]] 3349260 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Plateau.svg|thumb]] Plateau adolah salah ciek departemen di Benin. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 sasudah dimekaran dari Departemen Ouémé. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 2.835 kilometer persegi (1.095 mil persegi) jo panduduak sabanyak 624.146 jiwa badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Ibu kotanyo barado di kota Pobè. Departemen Plateau babatehan jo Departemen Collines di sabalah utara, Nigeria di timur, Departemen Ouémé di barat daya, dan Departemen Zou di barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian bakisa antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik. Dataran tinggi tu dipisahan dek lambah-lambah nan mambantang dari utara ka selatan, nan tabantuak akibaik aliran batang aia Iguidi.<ref name=us>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=21–22|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] kjfitr8jd95fe1jldke1714ayoy9mot 3349261 3349260 2026-07-06T01:09:39Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349261 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Plateau.svg|thumb]] '''Plateau''' adolah salah ciek [[Departemen di Benin|departemen]] di [[Benin]]. Departemen ko dibantuak pado tahun 1999 sasudah dimekaran dari [[Departemen Ouémé]]. Wilayahnyo mancakuik area salaweh 2.835 kilometer persegi (1.095 mil persegi) jo panduduak sabanyak 624.146 jiwa badasarkan hasia sensus tahun 2013.<ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref><ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref> Ibu kotanyo barado di kota [[Pobè]]. Departemen Plateau babatehan jo [[Departemen Collines]] di sabalah utara, [[Nigeria]] di timur, Departemen Ouémé di barat daya, dan [[Departemen Zou]] di barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian bakisa antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik. Dataran tinggi tu dipisahan dek lambah-lambah nan mambantang dari utara ka selatan, nan tabantuak akibaik aliran batang aia Iguidi.<ref name=us>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=21–22|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] e3gus41p08msegnq0zopgw8bsyqxd3c 0 478337 3349263 2026-07-06T01:17:51Z Rang Djambak 14874 ←Mambuek laman baisi "[[File:Benin - Zou.svg|thumb]] Zou adolah salah ciek departemen di Benin nan dinamoi badasarkan namo batang aia Zou nan maalia malintehi wilayah tu sabalun bamuaro ka Lautan Atlantik di bagian selatan Benin. Departemen ko dimekaran manjadi duo pado tahun 1999, jo wilayah bagian utara dialiahan ka Departemen Collines nan baru dibantuak. Ibu kotanyo barado di kota Abomey. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 5.243 km2 (2,024 sq mi) jo panduduak sabanyak 851.6..." 3349263 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Zou.svg|thumb]] Zou adolah salah ciek departemen di Benin nan dinamoi badasarkan namo batang aia Zou nan maalia malintehi wilayah tu sabalun bamuaro ka Lautan Atlantik di bagian selatan Benin. Departemen ko dimekaran manjadi duo pado tahun 1999, jo wilayah bagian utara dialiahan ka Departemen Collines nan baru dibantuak. Ibu kotanyo barado di kota Abomey. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 5.243 km2 (2,024 sq mi) jo panduduak sabanyak 851.623 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref> Departemen Zou babatehan jo Departemen Collines di sabalah utara, Departemen Plateau di timur, Departemen Ouémé dan Departemen Atlantique di selatan, Departemen Couffo di barat daya, sarato Togo di sabalah barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian bakisa antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik. Dataran tinggi tu dipisahan dek lambah-lambah nan mambantang dari utara ka selatan nan tabantuak akibaik aliran batang aia Zou jo Kouffo.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} m4fw462c1h6d74t08metknhazfuf4ze 3349264 3349263 2026-07-06T01:18:33Z Rang Djambak 14874 Mambuek [[Kategori:Departemen di Benin]] manggunoan [[Bantuan:HotCat|HotCat]] 3349264 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Zou.svg|thumb]] Zou adolah salah ciek departemen di Benin nan dinamoi badasarkan namo batang aia Zou nan maalia malintehi wilayah tu sabalun bamuaro ka Lautan Atlantik di bagian selatan Benin. Departemen ko dimekaran manjadi duo pado tahun 1999, jo wilayah bagian utara dialiahan ka Departemen Collines nan baru dibantuak. Ibu kotanyo barado di kota Abomey. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 5.243 km2 (2,024 sq mi) jo panduduak sabanyak 851.623 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref> Departemen Zou babatehan jo Departemen Collines di sabalah utara, Departemen Plateau di timur, Departemen Ouémé dan Departemen Atlantique di selatan, Departemen Couffo di barat daya, sarato Togo di sabalah barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian bakisa antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik. Dataran tinggi tu dipisahan dek lambah-lambah nan mambantang dari utara ka selatan nan tabantuak akibaik aliran batang aia Zou jo Kouffo.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] hhdypwr62fiy4vrhe93rly26g3lmcub 3349265 3349264 2026-07-06T01:19:57Z Rang Djambak 14874 /* */ 3349265 wikitext text/x-wiki [[File:Benin - Zou.svg|thumb]] '''Zou''' adolah salah ciek [[departemen di Benin]] nan dinamoi badasarkan namo batang aia Zou nan maalia malintehi wilayah tu sabalun bamuaro ka [[Lautan Atlantik]] di bagian selatan [[Benin]]. Departemen ko dimekaran manjadi duo pado tahun 1999, jo wilayah bagian utara dialiahan ka [[Departemen Collines]] nan baru dibantuak. Ibu kotanyo barado di kota [[Abomey]]. Wilayah departemen ko mancakuik area salaweh 5.243 km2 (2,024 sq mi) jo panduduak sabanyak 851.623 jiwa manuruik hasia sensus tahun 2013.<ref name=census>{{cite web|title=Census of Benin, 2013|publisher=Institut National de la Statistique et de l’Analyse Economique (INSAE) du Benin|url=http://benin.opendataforafrica.org/iidseh/population-par-commune-recensement-2013-b%C3%A9nin|year=2013|access-date=25 November 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx |title=Benin|publisher=Geohive|access-date=25 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170201040400/http://www.geohive.com/cntry/benin.aspx|archive-date=2017-02-01}}</ref> Departemen Zou babatehan jo Departemen Collines di sabalah utara, [[Departemen Plateau, Benin|Departemen Plateau]] di timur, [[Departemen Ouémé]] dan [[Departemen Atlantique]] di selatan, [[Departemen Couffo]] di barat daya, sarato [[Togo]] di sabalah barat. Sacaro geografis, wilayahnyo barupo dataran tinggi jo katinggian bakisa antaro 20 hinggo 200 meter (66 hinggo 656 kaki) di ateh parmukaan lauik. Dataran tinggi tu dipisahan dek lambah-lambah nan mambantang dari utara ka selatan nan tabantuak akibaik aliran batang aia Zou jo Kouffo.<ref>{{cite book|title=Benin Mineral & Mining Sector Investment and Business Guide|url=https://books.google.com/books?id=3G6EUwZmiWQC&q=Atlantique+benin++geography&pg=PA21|pages=21–22|publisher=Int'l Business Publications|year=2007|isbn=9781433019012}}</ref><ref>{{cite book|title=Encyclopedia of World Geography, Volume 1|url=https://books.google.com/books?id=DJgnebGbAB8C&q=benin+geography&pg=PA93|pages=92–93|first=R. W. |last=McColl|publisher=Infobase Publishing|year=2014|isbn=9780816072293}}</ref> == Rujuakan == {{Reflist}} [[Kategori:Departemen di Benin]] q2e1gqtm4xzq9f00ar7fe34bh4wkm7y