Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk 0 1579 5545119 5510880 2026-04-26T21:43:19Z Buli 2648 5545119 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Вилијам Шекспир | image = Shakespeare.jpg | caption = Портрет на Шекспир | birth_date = крстен на 26 април 1564 (датум на раѓање непознат) | birth_place = [[Стратфорд на Ејвон]], [[Ворикшир]], [[Англија]] | death_date = 23 април 1616 (околу 52 години) | death_place = [[Стратфорд на Ејвон]], [[Ворикшир]], [[Англија]] | spouse = {{marriage|[[Ен Хатавеј (Шекспир)|Ен Хатавеј]]|1582}} | children = [[Сузана Хал]]<br />[[Хамнет Шекспир]]<br />[[Џудит Квини]] | occupation = [[драматург]], [[поет]], [[глумец]] | signature = William Shakespeare Signature.svg | movement = [[англиска ренесанса]]}} '''Вилијам Шекспир''' ({{langx|en|William Shakespeare}}); крстен на [[26 април]] 1564 — 23 април 1616) — [[Англиска книжевност|англиски]] [[писател]] кој се смета за најважниот англиски писател и водечки [[драматург]] во светот<ref>{{Harvnb|Greenblatt|2005|loc=11}}; {{Harvnb|Bevington|2002|loc=1–3}}; {{Harvnb|Wells|1997|loc=399}}.</ref>. Често е нарекуван „народен поет“ и „Бардот од Ејвон“<ref>{{Harvnb|Dobson|1992|loc=185–186}}</ref>. Неговите дела, како и колаборати, содржат 39 драми, 154 сонети, две долги наративни поеми и неколку други поеми. Неговите драми се преведени на сите светски [[Јазик|јазици]] и се изведуваат почесто отколку на кој било друг драматург.<ref>{{Harvnb|Craig|2003|loc=3}}.</ref> Шекспир бил почитуван поет и драматург во своето време, но денешниот углед главно започнува во [[XIX век]]. [[Романтизам|Романтичарите]] особено ја почитувале генијалноста на Шекспир, а викторијанците го обожавале со таква стравопочит што [[Џорџ Бернард Шо]] ја нарекува „бардолопоклонство“.<ref>{{Harvnb|Bertolini|1993|loc=119}}.</ref> Во [[XX век|XX]] и [[XXI век]], неговите дела уште поинтензивно се проучуваат и изведуваат, од најразлични културолошки, книжевни и политички перспективи ширум светот. == Живот == === Рани години === Вилијам Шекспир бил најстариот син на Џон Шекспир (по потекло од Снитерфилд) и Мери Арден, ќерка на фармер. Џон Шекспир најпрвин бил фармер, а потоа успешен нараквичар и трговец (тргувал со месо, волна, кожа, жито, дрво и ракавици), кој некое време бил општински благајник и одборник, а потоа и претседател на општината.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=14–22}}.</ref> Тој е роден во Стратфорд на Ејвон и крстен на [[26 април]] [[1564]] година. Точниот датум на раѓање е непознат, но традиционално се смета дека се родил на [[23 април]], на Св. Ѓоргија.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=24–6}}.</ref><ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 6-7.</ref> Оваа дата е привлечна за биографите на Шекспир (бидејќи починал на истиот ден во [[1616]] година), но сепак се смета дека е грешка која се провлекува уште од [[XVIII век]].<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=24, 296}}; {{Harvnb|Honan|1998|loc=15–16}}.</ref> Шекспир бил трето од осумте деца на неговите родители и најстариот преживеан син.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=23–24}}.</ref><ref name="Borivoje Nedić 1959">Borivoje Nedić, „Beleška o piscu“, во: Viljem Šekspir, ''Hamlet''. Beograd: Rad, 1959, стр. 156.</ref> Иако нема никакви записи од периодот на неговото школување, повеќето биографи се согласуваат дека Шекспир се школувал во Новото Кралско училиште (''King's New School'') во Стратфорд,<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=62–63}}; {{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=53}}; {{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xv–xvi}}</ref> основано во [[1553]] година,<ref>{{Harvnb|Baldwin|1944|loc=464}}.</ref> а оддалечено на околу четиристотини метри од неговата куќа. Училиштата во времето на владеењето на [[Елизабета I|Елизабета Прва]] варирале по квалитет, но програмата, според која секое [[училиште]] морало да пружи интензивна настава по [[латинска граматика]] преку изучување на класични латински автори, била стандардизирана во цела [[Англија]] со [[крал]]ски декрет.<ref>{{Harvnb|Baldwin|1944|loc=179-80, 183}}; {{Harvnb|Cressy|1975|loc=28, 29}}.</ref><ref>{{Harvnb|Baldwin|1944|loc=117}}.</ref> Во училиштето има добри учители по [[хуманистички науки]], но го прекинал школувањето на 14-годишна возраст, бидејќи морал да му помага на татко му, кому работата почнала да му оди надолу и западнал во долгови.<ref name="Borivoje Nedić 1959"/><ref name="ReferenceC">Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 7.</ref> [[File:William Shakespeares birthplace, Stratford-upon-Avon 26l2007.jpg|thumb|left|Куќата на Џон Шекспир, која се верува дека е родното место на Шекспир во Стратфорд]] На 18-годишна возраст, Шекспир се оженил за 26-годишната Ен Хатавеј од блиското село Шотери.<ref name="Borivoje Nedić 1959"/> Дозволата за стапување во брак им била издадена на [[27 ноември]] [[1582]] година. Има причини да се верува дека венчавката намерно била забрзана — брачните завети биле прочитани само еднаш, а било вообичаено да се читаат по трипати.<ref>{{Harvnb|Wood|2003|loc=84}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=78–79}}.</ref> Шест месеци по венчавката, Ен ја родила нивната прва ќерка Сузана, која била крстена на [[26 мај]] [[1583]] година.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=93}}.</ref> Близнаците Хамнет и Џудит биле родени по две години, а крстени на [[2 февруари]] [[1585]] година.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=94}}.</ref> Хамнет починал од непознати причини на 11-годишна возраст, а бил погребан на [[11 август]] [[1596]] година.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=224}}.</ref> Брачниот живот на Шекспир е опишан во неговата драма „[[Двајца благородници од Верона]]“ иако, за разлика од драмата во која пријателството победува над љубовта кон жената, во реалноста сопругата на Шекспир го изневерила со еден негов пријател. Оваа болна случка, Шекспир ја опеал и во своите сонети, ососбено во 29. и 32. [[сонет]].<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 205-206.</ref> За животот на Шекспир во наредните неколку години практично и нема никакви докази: не постои ниту едно сочувано негово писмо, тој не оставил ниту една белешка за себе и не е сочиуван ниеден оригинален ракопис од неговите дела; единствено, сочуван е неговиот потпис на неколку документи, вклучувајќи го и неговиот [[тестамент]].<ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 5.</ref> Годините помеѓу [[1585]] и [[1592]] година стручњаците ги нарекуваат „изгубените години“<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=95}}</ref> и не е познато зошто го напуштил Стратфорд, каде што останало неговото семејство, а не е познато ниту што правел во тој период. Некои сметаат дека бил селски учител, други дека бил приватен учител во куќата на некој благородник, трети дека бил писар во [[адвокат]]ска канцеларија, според некои бил војник, дека во текот на три години бил морнар во служба на адмиралот Дрејк итн.<ref name="ReferenceC"/> Во 1592 година, за првпат се спомнува неговото име во лондонскиот театарски контекст. Биографите на Шекспир често се служат со неверодостојни („апокрифни“) приказни во обид да го реконструираат појавувањето на Шекспир во лондонските театри. Првата биографија за Шекспир е објавена во 1709 година, а нејзин автор е [[Николас Роу]]. Тој раскажува една стратфортска легенда — Шекспир избегал од Стратфорд поради тоа што го гонеле за ловокрадство на [[елен]]и на имотот на [[Томас Луси]], политичар и земјопоседник за кого испеал погрдна балада, кога тој почнал судски да го гони. Според една верзија, тој работел како приватен учител во домот на некој благородник при што патувал низ [[Италија]] како придружник на својот ученик.<ref name="Borivoje Nedić 1959"/> Постои и приказна од [[XVIII век]] дека Шекспир ја започнал [[театар]]ската кариера како чистач на [[коњ]]и на театарските патрони.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=144–45}}.</ref> [[Џон Обри]] вели дека Шекспир бил учител во својот град.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=110–11}}.</ref> Сепак, за овие и слични приказни има многу малку докази.<ref>{{Harvnb|Honigmann|1999|loc=95–117}}; {{Harvnb|Wood|2003|loc=97–109}}.</ref> === Лондон и театарската кариера === {{quote box | width = 300px | align = right | bgcolor = #c6dbf7 | quote =„Сиот свет е театарска сцена, а луѓето се ништо повеќе од глумци влегуваат на сцена, па излегуваат, и секој еден во животот ќе одглуми многу улоги“ | source = ''[[Како што милувате]]'', Чин 2, Сцена 7, 139-42.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=666}}</ref> }} Не е точно познато кога почнал да пишува Шекспир, но доказите што постојат од тоа време (пр. регистар на поставени драми) укажуваат на тоа дека неколку негови драми веќе биле изведувани до [[1592]] година.<ref>{{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 1: 287, 292}}</ref> Тој бил толку добро познат во [[Лондон]] што неговиот колега-драматург, [[Роберт Грин]], во книгата ''A Groats-Worth of Wit'' (грубо прев. „Ум вреден грош еден“) вака го напаѓа:<ref name="Borivoje Nedić 1959"/> <blockquote>„...има една новопечена страчка, накитена со наши перја, со ''тигарско срце замотано во глумечка кожа'', која си мисли дека ја бива да пука бели стихови како најдобрите од вас: и како вистинскиот Johannes factotum каков што е, си наумил дека е единствениот „сцено-тресач“ (Shake-scene) во земјава“. [слободен превод] <ref>{{Harvnb|Greenblatt|2005|loc=213}}.</ref></blockquote> Повеќето стручњаци се согласуваат со тоа дека Грин го обвинува Шекспир што се обидувал да се мери со „[[универзитетските умови]]“ - [[Кристофер Марло]], [[Томас Неш]] и самиот Роберт Грин.<ref name=SG213>{{Harvnb|Greenblatt|2005|loc=213}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=153}}.</ref><ref>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=176}}.</ref> Фразата во италик е пародија на стихот „О, тигарско срце замотано во женска кожа“ од шекспировата „Хенри Шести, дел 3“. Тука е и играта со зборови „Shake-scene“, која го идентификува Шекспир како метата на Грин. Нападот на Грин е првиот текст во кој се спомнува присуството на Шекспир во театарот. Тоа го потврдува и Четл, издавачот на книгата на Грин кој јавно му се извинил на Шекспир за своето индиректно учество во нападот на Грин.<ref>Borivoje Nedić, „Beleška o piscu“, во: Viljem Šekspir, ''Hamlet''. Beograd: Rad, 1959, стр. 156-157.</ref> Биографите проценуваат дека неговата кариера најверојатно започнала во средината на 1580-те,<ref>{{Harvnb|Wells|2006|loc=28}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=144–46}}; {{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 1: 59}}</ref> кога не ѝ припаѓал на некоја театарска група, туку работел за неколку дружини. Од 1594 година, драмите на Шекспир ги изведувала ексклузивно Трупата на Лордот Коморник, театарска дружина во сопственост на неколку глумци меѓу кои бил и Шекспир, која за скоро време станала најпознатата театарска дружина во [[Лондон]].<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=184}}.</ref> По [[смрт]]та на [[крал]]ицата [[Елизабета прва од Англија|Елизабета Прва]] во [[1603]] година, трупата била преименувана во „Трупата на Кралот“ од страна на наследникот на Елизабета, кралот [[Џејмс Први]], а нејзините глумци примале редовна плата од кралскиот двор.<ref>{{Harvnb|Chambers|1923|loc=208–209}}.</ref><ref name="ReferenceD">Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 8.</ref> Во [[1598]] година, Ф. Мирс во делото „Ризница на духот“ напишал дека Шекспир „е најдобар меѓу Англичаните во двата вида театар“, како и дека пишувал „слатки сонети“. Исто така, тој ги наведол дванаесетте драми што ги напишал Шекспир до тогаш.<ref name="ReferenceA">Borivoje Nedić, „Beleška o piscu“, во: Viljem Šekspir, ''Hamlet''. Beograd: Rad, 1959, стр. 157.</ref> Во [[1599]] година, истата група глумци го изградила театарот „Глоуб“ (''The Globe''), на јужниот брег на реката [[Темза]]. Записите за сопствеништвото на Шекспир (кој бил еден од деветмината [[Акционерско друштво|акционери]] во театарот) укажуваат на тоа дека тој се збогатил од овие инвестиции. Иако Шекспир бил редовен член на Кралската трупа, најверојатно никогаш не играл главни улоги во претставите. Постои белешка во која еден од членовите на театарската дружина на лордот Чемберлен изјавил дека Шекспир „глумел извонредно“ и дека бил „убав, складно развиен“ и „многу пријатен во друштвото“.<ref name="ReferenceD"/><ref>{{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 2: 67–71}}.</ref> Во [[1597]] година, Шекспир ја купил втората најголема куќа во Стратфорд, „Њу Плејс“ (''New Place'').<ref>{{Harvnb|Bentley|1961|loc=36}}.</ref> Некои од драмите на Шекспир биле објавувани во кварто изданија по [[1594]] година. Од [[1598]] година, неговото име било многу познато и почнало да се појавува на насловните страници на изданијата.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=188}}; {{Harvnb|Kastan|1999|loc=37}}; {{Harvnb|Knutson|2001|loc=17}}</ref> Покрај пишувањето драми, Шекспир продолжил и да глуми во свои и други претстави. Има докази дека глумел во две драми на [[Бен Џонсон]]<ref>{{Harvnb|Adams|1923|loc=275}}</ref>, а во [[Прво фолио|Првото фолио]] е наведено дека Шекспир бил еден од „главните глумци во сите овие драми“.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=200}}.</ref> Во 1610 година, [[Џон Дејвис]] напишал дека „добриот Вил“ глумел „кралеви“.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=200–201}}.</ref> Во 1709 година, Роу прв рекол дека Шекспир го глумел духот на таткото на Хамлет.<ref>{{Harvnb|Rowe|1709}}.</ref> Според традицијата, се смета дека го глумел Адам во „Како што милувате“ и Хорот во „Хенри Петти“,<ref>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=357}}; {{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xxii}}</ref> иако стручњаците не се сигурни околу веродостојноста на изворите.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=202–3}}.</ref> === Последните години и смртта === Кај Роу првпат се споменува дека Шекспир се повлекол во Стратфорд во 1610 година,<ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 9.</ref><ref name=autogenerated1>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=476}}.</ref> иако во тоа време целосно повлекување и „пензионирање“ било доста невообичаено,<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=382–83}}.</ref> па Шекспир продолжил да го посетува Лондон до 1614 година.<ref name=autogenerated1 /> Во [[1612]] година, бил повикан да сведочи во безначаен случај.<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=326}}; {{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=462–464}}.</ref> Истата година стакнал одреден имот во вид на награда.<ref name="ReferenceB">Borivoje Nedić, „Beleška o piscu“, во: Viljem Šekspir, ''Hamlet''. Beograd: Rad, 1959, стр. 158.</ref> Во [[ноември]] [[1614]] година, поминал неколку недели во Лондон со неговиот зет [[Џон Хол]].<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=387}}.</ref> Според неговиот [[Животопис|биограф]] Роу, „последниот дел од животот го минал, како што би сакале сите мудри луѓе, во удобност, повлеченост и разговор со пријателите... Неговиот пријатен дух и добродушноста му овозможија познанство и пријателство со господата од соседството.“<ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 9-10.</ref> [[File:ShakespeareMonument cropped.jpg|thumb|upright|left|Споменикот на гробот на Шекспир во Стратфорд]] По [[1606]]-[[1607]], Шекспир пишувал многу помалку. Неколку драми напишани по [[1613]] година не му се припишуваат нему.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=279}}.</ref> Последните три драми му се заеднички зафат, најверојатно со [[Џон Флечер]],<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=375–78}}.</ref> кој го наследил како главен драматург за „Трупата на Кралот“.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=276}}.</ref> Шекспир починал на 23 април 1616 година,<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=25, 296}}.</ref> оставајќи ги зад себе жена си и двете ќерки. Сузана се омажила за доктор, Џон Хол, во [[1607]] година,<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=287}}.</ref> а Џудит за винарот Томас Квини, само два месеци пред смртта на Шекспир.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=292, 294}}.</ref> Во тестаментот, Шекспир го оставил најголемиот дел од имотот на ќерката Сузана,<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=304}}.</ref> со јасни инструкции таа да го проследи на нејзиниот прв син.<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=395–96}}.</ref> Џудит имала три деца, но сите починале пред да се венчаат.<ref>{{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 2: 8, 11, 104}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=296}}.</ref> Сузана родила само едно дете, Елизабета, која се омажила двапати, но умрела во [[1670]] година, без да роди дете, со што ја прекинала директната [[крв]]на линија на Шекспир.<ref>{{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 2: 7, 9, 13}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=289, 318–19}}.</ref> На сопругата Ен, на која по правило ѝ следува третина од целиот имот, ѝ го оставил „вториот најубав кревет“. Некои стручњаци велат дека со ова тој ја навредил Ен, а други пак велат дека тој кревет веројатно им бил брачен и со тоа многу позначаен од најубавиот.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=301–3}}.</ref> Шекспир бил погребан во црквата „Свето Тројство“ (Holy Trinity Church) во Стратфорд, во близина на олтарот, два дена по смртта.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=306–07}}; {{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xviii}}</ref> Епитафот е гравиран во [[камен]] и го колне секој оној што ќе се обиде да ги помести неговите [[коски]]. Good friend, for Jesus' sake forbear, To dig the dust enclosed here. Blessed be the man that spares these stones, And cursed be he that moves my bones. (Пријателе, те молам, во име на Бога пепелта што лежи овде да не ја копаш. Слава ти тебе што каменов го чуваш, проклет да си ти што коските ми ги копаш.) Нешто пред [[1623]] година, во чест на Шекспир, над [[гроб]]от бил поставен споменик на кој на [[латински јазик]] било напишано: „Според мудроста [[Нестор]], според генијалноста [[Сократ]], според уметноста [[Вергилиј]]. Земјата го покрива, народот тагува, а [[Олимп]] го има“.<ref name="ReferenceB"/><ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=308–10}}.</ref> Во негова чест се издигнати многу статуи и споменици ширум светот, вклучувајќи ги и оние во Саутварската [[катедрала]] и во Катчето на поетите во [[Вестминстерска опатија|Вестминстерската опатија]]. == Драмско творештво == Повеќето драмски писатели од тој период соработувале едни со други, па затоа критичарите се согласуваат дека и Шекспир го правел истото, и тоа најизразено на почетокот и на крајот од неговата кариера.<ref>Thomson, Peter, "Conventions of Playwriting". in {{Harvnb|Wells|Orlin|2003|loc=49}}.</ref> За некои драми што му се припишуваат, како „[[Тит Андроник]]“ и најраните истории, сѐ уште се дебатира. Денес има докази кои укажуваат на фактот дека некои негови драми подоцна биле ревидирани од други писатели. Првите дела на Шекспир за кои со сигурност се знае дека се негови се „[[Ричард Трети]]“ и трите дела од „[[Хенри Шести]]“, напишани во 1590-те, кога историските драми биле многу популарни. Но многу е тешко да се утврди кога Шекспир ги напишал драмите. Проучувањата на драмите укажуваат дека и „Тит Андроник“, „[[Комедија на забуни]]“, „[[Кротењето на опаката]]“ и „[[Двајцата велможи од Верона]]“ веројатно исто така припаѓаат во групата рани драми.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=159–61}}; {{Harvnb|Frye|2005|loc=9}}.</ref> Историски материјал за првите истории црпел од книгата на [[Рафаел Холиншед]] „[[Хроники од Англија, Шкотска и Ирска]]“.<ref>{{Harvnb|Dutton|Howard|2003|loc=147}}.</ref> Во нив е прикажана деструктивноста на слабите и корумпирани влади, а се сметаат и за подлога за издигнувањето на династијата [[Тјудори|Тјудор]].<ref>{{Harvnb|Ribner|2005|loc=154–155}}.</ref> Во првите драми се забележува влијанието што драмите на елизабетанците [[Томас Кид]] и [[Кристофер Марло]] го имале врз Шекспир, како и драмите на [[Сенека]].<ref>{{Harvnb|Frye|2005|loc=105}}; {{Harvnb|Ribner|2005|loc=67}}; {{Harvnb|Cheney|2004|loc=100}}.</ref> „Комедија на забуни“ е исто заснована на класични модели, а за „Кротењето на опаката“ нема извори, иако е поврзана со истоимена, но различна драма, а приказната е веројатно народна.<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=136}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=166}}.</ref> „Двајцата велможи од Верона“ и „Кротењето на опаката“ претставуваат предизвик за современи критичари и режисери, бидејќи во првата двацјата пријатели го одобруваат чинот на силување, а во втората се зборува за кротењето на слободоумниот дух на една жена од страна на маж.<ref>{{Harvnb|Friedman|2006|loc=159}}.</ref> [[File:Oberon, Titania and Puck with Fairies Dancing. William Blake. c.1786.jpg|thumb|left|''Оберон, Титанија и Пак танцуваат со самовили'' на [[Вилијам Блејк]], прибл. 1786. [[Тејт]].]] Раните комедии на Шекспир, со двослојните приказни и прецизни комични секвенци, го отвораат патот кон романтичната атмосфера што е присутна во подоцнежните големи комедии. „[[Сон на летната ноќ]]“ е духовита мешавина на романса, магија и едноставна комедија. Наредната комедија, „[[Венецијанскиот трговец]]“, отсликува портрет на алчниот Евреин Шајлок, според општоприфатените стереотипи во негово време, а што денес би можело да претставува проблематично.<ref>{{Harvnb|Wood|2003|loc=205–206}}; {{Harvnb|Honan|1998|loc=258}}.</ref> Духовитиот и двосмислен јазик во „[[Многу врева за ништо]]“, прекрасната рурална средина во „[[Како што милувате]]“ и комичните веселби во „[[Ноќ спроти Водици]]“ ја заокружуваат серијата големи комедии. По лиричната „[[Ричард Втори]]“, драма речиси сета напишана во стих, Шекспир вовел и комедија во проза во историите напишани кон крајот на 1590-те—двата дела од „[[Хенри Четврти]]“ и „[[Хенри Петти]]“. Ликовите се здобиваат во комплексност со умешното скокање од комични на сериозни сцени, од поезија на проза. Овој период започнува и завршува со две трагедии: „[[Ромео и Јулија]]“, познатата љубовна трагедија; и „[[Јулиј Цезар (драма)|Јулиј Цезар]]“, заснована на „[[Напоредни животописи]]“ на [[Плутарх]].<ref>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=353, 358}}; {{Harvnb|Shapiro|2005|loc=151–153}}.</ref> Со „Јулиј Цезар“, Шекспир воведува нов вид на драма. Според експертот Џејмс Шапиро, со оваа драма „различните политички нишки, карактери, современи настани, па дури и личните размисли на Шекспир за чинот на творење, почнуваат да се испреплетуваат“.<ref>{{Harvnb|Shapiro|2005|loc=151}}.</ref> [[File:Henry Fuseli rendering of Hamlet and his father's Ghost.JPG|thumb|''Хамлет, Хорацие, Марцело, и духот на таткото на Хамлет'' [[Хенри Фусели]], 1780–5. [[Kunsthaus Zürich]].]] На почетокот на XVII век, Шекспир работел на т.н. „проблематични драми“ (problem plays): „[[Танте за кукуригу]]“, „[[Троил и Кресида]]“ и „[[Секое зло за арно]]“, како и најпознатите негови трагедии.<ref>{{Harvnb|Bradley|1991|loc=85}}; {{Harvnb|Muir|2005|loc=12–16}}.</ref> Многумина критичари се согласуваат дека во овие трагедии, Шекспир го достигнува врвот на неговиот уметнички талент. За херојот на една од трагедиите, „[[Хамлет]]“, се пишувало и дебатирало најмногу од кој било друг шекспиров лик, а особено неговиот монолог: „да се биде или не; прашање е сега“ ("To be or not to be; that is the question").<ref>{{Harvnb|Bradley|1991|loc=94}}.</ref> Трагичната мана на Хамлет е неодлучноста. За хероите во „[[Отело]]“ и „[[Крал Лир]]“, пак, е кобно избрзувањето и непромислата. Дејството во трагедиите обично се врти околу трагичните мани, кои го пресвртуваат мирот и го унишуваат херојот и тие што ги сака. Во „Отело“, негативецот Јаго ја буди љубомората во Отело до тој степен што овој си ја убива невината љубена жена. Во „Крал Лир“, стариот крал се откажува од власта и моќта и со тоа ги спотнува настаните кои последователно ќе доведат до мачењето и осакатувањето на Глостер, и до смртта на најмладата ќерка на Лир, Корделија. Според критичарот Френк Кермод, „драмата не им нуди ни на добрите ликови ни на публиката никаква воздишка од суровоста“.<ref>{{Harvnb|Bradley|1991|loc=226}}; {{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=423}}; {{Harvnb|Kermode|2004|loc=141–2}}.</ref> Во „[[Магбет]]“, најкусата, но најстегната шекспирова трагедија, неконтролираната амбиција ги подбуцнува Магбет и неговата жена да го убијат кралот на земјата и да го заземат престолот, сѐ додека вината на крај не ги уништува. Во оваа драма, Шекспир додава и натприродни елементи кои ја дополнуваат структурата. Последните две големи трагедии, „[[Антониј и Клеопатра]]“ и „[[Кориолан]]“, содржат неверојатни парчиња поезија; овие драми критичарот и поет [[Т. С. Елиот]] ги сметал за најуспешните трагедии на Шекспир.<ref>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=444}}; {{Harvnb|McDonald|2006|loc=69–70}}; {{Harvnb|Eliot|1934|loc=59}}.</ref> Во последниот период од животот, Шекспир пишувал романси (или трагикомедии): „[[Симбелин]]“, „[[Зимска прикаска]]“ и „[[Бура (драма)|Бура]]“, како и „[[Перикле, принцот тирски]]“, на која соработувал со други драматурзи. Овие драми се поведри од трагедиите, но и посериозни од претходните комедии; сите завршуваат со проштевање и смирување. Некои коментираат дека овие драми укажуваат на тоа дека Шекспир водел посмирен живот во овој период, но сепак може да станува збор чисто за „модата“ во тоа време, односно што било популарно во театрите.<ref>{{Harvnb|Dowden|1881|loc=60}}; {{Harvnb|Frye|2005|loc=123}}; {{Harvnb|McDonald|2006|loc=15}}.</ref> Шекспир соработувал, веројатно со Џон Флечер, и на уште две други драми, „[[Хенри Осми (драма)|Хенри Осми]]“ и „[[Двајцата благородни земјаци]]“.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=1247, 1279}}</ref> ===Изведби=== Точно е утврдено за кои театарски дружини Шекспир ги напишал првите драми. Насловната страна на изданието од 1594 на „Тит Андроник“ открива дека драмата ја играле три различни трупи.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xx}}</ref> По чумата во 1592-3, драмите на Шекспир биле изведувани од неговата трупа во театрите „The Theatre“ и „The Curtain“,<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xxi}}</ref> а откако, по расправии со газдата, го разрушиле „Theatre“, истиот [[градежен материјал]] го пренеле на јужниот брег од [[Темза]] и таму го основале познатиот „The Globe“, кој бил отворен во есента 1599<ref>{{Harvnb|Foakes|1990|loc=6}}; {{Harvnb|Shapiro|2005|loc=125–31}}.</ref> („Јулиј Цезар“ била меѓу првите драми поставени во новиот театар). Повеќето од најважните шекспирови драми биле напишани за „The Globe“, вклучувајќи ги „Хамлет“, „Отело“ и „Кралот Лир“.<ref>{{Harvnb|Foakes|1990|loc=6}}; {{Harvnb|Nagler|1958|loc=7}}; {{Harvnb|Shapiro|2005|loc=131–2}}.</ref> [[File:Globe theatre london.jpg|thumb|left| Реконструираниот „Глоуб“, Лондон.]] По преименувањето на трупата во „Трупата на Кралот“ во 1603, глумците и кралот Џејмс Први имале многу посебна врска. Иако записите се непотполни, има докази дека седум драми на Шекспир биле одиграни во кралскиот двор помеѓу 1 ноември 1604 и 31 октомври 1605, вклучувајќи две изведби на „Венецијанскиот трговец“.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xxii}}</ref> По 1608, зиме настапувале внатре, во „Blackfriars Theatre“, а лете во „The Globe“.<ref>{{Harvnb|Foakes|1990|loc=33}}.</ref> Внатрешната атмосфера, во комбинација со јакобинската мода на изведување богати претстави, му дозволиле на Шекспир да воведе посложени ефекти. Во „Симбелин“, на пример, [[Јупитер]] се спушта „среде грмотевици, седејќи на орел: фрла гром. Духовите паѓаат на колена“.<ref>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=454}}; {{Harvnb|Holland|2000|loc=xli}}.</ref> Меѓу глумците во трупата на Шекспир биле и познатиот [[Ричард Барбиџ]], [[Вилијам Кемп]], [[Хенри Кондел]] и [[Џон Хемингс]]. Барбиџ ја одиграл главната улога во многу драми на Шекспир, вклучувајќи ги „Ричард Трети“, „Хамлет“, „Отело“ и „Крал Лир“.<ref>{{Harvnb|Ringler|1997|loc=127}}.</ref> Популарниот комичар Кемп го играл слугата Петар во „Ромео и Јулија“, како и Догбери во „Многу врева за ништо“.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=210}}; {{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 1: 341}}.</ref> Кон крајот на XVI век, бил заменет со [[Роберт Армин]], кој ги играл, меѓу другите, Тачстоун во „Како што милувате“ и шутот во „Крал Лир“.<ref>{{Harvnb|Shapiro|2005|loc=247–9}}.</ref> Во 1613, сер Хенри Вотон запишал дека „Хенри Осми“ била изведена со многу привлечни специјални ефекти.<ref name=WellsOxford1247>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=1247}}</ref> Но на 29 јуни, топот што требало да пукне како ефект во претставата го запалил сламениот покрив на „Глоуб“, по што театарот изгорел до темел.<ref name=WellsOxford1247 /> ===Драмскиот текст=== [[File:Title page William Shakespeare's First Folio 1623.jpg|thumb|right|Насловна страна на Првото фолио, 1623.]] Во 1623, Џон Хемингс и Хенри Кондел, колеги-актери на Шекспир, ги собрале сите негови драми (освен две) и ги издале во [[Прво фолио|Првото фолио]]. Во него има 36 драми, 18 од кои првпат биле печатени.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xxxvii}}</ref> Многу од драмите и претходно се имале појавувано во кварто изданија, но нема докази дека Шекспир го одобрил нивното објавување. Во првото фолио, за овие копии уредниците велат дека биле „скришум украдени“.<ref>{{Harvnb|Pollard|1909|loc=xi}}.</ref> Алфред Полард ги нарекува „лоши кварто изданија“, бидејќи текстовите се адаптирани, парафразирани или измешани; кај многу делови е очигледно дека биле реконструирани од сеќавање.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xxxiv}}; {{Harvnb|Pollard|1909|loc=xi}}; {{Harvnb|Maguire|1996|loc=28}}.</ref> Верзиите што преживеале од некои драми се многу различни. Разликите може да се должат на лошо печатење, лошо препишување, итн. Во некои случаи, на пример со „Хамлет“, „Троил и Кресида“ и „Отело“, Шекспир можеби ги ревидирал текстовите помеѓу кварто и фолио изданијата. Но случајот со „Крал Лир“ е уникатен—текстот во фолиото од 1623 е толку различен од изданието од 1608, што Оксфордското современо издание на драмите ги објавува и двата паралелно.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=909, 1153}}</ref> ==Песни== Во [[1593]] и [[1594]] година, кога театрите биле затворени поради [[Чума (болест)|чумата]], Шекспир објавил две големи наративни поеми со еротски мотиви, „[[Венера и Адонис]]“ (1593) и „[[Грабнувањето на Лукреција]]“ (1594), со посвета на [[Хенри Рајесли]], грофот од [[Саутхемптон]]. Во првата, невиниот [[Адонис]] ги одбива додворувањата на [[Венера (божица)|Венера]]; а во втората, похотниот [[Тарквин]] ја силува доблесната [[Лукреција]]. Под влијание на „[[Метаморфози]]“ на [[Овидиј]], овие поеми ја илустрираат вината и моралната збунетост што се појавуваат како резултат на неконтролираната страст. И двете биле популарни и доживеале неколку ре-изданија додека Шекспир бил жив. Третата наративна поема, „[[Тагувањето на заљубената]]“, во која една млада жена се жали што била заведена од еден убедлив додворувач, била објавена како дел од првото издание на сонетите во [[1609]] година. Повеќето експерти се согласуваат дека Шекспир ја напишал оваа песна. „[[Фениксот и грлицата]]“ ја оплакува смртта на легендарниот [[феникс]] и неговата љубена, верната [[грлица]]. Во 1609 година била објавена неговата збирка од 154 сонети.<ref name="ReferenceD"/><ref name="ReferenceA"/> ==Сонети== [[File:Sonnets1609titlepage.jpg|thumb|left|upright|Насловна страна на првото издание на Сонетите на Шекспир, 1609]] Сонетите за првпат биле објавени во 1609 година. Не се знае точно кога биле напишани 154-те сонети, но има докази кои укажуваат на тоа дека Шекспир во текот на целиот свој живот пишувал сонети за приватна читателска публика.<ref>{{Harvnb|Wood|2003|loc=178}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=180}}.</ref> Пред недозволеното објавување на два сонети во „The Passionate Pilgrim“ во 1599, Френсис Мир во 1598 ги спомнува „шеќерните сонети само за блиски пријатели“ ("sugred Sonnets among his private friends").<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=180}}.</ref> Според содржината на сонетите, се чини дека Шекспир имал намера да напише две групи на сонети: едни за неконтролирана страст кон мажена жена со црн тен („црната жена“); и други за љубовта кон убаво младо момче („убавиот младич“). Непознато е дали овие луѓе навистина постоеле, или пак дали поетското „јас“ кое им се обраќа е самиот Шекспир. Сепак, [[Вилијам Вордсворт|Вордсворт]] верувал дека во сонетите „Шекспир го отклучил своето срце“.<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=180}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=180}}.</ref> ==Стил== Раните драми Шекспир ги пишувал следејќи ги тогашните конвенции за пишување театарски претстави; јазикот е на висок стил и не секогаш им лежи природно на ликовите во драмата;<ref>{{Harvnb|Clemen|2005a|loc=150}}.</ref> поезијата се потпира на сложени [[Метафора|метафори]] и кончета, а честа стилска фигура е [[Реторичко прашање|реторичкиот]] јазик. Битните говори во „Тит Андроник“, според некои критичари, понекогаш ја одложуваат акцијата, а пак стиховите во „Двајцата велможи од Верона“ ги опишуваат како крути.<ref>{{Harvnb|Frye|2005|loc=105, 177}}; {{Harvnb|Clemen|2005b|loc=29}}.</ref> Но за брзо време Шекспир почнал да ги адаптира конвенциите за свои потреби. Воведниот монолог на Ричард Трети во кој тој се исповеда и си ги искажува намерите влече корени од ликот на Порокот во средновековна драма. Но напоредно со тоа, живописната самосвесност на Ричард укажува на монолозите од зрелиот период на Шекспир.<ref>{{Harvnb|Brooke|2004|loc=69}}; {{Harvnb|Bradbrook|2004|loc=195}}.</ref> Ниедна драма не може да се издвои кога се зборува за преминувањето од традиционален во слободен стил; во текот на целата своја кариера, Шекспир ги меша и двата, а „Ромео и Јулија“ е најдобриот пример.<ref>{{Harvnb|Clemen|2005b|loc=63}}.</ref> Стандардната поетска форма на Шекспир е [[бел стих|белиот стих]] (blank verse), односно [[јампски десетерец|јампскиот десетерец]]. Со други зборови, стиховите обично не му се римувани, а секој стих се состои од десет слога, од кои секој втор е акцентиран. Белиот стих во раните драми се разликува од оној во подоцнежните—на почеток е многу поконтролиран, секој стих почнува и завршува на крајот од редот.<ref>{{Harvnb|Frye|2005|loc=185}}.</ref> Но штом го усовршил ваквиот бел стих, почнал сѐ почесто да ги „сече“ стиховите и да создава стихови чија должина варира. Оваа техника ја потенцира моќта и флексибилноста на поезијата во „Јулиј Цезар“ и „Хамлет“. Со ова го изразува неспокојот што го јаде Хамлет:<ref name=Wright2004p868>{{Harvnb|Wright|2004|loc=868}}.</ref> :''Sir, in my heart there was a kind of fighting'' :''That would not let me sleep. Methought I lay'' :''Worse than the mutines in the bilboes. Rashly—'' :''And prais'd be rashness for it—let us know'' :''Our indiscretion sometimes serves us well...'' :''(Господине, во срцево некаков бој се биеше'' :''што не ми даваше да спијам. И чинам лежев'' :''понеспокојно од бунтовник во пранги. Одеднаш,'' :''а заради ова фалена да е одеднашноста—а треба да се знае,'' :''понекогаш интуицијата одлично не служи...)''<ref>{{Harvnb|Михајловски|2008|loc=604}}.</ref> :''Хамлет, Чин V, Сцена 2, 4–8'' По „Хамлет“, Шекспир продолжува со стилските експерименти, особено во поемотивните стихови во подоцнежните трагедии. Критичарот [[Е. С. Бредли]] вака го опишува овој стил: „посконцентриран, брз, разнолик, а конструкциски понепостојан, не ретко извртен или елиптичен“.<ref>{{Harvnb|Bradley|1991|loc=91}}.</ref> Во последната фаза, Шекспир употребил многу техники за да го постигне овој ефект, како на пример, [[опчекорување]], неочекувани паузи и неправилна структура и должина на реченици. Така, во „Магбет“, Шекспир скока од една неповрзана метафора или споредба на друга: „Да не беше надежта пијана / во која се променивте?“ (I.7.35-38);<ref>{{Harvnb|Михајловски|2008|loc=184}}.</ref> „...сожалбата, ко некое голо, тазе-родено бепче / загазено во луња, или некој небесен [[херувим]] вјавнат / врз невидливите тркачи на воздухот...“ (I.7.21-25).<ref>{{Harvnb|Михајловски|2008|loc=183}}.</ref> Во последните романси, кои скокаат од едно време и место во друго, стегнати со изненадувачки пресврти во дејството, јазикот е послободен, речениците се често извртени, наклукани со зависни реченици, зборови се извадени, создавајќи чувство на спонтаност.<ref>{{Harvnb|McDonald|2006|loc=36, 39, 75}}.</ref> Шекспир го комбинирал својот писателски талент со разумен осет за тоа што е привлечно во театарот.<ref>{{Harvnb|Gibbons|1993|loc=4}}.</ref> Како и сите драматурзи во тоа време, тој адаптирал за на сцена приказни од Плутарх и Холиншед.<ref>{{Harvnb|Gibbons|1993|loc=1–4}}.</ref> Ги преобличувал приказните, давајќи ѝ на публиката повеќе перспективи. Како што Шекспир се усовршувал како писател, така и неговите ликови се здобиваат со комплексност; секој лик добива посебен начин на говор. Но некои одлики од најраниот стил ги повторил во последните драми—во романсите, често намерно користи повештачки, театарски јазик, со цел да ја потенцира илузијата на театарот.<ref>{{Harvnb|McDonald|2006|loc=13}}; {{Harvnb|Meagher|2003|loc=358}}.</ref> ==Значење и влијание== Шекспир не бил толку славен во неговото време како што е денес, но сепак бил доста почитуван.<ref>{{Harvnb|Dominik|1988|loc=9}}; {{Harvnb|Grady|2001b|loc=267}}.</ref> Во 1598 година, свештеникот и писател Френсис Мир го издвоил од групата англиски писатели како „најодличен“ и за [[комедија]] и за [[трагедија]].<ref>{{Harvnb|Grady|2001b|loc=265}}; {{Harvnb|Greer|1986|loc=9}}.</ref> Автори од [[Кембриџ]] го ставаат во редот на [[Џефри Чосер|Чосер]], [[Џон Гауер|Гауер]] и [[Едмунд Спенсер|Спенсер]].<ref>{{Harvnb|Grady|2001b|loc=266}}.</ref> Во Првото фолио, Бен Џонсон го нарекува: „Душата на ерата, аплаузот, восторгот, чудото на сцената“, иако во друга прилика претходно рекол дека кај Шекспир недостига уметност. [[File:William Shakespeare Statue in Lincoln Park.JPG|thumb|right|200px|Линколн Парк, Чикаго]] Помеѓу реставрацијата на монархијата во 1660 и крајот на [[XVII век]], во мода бил [[Класицизам|класицизмот]]. Поради тоа, тогашните критичари го подредувале Шекспир под Џон Флечер и Бен Џонсон.<ref>{{Harvnb|Grady|2001b|loc=269}}.</ref> [[Томас Рајмер]], на пример, му замерувал на Шекспир што мешал комедија и трагедија. Но, поетот и критичар Џон Драјден секогаш високо го вреднувал. За Џонсон рекол: „Го ценам него, но го сакам Шекспир“.<ref>{{Harvnb|Dryden|1889|loc=71}}.</ref> Во наредните неколку децении било доминантно гледиштето на Рајмер, но веќе во XVIII век, критичарите почнале да го согледуваат и фалат природниот гениј на Шекспир. Во растењето на неговата репутација голема улога одиграле неколкуте „училишни“ изданија на драмите на Шекспир, особено оние под уредништво на [[Семјуел Џонсон]] во 1765 и оние на Едмонд Малоун во 1790.<ref>{{Harvnb|Grady|2001b|loc=270–27}}; {{Harvnb|Levin|1986|loc=217}}.</ref> Веќе во 1800. година, Шекспир се сметал за англискиот народен поет. [[Волтер]] го напаѓал Шекспир, нарекувајќи го плагијатор кој ги пишувал своите драми според романите на данскиот писател [[Сакс Граматикус]]. Според еден англиски писател, Волтер успеал да го направи прускиот крал [[Фридрих Велики]] непријател на Шекспир, така што тој ги прогонувал глумците кои го играле Шекспир во [[Прусија]].<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 295-296.</ref> Во [[XVIII век|XVIII]] и [[XIX век]], репутацијата на Шекспир почнала да се шири и надвор од [[Англија]], а меѓу авторите кои го величеле спаѓаат [[Гете]], [[Стендал]] и [[Виктор Иго]]. На пример, Гете имал високо мислење за творештвото на Шекспир и сметал дека тој потполно ја прикажал целата човечка природа во сите насоки, длабочини и височини,<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 14.</ref> дека во сите негови дела се гледа истата творечка сила и дека не може да се најде ниедно место во неговите драми кое не е напишано со најсовршена сила.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 33.</ref> Споредувајќи се себеси со Шекспир, Гете признава дека Шекспир е „сепак, суштество од повисок вид, кое е повисоко од мене и јас го обожавам.“<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 62.</ref> Според него, „за Шекспир не може да се зборува, зашто сè е недоволно“, а театарската сцена била „премногу тесна за големината на неговиот дух; уште повеќе, и целиот видлив Свет му бил премногу тесен. Тој е премногу богат и премногу силен.“ Поради тоа, Гете советува дека секој продуктивен човек смее да прочита само едно Шекспирово дело годишно. Меѓутоа, според Гете, многу од Шекспировата големина се должи и на големата, силна епоха во која живеел. Од Шекспировите драми, Гете ја сметал за најдобра „Магбет“ од аспект на разумот, додека во „[[Троил и Кресида]]“ најмногу доаѓа до израз слободниот дух на Шекспир.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 51-52.</ref> Во [[Романтизам|романтизмот]], Шекспир бил најмногу славен од [[Семјуел Тејлор Колриџ]]. Критичарот Шлегел ги превел неговите драми во духот на германскиот романтизам.<ref>{{Harvnb|Levin|1986|loc=223}}.</ref> Во XIX век, восхитот на некои критичари почнувал да се граничи со претерано ласкање.<ref>{{Harvnb|Sawyer|2003|loc=113}}.</ref> „Тој Крал Шекспир“, ќе рече [[есеист]]от [[Томас Карлајл]] во 1840, „како неговиот крунисан суверенитет сјае над сите нас, како најблагороден, најубав, но и најсилен знак на сплотување; неуништлив“.<ref>{{Harvnb|Carlyle|1907|loc=161}}.</ref> Викторијанските изведби на неговите драми биле спектакуларни и претерано богати.<ref>{{Harvnb|Schoch|2002|loc=58–59}}.</ref> Драматургот и критичар [[Џорџ Бернард Шо]] се исмевал на оваа идолопоклонство и ја нарекувал „бардолопоклонство“. Тој тврдел дека [[Ибзен]] и [[Натурализам|натурализмот]] дошле во мода, а Шекспир веќе бил излитен.<ref>{{Harvnb|Grady|2001b|loc=276}}.</ref> [[Модернизам|Модернистите]] на почетокот на [[XX век]] ги „регрутирале“ делата на Шекспир во служба на авангардата. [[Експресионизам|Експресионистите]] во Германија и [[Футуризам|Футуристите]] во [[Москва]] ги поставувале неговите драми. [[Марксизам|Марксистичкиот]] драматург [[Бертолт Брехт]] создал т.н. „[[епски театар]]“ (epic theatre) под влијание на Шекспир. Поетот и критичар [[Т. С. Елиот]] не се согласувал со Шо, велејќи дека токму „примитивноста“ на Шекспир всушност го прави модерен.<ref>{{Harvnb|Grady|2001a|loc=22–6}}.</ref> Елиот, заедно со Џ. Вилсон Најт и школата на [[Новата критика]], го предводел движењето кон пососредоточено читање на метафориката кај Шекспир. Во 1950-те, бранот нови критички приоди го истиснуваат модернизмот и го отвораат патот кон [[Постмодернизам|постмодернистички]] шекспирови студии.<ref>{{Harvnb|Grady|2001a|loc=24}}.</ref> Веќе во 1980-те, драмите на Шекспир почнале да се проучуваат од аспект на [[структурализам]], [[феминизам]], [[нов историзам]], [[афроамерикански книжевни студии|афроамерикански]] и [[квир студии]].<ref>{{Harvnb|Grady|2001a|loc=29}}.</ref><ref>{{Harvnb|Drakakis|1985|loc=16–17, 23–25}}</ref> Според [[Јован Дучиќ]], Шекспир е централна личноста на современата [[трагедија]], а заедно со [[Софокле]] и [[Ибзен]], тој е еден од трите големи имиња на светската драма. Во неговите дела, човекот војува против човекот, т.е. порокот и злото на еден [[човек]] против добрината на друг човек.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 298-299.</ref> Во романот „[[Блед оган]]“, [[Владимир Набоков]] препорачува секој студент-почетник да се опива од поезијата на „[[Хамлет]]“ и „[[Кралот Лир]]“.<ref>Vladimir Nabokov, ''Bleda vatra''. Narodna knjiga i Alfa, Beograd, 2002, стр. 129.</ref> Делото на Шекспир оставило трајно влијание во областа на театарот и книжевноста. Тој ги поместил границите на прифатените драмски потенцијали, особено кога станува збор за ликови, дејство, јазик и жанр.<ref>{{Harvnb|Chambers|1944|loc=35}}.</ref> Пред „Ромео и Јулија“, во романсата не се гледал потенцијал за трагедија.<ref>{{Harvnb|Levenson|2000|loc=49–50}}.</ref> Во монолозите најчесто имало информации за ликовите или настаните; но Шекспир ги користи за да го истражи умот на ликот.<ref>{{Harvnb|Clemen|1987|loc=179}}.</ref> Неговото дело оставило траен печат на подоцнежната поезија. Романтичарите се обиделе да ја оживеат [[драма во стих|драмата во стих]], но безуспешно. Критичарот [[Џорџ Стајнер]] вака ги опишува обидите за драма во стих од тој период: „бледи варијации на шекспирови теми“.<ref>{{Harvnb|Steiner|1996|loc=145}}.</ref> И кај романописците се забележува влијанието на Шекспир; на пример кај [[Томас Харди]], [[Вилијам Фокнер]] и [[Чарлс Дикенс]]. Монолозите на Американецот [[Херман Мелвил]] исто така се должат на Шекспир—капетанот Ахаб во „[[Моби Дик]]“ е класичен трагичен херој, инспириран од „Крал Лир“.<ref>{{Harvnb|Bryant|1998|loc=82}}.</ref> Експертите идентификувале 20 000 пиеси кои се некако поврзани со делата на Шекспир, меѓу кои и две опери на [[Џузепе Верди]], „Отело“ и „Фалстаф“. Многу сликари, исто така, се инспирирале од ликови и дела на Шекспир, вклучувајќи ги предрафаелитите и романтичарите. Швајцарскиот уметник [[Хенри Фусели]], претставник на романтизмот, а пријател на [[Вилијам Блејк]], дури и ја превел „Магбет“ на германски.<ref>{{Harvnb|Paraisz|2006|loc=130}}.</ref> Психоаналитичарот [[Сигмунд Фројд]], исто така, ги анализирал психолошки ликовите на Шекспир, особено Хамлет, кои оставиле траги во неговите теории за човековата природа.<ref>Bloom, Harold. ''The Western Canon''. New York, Riverhead Books, p. 346.</ref> Германскиот филозоф [[Фридрих Ниче]] го истакнува Шекспир како еден од омилените автори, нарекувајќи го „пустиот гениј“<ref>Фридрих Ниче, ''Ecce Homo (Ево човека) – Како постајеш, шта си''. Сарајево: Издање И. Ђ. Ђурђевића, 1918, стр. 52.</ref> и тврдејќи дека нема друга лектира која повеќе го раскинува срцето од Шекспир.<ref>Фридрих Ниче, ''Ecce Homo (Ево човека) – Како постајеш, шта си''. Сарајево: Издање И. Ђ. Ђурђевића, 1918, стр. 54.</ref> Во времето на Шекспир, граматиката, правописот и правоговорот не биле строго стандардизирани.{{sfn|Cercignani|1981|p=}} Така, јазикот на Шекспир помогнал во изградувањето на современиот англиски јазик.<ref>{{Harvnb|Crystal|2001|loc=55–65, 74}}.</ref> [[Семјуел Џонсон]], првиот англиски лексикограф, во „Речник на англискиот јазик“ го цитира Шекспир повеќепати од кој било друг автор. Некои зборови и изрази што првпат се среќаваат кај Шекспир се користат и до ден-денес.<ref>{{Harvnb|Johnson|2002|loc=12}}; {{Harvnb|Crystal|2001|loc=63}}.</ref> ==Шпекулации за Шекспир== ===Авторство=== Некои 230 години по смртта на Шекспир, почнале да се раѓаат сомнежи околу тоа дали навистина Шекспир е авторот на драмите кои му се припишуваат.<ref>{{Harvnb|Shapiro|2010|loc=77-8}}.</ref> Предлог-кандидати се [[Френсис Бејкон]], [[Кристофер Марло]] и [[Едвард де Вир, 17. гроф од Оксфорд]].<ref>{{Harvnb|Gibson|2005|loc=48, 72, 124}}.</ref> Постојат и теории дека делата се резултат на групна работа.<ref>{{Harvnb|McMichael|Glenn|1962|p=56}}.</ref> Само мал дел од академиците се на мислење дека постојат причини за сомнеж. Сепак, интересот за ова прашање е сѐ уште жив во XXI век.<ref>{{Harvnb|Kathman|2003|loc=620, 625–626}}; {{Harvnb|Love|2002|loc=194–209}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1991|loc=430–40}}.</ref> Првото издание на целокупните Шекспирови дела е објавено во 1623 година и тоа ги содржи сите негови драми, освен „Перикле“. Во него јасно стои дека Шекспир е автор на тие драми. Претпоставката дека некој друг е автор потекнува од мислењето дека некој кој е роден во мало провинциско место и кој потекнува од „понискиет слоеви“ не може да напише такви дела. Меѓутоа, неговото родно место имало добро училиште во кое предавале наставници кои студирале на [[Оксфордски универзитет|Оксфордскиот]] и [[Кембрички универзитет|Кембричкиот универзитет]]. Во тоа училиште, главен предмет бил [[Латински јазик|латинскиот јазик]], а се читале и се преведувале текстовите на најголемите [[Латинска книжевност|латински писатели]].<ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 6.</ref> ===Религија=== Некои експерти веруваат дека семејството на Шекспир било [[Католицизам|католичко]], во време кога тоа било противзаконско.<ref>{{Harvnb|Pritchard|1979|loc=3}}.</ref> Мајката на Шекспир, Мери Арден, со сигурност потекнувала од побожно католичко семејство. Најсилниот доказ, документ потпишан од Џон Шекспир во кој тој го искажува тоа, бил најден во 1757, но денес е изгубен, па не може да се смета за веродостоен.<ref>{{Harvnb|Wood|2003|loc=75–8}}; {{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=22–3}}.</ref> Во драмите на Шекспир може да се најдат докази и за и против католицизмот, така што не може точно да се утврди.<ref>{{Harvnb|Wilson|2004|loc=34}}; {{Harvnb|Shapiro|2005|loc=167}}.</ref> ===Сексуалност=== Малку детали се познати за сексуалноста на Шекспир. На 18 години се оженил за 26-годишната Ен Хетавај, а шест месеци подоцна им се родило првото од три деца. Многумина читатели веруваат дека сонетите на Шекспир се автобиографски<ref>{{Harvnb|Lee|1900|loc=55}}</ref> и дека во нив има докази дека тој бил вљубен во млад маж. Други гледаат на оваа врска како на пријателска.<ref>{{Harvnb|Casey}}; {{Harvnb|Pequigney|1985}}; {{Harvnb|Evans|1996|loc=132}}.</ref> 26-те сонети кои се однесуваат на „црната жена“ се земаат како доказ дека Шекспир имал и хетеросексуални врски.<ref>{{Harvnb|Fort|1927|loc=406–414}}.</ref> Се смета дека 126 од неговите сонети се љубовни песни упатени кон еден млад маж познат како "Fair Lord" или "Fair Youth"; често се претпоставува дека се однесува на "г-дин W.H." - на кого се посветени сонетите. Идентитетот на овој маж е нејасен; Најпопуларните кандидати се Шекспировите покровители, Хенри Вриоџесли и Вилијам Херберт, кои биле сметани за убави во нивната младост.<ref>Recent summaries of the debate over Mr W.H.'s identity include Colin Burrows, ed. ''The Complete Sonnets and Poems'' (Oxford UP, 2002), pp. 98–103; Katherine Duncan Jones, ed. ''Shakespeare's Sonnets'' (Arden Shakespeare, 1997), pp. 52–69. For Wilde's story, see ''[[The Portrait of Mr. W. H.]]'' (1889)</ref> Постојат бројни пасуси во сонетите наменети за овој маж кои се читаат како изразување на желба за него.<ref>[http://rictornorton.co.uk/shakespe.htm Enter Willie Hughes as Juliet Or, Shakespeare's Sonnets Revisited] by Rictor Norton, accessed 23 January 2007.</ref> Во песните се објаснуваат непроспиени ноќи, болка и љубомора предизвикани од младичот. Покрај тоа, постои значителен акцент на убавината на младиот маж<ref>Kerrigan, John ''Shakespeare's Poems'' in ''The Cambridge Companion To Shakespeare'', Ed. de Grazia, Margareta and Wells, Stanley, Cambridge University Press 2001. p75</ref> и во некои од сонетите, како што е Сонет 52, еротските импликации се особено интензивни.<ref>Partridge, Eric ''Shakespeare’s Bawdy'', Routledge p217</ref> ===Портрет=== Не постои писмен опис на Вилијам Шекспир. Не постојат ни докази дека тој некогаш побарал да му се направи портрет. Единствено гравурата на [[Мартин Друшаут]] (за која Бен Џонсон рекол дека е добра<ref>{{Harvnb|Cooper|2006|loc=48, 57}}.</ref>) и споменикот во Стратфорд, поставен пред 1623, може да се сметаат за добри докази за неговиот изглед. ==Список на дела== ===Класификација на драмите=== [[File:Gilbert WShakespeares Plays.jpg|thumb|right|''Драмите на Вилијам Шекспир'' на [[Џон Гилберт (сликар)|Сер Џон Гилберт]], 1849.]] Во [[Прво фолио|Првото фолио]] се вклучени 36 драми на Шекспир, класифицирани под комедии, истории и трагедии.<ref>{{Harvnb|Boyce|1996|loc=91, 193, 513.}}.</ref> Две драми кои не биле вклучени, „Перикле“ и „Двајцата благородни земјаци“, денес се сметаат за шекспирови, бидејќи експертите се согласуваат дека Шекспир придонел многу во нивната композиција.<ref name="ReferenceA"/><ref>{{Harvnb|Kathman|2003|loc=629}}; {{Harvnb|Boyce|1996|loc=91}}.</ref> Во Првото фолио не е вклучена ниедна песна од Шекспир. Кон крајот на XIX век, [[Едвард Дауден]] класифицирал четири од подоцнежните комедии како романси. За овие драми се користи уште и терминот трагикомедии.<ref>{{Harvnb|Edwards|1958|loc=1–10}}; {{Harvnb|Snyder|Curren-Aquino|2007}}.</ref> Овие драми и „Двајцата благородни земјаци“ се обележани со астериск (*). Во 1896, Фредерик С. Боас го вовел терминот „проблематични драми“ во описот на четирите драми: „Секое зло за арно“, „Танте за кукуригу“, „Троил и Кресида“ и „Хамлет“.<ref>{{Harvnb|Schanzer|1963|loc=1–10}}.</ref> Тој вели: „драмите не може да се стават строго под комедија или трагедија“.<ref>{{Harvnb|Boas|1896|loc=345}}.</ref> Овие „проблематични“ драми, со исклучок на „Хамлет“ која се смета за трагедија,<ref>{{Harvnb|Schanzer|1963|loc=1}}; {{Harvnb|Bloom|1999|loc=325–380}} {{Harvnb|Berry|2005|loc=37}}.</ref> подолу во списокот се обележани со двоен крст (‡). Драмите за кои се смета дека се делумно на Шекспир се обележани со крст (†), додека останатите драми кои му се припишуваат се наречени апокрифни. Набљудувано хронолошки, творештвото на Шекспир може да се подели во четири етапи: во првата, од 1590 до 1594 година, тој се занимавал со обработка на некои постари драмски дела, но ги направил и првите самостојни драмски чекори, особено во областа на [[комедија]]та („Комедија на грешките“, „Скротената фурија“, „Двајца благородници од Верона“ и „Залудниот труд на љубовта“), во историската драма („Хенри Шести“ во три дела и „Ричард Трети“), и во трагедијата („Тит Андроник“ и „Ромео и Јулија“); од втората етапа која го зафаќа периодот 1595-1600 година значајни се комедиите: „Сон на летната ноќ“, „Многу врева за ништо“, „Како што ви е мило“ итн., како и историските драми: „Кралот Џон“, „Ричард Втори“, „Хенри Четврти“ и „Хенри Петти“; третата етапа, од 1601 до 1608 година се истакнува со големите трагедии: „Јулиј Цезар“, „Хамлет“, „Отело“, „Кралот Лир“, „Магбет“, „Антониј и Клеопатра“ итн., како и двете мрачни комедии „Сè е добро што добро ќе се сврши“ и „Мерка за мерка“; најпосле, четвртиот период е наречен „романтичен“ и ги опфаќа делата: „Бура“, „Зимска бајка“, „Симбелин“ и „Хенри Осми“.<ref>Borivoje Nedić, „Beleška o piscu“, во: Viljem Šekspir, ''Hamlet''. Beograd: Rad, 1959, стр. 157-158.</ref> {{Col-begin}} {{Col-3}} ; Комедии {{Главна|Комедиите на Шекспир}} * ''[[Секое зло за арно]]'' (All’s Well That Ends Well) ‡ * ''[[Како што милувате]] / Како ви е арно така'' (As You Like It) * ''[[Комедија на забуни]]'' (The Comedy of Errors) * ''[[Со сила убавина не бидува]]'' (Love’s Labour’s Lost) * ''[[Танте за кукуригу]]'' (Measure for Measure) ‡ * ''[[Венецијанскиот трговец]]'' (The Merchant of Venice) * ''[[Веселите жени од Виндзор]]'' (The Merry Wives of Windsor) * ''[[Сон на летната ноќ]]'' (A Midsummer Night’s Dream) * ''[[Многу врева за ништо]] / Од влакно ортома'' (Much Ado About Nothing) * ''[[Перикле, принцот тирски]]'' (Pericles, Prince of Tyre) *† * ''[[Кротењето на опаката]]'' (The Taming of the Shrew) * ''[[Бура (драма)|Бура]] / Луња'' (The Tempest) * * ''[[Ноќ спроти водици]]'' (Twelfth Night) * ''[[Двајцата велможи од Верона]]'' (The Two Gentlemen of Verona) * ''[[Двајцата благородни земјаци]]'' (The Two Noble Kinsmen) *† * ''[[Зимска прикаска]] / Зимска бајка'' (The Winter's Tale) * {{Col-3}} ; Истории {{Главна|Историите на Шекспир}} * ''[[Животот и смртта на Кралот Џон|Крал Џон]] / Кралот Јован'' (King John) * ''[[Ричард Втори (драма)|Ричард Втори]]'' (Richard II) * ''[[Хенри Четврти, дел 1]]'' (Henry IV, Part 1) * ''[[Хенри Четврти, дел 2]]'' (Henry IV, Part 2) * ''[[Хенри Петти (драма)|Хенри Петти]]'' (Henry V) * ''[[Хенри Шести, дел 1]]'' (Henry VI, Part 1) † * ''[[Хенри Шести, дел 2]]'' (Henry VI, Part 2) * ''[[Хенри Шести, дел 3]]'' (Henry VI, Part 3) * ''[[Ричард Трети (драма)|Ричард Трети]]'' (Richard III) * ''[[Хенри Осми (драма)|Хенри Осми]]'' (Henry VIII) † {{Col-3}} ; Трагедии {{Главна|Трагедиите на Шекспир}} * ''[[Ромео и Јулија]]'' (Romeo and Juliet) * ''[[Кориолан]]'' (Coriolanus) * ''[[Тит Андроник]]'' (Titus Andronicus) † * ''[[Тимон од Атина]]'' (Timon of Athens) † * ''[[Јулиј Цезар (драма)|Јулиј Цезар]]'' (Julius Caesar) * ''[[Магбет]] / Макбет'' (Macbeth) † * ''[[Хамлет]]'' (Hamlet) * ''[[Троил и Кресида]]'' (Troilus and Cressida) ‡ * ''[[Крал Лир]]'' (King Lear) * ''[[Отело]]'' (Othello) * ''[[Антониј и Клеопатра]]'' (Antony and Cleopatra) * ''[[Симбелин]]'' (Cymbeline) * {{Col-end}} {{Col-begin}} {{Col-3}} ; Песни * ''[[Сонетите на Шекспир]]'' * ''[[Венера и Адонис]]'' (Venus and Adonis) * ''[[Грабнувањето на Лукреција]]'' (The Rape of Lucrece) * ''[[Фениксот и грлицата]]'' (The Phoenix and the Turtle) * ''[[Тагувањето на заљубената]]'' (A Lover’s Complaint) {{Col-3}} ; Изгубени драми * ''Love's Labour's Won'' * ''The History of Cardenio'' † {{Col-3}} ; Апокрифни драми * ''Arden of Faversham'' * ''The Birth of Merlin'' * ''Edward III'' * ''Locrine'' * ''The London Prodigal'' * ''The Puritan'' * ''The Second Maiden's Tragedy'' * ''Sir John Oldcastle'' * ''Thomas Lord Cromwell'' * ''A Yorkshire Tragedy'' * ''Sir Thomas More'' {{Col-end}} ==Творештвото на Шекспир во Македонија== (Изворот на овие информации, со мали надополнувања за периодот по 1976, е резимето на докторската дисертација на [[Иванка Ковилоска-Попоска]], насловена „Шекспир во Македонија“, 1976. Дополнувањата за сите преводи направени по 1976 се направени според информациите кои може да се најдат во „[[Виртуелна библиотека на Македонија|Виртуелната библиотека на Македонија]]“ (http://www.vbm.mk {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190605135656/http://www.vbm.mk/ |date=2019-06-05 }}) ) ===Театар=== Прва драма на Шекспир која била изведена на современ македонски јазик била „Како што милувате“ во [[1948]] година во [[Македонскиот народен театар]]. [[Илија Милчин]], еден од основачите на МНТ и автор на прозниот превод на комедијата, по повод втората поставка на драмата во 1965, напишал: „Ренесансната животна радост бликаше од сцената и секоја нова претстава на комедијата беше вистински празник“.<ref>Програмски информатор на МНТ за втората поставка на „Како што милувате“</ref> Во Македонскиот народен театар следат и поставките на „Ноќ спроти водици“ (1951), „Отело“ (1954), „Многу врева за ништо“ (1955), „Венецијанскиот трговец“ (1970) и „Крал Лир“ (1972). [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар во Скопје]] ги поставува „Магбет“ (1972) и „Хамлет“ (1976). Во другите градови од Македонија исто така се поставувале драмите на Шекспир: Народниот театар „Антон Панов“ од [[Струмица]] ја поставува комедијата „Скротена бес“ (1959); „Војдан Чернодрински“ од [[Прилеп]] ја поставува „Ноќ спроти Водици“ (1965); истата драма се изведува и во [[Штип]] во 1969. Народниот театар од [[Битола]] ги изведува „Хамлет“ (1966) и „Отело“ (1970). Делата на Шекспир почнуваат да се изведуваат и на [[Албански јазик|албански]] и [[Турски јазик|турски]] во Македонија—во 1966, Театарот на народностите во Скопје ја поставува ''12ci Gece'' („Ноќ спроти Водици“ или „Дванаесетта ноќ“), а во 1973 и „Отело“. На албански, пак, е поставена „Сон во една средлетна ноќ“ (''Endra e një natë vere''), исто во 1973 година. ===Преводи=== Првата драма објавена на македонски била „Како што милувате“, една година по поставувањето на истата во МНТ, односно 1949 година. Преводот е дело на [[Васил Иљоски]], кој ги препеал стиховите, и [[Илија Милчин]], кој ја превел прозата. Следуваат преводи од [[Блаже Конески]] („Отело“, 1953), [[Ацо Шопов]] („Хамлет“, 1960) и [[Георги Сталев]] („Венецијанскиот трговец“, 1971). Овие први преводи се индиректни—односно, преведувачите се служеле со преводи на [[Руски јазик|руски]], [[Бугарски јазик|бугарски]] или [[српско-хрватски]] јазик. По овие следуваат и преводи на 60 сонети (1968), како и на трагедијата „Ромео и Јулија“ (1971). Овие два преводи се плод на соработка—од англиски во буквален превод се пренесени од [[Таска Дубровска]], а за препевот се должни Ацо Шопов и Георги Сталев, по наведениот редослед. Од 1971 година, Шекспир почнува да се пренесува на македонски во директен превод од англиски. Првите вакви преводи ги прави [[Богомил Ѓузел]]: „Магбет“ и „Крал Лир“. Ѓузел ќе ги преведе и „Хамлет“ (1980); „Јулиј Цезар“ (1982); „Сон на летната ноќ“ (1984); „Ноќ спроти Водици“ (1985); „Троил и Кресида“ и „Бура“ (1992); „Тит Андроник“ (2002), „Зимска сказна“ и „Антониј и Клеопатра“ (2006), „Како што милувате“ (2007), „Симбелин“ (2008) и „Хенри Шести, дел 2“ (2011), во соработка со [[Иванка Ковилоска-Попоска]], која, пак, во 1985 и 1988 ги преведува двата дела од „Хенри Четврти“, „Хенри Петти“ (2004), „Ричард Втори“ (2005) и „Многу врева за ништо“ (2006). [[Драги Михајловски]], од своја страна, почнувајќи од 1980-те, досега има преведено 33 од 37-те драми на Шекспир, 23 од кои се објавени, а останатите чекаат објавување.<ref>http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=511121458478&id=16&setIzdanie=22578{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Неговата „11 драми“, објавена во 2003 година, ги опфаќа драмите „Веселите жени од Виндзор“, „Комедија на забуни“, „Кротењето на опаката“, „Со сила убавина не бидува“, „Од влакно ортома“, „Секое зло за арно“, „Танте за кукуригу“, „Ромео и Јулија“, „Ричард Трети“, „Кориолан“ и „Тимон од Атина“. Драмите бесплатно може да се симнат на македонскиот Криејтив комонс ([http://линк http://cc.org.mk/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=87&&Itemid=32]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). Во 2004 следи објавувањето на сите 154 сонети на Шекспир; потоа четирите големи трагедии „Кралот Лир“, „Хамлет“, „Отело“ и „Магбет“ во 2008; „Луњата“, „Сон во ноќта спроти Иванден“, „Зимска прикаска“ и „Како ви е арно така“ во 2011; и „Спроти Водици“, „Венецијанскиот трговец“, „Антониј и Клеопатра“ и „Јулиј Цезар“ во 2012. ==Шекспир и неговите дела како мотив во уметноста и во популарната култура== * „[[Сеќавањето на Шекспир]]“ (шпански: ''La memoria de Shakespeare'') — расказ од истоимената збирка на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Сеќавањето на Шекспир''. Скопје: Бегемот, 2016, стр. 49-66.</ref> * „Кон темата за Шекспир“ — песна на македонскиот поет [[Матеја Матевски]].<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 259-260.</ref> * „Хамлет“ — песна на рускиот поет [[Борис Пастернак]] од 1957 година.<ref>''Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига II: Прва четвртина – средина XX века (авангарда и социјалистички реализам)''. Београд: Paidea, 2007, стр. 90.</ref> * „Шекспир“ — збирка раскази на полскиот писател [[Адолф Рудницки]] од 1948 година.<ref>Djorđe Živanović, „Adolf Rudnjicki“, во: Adolf Rudnjicki, ''Zlatni prozori''. Beograd: Rad, 1961, стр. 124.</ref> * „Шекспир“ — песна на рускиот писател [[Борис Пастернак]] од 1919 година.<ref>Борис Леонидович Пастернак, ''Изабране песме''. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 32-34.</ref> * „Фортинбрасовата елегија“ — песна на полскиот поет [[Збигњев Херберт]].<ref>Zbignjev Herbert, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 57-58.</ref> * „Остаток“ — пена на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 48.</ref> * „Хамлет (пау, пау, пау)“ (англиски: ''Hamlet (Pow, Pow, Pow)'') — песна на австралиската [[Рок-музика|рок]]-група [[Брдеј парти]] (''The Birthday Party'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Birthday-Party-Junkyard/master/20060 DISCOGS, The Birthday Party ‎– Junkyard (пристапено на 5.8.2020)]</ref> * „Сестрата на Шекспир“ (англиски: ''Shakespeare's Sister'') — песна на англиската рок-група [[Смитс]] (''The Smiths'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=t3pkC0iujHs YouTube, The Smiths - Shakespeare's Sister (пристапено на 1.9.2021)]</ref> * „Магбет“ (англиски: ''Macbeth'') — песна на американската рок-група [[Чиконе јут]] (''Ciccone Youth'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Ciccone-Youth-The-Whitey-Album/master/46489 Ciccone Youth ‎– The Whitey Album (пристапено на 1.9.2021)]</ref> * „Кун Ка Кун“ ([[урду]]: ''Khoon Ka Khoon'') — индиски филм од 1935 година.<ref>{{cite web | url=http://www.imdb.com/title/tt0026566/ | title=Khoon Ka Khoon | website=[[IMDb]] }}</ref> * „[[Хамлет (1948)|Хамлет]]“ — британски [[филм]] од 1948 година, во режија на [[Лоренс Оливие|Сер Лоренс Оливие]].<ref>Патрик Робертсон. ''The Guinness Book of Almost Everything You Didn't Need to Know About the Movies''. Велика Британија: Guinness Superlatives Ltd., Enfield, Middlesex, 1986. ISBN 0-85112-481-X, стр. 40.</ref> * „[[Книгите на Просперо]]“ (англиски: ''Prospero's Books'') — холандско-француско-италијанско-јапонско-британски [[филм]] од 1991 година, [[Режисер|режиран]] од [[Питер Гринавеј]].<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2023-05-25 Filmovi Petera Greenawaya: Prosperove knjige, britansko-nizozemsko-francusko-talijansko-japanski film (пристапено на 25.5.2023)]</ref> == Поврзано == [[Англиска книжевност]] [[Англиска поезија]] == Наводи == {{наводи|3}} == Библиографија== <small> {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{citation | last = Ackroyd | first = Peter | author-link = Peter Ackroyd | year = 2006 | title = Shakespeare: The Biography | place = London | publisher = Vintage | isbn = 978-0-7493-8655-9 }}. * {{citation | last = Adams | first = Joseph Quincy | author-link = Joseph Quincy Adams | year = 1923 | title = A Life of William Shakespeare | place = Boston | publisher = Houghton Mifflin | oclc = 1935264 }}. * {{citation | last = Baer | first = Daniel | year = 2007 | title = The Unquenchable Fire | publisher = Xulon Press | isbn = 978-1-60477-327-9 }}. * {{citation | last = Baldwin | first = T. W. | year = 1944 | title = William Shakspere's Small Latine & Lesse Greek | volume = 1 | place = Urbana, Ill | publisher = University of Illinois Press | url = http://durer.press.illinois.edu/baldwin/vol.1/html/index.html | oclc = 359037 | accessdate = 2012-07-24 | archive-date = 2013-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130727214220/http://durer.press.illinois.edu/baldwin/vol.1/html/index.html | url-status = dead }}. * {{citation | last = Barber | first = C. L. | year = 1964 | title = Shakespearian Comedy in the Comedy of Errors | place = England | publisher = College English 25.7 }}. * {{citation | last = Bate | first = Jonathan | author-link = Jonathan Bate | year = 2008 | title = The Soul of the Age | place = London | publisher = Penguin | isbn = 978-0-670-91482-1 }}. *{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/coventry_warwickshire/7422986.stm |title= Bard's 'cursed' tomb is revamped |last=[[BBC News]] |date=28 May 2008 |publisher=[[BBC|British Broadcasting Corporation]] |accessdate=23 April 2010 }} * {{citation | last = Bentley | first = G. E. | author-link = | year = 1961 | title = Shakespeare: A Biographical Handbook | place = New Haven | publisher = Yale University Press | oclc = 356416 | isbn = 0-313-25042-1 }}. * {{citation | last = Berry | first = Ralph | year = 2005 | title = Changing Styles in Shakespeare | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35316-5 }}. * {{citation | last = Bertolini | first = John Anthony | year = 1993 | title = Shaw and Other Playwrights | place = Pennsylvania | publisher = Pennsylvania State University Press | isbn = 0-271-00908-X }}. * {{citation | last = Bevington | first = David | author-link = David Bevington | year = 2002 | title = Shakespeare | place = Oxford | publisher = Blackwell | isbn = 0-631-22719-9 }}. * {{citation | last = Bloom | first = Harold | author-link = Harold Bloom | year = 1999 | title = Shakespeare: The Invention of the Human | place = New York | publisher = Riverhead Books | isbn = 1-57322-751-X }}. * {{citation | last = Boas | first = F. S. | author-link = Frederick S. Boas | year = 1896 | title = Shakspere and His Predecessors | place = New York | publisher = Charles Scribner's Sons }}. * {{citation | last = Bowers | first = Fredson | year = 1955 | title = On Editing Shakespeare and the Elizabethan Dramatists | place = Philadelphia | publisher = University of Pennsylvania Press | oclc = 2993883 }}. * {{citation | last = Boyce | first = Charles | year = 1996 | title = Dictionary of Shakespeare | place = Ware, Herts, UK | publisher = Wordsworth | isbn = 1-85326-372-9 }}. *{{Наведена книга |department= Shakespeare's Recollection of Marlowe |title = Shakespeare's Styles: Essays in Honour of Kenneth Muir | editor1-last = Edwards | editor1-first = Philip | editor2-last = Ewbank | editor2-first = Inga-Stina | editor3-last = Hunter | editor3-first = G. K. |last = Bradbrook |first = M. C. |publisher = Cambridge University Press |year = 2004 |pages = 191–204 |isbn = 0-521-61694-8 }} * {{citation | last = Bradford | first = Gamaliel Jr. | date = February 1910 | journal = Modern Language Notes | title = The History of Cardenio by Mr. Fletcher and Shakespeare | volume = 25 | issue = 2 | doi = 10.2307/2916311 | jstor = 2916311 }}. * {{citation | last = Bradley | first = A. C. | author-link = A. C. Bradley | year = 1991 | title = Shakespearean Tragedy: Lectures on Hamlet, Othello, King Lear and Macbeth | place = London | publisher = Penguin | isbn = 0-14-053019-3 }}. * {{citation | last = Brooke | first = Nicholas | year = 1998 |department= Introduction | title = The Tragedy of Macbeth | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Brooke | editor2-first = Nicholas (ed.) | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-283417-7 }}. *{{Наведена книга |department= Language and Speaker in Macbeth |title = Shakespeare's Styles: Essays in Honour of Kenneth Muir | editor1-last = Edwards | editor1-first = Philip | editor2-last = Ewbank | editor2-first = Inga-Stina | editor3-last = Hunter | editor3-first = G. K. |last = Brooke |first = Nicholas |publisher = Cambridge University Press |year = 2004 |pages = 67–78 |isbn = 0-521-61694-8 }} * {{citation | last = Bryant | first = John | year = 1998 |department= ''Moby Dick'' as Revolution | title = The Cambridge Companion to Herman Melville | editor-last = Levine | editor-first = Robert Steven | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-55571-X }}. * {{citation | last = Bryson | first = Bill | author-link = Bill Bryson | year = 2007 | title = Shakespeare: The World as a Stage | publisher = Harper Collins | isbn = 978-0-06-074022-1 }}. * {{citation | last = Burns | first = Edward | year = 2000 |department= Introduction | title = King Henry VI, Part 1 | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Burns | editor2-first = Edward (ed.) | place = London | publisher = Arden Shakespeare, Thomson | isbn = 1-903436-43-5 }}. * {{citation | last = Carlyle | first = Thomas | author-link = Thomas Carlyle | year = 1907 | title = On Heroes, Hero-worship, and the Heroic in History | editor-last = Adams | editor-first = John Chester | place = Boston | publisher = Houghton, Mifflin and Company | oclc = 643782 | isbn = 1-4069-4419-X }}. * {{citation | last = Casey | first = Charles | date = Fall 1998 | title = Was Shakespeare gay? Sonnet 20 and the politics of pedagogy | journal = College Literature | volume = 25 | url = http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3709/is_199810/ai_n8827074 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070516062509/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3709/is_199810/ai_n8827074 | archivedate = 2007-05-16 | accessdate = 2 May 2007 | issue = 3 | url-status = live }}. * {{citation | author-link = Fausto Cercignani | last = Cercignani | first = Fausto | title = Shakespeare's Works and Elizabethan Pronunciation | place = Oxford | publisher = University Press (Clarendon Press) | year = 1981 }}. * {{citation | last = Chambers | first = E. K. | author-link = E. K. Chambers | year = 1923 | title = The Elizabethan Stage |volume=2 | place = Oxford | publisher = Clarendon Press | oclc = 336379 | isbn = 0-19-811511-3 }}. * {{citation | last = Chambers | first = E. K. | year = 1944 | title = Shakespearean Gleanings | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | oclc = 2364570 | isbn = 0-8492-0506-9 }}. * {{citation | last = Chambers | first = E. K. | year = 1930 | title = William Shakespeare: A Study of Facts and Problems |series=2 vols. | place = Oxford | publisher = Clarendon Press | oclc = 353406 | isbn = 0-19-811774-4 }}. * {{citation | last = Cheney | first = Patrick Gerard | author-link = | year = 2004 | title = The Cambridge Companion to Christopher Marlowe | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-52734-1 }}. * {{citation | last = Clemen | first = Wolfgang | year = 2005a | title = Shakespeare's Dramatic Art: Collected Essays | place = New York | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35278-9 }}. * {{citation | last = Clemen | first = Wolfgang | year = 2005b | title = Shakespeare's Imagery | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35280-0 }}. * {{citation | last = Clemen | first = Wolfgang | year = 1987 | title = Shakespeare's Soliloquies | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35277-0 }}. * {{citation | last = Cooper | first = Tarnya | year = 2006 | title = Searching for Shakespeare | place = National Portrait Gallery and Yale Center for British Art | publisher = Yale University Press | isbn = 978-0-300-11611-3 }}. * {{citation | last = Craig | first = Leon Harold | year = 2003 | title = Of Philosophers and Kings: Political Philosophy in Shakespeare's "Macbeth" and "King Lear" | place = Toronto | publisher = University of Toronto Press | isbn = 0-8020-8605-5 }}. * {{citation | last = Cressy | first = David | year = 1975 | title = Education in Tudor and Stuart England | place = New York | publisher = St Martin's Press | oclc = 2148260 | isbn = 0-7131-5817-4 }}. * {{citation | last = Crystal | first = David | author-link = David Crystal | year = 2001 | title = The Cambridge Encyclopedia of the English Language | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-40179-8 }}. * {{citation | last = Dillon | first = Janette | year = 2007 | title = The Cambridge Introduction to Shakespeare's Tragedies | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-85817-5 }}. * {{citation | last = Dobson | first = Michael | year = 1992 | title = The making of the national poet | place = Oxford, England | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-818323-5 }}. * {{citation | last = Dominik | first = Mark | year = 1988 | title = Shakespeare–Middleton Collaborations | place = Beaverton, OR | publisher = Alioth Press | isbn = 0-945088-01-9 }}. * {{citation | last = Dowden | first = Edward | author-link = Edward Dowden | year = 1881 | title = Shakspere | place = New York | publisher = Appleton & Co. | oclc = 8164385 }}. * {{citation | last = Drakakis | first = John | year = 1985 | title = Alternative Shakespeares | editor-last = Drakakis | editor-first = John | place = New York | publisher = Meuthen | isbn = 0-416-36860-3 }}. * {{citation | last = Dryden | first = John | author-link = John Dryden | year = 1889 | title = An Essay of Dramatic Poesy | editor-last = Arnold | editor-first = Thomas | place = Oxford | publisher = Clarendon Press | oclc = 7847292 | isbn = 81-7156-323-6 }}. * {{citation | last1 = Dutton | first1 = Richard | last2 = Howard | first2 = Jean | year = 2003 | title = A Companion to Shakespeare's Works: The Histories | place = Oxford | publisher = Blackwell | isbn = 0-631-22633-8 }}. * {{citation | last = Edwards | first = Phillip | year = 1958 |department= Shakespeare's Romances: 1900–1957 | title = Shakespeare Survey | volume = 11 | editor-last = Nicoll | editor-first = Allardyce | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | oclc = 15880120 | isbn = 0-521-21500-5 }}. * {{citation | year = 2004 | title = Shakespeare's Styles: Essays in Honour of Kenneth Muir | editor1-last = Edwards | editor1-first = Philip | editor2-last = Ewbank | editor2-first = Inga-Stina | editor3-last = Hunter | editor3-first = G. K. | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-61694-8 }}. * {{citation | last = Eliot | first = T. S. | author-link = T. S. Eliot | year = 1934 | title = Elizabethan Essays | place = London | publisher = Faber & Faber | oclc = 9738219 | isbn = 0-15-629051-0 }}. * {{citation | last = Evans | first = G. Blakemore | year = 1996 |department= Commentary | title = The Sonnets | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Evans | editor2-first = G. Blakemore (ed.) | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-22225-7 }}. * {{citation | last = Farley-Hills | first = David | year = 1990 | title = Shakespeare and the Rival Playwrights, 1600–06 | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-04050-7 }}. * {{citation | last = Foakes | first = R. A. | author-link = R. A. Foakes | year = 1990 |department= Playhouses and Players | title = The Cambridge Companion to English Renaissance Drama | editor1-last = Braunmuller | editor1-first = A. | editor2-last = Hattaway | editor2-first = Michael | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-38662-4 }}. * {{citation | last = Fort | first = J. A. | date = October 1927 | title = The Story Contained in the Second Series of Shakespeare's Sonnets | journal = The Review of English Studies | volume = 3 | issue = 12 }}. * {{citation | last = Freehafer | first = John | date = May 1969 | title = 'Cardenio', by Shakespeare and Fletcher | journal = PMLA | volume = 84 | issue = 3 }}. * {{citation | last = Friedman | first = Michael D. | year = 2006 |department= 'I'm not a feminist director but...': Recent Feminist Productions of The Taming of the Shrew | title = Acts of Criticism: Performance Matters in Shakespeare and his Contemporaries: Essays in Honor of James P. Lusardi | editor1-last = Nelsen | editor1-first = Paul | editor2-last = Schlueter | editor2-first = June | place = New Jersey | publisher = Fairleigh Dickinson University Press | isbn = 0-8386-4059-1 }}. * {{citation | last = Frye | first = Roland Mushat | author-link = Roland Frye | year = 2005 | title = The Art of the Dramatist | place = London; New York | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35289-4 }}. * {{citation | last = Gager | first = Valerie L. | year = 1996 | title = Shakespeare and Dickens: The Dynamics of Influence | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-45526-X }}. * {{citation | last = Gibbons | first = Brian | year = 1980 | title = Romeo and Juliet. The Arden Shakespeare Second Series | place = London | publisher = Thomson Learning | isbn = 978-1-903436-41-7 }}. * {{citation | last = Gibbons | first = Brian | year = 1993 | title = Shakespeare and Multiplicity | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-44406-3 }}. * {{citation | last = Gibson | first = H. N. | year = 2005 | title = The Shakespeare Claimants: A Critical Survey of the Four Principal Theories Concerning the Authorship of the Shakespearean Plays | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35290-8 }}. * {{citation | last = Grady | first = Hugh | year = 2001a |department= Modernity, Modernism and Postmodernism in the Twentieth Century's Shakespeare | title = Shakespeare and Modern Theatre: The Performance of Modernity | editor1-last = Bristol | editor1-first = Michael | editor2-last = McLuskie | editor2-first = Kathleen | place = New York | publisher = Routledge | isbn = 0-415-21984-1 }}. * {{citation | last = Grady | first = Hugh | year = 2001b |department= Shakespeare Criticism 1600–1900 | title = The Cambridge Companion to Shakespeare | editor1-last = deGrazia | editor-first = Margreta | editor2-last = Wells | editor2-first = Stanley | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-65094-1 }}. * {{citation | last = Gray | first = Arthur | year = 1926 | title = A Chapter in the Early Life of Shakespeare | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press. Reissued by Cambridge University Press, 2009 | isbn = 978-1-108-00557-9 }}. * {{citation | last = Greenblatt | first = Stephen | author-link = Stephen Greenblatt | year = 2005 | title = Will in the World: How Shakespeare Became Shakespeare | place = London | publisher = Pimlico | isbn = 0-7126-0098-1 }}. * {{citation | last = Greer | first = Germaine | year = 1986 | title = William Shakespeare | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-287538-8 }}. * {{citation | last = Halio | first = Jay | year = 1998 | title = Romeo and Juliet: A Guide to the Play | place = Westport | publisher = Greenwood Press | isbn = 0-313-30089-5}} * {{citation | last = Hansen | first = William | year = 1983 | title = Saxo Grammaticus & the Life of Hamlet | place = Lincoln | publisher = University of Nebraska Press | isbn = 0-8032-2318-8 }}. * {{citation | last = Hattaway | first = Michael | year = 1990 |department= Introduction | title = The First Part of King Henry VI | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Hattaway | editor2-first = Michael (ed.) | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-29634-X }}. * {{citation | last = Hoeniger | first = F. D. | year = 1963 |department= Introduction | title = Pericles | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Hoeniger | editor2-first = F. D. (ed.) | place = London | publisher = Arden Shakespeare | isbn = 0-17-443588-6l }}. * {{citation | last = Holland | first = Peter |department= Introduction | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Holland | editor2-first = Peter (ed.) | year = 2000 | title = [[Cymbeline]] | place = London | publisher = Penguin | isbn = 0-14-071472-3 }}. * {{citation | last = Honan | first = Park | year = 1998 | title = Shakespeare: A Life | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-811792-2 }}. * {{citation | last = Honigmann | first = E. A. J. | author-link = E. A. J. Honigmann | year = 1999 | title = Shakespeare: The Lost Years | edition = Revised | place = Manchester | publisher = Manchester University Press | isbn = 0-7190-5425-7 }}. * {{citation | last = Hunter | first = Robert E. | year = 1864 | title = Shakespeare and Stratford-upon-Avon: A 'Chronicle of the Time' | publisher = Whittaker. Reissued by Cambridge University Press, 2009 | isbn = 978-1-108-00162-5 }}. * {{citation | last = Jackson | first = MacDonald P. | year = 2004 |department= A Lover's Complaint Revisited | title = Shakespeare Studies | editor-last = Zimmerman | editor-first = Susan | place = Cranbury, NJ | publisher = Associated University Press | isbn = 0-8386-4120-2 }}. * {{citation | last = Jackson | first = MacDonald P. | year = 2003 | title = Defining Shakespeare: Pericles as Test Case | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-926050-8 }}. * {{citation | last = Johnson | first = Samuel | year = 2002 | title = Samuel Johnson's Dictionary: Selections from the 1755 Work that Defined the English Language | editor-last = Lynch | editor-first = Jack | place = Delray Beach, FL | publisher = Levenger Press | isbn = 1-84354-296-X }}. * {{citation | last = Jonson | first = Ben | author-link = Ben Jonson | year = 1996 |department= To the memory of my beloued, The AVTHOR MR. WILLIAM SHAKESPEARE: AND what he hath left vs | title = The First Folio of Shakespeare | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Hinman | editor2-first = Charlton (ed.) | editor3-last = Blayney | place = New York | publisher = W. W. Norton & Company | edition=2 | isbn = 0-393-03985-4 }}. * {{citation | last = Kastan | first = David Scott | year = 1999 | title = Shakespeare After Theory | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-90112-X }}. *{{Наведена книга |department= The Question of Authorship |title = Shakespeare: an Oxford Guide |series = Oxford Guides |editor1-last = Wells |editor1-first = Stanley |editor2-last = Orlin |editor2-first = Lena Cowen |last = Kathman |first = David |publisher = Oxford University Press |year = 2003 |pages = 620–32 |isbn = 978-0-19-924522-2 }} * {{citation | last = Keeble | first = N.H. | year = 1980 | title = Romeo and Juliet: Study Notes | place = Longman | publisher = York Notes | isbn = 0-582-78101-9 }}. * {{citation | last = Kermode | first = Frank | author-link = Frank Kermode | year = 2004 | title = The Age of Shakespeare | place = London | publisher = Weidenfeld & Nicholson | isbn = 0-297-84881-X }}. * {{citation | last = Kolin | first = Philip C. | year = 1985 | title = Shakespeare and Southern Writers: A Study in Influence | place = Jackson | publisher = University Press of Mississippi | isbn = 0-87805-255-0 }}. * {{citation | last = Knutson | first = Roslyn | year = 2001 | title = Playing Companies and Commerce in Shakespeare's Time | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-77242-7 }}. * {{citation | last = Lambourne | first = Lionel | year = 1999 | title = Victorian Painting | place = London | publisher = Phaidon | isbn = 0-7148-3776-8 }}. * {{citation | last = Lee | first = Sidney | author-link = Sidney Lee | year = 1900 | title = Shakespeare's Life and Work | place = London | publisher = Smith Elder & Co. | isbn = }}. * {{citation | last = Levenson | first = Jill L. | year = 2000 |department= Introduction | title = Romeo and Juliet | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Levenson | editor2-first = Jill L. (ed.) | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-281496-6 }}. * {{citation | last = Levin | first = Harry | year = 1986 |department= Critical Approaches to Shakespeare from 1660 to 1904 | title = The Cambridge Companion to Shakespeare Studies | editor-last = Wells | editor-first = Stanley | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-31841-6 }}. * {{citation | last = Love | first = Harold | year = 2002 | title = Attributing Authorship: An Introduction | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-78948-6 }}. * {{citation | last = Maguire | first = Laurie E. | year = 1996 | title = Shakespearean Suspect Texts: The "Bad" Quartos and Their Contexts | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-47364-0 }}. * {{citation | last = McAfee | first = Cleland Boyd | year = 1912 | title = The Greatest English Classic: A Study of the King James Version of the Bible and Its Influence on Life and Literature | place = New York | isbn = }}. * {{citation | last = McDonald | first = Russ | year = 2006 | title = Shakespeare's Late Style | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-82068-5 }}. * {{citation|last = McIntyre | first = Ian | year = 1999 | title = Garrick | place = Harmondsworth, England | publisher = Allen Lane| isbn = 0-7139-9328-6 }}. * {{citation | last1 = McMichael | first1 = George | last2 = Glenn | first2 = Edgar M. | year = 1962 | title = Shakespeare and his Rivals: A Casebook on the Authorship Controversy | place = New York | publisher = Odyssey Press | oclc = 2113359 }}. * {{citation | last = McMullan | first = Gordon | year = 2000 |department= Introduction | title = King Henry VIII | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = McMullan | editor2-first = Gordon (ed.) | place = London | publisher = Arden Shakespeare, Thomson | isbn = 1-903436-25-7 }}. * {{citation | last = Meagher | first = John C. | year = 2003 | title = Pursuing Shakespeare's Dramaturgy: Some Contexts, Resources, and Strategies in his Playmaking | place = New Jersey | publisher = Fairleigh Dickinson University Press | isbn = 0-8386-3993-3 }}. * {{citation | last = Milward | first = Peter | year = 1973 | title = Shakespeare's Religious Background | place = Chicago | publisher = Loyola University Press | isbn = 0-8294-0508-9 }}. * {{citation | last = Morris | first = Brian Robert | year = 1968 | title = Christopher Marlowe | place = New York | publisher = Hill and Wang | isbn = 0-8090-6780-3 }}. * {{citation | last = Muir | first = Kenneth | author-link = Kenneth Muir (scholar) | year = 2005 | title = Shakespeare's Tragic Sequence | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35325-4 }}. * {{citation | last = Nagler | first = A. M. | year = 1958 | title = Shakespeare's Stage | place = New Haven, CT | publisher = Yale University Press | isbn = 0-300-02689-7 }}. * {{citation | last = Nolen | first = Stephanie | year = 2002 | title = Shakespeare's Face | place = Canada | publisher = Vintage Canada | isbn = 978-0-676-97484-3 }}. * {{citation | last = Nuttall | first = Anthony | author-link = Anthony Nuttall | year = 2007 | title = Shakespeare the Thinker | publisher = Yale University Press | isbn = 978-0-300-11928-2 }}. * {{citation | last = Paraisz | first = Júlia | year = 2006 |department= The Nature of a Romantic Edition | title = Shakespeare Survey | volume = 59 | editor-last = Holland | editor-first = Peter | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-86838-6 }}. * {{citation | last = Pequigney | first = Joseph | year = 1985 | title = Such Is My Love: A Study of Shakespeare's Sonnets | place = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn = 0-226-65563-6 }}. * {{citation | last = Pollard | first = Alfred W. | author-link = Alfred W. Pollard | year = 1909 | title = Shakespeare Quartos and Folios: A Study in the Bibliography of Shakespeare's Plays, 1594–1685 | place = London | publisher = Methuen | oclc = 46308204 }}. * {{citation |last1=Porter |first1=Roy |last2=Teich |first2=Mikuláš | year = 1988 | title = Romanticism in National Context | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-33913-8 }}. * {{citation | last = Potter | first = Lois | year = 1997 |department= Introduction | title = The Two Noble Kinsmen | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Potter | editor2-first = Lois (ed.) | place = London | publisher = Arden Shakespeare, Thomson | isbn = 1-904271-18-9 }}. * {{citation | last = Pritchard | first = Arnold | year = 1979 | title = Catholic Loyalism in Elizabethan England | place = Chapel Hill | publisher = University of North Carolina Press | isbn = 0-8078-1345-1 }}. * {{citation | last = Ramos | first = Péricles Eugênio da Silva | year = 1976 | title = Hamlet (translate to portuguese) | place = São Paulo | publisher = Editora Abril | isbn = }}. * {{citation | last = Ribner | first = Irving | year = 2005 | title = The English History Play in the Age of Shakespeare | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35314-9 }}. * {{citation | last = Ringler | first = William, Jr. | year = 1997 |department= Shakespeare and His Actors: Some Remarks on King Lear | title = In Lear from Study to Stage: Essays in Criticism | editor1-last = Ogden | editor1-first = James | editor2-last = Scouten | place = New Jersey | publisher = Fairleigh Dickinson University Press | isbn = 0-8386-3690-X }}. * {{citation | last = Rowe | first = John | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Rowe | editor2-first = John (ed.) | year = 2006 |department= Introduction | title = The Poems: Venus and Adonis, The Rape of Lucrece, The Phoenix and the Turtle, The Passionate Pilgrim, A Lover's Complaint, by William Shakespeare | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | edition=2 revised | isbn = 0-521-85551-9 }}. * {{citation | last = Rowe | first = Nicholas | author-link = Nicholas Rowe (writer) | year = 1709 | publication-date = 1997 | title = Some Acount<!--SIC--> of the Life &c. of Mr. William Shakespear | url = http://shakespeare.palomar.edu/rowe.htm | editor-last = Gray | editor-first = Terry A. | place = Online at [http://shakespeare.palomar.edu/default.htm Mr. William Shakespeare and the Internet] | accessdate = 30 July 2007 }}. * {{citation | last = Royle | first = Nicholas | year = 2000 |department= To Be Announced | title = The Limits of Death: Between Philosophy and Psychoanalysis | editor1-last = Morra | editor1-first = Joanne | editor2-last = Robson | editor2-first = Mark | editor3-last = Smith | editor3-first = Marquard | place = Manchester | publisher = Manchester University Press | isbn = 0-7190-5751-5 }}. * {{citation | last = Sawyer | first = Robert | year = 2003 | title = Victorian Appropriations of Shakespeare | place = New Jersey | publisher = Fairleigh Dickinson University Press | isbn = 0-8386-3970-4 }}. * {{citation | last = Schanzer | first = Ernest | year = 1963 | title = The Problem Plays of Shakespeare | place = London | publisher = Routledge and Kegan Paul | oclc = 2378165 | isbn = 0-415-35305-X }}. * {{citation | last = Schoch | first = Richard | year = 2002 |department= Pictorial Shakespeare | title = The Cambridge Companion to Shakespeare on Stage | editor1-last = Wells | editor1-first = Stanley | editor2-last = Stanton | editor2-first = Sarah | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-79711-X }}. * {{Наведена книга |title = William Shakespeare: Records and Images |last = Schoenbaum |first = S. |authorlink = Samuel Schoenbaum |publisher = Oxford University Press |year = 1981 |isbn = 978-0-19-520234-2 }} * {{citation | last = Schoenbaum | first = Samuel | author-link = Samuel Schoenbaum | year = 1991 | title = Shakespeare's Lives | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-818618-5 }}. * {{citation | last = Schoenbaum | first = Samuel | year = 1987 | title = William Shakespeare: A Compact Documentary Life | edition = Revised | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-505161-0 }}. * {{citation | last = Schopenhauer | first = Arthur | author-link = Arthur Schopenhauer | year = 1958 | title = The World as Will and Representation | edition = Volume I. E.F.J. | place = Payne | publisher = Falcon Wing's Press | isbn = }}. * {{citation | last = Shakespeare | first = William | year = 1914 | editor-last = Craig | editor-first = W. J. | department = Sonnet 18 | title = [http://www.bartleby.com/70/ The Oxford Shakespeare: the Complete Works of William Shakespeare] | edition = Bartleby.com (2000) | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | url = http://www.bartleby.com/70/50018.html | accessdate = 22 June 2007 }}. * {{citation | last = Shapiro | first = James | author-link = James S. Shapiro | year = 2005 | title = 1599: A Year in the Life of William Shakespeare | place = London | publisher = Faber and Faber | isbn = 0-571-21480-0 }}. * {{citation | last = Shapiro | first = James | author-link = James S. Shapiro | year = 2010 | title = Contested Will: Who Wrote Shakespeare? | place = New York | publisher = Simon & Schuster | isbn = 9781416541622 }}. * {{citation | last1 = Snyder | first1 = Susan | last2 = Curren-Aquino | first2 = Deborah | year = 2007 |department= Introduction | title = The Winter's Tale | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Snyder | editor2-first = Susan (ed.) | editor3-last = Curren-Aquino | editor3-first = Deborah (ed.) | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-22158-0 }}. * {{citation | last = Steiner | first = George | author-link = George Steiner | year = 1996 | title = The Death of Tragedy | place = New Haven | publisher = Yale University Press | isbn = 0-300-06916-2 }}. * {{citation | last = Taylor | first = Dennis | year = 2006 |department= Hardy and ''Hamlet'' | title = Thomas Hardy Reappraised: Essays in Honour of Michael Millgate | editor-last = Wilson | editor-first = Keith | place = Toronto | publisher = University of Toronto Press | isbn = 0-8020-3955-3 }}. * {{citation | last = Taylor | first = Gary | year = 1990 | title = Reinventing Shakespeare: A Cultural History from the Restoration to the Present | place = London | publisher = Hogarth Press | isbn = 0-7012-0888-0 }}. * {{citation | last = Taylor | first = Gary | year = 1987 | title = William Shakespeare: A Textual Companion | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-812914-9 }}. * {{citation | last = Vickers | first = Brian | year = 2002 | title = Shakespeare, Co-Author: A Historical Study of Five Collaborative Plays | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-925653-5 }}. * {{citation | last = Wain | first = John | author-link = John Wain | year = 1975 | title = Samuel Johnson | place = New York | publisher = Viking | isbn = 0-670-61671-0 }}. * {{citation | editor1-last = Wells | editor1-first = Stanley | editor1-link=Stanley Wells | editor2-last = Taylor | editor2-first = Gary | editor3-last = Jowett | editor3-first = John | editor4-last = Montgomery | editor4-first = William | year = 2005 | title = The Oxford Shakespeare: The Complete Works | edition=2 | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-926717-0 }}. * {{citation | last = Wells | first = Stanley | year = 1997 | title = Shakespeare: A Life in Drama | place = New York | publisher = W. W. Norton | isbn = 0-393-31562-2 }}. * {{citation | last = Wells | first = Stanley | year = 2006 | title = Shakespeare & Co | place = New York | publisher = Pantheon | isbn = 0-375-42494-6 }}. * {{citation | editor1-last = Wells | editor1-first = Stanley | editor2-last = Orlin | editor2-first = Lena Cowen | year = 2003 | title = Shakespeare: An Oxford Guide | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-924522-3 }}. * {{citation | last = Werner | first = Sarah | author-link = | year = 2001 | title = Shakespeare and Feminist Performance | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-22729-1 }}. * {{citation | last = Wilson | first = Richard | year = 2004 | title = Secret Shakespeare: Studies in Theatre, Religion and Resistance | place = Manchester | publisher = Manchester University Press | isbn = 0-7190-7024-4 }}. * {{citation | last = Wood | first = Michael | author-link = Michael Wood (historian) | year = 2003 | title = Shakespeare | place = New York | publisher = Basic Books | isbn = 0-465-09264-0 }}. * {{citation | last = Wright | first = George T. | year = 2004 |department= The Play of Phrase and Line | title = Shakespeare: An Anthology of Criticism and Theory, 1945–2000 | editor-last = McDonald | editor-first = Russ | place = Oxford | publisher = Blackwell | isbn = 0-631-23488-8 }}. * {{citation | last = Михајловски | first = Драги | year = 2008 |department= | title = Кралот Лир, Макбет, Отело, Хамлет | editor-last = | editor-first = | place = Скопје | publisher = Каприкорнус | isbn = }}. {{Refend}} </small> == Надворешни врски == {{рв|William Shakespeare}} * [http://www.opensourceshakespeare.org/ Open Source Shakespeare] * [http://www.openshakespeare.org/ Open Shakespeare] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091226122830/http://www.openshakespeare.org/ |date=2009-12-26 }} * [http://internetshakespeare.uvic.ca/ Internet Shakespeare Editions] * [http://digital.lib.muohio.edu/shakespeare/ First Four Folios] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091215041518/http://digital.lib.muohio.edu/shakespeare/ |date=2009-12-15 }}, Miami University Library. * [http://www.nationalarchives.gov.uk/dol/images/examples/pdfs/shakespeare.pdf Shakespeare's Will], The National Archives. {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шекспир, Вилијам}} [[Категорија:Англиски писатели|Англиски писатели]] [[Категорија:Англиски драматурзи]] [[Категорија:Вилијам Шекспир| ]] [[Категорија:Родени во 1564 година]] [[Категорија:Починати во 1616 година]] [[Категорија:ЛГБТ-писатели]] 4a8v3zdghvpweyjncn0hgesbr2j2lp6 5545120 5545119 2026-04-26T21:46:16Z Buli 2648 /* Изведби */ 5545120 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Вилијам Шекспир | image = Shakespeare.jpg | caption = Портрет на Шекспир | birth_date = крстен на 26 април 1564 (датум на раѓање непознат) | birth_place = [[Стратфорд на Ејвон]], [[Ворикшир]], [[Англија]] | death_date = 23 април 1616 (околу 52 години) | death_place = [[Стратфорд на Ејвон]], [[Ворикшир]], [[Англија]] | spouse = {{marriage|[[Ен Хатавеј (Шекспир)|Ен Хатавеј]]|1582}} | children = [[Сузана Хал]]<br />[[Хамнет Шекспир]]<br />[[Џудит Квини]] | occupation = [[драматург]], [[поет]], [[глумец]] | signature = William Shakespeare Signature.svg | movement = [[англиска ренесанса]]}} '''Вилијам Шекспир''' ({{langx|en|William Shakespeare}}); крстен на [[26 април]] 1564 — 23 април 1616) — [[Англиска книжевност|англиски]] [[писател]] кој се смета за најважниот англиски писател и водечки [[драматург]] во светот<ref>{{Harvnb|Greenblatt|2005|loc=11}}; {{Harvnb|Bevington|2002|loc=1–3}}; {{Harvnb|Wells|1997|loc=399}}.</ref>. Често е нарекуван „народен поет“ и „Бардот од Ејвон“<ref>{{Harvnb|Dobson|1992|loc=185–186}}</ref>. Неговите дела, како и колаборати, содржат 39 драми, 154 сонети, две долги наративни поеми и неколку други поеми. Неговите драми се преведени на сите светски [[Јазик|јазици]] и се изведуваат почесто отколку на кој било друг драматург.<ref>{{Harvnb|Craig|2003|loc=3}}.</ref> Шекспир бил почитуван поет и драматург во своето време, но денешниот углед главно започнува во [[XIX век]]. [[Романтизам|Романтичарите]] особено ја почитувале генијалноста на Шекспир, а викторијанците го обожавале со таква стравопочит што [[Џорџ Бернард Шо]] ја нарекува „бардолопоклонство“.<ref>{{Harvnb|Bertolini|1993|loc=119}}.</ref> Во [[XX век|XX]] и [[XXI век]], неговите дела уште поинтензивно се проучуваат и изведуваат, од најразлични културолошки, книжевни и политички перспективи ширум светот. == Живот == === Рани години === Вилијам Шекспир бил најстариот син на Џон Шекспир (по потекло од Снитерфилд) и Мери Арден, ќерка на фармер. Џон Шекспир најпрвин бил фармер, а потоа успешен нараквичар и трговец (тргувал со месо, волна, кожа, жито, дрво и ракавици), кој некое време бил општински благајник и одборник, а потоа и претседател на општината.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=14–22}}.</ref> Тој е роден во Стратфорд на Ејвон и крстен на [[26 април]] [[1564]] година. Точниот датум на раѓање е непознат, но традиционално се смета дека се родил на [[23 април]], на Св. Ѓоргија.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=24–6}}.</ref><ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 6-7.</ref> Оваа дата е привлечна за биографите на Шекспир (бидејќи починал на истиот ден во [[1616]] година), но сепак се смета дека е грешка која се провлекува уште од [[XVIII век]].<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=24, 296}}; {{Harvnb|Honan|1998|loc=15–16}}.</ref> Шекспир бил трето од осумте деца на неговите родители и најстариот преживеан син.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=23–24}}.</ref><ref name="Borivoje Nedić 1959">Borivoje Nedić, „Beleška o piscu“, во: Viljem Šekspir, ''Hamlet''. Beograd: Rad, 1959, стр. 156.</ref> Иако нема никакви записи од периодот на неговото школување, повеќето биографи се согласуваат дека Шекспир се школувал во Новото Кралско училиште (''King's New School'') во Стратфорд,<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=62–63}}; {{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=53}}; {{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xv–xvi}}</ref> основано во [[1553]] година,<ref>{{Harvnb|Baldwin|1944|loc=464}}.</ref> а оддалечено на околу четиристотини метри од неговата куќа. Училиштата во времето на владеењето на [[Елизабета I|Елизабета Прва]] варирале по квалитет, но програмата, според која секое [[училиште]] морало да пружи интензивна настава по [[латинска граматика]] преку изучување на класични латински автори, била стандардизирана во цела [[Англија]] со [[крал]]ски декрет.<ref>{{Harvnb|Baldwin|1944|loc=179-80, 183}}; {{Harvnb|Cressy|1975|loc=28, 29}}.</ref><ref>{{Harvnb|Baldwin|1944|loc=117}}.</ref> Во училиштето има добри учители по [[хуманистички науки]], но го прекинал школувањето на 14-годишна возраст, бидејќи морал да му помага на татко му, кому работата почнала да му оди надолу и западнал во долгови.<ref name="Borivoje Nedić 1959"/><ref name="ReferenceC">Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 7.</ref> [[File:William Shakespeares birthplace, Stratford-upon-Avon 26l2007.jpg|thumb|left|Куќата на Џон Шекспир, која се верува дека е родното место на Шекспир во Стратфорд]] На 18-годишна возраст, Шекспир се оженил за 26-годишната Ен Хатавеј од блиското село Шотери.<ref name="Borivoje Nedić 1959"/> Дозволата за стапување во брак им била издадена на [[27 ноември]] [[1582]] година. Има причини да се верува дека венчавката намерно била забрзана — брачните завети биле прочитани само еднаш, а било вообичаено да се читаат по трипати.<ref>{{Harvnb|Wood|2003|loc=84}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=78–79}}.</ref> Шест месеци по венчавката, Ен ја родила нивната прва ќерка Сузана, која била крстена на [[26 мај]] [[1583]] година.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=93}}.</ref> Близнаците Хамнет и Џудит биле родени по две години, а крстени на [[2 февруари]] [[1585]] година.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=94}}.</ref> Хамнет починал од непознати причини на 11-годишна возраст, а бил погребан на [[11 август]] [[1596]] година.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=224}}.</ref> Брачниот живот на Шекспир е опишан во неговата драма „[[Двајца благородници од Верона]]“ иако, за разлика од драмата во која пријателството победува над љубовта кон жената, во реалноста сопругата на Шекспир го изневерила со еден негов пријател. Оваа болна случка, Шекспир ја опеал и во своите сонети, ососбено во 29. и 32. [[сонет]].<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 205-206.</ref> За животот на Шекспир во наредните неколку години практично и нема никакви докази: не постои ниту едно сочувано негово писмо, тој не оставил ниту една белешка за себе и не е сочиуван ниеден оригинален ракопис од неговите дела; единствено, сочуван е неговиот потпис на неколку документи, вклучувајќи го и неговиот [[тестамент]].<ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 5.</ref> Годините помеѓу [[1585]] и [[1592]] година стручњаците ги нарекуваат „изгубените години“<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=95}}</ref> и не е познато зошто го напуштил Стратфорд, каде што останало неговото семејство, а не е познато ниту што правел во тој период. Некои сметаат дека бил селски учител, други дека бил приватен учител во куќата на некој благородник, трети дека бил писар во [[адвокат]]ска канцеларија, според некои бил војник, дека во текот на три години бил морнар во служба на адмиралот Дрејк итн.<ref name="ReferenceC"/> Во 1592 година, за првпат се спомнува неговото име во лондонскиот театарски контекст. Биографите на Шекспир често се служат со неверодостојни („апокрифни“) приказни во обид да го реконструираат појавувањето на Шекспир во лондонските театри. Првата биографија за Шекспир е објавена во 1709 година, а нејзин автор е [[Николас Роу]]. Тој раскажува една стратфортска легенда — Шекспир избегал од Стратфорд поради тоа што го гонеле за ловокрадство на [[елен]]и на имотот на [[Томас Луси]], политичар и земјопоседник за кого испеал погрдна балада, кога тој почнал судски да го гони. Според една верзија, тој работел како приватен учител во домот на некој благородник при што патувал низ [[Италија]] како придружник на својот ученик.<ref name="Borivoje Nedić 1959"/> Постои и приказна од [[XVIII век]] дека Шекспир ја започнал [[театар]]ската кариера како чистач на [[коњ]]и на театарските патрони.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=144–45}}.</ref> [[Џон Обри]] вели дека Шекспир бил учител во својот град.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=110–11}}.</ref> Сепак, за овие и слични приказни има многу малку докази.<ref>{{Harvnb|Honigmann|1999|loc=95–117}}; {{Harvnb|Wood|2003|loc=97–109}}.</ref> === Лондон и театарската кариера === {{quote box | width = 300px | align = right | bgcolor = #c6dbf7 | quote =„Сиот свет е театарска сцена, а луѓето се ништо повеќе од глумци влегуваат на сцена, па излегуваат, и секој еден во животот ќе одглуми многу улоги“ | source = ''[[Како што милувате]]'', Чин 2, Сцена 7, 139-42.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=666}}</ref> }} Не е точно познато кога почнал да пишува Шекспир, но доказите што постојат од тоа време (пр. регистар на поставени драми) укажуваат на тоа дека неколку негови драми веќе биле изведувани до [[1592]] година.<ref>{{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 1: 287, 292}}</ref> Тој бил толку добро познат во [[Лондон]] што неговиот колега-драматург, [[Роберт Грин]], во книгата ''A Groats-Worth of Wit'' (грубо прев. „Ум вреден грош еден“) вака го напаѓа:<ref name="Borivoje Nedić 1959"/> <blockquote>„...има една новопечена страчка, накитена со наши перја, со ''тигарско срце замотано во глумечка кожа'', која си мисли дека ја бива да пука бели стихови како најдобрите од вас: и како вистинскиот Johannes factotum каков што е, си наумил дека е единствениот „сцено-тресач“ (Shake-scene) во земјава“. [слободен превод] <ref>{{Harvnb|Greenblatt|2005|loc=213}}.</ref></blockquote> Повеќето стручњаци се согласуваат со тоа дека Грин го обвинува Шекспир што се обидувал да се мери со „[[универзитетските умови]]“ - [[Кристофер Марло]], [[Томас Неш]] и самиот Роберт Грин.<ref name=SG213>{{Harvnb|Greenblatt|2005|loc=213}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=153}}.</ref><ref>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=176}}.</ref> Фразата во италик е пародија на стихот „О, тигарско срце замотано во женска кожа“ од шекспировата „Хенри Шести, дел 3“. Тука е и играта со зборови „Shake-scene“, која го идентификува Шекспир како метата на Грин. Нападот на Грин е првиот текст во кој се спомнува присуството на Шекспир во театарот. Тоа го потврдува и Четл, издавачот на книгата на Грин кој јавно му се извинил на Шекспир за своето индиректно учество во нападот на Грин.<ref>Borivoje Nedić, „Beleška o piscu“, во: Viljem Šekspir, ''Hamlet''. Beograd: Rad, 1959, стр. 156-157.</ref> Биографите проценуваат дека неговата кариера најверојатно започнала во средината на 1580-те,<ref>{{Harvnb|Wells|2006|loc=28}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=144–46}}; {{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 1: 59}}</ref> кога не ѝ припаѓал на некоја театарска група, туку работел за неколку дружини. Од 1594 година, драмите на Шекспир ги изведувала ексклузивно Трупата на Лордот Коморник, театарска дружина во сопственост на неколку глумци меѓу кои бил и Шекспир, која за скоро време станала најпознатата театарска дружина во [[Лондон]].<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=184}}.</ref> По [[смрт]]та на [[крал]]ицата [[Елизабета прва од Англија|Елизабета Прва]] во [[1603]] година, трупата била преименувана во „Трупата на Кралот“ од страна на наследникот на Елизабета, кралот [[Џејмс Први]], а нејзините глумци примале редовна плата од кралскиот двор.<ref>{{Harvnb|Chambers|1923|loc=208–209}}.</ref><ref name="ReferenceD">Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 8.</ref> Во [[1598]] година, Ф. Мирс во делото „Ризница на духот“ напишал дека Шекспир „е најдобар меѓу Англичаните во двата вида театар“, како и дека пишувал „слатки сонети“. Исто така, тој ги наведол дванаесетте драми што ги напишал Шекспир до тогаш.<ref name="ReferenceA">Borivoje Nedić, „Beleška o piscu“, во: Viljem Šekspir, ''Hamlet''. Beograd: Rad, 1959, стр. 157.</ref> Во [[1599]] година, истата група глумци го изградила театарот „Глоуб“ (''The Globe''), на јужниот брег на реката [[Темза]]. Записите за сопствеништвото на Шекспир (кој бил еден од деветмината [[Акционерско друштво|акционери]] во театарот) укажуваат на тоа дека тој се збогатил од овие инвестиции. Иако Шекспир бил редовен член на Кралската трупа, најверојатно никогаш не играл главни улоги во претставите. Постои белешка во која еден од членовите на театарската дружина на лордот Чемберлен изјавил дека Шекспир „глумел извонредно“ и дека бил „убав, складно развиен“ и „многу пријатен во друштвото“.<ref name="ReferenceD"/><ref>{{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 2: 67–71}}.</ref> Во [[1597]] година, Шекспир ја купил втората најголема куќа во Стратфорд, „Њу Плејс“ (''New Place'').<ref>{{Harvnb|Bentley|1961|loc=36}}.</ref> Некои од драмите на Шекспир биле објавувани во кварто изданија по [[1594]] година. Од [[1598]] година, неговото име било многу познато и почнало да се појавува на насловните страници на изданијата.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=188}}; {{Harvnb|Kastan|1999|loc=37}}; {{Harvnb|Knutson|2001|loc=17}}</ref> Покрај пишувањето драми, Шекспир продолжил и да глуми во свои и други претстави. Има докази дека глумел во две драми на [[Бен Џонсон]]<ref>{{Harvnb|Adams|1923|loc=275}}</ref>, а во [[Прво фолио|Првото фолио]] е наведено дека Шекспир бил еден од „главните глумци во сите овие драми“.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=200}}.</ref> Во 1610 година, [[Џон Дејвис]] напишал дека „добриот Вил“ глумел „кралеви“.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=200–201}}.</ref> Во 1709 година, Роу прв рекол дека Шекспир го глумел духот на таткото на Хамлет.<ref>{{Harvnb|Rowe|1709}}.</ref> Според традицијата, се смета дека го глумел Адам во „Како што милувате“ и Хорот во „Хенри Петти“,<ref>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=357}}; {{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xxii}}</ref> иако стручњаците не се сигурни околу веродостојноста на изворите.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=202–3}}.</ref> === Последните години и смртта === Кај Роу првпат се споменува дека Шекспир се повлекол во Стратфорд во 1610 година,<ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 9.</ref><ref name=autogenerated1>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=476}}.</ref> иако во тоа време целосно повлекување и „пензионирање“ било доста невообичаено,<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=382–83}}.</ref> па Шекспир продолжил да го посетува Лондон до 1614 година.<ref name=autogenerated1 /> Во [[1612]] година, бил повикан да сведочи во безначаен случај.<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=326}}; {{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=462–464}}.</ref> Истата година стакнал одреден имот во вид на награда.<ref name="ReferenceB">Borivoje Nedić, „Beleška o piscu“, во: Viljem Šekspir, ''Hamlet''. Beograd: Rad, 1959, стр. 158.</ref> Во [[ноември]] [[1614]] година, поминал неколку недели во Лондон со неговиот зет [[Џон Хол]].<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=387}}.</ref> Според неговиот [[Животопис|биограф]] Роу, „последниот дел од животот го минал, како што би сакале сите мудри луѓе, во удобност, повлеченост и разговор со пријателите... Неговиот пријатен дух и добродушноста му овозможија познанство и пријателство со господата од соседството.“<ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 9-10.</ref> [[File:ShakespeareMonument cropped.jpg|thumb|upright|left|Споменикот на гробот на Шекспир во Стратфорд]] По [[1606]]-[[1607]], Шекспир пишувал многу помалку. Неколку драми напишани по [[1613]] година не му се припишуваат нему.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=279}}.</ref> Последните три драми му се заеднички зафат, најверојатно со [[Џон Флечер]],<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=375–78}}.</ref> кој го наследил како главен драматург за „Трупата на Кралот“.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=276}}.</ref> Шекспир починал на 23 април 1616 година,<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=25, 296}}.</ref> оставајќи ги зад себе жена си и двете ќерки. Сузана се омажила за доктор, Џон Хол, во [[1607]] година,<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=287}}.</ref> а Џудит за винарот Томас Квини, само два месеци пред смртта на Шекспир.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=292, 294}}.</ref> Во тестаментот, Шекспир го оставил најголемиот дел од имотот на ќерката Сузана,<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=304}}.</ref> со јасни инструкции таа да го проследи на нејзиниот прв син.<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=395–96}}.</ref> Џудит имала три деца, но сите починале пред да се венчаат.<ref>{{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 2: 8, 11, 104}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=296}}.</ref> Сузана родила само едно дете, Елизабета, која се омажила двапати, но умрела во [[1670]] година, без да роди дете, со што ја прекинала директната [[крв]]на линија на Шекспир.<ref>{{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 2: 7, 9, 13}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=289, 318–19}}.</ref> На сопругата Ен, на која по правило ѝ следува третина од целиот имот, ѝ го оставил „вториот најубав кревет“. Некои стручњаци велат дека со ова тој ја навредил Ен, а други пак велат дека тој кревет веројатно им бил брачен и со тоа многу позначаен од најубавиот.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=301–3}}.</ref> Шекспир бил погребан во црквата „Свето Тројство“ (Holy Trinity Church) во Стратфорд, во близина на олтарот, два дена по смртта.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=306–07}}; {{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xviii}}</ref> Епитафот е гравиран во [[камен]] и го колне секој оној што ќе се обиде да ги помести неговите [[коски]]. Good friend, for Jesus' sake forbear, To dig the dust enclosed here. Blessed be the man that spares these stones, And cursed be he that moves my bones. (Пријателе, те молам, во име на Бога пепелта што лежи овде да не ја копаш. Слава ти тебе што каменов го чуваш, проклет да си ти што коските ми ги копаш.) Нешто пред [[1623]] година, во чест на Шекспир, над [[гроб]]от бил поставен споменик на кој на [[латински јазик]] било напишано: „Според мудроста [[Нестор]], според генијалноста [[Сократ]], според уметноста [[Вергилиј]]. Земјата го покрива, народот тагува, а [[Олимп]] го има“.<ref name="ReferenceB"/><ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=308–10}}.</ref> Во негова чест се издигнати многу статуи и споменици ширум светот, вклучувајќи ги и оние во Саутварската [[катедрала]] и во Катчето на поетите во [[Вестминстерска опатија|Вестминстерската опатија]]. == Драмско творештво == Повеќето драмски писатели од тој период соработувале едни со други, па затоа критичарите се согласуваат дека и Шекспир го правел истото, и тоа најизразено на почетокот и на крајот од неговата кариера.<ref>Thomson, Peter, "Conventions of Playwriting". in {{Harvnb|Wells|Orlin|2003|loc=49}}.</ref> За некои драми што му се припишуваат, како „[[Тит Андроник]]“ и најраните истории, сѐ уште се дебатира. Денес има докази кои укажуваат на фактот дека некои негови драми подоцна биле ревидирани од други писатели. Првите дела на Шекспир за кои со сигурност се знае дека се негови се „[[Ричард Трети]]“ и трите дела од „[[Хенри Шести]]“, напишани во 1590-те, кога историските драми биле многу популарни. Но многу е тешко да се утврди кога Шекспир ги напишал драмите. Проучувањата на драмите укажуваат дека и „Тит Андроник“, „[[Комедија на забуни]]“, „[[Кротењето на опаката]]“ и „[[Двајцата велможи од Верона]]“ веројатно исто така припаѓаат во групата рани драми.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=159–61}}; {{Harvnb|Frye|2005|loc=9}}.</ref> Историски материјал за првите истории црпел од книгата на [[Рафаел Холиншед]] „[[Хроники од Англија, Шкотска и Ирска]]“.<ref>{{Harvnb|Dutton|Howard|2003|loc=147}}.</ref> Во нив е прикажана деструктивноста на слабите и корумпирани влади, а се сметаат и за подлога за издигнувањето на династијата [[Тјудори|Тјудор]].<ref>{{Harvnb|Ribner|2005|loc=154–155}}.</ref> Во првите драми се забележува влијанието што драмите на елизабетанците [[Томас Кид]] и [[Кристофер Марло]] го имале врз Шекспир, како и драмите на [[Сенека]].<ref>{{Harvnb|Frye|2005|loc=105}}; {{Harvnb|Ribner|2005|loc=67}}; {{Harvnb|Cheney|2004|loc=100}}.</ref> „Комедија на забуни“ е исто заснована на класични модели, а за „Кротењето на опаката“ нема извори, иако е поврзана со истоимена, но различна драма, а приказната е веројатно народна.<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=136}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=166}}.</ref> „Двајцата велможи од Верона“ и „Кротењето на опаката“ претставуваат предизвик за современи критичари и режисери, бидејќи во првата двацјата пријатели го одобруваат чинот на силување, а во втората се зборува за кротењето на слободоумниот дух на една жена од страна на маж.<ref>{{Harvnb|Friedman|2006|loc=159}}.</ref> [[File:Oberon, Titania and Puck with Fairies Dancing. William Blake. c.1786.jpg|thumb|left|''Оберон, Титанија и Пак танцуваат со самовили'' на [[Вилијам Блејк]], прибл. 1786. [[Тејт]].]] Раните комедии на Шекспир, со двослојните приказни и прецизни комични секвенци, го отвораат патот кон романтичната атмосфера што е присутна во подоцнежните големи комедии. „[[Сон на летната ноќ]]“ е духовита мешавина на романса, магија и едноставна комедија. Наредната комедија, „[[Венецијанскиот трговец]]“, отсликува портрет на алчниот Евреин Шајлок, според општоприфатените стереотипи во негово време, а што денес би можело да претставува проблематично.<ref>{{Harvnb|Wood|2003|loc=205–206}}; {{Harvnb|Honan|1998|loc=258}}.</ref> Духовитиот и двосмислен јазик во „[[Многу врева за ништо]]“, прекрасната рурална средина во „[[Како што милувате]]“ и комичните веселби во „[[Ноќ спроти Водици]]“ ја заокружуваат серијата големи комедии. По лиричната „[[Ричард Втори]]“, драма речиси сета напишана во стих, Шекспир вовел и комедија во проза во историите напишани кон крајот на 1590-те—двата дела од „[[Хенри Четврти]]“ и „[[Хенри Петти]]“. Ликовите се здобиваат во комплексност со умешното скокање од комични на сериозни сцени, од поезија на проза. Овој период започнува и завршува со две трагедии: „[[Ромео и Јулија]]“, познатата љубовна трагедија; и „[[Јулиј Цезар (драма)|Јулиј Цезар]]“, заснована на „[[Напоредни животописи]]“ на [[Плутарх]].<ref>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=353, 358}}; {{Harvnb|Shapiro|2005|loc=151–153}}.</ref> Со „Јулиј Цезар“, Шекспир воведува нов вид на драма. Според експертот Џејмс Шапиро, со оваа драма „различните политички нишки, карактери, современи настани, па дури и личните размисли на Шекспир за чинот на творење, почнуваат да се испреплетуваат“.<ref>{{Harvnb|Shapiro|2005|loc=151}}.</ref> [[File:Henry Fuseli rendering of Hamlet and his father's Ghost.JPG|thumb|''Хамлет, Хорацие, Марцело, и духот на таткото на Хамлет'' [[Хенри Фусели]], 1780–5. [[Kunsthaus Zürich]].]] На почетокот на XVII век, Шекспир работел на т.н. „проблематични драми“ (problem plays): „[[Танте за кукуригу]]“, „[[Троил и Кресида]]“ и „[[Секое зло за арно]]“, како и најпознатите негови трагедии.<ref>{{Harvnb|Bradley|1991|loc=85}}; {{Harvnb|Muir|2005|loc=12–16}}.</ref> Многумина критичари се согласуваат дека во овие трагедии, Шекспир го достигнува врвот на неговиот уметнички талент. За херојот на една од трагедиите, „[[Хамлет]]“, се пишувало и дебатирало најмногу од кој било друг шекспиров лик, а особено неговиот монолог: „да се биде или не; прашање е сега“ ("To be or not to be; that is the question").<ref>{{Harvnb|Bradley|1991|loc=94}}.</ref> Трагичната мана на Хамлет е неодлучноста. За хероите во „[[Отело]]“ и „[[Крал Лир]]“, пак, е кобно избрзувањето и непромислата. Дејството во трагедиите обично се врти околу трагичните мани, кои го пресвртуваат мирот и го унишуваат херојот и тие што ги сака. Во „Отело“, негативецот Јаго ја буди љубомората во Отело до тој степен што овој си ја убива невината љубена жена. Во „Крал Лир“, стариот крал се откажува од власта и моќта и со тоа ги спотнува настаните кои последователно ќе доведат до мачењето и осакатувањето на Глостер, и до смртта на најмладата ќерка на Лир, Корделија. Според критичарот Френк Кермод, „драмата не им нуди ни на добрите ликови ни на публиката никаква воздишка од суровоста“.<ref>{{Harvnb|Bradley|1991|loc=226}}; {{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=423}}; {{Harvnb|Kermode|2004|loc=141–2}}.</ref> Во „[[Магбет]]“, најкусата, но најстегната шекспирова трагедија, неконтролираната амбиција ги подбуцнува Магбет и неговата жена да го убијат кралот на земјата и да го заземат престолот, сѐ додека вината на крај не ги уништува. Во оваа драма, Шекспир додава и натприродни елементи кои ја дополнуваат структурата. Последните две големи трагедии, „[[Антониј и Клеопатра]]“ и „[[Кориолан]]“, содржат неверојатни парчиња поезија; овие драми критичарот и поет [[Т. С. Елиот]] ги сметал за најуспешните трагедии на Шекспир.<ref>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=444}}; {{Harvnb|McDonald|2006|loc=69–70}}; {{Harvnb|Eliot|1934|loc=59}}.</ref> Во последниот период од животот, Шекспир пишувал романси (или трагикомедии): „[[Симбелин]]“, „[[Зимска прикаска]]“ и „[[Бура (драма)|Бура]]“, како и „[[Перикле, принцот тирски]]“, на која соработувал со други драматурзи. Овие драми се поведри од трагедиите, но и посериозни од претходните комедии; сите завршуваат со проштевање и смирување. Некои коментираат дека овие драми укажуваат на тоа дека Шекспир водел посмирен живот во овој период, но сепак може да станува збор чисто за „модата“ во тоа време, односно што било популарно во театрите.<ref>{{Harvnb|Dowden|1881|loc=60}}; {{Harvnb|Frye|2005|loc=123}}; {{Harvnb|McDonald|2006|loc=15}}.</ref> Шекспир соработувал, веројатно со Џон Флечер, и на уште две други драми, „[[Хенри Осми (драма)|Хенри Осми]]“ и „[[Двајцата благородни земјаци]]“.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=1247, 1279}}</ref> ===Изведби=== Точно е утврдено за кои театарски дружини Шекспир ги напишал првите драми. Насловната страна на изданието од 1594 на „Тит Андроник“ открива дека драмата ја играле три различни трупи.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xx}}</ref> По чумата во 1592-3, драмите на Шекспир биле изведувани од неговата трупа во театрите „The Theatre“ и „The Curtain“,<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xxi}}</ref> а откако, по расправии со газдата, го разрушиле „Theatre“, истиот [[градежен материјал]] го пренеле на јужниот брег од [[Темза]] и таму го основале познатиот „The Globe“, кој бил отворен во есента 1599<ref>{{Harvnb|Foakes|1990|loc=6}}; {{Harvnb|Shapiro|2005|loc=125–31}}.</ref> („Јулиј Цезар“ била меѓу првите драми поставени во новиот театар). Повеќето од најважните шекспирови драми биле напишани за „The Globe“, вклучувајќи ги „Хамлет“, „Отело“ и „Кралот Лир“.<ref>{{Harvnb|Foakes|1990|loc=6}}; {{Harvnb|Nagler|1958|loc=7}}; {{Harvnb|Shapiro|2005|loc=131–2}}.</ref> [[Податотека:Shakespeare´s Globe (8162111781).jpg|лево|мини|Реконструираниот „Глоуб“, Лондон.]] По преименувањето на трупата во „Трупата на Кралот“ во 1603, глумците и кралот Џејмс Први имале многу посебна врска. Иако записите се непотполни, има докази дека седум драми на Шекспир биле одиграни во кралскиот двор помеѓу 1 ноември 1604 и 31 октомври 1605, вклучувајќи две изведби на „Венецијанскиот трговец“.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xxii}}</ref> По 1608, зиме настапувале внатре, во „Blackfriars Theatre“, а лете во „The Globe“.<ref>{{Harvnb|Foakes|1990|loc=33}}.</ref> Внатрешната атмосфера, во комбинација со јакобинската мода на изведување богати претстави, му дозволиле на Шекспир да воведе посложени ефекти. Во „Симбелин“, на пример, [[Јупитер]] се спушта „среде грмотевици, седејќи на орел: фрла гром. Духовите паѓаат на колена“.<ref>{{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=454}}; {{Harvnb|Holland|2000|loc=xli}}.</ref> Меѓу глумците во трупата на Шекспир биле и познатиот [[Ричард Барбиџ]], [[Вилијам Кемп]], [[Хенри Кондел]] и [[Џон Хемингс]]. Барбиџ ја одиграл главната улога во многу драми на Шекспир, вклучувајќи ги „Ричард Трети“, „Хамлет“, „Отело“ и „Крал Лир“.<ref>{{Harvnb|Ringler|1997|loc=127}}.</ref> Популарниот комичар Кемп го играл слугата Петар во „Ромео и Јулија“, како и Догбери во „Многу врева за ништо“.<ref>{{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=210}}; {{Harvnb|Chambers|1930|loc=Vol. 1: 341}}.</ref> Кон крајот на XVI век, бил заменет со [[Роберт Армин]], кој ги играл, меѓу другите, Тачстоун во „Како што милувате“ и шутот во „Крал Лир“.<ref>{{Harvnb|Shapiro|2005|loc=247–9}}.</ref> Во 1613, сер Хенри Вотон запишал дека „Хенри Осми“ била изведена со многу привлечни специјални ефекти.<ref name=WellsOxford1247>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=1247}}</ref> Но на 29 јуни, топот што требало да пукне како ефект во претставата го запалил сламениот покрив на „Глоуб“, по што театарот изгорел до темел.<ref name=WellsOxford1247 /> ===Драмскиот текст=== [[File:Title page William Shakespeare's First Folio 1623.jpg|thumb|right|Насловна страна на Првото фолио, 1623.]] Во 1623, Џон Хемингс и Хенри Кондел, колеги-актери на Шекспир, ги собрале сите негови драми (освен две) и ги издале во [[Прво фолио|Првото фолио]]. Во него има 36 драми, 18 од кои првпат биле печатени.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xxxvii}}</ref> Многу од драмите и претходно се имале појавувано во кварто изданија, но нема докази дека Шекспир го одобрил нивното објавување. Во првото фолио, за овие копии уредниците велат дека биле „скришум украдени“.<ref>{{Harvnb|Pollard|1909|loc=xi}}.</ref> Алфред Полард ги нарекува „лоши кварто изданија“, бидејќи текстовите се адаптирани, парафразирани или измешани; кај многу делови е очигледно дека биле реконструирани од сеќавање.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=xxxiv}}; {{Harvnb|Pollard|1909|loc=xi}}; {{Harvnb|Maguire|1996|loc=28}}.</ref> Верзиите што преживеале од некои драми се многу различни. Разликите може да се должат на лошо печатење, лошо препишување, итн. Во некои случаи, на пример со „Хамлет“, „Троил и Кресида“ и „Отело“, Шекспир можеби ги ревидирал текстовите помеѓу кварто и фолио изданијата. Но случајот со „Крал Лир“ е уникатен—текстот во фолиото од 1623 е толку различен од изданието од 1608, што Оксфордското современо издание на драмите ги објавува и двата паралелно.<ref>{{Harvnb|Wells|Taylor|Jowett|Montgomery|2005|loc=909, 1153}}</ref> ==Песни== Во [[1593]] и [[1594]] година, кога театрите биле затворени поради [[Чума (болест)|чумата]], Шекспир објавил две големи наративни поеми со еротски мотиви, „[[Венера и Адонис]]“ (1593) и „[[Грабнувањето на Лукреција]]“ (1594), со посвета на [[Хенри Рајесли]], грофот од [[Саутхемптон]]. Во првата, невиниот [[Адонис]] ги одбива додворувањата на [[Венера (божица)|Венера]]; а во втората, похотниот [[Тарквин]] ја силува доблесната [[Лукреција]]. Под влијание на „[[Метаморфози]]“ на [[Овидиј]], овие поеми ја илустрираат вината и моралната збунетост што се појавуваат како резултат на неконтролираната страст. И двете биле популарни и доживеале неколку ре-изданија додека Шекспир бил жив. Третата наративна поема, „[[Тагувањето на заљубената]]“, во која една млада жена се жали што била заведена од еден убедлив додворувач, била објавена како дел од првото издание на сонетите во [[1609]] година. Повеќето експерти се согласуваат дека Шекспир ја напишал оваа песна. „[[Фениксот и грлицата]]“ ја оплакува смртта на легендарниот [[феникс]] и неговата љубена, верната [[грлица]]. Во 1609 година била објавена неговата збирка од 154 сонети.<ref name="ReferenceD"/><ref name="ReferenceA"/> ==Сонети== [[File:Sonnets1609titlepage.jpg|thumb|left|upright|Насловна страна на првото издание на Сонетите на Шекспир, 1609]] Сонетите за првпат биле објавени во 1609 година. Не се знае точно кога биле напишани 154-те сонети, но има докази кои укажуваат на тоа дека Шекспир во текот на целиот свој живот пишувал сонети за приватна читателска публика.<ref>{{Harvnb|Wood|2003|loc=178}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=180}}.</ref> Пред недозволеното објавување на два сонети во „The Passionate Pilgrim“ во 1599, Френсис Мир во 1598 ги спомнува „шеќерните сонети само за блиски пријатели“ ("sugred Sonnets among his private friends").<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=180}}.</ref> Според содржината на сонетите, се чини дека Шекспир имал намера да напише две групи на сонети: едни за неконтролирана страст кон мажена жена со црн тен („црната жена“); и други за љубовта кон убаво младо момче („убавиот младич“). Непознато е дали овие луѓе навистина постоеле, или пак дали поетското „јас“ кое им се обраќа е самиот Шекспир. Сепак, [[Вилијам Вордсворт|Вордсворт]] верувал дека во сонетите „Шекспир го отклучил своето срце“.<ref>{{Harvnb|Honan|1998|loc=180}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1987|loc=180}}.</ref> ==Стил== Раните драми Шекспир ги пишувал следејќи ги тогашните конвенции за пишување театарски претстави; јазикот е на висок стил и не секогаш им лежи природно на ликовите во драмата;<ref>{{Harvnb|Clemen|2005a|loc=150}}.</ref> поезијата се потпира на сложени [[Метафора|метафори]] и кончета, а честа стилска фигура е [[Реторичко прашање|реторичкиот]] јазик. Битните говори во „Тит Андроник“, според некои критичари, понекогаш ја одложуваат акцијата, а пак стиховите во „Двајцата велможи од Верона“ ги опишуваат како крути.<ref>{{Harvnb|Frye|2005|loc=105, 177}}; {{Harvnb|Clemen|2005b|loc=29}}.</ref> Но за брзо време Шекспир почнал да ги адаптира конвенциите за свои потреби. Воведниот монолог на Ричард Трети во кој тој се исповеда и си ги искажува намерите влече корени од ликот на Порокот во средновековна драма. Но напоредно со тоа, живописната самосвесност на Ричард укажува на монолозите од зрелиот период на Шекспир.<ref>{{Harvnb|Brooke|2004|loc=69}}; {{Harvnb|Bradbrook|2004|loc=195}}.</ref> Ниедна драма не може да се издвои кога се зборува за преминувањето од традиционален во слободен стил; во текот на целата своја кариера, Шекспир ги меша и двата, а „Ромео и Јулија“ е најдобриот пример.<ref>{{Harvnb|Clemen|2005b|loc=63}}.</ref> Стандардната поетска форма на Шекспир е [[бел стих|белиот стих]] (blank verse), односно [[јампски десетерец|јампскиот десетерец]]. Со други зборови, стиховите обично не му се римувани, а секој стих се состои од десет слога, од кои секој втор е акцентиран. Белиот стих во раните драми се разликува од оној во подоцнежните—на почеток е многу поконтролиран, секој стих почнува и завршува на крајот од редот.<ref>{{Harvnb|Frye|2005|loc=185}}.</ref> Но штом го усовршил ваквиот бел стих, почнал сѐ почесто да ги „сече“ стиховите и да создава стихови чија должина варира. Оваа техника ја потенцира моќта и флексибилноста на поезијата во „Јулиј Цезар“ и „Хамлет“. Со ова го изразува неспокојот што го јаде Хамлет:<ref name=Wright2004p868>{{Harvnb|Wright|2004|loc=868}}.</ref> :''Sir, in my heart there was a kind of fighting'' :''That would not let me sleep. Methought I lay'' :''Worse than the mutines in the bilboes. Rashly—'' :''And prais'd be rashness for it—let us know'' :''Our indiscretion sometimes serves us well...'' :''(Господине, во срцево некаков бој се биеше'' :''што не ми даваше да спијам. И чинам лежев'' :''понеспокојно од бунтовник во пранги. Одеднаш,'' :''а заради ова фалена да е одеднашноста—а треба да се знае,'' :''понекогаш интуицијата одлично не служи...)''<ref>{{Harvnb|Михајловски|2008|loc=604}}.</ref> :''Хамлет, Чин V, Сцена 2, 4–8'' По „Хамлет“, Шекспир продолжува со стилските експерименти, особено во поемотивните стихови во подоцнежните трагедии. Критичарот [[Е. С. Бредли]] вака го опишува овој стил: „посконцентриран, брз, разнолик, а конструкциски понепостојан, не ретко извртен или елиптичен“.<ref>{{Harvnb|Bradley|1991|loc=91}}.</ref> Во последната фаза, Шекспир употребил многу техники за да го постигне овој ефект, како на пример, [[опчекорување]], неочекувани паузи и неправилна структура и должина на реченици. Така, во „Магбет“, Шекспир скока од една неповрзана метафора или споредба на друга: „Да не беше надежта пијана / во која се променивте?“ (I.7.35-38);<ref>{{Harvnb|Михајловски|2008|loc=184}}.</ref> „...сожалбата, ко некое голо, тазе-родено бепче / загазено во луња, или некој небесен [[херувим]] вјавнат / врз невидливите тркачи на воздухот...“ (I.7.21-25).<ref>{{Harvnb|Михајловски|2008|loc=183}}.</ref> Во последните романси, кои скокаат од едно време и место во друго, стегнати со изненадувачки пресврти во дејството, јазикот е послободен, речениците се често извртени, наклукани со зависни реченици, зборови се извадени, создавајќи чувство на спонтаност.<ref>{{Harvnb|McDonald|2006|loc=36, 39, 75}}.</ref> Шекспир го комбинирал својот писателски талент со разумен осет за тоа што е привлечно во театарот.<ref>{{Harvnb|Gibbons|1993|loc=4}}.</ref> Како и сите драматурзи во тоа време, тој адаптирал за на сцена приказни од Плутарх и Холиншед.<ref>{{Harvnb|Gibbons|1993|loc=1–4}}.</ref> Ги преобличувал приказните, давајќи ѝ на публиката повеќе перспективи. Како што Шекспир се усовршувал како писател, така и неговите ликови се здобиваат со комплексност; секој лик добива посебен начин на говор. Но некои одлики од најраниот стил ги повторил во последните драми—во романсите, често намерно користи повештачки, театарски јазик, со цел да ја потенцира илузијата на театарот.<ref>{{Harvnb|McDonald|2006|loc=13}}; {{Harvnb|Meagher|2003|loc=358}}.</ref> ==Значење и влијание== Шекспир не бил толку славен во неговото време како што е денес, но сепак бил доста почитуван.<ref>{{Harvnb|Dominik|1988|loc=9}}; {{Harvnb|Grady|2001b|loc=267}}.</ref> Во 1598 година, свештеникот и писател Френсис Мир го издвоил од групата англиски писатели како „најодличен“ и за [[комедија]] и за [[трагедија]].<ref>{{Harvnb|Grady|2001b|loc=265}}; {{Harvnb|Greer|1986|loc=9}}.</ref> Автори од [[Кембриџ]] го ставаат во редот на [[Џефри Чосер|Чосер]], [[Џон Гауер|Гауер]] и [[Едмунд Спенсер|Спенсер]].<ref>{{Harvnb|Grady|2001b|loc=266}}.</ref> Во Првото фолио, Бен Џонсон го нарекува: „Душата на ерата, аплаузот, восторгот, чудото на сцената“, иако во друга прилика претходно рекол дека кај Шекспир недостига уметност. [[File:William Shakespeare Statue in Lincoln Park.JPG|thumb|right|200px|Линколн Парк, Чикаго]] Помеѓу реставрацијата на монархијата во 1660 и крајот на [[XVII век]], во мода бил [[Класицизам|класицизмот]]. Поради тоа, тогашните критичари го подредувале Шекспир под Џон Флечер и Бен Џонсон.<ref>{{Harvnb|Grady|2001b|loc=269}}.</ref> [[Томас Рајмер]], на пример, му замерувал на Шекспир што мешал комедија и трагедија. Но, поетот и критичар Џон Драјден секогаш високо го вреднувал. За Џонсон рекол: „Го ценам него, но го сакам Шекспир“.<ref>{{Harvnb|Dryden|1889|loc=71}}.</ref> Во наредните неколку децении било доминантно гледиштето на Рајмер, но веќе во XVIII век, критичарите почнале да го согледуваат и фалат природниот гениј на Шекспир. Во растењето на неговата репутација голема улога одиграле неколкуте „училишни“ изданија на драмите на Шекспир, особено оние под уредништво на [[Семјуел Џонсон]] во 1765 и оние на Едмонд Малоун во 1790.<ref>{{Harvnb|Grady|2001b|loc=270–27}}; {{Harvnb|Levin|1986|loc=217}}.</ref> Веќе во 1800. година, Шекспир се сметал за англискиот народен поет. [[Волтер]] го напаѓал Шекспир, нарекувајќи го плагијатор кој ги пишувал своите драми според романите на данскиот писател [[Сакс Граматикус]]. Според еден англиски писател, Волтер успеал да го направи прускиот крал [[Фридрих Велики]] непријател на Шекспир, така што тој ги прогонувал глумците кои го играле Шекспир во [[Прусија]].<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 295-296.</ref> Во [[XVIII век|XVIII]] и [[XIX век]], репутацијата на Шекспир почнала да се шири и надвор од [[Англија]], а меѓу авторите кои го величеле спаѓаат [[Гете]], [[Стендал]] и [[Виктор Иго]]. На пример, Гете имал високо мислење за творештвото на Шекспир и сметал дека тој потполно ја прикажал целата човечка природа во сите насоки, длабочини и височини,<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 14.</ref> дека во сите негови дела се гледа истата творечка сила и дека не може да се најде ниедно место во неговите драми кое не е напишано со најсовршена сила.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 33.</ref> Споредувајќи се себеси со Шекспир, Гете признава дека Шекспир е „сепак, суштество од повисок вид, кое е повисоко од мене и јас го обожавам.“<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 62.</ref> Според него, „за Шекспир не може да се зборува, зашто сè е недоволно“, а театарската сцена била „премногу тесна за големината на неговиот дух; уште повеќе, и целиот видлив Свет му бил премногу тесен. Тој е премногу богат и премногу силен.“ Поради тоа, Гете советува дека секој продуктивен човек смее да прочита само едно Шекспирово дело годишно. Меѓутоа, според Гете, многу од Шекспировата големина се должи и на големата, силна епоха во која живеел. Од Шекспировите драми, Гете ја сметал за најдобра „Магбет“ од аспект на разумот, додека во „[[Троил и Кресида]]“ најмногу доаѓа до израз слободниот дух на Шекспир.<ref>J. P. Ekerman, ''Razgovori sa Geteom: Poslednjih godina njegova života''. Beograd: Rad, 1960, стр. 51-52.</ref> Во [[Романтизам|романтизмот]], Шекспир бил најмногу славен од [[Семјуел Тејлор Колриџ]]. Критичарот Шлегел ги превел неговите драми во духот на германскиот романтизам.<ref>{{Harvnb|Levin|1986|loc=223}}.</ref> Во XIX век, восхитот на некои критичари почнувал да се граничи со претерано ласкање.<ref>{{Harvnb|Sawyer|2003|loc=113}}.</ref> „Тој Крал Шекспир“, ќе рече [[есеист]]от [[Томас Карлајл]] во 1840, „како неговиот крунисан суверенитет сјае над сите нас, како најблагороден, најубав, но и најсилен знак на сплотување; неуништлив“.<ref>{{Harvnb|Carlyle|1907|loc=161}}.</ref> Викторијанските изведби на неговите драми биле спектакуларни и претерано богати.<ref>{{Harvnb|Schoch|2002|loc=58–59}}.</ref> Драматургот и критичар [[Џорџ Бернард Шо]] се исмевал на оваа идолопоклонство и ја нарекувал „бардолопоклонство“. Тој тврдел дека [[Ибзен]] и [[Натурализам|натурализмот]] дошле во мода, а Шекспир веќе бил излитен.<ref>{{Harvnb|Grady|2001b|loc=276}}.</ref> [[Модернизам|Модернистите]] на почетокот на [[XX век]] ги „регрутирале“ делата на Шекспир во служба на авангардата. [[Експресионизам|Експресионистите]] во Германија и [[Футуризам|Футуристите]] во [[Москва]] ги поставувале неговите драми. [[Марксизам|Марксистичкиот]] драматург [[Бертолт Брехт]] создал т.н. „[[епски театар]]“ (epic theatre) под влијание на Шекспир. Поетот и критичар [[Т. С. Елиот]] не се согласувал со Шо, велејќи дека токму „примитивноста“ на Шекспир всушност го прави модерен.<ref>{{Harvnb|Grady|2001a|loc=22–6}}.</ref> Елиот, заедно со Џ. Вилсон Најт и школата на [[Новата критика]], го предводел движењето кон пососредоточено читање на метафориката кај Шекспир. Во 1950-те, бранот нови критички приоди го истиснуваат модернизмот и го отвораат патот кон [[Постмодернизам|постмодернистички]] шекспирови студии.<ref>{{Harvnb|Grady|2001a|loc=24}}.</ref> Веќе во 1980-те, драмите на Шекспир почнале да се проучуваат од аспект на [[структурализам]], [[феминизам]], [[нов историзам]], [[афроамерикански книжевни студии|афроамерикански]] и [[квир студии]].<ref>{{Harvnb|Grady|2001a|loc=29}}.</ref><ref>{{Harvnb|Drakakis|1985|loc=16–17, 23–25}}</ref> Според [[Јован Дучиќ]], Шекспир е централна личноста на современата [[трагедија]], а заедно со [[Софокле]] и [[Ибзен]], тој е еден од трите големи имиња на светската драма. Во неговите дела, човекот војува против човекот, т.е. порокот и злото на еден [[човек]] против добрината на друг човек.<ref>Јован Дучић, ''Благо Цара Радована'' (друго издање). Београд: Laguna, 2018, стр. 298-299.</ref> Во романот „[[Блед оган]]“, [[Владимир Набоков]] препорачува секој студент-почетник да се опива од поезијата на „[[Хамлет]]“ и „[[Кралот Лир]]“.<ref>Vladimir Nabokov, ''Bleda vatra''. Narodna knjiga i Alfa, Beograd, 2002, стр. 129.</ref> Делото на Шекспир оставило трајно влијание во областа на театарот и книжевноста. Тој ги поместил границите на прифатените драмски потенцијали, особено кога станува збор за ликови, дејство, јазик и жанр.<ref>{{Harvnb|Chambers|1944|loc=35}}.</ref> Пред „Ромео и Јулија“, во романсата не се гледал потенцијал за трагедија.<ref>{{Harvnb|Levenson|2000|loc=49–50}}.</ref> Во монолозите најчесто имало информации за ликовите или настаните; но Шекспир ги користи за да го истражи умот на ликот.<ref>{{Harvnb|Clemen|1987|loc=179}}.</ref> Неговото дело оставило траен печат на подоцнежната поезија. Романтичарите се обиделе да ја оживеат [[драма во стих|драмата во стих]], но безуспешно. Критичарот [[Џорџ Стајнер]] вака ги опишува обидите за драма во стих од тој период: „бледи варијации на шекспирови теми“.<ref>{{Harvnb|Steiner|1996|loc=145}}.</ref> И кај романописците се забележува влијанието на Шекспир; на пример кај [[Томас Харди]], [[Вилијам Фокнер]] и [[Чарлс Дикенс]]. Монолозите на Американецот [[Херман Мелвил]] исто така се должат на Шекспир—капетанот Ахаб во „[[Моби Дик]]“ е класичен трагичен херој, инспириран од „Крал Лир“.<ref>{{Harvnb|Bryant|1998|loc=82}}.</ref> Експертите идентификувале 20 000 пиеси кои се некако поврзани со делата на Шекспир, меѓу кои и две опери на [[Џузепе Верди]], „Отело“ и „Фалстаф“. Многу сликари, исто така, се инспирирале од ликови и дела на Шекспир, вклучувајќи ги предрафаелитите и романтичарите. Швајцарскиот уметник [[Хенри Фусели]], претставник на романтизмот, а пријател на [[Вилијам Блејк]], дури и ја превел „Магбет“ на германски.<ref>{{Harvnb|Paraisz|2006|loc=130}}.</ref> Психоаналитичарот [[Сигмунд Фројд]], исто така, ги анализирал психолошки ликовите на Шекспир, особено Хамлет, кои оставиле траги во неговите теории за човековата природа.<ref>Bloom, Harold. ''The Western Canon''. New York, Riverhead Books, p. 346.</ref> Германскиот филозоф [[Фридрих Ниче]] го истакнува Шекспир како еден од омилените автори, нарекувајќи го „пустиот гениј“<ref>Фридрих Ниче, ''Ecce Homo (Ево човека) – Како постајеш, шта си''. Сарајево: Издање И. Ђ. Ђурђевића, 1918, стр. 52.</ref> и тврдејќи дека нема друга лектира која повеќе го раскинува срцето од Шекспир.<ref>Фридрих Ниче, ''Ecce Homo (Ево човека) – Како постајеш, шта си''. Сарајево: Издање И. Ђ. Ђурђевића, 1918, стр. 54.</ref> Во времето на Шекспир, граматиката, правописот и правоговорот не биле строго стандардизирани.{{sfn|Cercignani|1981|p=}} Така, јазикот на Шекспир помогнал во изградувањето на современиот англиски јазик.<ref>{{Harvnb|Crystal|2001|loc=55–65, 74}}.</ref> [[Семјуел Џонсон]], првиот англиски лексикограф, во „Речник на англискиот јазик“ го цитира Шекспир повеќепати од кој било друг автор. Некои зборови и изрази што првпат се среќаваат кај Шекспир се користат и до ден-денес.<ref>{{Harvnb|Johnson|2002|loc=12}}; {{Harvnb|Crystal|2001|loc=63}}.</ref> ==Шпекулации за Шекспир== ===Авторство=== Некои 230 години по смртта на Шекспир, почнале да се раѓаат сомнежи околу тоа дали навистина Шекспир е авторот на драмите кои му се припишуваат.<ref>{{Harvnb|Shapiro|2010|loc=77-8}}.</ref> Предлог-кандидати се [[Френсис Бејкон]], [[Кристофер Марло]] и [[Едвард де Вир, 17. гроф од Оксфорд]].<ref>{{Harvnb|Gibson|2005|loc=48, 72, 124}}.</ref> Постојат и теории дека делата се резултат на групна работа.<ref>{{Harvnb|McMichael|Glenn|1962|p=56}}.</ref> Само мал дел од академиците се на мислење дека постојат причини за сомнеж. Сепак, интересот за ова прашање е сѐ уште жив во XXI век.<ref>{{Harvnb|Kathman|2003|loc=620, 625–626}}; {{Harvnb|Love|2002|loc=194–209}}; {{Harvnb|Schoenbaum|1991|loc=430–40}}.</ref> Првото издание на целокупните Шекспирови дела е објавено во 1623 година и тоа ги содржи сите негови драми, освен „Перикле“. Во него јасно стои дека Шекспир е автор на тие драми. Претпоставката дека некој друг е автор потекнува од мислењето дека некој кој е роден во мало провинциско место и кој потекнува од „понискиет слоеви“ не може да напише такви дела. Меѓутоа, неговото родно место имало добро училиште во кое предавале наставници кои студирале на [[Оксфордски универзитет|Оксфордскиот]] и [[Кембрички универзитет|Кембричкиот универзитет]]. Во тоа училиште, главен предмет бил [[Латински јазик|латинскиот јазик]], а се читале и се преведувале текстовите на најголемите [[Латинска книжевност|латински писатели]].<ref>Живојин Симиќ, „Виљем Шекспир“, во: Виљем Шекспир, ''Ромео и Јулија''. Београд: Рад, 1978, стр. 6.</ref> ===Религија=== Некои експерти веруваат дека семејството на Шекспир било [[Католицизам|католичко]], во време кога тоа било противзаконско.<ref>{{Harvnb|Pritchard|1979|loc=3}}.</ref> Мајката на Шекспир, Мери Арден, со сигурност потекнувала од побожно католичко семејство. Најсилниот доказ, документ потпишан од Џон Шекспир во кој тој го искажува тоа, бил најден во 1757, но денес е изгубен, па не може да се смета за веродостоен.<ref>{{Harvnb|Wood|2003|loc=75–8}}; {{Harvnb|Ackroyd|2006|loc=22–3}}.</ref> Во драмите на Шекспир може да се најдат докази и за и против католицизмот, така што не може точно да се утврди.<ref>{{Harvnb|Wilson|2004|loc=34}}; {{Harvnb|Shapiro|2005|loc=167}}.</ref> ===Сексуалност=== Малку детали се познати за сексуалноста на Шекспир. На 18 години се оженил за 26-годишната Ен Хетавај, а шест месеци подоцна им се родило првото од три деца. Многумина читатели веруваат дека сонетите на Шекспир се автобиографски<ref>{{Harvnb|Lee|1900|loc=55}}</ref> и дека во нив има докази дека тој бил вљубен во млад маж. Други гледаат на оваа врска како на пријателска.<ref>{{Harvnb|Casey}}; {{Harvnb|Pequigney|1985}}; {{Harvnb|Evans|1996|loc=132}}.</ref> 26-те сонети кои се однесуваат на „црната жена“ се земаат како доказ дека Шекспир имал и хетеросексуални врски.<ref>{{Harvnb|Fort|1927|loc=406–414}}.</ref> Се смета дека 126 од неговите сонети се љубовни песни упатени кон еден млад маж познат како "Fair Lord" или "Fair Youth"; често се претпоставува дека се однесува на "г-дин W.H." - на кого се посветени сонетите. Идентитетот на овој маж е нејасен; Најпопуларните кандидати се Шекспировите покровители, Хенри Вриоџесли и Вилијам Херберт, кои биле сметани за убави во нивната младост.<ref>Recent summaries of the debate over Mr W.H.'s identity include Colin Burrows, ed. ''The Complete Sonnets and Poems'' (Oxford UP, 2002), pp. 98–103; Katherine Duncan Jones, ed. ''Shakespeare's Sonnets'' (Arden Shakespeare, 1997), pp. 52–69. For Wilde's story, see ''[[The Portrait of Mr. W. H.]]'' (1889)</ref> Постојат бројни пасуси во сонетите наменети за овој маж кои се читаат како изразување на желба за него.<ref>[http://rictornorton.co.uk/shakespe.htm Enter Willie Hughes as Juliet Or, Shakespeare's Sonnets Revisited] by Rictor Norton, accessed 23 January 2007.</ref> Во песните се објаснуваат непроспиени ноќи, болка и љубомора предизвикани од младичот. Покрај тоа, постои значителен акцент на убавината на младиот маж<ref>Kerrigan, John ''Shakespeare's Poems'' in ''The Cambridge Companion To Shakespeare'', Ed. de Grazia, Margareta and Wells, Stanley, Cambridge University Press 2001. p75</ref> и во некои од сонетите, како што е Сонет 52, еротските импликации се особено интензивни.<ref>Partridge, Eric ''Shakespeare’s Bawdy'', Routledge p217</ref> ===Портрет=== Не постои писмен опис на Вилијам Шекспир. Не постојат ни докази дека тој некогаш побарал да му се направи портрет. Единствено гравурата на [[Мартин Друшаут]] (за која Бен Џонсон рекол дека е добра<ref>{{Harvnb|Cooper|2006|loc=48, 57}}.</ref>) и споменикот во Стратфорд, поставен пред 1623, може да се сметаат за добри докази за неговиот изглед. ==Список на дела== ===Класификација на драмите=== [[File:Gilbert WShakespeares Plays.jpg|thumb|right|''Драмите на Вилијам Шекспир'' на [[Џон Гилберт (сликар)|Сер Џон Гилберт]], 1849.]] Во [[Прво фолио|Првото фолио]] се вклучени 36 драми на Шекспир, класифицирани под комедии, истории и трагедии.<ref>{{Harvnb|Boyce|1996|loc=91, 193, 513.}}.</ref> Две драми кои не биле вклучени, „Перикле“ и „Двајцата благородни земјаци“, денес се сметаат за шекспирови, бидејќи експертите се согласуваат дека Шекспир придонел многу во нивната композиција.<ref name="ReferenceA"/><ref>{{Harvnb|Kathman|2003|loc=629}}; {{Harvnb|Boyce|1996|loc=91}}.</ref> Во Првото фолио не е вклучена ниедна песна од Шекспир. Кон крајот на XIX век, [[Едвард Дауден]] класифицирал четири од подоцнежните комедии како романси. За овие драми се користи уште и терминот трагикомедии.<ref>{{Harvnb|Edwards|1958|loc=1–10}}; {{Harvnb|Snyder|Curren-Aquino|2007}}.</ref> Овие драми и „Двајцата благородни земјаци“ се обележани со астериск (*). Во 1896, Фредерик С. Боас го вовел терминот „проблематични драми“ во описот на четирите драми: „Секое зло за арно“, „Танте за кукуригу“, „Троил и Кресида“ и „Хамлет“.<ref>{{Harvnb|Schanzer|1963|loc=1–10}}.</ref> Тој вели: „драмите не може да се стават строго под комедија или трагедија“.<ref>{{Harvnb|Boas|1896|loc=345}}.</ref> Овие „проблематични“ драми, со исклучок на „Хамлет“ која се смета за трагедија,<ref>{{Harvnb|Schanzer|1963|loc=1}}; {{Harvnb|Bloom|1999|loc=325–380}} {{Harvnb|Berry|2005|loc=37}}.</ref> подолу во списокот се обележани со двоен крст (‡). Драмите за кои се смета дека се делумно на Шекспир се обележани со крст (†), додека останатите драми кои му се припишуваат се наречени апокрифни. Набљудувано хронолошки, творештвото на Шекспир може да се подели во четири етапи: во првата, од 1590 до 1594 година, тој се занимавал со обработка на некои постари драмски дела, но ги направил и првите самостојни драмски чекори, особено во областа на [[комедија]]та („Комедија на грешките“, „Скротената фурија“, „Двајца благородници од Верона“ и „Залудниот труд на љубовта“), во историската драма („Хенри Шести“ во три дела и „Ричард Трети“), и во трагедијата („Тит Андроник“ и „Ромео и Јулија“); од втората етапа која го зафаќа периодот 1595-1600 година значајни се комедиите: „Сон на летната ноќ“, „Многу врева за ништо“, „Како што ви е мило“ итн., како и историските драми: „Кралот Џон“, „Ричард Втори“, „Хенри Четврти“ и „Хенри Петти“; третата етапа, од 1601 до 1608 година се истакнува со големите трагедии: „Јулиј Цезар“, „Хамлет“, „Отело“, „Кралот Лир“, „Магбет“, „Антониј и Клеопатра“ итн., како и двете мрачни комедии „Сè е добро што добро ќе се сврши“ и „Мерка за мерка“; најпосле, четвртиот период е наречен „романтичен“ и ги опфаќа делата: „Бура“, „Зимска бајка“, „Симбелин“ и „Хенри Осми“.<ref>Borivoje Nedić, „Beleška o piscu“, во: Viljem Šekspir, ''Hamlet''. Beograd: Rad, 1959, стр. 157-158.</ref> {{Col-begin}} {{Col-3}} ; Комедии {{Главна|Комедиите на Шекспир}} * ''[[Секое зло за арно]]'' (All’s Well That Ends Well) ‡ * ''[[Како што милувате]] / Како ви е арно така'' (As You Like It) * ''[[Комедија на забуни]]'' (The Comedy of Errors) * ''[[Со сила убавина не бидува]]'' (Love’s Labour’s Lost) * ''[[Танте за кукуригу]]'' (Measure for Measure) ‡ * ''[[Венецијанскиот трговец]]'' (The Merchant of Venice) * ''[[Веселите жени од Виндзор]]'' (The Merry Wives of Windsor) * ''[[Сон на летната ноќ]]'' (A Midsummer Night’s Dream) * ''[[Многу врева за ништо]] / Од влакно ортома'' (Much Ado About Nothing) * ''[[Перикле, принцот тирски]]'' (Pericles, Prince of Tyre) *† * ''[[Кротењето на опаката]]'' (The Taming of the Shrew) * ''[[Бура (драма)|Бура]] / Луња'' (The Tempest) * * ''[[Ноќ спроти водици]]'' (Twelfth Night) * ''[[Двајцата велможи од Верона]]'' (The Two Gentlemen of Verona) * ''[[Двајцата благородни земјаци]]'' (The Two Noble Kinsmen) *† * ''[[Зимска прикаска]] / Зимска бајка'' (The Winter's Tale) * {{Col-3}} ; Истории {{Главна|Историите на Шекспир}} * ''[[Животот и смртта на Кралот Џон|Крал Џон]] / Кралот Јован'' (King John) * ''[[Ричард Втори (драма)|Ричард Втори]]'' (Richard II) * ''[[Хенри Четврти, дел 1]]'' (Henry IV, Part 1) * ''[[Хенри Четврти, дел 2]]'' (Henry IV, Part 2) * ''[[Хенри Петти (драма)|Хенри Петти]]'' (Henry V) * ''[[Хенри Шести, дел 1]]'' (Henry VI, Part 1) † * ''[[Хенри Шести, дел 2]]'' (Henry VI, Part 2) * ''[[Хенри Шести, дел 3]]'' (Henry VI, Part 3) * ''[[Ричард Трети (драма)|Ричард Трети]]'' (Richard III) * ''[[Хенри Осми (драма)|Хенри Осми]]'' (Henry VIII) † {{Col-3}} ; Трагедии {{Главна|Трагедиите на Шекспир}} * ''[[Ромео и Јулија]]'' (Romeo and Juliet) * ''[[Кориолан]]'' (Coriolanus) * ''[[Тит Андроник]]'' (Titus Andronicus) † * ''[[Тимон од Атина]]'' (Timon of Athens) † * ''[[Јулиј Цезар (драма)|Јулиј Цезар]]'' (Julius Caesar) * ''[[Магбет]] / Макбет'' (Macbeth) † * ''[[Хамлет]]'' (Hamlet) * ''[[Троил и Кресида]]'' (Troilus and Cressida) ‡ * ''[[Крал Лир]]'' (King Lear) * ''[[Отело]]'' (Othello) * ''[[Антониј и Клеопатра]]'' (Antony and Cleopatra) * ''[[Симбелин]]'' (Cymbeline) * {{Col-end}} {{Col-begin}} {{Col-3}} ; Песни * ''[[Сонетите на Шекспир]]'' * ''[[Венера и Адонис]]'' (Venus and Adonis) * ''[[Грабнувањето на Лукреција]]'' (The Rape of Lucrece) * ''[[Фениксот и грлицата]]'' (The Phoenix and the Turtle) * ''[[Тагувањето на заљубената]]'' (A Lover’s Complaint) {{Col-3}} ; Изгубени драми * ''Love's Labour's Won'' * ''The History of Cardenio'' † {{Col-3}} ; Апокрифни драми * ''Arden of Faversham'' * ''The Birth of Merlin'' * ''Edward III'' * ''Locrine'' * ''The London Prodigal'' * ''The Puritan'' * ''The Second Maiden's Tragedy'' * ''Sir John Oldcastle'' * ''Thomas Lord Cromwell'' * ''A Yorkshire Tragedy'' * ''Sir Thomas More'' {{Col-end}} ==Творештвото на Шекспир во Македонија== (Изворот на овие информации, со мали надополнувања за периодот по 1976, е резимето на докторската дисертација на [[Иванка Ковилоска-Попоска]], насловена „Шекспир во Македонија“, 1976. Дополнувањата за сите преводи направени по 1976 се направени според информациите кои може да се најдат во „[[Виртуелна библиотека на Македонија|Виртуелната библиотека на Македонија]]“ (http://www.vbm.mk {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190605135656/http://www.vbm.mk/ |date=2019-06-05 }}) ) ===Театар=== Прва драма на Шекспир која била изведена на современ македонски јазик била „Како што милувате“ во [[1948]] година во [[Македонскиот народен театар]]. [[Илија Милчин]], еден од основачите на МНТ и автор на прозниот превод на комедијата, по повод втората поставка на драмата во 1965, напишал: „Ренесансната животна радост бликаше од сцената и секоја нова претстава на комедијата беше вистински празник“.<ref>Програмски информатор на МНТ за втората поставка на „Како што милувате“</ref> Во Македонскиот народен театар следат и поставките на „Ноќ спроти водици“ (1951), „Отело“ (1954), „Многу врева за ништо“ (1955), „Венецијанскиот трговец“ (1970) и „Крал Лир“ (1972). [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар во Скопје]] ги поставува „Магбет“ (1972) и „Хамлет“ (1976). Во другите градови од Македонија исто така се поставувале драмите на Шекспир: Народниот театар „Антон Панов“ од [[Струмица]] ја поставува комедијата „Скротена бес“ (1959); „Војдан Чернодрински“ од [[Прилеп]] ја поставува „Ноќ спроти Водици“ (1965); истата драма се изведува и во [[Штип]] во 1969. Народниот театар од [[Битола]] ги изведува „Хамлет“ (1966) и „Отело“ (1970). Делата на Шекспир почнуваат да се изведуваат и на [[Албански јазик|албански]] и [[Турски јазик|турски]] во Македонија—во 1966, Театарот на народностите во Скопје ја поставува ''12ci Gece'' („Ноќ спроти Водици“ или „Дванаесетта ноќ“), а во 1973 и „Отело“. На албански, пак, е поставена „Сон во една средлетна ноќ“ (''Endra e një natë vere''), исто во 1973 година. ===Преводи=== Првата драма објавена на македонски била „Како што милувате“, една година по поставувањето на истата во МНТ, односно 1949 година. Преводот е дело на [[Васил Иљоски]], кој ги препеал стиховите, и [[Илија Милчин]], кој ја превел прозата. Следуваат преводи од [[Блаже Конески]] („Отело“, 1953), [[Ацо Шопов]] („Хамлет“, 1960) и [[Георги Сталев]] („Венецијанскиот трговец“, 1971). Овие први преводи се индиректни—односно, преведувачите се служеле со преводи на [[Руски јазик|руски]], [[Бугарски јазик|бугарски]] или [[српско-хрватски]] јазик. По овие следуваат и преводи на 60 сонети (1968), како и на трагедијата „Ромео и Јулија“ (1971). Овие два преводи се плод на соработка—од англиски во буквален превод се пренесени од [[Таска Дубровска]], а за препевот се должни Ацо Шопов и Георги Сталев, по наведениот редослед. Од 1971 година, Шекспир почнува да се пренесува на македонски во директен превод од англиски. Првите вакви преводи ги прави [[Богомил Ѓузел]]: „Магбет“ и „Крал Лир“. Ѓузел ќе ги преведе и „Хамлет“ (1980); „Јулиј Цезар“ (1982); „Сон на летната ноќ“ (1984); „Ноќ спроти Водици“ (1985); „Троил и Кресида“ и „Бура“ (1992); „Тит Андроник“ (2002), „Зимска сказна“ и „Антониј и Клеопатра“ (2006), „Како што милувате“ (2007), „Симбелин“ (2008) и „Хенри Шести, дел 2“ (2011), во соработка со [[Иванка Ковилоска-Попоска]], која, пак, во 1985 и 1988 ги преведува двата дела од „Хенри Четврти“, „Хенри Петти“ (2004), „Ричард Втори“ (2005) и „Многу врева за ништо“ (2006). [[Драги Михајловски]], од своја страна, почнувајќи од 1980-те, досега има преведено 33 од 37-те драми на Шекспир, 23 од кои се објавени, а останатите чекаат објавување.<ref>http://www.novamakedonija.com.mk/NewsDetal.asp?vest=511121458478&id=16&setIzdanie=22578{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Неговата „11 драми“, објавена во 2003 година, ги опфаќа драмите „Веселите жени од Виндзор“, „Комедија на забуни“, „Кротењето на опаката“, „Со сила убавина не бидува“, „Од влакно ортома“, „Секое зло за арно“, „Танте за кукуригу“, „Ромео и Јулија“, „Ричард Трети“, „Кориолан“ и „Тимон од Атина“. Драмите бесплатно може да се симнат на македонскиот Криејтив комонс ([http://линк http://cc.org.mk/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=87&&Itemid=32]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}). Во 2004 следи објавувањето на сите 154 сонети на Шекспир; потоа четирите големи трагедии „Кралот Лир“, „Хамлет“, „Отело“ и „Магбет“ во 2008; „Луњата“, „Сон во ноќта спроти Иванден“, „Зимска прикаска“ и „Како ви е арно така“ во 2011; и „Спроти Водици“, „Венецијанскиот трговец“, „Антониј и Клеопатра“ и „Јулиј Цезар“ во 2012. ==Шекспир и неговите дела како мотив во уметноста и во популарната култура== * „[[Сеќавањето на Шекспир]]“ (шпански: ''La memoria de Shakespeare'') — расказ од истоимената збирка на аргентинскиот писател [[Хорхе Луис Борхес]].<ref>Хорхе Луис Борхес, ''Сеќавањето на Шекспир''. Скопје: Бегемот, 2016, стр. 49-66.</ref> * „Кон темата за Шекспир“ — песна на македонскиот поет [[Матеја Матевски]].<ref>Матеја Матевски, ''Подготовки за патување: избор од поезијата'', Македонска книга, Скопје, 1987, стр. 259-260.</ref> * „Хамлет“ — песна на рускиот поет [[Борис Пастернак]] од 1957 година.<ref>''Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига II: Прва четвртина – средина XX века (авангарда и социјалистички реализам)''. Београд: Paidea, 2007, стр. 90.</ref> * „Шекспир“ — збирка раскази на полскиот писател [[Адолф Рудницки]] од 1948 година.<ref>Djorđe Živanović, „Adolf Rudnjicki“, во: Adolf Rudnjicki, ''Zlatni prozori''. Beograd: Rad, 1961, стр. 124.</ref> * „Шекспир“ — песна на рускиот писател [[Борис Пастернак]] од 1919 година.<ref>Борис Леонидович Пастернак, ''Изабране песме''. Нови Сад: Orpheus, 2011, стр. 32-34.</ref> * „Фортинбрасовата елегија“ — песна на полскиот поет [[Збигњев Херберт]].<ref>Zbignjev Herbert, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg – Čigoja štampa, стр. 57-58.</ref> * „Остаток“ — пена на полската поетеса [[Вислава Шимборска]].<ref>Vislava Šimborska, ''Izabrane pesme''. Beograd: Treći trg, 2014, стр. 48.</ref> * „Хамлет (пау, пау, пау)“ (англиски: ''Hamlet (Pow, Pow, Pow)'') — песна на австралиската [[Рок-музика|рок]]-група [[Брдеј парти]] (''The Birthday Party'') од 1982 година.<ref>[https://www.discogs.com/The-Birthday-Party-Junkyard/master/20060 DISCOGS, The Birthday Party ‎– Junkyard (пристапено на 5.8.2020)]</ref> * „Сестрата на Шекспир“ (англиски: ''Shakespeare's Sister'') — песна на англиската рок-група [[Смитс]] (''The Smiths'').<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=t3pkC0iujHs YouTube, The Smiths - Shakespeare's Sister (пристапено на 1.9.2021)]</ref> * „Магбет“ (англиски: ''Macbeth'') — песна на американската рок-група [[Чиконе јут]] (''Ciccone Youth'') од 1989 година.<ref>[https://www.discogs.com/Ciccone-Youth-The-Whitey-Album/master/46489 Ciccone Youth ‎– The Whitey Album (пристапено на 1.9.2021)]</ref> * „Кун Ка Кун“ ([[урду]]: ''Khoon Ka Khoon'') — индиски филм од 1935 година.<ref>{{cite web | url=http://www.imdb.com/title/tt0026566/ | title=Khoon Ka Khoon | website=[[IMDb]] }}</ref> * „[[Хамлет (1948)|Хамлет]]“ — британски [[филм]] од 1948 година, во режија на [[Лоренс Оливие|Сер Лоренс Оливие]].<ref>Патрик Робертсон. ''The Guinness Book of Almost Everything You Didn't Need to Know About the Movies''. Велика Британија: Guinness Superlatives Ltd., Enfield, Middlesex, 1986. ISBN 0-85112-481-X, стр. 40.</ref> * „[[Книгите на Просперо]]“ (англиски: ''Prospero's Books'') — холандско-француско-италијанско-јапонско-британски [[филм]] од 1991 година, [[Режисер|режиран]] од [[Питер Гринавеј]].<ref>[https://raspored.hrt.hr/?mreza=4&datum=2023-05-25 Filmovi Petera Greenawaya: Prosperove knjige, britansko-nizozemsko-francusko-talijansko-japanski film (пристапено на 25.5.2023)]</ref> == Поврзано == [[Англиска книжевност]] [[Англиска поезија]] == Наводи == {{наводи|3}} == Библиографија== <small> {{Refbegin|colwidth=30em}} * {{citation | last = Ackroyd | first = Peter | author-link = Peter Ackroyd | year = 2006 | title = Shakespeare: The Biography | place = London | publisher = Vintage | isbn = 978-0-7493-8655-9 }}. * {{citation | last = Adams | first = Joseph Quincy | author-link = Joseph Quincy Adams | year = 1923 | title = A Life of William Shakespeare | place = Boston | publisher = Houghton Mifflin | oclc = 1935264 }}. * {{citation | last = Baer | first = Daniel | year = 2007 | title = The Unquenchable Fire | publisher = Xulon Press | isbn = 978-1-60477-327-9 }}. * {{citation | last = Baldwin | first = T. W. | year = 1944 | title = William Shakspere's Small Latine & Lesse Greek | volume = 1 | place = Urbana, Ill | publisher = University of Illinois Press | url = http://durer.press.illinois.edu/baldwin/vol.1/html/index.html | oclc = 359037 | accessdate = 2012-07-24 | archive-date = 2013-07-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130727214220/http://durer.press.illinois.edu/baldwin/vol.1/html/index.html | url-status = dead }}. * {{citation | last = Barber | first = C. L. | year = 1964 | title = Shakespearian Comedy in the Comedy of Errors | place = England | publisher = College English 25.7 }}. * {{citation | last = Bate | first = Jonathan | author-link = Jonathan Bate | year = 2008 | title = The Soul of the Age | place = London | publisher = Penguin | isbn = 978-0-670-91482-1 }}. *{{наведени вести|url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/england/coventry_warwickshire/7422986.stm |title= Bard's 'cursed' tomb is revamped |last=[[BBC News]] |date=28 May 2008 |publisher=[[BBC|British Broadcasting Corporation]] |accessdate=23 April 2010 }} * {{citation | last = Bentley | first = G. E. | author-link = | year = 1961 | title = Shakespeare: A Biographical Handbook | place = New Haven | publisher = Yale University Press | oclc = 356416 | isbn = 0-313-25042-1 }}. * {{citation | last = Berry | first = Ralph | year = 2005 | title = Changing Styles in Shakespeare | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35316-5 }}. * {{citation | last = Bertolini | first = John Anthony | year = 1993 | title = Shaw and Other Playwrights | place = Pennsylvania | publisher = Pennsylvania State University Press | isbn = 0-271-00908-X }}. * {{citation | last = Bevington | first = David | author-link = David Bevington | year = 2002 | title = Shakespeare | place = Oxford | publisher = Blackwell | isbn = 0-631-22719-9 }}. * {{citation | last = Bloom | first = Harold | author-link = Harold Bloom | year = 1999 | title = Shakespeare: The Invention of the Human | place = New York | publisher = Riverhead Books | isbn = 1-57322-751-X }}. * {{citation | last = Boas | first = F. S. | author-link = Frederick S. Boas | year = 1896 | title = Shakspere and His Predecessors | place = New York | publisher = Charles Scribner's Sons }}. * {{citation | last = Bowers | first = Fredson | year = 1955 | title = On Editing Shakespeare and the Elizabethan Dramatists | place = Philadelphia | publisher = University of Pennsylvania Press | oclc = 2993883 }}. * {{citation | last = Boyce | first = Charles | year = 1996 | title = Dictionary of Shakespeare | place = Ware, Herts, UK | publisher = Wordsworth | isbn = 1-85326-372-9 }}. *{{Наведена книга |department= Shakespeare's Recollection of Marlowe |title = Shakespeare's Styles: Essays in Honour of Kenneth Muir | editor1-last = Edwards | editor1-first = Philip | editor2-last = Ewbank | editor2-first = Inga-Stina | editor3-last = Hunter | editor3-first = G. K. |last = Bradbrook |first = M. C. |publisher = Cambridge University Press |year = 2004 |pages = 191–204 |isbn = 0-521-61694-8 }} * {{citation | last = Bradford | first = Gamaliel Jr. | date = February 1910 | journal = Modern Language Notes | title = The History of Cardenio by Mr. Fletcher and Shakespeare | volume = 25 | issue = 2 | doi = 10.2307/2916311 | jstor = 2916311 }}. * {{citation | last = Bradley | first = A. C. | author-link = A. C. Bradley | year = 1991 | title = Shakespearean Tragedy: Lectures on Hamlet, Othello, King Lear and Macbeth | place = London | publisher = Penguin | isbn = 0-14-053019-3 }}. * {{citation | last = Brooke | first = Nicholas | year = 1998 |department= Introduction | title = The Tragedy of Macbeth | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Brooke | editor2-first = Nicholas (ed.) | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-283417-7 }}. *{{Наведена книга |department= Language and Speaker in Macbeth |title = Shakespeare's Styles: Essays in Honour of Kenneth Muir | editor1-last = Edwards | editor1-first = Philip | editor2-last = Ewbank | editor2-first = Inga-Stina | editor3-last = Hunter | editor3-first = G. K. |last = Brooke |first = Nicholas |publisher = Cambridge University Press |year = 2004 |pages = 67–78 |isbn = 0-521-61694-8 }} * {{citation | last = Bryant | first = John | year = 1998 |department= ''Moby Dick'' as Revolution | title = The Cambridge Companion to Herman Melville | editor-last = Levine | editor-first = Robert Steven | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-55571-X }}. * {{citation | last = Bryson | first = Bill | author-link = Bill Bryson | year = 2007 | title = Shakespeare: The World as a Stage | publisher = Harper Collins | isbn = 978-0-06-074022-1 }}. * {{citation | last = Burns | first = Edward | year = 2000 |department= Introduction | title = King Henry VI, Part 1 | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Burns | editor2-first = Edward (ed.) | place = London | publisher = Arden Shakespeare, Thomson | isbn = 1-903436-43-5 }}. * {{citation | last = Carlyle | first = Thomas | author-link = Thomas Carlyle | year = 1907 | title = On Heroes, Hero-worship, and the Heroic in History | editor-last = Adams | editor-first = John Chester | place = Boston | publisher = Houghton, Mifflin and Company | oclc = 643782 | isbn = 1-4069-4419-X }}. * {{citation | last = Casey | first = Charles | date = Fall 1998 | title = Was Shakespeare gay? Sonnet 20 and the politics of pedagogy | journal = College Literature | volume = 25 | url = http://www.findarticles.com/p/articles/mi_qa3709/is_199810/ai_n8827074 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20070516062509/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa3709/is_199810/ai_n8827074 | archivedate = 2007-05-16 | accessdate = 2 May 2007 | issue = 3 | url-status = live }}. * {{citation | author-link = Fausto Cercignani | last = Cercignani | first = Fausto | title = Shakespeare's Works and Elizabethan Pronunciation | place = Oxford | publisher = University Press (Clarendon Press) | year = 1981 }}. * {{citation | last = Chambers | first = E. K. | author-link = E. K. Chambers | year = 1923 | title = The Elizabethan Stage |volume=2 | place = Oxford | publisher = Clarendon Press | oclc = 336379 | isbn = 0-19-811511-3 }}. * {{citation | last = Chambers | first = E. K. | year = 1944 | title = Shakespearean Gleanings | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | oclc = 2364570 | isbn = 0-8492-0506-9 }}. * {{citation | last = Chambers | first = E. K. | year = 1930 | title = William Shakespeare: A Study of Facts and Problems |series=2 vols. | place = Oxford | publisher = Clarendon Press | oclc = 353406 | isbn = 0-19-811774-4 }}. * {{citation | last = Cheney | first = Patrick Gerard | author-link = | year = 2004 | title = The Cambridge Companion to Christopher Marlowe | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-52734-1 }}. * {{citation | last = Clemen | first = Wolfgang | year = 2005a | title = Shakespeare's Dramatic Art: Collected Essays | place = New York | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35278-9 }}. * {{citation | last = Clemen | first = Wolfgang | year = 2005b | title = Shakespeare's Imagery | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35280-0 }}. * {{citation | last = Clemen | first = Wolfgang | year = 1987 | title = Shakespeare's Soliloquies | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35277-0 }}. * {{citation | last = Cooper | first = Tarnya | year = 2006 | title = Searching for Shakespeare | place = National Portrait Gallery and Yale Center for British Art | publisher = Yale University Press | isbn = 978-0-300-11611-3 }}. * {{citation | last = Craig | first = Leon Harold | year = 2003 | title = Of Philosophers and Kings: Political Philosophy in Shakespeare's "Macbeth" and "King Lear" | place = Toronto | publisher = University of Toronto Press | isbn = 0-8020-8605-5 }}. * {{citation | last = Cressy | first = David | year = 1975 | title = Education in Tudor and Stuart England | place = New York | publisher = St Martin's Press | oclc = 2148260 | isbn = 0-7131-5817-4 }}. * {{citation | last = Crystal | first = David | author-link = David Crystal | year = 2001 | title = The Cambridge Encyclopedia of the English Language | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-40179-8 }}. * {{citation | last = Dillon | first = Janette | year = 2007 | title = The Cambridge Introduction to Shakespeare's Tragedies | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-85817-5 }}. * {{citation | last = Dobson | first = Michael | year = 1992 | title = The making of the national poet | place = Oxford, England | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-818323-5 }}. * {{citation | last = Dominik | first = Mark | year = 1988 | title = Shakespeare–Middleton Collaborations | place = Beaverton, OR | publisher = Alioth Press | isbn = 0-945088-01-9 }}. * {{citation | last = Dowden | first = Edward | author-link = Edward Dowden | year = 1881 | title = Shakspere | place = New York | publisher = Appleton & Co. | oclc = 8164385 }}. * {{citation | last = Drakakis | first = John | year = 1985 | title = Alternative Shakespeares | editor-last = Drakakis | editor-first = John | place = New York | publisher = Meuthen | isbn = 0-416-36860-3 }}. * {{citation | last = Dryden | first = John | author-link = John Dryden | year = 1889 | title = An Essay of Dramatic Poesy | editor-last = Arnold | editor-first = Thomas | place = Oxford | publisher = Clarendon Press | oclc = 7847292 | isbn = 81-7156-323-6 }}. * {{citation | last1 = Dutton | first1 = Richard | last2 = Howard | first2 = Jean | year = 2003 | title = A Companion to Shakespeare's Works: The Histories | place = Oxford | publisher = Blackwell | isbn = 0-631-22633-8 }}. * {{citation | last = Edwards | first = Phillip | year = 1958 |department= Shakespeare's Romances: 1900–1957 | title = Shakespeare Survey | volume = 11 | editor-last = Nicoll | editor-first = Allardyce | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | oclc = 15880120 | isbn = 0-521-21500-5 }}. * {{citation | year = 2004 | title = Shakespeare's Styles: Essays in Honour of Kenneth Muir | editor1-last = Edwards | editor1-first = Philip | editor2-last = Ewbank | editor2-first = Inga-Stina | editor3-last = Hunter | editor3-first = G. K. | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-61694-8 }}. * {{citation | last = Eliot | first = T. S. | author-link = T. S. Eliot | year = 1934 | title = Elizabethan Essays | place = London | publisher = Faber & Faber | oclc = 9738219 | isbn = 0-15-629051-0 }}. * {{citation | last = Evans | first = G. Blakemore | year = 1996 |department= Commentary | title = The Sonnets | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Evans | editor2-first = G. Blakemore (ed.) | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-22225-7 }}. * {{citation | last = Farley-Hills | first = David | year = 1990 | title = Shakespeare and the Rival Playwrights, 1600–06 | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-04050-7 }}. * {{citation | last = Foakes | first = R. A. | author-link = R. A. Foakes | year = 1990 |department= Playhouses and Players | title = The Cambridge Companion to English Renaissance Drama | editor1-last = Braunmuller | editor1-first = A. | editor2-last = Hattaway | editor2-first = Michael | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-38662-4 }}. * {{citation | last = Fort | first = J. A. | date = October 1927 | title = The Story Contained in the Second Series of Shakespeare's Sonnets | journal = The Review of English Studies | volume = 3 | issue = 12 }}. * {{citation | last = Freehafer | first = John | date = May 1969 | title = 'Cardenio', by Shakespeare and Fletcher | journal = PMLA | volume = 84 | issue = 3 }}. * {{citation | last = Friedman | first = Michael D. | year = 2006 |department= 'I'm not a feminist director but...': Recent Feminist Productions of The Taming of the Shrew | title = Acts of Criticism: Performance Matters in Shakespeare and his Contemporaries: Essays in Honor of James P. Lusardi | editor1-last = Nelsen | editor1-first = Paul | editor2-last = Schlueter | editor2-first = June | place = New Jersey | publisher = Fairleigh Dickinson University Press | isbn = 0-8386-4059-1 }}. * {{citation | last = Frye | first = Roland Mushat | author-link = Roland Frye | year = 2005 | title = The Art of the Dramatist | place = London; New York | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35289-4 }}. * {{citation | last = Gager | first = Valerie L. | year = 1996 | title = Shakespeare and Dickens: The Dynamics of Influence | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-45526-X }}. * {{citation | last = Gibbons | first = Brian | year = 1980 | title = Romeo and Juliet. The Arden Shakespeare Second Series | place = London | publisher = Thomson Learning | isbn = 978-1-903436-41-7 }}. * {{citation | last = Gibbons | first = Brian | year = 1993 | title = Shakespeare and Multiplicity | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-44406-3 }}. * {{citation | last = Gibson | first = H. N. | year = 2005 | title = The Shakespeare Claimants: A Critical Survey of the Four Principal Theories Concerning the Authorship of the Shakespearean Plays | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35290-8 }}. * {{citation | last = Grady | first = Hugh | year = 2001a |department= Modernity, Modernism and Postmodernism in the Twentieth Century's Shakespeare | title = Shakespeare and Modern Theatre: The Performance of Modernity | editor1-last = Bristol | editor1-first = Michael | editor2-last = McLuskie | editor2-first = Kathleen | place = New York | publisher = Routledge | isbn = 0-415-21984-1 }}. * {{citation | last = Grady | first = Hugh | year = 2001b |department= Shakespeare Criticism 1600–1900 | title = The Cambridge Companion to Shakespeare | editor1-last = deGrazia | editor-first = Margreta | editor2-last = Wells | editor2-first = Stanley | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-65094-1 }}. * {{citation | last = Gray | first = Arthur | year = 1926 | title = A Chapter in the Early Life of Shakespeare | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press. Reissued by Cambridge University Press, 2009 | isbn = 978-1-108-00557-9 }}. * {{citation | last = Greenblatt | first = Stephen | author-link = Stephen Greenblatt | year = 2005 | title = Will in the World: How Shakespeare Became Shakespeare | place = London | publisher = Pimlico | isbn = 0-7126-0098-1 }}. * {{citation | last = Greer | first = Germaine | year = 1986 | title = William Shakespeare | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-287538-8 }}. * {{citation | last = Halio | first = Jay | year = 1998 | title = Romeo and Juliet: A Guide to the Play | place = Westport | publisher = Greenwood Press | isbn = 0-313-30089-5}} * {{citation | last = Hansen | first = William | year = 1983 | title = Saxo Grammaticus & the Life of Hamlet | place = Lincoln | publisher = University of Nebraska Press | isbn = 0-8032-2318-8 }}. * {{citation | last = Hattaway | first = Michael | year = 1990 |department= Introduction | title = The First Part of King Henry VI | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Hattaway | editor2-first = Michael (ed.) | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-29634-X }}. * {{citation | last = Hoeniger | first = F. D. | year = 1963 |department= Introduction | title = Pericles | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Hoeniger | editor2-first = F. D. (ed.) | place = London | publisher = Arden Shakespeare | isbn = 0-17-443588-6l }}. * {{citation | last = Holland | first = Peter |department= Introduction | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Holland | editor2-first = Peter (ed.) | year = 2000 | title = [[Cymbeline]] | place = London | publisher = Penguin | isbn = 0-14-071472-3 }}. * {{citation | last = Honan | first = Park | year = 1998 | title = Shakespeare: A Life | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-811792-2 }}. * {{citation | last = Honigmann | first = E. A. J. | author-link = E. A. J. Honigmann | year = 1999 | title = Shakespeare: The Lost Years | edition = Revised | place = Manchester | publisher = Manchester University Press | isbn = 0-7190-5425-7 }}. * {{citation | last = Hunter | first = Robert E. | year = 1864 | title = Shakespeare and Stratford-upon-Avon: A 'Chronicle of the Time' | publisher = Whittaker. Reissued by Cambridge University Press, 2009 | isbn = 978-1-108-00162-5 }}. * {{citation | last = Jackson | first = MacDonald P. | year = 2004 |department= A Lover's Complaint Revisited | title = Shakespeare Studies | editor-last = Zimmerman | editor-first = Susan | place = Cranbury, NJ | publisher = Associated University Press | isbn = 0-8386-4120-2 }}. * {{citation | last = Jackson | first = MacDonald P. | year = 2003 | title = Defining Shakespeare: Pericles as Test Case | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-926050-8 }}. * {{citation | last = Johnson | first = Samuel | year = 2002 | title = Samuel Johnson's Dictionary: Selections from the 1755 Work that Defined the English Language | editor-last = Lynch | editor-first = Jack | place = Delray Beach, FL | publisher = Levenger Press | isbn = 1-84354-296-X }}. * {{citation | last = Jonson | first = Ben | author-link = Ben Jonson | year = 1996 |department= To the memory of my beloued, The AVTHOR MR. WILLIAM SHAKESPEARE: AND what he hath left vs | title = The First Folio of Shakespeare | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Hinman | editor2-first = Charlton (ed.) | editor3-last = Blayney | place = New York | publisher = W. W. Norton & Company | edition=2 | isbn = 0-393-03985-4 }}. * {{citation | last = Kastan | first = David Scott | year = 1999 | title = Shakespeare After Theory | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-90112-X }}. *{{Наведена книга |department= The Question of Authorship |title = Shakespeare: an Oxford Guide |series = Oxford Guides |editor1-last = Wells |editor1-first = Stanley |editor2-last = Orlin |editor2-first = Lena Cowen |last = Kathman |first = David |publisher = Oxford University Press |year = 2003 |pages = 620–32 |isbn = 978-0-19-924522-2 }} * {{citation | last = Keeble | first = N.H. | year = 1980 | title = Romeo and Juliet: Study Notes | place = Longman | publisher = York Notes | isbn = 0-582-78101-9 }}. * {{citation | last = Kermode | first = Frank | author-link = Frank Kermode | year = 2004 | title = The Age of Shakespeare | place = London | publisher = Weidenfeld & Nicholson | isbn = 0-297-84881-X }}. * {{citation | last = Kolin | first = Philip C. | year = 1985 | title = Shakespeare and Southern Writers: A Study in Influence | place = Jackson | publisher = University Press of Mississippi | isbn = 0-87805-255-0 }}. * {{citation | last = Knutson | first = Roslyn | year = 2001 | title = Playing Companies and Commerce in Shakespeare's Time | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-77242-7 }}. * {{citation | last = Lambourne | first = Lionel | year = 1999 | title = Victorian Painting | place = London | publisher = Phaidon | isbn = 0-7148-3776-8 }}. * {{citation | last = Lee | first = Sidney | author-link = Sidney Lee | year = 1900 | title = Shakespeare's Life and Work | place = London | publisher = Smith Elder & Co. | isbn = }}. * {{citation | last = Levenson | first = Jill L. | year = 2000 |department= Introduction | title = Romeo and Juliet | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Levenson | editor2-first = Jill L. (ed.) | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-281496-6 }}. * {{citation | last = Levin | first = Harry | year = 1986 |department= Critical Approaches to Shakespeare from 1660 to 1904 | title = The Cambridge Companion to Shakespeare Studies | editor-last = Wells | editor-first = Stanley | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-31841-6 }}. * {{citation | last = Love | first = Harold | year = 2002 | title = Attributing Authorship: An Introduction | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-78948-6 }}. * {{citation | last = Maguire | first = Laurie E. | year = 1996 | title = Shakespearean Suspect Texts: The "Bad" Quartos and Their Contexts | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-47364-0 }}. * {{citation | last = McAfee | first = Cleland Boyd | year = 1912 | title = The Greatest English Classic: A Study of the King James Version of the Bible and Its Influence on Life and Literature | place = New York | isbn = }}. * {{citation | last = McDonald | first = Russ | year = 2006 | title = Shakespeare's Late Style | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-82068-5 }}. * {{citation|last = McIntyre | first = Ian | year = 1999 | title = Garrick | place = Harmondsworth, England | publisher = Allen Lane| isbn = 0-7139-9328-6 }}. * {{citation | last1 = McMichael | first1 = George | last2 = Glenn | first2 = Edgar M. | year = 1962 | title = Shakespeare and his Rivals: A Casebook on the Authorship Controversy | place = New York | publisher = Odyssey Press | oclc = 2113359 }}. * {{citation | last = McMullan | first = Gordon | year = 2000 |department= Introduction | title = King Henry VIII | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = McMullan | editor2-first = Gordon (ed.) | place = London | publisher = Arden Shakespeare, Thomson | isbn = 1-903436-25-7 }}. * {{citation | last = Meagher | first = John C. | year = 2003 | title = Pursuing Shakespeare's Dramaturgy: Some Contexts, Resources, and Strategies in his Playmaking | place = New Jersey | publisher = Fairleigh Dickinson University Press | isbn = 0-8386-3993-3 }}. * {{citation | last = Milward | first = Peter | year = 1973 | title = Shakespeare's Religious Background | place = Chicago | publisher = Loyola University Press | isbn = 0-8294-0508-9 }}. * {{citation | last = Morris | first = Brian Robert | year = 1968 | title = Christopher Marlowe | place = New York | publisher = Hill and Wang | isbn = 0-8090-6780-3 }}. * {{citation | last = Muir | first = Kenneth | author-link = Kenneth Muir (scholar) | year = 2005 | title = Shakespeare's Tragic Sequence | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35325-4 }}. * {{citation | last = Nagler | first = A. M. | year = 1958 | title = Shakespeare's Stage | place = New Haven, CT | publisher = Yale University Press | isbn = 0-300-02689-7 }}. * {{citation | last = Nolen | first = Stephanie | year = 2002 | title = Shakespeare's Face | place = Canada | publisher = Vintage Canada | isbn = 978-0-676-97484-3 }}. * {{citation | last = Nuttall | first = Anthony | author-link = Anthony Nuttall | year = 2007 | title = Shakespeare the Thinker | publisher = Yale University Press | isbn = 978-0-300-11928-2 }}. * {{citation | last = Paraisz | first = Júlia | year = 2006 |department= The Nature of a Romantic Edition | title = Shakespeare Survey | volume = 59 | editor-last = Holland | editor-first = Peter | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-86838-6 }}. * {{citation | last = Pequigney | first = Joseph | year = 1985 | title = Such Is My Love: A Study of Shakespeare's Sonnets | place = Chicago | publisher = University of Chicago Press | isbn = 0-226-65563-6 }}. * {{citation | last = Pollard | first = Alfred W. | author-link = Alfred W. Pollard | year = 1909 | title = Shakespeare Quartos and Folios: A Study in the Bibliography of Shakespeare's Plays, 1594–1685 | place = London | publisher = Methuen | oclc = 46308204 }}. * {{citation |last1=Porter |first1=Roy |last2=Teich |first2=Mikuláš | year = 1988 | title = Romanticism in National Context | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-33913-8 }}. * {{citation | last = Potter | first = Lois | year = 1997 |department= Introduction | title = The Two Noble Kinsmen | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Potter | editor2-first = Lois (ed.) | place = London | publisher = Arden Shakespeare, Thomson | isbn = 1-904271-18-9 }}. * {{citation | last = Pritchard | first = Arnold | year = 1979 | title = Catholic Loyalism in Elizabethan England | place = Chapel Hill | publisher = University of North Carolina Press | isbn = 0-8078-1345-1 }}. * {{citation | last = Ramos | first = Péricles Eugênio da Silva | year = 1976 | title = Hamlet (translate to portuguese) | place = São Paulo | publisher = Editora Abril | isbn = }}. * {{citation | last = Ribner | first = Irving | year = 2005 | title = The English History Play in the Age of Shakespeare | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-35314-9 }}. * {{citation | last = Ringler | first = William, Jr. | year = 1997 |department= Shakespeare and His Actors: Some Remarks on King Lear | title = In Lear from Study to Stage: Essays in Criticism | editor1-last = Ogden | editor1-first = James | editor2-last = Scouten | place = New Jersey | publisher = Fairleigh Dickinson University Press | isbn = 0-8386-3690-X }}. * {{citation | last = Rowe | first = John | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Rowe | editor2-first = John (ed.) | year = 2006 |department= Introduction | title = The Poems: Venus and Adonis, The Rape of Lucrece, The Phoenix and the Turtle, The Passionate Pilgrim, A Lover's Complaint, by William Shakespeare | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | edition=2 revised | isbn = 0-521-85551-9 }}. * {{citation | last = Rowe | first = Nicholas | author-link = Nicholas Rowe (writer) | year = 1709 | publication-date = 1997 | title = Some Acount<!--SIC--> of the Life &c. of Mr. William Shakespear | url = http://shakespeare.palomar.edu/rowe.htm | editor-last = Gray | editor-first = Terry A. | place = Online at [http://shakespeare.palomar.edu/default.htm Mr. William Shakespeare and the Internet] | accessdate = 30 July 2007 }}. * {{citation | last = Royle | first = Nicholas | year = 2000 |department= To Be Announced | title = The Limits of Death: Between Philosophy and Psychoanalysis | editor1-last = Morra | editor1-first = Joanne | editor2-last = Robson | editor2-first = Mark | editor3-last = Smith | editor3-first = Marquard | place = Manchester | publisher = Manchester University Press | isbn = 0-7190-5751-5 }}. * {{citation | last = Sawyer | first = Robert | year = 2003 | title = Victorian Appropriations of Shakespeare | place = New Jersey | publisher = Fairleigh Dickinson University Press | isbn = 0-8386-3970-4 }}. * {{citation | last = Schanzer | first = Ernest | year = 1963 | title = The Problem Plays of Shakespeare | place = London | publisher = Routledge and Kegan Paul | oclc = 2378165 | isbn = 0-415-35305-X }}. * {{citation | last = Schoch | first = Richard | year = 2002 |department= Pictorial Shakespeare | title = The Cambridge Companion to Shakespeare on Stage | editor1-last = Wells | editor1-first = Stanley | editor2-last = Stanton | editor2-first = Sarah | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 0-521-79711-X }}. * {{Наведена книга |title = William Shakespeare: Records and Images |last = Schoenbaum |first = S. |authorlink = Samuel Schoenbaum |publisher = Oxford University Press |year = 1981 |isbn = 978-0-19-520234-2 }} * {{citation | last = Schoenbaum | first = Samuel | author-link = Samuel Schoenbaum | year = 1991 | title = Shakespeare's Lives | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-818618-5 }}. * {{citation | last = Schoenbaum | first = Samuel | year = 1987 | title = William Shakespeare: A Compact Documentary Life | edition = Revised | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-505161-0 }}. * {{citation | last = Schopenhauer | first = Arthur | author-link = Arthur Schopenhauer | year = 1958 | title = The World as Will and Representation | edition = Volume I. E.F.J. | place = Payne | publisher = Falcon Wing's Press | isbn = }}. * {{citation | last = Shakespeare | first = William | year = 1914 | editor-last = Craig | editor-first = W. J. | department = Sonnet 18 | title = [http://www.bartleby.com/70/ The Oxford Shakespeare: the Complete Works of William Shakespeare] | edition = Bartleby.com (2000) | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | url = http://www.bartleby.com/70/50018.html | accessdate = 22 June 2007 }}. * {{citation | last = Shapiro | first = James | author-link = James S. Shapiro | year = 2005 | title = 1599: A Year in the Life of William Shakespeare | place = London | publisher = Faber and Faber | isbn = 0-571-21480-0 }}. * {{citation | last = Shapiro | first = James | author-link = James S. Shapiro | year = 2010 | title = Contested Will: Who Wrote Shakespeare? | place = New York | publisher = Simon & Schuster | isbn = 9781416541622 }}. * {{citation | last1 = Snyder | first1 = Susan | last2 = Curren-Aquino | first2 = Deborah | year = 2007 |department= Introduction | title = The Winter's Tale | editor1-last = Shakespeare | editor1-first = William | editor2-last = Snyder | editor2-first = Susan (ed.) | editor3-last = Curren-Aquino | editor3-first = Deborah (ed.) | place = Cambridge | publisher = Cambridge University Press | isbn = 978-0-521-22158-0 }}. * {{citation | last = Steiner | first = George | author-link = George Steiner | year = 1996 | title = The Death of Tragedy | place = New Haven | publisher = Yale University Press | isbn = 0-300-06916-2 }}. * {{citation | last = Taylor | first = Dennis | year = 2006 |department= Hardy and ''Hamlet'' | title = Thomas Hardy Reappraised: Essays in Honour of Michael Millgate | editor-last = Wilson | editor-first = Keith | place = Toronto | publisher = University of Toronto Press | isbn = 0-8020-3955-3 }}. * {{citation | last = Taylor | first = Gary | year = 1990 | title = Reinventing Shakespeare: A Cultural History from the Restoration to the Present | place = London | publisher = Hogarth Press | isbn = 0-7012-0888-0 }}. * {{citation | last = Taylor | first = Gary | year = 1987 | title = William Shakespeare: A Textual Companion | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-812914-9 }}. * {{citation | last = Vickers | first = Brian | year = 2002 | title = Shakespeare, Co-Author: A Historical Study of Five Collaborative Plays | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-925653-5 }}. * {{citation | last = Wain | first = John | author-link = John Wain | year = 1975 | title = Samuel Johnson | place = New York | publisher = Viking | isbn = 0-670-61671-0 }}. * {{citation | editor1-last = Wells | editor1-first = Stanley | editor1-link=Stanley Wells | editor2-last = Taylor | editor2-first = Gary | editor3-last = Jowett | editor3-first = John | editor4-last = Montgomery | editor4-first = William | year = 2005 | title = The Oxford Shakespeare: The Complete Works | edition=2 | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-926717-0 }}. * {{citation | last = Wells | first = Stanley | year = 1997 | title = Shakespeare: A Life in Drama | place = New York | publisher = W. W. Norton | isbn = 0-393-31562-2 }}. * {{citation | last = Wells | first = Stanley | year = 2006 | title = Shakespeare & Co | place = New York | publisher = Pantheon | isbn = 0-375-42494-6 }}. * {{citation | editor1-last = Wells | editor1-first = Stanley | editor2-last = Orlin | editor2-first = Lena Cowen | year = 2003 | title = Shakespeare: An Oxford Guide | place = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-924522-3 }}. * {{citation | last = Werner | first = Sarah | author-link = | year = 2001 | title = Shakespeare and Feminist Performance | place = London | publisher = Routledge | isbn = 0-415-22729-1 }}. * {{citation | last = Wilson | first = Richard | year = 2004 | title = Secret Shakespeare: Studies in Theatre, Religion and Resistance | place = Manchester | publisher = Manchester University Press | isbn = 0-7190-7024-4 }}. * {{citation | last = Wood | first = Michael | author-link = Michael Wood (historian) | year = 2003 | title = Shakespeare | place = New York | publisher = Basic Books | isbn = 0-465-09264-0 }}. * {{citation | last = Wright | first = George T. | year = 2004 |department= The Play of Phrase and Line | title = Shakespeare: An Anthology of Criticism and Theory, 1945–2000 | editor-last = McDonald | editor-first = Russ | place = Oxford | publisher = Blackwell | isbn = 0-631-23488-8 }}. * {{citation | last = Михајловски | first = Драги | year = 2008 |department= | title = Кралот Лир, Макбет, Отело, Хамлет | editor-last = | editor-first = | place = Скопје | publisher = Каприкорнус | isbn = }}. {{Refend}} </small> == Надворешни врски == {{рв|William Shakespeare}} * [http://www.opensourceshakespeare.org/ Open Source Shakespeare] * [http://www.openshakespeare.org/ Open Shakespeare] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091226122830/http://www.openshakespeare.org/ |date=2009-12-26 }} * [http://internetshakespeare.uvic.ca/ Internet Shakespeare Editions] * [http://digital.lib.muohio.edu/shakespeare/ First Four Folios] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091215041518/http://digital.lib.muohio.edu/shakespeare/ |date=2009-12-15 }}, Miami University Library. * [http://www.nationalarchives.gov.uk/dol/images/examples/pdfs/shakespeare.pdf Shakespeare's Will], The National Archives. {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шекспир, Вилијам}} [[Категорија:Англиски писатели|Англиски писатели]] [[Категорија:Англиски драматурзи]] [[Категорија:Вилијам Шекспир| ]] [[Категорија:Родени во 1564 година]] [[Категорија:Починати во 1616 година]] [[Категорија:ЛГБТ-писатели]] oltyakrm2nr0i29du2vyqt70p9tybst 0 5956 5545178 5521174 2026-04-27T00:12:50Z Buli 2648 /* Содржина */ 5545178 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за книга | name = Зборник на Миладиновци | title_orig = Бѫлгарски народни пѣсни | image = [[Податотека:Bulgarian Folk Songs Miladinov1.jpg|200px]] | image_caption = Насловна страница на оригиналното прво издание | authors = [[Браќа Миладиновци]] | translator = | country = [[Кралство Хрватска (1526–1867)|Хрватска]], [[Австроунгарија]] | language = | genre = Народно творешво | publisher = | release_date = прво издание: 24 Јуни, [[1861]] година во [[Загреб]] | pages = | isbn = | wikisource = Зборник на Миладиновци }} <noinclude>{{заштитено-анон}}</noinclude> '''Зборник на Миладиновци''', оригинално насловен '''Бугарски народни песни''' (''Бѫлгарски народни пѣсни'') — зборник на народни песни собрани од браќата [[Димитар Миладинов|Димитар]] и [[Константин Миладинов|Константин Миладинови]]. Излегува од печат во [[Загреб]] на [[24 јуни (настани)|24 јуни]] [[1861]] година.<ref>[[:s:Зборник на Миладиновци|Зборник на Миладиновци]]</ref> Македонската наука за литература го избегнува терминот ''Б‘лгарски народни песни'' од причини што со едно интервентно вклучување на 70 бугарски народни песни од страна на менторот на изданието, [[Хрватска|хрватскиот]] бискуп [[Јосип Јурај Штросмајер|Јосип Јурај Штросмаер]] и бугарскиот преродбеник [[Васил Чолаков]], наспроти бројката од шестотини македонски народни песни. == Содржина == Во овој Зборник на 538 страници голем формат се објавени вкупно 660 песни, од кои 584 македонски и 76 бугарски. Покрај тоа, во книгата се приклучени уште и [[Свадба|свадбени]] обичаи од [[Струга]] и [[Кукуш]], годишни обичаи од Струга, верувања, игри, преданија, сопствени народни имиња, пословици, гатанки и мал македонско-хрватски [[речник]]. {{Maplink|frame=yes|frame-lat=41.75|frame-long=22.40|zoom=7|frame-align=left|frame-width=380|frame-height=320 |type=point|id=Q156858|title=Струга|description=Струга |type2=point|id2=Q157032|title2=Прилеп|description2=Прилеп |type3=point|id3=Q214347|title3=Кукуш|description3=Кукуш |type4=point|id4=Q406222|title4=Панаѓуриште|description4=Панаѓуриште |type5=point|id5=Q472|title5=Софија|description5=Софија |type6=point|id6=Q48814|title6=Струмица|description6=Струмица |type7=point|id7=Q209978|title7=Воден|description7=Воден |type8=point|id8=Q206954|title8=Костур|description8=Костур |type9=point|id9=Q157050|title9=Велес|description9=Велес |type10=point|id10=Q689820|title10=Дебар|description10=Дебар |type11=point|id11=Q1223508|title11=Охрид|description11=Охрид |type12=point|id12=Q157246|title12=Битола|description12=Битола |text= Најголемиот дел од песните во Зборникот се собрани во [[Струга]], [[Прилеп]], [[Кукуш]] и [[Панаѓуриште]].<ref name=zbornik>{{Наведена книга |title= Зборник 1861-1961 |last= Миладиновци |year= 1962 |publisher= Кочо Рацин |location= Скопје |page= 6}}</ref> Помал број на песни се собрани од [[Софија]], [[Струмица|Струмичко]], [[Воден]]ско, [[Костур (град)|Костур]]ско, [[Велес|Велешко]], [[Дебар]]ско, [[Охрид]]ско и [[Битола|Битолско]].<ref name=zbornik /> }} ''Предговорот'' кон Зборникот на народни песни е приредувачки и толковен коментар кон неговите содржини. Приредувачкиот коментар, најпрвин, прецизно ги изложува податоците за соработувачкиот тим на кажувачките од една страна, и запишувачите, од друга. Наведени се имињата на кажувачките на македонските народни песни од кои се чуени најмногу песни (Депа Кавајова од Струга и Ѓурѓа Котева од [[Прилеп]]), а искажана им е благодарност и на [[Рајко Жинзифов]], кој ќе им помогне на браќата во запишувањето на народните песни од Македонија, како и на Васил Чолаков, со чие посредство ќе бидат вметнати седумдесет бугарски народни песни (согласно барањето на [[Ѓаково|ѓаковскиот]] бискуп). Константин го споменува изоставањето на Богослужбените слова и нотните записи на песните во изданието, кои ќе ги изработи третиот брат, првиот македонски [[музиколог]], [[Наум Миладинов]], чиешто неспоменување ќе му помогне да ја избегне трагичната судбина на своите двајца браќа. Во продолжение, Константин ги изложува [[правопис]]ните принципи на запишувањето, кои се во функција на изворниот [[изговор]] на чуените песни, што е особено значајно за огласувањето на македонската изворна народна реч во овој зборник на македонската преродба. [[Податотека:Vasil Cholakov.jpg|thumb|150п|[[Васил Чолаков]], бугарскиот фолклорист, од кого Константин ги добил песните од [[Панаѓуриште]] и [[Софија]]]] Независно што македонската народна песна е далеку помногубројна, таа е насловно наведена под името "бугарска" и сосема независно од тоа што во своите писма од [[Русија]], Константин Миладинов забележува дека има намера да испечати ''македонски народни песни''. [[Фонетика|Фонетски]] доследното бележење на песните и овозможи на македонската песна да се огласи во својата [[Акустика|акустичка]] самобитност. == Значење во македонската литература == Без оглед што оваа епохална книга на [[Браќа Миладиновци|Браќата Миладиновци]] се јавува по изданието на [[Стефан Верковиќ]] („[[Народни песни на Mакедонските Eгзархи|Народни песни на Македонските Егзархи]]“, 1860 година), таа во [[историја]]та на [[Македонска книжевност|македонската книжевност]] и култура воопшто си го зазема првото, водечкото место во презентацијата на македонското усно народно творештво. == Полемики == Од годината на првообјавата на ''Зборникот на Миладиновци'', науката за литература кај [[Македонци]]те и [[Бугари]]те сè уште не се одважила да го употребува компромисното име на насловот: "Македонски и бугарски народни песни", па до денес книгата е преиздадена во повеќе од десет изданија. Според [[Харалампие Поленаковиќ]], насловот е добиен поради тоа што Чолаков му доставил песни и антропонимски материјали од Бугарија на Константин Миладинов со цел да се оправда насловот „Бугарски народни песни“.<ref>{{cite book |last=Поленаковиќ|first=Харалампие|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%96%D0%B8%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82_%D0%B8_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D1%82%D0%BE_%D0%BD%D0%B0_%D0%B1%D1%80/FHoiAAAAMAAJ|title=Животот и делото на браќата Миладиновци: научен собир по повод 120-години од смртта|publisher=МАНУ |year=1984|pages=127, 321-324}}</ref> Тој наведува дека Константин Миладинов и неколку негови блиски соработници ги опишувале песните што ги подготвувал во Москва како „македонски“, термин што го користеле и [[Рајко Жинзифов]] и рускиот научник Рачински. Во писмо до [[Георги Раковски]] од 8 јануари 1859 година, Миладинов напишал дека поседува „многу македонски песни“ кои имал намера да ги објави подоцна. Поленаковиќ тврди дека, при подготовката на збирката за печат, Константин не можел да го даде насловот „Бугарски народни песни“ само врз основа на материјалите што тој и брат му Димитар ги собрале или оние што ги обезбедил Жинзифов, па затоа побарал дополнителни бугарски народни песни за збирката да може да го носи тој наслов. Ова тврдење се темели на писмо од [[Васил Чолаков]] до Хрватскиот писател [[Фрањо Рачки]], во кое Чолаков напишал:<ref>{{cite journal|last=Поленаковиќ |first=Харалампие|title=Браќата Миладиновци и Васил Д. Чолаков |journal=Годишен Зборник |issue=14 |url=http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ14(1962)/GZ14.11.%20%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%9C,%20%D0%A5.%20-%20%D0%91%D1%80%D0%B0%D1%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D1%86%D0%B8%20%D0%B8%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%20%D0%94.%20%D0%A7%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%B2.pdf |page=205-238 |publisher=Универзитет „св. Кирил и Методиј“|location=Скопје |year=1962}}</ref> :„''…Може да ви е познато дека кога дојдов минатата година во Загреб, покојниот мој пријател Константин Миладинов ме умоли да му дадам сто песни од источните краишта на Бугарија, за да може да ја именува својата збирка ‘Бугарски народни песни’. Јас со благодарност ја исполнив молбата на мојот пријател, бидејќи ми вети дека непременно ќе ми даде сто [[форинти]] од тукашните предбројници за мојот труд.''“ == Пример од првата песна во Зборникот == {| class="wikitable" |- ! scope="col" | Оригинален правопис ! scope="col" | [[Македонски правопис]] ! scope="col" | [[Бугарски правопис]] |- | <poem> Кинисалъ ми Јо’анъ Поповъ, Да ми о’итъ на Велигденъ На Велигденъ на оранѥ, И ми пойде до пол-пѫти, И излезе Самовила Самовила Самогорска, Пѫтища-та му предстрети: „Врат’ сѣ, врати Јо’анъ Поповъ, Не одай ми на Велигденъ На Велигденъ на оранѥ!” ... </poem> || <poem> Кинисал ми Јо’ан Попов, Да ми о’ит на Велигден На Велигден на орање, И ми појде до пол-пати, И излезе Самовила Самовила Самогорска, Патиштата му предстрети: „Врат’ се, врати Јо’ан Попов, Не одај ми на Велигден На Велигден на орање!” ... </poem> || <poem> Кинисал ми Йо'ан Попов, да ми о'ит на Великден, на Великден на оранье. И ми пойде до пол-пъти, и излезе Самовила, Самовила Самогорска, пътищата му предстрети: - Врат' се, врати, Йо'ан Попов, не одай ми на Великден, на Великден на оранье! ... </poem> |} == Извори == <references/> == Надворешни врски == * [http://gbsk.mk/eknigi/zbornik.pdf „Миладиновци Зборник 1861-1961“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/bnpesni/index.htm "Бѫлгарски народни пѣсни", Загреб, 1861 година, текст и фототипно преиздавање.] {{bg}} [[Категорија:Македонска книжевност]] [[Категорија:Книги од 1861 година]] [[Категорија:Миладиновци]] [[Категорија:Димитар Миладинов]] g8ti0xo5mm7tvx8n9v9de9c5c9gphot 0 6412 5544900 5495155 2026-04-26T15:14:16Z ~2026-25510-02 132618 5544900 wikitext text/x-wiki {{Infobox artifact | name = Битолска плоча | image = Bitola Inscription, Museum of Bitola.jpg | image_size = 290px | image_caption = Слика од оригиналната плоча, поставена во Музејот во Битола. | material = [[мермер]] | size = {{convert|98|×|61|×|27|cm|abbr=on}} | writing = кирилично писмо | created = 1202/3<ref name="Georgios Velenis 2016 128">{{Cite book|last=Georgios Velenis|first=Elena Kostić|title=Proceedings of the 23rd International Congress of Byzantine Studies|publisher=The Serbian National Committee of AIEB and the contributors 2016|year=2016|isbn=978-86-83883-23-3|location=Belgrade|page=128}}</ref> или {{circa}} 1230.<ref name="LUNTTTTT">Horace Lunt, Review of "Bitolski Nadpis na Ivan Vladislav Samodurzhets Bulgarski: Starobulgarski Pametnik ot 1015–1016 Godina" by Iordan Zaimov and Vasilka Zaimova, Slavic Review, vol. 31, no. 2 (Jun. 1972), p. 499</ref><ref>Robert Mathiesen, The Importance of the Bitola Inscription for Cyrillic Paleography, The Slavic and East European Journal, 21, Bloomington, 1977, 1, pp. 1–2.</ref> | discovered_date = 1956 | discovered_place = во [[Сунгур Чауш-бегова џамија|Сунгур Чауш-беговата џамија]], [[Битола]] | discovered_by = | location = [[Народен музеј - Битола|Завод и музеј Битола]] }} '''Битолскиот натпис''' или '''Битолска плоча''' е откриен во [[1956]] година во битолската [[Сунгур Чауш-бегова џамија]], а денес се наоѓа во [[Народен музеј - Битола|Завод и музеј]] во [[Битола]].<ref>''Меѓу најзначајните наоди од овој период презентирани во музејската поставка е епиграфскиот споменик мермерната плоча со кирилско писмо на Јован Владислав од 1015/17 година.'' [http://www.muzejbt.org.mk/arheoloska%20postavka.htm Страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080828012347/http://www.muzejbt.org.mk/arheoloska%20postavka.htm |date=2008-08-28 }} на Заводот за заштита на спомениците на културата, музеј и галерија Битола, Археолошка музеjска поставка.</ref> Таа била првата џамија во [[Битола]] изградена во [[1435]] година. Се наоѓала на левиот брег на [[Драгор|реката Драгор]] во близина на сточниот пазар.<ref>{{Наведена книга|title=Градот Битола / Манаст’р по османлиското освојување во 1385|first=Роберт Михајловски|publisher=Каламус|уеar=2014 |isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Плочата е пронајдена под прагот на главниот влез и најверојатно е употребена како градежен материјал од урнатините на средновековната тврдина. Тврдината била уништена со освојувањето на градот од Османлиите во 1385 година. Плочата е со размери 98 см x 61 см x 27 см. Со самото нејзино пронаоѓање голем број научници на средновековието, слависти и јазичари пројавиле интерес за неа. == Натписот на плочата == Она што со сигурност е зачувано од текстот, се 12 реда испишани со старословенско кирилично писмо. Иако постои несогласување во датирањето и дешифрирањето на натписот, истражувачите се согласни за ортографското и лингвистичкото значење на овој натпис. [[Податотека:Original Bitola Inscription.jpg|мини|центар|500п|Оригиналниот зачуван текст од плочата, во 12 реда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/publication/284723120_BITOLSKATA_PLOCA_-_DILEMI_I_INTERPRETACII|title=Битолската плоча - Дилеми и Интерпретации|last=Стојков|first=Доц. Д-р Стојко|date=2014|work=https://www.researchgate.net/|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref>]] == Проблеми со датирањето == [[Податотека:Bitola inscription - top part.jpg|лево|мини|Битолскиот натпис - горна страна, на кој се видливи трагите од примарно користење на плочата, (најверојатно во римскиот период).<ref name=":4" /> Со тоа отпаѓа теоријата на Заимови дека постоел горен прв ред на плочата. ]] Главниот проблем на оваа плоча е нејзиното датирање, бидејќи на неа не е зачувана јасно годината за нејзината изработка. Па, така денеска постојат 4 групи на научни поделби.[[Податотека:Bitolski nadpis.jpg|thumb|300px|Компјутерски фалсификуван приказ на плочата од Битола. Компјутерски е додадена годината ЅФКВ (6523 г.), што би значело 1015/1016 година.]][[Податотека:National Historical Museum of Bulgaria PD 2012 024.JPG|мини|300п|Манипулативна ново-исклесана плоча, со 13 реда текст (која не е верна копија), варијанта на Битолскиот натпис во историскиoт музеј во Софија. Направена само да послужи на текстот измислен од Заимови.]]'''Една група научници''' кои тврдат дека годината е [[1218]], а со тоа дека станува збор за [[Иван Асен II|бугарскиот цар Иван Асен II]], кој владеел во периодот [[1218]]-[[1241]]. Во оваа група спаѓаат видните професори и познавачи на областа на Средновековието и [[Среден век|средновековните]] лингвистичките форми: професорот од [[Харвард]] [[Хорас Лант]]<ref>Lunt, Horace. On dating Old Church Slavonic bible manuscripts. // A. A. Barentsen, M. G. M. Tielemans, R. Sprenger (eds.), South Slavic and Balkan linguistics, Rodopi, 1982, p. 230.</ref><ref name=":0" />, професорот на [https://www.brown.edu/ Браун Универзитетот] во Род Ајленд, САД, [https://vivo.brown.edu/displaу/rmathies Роберт Матисен]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<ref name=":1">Mathiesen, R. The Importance of the Bitola Inscription for Cуrilic Paleographу // The Slavic and East European Journal, 21, Bloomington, 1977, 1, pp. 1-2.</ref> како и многу други. За разлика од останатите, [[Хорас Лант]], работел и со фотографии, но и со копија од текстот искалапена во латекс<ref name=":0" />, а направена од [https://www.doaks.org/research/librarу-archives/dumbarton-oaks-archives/historical-records/oral-historу-project/ihor-sevcenko Ихор Шевченко]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, кој исто така е Византиски и палеословенски професор по класична филологија на [[Дамбартон Оукс (конференција)|Дамбартон Оукс]]. Затоа [[Хорас Лант|Лант]], ги отфрла датирањата на Заимови, но и ставовите на [[Владимир Мошин|Мошин]], кои биле под влијание на Заимови. [[Податотека:Bitola inscription - top part - roman channels.jpg|лево|мини|Битолскиот натпис - горна страна.]] '''Втора група научници''' кои тврдат дека плочата е од периодот [[1015]]-[[1018]]<ref>Бурмов, Александър. Новонамерен старобългарски надпис в НР Македония // сп. Пламък, 3, София, 1959, 10, с. 84-86.</ref> и ја поврзуваат со царот [[Јован Владислав]], син на Арон (братот на [[Цар Самоил|царот Самоил]] кој всушност бил убиен од Самоил во борбата за превласт)<ref>{{Наведена книга|title=Зборник радова Византолошког института|first=Ристо Илјовски|publisher=Византолошки Институт - САНУ|уеar=1991|isbn=|location=Белград|pages=75-99}}</ref>, кој го управувал [[Самоилово Царство|Првото Бугарско Царство]]. Во оваа група спаѓаат, [[Владимир Мошин]] (според кој постоел и лев дел од плочата и не се согласува целосно со толкуваниот текст од страна на Заимови).<ref>Мошин, Владимир. Битољска плоча из 1017. год. // Македонски јазик, ХVІІ, Скопjе, 1966, с. 51-61.</ref><ref>Мошин, Владимир. Уште за битолската плоча од 1017 година // Историjа, 7, Скопjе, 1971, 2, с. 255-257.</ref> Бугарскиот брачен пар Јордан и Василка Заимови<ref>Заимов, Йордан. Битолски надпис на Иван Владислав, старобългарски паметник от 1015-1016 // София, 1969.</ref><ref>Заимов, Йордан. Битолският надпис на цар Иван Владислав, самодържец български. Епиграфско изследване // София, 1970.</ref><ref>Заимов, Йордан. Битольская надпись болгарского самодержца Ивана Владислава, 1015-1016 // Вопросы языкознания, 28, Москва, 1969, 6, с. 123-133.</ref> и впрочем нивните настапи за точноста на текстот, во кои тие допишуваат сосема нов почетен ред за да ја докажат годината, е она што фрла сомнеж кај останатите сериозни Византолози и начници на Средновековието.<ref name=":1" /> Како и [[Радмила Угринова-Скаловска]], која плочата ја датира со годината 1017, слично како и [[Владимир Мошин]], но со допонително толкување на текстот.<ref name=":2">Угринова-Скаловска, Радмила. Записи и летописи // Скопjе, 1975, 43-44.</ref> Оние автори кои се согласуваат со ова датирање (секундарно ја преземаат годината токму од овие тројца автори).<ref>Микулчиќ, Иван, "Средновековни градови и тврдини во Македонија", Македонска академија на науките и уметностите, Скопје, 1996, глава [http://www.promacedonia.org/im3/im_6_1.htm Раносредновековни фортификации], стр. 69.</ref><ref>Срђан Пириватрић, "Самуилова држава. Обим и карактер", Византолошки институт Српске академије науке и уметности, посебна издања књига 21, Београд, 1997, стр. 183.</ref><ref>Академик Г. Г. Литаврин, [http://www.promacedonia.org/is_ran/is_ran_3.html "Прошлое и настоящее Македонии в свете современных проблем"], зборник "Македония - проблемы истории и культуры", Институт за словенски науки при Руската академиjа на науките, Москва, 1999.</ref><ref>Божилов, Иван. Битолски надпис на Иван Владислав // Кирило-методиевска енциклопедия, т. І, София, 1985, с. 196-198.</ref><ref>Џорђић, Петар. Историjа српске ћирилице // Београд, 1990, с. 451-468.</ref><ref>Томовић, Г. Морфологиjа ћирилских натписа на Балкану // Историjски институт, Посебна издања, 16, Скопjе, 1974, с. 33.</ref> Некои од нив работено со фалсификуваните фотографии од плочата на која компјутерски е допишана годината (ЅФКВ), како и комплетно ново-исклесаната плоча (која не е верна копија на оригиналот) по текстот измислен од брачниот пар Заимови која и денес се наоѓа како експонат во Музејот во [[Софија]], [[Бугарија]]. Тие не само што измислиле цел еден нов почетен ред, туку го реставрираат целиот исчезнат текст. '''Третата група научници''', смета дека постои можност оваа камена плоча да е реупотребена во [[13 век]], односно дека на неа работеле двајца различни автори<ref name=":1" />. Оваа теза ја пропагира Роберт Матисен, кој смета дека е недопустливо Заимови, да не ја увиделе разликата во формите на буквите и затоа смета дека критиката на професорот Лант е исправна. Тој точно опишува кои букви се разликуваат во горниот дел од плочата, со оние од долниот дел. Како и да е, тој укажува дека овој споменик е од голема важност за кириличната школа, без разлика на дилемите околу нејзиното датирање. '''Во четвртата група''' спаѓаат современи истражувачи, како [https://independent.academia.edu/ElenaKostic Елена Костиќ], како и угледниот грчки археолог, професор на факултетот во Солун, [https://auth.academia.edu/GeorgeVelenis Георгиос Веленис], кои се појасно укажуваат дека можеби се работи за фалсификувана плоча<ref name=":4">{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/34713577/Proceedings_of_the_23rd_International_Congress_of_B%D1%83zantine_Studies_Belgrade_22_27_August_2016_Thematic_Sessions_of_Free_Communications_eds_D_D%C5%BEelebd%C5%BEi%C4%87_S_Bojanin_M_Cvetkovi%C4%87_Tamara_Matovi%C4%87_Belgrade_2016_contributor_|title=Proceedings of the 23rd International Congress of Bуzantine Studies|first=Elena Kostić {{!}} Georgios Velenis|publisher=The Serbian National Committee of AIEB and the contributors 2016|уеar=2016|isbn=978-86-83883-23-3|location=Белград|pages=128|access-date=2021-03-09|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123105509/https://www.academia.edu/34713577/Proceedings_of_the_23rd_International_Congress_of_B%D1%83zantine_Studies_Belgrade_22_27_August_2016_Thematic_Sessions_of_Free_Communications_eds_D_D%C5%BEelebd%C5%BEi%C4%87_S_Bojanin_M_Cvetkovi%C4%87_Tamara_Matovi%C4%87_Belgrade_2016_contributor_|url-status=dead}}</ref>, слична на онаа пронајдена во Воден на 6 Октомври, 1997, за која и самиот директор на Бугарските Национални Музеи, [[Божидар Димитров]] изјави дека е Бугарски фалсификат од [[19 век]]<ref>{{Наведено списание|last=Димитров|first=Божидар|date=2.10.1997|title=Надпис за “Самуил, цар на балгари и ромеи” открит вов Воден|url=|journal=Континент|volume=|pages=}}</ref>. Односно, плоча исклесана од страна на Бугарската војска и поставена на одредена позиција, за некој случајно да ја пронајде во иднина. Токму овие двајца научници, во периодот пред [[2016]] ја имаат анализирано плочата и откриле дека во горниот дел има канали и дупки кои имале за цел да држат метални спојници, а со тоа дефинитивно ја побиваат и отфрлаат Бугарската теза дека постоел уште еден горен ред, кој впрочем прави плочата да има 13 реда, наместо оригиналните 12. За нив ова е јасен доказ дека плочата потекнува од [[Римски период|римски градба]], а е употребена секундарно во [[Среден век|средниот век]]. Тие не запреле тука, туку даваат ново датирање, а тоа е годината [[1202]]-[[1203]], која совршено се вклопува со владеењето на [[Иван Асен I|Бугарскиот владетел Иван Први]], попознат како [[Калојан]] ([[1197]]-[[1207]]), а со тоа се отфрлаат и тезите за Бугарското потекло на Самоиловиот род.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=538284|title=Texts, Inscriptions, Images - The Issue of the Pre-Dated Inscriptions in Contrarу with the Falsified. The Cуrillic Inscription from Edessa|last=Georgios Velenis|first=Elena Kostić,|publisher=Институт за изследване на изкуствата, БАН|year=2016|isbn=978-954-8594-65-3|location=Софија|pages=113-127|уеar=2016}}</ref> Сомнежот за фалсификат на самата плоча не е исклучен и од други автори, за кои употребените термини (кои за прв пат се јавуваат на еден средновековен натпис), титулите и настаните употребени во самиот натпис, оставаат кај нив простор за сомнеж дека се работи за автентичен натпис, а во најмала рака секундарно додаден текст во друг период, само да се вклопи во Бугарската националистичка претензија кон Македонската историја и територија.<ref name=":3" /><ref>{{Наведена книга|title=Кон етногенезата на македонскиот народ|first=Драган Ташковски|publisher=Наша книга|уеar=1974|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Македонската еманципација на Балканот|first=Стефан Влахов-Мицов|publisher=Матица македонска|уеar=2013|isbn=9786081002782|location=Скопје|pages=}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Битолската плоча - дилеми и интерпретации|first=Доц. д-р Стојко Стојков|publisher=|уеar=2015|isbn=978-608-65524-6-6|location=Скопје|pages=94-102}}</ref> == Проблеми со титулите од натписот == Бугарите за да го докажат бугарскиот карактер на Самоиловото Царство ја користат т.н. Битолска плоча од некој Јоан, Цар и Самодржец бугарски.<ref name=":2" /> Ако се прочита плочата, ќе се види дека натписот воопшто не одговара на ранокириличен натпис. Имено, зборот „[[Цар]]“ кај словенските народи се јавува од крајот на [[12 век|XII век]], како скратеница од латинскиот збор „[[Цезар (титула)|Цезар]]“, што го потврдува и бугарскиот историчар Георги Бакалов.<ref>{{Наведена книга|title=Средновековният български владетел: Титулатура и инсигнии|first=Георги Петров Бакалов|publisher=Анубис|уеar=1995|isbn=9789544261092|location=Софија|pages=155-158}}</ref> Во старословенскиот јазик до [[12 век|XII век]], се користел поимот Цезари (Цри) за терминот Цар (на пр. натписот на [[Мостич]]). Зборот самодржец (словенски) т.е. автократ (лат.) се јавува за време на [[Второ Бугарско Царство|Второто Бугарско Царство]], во [[13 век|XIII век]]. [[Хорас Лант|Лант]] ги демантира и вели дека целосно ја „фалсификувале содржината на плочата за да се извади заклучок на она што тие го посакуваат, а не вистината“, додавајки си свои зборови и години. Понатаму, харвардскиот професор пишува: <blockquote>''„Заимови уверено го 'реставрираат' најголемиот дел од текстот, вклучувајќи датуми и сакаат да го ПРИКАЖАТ она што тие го ПРИЖЕЛКУВААТ како непобитен доказ за бројни историски настани, инаку непознати.<ref name=":0" />'' ''За жал, дури ни од далеку нема докажани критериуми за утврдување рано јужнословенски натпис и епиграфскиот материјал е раштркан и екстремно контроверзен. Со должна почит, морам да ја демантирам проценката на Мошин дека текстот (од плочата) одговара на раниот XI век. Палиографските и јазичните аргументи на Заимови се неточни и наивни. Една основна поента: Мошин јасно го забележува фактот дека годината (на плочата) што тој уверено ја реставрира како 6522 (1014) е излижана.<ref>{{Наведена книга|title=Словенска писменост: 1050-годишнина на Климент Охридски|first=Петар Илиевски|publisher=Народен Музеј - Охрид|уеar=1966|isbn=|location=Охрид|pages=39}}</ref>'' ''Навистина годината (на плочата) не е прикажана на ниедна фотографија (забележете дека плочата 2 на Заимови е фризирана-дотерана на необјаснив начин, додека плочата 3 е искрено цртеж), ниту пак годината (на плочата) е најдена на латекс отпечатокот кој (од плочата) го зел Проф. Игор Севченко од Dumbarton Oaks. Претпоставувајки дека плочата не содржи дата, некој може да си додаде 6 и на крај 2 и вертикална линија со делумно поврзување кое може да биде Ф (500); но изгледа многу повеќе како ПС (700) зад кој следи простор доволен за М (40). Ако некој тогаш го претпостави бројот како 6742, годината би била 1234. Ова убаво одговара со правописот и јазикот (на плочата) и го идентификува Иван како Асен II, кој ја освоил Македонија 1230 г. Тоа ги урива неточните историски објаснувања елаборирани од Заимови..."<ref name=":0">Horace G. Lunt, "Slavic Review", Vol. 31, No. 2 (Jun., 1972), p. 499.</ref>'' </blockquote> == Поврзано == * [[Воденски натпис]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [[Стојко Стојков|Стојков, Стојко]] (2014) [http://eprints.ugd.edu.mk/12368/ Битолската плоча – дилеми и интерпретации. Во: Самуиловата држава во историската, воено-политичката, духовната и културната традиција на Македонија], 24-26 октомври 2014, Струмица, македонија. [[Категорија:Македонија во средниот век]] [[Категорија:Археолошки артефакти]] oph378egq3re9j5c2wd575q5ud6rfl4 5545030 5544900 2026-04-26T19:09:21Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/~2026-25510-02|~2026-25510-02]]) и ја поврати преработката 5495155 на P.Nedelkovski 5545030 wikitext text/x-wiki {{Infobox artifact | name = Битолска плоча | image = Bitola Inscription, Museum of Bitola.jpg | image_size = 290px | image_caption = Слика од оригиналната плоча, поставена во Музејот во Битола. | material = [[мермер]] | size = {{convert|98|×|61|×|27|cm|abbr=on}} | writing = кирилично писмо | created = 1202/3<ref name="Georgios Velenis 2016 128">{{Cite book|last=Georgios Velenis|first=Elena Kostić|title=Proceedings of the 23rd International Congress of Byzantine Studies|publisher=The Serbian National Committee of AIEB and the contributors 2016|year=2016|isbn=978-86-83883-23-3|location=Belgrade|page=128}}</ref> или {{circa}} 1230.<ref name="LUNTTTTT">Horace Lunt, Review of "Bitolski Nadpis na Ivan Vladislav Samodurzhets Bulgarski: Starobulgarski Pametnik ot 1015–1016 Godina" by Iordan Zaimov and Vasilka Zaimova, Slavic Review, vol. 31, no. 2 (Jun. 1972), p. 499</ref><ref>Robert Mathiesen, The Importance of the Bitola Inscription for Cyrillic Paleography, The Slavic and East European Journal, 21, Bloomington, 1977, 1, pp. 1–2.</ref> | discovered_date = 1956 | discovered_place = во [[Сунгур Чауш-бегова џамија|Сунгур Чауш-беговата џамија]], [[Битола]] | discovered_by = | location = [[Народен музеј - Битола|Завод и музеј Битола]] }} '''Битолскиот натпис''' или '''Битолска плоча''' е откриен во [[1956]] година во битолската [[Сунгур Чауш-бегова џамија]], а денес се наоѓа во [[Народен музеј - Битола|Завод и музеј]] во [[Битола]].<ref>''Меѓу најзначајните наоди од овој период презентирани во музејската поставка е епиграфскиот споменик мермерната плоча со кирилско писмо на Јован Владислав од 1015/17 година.'' [http://www.muzejbt.org.mk/arheoloska%20postavka.htm Страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080828012347/http://www.muzejbt.org.mk/arheoloska%20postavka.htm |date=2008-08-28 }} на Заводот за заштита на спомениците на културата, музеј и галерија Битола, Археолошка музеjска поставка.</ref> Таа била првата џамија во [[Битола]] изградена во [[1435]] година. Се наоѓала на левиот брег на [[Драгор|реката Драгор]] во близина на сточниот пазар.<ref>{{Наведена книга|title=Градот Битола / Манаст’р по османлиското освојување во 1385|first=Роберт Михајловски|publisher=Каламус|уеar=2014 |isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref> Плочата е пронајдена под прагот на главниот влез и најверојатно е употребена како градежен материјал од урнатините на средновековната тврдина. Тврдината била уништена со освојувањето на градот од Османлиите во 1385 година. Плочата е со размери 98 см x 61 см x 27 см. Со самото нејзино пронаоѓање голем број научници на средновековието, слависти и јазичари пројавиле интерес за неа. == Натписот на плочата == Она што со сигурност е зачувано од текстот, се 12 реда испишани со старословенско кирилично писмо. Иако постои несогласување во датирањето и дешифрирањето на натписот, истражувачите се согласни за ортографското и лингвистичкото значење на овој натпис. [[Податотека:Original Bitola Inscription.jpg|мини|центар|500п|Оригиналниот зачуван текст од плочата, во 12 реда.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/publication/284723120_BITOLSKATA_PLOCA_-_DILEMI_I_INTERPRETACII|title=Битолската плоча - Дилеми и Интерпретации|last=Стојков|first=Доц. Д-р Стојко|date=2014|work=https://www.researchgate.net/|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref>]] == Проблеми со датирањето == [[Податотека:Bitola inscription - top part.jpg|лево|мини|Битолскиот натпис - горна страна, на кој се видливи трагите од примарно користење на плочата, (најверојатно во римскиот период).<ref name=":4" /> Со тоа отпаѓа теоријата на Заимови дека постоел горен прв ред на плочата. ]] Главниот проблем на оваа плоча е нејзиното датирање, бидејќи на неа не е зачувана јасно годината за нејзината изработка. Па, така денеска постојат 4 групи на научни поделби.[[Податотека:Bitolski nadpis.jpg|thumb|300px|Компјутерски фалсификуван приказ на плочата од Битола. Компјутерски е додадена годината ЅФКВ (6523 г.), што би значело 1015/1016 година.]][[Податотека:National Historical Museum of Bulgaria PD 2012 024.JPG|мини|300п|Манипулативна ново-исклесана плоча, со 13 реда текст (која не е верна копија), варијанта на Битолскиот натпис во историскиoт музеј во Софија. Направена само да послужи на текстот измислен од Заимови.]]'''Една група научници''' кои тврдат дека годината е [[1218]], а со тоа дека станува збор за [[Иван Асен II|бугарскиот цар Иван Асен II]], кој владеел во периодот [[1218]]-[[1241]]. Во оваа група спаѓаат видните професори и познавачи на областа на Средновековието и [[Среден век|средновековните]] лингвистичките форми: професорот од [[Харвард]] [[Хорас Лант]]<ref>Lunt, Horace. On dating Old Church Slavonic bible manuscripts. // A. A. Barentsen, M. G. M. Tielemans, R. Sprenger (eds.), South Slavic and Balkan linguistics, Rodopi, 1982, p. 230.</ref><ref name=":0" />, професорот на [https://www.brown.edu/ Браун Универзитетот] во Род Ајленд, САД, [https://vivo.brown.edu/displaу/rmathies Роберт Матисен]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}<ref name=":1">Mathiesen, R. The Importance of the Bitola Inscription for Cуrilic Paleographу // The Slavic and East European Journal, 21, Bloomington, 1977, 1, pp. 1-2.</ref> како и многу други. За разлика од останатите, [[Хорас Лант]], работел и со фотографии, но и со копија од текстот искалапена во латекс<ref name=":0" />, а направена од [https://www.doaks.org/research/librarу-archives/dumbarton-oaks-archives/historical-records/oral-historу-project/ihor-sevcenko Ихор Шевченко]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, кој исто така е Византиски и палеословенски професор по класична филологија на [[Дамбартон Оукс (конференција)|Дамбартон Оукс]]. Затоа [[Хорас Лант|Лант]], ги отфрла датирањата на Заимови, но и ставовите на [[Владимир Мошин|Мошин]], кои биле под влијание на Заимови. [[Податотека:Bitola inscription - top part - roman channels.jpg|лево|мини|Битолскиот натпис - горна страна.]] '''Втора група научници''' кои тврдат дека плочата е од периодот [[1015]]-[[1018]]<ref>Бурмов, Александър. Новонамерен старобългарски надпис в НР Македония // сп. Пламък, 3, София, 1959, 10, с. 84-86.</ref> и ја поврзуваат со царот [[Јован Владислав]], син на Арон (братот на [[Цар Самоил|царот Самоил]] кој всушност бил убиен од Самоил во борбата за превласт)<ref>{{Наведена книга|title=Зборник радова Византолошког института|first=Ристо Илјовски|publisher=Византолошки Институт - САНУ|уеar=1991|isbn=|location=Белград|pages=75-99}}</ref>, кој го управувал [[Самоилово Царство|Самуиловото Царство]]. Во оваа група спаѓаат, [[Владимир Мошин]] (според кој постоел и лев дел од плочата и не се согласува целосно со толкуваниот текст од страна на Заимови).<ref>Мошин, Владимир. Битољска плоча из 1017. год. // Македонски јазик, ХVІІ, Скопjе, 1966, с. 51-61.</ref><ref>Мошин, Владимир. Уште за битолската плоча од 1017 година // Историjа, 7, Скопjе, 1971, 2, с. 255-257.</ref> Бугарскиот брачен пар Јордан и Василка Заимови<ref>Заимов, Йордан. Битолски надпис на Иван Владислав, старобългарски паметник от 1015-1016 // София, 1969.</ref><ref>Заимов, Йордан. Битолският надпис на цар Иван Владислав, самодържец български. Епиграфско изследване // София, 1970.</ref><ref>Заимов, Йордан. Битольская надпись болгарского самодержца Ивана Владислава, 1015-1016 // Вопросы языкознания, 28, Москва, 1969, 6, с. 123-133.</ref> и впрочем нивните настапи за точноста на текстот, во кои тие допишуваат сосема нов почетен ред за да ја докажат годината, е она што фрла сомнеж кај останатите сериозни Византолози и начници на Средновековието.<ref name=":1" /> Како и [[Радмила Угринова-Скаловска]], која плочата ја датира со годината 1017, слично како и [[Владимир Мошин]], но со допонително толкување на текстот.<ref name=":2">Угринова-Скаловска, Радмила. Записи и летописи // Скопjе, 1975, 43-44.</ref> Оние автори кои се согласуваат со ова датирање (секундарно ја преземаат годината токму од овие тројца автори).<ref>Микулчиќ, Иван, "Средновековни градови и тврдини во Македонија", Македонска академија на науките и уметностите, Скопје, 1996, глава [http://www.promacedonia.org/im3/im_6_1.htm Раносредновековни фортификации], стр. 69.</ref><ref>Срђан Пириватрић, "Самуилова држава. Обим и карактер", Византолошки институт Српске академије науке и уметности, посебна издања књига 21, Београд, 1997, стр. 183.</ref><ref>Академик Г. Г. Литаврин, [http://www.promacedonia.org/is_ran/is_ran_3.html "Прошлое и настоящее Македонии в свете современных проблем"], зборник "Македония - проблемы истории и культуры", Институт за словенски науки при Руската академиjа на науките, Москва, 1999.</ref><ref>Божилов, Иван. Битолски надпис на Иван Владислав // Кирило-методиевска енциклопедия, т. І, София, 1985, с. 196-198.</ref><ref>Џорђић, Петар. Историjа српске ћирилице // Београд, 1990, с. 451-468.</ref><ref>Томовић, Г. Морфологиjа ћирилских натписа на Балкану // Историjски институт, Посебна издања, 16, Скопjе, 1974, с. 33.</ref> Некои од нив работено со фалсификуваните фотографии од плочата на која компјутерски е допишана годината (ЅФКВ), како и комплетно ново-исклесаната плоча (која не е верна копија на оригиналот) по текстот измислен од брачниот пар Заимови која и денес се наоѓа како експонат во Музејот во [[Софија]], [[Бугарија]]. Тие не само што измислиле цел еден нов почетен ред, туку го реставрираат целиот исчезнат текст. '''Третата група научници''', смета дека постои можност оваа камена плоча да е реупотребена во [[13 век]], односно дека на неа работеле двајца различни автори<ref name=":1" />. Оваа теза ја пропагира Роберт Матисен, кој смета дека е недопустливо Заимови, да не ја увиделе разликата во формите на буквите и затоа смета дека критиката на професорот Лант е исправна. Тој точно опишува кои букви се разликуваат во горниот дел од плочата, со оние од долниот дел. Како и да е, тој укажува дека овој споменик е од голема важност за кириличната школа, без разлика на дилемите околу нејзиното датирање. '''Во четвртата група''' спаѓаат современи истражувачи, како [https://independent.academia.edu/ElenaKostic Елена Костиќ], како и угледниот грчки археолог, професор на факултетот во Солун, [https://auth.academia.edu/GeorgeVelenis Георгиос Веленис], кои се појасно укажуваат дека можеби се работи за фалсификувана плоча<ref name=":4">{{Наведена книга|url=https://www.academia.edu/34713577/Proceedings_of_the_23rd_International_Congress_of_B%D1%83zantine_Studies_Belgrade_22_27_August_2016_Thematic_Sessions_of_Free_Communications_eds_D_D%C5%BEelebd%C5%BEi%C4%87_S_Bojanin_M_Cvetkovi%C4%87_Tamara_Matovi%C4%87_Belgrade_2016_contributor_|title=Proceedings of the 23rd International Congress of Bуzantine Studies|first=Elena Kostić {{!}} Georgios Velenis|publisher=The Serbian National Committee of AIEB and the contributors 2016|уеar=2016|isbn=978-86-83883-23-3|location=Белград|pages=128|access-date=2021-03-09|archive-date=2023-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123105509/https://www.academia.edu/34713577/Proceedings_of_the_23rd_International_Congress_of_B%D1%83zantine_Studies_Belgrade_22_27_August_2016_Thematic_Sessions_of_Free_Communications_eds_D_D%C5%BEelebd%C5%BEi%C4%87_S_Bojanin_M_Cvetkovi%C4%87_Tamara_Matovi%C4%87_Belgrade_2016_contributor_|url-status=dead}}</ref>, слична на онаа пронајдена во Воден на 6 Октомври, 1997, за која и самиот директор на Бугарските Национални Музеи, [[Божидар Димитров]] изјави дека е Бугарски фалсификат од [[19 век]]<ref>{{Наведено списание|last=Димитров|first=Божидар|date=2.10.1997|title=Надпис за “Самуил, цар на балгари и ромеи” открит вов Воден|url=|journal=Континент|volume=|pages=}}</ref>. Односно, плоча исклесана од страна на Бугарската војска и поставена на одредена позиција, за некој случајно да ја пронајде во иднина. Токму овие двајца научници, во периодот пред [[2016]] ја имаат анализирано плочата и откриле дека во горниот дел има канали и дупки кои имале за цел да држат метални спојници, а со тоа дефинитивно ја побиваат и отфрлаат Бугарската теза дека постоел уште еден горен ред, кој впрочем прави плочата да има 13 реда, наместо оригиналните 12. За нив ова е јасен доказ дека плочата потекнува од [[Римски период|римски градба]], а е употребена секундарно во [[Среден век|средниот век]]. Тие не запреле тука, туку даваат ново датирање, а тоа е годината [[1202]]-[[1203]], која совршено се вклопува со владеењето на [[Иван Асен I|Бугарскиот владетел Иван Први]], попознат како [[Калојан]] ([[1197]]-[[1207]]), а со тоа се отфрлаат и тезите за Бугарското потекло на Самоиловиот род.<ref name=":3">{{Наведена книга|url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=538284|title=Texts, Inscriptions, Images - The Issue of the Pre-Dated Inscriptions in Contrarу with the Falsified. The Cуrillic Inscription from Edessa|last=Georgios Velenis|first=Elena Kostić,|publisher=Институт за изследване на изкуствата, БАН|year=2016|isbn=978-954-8594-65-3|location=Софија|pages=113-127|уеar=2016}}</ref> Сомнежот за фалсификат на самата плоча не е исклучен и од други автори, за кои употребените термини (кои за прв пат се јавуваат на еден средновековен натпис), титулите и настаните употребени во самиот натпис, оставаат кај нив простор за сомнеж дека се работи за автентичен натпис, а во најмала рака секундарно додаден текст во друг период, само да се вклопи во Бугарската националистичка претензија кон Македонската историја и територија.<ref name=":3" /><ref>{{Наведена книга|title=Кон етногенезата на македонскиот народ|first=Драган Ташковски|publisher=Наша книга|уеar=1974|isbn=|location=Скопје|pages=}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Македонската еманципација на Балканот|first=Стефан Влахов-Мицов|publisher=Матица македонска|уеar=2013|isbn=9786081002782|location=Скопје|pages=}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Битолската плоча - дилеми и интерпретации|first=Доц. д-р Стојко Стојков|publisher=|уеar=2015|isbn=978-608-65524-6-6|location=Скопје|pages=94-102}}</ref> == Проблеми со титулите од натписот == Бугарите за да го докажат бугарскиот карактер на Самоиловото Царство ја користат т.н. Битолска плоча од некој Јоан, Цар и Самодржец бугарски.<ref name=":2" /> Ако се прочита плочата, ќе се види дека натписот воопшто не одговара на ранокириличен натпис. Имено, зборот „[[Цар]]“ кај словенските народи се јавува од крајот на [[12 век|XII век]], како скратеница од латинскиот збор „[[Цезар (титула)|Цезар]]“, што го потврдува и бугарскиот историчар Георги Бакалов.<ref>{{Наведена книга|title=Средновековният български владетел: Титулатура и инсигнии|first=Георги Петров Бакалов|publisher=Анубис|уеar=1995|isbn=9789544261092|location=Софија|pages=155-158}}</ref> Во старословенскиот јазик до [[12 век|XII век]], се користел поимот Цезари (Цри) за терминот Цар (на пр. натписот на [[Мостич]]). Зборот самодржец (словенски) т.е. автократ (лат.) се јавува за време на [[Второ Бугарско Царство|Второто Бугарско Царство]], во [[13 век|XIII век]]. [[Хорас Лант|Лант]] ги демантира и вели дека целосно ја „фалсификувале содржината на плочата за да се извади заклучок на она што тие го посакуваат, а не вистината“, додавајки си свои зборови и години. Понатаму, харвардскиот професор пишува: <blockquote>''„Заимови уверено го 'реставрираат' најголемиот дел од текстот, вклучувајќи датуми и сакаат да го ПРИКАЖАТ она што тие го ПРИЖЕЛКУВААТ како непобитен доказ за бројни историски настани, инаку непознати.<ref name=":0" />'' ''За жал, дури ни од далеку нема докажани критериуми за утврдување рано јужнословенски натпис и епиграфскиот материјал е раштркан и екстремно контроверзен. Со должна почит, морам да ја демантирам проценката на Мошин дека текстот (од плочата) одговара на раниот XI век. Палиографските и јазичните аргументи на Заимови се неточни и наивни. Една основна поента: Мошин јасно го забележува фактот дека годината (на плочата) што тој уверено ја реставрира како 6522 (1014) е излижана.<ref>{{Наведена книга|title=Словенска писменост: 1050-годишнина на Климент Охридски|first=Петар Илиевски|publisher=Народен Музеј - Охрид|уеar=1966|isbn=|location=Охрид|pages=39}}</ref>'' ''Навистина годината (на плочата) не е прикажана на ниедна фотографија (забележете дека плочата 2 на Заимови е фризирана-дотерана на необјаснив начин, додека плочата 3 е искрено цртеж), ниту пак годината (на плочата) е најдена на латекс отпечатокот кој (од плочата) го зел Проф. Игор Севченко од Dumbarton Oaks. Претпоставувајки дека плочата не содржи дата, некој може да си додаде 6 и на крај 2 и вертикална линија со делумно поврзување кое може да биде Ф (500); но изгледа многу повеќе како ПС (700) зад кој следи простор доволен за М (40). Ако некој тогаш го претпостави бројот како 6742, годината би била 1234. Ова убаво одговара со правописот и јазикот (на плочата) и го идентификува Иван како Асен II, кој ја освоил Македонија 1230 г. Тоа ги урива неточните историски објаснувања елаборирани од Заимови..."<ref name=":0">Horace G. Lunt, "Slavic Review", Vol. 31, No. 2 (Jun., 1972), p. 499.</ref>'' </blockquote> == Поврзано == * [[Воденски натпис]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == * [[Стојко Стојков|Стојков, Стојко]] (2014) [http://eprints.ugd.edu.mk/12368/ Битолската плоча – дилеми и интерпретации. Во: Самуиловата држава во историската, воено-политичката, духовната и културната традиција на Македонија], 24-26 октомври 2014, Струмица, македонија. [[Категорија:Македонија во средниот век]] [[Категорија:Археолошки артефакти]] qu8ppfjklvoivd5w80w19wz9rov519j 0 7864 5545165 5274123 2026-04-26T23:06:11Z Buli 2648 /* Животопис */ 5545165 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Инфокутија за писател | name = Константин Миладинов | image = Konstantin Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{роден на|||1830}} | birth_place = [[Струга]], [[Македонија]], [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на|23|јануари|1862}} | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[поет]] и преродбеник | education = Основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]], словенска филологија на Филозофскиот факултет при императорскиот универзитет во [[Москва]] | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Т'га за југ - Константин Миладинов|Т'га за југ]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Константин Миладинов''' ([[Струга]], [[1830]] – [[Цариград]], денешен {{починал во|Истанбул|}}, [[18 јануари]] [[1862]]) — [[Македонци|македонски]] собирач на народни умотворби и поет.<ref>Македониум, антологија на македонската национално-политичка мисла, стр. 9 и 10, Скопје, 2003.</ref><ref>Писмо на Константин Миладинов до Георги С. Раковски, 8 јануари 1859, „Браќа Миладиновци – препис“, коментирал и уредил Никола Трајков, Бугарска академија на науките, Институт за историја, Издание на БАН, Софија 1964, стр. 131-133.</ref> Со неговата песна [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. ==Животопис== === Ран живот и образование === Роден е во Струга, во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во Струга, а подоцна и гимназија во [[Јанина]], [[Грција]]. На [[14 октомври]] [[1849]] година се запишал на Филозофскиот факултет во [[Атина]], дипломирал [[1852]] година, отсек грчка филологија. Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. По завршувањето на основното образование во Струга и гимназија во [[Јанина]], во [[1847]] година станал учител во селото [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Општина Битола|Битолско]].[[Податотека:K.miladinov.jpg|thumb|лево|200px|Константин Миладинов (долу десно) во Москва со бугарскиот писател [[Љубен Каравелов]]]]По завршувањето на студиите престојувал во манастирот „Зограф“ на Света Гора. По враќањето во Струга, станал учител во битолското село [[Магарево]], а потоа во [[1857]] година се запишал и студирал [[словенска филологија]] во [[Москва]], каде што членувал во Словенскиот кружок и соработувал во неговиот весник „Братски труд“, како и во весникот „Дунавски лебед“. Константин заминал во [[Русија]] да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Во време на неговиот престој во Русија го обзема длабока осаменост и жал по родниот крај. === Преродбенска и учителска дејност === Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува [[поезија]]. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, Константин Миладинов ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со хрватскиот бискуп [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватска католичка црква|Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмајер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од Константин Миладинов]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот]] од народни умотворби на браќата Миладиновци - „Бугарски народни песни, собрани од браќа Миладиновци“, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васили Чолаков]]). === Затвор и смрт === Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули 1861 година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат [[Димитар Миладинов|Димитар]] веќе половина година чемрее во турските затвори. Надевајќи се дека ќе успее да го ослободи својот брат, наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Истанбул|Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. На [[24 јуни]] [[1861]] година во Загреб излегол Зборникот на народни песни и умотворби на браќата Димитрија и Константин Миладинови. ==Генеалогија== {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=Наум Миладинов|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=Константин Миладинов|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} ==Поетски текстови== [[Податотека:Newspaper Dunavski Lebed (Danube Swan) issue 20 from February 7, 1861, p. 88.jpg|мини|десно|Песната ''Т'га за југ'' објавена во весникот [[Дунавски лебед]], 7 февруари 1861]] * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Бисера|Бисера]] <ref name="ReferenceA">„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 15.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Желание|Желание]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Голапче|Голапче]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Шупељка|Шупељка]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Не - непијам|Не - непијам]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Клетва|Клетва]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Скрсти|Скрсти]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 19.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Грк владика на Болгарите|Грк владика на Болгарите]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 24.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Побратимство|Побратимство]] <ref name="ReferenceB">„Б'лгарски книжици“, година II, 1859, кн. 22.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Думание|Думание]] <ref name="ReferenceB"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Сираче|Сираче]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1">„Братски труд“, 1860, кн. 1.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На с’нцето|На сâнцето]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Еѓуптин делиа|Еѓуптин делиа]] <ref>„Братски труд“, 1860, кн. 3.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На чуждина|На чуждина]] <ref name="ReferenceC">„Дунавски лебед“, г. I, 1860, бр. 20.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Т’га за југ|Тâга за југ]] <ref name="ReferenceC"/> ==Константин Миладинов како тема во уметноста== * „Сентиментално писмо“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 47-48.</ref> ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> ==Библиографија== * Константин Миладинов. (1984). ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. * Поленаковиќ, Харалампие. (1984). „Поетот Константин Миладинов“. Во: Константин Миладинов. ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [[:s:Автор:Константин Миладинов|Константин Миладинов]] на Викиизвор. *[http://gbsk.mk/wp-content/uploads/2018/07/Tvorbi_Konstantin-Miladinov.pdf Константин Миладинов „Творби“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://makedonskijazikiliteratura.blogspot.com/2010/05/blog-post_16.html Т'га за југ] {{mk}} * [http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html Т'га за југ, препеана на кинески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150508144833/http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html |date=2015-05-08 }} од македонистот [[Лиу Јару]] {{zh}} * [http://www.slovo.bg/showauthor.php3?ID=8&LangID=1 Константин Миладинов - поезија] {{bg}} * [http://www.kroraina.com/knigi/cm/cm_30.html Царевна Миладинова за својот татко Димитрија Миладинов и својот стрико Константин Миладинов] {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/dmp/index.html Зборник] со писма на браќа Миладинови. {{bg}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миладинов, Константин}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Миладиновци|Константин]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] 66yi6v20c491qy6c1u0tcp2npwassum 5545167 5545165 2026-04-26T23:09:36Z Buli 2648 /* Ран живот и образование */ 5545167 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Инфокутија за писател | name = Константин Миладинов | image = Konstantin Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{роден на|||1830}} | birth_place = [[Струга]], [[Македонија]], [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на|23|јануари|1862}} | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[поет]] и преродбеник | education = Основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]], словенска филологија на Филозофскиот факултет при императорскиот универзитет во [[Москва]] | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Т'га за југ - Константин Миладинов|Т'га за југ]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Константин Миладинов''' ([[Струга]], [[1830]] – [[Цариград]], денешен {{починал во|Истанбул|}}, [[18 јануари]] [[1862]]) — [[Македонци|македонски]] собирач на народни умотворби и поет.<ref>Македониум, антологија на македонската национално-политичка мисла, стр. 9 и 10, Скопје, 2003.</ref><ref>Писмо на Константин Миладинов до Георги С. Раковски, 8 јануари 1859, „Браќа Миладиновци – препис“, коментирал и уредил Никола Трајков, Бугарска академија на науките, Институт за историја, Издание на БАН, Софија 1964, стр. 131-133.</ref> Со неговата песна [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. ==Животопис== === Ран живот, образование и учителска дејност === Роден е во Струга, во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во Струга, а подоцна и гимназија во [[Јанина]], [[Грција]]. На 14 октомври 1849 година се запишал на [[Атински универзитет|Филозофскиот факултет]] во [[Атина]], дипломирал [[1852]] година, отсек грчка филологија. Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. По завршувањето на основното образование во Струга и гимназија во [[Јанина]], во [[1847]] година станал учител во селото [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Општина Битола|Битолско]].[[Податотека:K.miladinov.jpg|thumb|лево|200px|Константин Миладинов (долу десно) во Москва со бугарскиот писател [[Љубен Каравелов]]]]По завршувањето на студиите престојувал во манастирот „Зограф“ на Света Гора. По враќањето во Струга, станал учител во битолското село [[Магарево]], а потоа во [[1857]] година се запишал и студирал [[словенска филологија]] во [[Москва]], каде што членувал во Словенскиот кружок и соработувал во неговиот весник „''Братски труд''“, како и во весникот „''[[Дунавски лебед]]''“. Константин заминал во [[Русија]] да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Во време на неговиот престој во Русија го обзема длабока осаменост и жал по родниот крај. === Преродбенска дејност === Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува [[поезија]]. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, Константин Миладинов ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со хрватскиот бискуп [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватска католичка црква|Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмајер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од Константин Миладинов]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот]] од народни умотворби на браќата Миладиновци - „Бугарски народни песни, собрани од браќа Миладиновци“, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васили Чолаков]]). === Затвор и смрт === Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули 1861 година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат [[Димитар Миладинов|Димитар]] веќе половина година чемрее во турските затвори. Надевајќи се дека ќе успее да го ослободи својот брат, наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Истанбул|Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. На [[24 јуни]] [[1861]] година во Загреб излегол Зборникот на народни песни и умотворби на браќата Димитрија и Константин Миладинови. ==Генеалогија== {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=Наум Миладинов|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=Константин Миладинов|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} ==Поетски текстови== [[Податотека:Newspaper Dunavski Lebed (Danube Swan) issue 20 from February 7, 1861, p. 88.jpg|мини|десно|Песната ''Т'га за југ'' објавена во весникот [[Дунавски лебед]], 7 февруари 1861]] * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Бисера|Бисера]] <ref name="ReferenceA">„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 15.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Желание|Желание]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Голапче|Голапче]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Шупељка|Шупељка]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Не - непијам|Не - непијам]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Клетва|Клетва]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Скрсти|Скрсти]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 19.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Грк владика на Болгарите|Грк владика на Болгарите]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 24.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Побратимство|Побратимство]] <ref name="ReferenceB">„Б'лгарски книжици“, година II, 1859, кн. 22.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Думание|Думание]] <ref name="ReferenceB"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Сираче|Сираче]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1">„Братски труд“, 1860, кн. 1.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На с’нцето|На сâнцето]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Еѓуптин делиа|Еѓуптин делиа]] <ref>„Братски труд“, 1860, кн. 3.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На чуждина|На чуждина]] <ref name="ReferenceC">„Дунавски лебед“, г. I, 1860, бр. 20.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Т’га за југ|Тâга за југ]] <ref name="ReferenceC"/> ==Константин Миладинов како тема во уметноста== * „Сентиментално писмо“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 47-48.</ref> ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> ==Библиографија== * Константин Миладинов. (1984). ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. * Поленаковиќ, Харалампие. (1984). „Поетот Константин Миладинов“. Во: Константин Миладинов. ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [[:s:Автор:Константин Миладинов|Константин Миладинов]] на Викиизвор. *[http://gbsk.mk/wp-content/uploads/2018/07/Tvorbi_Konstantin-Miladinov.pdf Константин Миладинов „Творби“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://makedonskijazikiliteratura.blogspot.com/2010/05/blog-post_16.html Т'га за југ] {{mk}} * [http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html Т'га за југ, препеана на кинески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150508144833/http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html |date=2015-05-08 }} од македонистот [[Лиу Јару]] {{zh}} * [http://www.slovo.bg/showauthor.php3?ID=8&LangID=1 Константин Миладинов - поезија] {{bg}} * [http://www.kroraina.com/knigi/cm/cm_30.html Царевна Миладинова за својот татко Димитрија Миладинов и својот стрико Константин Миладинов] {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/dmp/index.html Зборник] со писма на браќа Миладинови. {{bg}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миладинов, Константин}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Миладиновци|Константин]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] 9tcjxautbrytvkpyqeet06ip28jc7c6 5545169 5545167 2026-04-26T23:10:01Z Buli 2648 /* Ран живот, образование и учителска дејност */ 5545169 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Инфокутија за писател | name = Константин Миладинов | image = Konstantin Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = {{роден на|||1830}} | birth_place = [[Струга]], [[Македонија]], [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на|23|јануари|1862}} | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[поет]] и преродбеник | education = Основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]], словенска филологија на Филозофскиот факултет при императорскиот универзитет во [[Москва]] | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Т'га за југ - Константин Миладинов|Т'га за југ]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Константин Миладинов''' ([[Струга]], [[1830]] – [[Цариград]], денешен {{починал во|Истанбул|}}, [[18 јануари]] [[1862]]) — [[Македонци|македонски]] собирач на народни умотворби и поет.<ref>Македониум, антологија на македонската национално-политичка мисла, стр. 9 и 10, Скопје, 2003.</ref><ref>Писмо на Константин Миладинов до Георги С. Раковски, 8 јануари 1859, „Браќа Миладиновци – препис“, коментирал и уредил Никола Трајков, Бугарска академија на науките, Институт за историја, Издание на БАН, Софија 1964, стр. 131-133.</ref> Со неговата песна [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. ==Животопис== === Ран живот, образование и учителска дејност === Роден е во Струга, во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во Струга, а подоцна и гимназија во [[Јанина]], [[Грција]]. На 14 октомври 1849 година се запишал на [[Атински универзитет|Филозофскиот факултет]] во [[Атина]], дипломирал [[1852]] година, отсек грчка филологија. Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. По завршувањето на основното образование во Струга и гимназија во [[Јанина]], во [[1847]] година станал учител во селото [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Општина Битола|Битолско]].[[Податотека:K.miladinov.jpg|thumb|лево|200px|Константин Миладинов (долу десно) во Москва со бугарскиот писател [[Љубен Каравелов]]]]По завршувањето на студиите престојувал во манастирот „Зограф“ на Света Гора. По враќањето во Струга, станал учител во битолското село [[Магарево]], а потоа во [[1857]] година се запишал и студирал [[словенска филологија]] во [[Москва]], каде што членувал во Словенскиот кружок и соработувал во неговиот весник „''Братски труд''“, како и во весникот „''[[Дунавски лебед]]''“. Константин заминал во [[Русија]] да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Во време на неговиот престој во Русија го обзема длабока осаменост и жал по родниот крај. === Преродбенска дејност === Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува [[поезија]]. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, Константин Миладинов ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со хрватскиот бискуп [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватска католичка црква|Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмајер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од Константин Миладинов]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот]] од народни умотворби на браќата Миладиновци - „Бугарски народни песни, собрани од браќа Миладиновци“, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васили Чолаков]]). === Затвор и смрт === Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули 1861 година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат [[Димитар Миладинов|Димитар]] веќе половина година чемрее во турските затвори. Надевајќи се дека ќе успее да го ослободи својот брат, наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Истанбул|Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. На [[24 јуни]] [[1861]] година во Загреб излегол Зборникот на народни песни и умотворби на браќата Димитрија и Константин Миладинови. ==Генеалогија== {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=Наум Миладинов|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=Константин Миладинов|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} ==Поетски текстови== [[Податотека:Newspaper Dunavski Lebed (Danube Swan) issue 20 from February 7, 1861, p. 88.jpg|мини|десно|Песната ''Т'га за југ'' објавена во весникот [[Дунавски лебед]], 7 февруари 1861]] * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Бисера|Бисера]] <ref name="ReferenceA">„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 15.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Желание|Желание]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Голапче|Голапче]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Шупељка|Шупељка]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Не - непијам|Не - непијам]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Клетва|Клетва]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Скрсти|Скрсти]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 19.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Грк владика на Болгарите|Грк владика на Болгарите]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 24.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Побратимство|Побратимство]] <ref name="ReferenceB">„Б'лгарски книжици“, година II, 1859, кн. 22.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Думание|Думание]] <ref name="ReferenceB"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Сираче|Сираче]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1">„Братски труд“, 1860, кн. 1.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На с’нцето|На сâнцето]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Еѓуптин делиа|Еѓуптин делиа]] <ref>„Братски труд“, 1860, кн. 3.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На чуждина|На чуждина]] <ref name="ReferenceC">„Дунавски лебед“, г. I, 1860, бр. 20.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Т’га за југ|Тâга за југ]] <ref name="ReferenceC"/> ==Константин Миладинов како тема во уметноста== * „Сентиментално писмо“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 47-48.</ref> ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> ==Библиографија== * Константин Миладинов. (1984). ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. * Поленаковиќ, Харалампие. (1984). „Поетот Константин Миладинов“. Во: Константин Миладинов. ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [[:s:Автор:Константин Миладинов|Константин Миладинов]] на Викиизвор. *[http://gbsk.mk/wp-content/uploads/2018/07/Tvorbi_Konstantin-Miladinov.pdf Константин Миладинов „Творби“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://makedonskijazikiliteratura.blogspot.com/2010/05/blog-post_16.html Т'га за југ] {{mk}} * [http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html Т'га за југ, препеана на кинески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150508144833/http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html |date=2015-05-08 }} од македонистот [[Лиу Јару]] {{zh}} * [http://www.slovo.bg/showauthor.php3?ID=8&LangID=1 Константин Миладинов - поезија] {{bg}} * [http://www.kroraina.com/knigi/cm/cm_30.html Царевна Миладинова за својот татко Димитрија Миладинов и својот стрико Константин Миладинов] {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/dmp/index.html Зборник] со писма на браќа Миладинови. {{bg}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миладинов, Константин}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Миладиновци|Константин]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] s0urgbxygqap8a77yjeur0ffi08n2s7 5545171 5545169 2026-04-26T23:14:58Z Buli 2648 5545171 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Инфокутија за писател | name = Константин Миладинов | image = Konstantin Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 1830 | birth_place = [[Струга]], [[Македонија]], [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1862|01|23|1830||}} | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[поет]] и преродбеник | education = Основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]], словенска филологија на Филозофскиот факултет при императорскиот универзитет во [[Москва]] | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Т'га за југ - Константин Миладинов|Т'га за југ]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Константин Миладинов''' ([[Струга]], [[1830]] – [[Цариград]], денешен {{починал во|Истанбул|}}, [[18 јануари]] [[1862]]) — [[Македонци|македонски]] собирач на народни умотворби и поет.<ref>Македониум, антологија на македонската национално-политичка мисла, стр. 9 и 10, Скопје, 2003.</ref><ref>Писмо на Константин Миладинов до Георги С. Раковски, 8 јануари 1859, „Браќа Миладиновци – препис“, коментирал и уредил Никола Трајков, Бугарска академија на науките, Институт за историја, Издание на БАН, Софија 1964, стр. 131-133.</ref> Со неговата песна [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. ==Животопис== === Ран живот, образование и учителска дејност === Роден е во Струга, во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во Струга, а подоцна и гимназија во [[Јанина]], [[Грција]]. На 14 октомври 1849 година се запишал на [[Атински универзитет|Филозофскиот факултет]] во [[Атина]], дипломирал [[1852]] година, отсек грчка филологија. Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. По завршувањето на основното образование во Струга и гимназија во [[Јанина]], во [[1847]] година станал учител во селото [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Општина Битола|Битолско]].[[Податотека:K.miladinov.jpg|thumb|лево|200px|Константин Миладинов (долу десно) во Москва со бугарскиот писател [[Љубен Каравелов]]]]По завршувањето на студиите престојувал во манастирот „Зограф“ на Света Гора. По враќањето во Струга, станал учител во битолското село [[Магарево]], а потоа во [[1857]] година се запишал и студирал [[словенска филологија]] во [[Москва]], каде што членувал во Словенскиот кружок и соработувал во неговиот весник „''Братски труд''“, како и во весникот „''[[Дунавски лебед]]''“. Константин заминал во [[Русија]] да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Во време на неговиот престој во Русија го обзема длабока осаменост и жал по родниот крај. === Преродбенска дејност === Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува [[поезија]]. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, Константин Миладинов ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со хрватскиот бискуп [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватска католичка црква|Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмајер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од Константин Миладинов]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот]] од народни умотворби на браќата Миладиновци - „Бугарски народни песни, собрани од браќа Миладиновци“, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васили Чолаков]]). === Затвор и смрт === Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули 1861 година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат [[Димитар Миладинов|Димитар]] веќе половина година чемрее во турските затвори. Надевајќи се дека ќе успее да го ослободи својот брат, наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Истанбул|Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. На [[24 јуни]] [[1861]] година во Загреб излегол Зборникот на народни песни и умотворби на браќата Димитрија и Константин Миладинови. ==Генеалогија== {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=Наум Миладинов|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=Константин Миладинов|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} ==Поетски текстови== [[Податотека:Newspaper Dunavski Lebed (Danube Swan) issue 20 from February 7, 1861, p. 88.jpg|мини|десно|Песната ''Т'га за југ'' објавена во весникот [[Дунавски лебед]], 7 февруари 1861]] * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Бисера|Бисера]] <ref name="ReferenceA">„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 15.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Желание|Желание]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Голапче|Голапче]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Шупељка|Шупељка]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Не - непијам|Не - непијам]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Клетва|Клетва]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Скрсти|Скрсти]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 19.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Грк владика на Болгарите|Грк владика на Болгарите]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 24.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Побратимство|Побратимство]] <ref name="ReferenceB">„Б'лгарски книжици“, година II, 1859, кн. 22.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Думание|Думание]] <ref name="ReferenceB"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Сираче|Сираче]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1">„Братски труд“, 1860, кн. 1.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На с’нцето|На сâнцето]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Еѓуптин делиа|Еѓуптин делиа]] <ref>„Братски труд“, 1860, кн. 3.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На чуждина|На чуждина]] <ref name="ReferenceC">„Дунавски лебед“, г. I, 1860, бр. 20.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Т’га за југ|Тâга за југ]] <ref name="ReferenceC"/> ==Константин Миладинов како тема во уметноста== * „Сентиментално писмо“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 47-48.</ref> ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> ==Библиографија== * Константин Миладинов. (1984). ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. * Поленаковиќ, Харалампие. (1984). „Поетот Константин Миладинов“. Во: Константин Миладинов. ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [[:s:Автор:Константин Миладинов|Константин Миладинов]] на Викиизвор. *[http://gbsk.mk/wp-content/uploads/2018/07/Tvorbi_Konstantin-Miladinov.pdf Константин Миладинов „Творби“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://makedonskijazikiliteratura.blogspot.com/2010/05/blog-post_16.html Т'га за југ] {{mk}} * [http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html Т'га за југ, препеана на кинески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150508144833/http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html |date=2015-05-08 }} од македонистот [[Лиу Јару]] {{zh}} * [http://www.slovo.bg/showauthor.php3?ID=8&LangID=1 Константин Миладинов - поезија] {{bg}} * [http://www.kroraina.com/knigi/cm/cm_30.html Царевна Миладинова за својот татко Димитрија Миладинов и својот стрико Константин Миладинов] {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/dmp/index.html Зборник] со писма на браќа Миладинови. {{bg}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миладинов, Константин}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Миладиновци|Константин]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] 1qyyf1svsx1diyz1ci799lysbuoxa0s 5545172 5545171 2026-04-26T23:15:53Z Buli 2648 5545172 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Инфокутија за писател | name = Константин Миладинов | image = Konstantin Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 1830 | birth_place = [[Струга]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1862|01|23|1830||}} | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[поет]] и преродбеник | education = Основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]], словенска филологија на Филозофскиот факултет при императорскиот универзитет во [[Москва]] | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Т'га за југ - Константин Миладинов|Т'га за југ]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Константин Миладинов''' ([[Струга]], [[1830]] – [[Цариград]], денешен {{починал во|Истанбул|}}, [[18 јануари]] [[1862]]) — [[Македонци|македонски]] собирач на народни умотворби и поет.<ref>Македониум, антологија на македонската национално-политичка мисла, стр. 9 и 10, Скопје, 2003.</ref><ref>Писмо на Константин Миладинов до Георги С. Раковски, 8 јануари 1859, „Браќа Миладиновци – препис“, коментирал и уредил Никола Трајков, Бугарска академија на науките, Институт за историја, Издание на БАН, Софија 1964, стр. 131-133.</ref> Со неговата песна [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. ==Животопис== === Ран живот, образование и учителска дејност === Роден е во Струга, во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во Струга, а подоцна и гимназија во [[Јанина]], [[Грција]]. На 14 октомври 1849 година се запишал на [[Атински универзитет|Филозофскиот факултет]] во [[Атина]], дипломирал [[1852]] година, отсек грчка филологија. Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. По завршувањето на основното образование во Струга и гимназија во [[Јанина]], во [[1847]] година станал учител во селото [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Општина Битола|Битолско]].[[Податотека:K.miladinov.jpg|thumb|лево|200px|Константин Миладинов (долу десно) во Москва со бугарскиот писател [[Љубен Каравелов]]]]По завршувањето на студиите престојувал во манастирот „Зограф“ на Света Гора. По враќањето во Струга, станал учител во битолското село [[Магарево]], а потоа во [[1857]] година се запишал и студирал [[словенска филологија]] во [[Москва]], каде што членувал во Словенскиот кружок и соработувал во неговиот весник „''Братски труд''“, како и во весникот „''[[Дунавски лебед]]''“. Константин заминал во [[Русија]] да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Во време на неговиот престој во Русија го обзема длабока осаменост и жал по родниот крај. === Преродбенска дејност === Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува [[поезија]]. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, Константин Миладинов ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со хрватскиот бискуп [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватска католичка црква|Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмајер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од Константин Миладинов]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот]] од народни умотворби на браќата Миладиновци - „Бугарски народни песни, собрани од браќа Миладиновци“, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васили Чолаков]]). === Затвор и смрт === Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули 1861 година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат [[Димитар Миладинов|Димитар]] веќе половина година чемрее во турските затвори. Надевајќи се дека ќе успее да го ослободи својот брат, наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Истанбул|Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. На [[24 јуни]] [[1861]] година во Загреб излегол Зборникот на народни песни и умотворби на браќата Димитрија и Константин Миладинови. ==Генеалогија== {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=Наум Миладинов|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=Константин Миладинов|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} ==Поетски текстови== [[Податотека:Newspaper Dunavski Lebed (Danube Swan) issue 20 from February 7, 1861, p. 88.jpg|мини|десно|Песната ''Т'га за југ'' објавена во весникот [[Дунавски лебед]], 7 февруари 1861]] * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Бисера|Бисера]] <ref name="ReferenceA">„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 15.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Желание|Желание]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Голапче|Голапче]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Шупељка|Шупељка]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Не - непијам|Не - непијам]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Клетва|Клетва]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Скрсти|Скрсти]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 19.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Грк владика на Болгарите|Грк владика на Болгарите]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 24.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Побратимство|Побратимство]] <ref name="ReferenceB">„Б'лгарски книжици“, година II, 1859, кн. 22.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Думание|Думание]] <ref name="ReferenceB"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Сираче|Сираче]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1">„Братски труд“, 1860, кн. 1.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На с’нцето|На сâнцето]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Еѓуптин делиа|Еѓуптин делиа]] <ref>„Братски труд“, 1860, кн. 3.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На чуждина|На чуждина]] <ref name="ReferenceC">„Дунавски лебед“, г. I, 1860, бр. 20.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Т’га за југ|Тâга за југ]] <ref name="ReferenceC"/> ==Константин Миладинов како тема во уметноста== * „Сентиментално писмо“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 47-48.</ref> ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> ==Библиографија== * Константин Миладинов. (1984). ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. * Поленаковиќ, Харалампие. (1984). „Поетот Константин Миладинов“. Во: Константин Миладинов. ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [[:s:Автор:Константин Миладинов|Константин Миладинов]] на Викиизвор. *[http://gbsk.mk/wp-content/uploads/2018/07/Tvorbi_Konstantin-Miladinov.pdf Константин Миладинов „Творби“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://makedonskijazikiliteratura.blogspot.com/2010/05/blog-post_16.html Т'га за југ] {{mk}} * [http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html Т'га за југ, препеана на кинески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150508144833/http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html |date=2015-05-08 }} од македонистот [[Лиу Јару]] {{zh}} * [http://www.slovo.bg/showauthor.php3?ID=8&LangID=1 Константин Миладинов - поезија] {{bg}} * [http://www.kroraina.com/knigi/cm/cm_30.html Царевна Миладинова за својот татко Димитрија Миладинов и својот стрико Константин Миладинов] {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/dmp/index.html Зборник] со писма на браќа Миладинови. {{bg}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миладинов, Константин}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Миладиновци|Константин]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] n3fdw1fpviflufpztajsj89xj31suml 5545188 5545172 2026-04-27T00:50:21Z Buli 2648 /* Ран живот, образование и учителска дејност */ 5545188 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Инфокутија за писател | name = Константин Миладинов | image = Konstantin Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 1830 | birth_place = [[Струга]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1862|01|23|1830||}} | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[поет]] и преродбеник | education = Основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]], словенска филологија на Филозофскиот факултет при императорскиот универзитет во [[Москва]] | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Т'га за југ - Константин Миладинов|Т'га за југ]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Константин Миладинов''' ([[Струга]], [[1830]] – [[Цариград]], денешен {{починал во|Истанбул|}}, [[18 јануари]] [[1862]]) — [[Македонци|македонски]] собирач на народни умотворби и поет.<ref>Македониум, антологија на македонската национално-политичка мисла, стр. 9 и 10, Скопје, 2003.</ref><ref>Писмо на Константин Миладинов до Георги С. Раковски, 8 јануари 1859, „Браќа Миладиновци – препис“, коментирал и уредил Никола Трајков, Бугарска академија на науките, Институт за историја, Издание на БАН, Софија 1964, стр. 131-133.</ref> Со неговата песна [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. ==Животопис== === Ран живот, образование и учителска дејност === Роден е во Струга, во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во Струга, а подоцна и [[Зосимаја школа|гимназија во Јанина]]. На 14 октомври 1849 година се запишал на [[Атински универзитет|Филозофскиот факултет]] во [[Атина]], дипломирал [[1852]] година, отсек грчка филологија. Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. По завршувањето на основното образование во Струга и гимназија во [[Јанина]], во [[1847]] година станал учител во селото [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Општина Битола|Битолско]].[[Податотека:K.miladinov.jpg|thumb|лево|200px|Константин Миладинов (долу десно) во Москва со бугарскиот писател [[Љубен Каравелов]]]]По завршувањето на студиите престојувал во манастирот „Зограф“ на Света Гора. По враќањето во Струга, станал учител во битолското село [[Магарево]], а потоа во [[1857]] година се запишал и студирал [[словенска филологија]] во [[Москва]], каде што членувал во Словенскиот кружок и соработувал во неговиот весник „''Братски труд''“, како и во весникот „''[[Дунавски лебед]]''“. Константин заминал во [[Русија]] да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Во време на неговиот престој во Русија го обзема длабока осаменост и жал по родниот крај. === Преродбенска дејност === Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува [[поезија]]. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, Константин Миладинов ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со хрватскиот бискуп [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватска католичка црква|Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмајер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од Константин Миладинов]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот]] од народни умотворби на браќата Миладиновци - „Бугарски народни песни, собрани од браќа Миладиновци“, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васили Чолаков]]). === Затвор и смрт === Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули 1861 година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат [[Димитар Миладинов|Димитар]] веќе половина година чемрее во турските затвори. Надевајќи се дека ќе успее да го ослободи својот брат, наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Истанбул|Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. На [[24 јуни]] [[1861]] година во Загреб излегол Зборникот на народни песни и умотворби на браќата Димитрија и Константин Миладинови. ==Генеалогија== {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=Наум Миладинов|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=Константин Миладинов|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} ==Поетски текстови== [[Податотека:Newspaper Dunavski Lebed (Danube Swan) issue 20 from February 7, 1861, p. 88.jpg|мини|десно|Песната ''Т'га за југ'' објавена во весникот [[Дунавски лебед]], 7 февруари 1861]] * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Бисера|Бисера]] <ref name="ReferenceA">„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 15.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Желание|Желание]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Голапче|Голапче]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Шупељка|Шупељка]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Не - непијам|Не - непијам]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Клетва|Клетва]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Скрсти|Скрсти]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 19.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Грк владика на Болгарите|Грк владика на Болгарите]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 24.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Побратимство|Побратимство]] <ref name="ReferenceB">„Б'лгарски книжици“, година II, 1859, кн. 22.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Думание|Думание]] <ref name="ReferenceB"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Сираче|Сираче]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1">„Братски труд“, 1860, кн. 1.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На с’нцето|На сâнцето]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Еѓуптин делиа|Еѓуптин делиа]] <ref>„Братски труд“, 1860, кн. 3.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На чуждина|На чуждина]] <ref name="ReferenceC">„Дунавски лебед“, г. I, 1860, бр. 20.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Т’га за југ|Тâга за југ]] <ref name="ReferenceC"/> ==Константин Миладинов како тема во уметноста== * „Сентиментално писмо“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 47-48.</ref> ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> ==Библиографија== * Константин Миладинов. (1984). ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. * Поленаковиќ, Харалампие. (1984). „Поетот Константин Миладинов“. Во: Константин Миладинов. ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [[:s:Автор:Константин Миладинов|Константин Миладинов]] на Викиизвор. *[http://gbsk.mk/wp-content/uploads/2018/07/Tvorbi_Konstantin-Miladinov.pdf Константин Миладинов „Творби“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://makedonskijazikiliteratura.blogspot.com/2010/05/blog-post_16.html Т'га за југ] {{mk}} * [http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html Т'га за југ, препеана на кинески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150508144833/http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html |date=2015-05-08 }} од македонистот [[Лиу Јару]] {{zh}} * [http://www.slovo.bg/showauthor.php3?ID=8&LangID=1 Константин Миладинов - поезија] {{bg}} * [http://www.kroraina.com/knigi/cm/cm_30.html Царевна Миладинова за својот татко Димитрија Миладинов и својот стрико Константин Миладинов] {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/dmp/index.html Зборник] со писма на браќа Миладинови. {{bg}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миладинов, Константин}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Миладиновци|Константин]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] jyqfzqkcchc2gmjs0wqfx5jd99gmfnb 5545292 5545188 2026-04-27T09:23:04Z Buli 2648 /* Ран живот, образование и учителска дејност */ 5545292 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Инфокутија за писател | name = Константин Миладинов | image = Konstantin Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption = | pseudonym = | birth_name = | birth_date = 1830 | birth_place = [[Струга]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1862|01|23|1830||}} | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[поет]] и преродбеник | education = Основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]], словенска филологија на Филозофскиот факултет при императорскиот универзитет во [[Москва]] | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Т'га за југ - Константин Миладинов|Т'га за југ]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Константин Миладинов''' ([[Струга]], [[1830]] – [[Цариград]], денешен {{починал во|Истанбул|}}, [[18 јануари]] [[1862]]) — [[Македонци|македонски]] собирач на народни умотворби и поет.<ref>Македониум, антологија на македонската национално-политичка мисла, стр. 9 и 10, Скопје, 2003.</ref><ref>Писмо на Константин Миладинов до Георги С. Раковски, 8 јануари 1859, „Браќа Миладиновци – препис“, коментирал и уредил Никола Трајков, Бугарска академија на науките, Институт за историја, Издание на БАН, Софија 1964, стр. 131-133.</ref> Со неговата песна [[Т'га за југ - Константин Миладинов|„Т'га за југ“]], која има 70 препеви на 42 јазици, секоја година се отвораат [[Струшки вечери на поезијата|Струшките вечери на поезијата]]. ==Животопис== === Ран живот, образование и учителска дејност === Роден е во Струга, во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во Струга, а подоцна и [[Зосимаја школа|гимназија во Јанина]]. На 14 октомври 1849 година се запишал на [[Атински универзитет|Филозофскиот факултет]] во [[Атина]], дипломирал [[1852]] година, отсек грчка филологија. Со диплома на учители браќата се вратиле во родниот крај каде учителствувале во повеќе места. По завршувањето на основното образование во Струга и гимназија во [[Јанина]], во [[1847]] година станал учител во селото [[Трново (Битолско)|Трново]], [[Општина Битола|Битолско]].[[Податотека:K.miladinov.jpg|thumb|лево|200px|Константин Миладинов (долу десно) во Москва со бугарскиот писател [[Љубен Каравелов]]]]По завршувањето на студиите престојувал во манастирот „Зограф“ на Света Гора. По враќањето во Струга, станал учител во битолското село [[Магарево]], а потоа во [[1857]] година се запишал и студирал [[словенска филологија]] во [[Москва]], каде што членувал во Словенскиот кружок и соработувал во неговиот весник „''Братски труд''“, како и во весникот „''[[Дунавски лебед]]''“. Константин заминал во [[Русија]] да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во [[Москва]]. Во време на неговиот престој во Русија го обзема длабока осаменост и жал по родниот крај. === Преродбенска дејност === Имајќи го собраниот материјал од народни умотворби, Константин целосно се ангажирал во реализирање на идејата за нивно печатење. Работејќи на редактирање на песните и другите народни умотворби и нивно подготвување за Зборникот, Константин и самиот почнал да пишува [[поезија]]. Поетското творештво на Константин Миладинов, иако скромно, само петнаесет песни, го става на пиедесталот на македонската нова литература како основоположник на македонската уметничка поезија. Суровата руска зима и бедниот живот штетно се одразиле врз здравјето на Константин, па во [[1859]] година тој заболел од [[туберкулоза]]. Покрај подмолната и тешка болест, Константин го разочарал и неуспехот во настојувањата да се испечати Зборникот од народни умотворби. Основната причина за непечатењето на Зборникот во Москва е судирот на Миладиновци со [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]] во екот на преродбенската борба. Во јуни [[1860]] година, не довршувајќи ги студиите, Константин Миладинов ја напуштил Москва. На пат за дома, во [[Виена]], се сретнал со хрватскиот бискуп [[Јосип Јурај Штросмајер]], поглаварот на [[Хрватска католичка црква|Хрватската католичка црква]], со кого контактирал уште од Москва, пишувајќи му за намерите за печатење на Зборникот. При оваа средба, бискупот Штросмајер прифатил да го финансира печатењето на Зборникот. [[File:Taga za Jug.jpg|thumb|250px|Картичка со оригиналниот текст на поемата "Т’га за југ", од Константин Миладинов]] На [[24 јуни]] [[1861]] година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во [[Загреб]], излегол од печат [[Зборникот на Миладиновци|Зборникот]] од народни умотворби на браќата Миладиновци - „Бугарски народни песни, собрани од браќа Миладиновци“, дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васили Чолаков]]). === Затвор и смрт === Константин, пресреќен што животната цел, негова и на неговиот брат, е исполнета, зел неколку примероци од Зборникот и во средината на јули 1861 година го напуштил Загреб, тргнувајќи за родниот крај. Патем се задржал во [[Белград]] каде дознал дека неговиот брат [[Димитар Миладинов|Димитар]] веќе половина година чемрее во турските затвори. Надевајќи се дека ќе успее да го ослободи својот брат, наместо за [[Струга]], тргнал директно за [[Истанбул|Цариград]] и никогаш повеќе не го видел родниот крај. Набрзо по пристигнувањето во Цариград и Константин бил фатен и фрлен во цариградските зандани. Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. На [[24 јуни]] [[1861]] година во Загреб излегол Зборникот на народни песни и умотворби на браќата Димитрија и Константин Миладинови. ==Генеалогија== {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=Наум Миладинов|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=Константин Миладинов|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крста Миладинова}} {{familytree/end}} ==Поетски текстови== [[Податотека:Newspaper Dunavski Lebed (Danube Swan) issue 20 from February 7, 1861, p. 88.jpg|мини|десно|Песната ''Т'га за југ'' објавена во весникот [[Дунавски лебед]], 7 февруари 1861]] * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Бисера|Бисера]] <ref name="ReferenceA">„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 15.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Желание|Желание]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Голапче|Голапче]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Шупељка|Шупељка]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Не - непијам|Не - непијам]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Клетва|Клетва]] <ref name="ReferenceA"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Скрсти|Скрсти]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 19.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Грк владика на Болгарите|Грк владика на Болгарите]] <ref>„Б'лгарски книжици“, година I, 1858, кн. 24.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Побратимство|Побратимство]] <ref name="ReferenceB">„Б'лгарски книжици“, година II, 1859, кн. 22.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Думание|Думание]] <ref name="ReferenceB"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Сираче|Сираче]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1">„Братски труд“, 1860, кн. 1.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На с’нцето|На сâнцето]] <ref name="„Братски труд, 1860, кн. 1"/> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Еѓуптин делиа|Еѓуптин делиа]] <ref>„Братски труд“, 1860, кн. 3.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ На чуждина|На чуждина]] <ref name="ReferenceC">„Дунавски лебед“, г. I, 1860, бр. 20.</ref> * [[:s:Автор:Константин Миладинов/ Т’га за југ|Тâга за југ]] <ref name="ReferenceC"/> ==Константин Миладинов како тема во уметноста== * „Сентиментално писмо“ - песна на македонскиот писател [[Славко Јаневски]] од 1966 година.<ref>Славко Јаневски, ''Евангелие по Итар Пејо''. Скопје: Кочо Рацин, 1966, стр. 47-48.</ref> ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> ==Библиографија== * Константин Миладинов. (1984). ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. * Поленаковиќ, Харалампие. (1984). „Поетот Константин Миладинов“. Во: Константин Миладинов. ''Избор''. Избор и предговор Гане Тодоровски, Скопје: Мисла. ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== * [[:s:Автор:Константин Миладинов|Константин Миладинов]] на Викиизвор. *[http://gbsk.mk/wp-content/uploads/2018/07/Tvorbi_Konstantin-Miladinov.pdf Константин Миладинов „Творби“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{mk}} * [http://makedonskijazikiliteratura.blogspot.com/2010/05/blog-post_16.html Т'га за југ] {{mk}} * [http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html Т'га за југ, препеана на кинески] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150508144833/http://my.chinese.cn/en/space-264-do-blog-id-5067.html |date=2015-05-08 }} од македонистот [[Лиу Јару]] {{zh}} * [http://www.slovo.bg/showauthor.php3?ID=8&LangID=1 Константин Миладинов - поезија] {{bg}} * [http://www.kroraina.com/knigi/cm/cm_30.html Царевна Миладинова за својот татко Димитрија Миладинов и својот стрико Константин Миладинов] {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/bugarash/dmp/index.html Зборник] со писма на браќа Миладинови. {{bg}} {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Миладинов, Константин}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Миладиновци|Константин]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] ddehh806vo0fzyxp0tjphf2r16rc8xr 0 8411 5545256 5534997 2026-04-27T08:46:38Z Buli 2648 5545256 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Кузман Шапкарев | image = Kuzman Shapkarev Liondas Bros Thessaloniki.png | alt = | caption = Портрет на Шапкарев | birth_name = | birth_date = 1 февруари 1834 | birth_place = [[Охрид]], [[Битолски Вилает]], [[Отоманско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1909|03|18|1834|02|01}} | death_place = {{починал во|Софија}}, [[Царство Бугарија]] | other_names = | occupation = [[фолклор]]ист, публицист, [[Учебникарска дејност во Македонија|учебникар]] | years_active = | known_for = | spouse = [[Елисавета Миладинова]] | notable_works = | signature = Signature of Kuzman Shapkarev.svg }} '''Кузман Атанасов Шапкарев''' ({{роден на|1|февруари|1834}} во {{роден во|Охрид}} — {{починат на|18|март|1909}} во {{починат во|Софија}}) — еден од најзначајните собирачи, публикатори и афирматори на македонски народни умотворби и еден од првите македонски учебникари. == Животопис == === Ран период и образование (1834–1854) === Кузман Шапкарев е роден во [[семејство]] на сиромашен [[занает]]чија во Охрид на [[1 февруари]] [[1834]]. Завршил [[основно училиште]], но заради [[сиромаштија]] морал да го прекине [[Основно образование|образованието]]. === Учителска дејност во Македонија === До промена во неговиот живот дошло кога му понудиле да го заземе учителското место на неговиот чичко. Така станал [[учител]] и учителствувал во [[Битола]], [[Охрид]], [[Струга]], [[Прилеп]] и [[Кукуш]] на [[грчки јазик|грчки]] и [[бугарски јазик]].<ref>Кузман Шапкарев - „18-годишне учителствувание мое на български язик, от 1865 до 1884 година“</ref> Тогаш ги запознал [[Браќа Миладиновци|Димитрија и Константин Миладинови]]. По стапките на Димитрија Миладинов, на кого му станал зет, зашто Кузман се оженил со неговата ќерка, почнал да собира [[Македонски народни песни|народни песни]] и умотворби. Кога браќата Миладиновци бидуваат затворени, Кузман безуспешно се обидува да им помогне. По нивната смрт, тој отишол да учителствува прво во Прилеп, а потоа во Кукуш. Додека бил учител во Кукуш, Шапкарев објавил буквар на македонски народен говор, при што бил жестоко критикуван од бугарските медиуми во тоа време.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%86%D0%B8/QtfpzgEACAAJ|title= Македонци - милениумски сведошва за идентитетското име: (извори и анализи)|year=2021|last=Светозаревиќ|first=Бранислав|page=211}}</ref><ref>{{cite news|newspaper=Право|issue=бр. 30|location=Цариград|date=30 ноември 1870|language=bg|quote=Тој беден учител во Кукуш ја напушта службата кога ќе му текне и оди од град во град во крстоносен поход против книгите напишани на бугарски јазик... Во Охрид... неговите први зборови биле полни со омраза кон сѐ што е бугарско. Тој рекол: ’Одвај се ослободивме од Грците, сега пак Шопје ли да станаме?‘ Од сето погоре изнесено може јасно да се разбере во каква пропаст сака да го турне народот тој таканаречен господин, поради што некои веќе се дрзнаа да изјават дека: ’Ние сме Македонци, а не Бугари!‘ И порано сме слушале од патниците за некои учители по Македонија и за г. Шапкарев кој се труди да ги убеди нашите македонски браќа како било друго Бугарин и бугарски јазик, а друго Македонец и македонски јазик. Но не веруваме, едно поради тоа што мислевме дека е тоа грчко лукаво средство за разделување на нашата народност...}}[превод од оригиналот]</ref> Исто така, Шапкарев најавил проект за речник во кој ќе преведува од македонски на горнобугарски и обратно, бидејќи, според него, стандардниот [[бугарски јазик]] бил неразбирлив за неговите ученици.<ref>{{cite book|url=https://www.google.com/books/edition/Entangled_Histories_of_the_Balkans_Volum/FGmJqMflYgoC|title= Entangled Histories of the Balkans - Volume One: National Ideologies and Language Policies |year=2013|last1=Даскалов|first1=Румен|last2=Маринов|first2=Чавдар|page=441-442|language=англиски}}</ref> [[Петар Драганов]], руски филолог, ја опишува работата на Шапкарев како „''одбрана на македонските наречја од асимилација на [[Бугарштина|Бугарштината]]''“.<ref>{{cite journal|first=Блаже|last=Ристовски|year=2016|title=Македонската национална свест од Лозарството до Другарството |journal=Освободителните борби на Македония от Източната криза до Балканските войни|publisher=Издавачка куќа „Проф. Марин Дринов“ при Бугарската академија на науките|page=33-34|location=Софија}}</ref> === Отворање на Бугарската гимназија во Солун === Пролетта 1880 година, Шапкарев ја напуштил Македонија за да му го понуди своите услуги како инспектор за Татарпазарџискиот училиштен округ на тогашниот директор за образование на [[Источна Румелија]], Јаким Груев.{{sfn|Минов|2015|p=129}} Но и покрај посредништвото од страна на архимандритот [[Методиј Кусев]], Груев го одбил Шапкарев. За да не пропадне неговата мисија во Бугарија, Шапкарев се обидел да ја искористи блискоста на Кусев со егзархот, за барем да може да го издаде етнографскиот и фолклорен материјал што го собрал претходните години во Македонија. Проникливиот Кусев заклучил дека охриѓанецот може да биде употребен за многу поважна цел. Имено, како што подоцна дознал Шапкарев, „во тоа време се кроеше план да и се помогне на Македонија на просветен план, но не можеше да се најде погодна личност... која што ќе ја постави првата основа – основниот камен на тамошното учебно дело“. Помошта на просветен план за која што зборува Шапкарев всушност има поинаква позадина. Средбата на Шапкарев со Кусев се случила во истиот период кога Портата го издала т.н. ''Закон за вилаети'', кој предвидувал одземање на патријаршиските привилегии во егзархиските училишта. Оттука, испраќањето на личност во Македонија која би ја поставила основата на бугарското училишно дело била токму во овој контекст. Така, со препорака од архимандритот, Шапкарев се упатил во Цариград за да се сретне со егзархот [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] и од него да побара средства за издавање на собраните етнографско-фолклорни материјали. Меѓутоа, во писмото од Кусев до егзархот немало ниту збор за зборникот и во него пишувало само: „Еве го човекот што го бараме за учебното дело“.{{sfn|Минов|2015|p=130}} Со препорака од егзархот, Шапкарев бил упатен во Софија за да се сретне со премиерот [[Драган Цанков]], од кого бил задолжен да подготви извештај за перспективите на бугарското училишно дело во Македонија. Во мај 1880 година, Шапкарев го изложил својот план пред кнежевскиот Министерски совет, при што предвидел: 1) Солун да биде центар на делото. Таму да се основаат и поддржат по една полна машка и женска гимназија со пансиони; 2) Во Битола, Скопје и Серес да се отвори по една полугимназија и по едно трикласно женско училиште; 3) Во неколку второстепени градови да се отвори по едно двокласно или трокласно училиште; 4) Во другите места, кај што би се укажала потреба, да се даде привремена или постојана помош за поткрепа на постојните училишта; 5) Помошта за подржување на сите овие учебни установи да не се испраќа директно, туку со посредство на [[Бугарска егзархија|Егзархијата]].{{sfn|Минов|2015|p=130}} На 2 јуни 1880 година Кузман Шапкарев пристигнал во [[Солун]] заедно со Д. Узунов, кој бил назначен да отвори училиште во Битола. Притоа, Шапкарев истакнува дека улогата што му била наменета од Егзархот, покрај учителствувањето, била и „да ја насочува бугарштината во цела Македонија“. Истовремено, Егзархијата поканила уште 30 Македонци во Бугарија да појдат за учители во Македонија, но никој од нив не одговорил на повикот. Во Солун Шапкарев, кој бил назначен за главен учител во солунските егзархиски училишта, ги нашол училиштата во очајна состојба. Во машкото училиште имало само 17 ученици првоодделенци и четворица повозрасни, кои составувале нешто налик на прв клас. Во женското училиште учеле 11 ученички, од кои само 2-3 знаеле да читаат.{{sfn|Минов|2015|p=132}} Во октомври истата година, Шапкарев и кукушанецот [[Христо Бучков]] започнале со работа во солунското основно училиште во солунското маало Ајринџик. Како резултат на плодната агитаторска дејност на Шапкарев, активноста на солунската егзархиска општина и претходно воспоставените врски во Солунско и Кукушко, училиштето го посетувале 87 ученици, претежно од околината на [[Кукуш]] и [[Солун]], од кои се формирале 4 одделенија и два класа. Брзиот успех резултирал со позитивни сигнали од Егзархијата за отворање на редовна и полна бугарска гимназија во Солун. Меѓутоа, и покрај успешно завршената учебна година, пред почетокот на 1881/82 година, Шапкарев бил известен дека бугарската гимназија ќе биде отворена во Прилеп. Тврдоглавоста на охриѓанецот сепак се покажала решавачка. Шапкарев одбил да ги изврши наредбите на архимандритот Методиј Кусев, кој како роден прилепчанец најмногу се залагал гимназијата да биде отворена во Прилеп. По долга расписка со разни егзархиски и политички фактори, Шапкарев успеал да издејствува гимназијата сепак да биде отворена во Солун. Притоа, меѓу другото, егзархискиот учител истакнал дека Европа може да види дека во Македонија живеат и Бугари само доколку гимназијата биде отворена во Солун, кој го посетувале голем број на странци. Истовремено, Шапкарев разгласил низ цела Македонија дека во Солун ќе се отвори бугарска гимназија со пансион. На тој начин, учебната година започнала со 123 ученици, распоредени во три гимназијални класа.{{sfn|Минов|2015|p=134}} Поради интриги од колегите, на 18 ноември 1881 година Шапкарев бил отстранет од гимназијата и назначен за учител во [[Кукуш]].{{sfn|Минов|2015|p=140}} === Период во Бугарија (1884–1909) === [[Податотека:Kuzman Shapkarev 1907 posledna snimka.png|мини|десно|Последна слика од Шапкарев (1907).]]По [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна (1877-1878)]], Шапкарев се преселил во Бугарија, каде продолжил со својата публицистичка и просветна работа. Во септември 1884 година заминал за [[Пловдив]], [[Источна Румелија]].<ref>Кузман Шапкарев - „Отиванието и пребиванието ми в Пловдив, Самоков и въобще в българско“</ref> Од 1900 година е редовен член на Бугарското книжевно друштво (преименувано подоцна во [[Бугарска академија на науките]]).<ref>"Пътеводител по фондовете на научния архив на БАН", 1981, том 1, стр. 130</ref><ref>"Български възрожденски книжовници от Македония: избрани страници", София, 1983, Издателство на БАН, стр. 221</ref><ref>"Проблеми на културата", София, 1987, Изтдатествто на Комитета за култура, стр. 118</ref> Во октомври 1893 година заминал за [[Константинопол]], испратен од [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]] за да биде уредник на планиран бугарски весник таму. Кон крајот на својот живот заминал за [[Кнежевство Бугарија|Бугарија]]. Починал во [[Софија]] во [[1909]] година. Обемот и квалитетот на собраниот материјал го вбројуваат Шапкарев меѓу најголемите собирачи на народни умотворби не само од [[Македонија (регион)|Македонија]], туку од целиот [[Балкан]]. Во своето творештво Шапкарев се изјаснува како [[Бугари]]н по род.<ref>Кузман Шапкарев - „Материали за възраждането на българщината в Македония“: ''Родил съм се в охридский градский квартал, Варош називаем, в махалата «Св. Безсребреници Врачей», на 1-й февруарий 1834&nbsp;г. (следователно днес, 1895&nbsp;г., съм на 62-годишна възраст), от родители сиромаси, родом българи, православни християни''.</ref> == Творештво == * [[1884]] — „[[:File:Kuzman_Shapkarev_-_Materiali_za_zhivotoopisanieto_na_bratya_Miladinovi_(Plovdiv,_1884).pdf|Материали за животоописанието на братя Х. Миладинови, Димитрия и Константина. С прибавление нещо и за живота на Нака С. Станишев]]“ ("Материјали за опишување на животот на браќа Х. Миладинови, Димитрија и Константина. Со прибавување на нешто и за животот на Нако С. Станишев") * [[1884]] — „Материали за историята на възражданието българщината в Македония от 1854 до 1884&nbsp;г.“ ("Материјали за историјата на преродбата на бугарштината во Македонија од 1854 до 1884&nbsp;г.") * [[1884]] — „Русалии: древен и тврдѣ интересен българский обичай запазен и до днес в Южна Македония“ ("Русалии: антички и премногу интересен бугарски обичај зачуван до денес во Јужна Македонија") * [[1885]] — „Сборникъ отъ народни старини. Книга III. Български Народни Прикаски и Верования събралъ въ Македония и издава К. А. Шапкаревъ“ ("Зборник од народни старини. Книга III. Бугарски народни приказни и верувања собрал во Македонија и издава К. А. Шапкарев") === Учебници === [[Податотека:Kuzman Shapkarev - Sbornik ot bulgarski narodni umotvoreniq.jpg|right|thumb|150px|„Зборник на Бугарски народни умотворенија“, Софија, 1891]] * [[1866]] — „Българский буквар“ ("Бугарски буквар") * [[1868]] — „Голѣма българска читанка“, втора част на "Българский буквар ("Голема бугарска читанка", втор дел на "Бугарски буквар") * [[1868]] — „Кратко землеописание за малички детца“ ("Кратко опишување на Земjата за мали деца") * [[1868]] — „Кратка священа повестница от ветхий и новий завет“ ("Кратко свештено прераскажување на Стариот и Новиот завет") * [[1869]] — „Наръчно св. благовествование или сбор от евангелските чтения“ ("Прирачник на св. благовестување или зборник од евангелските читања") * [[1870]] — „Наръчний св. посланичник или сбор от апостолските чтения“ ("Прирачник на св. посланија или зборник од апостолските читања") * [[1874]] — „Майчин язик“ ("Мајчин јазик") == Библиографија == * Шапкарев, Кузман. (1984). ''Избор''. Приредил Томислав Тодоровски. Скопје: Мисла. * Шапкарев, Кузман. (1987). ''Од­бра­ни творби''. Приредил Томислав Тодоровски. Скопје: Мисла. == Наводи == {{наводи}} === Литература === * {{cite thesis|last=Минов|first=Никола|date=2015|title=Бугарската пропаганда во Македонија и Големите сили (1878-1912)|url=|work=|degree=PhD|location=|publisher=Филозофски факултет, Скопје|access-date=}} == Надворешни врски == *[https://web.archive.org/web/20140227135141/http://www.org.mk/struga-heritage/tekst.asp-lang=mac&tekst=42.htm Записите на Кузман Шапкарев од Струга и Струшко] *[http://www.ohrid.gov.mk/index.asp?PodatociID=949 Чествување на охриѓанецот Кузман Шапкарев] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305081000/http://www.ohrid.gov.mk/index.asp?PodatociID=949 |date=2016-03-05 }} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Шапкарев, Кузман}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Бугарски писатели]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Луѓе од Охрид]] [[Категорија:Македонски фолклористи]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Починати во 1909 година]] 8wvy3iw3b3dw7yae6sc6td9kt1ja5ff 0 8443 5545059 5520722 2026-04-26T20:21:48Z Dandarmkd 31127 /* Градоначалници */ 5545059 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = Општина Куманово | settlement_type = [[Општини во Македонија|Општина]] | image_skyline = Зграда на Општина Куманово (2022) (03).jpg | image_alt = | image_caption = Зградата на општината во 2022 година | image_flag = Flag of Kumanovo Municipality.svg | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = Coat of arms of Kumanovo Municipality.svg | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = {{Македонија општини OSM map}} | map_alt = | map_caption = | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | coordinates = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = [[Список на држави во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Македонија]] | subdivision_type1 = [[Региони во Македонија|Регион]] | subdivision_name1 = [[Североисточен Регион|Североисточен]] | established_title = Година кога е основана | established_date = 1913 (во рамки на [[Кралство Србија]]) | seat = [[Куманово]] | parts_type = Населени места | parts_style = 48 | p1 = градот [[Куманово]] и селата: [[Агино Село]], [[Бедиње (кумановска населба)|Бедиње]], [[Бељаковце]], [[Биљановце]], [[Брзак]], [[Вак'в]], [[Винце]], [[Воиновиќ]], [[Габреш]], [[Горно Коњаре]], [[Градиште (Кумановско)|Градиште]], [[Д’лга]], [[Доброшане]], [[Довезенце]], [[Долно Коњаре]], [[Живиње]], [[Зубовце (Кумановско)|Зубовце]], [[Јачинце]], [[Карабичане]], [[Клечевце]], [[Кокошиње]], [[Колицко]], [[Косматац]], [[Костурник]], [[Кутлибег]], [[Кучкарево]], [[К’шање]], [[Лопате]], [[Љубодраг]], [[Мургаш]], [[Ново Село (Кумановско)|Ново Село]], [[Новосељане]], [[Орашац]], [[Пезово]], [[Пчиња (село)|Пчиња]], [[Режановце]], [[Речица (Кумановско)|Речица]], [[Романовце]], [[Скачковце]], [[Сопот (Кумановско)|Сопот]], [[Студена Бара]], [[Сушево (Кумановско)|Сушево]], [[Табановце]], [[Тромеѓа (село)|Тромеѓа]], [[Умин Дол]], [[Черкези (село)|Черкези]], [[Четирце]] и [[Шупљи Камен]] | government_footnotes = | leader_party = [[За наша Македонија|ЗНАМ]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = [[Максим Димитриевски]] | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 509,48 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = <ref name="попис2021">{{наведена мрежна страница|url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie.aspx?rbrtxt=146|title=Попис на населението, домаќинствата и становите во Република Северна Македонија, 2021 - прв сет на податоци|publisher=[[Државен завод за статистика на Македонија]]|language=македонски|accessdate=30 март 2022}}</ref> | population_total = 98104 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] | utc_offset1 = +01:00 | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] | utc_offset1_DST = +02:00 | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = [[Повикувачки броеви во Македонија|Повикувачки број]] | area_code = +031 | iso_code = | blank_name = [[Автомобилски регистарски таблички во Македонија|Регистарски таблички]] | blank_info = KU | website = {{URL|https://kumanovo.gov.mk/}} | footnotes = }} '''Општина Куманово''' — [[општина]] во [[североисточна Македонија|североисточниот дел]] на [[Македонија|Република Македонија]]. Административно средиште е градот [[Куманово]]. Проширена е општината со законот за територијална поделба на Македонија од [[2004]] година, кога кон општината се припоиле општините [[Општина Орашац|Орашац]] и [[Општина Клечевце|Клечевце]]. == Географија == Оваа општина се наоѓа во [[Североисточен Регион|Североисточниот Регион]] во состав на [[Република Македонија]], источно од [[Главен град|главниот град]] [[Скопје]], западно од [[Крива Паланка]], и се простира до границата со [[Србија]]. === Населени места === [[Податотека:Kumanovo Municipality.svg|мини|лево|220п|Карта на Општина Куманово со атарите/катастарските општини.]] Општина Куманово содржи вкупно 49 населени места<ref>Максим Димитриевски, „Децентрализацијата е клучот за развој на државата“, ''Економија и бизнис'', година 22, број 267, ноември 2020, стр. 39.</ref> од кои градот [[Куманово]] и 48 села: [[Агино Село]], [[Бедиње (кумановска населба)|Бедиње]], [[Бељаковце]], [[Биљановце]], [[Брзак]], [[Вак'в]], [[Винце]], [[Воиновиќ]], [[Габреш]], [[Горно Коњаре]], [[Градиште (Кумановско)|Градиште]], [[Д’лга]], [[Доброшане]], [[Довезенце]], [[Долно Коњаре]], [[Живиње]], [[Зубовце (Кумановско)|Зубовце]], [[Јачинце]], [[Карабичане]], [[Клечевце]], [[Кокошиње]], [[Колицко]], [[Косматац]], [[Костурник]], [[Кутлибег]], [[Кучкарево]], [[К’шање]], [[Лопате]], [[Љубодраг]], [[Мургаш]], [[Ново Село (Кумановско)|Ново Село]], [[Новосељане]], [[Орашац]], [[Пезово]], [[Пчиња (село)|Пчиња]], [[Режановце]], [[Речица (Кумановско)|Речица]], [[Романовце]], [[Скачковце]], [[Сопот (Кумановско)|Сопот]], [[Студена Бара]], [[Сушево (Кумановско)|Сушево]], [[Табановце]], [[Тромеѓа (село)|Тромеѓа]], [[Умин Дол]], [[Черкези (село)|Черкези]], [[Четирце]] и [[Шупљи Камен]]. Историско село што постоело на денешната територија на Општина Куманово е [[Нов Чифлик (Кумановско)|Нов Чифлик]]. ==Историја== ===Градоначалници=== * Кира Анѓеловиќ (1918/19-1920)<ref name="kumanovonews градоначалници">{{нмс | author= | title=Градоначалниците на Куманово меѓу двете светски војни | url= https://kumanovonews.mk/vesti/gradonacalnicite-na-kumanovo-medju-dvete-svetski-vojni | archiveurl=https://web.archive.org/web/20191127171327/https://kumanovonews.mk/vesti/gradonacalnicite-na-kumanovo-medju-dvete-svetski-vojni | work= | publisher=kumanovonews.mk | archivedate=27 ноември 2019 | date=25 октомври 2017 | accessdate= 26 април 2026}}</ref> * Коста Дајлев (1920-1921)<ref name="kumanovonews градоначалници"/> * Тома Глигоријевиќ (1922-1924)<ref name="kumanovonews градоначалници"/> * Ѓорѓе Младеновиќ (1924-1926)<ref name="kumanovonews градоначалници"/> * Тома Глигоријевиќ (1926-1929)<ref name="kumanovonews градоначалници"/> * Ќира Маневиќ (1929-1935)<ref name="kumanovonews градоначалници"/> * Тома Глигоријевиќ (1935-1936)<ref name="kumanovonews градоначалници"/> * Ќира Маневиќ (03.1936-12.1936)<ref name="kumanovonews градоначалници"/> * Никола Стојковски (1936-1937)<ref name="kumanovonews градоначалници"/> * Драгомир Вукадиновиќ (1937-1939)<ref name="kumanovonews градоначалници"/> * Трајко Лопарски (1939-1940)<ref name="kumanovonews градоначалници"/> * Ќира Маневиќ (1940-1941)<ref name="kumanovonews градоначалници"/> * [[Тоде Илиќ]] (1984-1986) * [[Бајрам Сулејмани]] (1989-1991) * [[Слободан Ковачевски]] (-2005) * [[Зоран Дамјановски]] (2005-2017) * [[Максим Димитриевски]] (2017-до денес) == Демографија == [[Податотека:Ethnic groups of Kumanovo Municipality.svg|мини|десно|245п|Демографска карта на Општина Куманово со атарите/катастарските општини, според пописот од 2002 година.]] {| class="wikitable sortable" border="1" cellspacing="0" cellpadding="2" | '''Вероисповед''' | '''Вкупно''' |- | [[Православието во Македонија|православни]] | '''72.270''' |- | [[Исламот во Македонија|муслимани]] | 31.759 |- | [[Католицизмот во Македонија|католици]] | 108 |- | [[Протестантството во Македонија|протестанти]] | 13 |- | останати | 1.916 |- |} '''Податоци од пописот извршен 2002 година'''<ref name="ДЗС">{{наведена мрежна страница|url=http://makstat.stat.gov.mk/PXWeb/pxweb/mk/MakStat/MakStat__Naselenie__ProcenkiNaselenie/126_Popis_Ops_NasPolStar3112_mk.px/table/tableViewLayout2/?rxid=46ee0f64-2992-4b45-a2d9-cb4e5f7ec5ef|title=Население во Република Македонија на 31.12 по специфични возрасни групи, по пол, по општини, по години|publisher=[[Државен завод за статистика на Република Македонија]]|language=македонски|accessdate=2 мај 2018}}{{Мртва_врска|date=May 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {| class="wikitable sortable" | Населено место||Вкупно||Македонци||Албанци||Турци||Роми||Власи||Срби||Бошњаци||Други |- | '''ОПШТИНА КУМАНОВО'''||'''103205'''||'''61495'''||'''27290'''||'''292'''||'''4256'''||'''147'''||'''9035'''||'''20'''||'''670''' |- | Агино село||965||949||-||-||-||-||13||-||3 |- | Бедиње||2327||1451||547||-||156||-||164||-||9 |- | Бељаковце||64||64||-||-||-||-||-||-||- |- | Биљановце||1231||1195||-||-||-||-||32||-||4 |- | Брзак||104||88||-||-||-||-||16||-||- |- | Вакав||108||108||-||-||-||-||-||-||- |- | Винце||90||90||-||-||-||-||-||-||- |- | Габреш||71||70||-||-||-||-||1||-||- |- | Градиште||192||189||-||-||-||-||3||-||- |- | Живиње||46||46||-||-||-||-||-||-||- |- | Зубовце||57||57||-||-||-||-||-||-||- |- | Горно Коњаре||1136||565||255||-||-||-||314||-||2 |- | Д’лга||-||-||-||-||-||-||-||-||- |- | Доброшане||1655||1571||-||-||24||39||17||1||3 |- | Довезенце||123||123||-||-||-||-||-||-||- |- | Долно Коњаре||1286||669||91||-||2||-||516||-||8 |- | Јачинце||106||106||-||-||-||-||-||-||- |- | Карабичане||43||5||-||-||-||-||37||-||1 |- | Клечевце||573||555||-||-||-||-||17||-||- |- | Кокошиње||45||44||-||-||-||-||1||-||- |- | Колицко||86||83||-||-||-||-||3||-||- |- | Косматац||41||41||-||-||-||-||-||-||- |- | Кутлибег||13||13||-||-||-||-||-||-||- |- | Кучкарево||105||105||-||-||-||-||-||-||- |- | К’шање||48||48||-||-||-||-||-||-||- |- | Куманово||76272||47744||18278||256||4056||108||5230||14||586 |- | Лопате||2448||478||1886||-||-||-||80||-||4 |- | Љубодраг||686||440||-||-||-||-||243||-||3 |- | Мургаш||63||62||-||-||-||-||1||-||- |- | Новосељане||46||46||-||-||-||-||-||-||- |- | Ново Село||274||70||-||-||-||-||204||-||- |- | Орашац||387||387||-||-||-||-||-||-||- |- | Пезово||53||53||-||-||-||-||-||-||- |- | Проевце||2311||2218||-||-||18||-||73||-||2 |- | Пчиња||793||789||-||-||-||-||4||-||- |- | Режановце||705||661||1||1||-||-||42||-||- |- | Речица||557||110||-||-||-||-||445||-||1 |- | Романовце||2794||716||2028||35||-||-||6||-||9 |- | Скачковце||160||159||-||-||-||-||1||-||- |- | Сопот||318||2||306||-||-||-||6||1||3 |- | Студена Бара||344||343||-||-||-||-||1||-||- |- | Сушево||34||3||1||-||-||-||30||-||- |- | Табановце||910||205||177||-||-||-||516||-||12 |- | Тромеѓа||1298||692||-||-||-||-||604||-||2 |- | Умин Дол||442||214||-||-||-||-||226||-||2 |- | Черкези||3741||2||3719||-||-||-||-||4||16 |- | Четирце||249||34||-||-||-||-||215||-||- |- | Шупли Камен||81||80||-||-||-||-||1||-||- |} == Самоуправа и политика == ===Тековен градоначалник=== Градоначалник на Општина Куманово е [[Максим Димитриевски]] од редовите на [[За наша Македонија|ЗНАМ]]. Тој бил повторно избран на [[Локални избори во Македонија (2025)|локалните избори од 2025 година]] за мандат од четири години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://drive.google.com/file/d/11Zj37HZKLiwCsnfgIdmBWa-I1br_d7VW/view|title= Дополнување на Заклучок за конечност на резултати од гласањето во втор круг за Локалните Избори 2025 година одржани на 02.11.2025 година |date=6 ноември 2025|work=[[Државна изборна комисија на Македонија]]|accessdate=8 ноември 2025}}</ref> Согласно одлука на [[Влада на Македонија|Владата на Македонија]] од 27 септември 2024 година, Советот на општината брои 31 член.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dejure.mk/zakon/odluka-za-utvrduvanje-na-brojot-na-chlenovite-na-sovetite-na-opshtinite-vo-republika-severna-makedonija|title=Дејуре, платформа за консолидирање на закони.|work=dejure.mk|accessdate=2025-11-08}}</ref> ===Седиште на Општина Куманово=== Поранешното седиште на општината била во зграда во т.н. [[Касапски круг]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://sdk.mk/index.php/dopisna-mrezha/pozhar-vo-starata-zgrada-na-opshtina-kumanovo-edna-od-najstarite-najubavi-zgradi-vo-tsentarot/ |title=Пожар во старата зграда на Општина Куманово, една од најстарите и најубави згради во центарот |work=sdk.mk |date=10 октомври 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221209155128/https://sdk.mk/index.php/dopisna-mrezha/pozhar-vo-starata-zgrada-na-opshtina-kumanovo-edna-od-najstarite-najubavi-zgradi-vo-tsentarot/ |archive-date=2022-12-09 |accessdate=9 декември 2022 |url-status=live }}</ref> Денешното седиште на Општина Куманово се наоѓа во средиштето на [[Куманово]], на улица „11 Октомври“ б.б.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://kumanovo.gov.mk/ |title=Почетна |work=Општина Куманово |date= |archive-url=https://web.archive.org/web/20221006022034/https://kumanovo.gov.mk/ |archive-date=2022-10-06 |accessdate=9 декември 2022 |url-status=live }}</ref> <center><gallery widths="200px" heights="150px" > Податотека:Zgrada na opštinata vo Kumanovo 2.JPG|Зградата во 2011 година Податотека:Vlezot na oštinata vo Kumanovo 2.JPG|Влезот на општинската зграда со поглед кон [[Знаме на Општина Куманово|општинското]] и [[Знаме на Македонија|државното знаме]] во 2011 година. Податотека:Зграда на Општина Куманово 01.JPG|Зградата во 2014 година Податотека:Зграда на Општина Куманово (2022) (01).jpg|Зградата во 2022 година Податотека:Зграда на Општина Куманово (2022) (02).jpg|Зградата во 2022 година </gallery></center> ===Буџет=== На крајот од 2019 година, 218 лица биле вработени во општинската администрација на Општина Куманово. Во 2019 година, вкупните [[буџет]]ски расходи на општината изнесувале 1,654 милијарди [[денар]]и. Во вкупните буџетски расходи, 55,15% биле тековни расходи, 26,13% биле трошоци за стоки и услуги, 12,66% биле капитални расходи и 5,91% други расходи. Од вкупните буџетски приходи на општината, дури 70,33% отпаѓале на трансферите од централната власт, учеството на [[Данок|даночните]] приходи изнесувало 11,59%, 15,31% отпаѓало на неданочните приходи, 1,66% биле приходи од продажба на земјиште и 0,87% приходи од [[Донација|донации]]. Поради наталожените неплатени обврски, од 2013 година, општината работела со блокирана сметка во подолг временски период, а нејзината сметка била деблокирана дури во март 2020 година.<ref>„Буџетот на Општина Куманово: Движења, трендови, показатели“, ''Економија и бизнис'', година 22, број 267, ноември 2020, стр. 45-47.</ref> == Културни и природни знаменитости == Во околината на Куманово се наоѓа познатата неолитска опсерваторија [[Кокино]], која од [[НАСА]] е рангирана помеѓу најстарите четири во светот. == Култура и спорт == Во Куманово постојат спортски клубови кои можат да се пофалат со своите спортски достигнувања.Најпознат клуб во куманово сега за сега,2013 година,е Кошаркарскиот клуб.Клубот се натпреварува во првата Супер лига на Македонија и во Балканската БИБЛ лига.За големите успеси се заслужни и неколку навивачки групи од кои најпозната е КУМАНИ која е оформена во 1990 година.Секогаш е како играч плус во сите спортови во градот. Ракометниот клуб-мажи, исто така се натпреварува во првата Македонска лига,кој со млади играчи се наоѓа во транзиција Боксерскиот клуб на Куманово е клуб со најмногу трофеи во градот.Моментално клубот не постои,но ветрините ги красат неколку пехари од освоениот златен гонг на Македонија.Од освоени трофеи може да се пофалиме и со бронзената медаља од олимпијадата во Монтреа на нашиот најзаслужен спортист по кој се распознава градот,а тоа е Аце Русевски.Исто така и Реџеповски кој го освои второто место на Европското првенство и бронза на олимпијада.Витрините се закитени и со трофеи од сите турнири во бивша Југославија. Фудбалскиот клуб Куманово не постои но и Куманово има Приватен Фудбалски клуб Башкими кој се натпреварува во првата Македонска лига со една титула Првак на Македонија и една куп на Македонија. == Поврзано == * [[Знаме на Општина Куманово]] * [[Грб на Општина Куманово]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Kumanovo Municipality}} * [http://kumanovo.gov.mk/ Портал на Општина Куманово] * [http://abv.mk/company.aspx?id=14624 Општина Куманово во „АБВ - деловен именик“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160306140839/http://www.abv.mk/company.aspx?id=14624 |date=2016-03-06 }} {{Општини во Република Македонија}} {{Општина Куманово}} [[Категорија:Општина Куманово| ]] cyunvncoz13lgo0yfqwlf8l5izaq5bq 0 10974 5545000 5487154 2026-04-26T18:14:30Z ~2026-25488-67 132627 Мојата фамилија потекнува од ова село. Киро Мицкоски 5545000 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за село во Република Македонија | име = Мало Црско | слика = Викиекспедиција во Копачка 24.jpg | големина на слика = 300п | опис = Поглед на селото | општина = {{општинскигрб|Општина Кичево}} | регион = {{грб|Југозападен Регион}} | област = [[Железник]] | население = 6 | година = 2002 | поштенски број = 6255 | повикувачки број = 045 | надморска височина = 980 | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=24 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=1 | lon_sec=0 | слава = | мрежно место = | карта = Мало Црско во Општина Кичево.svg }} '''Мало Црско''' — село во областа [[Железник]], во [[Општина Кичево]], на патот помеѓу градовите [[Кичево]] и [[Демир Хисар]]. До март 2013 година, селото било дел од поранешната [[Општина Другово]], која била споена со Општина Кичево. == Географија и местоположба == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 36.jpg|мини|300п|лево|Влезот на селото]] Селото се наоѓа во областа [[Железник]], во јужниот дел на територијата на [[Општина Кичево]], недалеку од десната страна на патот [[Кичево]]-[[Демир Хисар]].<ref name="енциклопедија">{{наведена книга|last=Панов|first=Митко|title=Енциклопедија на селата во Република Македонија|url= https://commons.wikimedia.org/wiki/File:%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B2%D0%BE_%D0%A0%D0%B5%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0.pdf|accessdate=12 февруари 2019|year=1998|publisher=Патрија|location=Скопје|page=190}}</ref> Селото е планинско, на надморска височина од 980 метри. Од градот [[Кичево]] е оддалечено 18 километри.<ref name="енциклопедија" /> Селото е сместено на тераса, во непосредна близина на соседното село [[Големо Црско]].<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://kicevo.mk/kicevija-tomo-smiljanic-bradina/|title=Кичевија - Тома Смиљаниќ (1926) - Кичево|date=2018-05-16|work=Кичево|access-date=2018-11-25|language=mk-MK}}</ref> Месностите во атарот на селото ги носат следниве имиња: Ѓуро’а Грмада, Поникви, Кладнички Поникви, Ѓуров Драб, Горни Мериз, Шенски Дол, Корија, Црвени Солишта, Дамјаноец, Осој, Миле’и Нивје, Грмаѓе, Попо’а Чука, Загора, Длга Нива, Осојница, Костечки Дол, Пропаз, Пупчево, Смрека, Саве’и Нивје, Бресто’и, Тумач, Широка Падина, Комчиња, Камче, Папуџи’ица, Средни Рид, Охридска Нива, Падишта, Лоло’и Нивје, Калајно’и Кошари, Домадетска Гла’а, Веско’а Падина, Влак, Суводол, Петришница, Лакшур, Еѓупиште и Власоец.<ref name=":0" /> == Историја == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 27.jpg|мини|300п|десно|Селската чешма во Мало Црско]] Има траги на постара населба. Под селото се наоѓаат рушевини од тврдина.<ref name=":0" /> Според верување на мештаните, во далечното минато селата [[Големо Црско|Големо]] и Мало Црско претставувале една населба, која била сместена во месноста Грмаѓе. Жителите на населбата за да ги избегнат честите грабежи се повлекле во долините на планините Влак и Осој, со што настанале денешните две села.<ref>{{нмс|url=http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=273|title=Мој Роден Крај|work=mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2019-02-12|archive-date=2018-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116001151/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=273|url-status=dead}}</ref> Во {{римски|19}} век, Мало Црско било село во Демирхисарската нахија во [[Битолска каза|Битолската каза]] на [[Отоманското Царство]]. == Стопанство == [[Податотека:Викиекспедиција во Копачка 35.jpg|мини|300п|десно|Поглед на [[Церско Поле]], кое е во непосредна близина на селото]] Атарот зафаќа простор од 12,1&nbsp;км². На него преовладуваат шумите на површина од 720 [[хектар]]и, на пасиштата отпаѓаат 237 хектари, а на обработливото земјиште само 211 хектари.<ref name="енциклопедија" /> Селото, во основа, има полјоделско-шумарска функција.<ref name="енциклопедија" /> == Население == {{Население низ историјата | cols = 2 | graph-pos = bottom |1948|292 |1953|234 |1961|122 |1971|40 |1981|22 |1991|3 |1994|5 |2002|1 |2021|6 }} Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] година, во селото Мало Црско имало 250 жители, сите [[Македонци]].<ref>[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил К’нчов. „Македонија. Етнографија и статистика“. Софија, 1900, стр. 240.]</ref> Според егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]], во 1905 година во Мало Црско имало 360 жители, под врховенството на [[Бугарска егзархија|Бугарската егзархија]].<ref>D.M.Brancoff. "La Macédoine et sa Population Chrétienne". Paris, 1905, рр. 172-173.</ref> На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Мало Црско се води како чисто македонско село во Битолската каза на Битолскиот санџак со 60 куќи.<ref>{{Битолски Вилает|15}}</ref> Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 400 [[Македонци]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}</ref> Селото е мало, во фаза на целосно раселување, бидејќи во 1961 година броело 122 жители, а во 1994 година само пет жители, македонско население.<ref name="енциклопедија" /> Според пописот од 2002 година, во селото Мало Црско живеел само 1 жител, [[Македонци|Македонец]].<ref name="попис">{{нмс|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=12 февруари 2019}}</ref> Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 6 жители, сите [[Македонци]]. {{Пописи|250|360|292|234|122|40|22|3|5|1|6}} === Родови === Мало Црско е православно македонско село. Денешното село е основано од избегани жители од раселеното село Црско кое постоело кај селото [[Поум]], [[Струшко]], од таму избегале двајца браќа поголемиот брат го основал селото [[Големо Црско]], а помалиот брат го основал селото Мало Црско. Избегале во време кога во [[Поум]], [[Делогожди|Делагожда]] и [[Корошишта]] почнале да се населуваат [[Албанци]], т.е. почетокот на XIX век.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/27418468|title=Охридско-струшка област : антропогеографска проучавања|last=Ф.|first=Трифуноски, Јован|date=1992|publisher=Српска академија наука и уметности|isbn=8670251582|oclc=27418468}}</ref> Родови во селото се: ''Станковци'' (1 к.), ''Шаколевци'' (7 к.), ''Мијовци'' (4 к.), ''Ристевци'' (7 к.), ''Гаџовци'' (1 к.), ''Ѓиковци'' (4 к.), ''Расолковци'' (6 к.), ''Дашковци'' (2 к.), ''Борозановци'' (10 к.), ''Гаревци'' (7 к.) и ''Алиџановци'' (6 к.), Мицкоски сите се доселени од раселеното село Црско и ''Златановци'' (1 к.) доселени од селото [[Вранештица]]. Според истражувањата на Бранислав Русиќ во 1952 година родови во селото: * '''Староседелци:''' ''Ристевци со Гаџовци (13 к.), Блажевци со Расолковци (5 к.), Станковци со Цулевци (1 к.), Златановци со Алиџановци, Папазовци и Трајковци (5 к.), Борозановци (8 к.), Толковци (2 к.), Гаревци со Тримовци и Мијовци (13 к.), Шикалевци со Божановци и Даскаловци (4 к.), Волчевци со Трпевци (4 к.)''.<ref name=":1">{{Наведена книга|title=фондот „Бранислав Русиќ“|last=Русиќ|first=Бранислав|publisher=Архивски фонд на МАНУ, к-5, АЕ 97|others=|year=|isbn=|location=|pages=}}</ref><!--== Општествени установи ==--> == Самоуправа и политика == Селото влегува во рамките на [[Општина Кичево]], која била проширена по новата територијална поделба на Македонија во 2013 година. Во периодот од 1996-2013 година, селото се наоѓало во некогашната [[Општина Другово]]. Во периодот од 1965 до 1996 година, селото се наоѓало во рамките на големата општина Кичево. Селото припаѓало на некогашната општина Кичево во периодот од 1955 до 1965 година. Во периодот 1950-1955, селото било седиште на тогашната Општина Мало Црско, во која покрај селото Мало Црско, се наоѓале и селата Велмевци, Големо Црско, Кладник, Прострање и Цер. === Избирачко место === Селото е опфатено во избирачкото место бр. 0781, кое според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]] е сместено во месната заедница во селото [[Цер (село)|Цер]], а во кое влегуваат селата [[Големо Црско]], Мало Црско и [[Цер (село)|Цер]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20230817210325/https://mojotizbor.mk/arhiva/parlamentarni-izbori-2011/9-uncategorised/194-opisi-na-izbiracki-mesto.html|archive-date=2023-08-17|dead-url=|accessdate=12 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Локални избори во Македонија (2017)|локалните избори во 2017 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 66 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=971|title=Локални избори 2017|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209032257/https://rezultati.sec.mk/Local/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=971|archive-date=2020-12-09|dead-url=|accessdate=12 февруари 2019|url-status=dead}}</ref> На [[Референдум во Македонија (2018)|референдумот во 2018 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 65 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://referendum.sec.mk/Referendum/Results?cs=mk-MK&r=r&rd=r1&eu=All&m=39&ps=971|title=Референдум 2018|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 февруари 2019}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 65 гласачи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}</ref> == Културни и природни знаменитости == [[Податотека:Црква „Св. Недела“ - Мало Црско.jpg|мини|300п|десно|Поглед кон селската црква „Св. Недела“]] ;Цркви<ref name="верски објекти">{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7}}</ref> * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Мало Црско|Црква „Св. Ѓорѓи“]] — главна селска црква, подигната во 1848 година; * [[Црква „Св. Илија“ - Мало Црско|Црква „Св. Илија“]] — селска црква, подигната во 1933 година; и * [[Црква „Св. Недела“ - Мало Црско|Црква „Св. Недела“]] — селска црква, подигната во {{римски|20}} век. ;Спомен-плочи * Спомен-плоча за загинатите во [[Илинденско востание|Илинденското востание]] и во [[Македонија во Втората светска војна|НОБ]] <!--== Редовни настани ==--> == Личности == ;Родени во Мало Црско * [[Андреја Блажески-Расолкоски]] (1861-1903) — македонски револуционер и војвода; * [[Богоја Симеонов]] (1885-?) — македонски револуционер; * [[Иван Анастасов]] (роден во Големо или Мало Црско) — македонско-одрински доброволец;<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 22.</ref> * [[Мише Калчинов]] — трговец и банкар<ref>[http://sofiapomni.com/parcel.php?id=2 ''Софија помни'']</ref> * [[Тодор Шикалев]] (?-1937) — македонски револуционер; * Христо (роден во Големо или Мало Црско) — деец на ВМОК, делегат на [[Деветти македонско-одрински конгрес|Деветтиот македонско-одрински конгрес]] од Стара Загора;<ref>Спространов, Евтим. Дневник, Македонски научен институт, София, 1994, стр. 32.</ref> * [[Јанаки Анастасов]] (роден во Големо или Мало Црско) — македонско-одрински доброволец;<ref>„Македоно-одринското опълчение 1912-1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 23.</ref> *[[Петре Димоски]] (1912-1944) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Дунавка Николоска]] (1923-1945) — [[Македонија|македонски]] партизан, борец за слобода на [[Македонија]] и учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ]] *[[Дунавка Борозановска]] ( — 1945) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] * [[Ѓорѓи Михајловски]] (р. 1932) — економист и универзитетски професор; * [[Мито Пејовски]] (1932 — 2005) — економист, министер во [[СФРЈ]]. <!--== Култура и спорт ==--> == Иселеништво == Во Франција заминале ''Кантаровци'' (1 к.) и ''Станковци'' (2 к.). Некои од родот ''Богоевци'' заминале во [[Шабац]], бидејќи некои Арбанаси сакале да им ја грабнат сестрата. Има отселени жители во [[Битола]] (до 1952 година се иселиле 39 семејства), во [[Софија]] и други места во [[Бугарија]] (каде се иселиле преку 15 семејства), доста население се иселило и во [[Соединети Американски Држави|САД]] (околу 10 семејства), а помалку во [[Кичево]] (4 семејства), [[Романија]], [[Ресен]], [[Грција]], [[Египет]].<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Иселувањето продолжило и после 1952 година, денес селото е пред целосно изумирање. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150px"> Податотека:Викиекспедиција во Копачка 23.jpg|Влез во селото Податотека:Викиекспедиција во Копачка 25.jpg|Спомен-плоча за загинатите во Илинденското востание и во НОБ Податотека:Викиекспедиција во Копачка 26.jpg|Сретселото на Мало Црско Податотека:Викиекспедиција во Копачка 28.jpg|Стар амбар Податотека:Викиекспедиција во Копачка 34.jpg|Стар објект Податотека:Викиекспедиција во Копачка 37.jpg|Влез во селото </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Поврзано == * [[Железник]] * [[Општина Другово]] * [[Кичево]] == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Malo Crsko}} {{Општина Кичево}} [[Категорија:Мало Црско| ]] [[Категорија:Села во Македонија]] [[Категорија:Демирхисарски села]] [[Категорија:Села во Општина Кичево]] 5gbg8q5pm9gwqk9p0bs4jrv5axs5qvt 0 12222 5545175 5387853 2026-04-26T23:57:50Z Buli 2648 /* Животопис */ 5545175 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Димитар Миладинов | image =Dimitrija Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption =Димитар Миладинов со свештеникот Мелетиј. | pseudonym = | birth_name = | birth_date = [[1810]] | birth_place = [[Струга]], [[Отоманска Македонија]] | death_date = [[23 јануари]], [[1862]] | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[публицист]] и [[учител]] | education = основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]]. | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Зборникот на Миладиновци]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Димитар Миладинов''', роден '''Димитар Ристов (Христов) Миладинов''' ([[Струга]], [[1810]] — [[Истанбул]], [[23 јануари]] [[1862]]) — значаен [[Македонци|македонски]] народен [[преродбеник]], [[поет]], [[учител]], [[публицист]], собирач на народни умотворби, основач на македонската [[етнографија]]. Неговата поезија е со изразит лирски темперамент, а неговото творештво се состои од неколку лирски целини. Заедно со својот помлад брат [[Константин Миладинов|Константин]] водел организирана борба против денационализаторството, пенхелизмот и политиката на грчката влада на македонските подрачја. Димитар Миладинов имал важна улога во борбата против грчката пропаганда во Македонија, иако самиот бил човек со висока грчка култура и образование. Во својата антихеленистичка пропаганда, Миладинов се служел со сите достапни средства, со образованието, воведувањето народни говори во наставната практика, со едукацијата на домашниот млад учителски кадар, со обемна кореспонденција во која настојувал да објасни и да извести важни луѓе на своето време за она што се случувало во моментот на македонски терен и што треба да се направи<ref>{{Наведена книга|title=Македонскиот 19 век|first=Горан Калоѓера|publisher=Македоника|year=2014|isbn=9786084614593|location=Скопје|pages=78}}</ref>. Димитар Миладинов добивал финансиска поддршка од монасите во светогорскиот манастир Зограф за неговата борба против хелинизмот. Познато е неговото пријателство со монасите Анатолиј и [[Партенија Зографски]], кои исто така со лично залагање придонесувале во борбата против хеленизмот, како и игуменот Иларион, [[Натанаил Кучевишки]] и други угледни монаси. ==Животопис== Роден е во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во [[Струга]], а подоцна и гимназија во [[Јанина]], [[Грција]] (1833 - 1836). Во периодот помеѓу 1836 - 1839 година, работи како учител во [[Охрид]], но поради грчкиот владика е принуден да го напушти училиштето. Потоа учителствува и во [[Струга]] (1839 - 1840), [[Кукуш]] (1840 - 1842) и повторно во [[Охрид]] (1842 - 1845) и [[Струга]] во 1846 година. Подоцна доаѓа и како учител во селото [[Магарево]], [[Општина Битола|Битолско]] (1849 - 1852) и во грчко училиште во [[Битола]] (1852 - 1854). Во училиштето во [[Охрид]], Димитар Миладинов се сретнал со познатиот руски научник, славистот [[Виктор Григорович|Виктор Иванович Григорович]]. Оваа средба била пресудна Миладиновци да почнат да се занимаваат и со собирачката дејност-собирање и запишување на македонски [[народни песни]] и други умотворби, кои подоцна ги отпечатиле во еден голем [[Зборникот на Миладиновци|Зборник]] (наречен "„Бугарски народни песни“", затоа што имало песни и од Бугарија). Во таа дејност се вклучил и средниот брат [[Наум Миладинов]]. Тој ја завршил Духовната академија на патријаршискиот универзитет "Халки" во [[Цариград]] и дипломирал на отсекот [[музика]] и [[граматика]]. Во [[1843]] година напишал учебник по музика, прв од таков вид во Македонија, додека при собирањето на народните песни истите ги запишувал со [[нотни записи]], ги мелографирал, па така тој е нашиот прв [[музичар]] и [[мелограф]]. Димитар Миладинов, кој бил целосно прословенски ориентиран, често доаѓал во судир со [[гркомани]]те во [[Битола]], а по еден таков судир со битолскиот митрополит [[Венедикт]], тој ја напуштил Битола и Македонија. Во [[Сремски Карловци]] и [[Нови Сад]] имал прилика да се запознае со животот на [[Срби]]те под [[Австроунгарија|австроунгарска]] власт, каде уживале потполна [[културна автономија]]. Подоцна заминал во [[Белград]]. При престојот во овие краишта, тој се запознал со идеите на [[панславизам|панславизмот]] и [[Илирско движење|Илирското движење]], кои во потполност ги прифатил како свои. При крајот на [[1856]] година, Димитар Миладинов се вратил во Струга и го испратил братот Константин во Русија да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во Москва. На 24 јуни 1861 година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во Загреб, излегол од печат Зборникот од народни умотворби на браќата Миладиновци, насловен како "[[Бѫлгарски народни песни]]", дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васили Д. Чолаков]]). Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. == Генеалогија == {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=[[Наум Миладинов]]|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=[[Константин Миладинов]]|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крстана Миладинова}} {{familytree/end}} ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> == Надворешни врски == * [[:s:Писмо од Димитрија Миладинов до Кукушани – 1857|Писмо од Димитрија Миладинов до Кукушани – 1857]] на Викиизвор. * http://promacedonia.org/bugarash/bnpesni/bgnpesni.pdf {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{DEFAULTSORT:Миладинов, Димитар}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски преродбеници]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски собирачи на народни умотворби]] [[Категорија:Македонски етнографи]] [[Категорија:Родени во 1810 година]] [[Категорија:Починати во 1862 година]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Погребани во Истанбул]] [[Категорија:Миладиновци|Димитар]] jls66ucct37vl1exay9odsd3i46je7f 5545177 5545175 2026-04-27T00:11:11Z Buli 2648 /* Животопис */ 5545177 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Димитар Миладинов | image =Dimitrija Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption =Димитар Миладинов со свештеникот Мелетиј. | pseudonym = | birth_name = | birth_date = [[1810]] | birth_place = [[Струга]], [[Отоманска Македонија]] | death_date = [[23 јануари]], [[1862]] | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[публицист]] и [[учител]] | education = основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]]. | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Зборникот на Миладиновци]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Димитар Миладинов''', роден '''Димитар Ристов (Христов) Миладинов''' ([[Струга]], [[1810]] — [[Истанбул]], [[23 јануари]] [[1862]]) — значаен [[Македонци|македонски]] народен [[преродбеник]], [[поет]], [[учител]], [[публицист]], собирач на народни умотворби, основач на македонската [[етнографија]]. Неговата поезија е со изразит лирски темперамент, а неговото творештво се состои од неколку лирски целини. Заедно со својот помлад брат [[Константин Миладинов|Константин]] водел организирана борба против денационализаторството, пенхелизмот и политиката на грчката влада на македонските подрачја. Димитар Миладинов имал важна улога во борбата против грчката пропаганда во Македонија, иако самиот бил човек со висока грчка култура и образование. Во својата антихеленистичка пропаганда, Миладинов се служел со сите достапни средства, со образованието, воведувањето народни говори во наставната практика, со едукацијата на домашниот млад учителски кадар, со обемна кореспонденција во која настојувал да објасни и да извести важни луѓе на своето време за она што се случувало во моментот на македонски терен и што треба да се направи<ref>{{Наведена книга|title=Македонскиот 19 век|first=Горан Калоѓера|publisher=Македоника|year=2014|isbn=9786084614593|location=Скопје|pages=78}}</ref>. Димитар Миладинов добивал финансиска поддршка од монасите во светогорскиот манастир Зограф за неговата борба против хелинизмот. Познато е неговото пријателство со монасите Анатолиј и [[Партенија Зографски]], кои исто така со лично залагање придонесувале во борбата против хеленизмот, како и игуменот Иларион, [[Натанаил Кучевишки]] и други угледни монаси. ==Животопис== === Ран живот, образование и учителска дејност === Роден е во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во [[Струга]], а подоцна и гимназија во [[Јанина]], [[Грција]] (1833 - 1836). Во периодот помеѓу 1836 - 1839 година, работи како учител во [[Охрид]], но поради грчкиот владика е принуден да го напушти училиштето. Потоа учителствува и во [[Струга]] (1839 - 1840), [[Кукуш]] (1840 - 1842) и повторно во [[Охрид]] (1842 - 1845) и [[Струга]] во 1846 година. Подоцна доаѓа и како учител во селото [[Магарево]], [[Општина Битола|Битолско]] (1849 - 1852) и во грчко училиште во [[Битола]] (1852 - 1854). === Преродбенска дејност === Во училиштето во [[Охрид]], Димитар Миладинов се сретнал со познатиот руски научник, славистот [[Виктор Григорович|Виктор Иванович Григорович]]. Оваа средба била пресудна Миладиновци да почнат да се занимаваат и со собирачката дејност-собирање и запишување на македонски [[народни песни]] и други умотворби, кои подоцна ги отпечатиле во еден голем [[Зборникот на Миладиновци|Зборник]] (наречен "„Бугарски народни песни“", затоа што имало песни и од Бугарија). Во таа дејност се вклучил и средниот брат [[Наум Миладинов]]. Тој ја завршил Духовната академија на патријаршискиот универзитет "Халки" во [[Цариград]] и дипломирал на отсекот [[музика]] и [[граматика]]. Во [[1843]] година напишал учебник по музика, прв од таков вид во Македонија, додека при собирањето на народните песни истите ги запишувал со [[нотни записи]], ги мелографирал, па така тој е нашиот прв [[музичар]] и [[мелограф]]. Димитар Миладинов, кој бил целосно прословенски ориентиран, често доаѓал во судир со [[гркомани]]те во [[Битола]], а по еден таков судир со битолскиот митрополит [[Венедикт]], тој ја напуштил Битола и Македонија. Во [[Сремски Карловци]] и [[Нови Сад]] имал прилика да се запознае со животот на [[Срби]]те под [[Австроунгарија|австроунгарска]] власт, каде уживале потполна [[културна автономија]]. Подоцна заминал во [[Белград]]. При престојот во овие краишта, тој се запознал со идеите на [[панславизам|панславизмот]] и [[Илирско движење|Илирското движење]], кои во потполност ги прифатил како свои. При крајот на [[1856]] година, Димитар Миладинов се вратил во Струга и го испратил братот Константин во Русија да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во Москва. На 24 јуни 1861 година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во Загреб, излегол од печат Зборникот од народни умотворби на браќата Миладиновци, насловен како "[[Бѫлгарски народни песни]]", дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васили Д. Чолаков]]). === Затвор и смрт === Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. == Генеалогија == {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=[[Наум Миладинов]]|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=[[Константин Миладинов]]|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крстана Миладинова}} {{familytree/end}} ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> == Надворешни врски == * [[:s:Писмо од Димитрија Миладинов до Кукушани – 1857|Писмо од Димитрија Миладинов до Кукушани – 1857]] на Викиизвор. * http://promacedonia.org/bugarash/bnpesni/bgnpesni.pdf {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{DEFAULTSORT:Миладинов, Димитар}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски преродбеници]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски собирачи на народни умотворби]] [[Категорија:Македонски етнографи]] [[Категорија:Родени во 1810 година]] [[Категорија:Починати во 1862 година]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Погребани во Истанбул]] [[Категорија:Миладиновци|Димитар]] n76in0693z8et9k3dq0mphvi3oumdtr 5545186 5545177 2026-04-27T00:48:00Z Buli 2648 /* Ран живот, образование и учителска дејност */ 5545186 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Димитар Миладинов | image =Dimitrija Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption =Димитар Миладинов со свештеникот Мелетиј. | pseudonym = | birth_name = | birth_date = [[1810]] | birth_place = [[Струга]], [[Отоманска Македонија]] | death_date = [[23 јануари]], [[1862]] | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[публицист]] и [[учител]] | education = основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]]. | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Зборникот на Миладиновци]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Димитар Миладинов''', роден '''Димитар Ристов (Христов) Миладинов''' ([[Струга]], [[1810]] — [[Истанбул]], [[23 јануари]] [[1862]]) — значаен [[Македонци|македонски]] народен [[преродбеник]], [[поет]], [[учител]], [[публицист]], собирач на народни умотворби, основач на македонската [[етнографија]]. Неговата поезија е со изразит лирски темперамент, а неговото творештво се состои од неколку лирски целини. Заедно со својот помлад брат [[Константин Миладинов|Константин]] водел организирана борба против денационализаторството, пенхелизмот и политиката на грчката влада на македонските подрачја. Димитар Миладинов имал важна улога во борбата против грчката пропаганда во Македонија, иако самиот бил човек со висока грчка култура и образование. Во својата антихеленистичка пропаганда, Миладинов се служел со сите достапни средства, со образованието, воведувањето народни говори во наставната практика, со едукацијата на домашниот млад учителски кадар, со обемна кореспонденција во која настојувал да објасни и да извести важни луѓе на своето време за она што се случувало во моментот на македонски терен и што треба да се направи<ref>{{Наведена книга|title=Македонскиот 19 век|first=Горан Калоѓера|publisher=Македоника|year=2014|isbn=9786084614593|location=Скопје|pages=78}}</ref>. Димитар Миладинов добивал финансиска поддршка од монасите во светогорскиот манастир Зограф за неговата борба против хелинизмот. Познато е неговото пријателство со монасите Анатолиј и [[Партенија Зографски]], кои исто така со лично залагање придонесувале во борбата против хеленизмот, како и игуменот Иларион, [[Натанаил Кучевишки]] и други угледни монаси. ==Животопис== === Ран живот, образование и учителска дејност === Роден е во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во [[Струга]], а подоцна и [[Зосимаја школа|гимназија во Јанина]] (1833–1836). Во периодот помеѓу 1836–1839 година, работи како учител во [[Охрид]], но поради грчкиот владика е принуден да го напушти училиштето. Потоа учителствува и во [[Струга]] (1839–1840), [[Кукуш]] (1840–1842) и повторно во [[Охрид]] (1842–1845) и [[Струга]] во 1846 година. Подоцна доаѓа и како учител во селото [[Магарево]], [[Општина Битола|Битолско]] (1849–1852) и во грчко училиште во [[Битола]] (1852–1854). === Преродбенска дејност === Во училиштето во [[Охрид]], Димитар Миладинов се сретнал со познатиот руски научник, славистот [[Виктор Григорович|Виктор Иванович Григорович]]. Оваа средба била пресудна Миладиновци да почнат да се занимаваат и со собирачката дејност-собирање и запишување на македонски [[народни песни]] и други умотворби, кои подоцна ги отпечатиле во еден голем [[Зборникот на Миладиновци|Зборник]] (наречен "„Бугарски народни песни“", затоа што имало песни и од Бугарија). Во таа дејност се вклучил и средниот брат [[Наум Миладинов]]. Тој ја завршил Духовната академија на патријаршискиот универзитет "Халки" во [[Цариград]] и дипломирал на отсекот [[музика]] и [[граматика]]. Во [[1843]] година напишал учебник по музика, прв од таков вид во Македонија, додека при собирањето на народните песни истите ги запишувал со [[нотни записи]], ги мелографирал, па така тој е нашиот прв [[музичар]] и [[мелограф]]. Димитар Миладинов, кој бил целосно прословенски ориентиран, често доаѓал во судир со [[гркомани]]те во [[Битола]], а по еден таков судир со битолскиот митрополит [[Венедикт]], тој ја напуштил Битола и Македонија. Во [[Сремски Карловци]] и [[Нови Сад]] имал прилика да се запознае со животот на [[Срби]]те под [[Австроунгарија|австроунгарска]] власт, каде уживале потполна [[културна автономија]]. Подоцна заминал во [[Белград]]. При престојот во овие краишта, тој се запознал со идеите на [[панславизам|панславизмот]] и [[Илирско движење|Илирското движење]], кои во потполност ги прифатил како свои. При крајот на [[1856]] година, Димитар Миладинов се вратил во Струга и го испратил братот Константин во Русија да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во Москва. На 24 јуни 1861 година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во Загреб, излегол од печат Зборникот од народни умотворби на браќата Миладиновци, насловен како "[[Бѫлгарски народни песни]]", дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васили Д. Чолаков]]). === Затвор и смрт === Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. == Генеалогија == {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=[[Наум Миладинов]]|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=[[Константин Миладинов]]|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крстана Миладинова}} {{familytree/end}} ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> == Надворешни врски == * [[:s:Писмо од Димитрија Миладинов до Кукушани – 1857|Писмо од Димитрија Миладинов до Кукушани – 1857]] на Викиизвор. * http://promacedonia.org/bugarash/bnpesni/bgnpesni.pdf {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{DEFAULTSORT:Миладинов, Димитар}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски преродбеници]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски собирачи на народни умотворби]] [[Категорија:Македонски етнографи]] [[Категорија:Родени во 1810 година]] [[Категорија:Починати во 1862 година]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Погребани во Истанбул]] [[Категорија:Миладиновци|Димитар]] 2tjhzcrd3yipanrx5bzz5s6y8r903rf 5545187 5545186 2026-04-27T00:48:33Z Buli 2648 /* Галерија */ 5545187 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за писател | name = Димитар Миладинов | image =Dimitrija Miladinov.jpg | imagesize = 200п | alt = | caption =Димитар Миладинов со свештеникот Мелетиј. | pseudonym = | birth_name = | birth_date = [[1810]] | birth_place = [[Струга]], [[Отоманска Македонија]] | death_date = [[23 јануари]], [[1862]] | death_place = [[Цариград]], [[Отоманско Царство]] | occupation = [[славист]], [[публицист]] и [[учител]] | education = основно училиште во [[Струга]], а подоцна гимназија во [[Јанина]], [[Грција]]. | alma_mater = | period = [[19 век]] | genre = Преродба | subject = преродбеник и собирач на народни умотворби | movement = [[Романтизам]] | notableworks = [[Зборникот на Миладиновци]] | spouse = | partner = | children = | relatives = | influences = Македонското народно творештво | influenced = Современата [[книжевност]] | awards = | signature = | website = | portaldisp = }} '''Димитар Миладинов''', роден '''Димитар Ристов (Христов) Миладинов''' ([[Струга]], [[1810]] — [[Истанбул]], [[23 јануари]] [[1862]]) — значаен [[Македонци|македонски]] народен [[преродбеник]], [[поет]], [[учител]], [[публицист]], собирач на народни умотворби, основач на македонската [[етнографија]]. Неговата поезија е со изразит лирски темперамент, а неговото творештво се состои од неколку лирски целини. Заедно со својот помлад брат [[Константин Миладинов|Константин]] водел организирана борба против денационализаторството, пенхелизмот и политиката на грчката влада на македонските подрачја. Димитар Миладинов имал важна улога во борбата против грчката пропаганда во Македонија, иако самиот бил човек со висока грчка култура и образование. Во својата антихеленистичка пропаганда, Миладинов се служел со сите достапни средства, со образованието, воведувањето народни говори во наставната практика, со едукацијата на домашниот млад учителски кадар, со обемна кореспонденција во која настојувал да објасни и да извести важни луѓе на своето време за она што се случувало во моментот на македонски терен и што треба да се направи<ref>{{Наведена книга|title=Македонскиот 19 век|first=Горан Калоѓера|publisher=Македоника|year=2014|isbn=9786084614593|location=Скопје|pages=78}}</ref>. Димитар Миладинов добивал финансиска поддршка од монасите во светогорскиот манастир Зограф за неговата борба против хелинизмот. Познато е неговото пријателство со монасите Анатолиј и [[Партенија Зографски]], кои исто така со лично залагање придонесувале во борбата против хеленизмот, како и игуменот Иларион, [[Натанаил Кучевишки]] и други угледни монаси. ==Животопис== === Ран живот, образование и учителска дејност === Роден е во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]]. Основно училиште завршил во [[Струга]], а подоцна и [[Зосимаја школа|гимназија во Јанина]] (1833–1836). Во периодот помеѓу 1836–1839 година, работи како учител во [[Охрид]], но поради грчкиот владика е принуден да го напушти училиштето. Потоа учителствува и во [[Струга]] (1839–1840), [[Кукуш]] (1840–1842) и повторно во [[Охрид]] (1842–1845) и [[Струга]] во 1846 година. Подоцна доаѓа и како учител во селото [[Магарево]], [[Општина Битола|Битолско]] (1849–1852) и во грчко училиште во [[Битола]] (1852–1854). === Преродбенска дејност === Во училиштето во [[Охрид]], Димитар Миладинов се сретнал со познатиот руски научник, славистот [[Виктор Григорович|Виктор Иванович Григорович]]. Оваа средба била пресудна Миладиновци да почнат да се занимаваат и со собирачката дејност-собирање и запишување на македонски [[народни песни]] и други умотворби, кои подоцна ги отпечатиле во еден голем [[Зборникот на Миладиновци|Зборник]] (наречен "„Бугарски народни песни“", затоа што имало песни и од Бугарија). Во таа дејност се вклучил и средниот брат [[Наум Миладинов]]. Тој ја завршил Духовната академија на патријаршискиот универзитет "Халки" во [[Цариград]] и дипломирал на отсекот [[музика]] и [[граматика]]. Во [[1843]] година напишал учебник по музика, прв од таков вид во Македонија, додека при собирањето на народните песни истите ги запишувал со [[нотни записи]], ги мелографирал, па така тој е нашиот прв [[музичар]] и [[мелограф]]. Димитар Миладинов, кој бил целосно прословенски ориентиран, често доаѓал во судир со [[гркомани]]те во [[Битола]], а по еден таков судир со битолскиот митрополит [[Венедикт]], тој ја напуштил Битола и Македонија. Во [[Сремски Карловци]] и [[Нови Сад]] имал прилика да се запознае со животот на [[Срби]]те под [[Австроунгарија|австроунгарска]] власт, каде уживале потполна [[културна автономија]]. Подоцна заминал во [[Белград]]. При престојот во овие краишта, тој се запознал со идеите на [[панславизам|панславизмот]] и [[Илирско движење|Илирското движење]], кои во потполност ги прифатил како свои. При крајот на [[1856]] година, Димитар Миладинов се вратил во Струга и го испратил братот Константин во Русија да студира словенска филологија на Филозофскиот факултет при Императорскиот универзитет во Москва. На 24 јуни 1861 година, од печатницата на [[Анте Јакиќ]], во Загреб, излегол од печат Зборникот од народни умотворби на браќата Миладиновци, насловен како "[[Бѫлгарски народни песни]]", дело со речиси 600 македонски народни песни и точно 77 бугарски (отстапени од бугарскиот фолклорист [[Васили Д. Чолаков]]). === Затвор и смрт === Обвинети како шпиони против кои, според изјавата на официјалните турски власти, се подготвува судски процес, браќата Миладиновци умреле во цариградските затвори, во [[1862]] година, под досега неразјаснети околности. == Генеалогија == {{familytree/start}} {{familytree || || || || || || |tatko |v| majka | tatko=Ристе Миладинов|majka=Султана Миладинова}} {{familytree | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|^|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| | | }} {{familytree | Brat1 | | Brat2 | | Brat3 | | Brat4 | | Brat5 | | Brat6 | | Sestra1 | | Sestra2 || Brat1=[[Димитрија Миладинов]]|Brat2=Тане Миладинов|Brat3=[[Наум Миладинов]]|Brat4=Мате Миладинов|Brat5=Апостол Миладинов|Brat6=[[Константин Миладинов]]|Sestra1=Ана Миладинова|Sestra2=Крстана Миладинова}} {{familytree/end}} ==Галерија== <gallery> Braka Miladinovci -- Struga 4.JPG|Споменик на браќата Миладиновци во [[Струга]] Miladinovi Brothers House 1912.jpg|Родната куќа на браќата Миладиноци во Струга, 1912 година Спомен дом на Браќа Миладиновци на улица Браќа Миладиновци Струга.jpg|Спомен-домот на браќата Миладиновци во Струга Споменик - Браќата Миладиновци 1.JPG|Споменик на браќата Миладиновци на [[Мост на уметноста|Мостот на уметноста]], Скопје </gallery> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [[:s:Писмо од Димитрија Миладинов до Кукушани – 1857|Писмо од Димитрија Миладинов до Кукушани – 1857]] на Викиизвор. * http://promacedonia.org/bugarash/bnpesni/bgnpesni.pdf {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{DEFAULTSORT:Миладинов, Димитар}} [[Категорија:Македонски писатели]] [[Категорија:Македонски преродбеници]] [[Категорија:Македонски поети]] [[Категорија:Македонски учители]] [[Категорија:Македонски публицисти]] [[Категорија:Македонски собирачи на народни умотворби]] [[Категорија:Македонски етнографи]] [[Категорија:Родени во 1810 година]] [[Категорија:Починати во 1862 година]] [[Категорија:Луѓе од Струга]] [[Категорија:Починати во Истанбул]] [[Категорија:Погребани во Истанбул]] [[Категорија:Миладиновци|Димитар]] juqpyc5tw230nzq15w7mdxivbpbem3p 0 12223 5545179 5477661 2026-04-27T00:14:59Z Buli 2648 5545179 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Биографија инфо | име = Наум Миладинов | портрет = Naum Miladinov.JPG | px = 250п | опис = Наум Миладинов во 1893 г. | наставка = | роден-дата = [[1817]] | роден-место = [[Струга]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | починал-дата = [[24 април]] [[1897]] | починал-место = [[Софија]], [[Кнежевство Бугарија]] }} '''Наум Миладинов (Миладин)''' ([[1817]]-[[1895]]) — македонски музиколог, брат на [[Димитар Миладинов|Димитар]] и [[Константин Миладинов]]и. == Животопис == Роден е во [[Струга]] во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]].<ref>"Струга и Струшко" - 1970, Струга, д-р Душко Константинов</ref> Основно училиште завршил во Струга. Со [[Димитар Миладинов|Димитрија]] тој скоро две години поминал на печалба во [[Драч]] во [[Албанија]]. Бидејќи имал големи склоности кон [[музика]]та, таму научил да свири на виолина. Потоа, заедно со Димитрија, ја завршил [[Јанина|Јанинската]] гимназија и извесно време работел како негов помошник учител. Наумовите афинитети и дарба кон музиката ги забележале и неговите професори, па со нивна препорака заминал за [[Цариград]]. Во времето од [[1841]] до [[1844]] година студирал на Духовната академија на патријаршискиот универзитет „Халки“ во Цариград, каде и дипломирал на отсекот [[музика]] и [[граматика]]. Во [[1843]] година тој го напишал и првиот учебник по музика во Македонија, а подготвил и една грчка граматика. По враќањето во Македонија Наум се вклучил во преродбенските активности на неговите браќа. Неговата собирачка дејност, е карактеристична по тоа што народните песни тој ги нотирал односно ги запишувал со [[музичка нотација|нотни записи]], па така станал прв македонски мелограф. Според огласот за претплата на Зборникот, објавен во повеќе весници и списанија, во него требало да бидат напечатени и единаесет ороводни песни со ноти, кои, за жал, не се објавени во конечната верзија на Зборникот. Причините за тоа сè уште не се целосно и докрај разјаснети. Покрај работата како учител, Наум Миладинов работел и како музички педагог. Во текот на таа работа оспособил повеќе генерации кои ќе станат наши вредни музички дејци, а најпознати меѓу нив се [[Ѓорѓи Икономов]] и [[Калистрат Санџакоски|Калистрат (Крстан) Санџакоски]]. Неговата активност на полето на [[музикологија]]та ќе резултира со една вистински богата оставнина од музички композиции од областа на црковното пеење. Така со неговата дејност Наум Младинов ги поставува темелите на македонската музикологија. По [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] до неговата смрт во [[1895]] година, заедно со семејството, како пензионер тој живее во [[Бугарија]]. Пред крајот на животот Наум ја напишал и неговата „Автобиографија“. Делови од неа се објавени по неговата смрт. Но, нејзиниот целосен оригинален ракопис, за жал, сѐ уште не е достапен за нашата научна јавност. Во 1895 година умира во [[Софија]]. == Извори == <references/> [[Категорија:Луѓе од Струга]] [[Категорија:Миладиновци]] [[Категорија:Македонски музиколози]] [[Категорија:Македонски етномузиколози]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Починати во Софија]] ej852fof6pl02lvg0wrayavzcwbmfks 5545181 5545179 2026-04-27T00:18:51Z Buli 2648 /* Животопис */ 5545181 wikitext text/x-wiki :''Поврзано [[Браќа Миладиновци]]''. {{Биографија инфо | име = Наум Миладинов | портрет = Naum Miladinov.JPG | px = 250п | опис = Наум Миладинов во 1893 г. | наставка = | роден-дата = [[1817]] | роден-место = [[Струга]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | починал-дата = [[24 април]] [[1897]] | починал-место = [[Софија]], [[Кнежевство Бугарија]] }} '''Наум Миладинов (Миладин)''' ([[1817]]-[[1895]]) — македонски музиколог, брат на [[Димитар Миладинов|Димитар]] и [[Константин Миладинов]]и. == Животопис == === Ран живот и образование === Роден е во [[Струга]] во семејството на грнчарот [[Ристе Миладинов]] и неговата сопруга [[Султана Миладинова]].<ref>"Струга и Струшко" - 1970, Струга, д-р Душко Константинов</ref> Основно училиште завршил во Струга. Со [[Димитар Миладинов|Димитрија]] тој скоро две години поминал на печалба во [[Драч]] во [[Албанија]]. Бидејќи имал големи склоности кон [[музика]]та, таму научил да свири на виолина. Потоа, заедно со Димитрија, ја завршил [[Јанина|Јанинската]] гимназија и извесно време работел како негов помошник учител. Наумовите афинитети и дарба кон музиката ги забележале и неговите професори, па со нивна препорака заминал за [[Цариград]]. Во времето од [[1841]] до [[1844]] година студирал на Духовната академија на патријаршиската [[Богословија на Халки]] во Цариград, каде и дипломирал на отсекот [[музика]] и [[граматика]]. === Преродбенска дејност === Во [[1843]] година тој го напишал и првиот учебник по музика во Македонија, а подготвил и една грчка граматика. По враќањето во Македонија Наум се вклучил во преродбенските активности на неговите браќа. Неговата собирачка дејност, е карактеристична по тоа што народните песни тој ги нотирал односно ги запишувал со [[музичка нотација|нотни записи]], па така станал прв македонски мелограф. Според огласот за претплата на Зборникот, објавен во повеќе весници и списанија, во него требало да бидат напечатени и единаесет ороводни песни со ноти, кои, за жал, не се објавени во конечната верзија на Зборникот. Причините за тоа сè уште не се целосно и докрај разјаснети. Покрај работата како учител, Наум Миладинов работел и како музички педагог. Во текот на таа работа оспособил повеќе генерации кои ќе станат наши вредни музички дејци, а најпознати меѓу нив се [[Ѓорѓи Икономов]] и [[Калистрат Санџакоски|Калистрат (Крстан) Санџакоски]]. Неговата активност на полето на [[музикологија]]та ќе резултира со една вистински богата оставнина од музички композиции од областа на црковното пеење. Така со неговата дејност Наум Младинов ги поставува темелите на македонската музикологија. По [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] до неговата смрт во [[1895]] година, заедно со семејството, како пензионер тој живее во [[Бугарија]]. Пред крајот на животот Наум ја напишал и неговата „Автобиографија“. Делови од неа се објавени по неговата смрт. Но, нејзиниот целосен оригинален ракопис, за жал, сѐ уште не е достапен за нашата научна јавност. Во 1895 година умира во [[Софија]]. == Извори == <references/> [[Категорија:Луѓе од Струга]] [[Категорија:Миладиновци]] [[Категорија:Македонски музиколози]] [[Категорија:Македонски етномузиколози]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Починати во Софија]] apoaqmcf8xtj4pvzt3txlmhk27zh70a 4 20515 5544925 5544788 2026-04-26T16:50:21Z Виолетова 1975 филмови 5544925 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста.<ref>Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава.</ref> Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Дополнителни критериуми кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== {{коментар}} - == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> 3guz80p237bahfqbp7rz9xqysqrviau 5544926 5544925 2026-04-26T16:51:52Z Виолетова 1975 /* Филмови */ 5544926 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста.<ref>Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава.</ref> Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== {{коментар}} - == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> 9i5p6cox78dyivjlt54614k2pghb129 5545006 5544926 2026-04-26T18:25:18Z Виолетова 1975 /* Музика */ 5545006 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста.<ref>Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава.</ref> Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== {{коментар}} - == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> mcha8ictwvvjgx98cxjduwvz5yks4kp 5545010 5545006 2026-04-26T18:26:12Z Виолетова 1975 /* Дискусија за „филмови“ */ 5545010 wikitext text/x-wiki <!---------------------------------------------------------------------------------> <!-------Вам ви благодари помошниот тим на Википедија (pro's making woners)------> <!---------------------------------------------------------------------------------> {{Селска чешма}}<br /> __NEWSECTIONLINK__ <div id="содржина"> __TOC__ <div id="дискусии"> [[Категорија:Википедија:Селска чешма| ]] [[Категорија:Википедија:Заедница|Селска чешма]] == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:21, 18 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Tiven2240@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == Годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување (УПнО) == <section begin="announcement-content" /> Ве известувам дека започна периодот на годишна оценка на Упатствата за спроведување на Универзалниот правилник на однесување. Можете да давате предлози за промени до 9 февруари 2026&nbsp;г. Ова е првиот од неколкуте чекори на годишната проценја. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Прочитајте повеќе за ова и учествувајте во разговор на страницата на УПнО на Мета]]. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Координативната комисија на Универзалниот правилник на однесување]] (U4C) е глобална група посветена на правично и доследно спроведување на УПнО. Оваа годишна проценка е планирана и спроведена од U4C. За повеќе информации за должностите на U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|погледајте ја нејзината повелба]]. Споделете ги овие информации со други членови на вашата заедница кајшто е соодветно. -- Во соработка со U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|разговор]])<section end="announcement-content" /> 22:01, 19 јануари 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Keegan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Начела и напатствија на Википедија == Почитувани уредници, ja отворам оваа дискусија во согласност со [[ВП:ГЛАСННН]]. Во продолжение секоја недела ќе биде отворена по една тема за која треба да ги одредиме насоките на значајност за нашата Википедија, и на која прво добро е да се дискутира, а потоа можеби и да се гласа. При оформувањето на статиите за начела и напаствија, како и за значајност, во врска со луѓе, настани и друго, земени се предвид неколку јазични Википедии, како англиската, српската и хрватската. Да нагласам дека Википедија на англиски јазик има построги правила од другите јазични Википедии, претпоставувам затоа што се смета за светска енциклопедија, и некои теми кои се важни локално во земјите, на англиската не сметаат дека треба да ги има. Сепак и таму има исклучоци. Исто така, добро е да се нагласи и да се има на ум дека дел од овие службени страници се создавани пред 20 години, и можно е да има потреба од нивно прегледување и дополнување. === [[Википедија:Што не е Википедија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:40 ч. на 8 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Да започнеме со [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. Википедија не е хартиена енциклопедија, не е речник, не е трибина, ниту пак говорница од било кој вид, не е ни разговорен форум или средство за пропаганда и рекламирање. Википедија не е збирка на надворешни врски, галерии на слики или медиуми. Википедија на македонски јазик не е национална енциклопедија на Македонците. Википедија не е услужник на бесплатно вдомување или мрежен простор, не е експеримент за демократија или каков било друг политички систем. Нејзиниот основен метод на одлучување на консензус е преку уредување и дискусија, не преку постојано гласање. Повеќе на секоја од ставките има на линкот [[Википедија:Што не е Википедија|што не е Википедија]]. ==== Дискусија за „Што не е Википедија“ ==== {{коментар}} Според мене, треба да имаме слобода да бришеме кориснички страници на Википедијанци на кои корисникот си пишува реклама за себе и она што го работи. Налетувам на такви, скоро имаше некој масер се рекламира на корисничката страница. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 8 февруари 2026 (CET) :{{коментар}}Според мене, секаков вид на рекмалација директна или индиректна мора одма да се отстранува без никаква дебата или дискусија. Без разлика дали е на корисничка страница, подобрување во статија, новосоздадена страница и останато. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:01, 8 февруари 2026 (CET) :Па некако оваа страница има опфатено доволно, јас немам забелешки или некакви сугестии што да се наведе дополнително. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 16:27, 9 февруари 2026 (CET) :Исто и јас. :) [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:53, 9 февруари 2026 (CET) {{коментар}}Се согласувам дека секаков вид на рекмалација директна или индиректна треба да се отстранува без никаква дискусија.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> :{{Коментар}} Вака. Малку пристапот да е подиректен и поконкретен. На пример глеам се дискутира за тоа Што не е википедија? Значи мој предлог е за ова, и за сите идни дискусии, да се преземе англиската верзија на напатствијата, да се видат од сите нас и да се даде коментар кои поттпочки од англиското напатствије би го трганеле или замениле со друго. Ова го зборам од проста причина што англиските напатствија се едни од најелаборираните, па дури и претерано детализирани, ние можеме да ги земем само општите начела. Во овој случај ок си е се. Се сложувам со напишаното за тоа што не е Википедија, ако имам некој поконкретен дел за додавање, ќе пишам тука. Следните да бидат со поконкретни забелешки што се прифаќа, а што не на нашата Википедија. Во однос на кориснички страници, ние сме бришеле и порано само вулгарности. Рекламирање не би требало да е проблем, според мене. Пропагираме сите ние на нашите кориснички страници. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:50, 15 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (настани)]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:30 ч. на 15 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> Многу настани добиваат покриеност во вестите, а сепак не се од историска или трајна важност. Настан може да биде доволно интересен за новинарите и уредниците на вестите, но тоа не секогаш е доволно значајно за да има статија на Википедија. При оценувањето на настанот, уредниците треба да оценат различни аспекти на настанот и покриеноста: влијанието, длабочината, времетраењето, географскиот опсег, разновидноста и веродостојноста на покривањето, како и дали покривањето е рутинско. ;Трајни ефекти Настанот што е преседан или катализатор за нешто друго од трајно значење, најверојатно ќе биде значаен. На пример, во САД, убиството на детето Адам Волш на крајот довело до донесување на Закон за заштита и безбедност на децата, наречен Закон Адам Волш. Овој настан се смета за значаен. Настаните кои имаат трајно дејство од историско значење веројатно ќе бидат знајачни. Ова вклучува, на пример, природни катастрофи после кои останува широко распространето уништување, а обновата на уништеното може да доведе до смена на населението, и можно е да влијае врз изборите. Помал земјотрес или бура со мало или никакво влијание врз човечката популација веројатно не е значаен за да има статија на Википедија. ;Географски опсег Значајните настани обично имаат значително влијание врз широк регион, домен или широко распространета општествена група. Настанот кој влијае врз локално подрачје и го известуваат само медиумите во блискиот регион веројатно нема да биде значаен. ;Длабочина на покриеност Еден настан мора да добие голема или длабинска покриеност за да биде значаен. Длабочина на покривање вклучува анализа што ги става настаните во контекст, како што често се среќава во книгите, долгометражни написи во големите списанија за вести или на ТВ. ;Времетраење на покриеноста Значајните настани обично добиваат медиумска покриеност која е во подолг временски период. Времетраењето на известувањето по медиуми е силен показател за тоа дали некој настан има минливо или трајно значење. Тоа што некој настан се случил неодамна сам по себе не го прави незначаен. ;Разновидност на извори Се очекува значајна национална или меѓународна медиумска покриеност за некој настан да биде забележлив. Известувањето со широк опсег има тенденција да укаже на значајност, освен кога медиумите препишуваат и преобјавуваат исти вести едни од други. ;Рутинско покривање Според политиката на Википедија дека не е весник, рутинското покривање на вести за работи како што се објави не се доволна основа за статија. Рутинските настани, како што се спортски натпревари, филмски премиери, прес-конференции итн., може подобро да се опфатат како дел од друга статија, ако воопшто се значајни. Медиумски објави за настани кои се вообичаени, секојдневни, или се обични предмети што не се истакнуваат — веројатно не се значјани за да имаат своја статија на енциклопедија. ;Сензационализам Таблоид или жолтото новинарство како што се нарекува, обично се смета за лоша основа за статија во енциклопедија, поради недостатокот на проверка на фактите својствени за сензационалистичко известување и објавување на скандали. Википедија не е место за скандали или озборувања. ;Кривични дела Написите за криминални дејствија, особено оние што спаѓаат во категоријата „вонредни вести“, често се предмет на дискусии за бришење. ;Луѓе значајни за само еден настан Луѓето познати само во врска со еден настан генерално не треба да имаат статија напишана за нив. Ако настанот е многу значаен, тогаш наместо тоа, обично треба да се напише статија за настанот. ;Идни настани Поединечните закажани или очекувани идни настани треба да бидат вклучени само ако настанот е значаен, и речиси сигурно ќе се одржи. Датумите не се дефинитивни додека настанот навистина не се случи, бидејќи дури и значајните настани може да бидат откажани или одложени во последен момент поради голем инцидент (ваков случај на одложување беше во текот на пандемијата). Меѓу идните настани кои се соодветни за да се отвори за нив страница пред време спаѓаат: избори, Олимписки игри, Евровизија, европски и светски првенства. ;Алтернативи за бришење Ако значајноста на настанот е доведена во прашање, но тој е првенствено поврзан со одредена личност, компанија или организација или текстот може да биде дел од друга статија со поширока тема, тогаш треба да се употреби спојувањето на содржините. Сепак, треба да се внимава на настанот да не му се даде непотребна тежина. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (настани)|Значајност на настаните]]. ==== Дискусија за „Настани“ ==== {{коментар}} Според мене, овој дел добро ги покрива сите можни ситуации поврзани со настаните. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:32, 15 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Сметам дека аргументите се добро образложени и се согласувам со нив. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:07, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Се солгасувам со горенаведените коментари. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:30, 18 февруари 2026 (CET) <br> {{коментар}} Добри се предлозите и правилата наведени во посебната страница, немам дополнителни коментари. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:11, 18 февруари 2026 (CET)<br> {{коментар}} Овој дел е усогласен со соодветниот дел на другите јазици и јасен за оние што го читаат. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:14, 19 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Исто и јас се согласувам со коментари на колегите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:03, 21 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Добро се образложени аргументите и се согласувам со нив.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Автобиографија]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 22 февруари 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Пишувањето автобиографии е обесхрабрено, бидејќи е тешко да се напише неутрална, проверлива автобиографија, а има и многу замки. *Автобиографијата често е пристрасна, и обично напишано е само позитивното за личноста. *Автобиографиите се често непроверливи. Ако единствениот извор за одреден факт за вас сте вие самите, читателите не можат да го потврдат тоа. *Автобиографиите можат да содржат оригинално истражување. Луѓето често вклучуваат информации во автобиографии кои никогаш претходно не биле објавени или се резултат на знаење за нештата од прва рака. Википедија е енциклопедија и не смее да содржи претходно необјавени информации, ниту дозволува оригинално истражување. *Под „автобиографија“ не се подразбира само биографијата што сте ја напишале сами за себе, туку и биографијата што сте ја платиле или сте наредиле некој друг да ја напише во ваше име. *Тешко е да се пишува неутрално и објективно за себе, затоа треба да дозволите другите да пишуваат. Би требало да почекате некој друг да напише статија за вас и вашите постигнувања. *Во јасни случаи, дозволено е уредување на страници поврзани со вас, како: враќање на вандализам; но само ако тоа е очигледен вандализам, а не содржински спор. *Ако не сте значајни според начелата на Википедија, пишување на статија за себе ја крши политиката која вели дека Википедија не е место за бесплатна реклама. * Ако вашиот живот и достигнувања се проверливи и навистина од значење за да ве има на енциклопедија, некој друг веројатно ќе создаде статија за вас порано или подоцна. Повеќе на линкот: [[Википедија:Автобиографија]] ==== Дискусија за „Автобиографија“ ==== {{коментар}} - Се согласувам со наведените правила поврзани со автобиографија. Ние сме мала заедница, и знам дека се случило низ минатото некои личности сами за себе да си напишат статија, често не е бришена таквата статија, туку е само досредена, доколку личноста е значајна за да ја има во енциклопедија. Сепак, во најголем дел, би требало да се обесхрабрат автобиографски статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:58, 22 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Автобиографијата, поточно пишување на автобиографија, треба да биде обесхрабрено и недозволиво за Википедија. Пристрасноста при пишување на таква статија е на највисоко ниво, а објективноста ниска. Напатствијата се во ред, се согласувам и замолувам секој да реагира ако забележи вакви случаеви. Ова е едно од основните правила на Википедија и треба строго и доследно да се почитува.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:48, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Целосна поддршка за сѐ претходно кажано. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:17, 23 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Се сложувам со сѐ. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 17:34, 24 февруари 2026 (CET) {{Коментар}} Да, и јас го делам истото мислење. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 11:52, 27 февруари 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 13:57, 28 февруари 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Биографии на живи личности]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:50 ч. на 1 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span> *Статија за жива личност треба да биде напишана одговорно, внимателно и со непристрасен тон, да се избегнува потценување, но да се избегнува и претерување. *Контроверзниот материјал за живи личности што е без извори или со слаби извори треба веднаш да се отстрани, и без дискусија. *Не користете јавни записи што вклучуваат лични податоци, како што се датум на раѓање, вредност на домот, сообраќајни казни, регистрации на возила и домашна или деловна адреса. *Никогаш не користете самообјавени извори (вклучувајќи книги, списанија, интернет страници, блогови, подкасти или објави на социјалните мрежи) како извори на материјал за жива личност, освен ако не се напишани или објавени од самото лице. *Не внесувајте озборувања во статиите. Секогаш прво прашајте се: Дали изворот е веродостоен? Дали материјалот е вистинит? И, дури и ако е вистинит, дали е релевантен за неутрална статија за личноста за која е статијата? *На администраторите им е дозволено да спроведат отстранување на јасни прекршувања на БЖЛ со заштита на страницата или со блокирање на прекршителот/прекршителите. *Избегнувајте приказ на жртва. *Во случај на јавна личност, ќе има повеќе доверливи извори, а БЖЛ треба едноставно да документира што известуваат тие извори. *Поради зголемена злоупотреба и [[Кражба на идентитет|кражба на идентитет]], луѓето сè повеќе ги сметаат своите вистински имиња и датуми на раѓање за приватни информации. Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации. Не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори. Но, доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, а податоците не биле претходно објавени од веродостојни извори, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање. Исто така, статиите не треба да ја содржат адресата, електронската пошта, телефонскиот број или други контакт информации на личноста за која станува збор, но генерално е дозволено да се вклучи линк до официјалната интернет страница на личноста во делот „Надворешни врски“, иако тој линк може да ги содржи горенаведените информации. *Дали ќе се отстрани име или погрешно родово именување на жива личност која е трансродово лице, е прашање на уредничка проценка доколку веќе се појавило во сигурни извори. *Со тоа што некој бил спомнат во вестите, не значи дека треба да добие статија на Википедија. *Жива личност обвинета за кривично дело се смета за невина сè додека не биде осудена од суд. Уредниците генерално не треба да вклучуваат текст што сугерира дека лицето е осомничено, дека е лице од интерес или е обвинето за вршење на кривично дело, освен ако не е обезбедена осуда за тоа кривично дело, или повеќе доверливи извори веќе го објавиле името на обвинетиот во врска со кривичното дело. *БЖЛ се применува насекаде на Википедија каде што се споменуваат живи личности, вклучувајќи страници за разговор, описи на уредувања, кориснички страници, слики и категории. *Корисничките имиња што содржат клеветнички, очигледно лажни или спорни изјави или материјал за живи лица треба веднаш да бидат блокирани и отстранети од сите промени. *Сликите од живи личности не треба да се користат надвор од контекст за да се прикаже тоа лице во лажно или неповолно светло. *Имињата на категориите се самообјаснувачки, па затоа вклучувањето на одредена биографија во одредена категорија мора да биде оправдано со соодветен текст кој има сигурни извори во самата статија. Пример за ова е додавање на Категорија:Криминалци, или категоризацијата на живите личности според религија или сексуална ориентација. *Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи. *Уредниците кои постојано додаваат или враќаат контроверзен материјал во БЖЛ кој не е поткрепен со извори или е поткрепен со лоши извори, може да бидат блокирани поради нарушување на проектот. Повеќе на линкот: [[Википедија:Биографии на живи личности]] ==== Дискусија за „Биографии на живи личности“ ==== {{коментар}} - Јас сум ЗА да се применуваат овие начела. Инаку, ме збуни делот со горна старосна граница, и дека „лицата над 115 години се сметаат за починати“. Имавме случај со некој борец за кој немаше извори за тоа кога починал, па стана збунувачко како да се реши тој проблем. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:56, 1 март 2026 (CET)<br> {{Коментар}} Целосно се согласувам. Јас сум за поголема и построга контрола за тоа за кој се прави статија. Да нема статии за недоволно афирмирани личности, без разлика од која област се. Не сме реклама ние. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:08, 3 март 2026 (CET) {{коментар}} Јас имам две забелешки во врска со овие начела. Прво, ако лични податоци се објавени во веродостојни извори, не смее да се врши цензура по барање на личноста (на пр. ако јавно е објавен точниот датум на раѓање, тогаш тој датум слбодно може да се наведе во статијата). Второ, начелото за лицата над 115 години нема логика затоа што може да има повеќе живи лица над 115 години, но само едно лице може да се смета за најстара личност во светот. Мислам дека ова начело треба да се преработи и да гласи „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 22:53, 3 март 2026 (CET) :За лицата над 115 години го сменив како што предлагаш. :Вториот дел за лични податоци, тоа што го предлагаш го има [[Википедија:Биографии на живи личности|веќе содржано во реченицата]]: :„Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“ :Мислам дека таа реченица го покрива тоа што го велиш. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:56, 4 март 2026 (CET) ::{{одговор|Виолетова}} Да, го покрива, но погоре се наведени реченици коишто се противречни на тоа. Ако датумот на раѓање е јавно објавен и лицето се противи да биде наведен во статијата, тогаш која реченица се зема предвид? --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 09:41, 6 март 2026 (CET) ::Коректност! [[Специјална:Придонеси/&#126;2026-14346-24|&#126;2026-14346-24]] ([[Разговор со корисник:&#126;2026-14346-24|разговор]]) 09:43, 6 март 2026 (CET) :::@[[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] :::Кире, овде имам извадено дел од речениците, а не сè, затоа стои линк до целата страница со правилата, каде што пишува на крајот: Повеќе на линкот. Треба проектната да се прочита, бидејќи се разбира дека важат сите реченици кои се на страницата со начела и напатствија. Односно, доколку е јавен податокот за датум на раѓање, не го земаме предвид човекот што се буни. Овде го вклучив примерот дека доколку не е јавно објавен датумот и човекот не сака да му стои на статијата, би требало да го испочитуваме. Дури има предвидена ситуација кога има своја интернет страница на која ставил вистинско име и датум на раѓање, ние смееме да ја ставиме во надворешните врски на статијата. Неколку различни ситуации се опфатени на [[Википедија:Биографии на живи личности|главната страница за БЖЛ]] и тие се тие што важат. Овде се само извадоци, дека е голема таа страница цела да се псотави на Селска чешма. Поздрав [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:45, 6 март 2026 (CET) ::::{{одговор|Виолетова}} Да, за напишаното во начелото зборувам, а не за она коешто е напишано на оваа страница. Најпрвин е наведена реченицата „Википедија ги вклучува целосните и вистинските имиња и датуми на раѓање кога тие се објавени од сигурни извори или извори блиски до личноста на таквата статија, па затоа е сосема разумно да се претпостави дека личноста нема приговор за објавувањето на овие информации.“, а потоа пишува „Доколку личноста на која се однесува статијата се спротивставува на објавувањето на датум на раѓање, бидете внимателни и наведете ја само годината на раѓање.“. Ова нема логика. Ако лицето не сака јавно да биде објавен неговиот датум на раѓање, тогаш тоа треба да биде отстрането од изворите коишто се користат на Википедија (откако ќе биде избришано од тие извори, тогаш природно ќе биде избришано и од Википедија затоа што повеќе нема да има веродостојни извори во коишто е наведено). Но, ако лицето бара тоа да биде отстрането само од Википедија, а притоа да остане наведено во други извори, тогаш се работи за цензура на јавно објавени податоци и тоа не е дозволено дури и да е по барање на лицето за коешто се однесува податокот. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:07, 6 март 2026 (CET) :::::Не знам каде не се разбираме, тоа што го објаснуваш е тоа како треба да се постапи, всушност. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:45, 6 март 2026 (CET) ::::::Се разбираме дека е така, но во начелото е напишано поинаку. За да биде појасно, можеби изрично треба да ставиме дека не може да бришеме лични податоци по барање на личноста доколку се јавно достапни во веродостојни извори (Во иднина те молам секое дополнување пишувај го како нов коментар затоа што јас овој одговор го пишав на твојот првичен коментар којшто потоа беше дополнет и затоа напишав уште еден коментар подолу дека се согласувам со дополнетото. Инаку, се создава впечаток дека не се разбираме.). --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 18:53, 6 март 2026 (CET) ::::Гледам дека си го дополнила текстот додека го пишував одговорот, па затоа дополнително ќе одговорам и на дополнетиот текст. Да, така треба да биде, но во начелото не е напишано на тој начин. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:08, 6 март 2026 (CET) {{коментар}} - Јас сум ЗА, со тоа што сметам дека треба да има контрола за тоа за кој ја пишува статијата, како и начелото што го спомна Кирил погоре „Лицата над 115 години се сметаат за починати, освен ако во веродостојни извори не постари од една година не е наведено дека се живи.“; според мене има смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:28, 5 март 2026 (CET) {{коментар}} Се согласувам, и за лицата над 115 години да се преработи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:30, 5 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Креативни професии]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:57 ч. на 8 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Во овој дел да ги разгледаме значајноста на луѓето да имаат статија според тоа која професија ја вршат, се разгледуваат професорските, научните и креативните професии: професори, научници, и креативните професии (писатели, музичари, сликари, архитекти, новинари). *Записите во списоци каде е дозволено човек сам да се пријави и запише, не придонесуваат за значајност. Исто така, интернет страниците за вработените или членовите на една организација, не се доволен показател за значајност. *Веродостојна биографија на 200 страници за личност, издадена од независен извор и не е платена од човекот за чија биографија станува збор, која детално го покрива животот на тоа лице е прифатлив извор, додека извод од матична книга на родените или списокот од формуларот за изборно ливче, не е. *Луѓето кои ги исполнуваат основните критериуми, може да се сметаат за значајни без да ги исполнуваат дополнителните критериуми подолу. ;Професори, наставници, академици и научници *Наставници и професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. Но ако се занимаваат и со друга дејност, како на пример, наука, сликарство, музика, пишување, политика и друго, можат да стекнат значајност да имаат своја енсиклопедиска статија поради дополнителната активност, и во таков случај се оценуваат според вообичаените правила за значајност во професијата. *Сите членови на [[МАНУ]] се значајни за да имаат статија на Википедија. Исто така и членови на странските академии на науките се доволно значајни. *Дел од критериумите: # Лицето има добиено високо престижна академска награда или чест на национално или меѓународно ниво ([[23 Октомври (награда)]], [[Награда „11 Октомври“]], [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]], на пример). # Лицето било избрано за член на високо селективно и престижно научно друштво или здружение (на пр., Национална академија на науките или Кралското друштво) или член на големо научно здружение кое го задржува статусот на колеги како високо селективна чест (на пр., соработник на Институтот за електрични и електронски инженери или институт за електронски инженери). # Академската работа на лицето има значително влијание во областа на високото образование, влијае врз значителен број академски институции. Овој критериум исто така, може да биде задоволен ако лицето развило значаен нов концепт, техника или идеја, лицето направило значајно откритие или решило голем проблем во својата академска дисциплина. Во овој случај, неопходно е експлицитно да се докаже, со значителен број на упатувања на академски публикации на истражувачи различни од личноста за која станува збор, дека овој придонес навистина нашироко се смета за значаен и нашироко се припишува на личноста за која станува збор. # Лицето било именувано за угледен професор во голема институција за високо образование и истражување, именувано за претседател што укажува на споредливо ниво на постигнувања или еквивалентна позиција во земји каде што ваквите именувања се невообичаени. # Лицето е дел од основачите на некоја голема или значајна образовна институција. # Лицето имало значително влијание надвор од академската заедница во нивниот академски капацитет. # Лицето е главен уредник на големо, добро воспоставено академско списание во нивната предметна област. Во овој критериум не спаѓаат списанија кои се во рамките на псевдо науката. *Псевдонаучникот, исто така, може да биде доволно значаен за сопствена статија, ако неговата теза е особено распространета или добро позната, или ако има голем број научни трудови насочени кон побивање или отфрлање на псевдонаучната природа на неговата теза. ;Креативни професии Ова упатство се однесува на автори, писатели, уредници, новинари, филмаџии, фотографи, уметници, сликари, вајари, архитекти и други креативни професионалци. Такво лице е значајно ако: * Личноста се смета за важна личност или е широко цитирана од врсниците или наследниците; или * Личноста е позната по тоа што поттикнува значаен нов концепт, теорија или техника; или * Лицето создало или одиграло голема улога во заедничкото создавање на значајно или добро познато дело или колективно дело. Дополнително, таквото дело мора да било примарен предмет на повеќе независни периодични статии или рецензии, или на независно и значајно дело (на пример, книга, филм или телевизиска серија, но обично не само една епизода од телевизиска серија); или * Работата (или делата) на личноста: (а) станала значаен споменик, (б) била суштински дел од значајна изложба, (в) добила значително критичко внимание или (г) била претставена во постојаните збирки на неколку значајни галерии или музеи. Подолу се наведени попрецизните критериуми за овие професии. ;Музичари Текстописците или композиторите (без разлика дали се од популарната музика, црковни песни или други стилови) може да се сметаат генерално за значајни ако создале голем број нашироко познати дела. '''Естраден музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * има издадено најмалку еден студиски албум кој има добиено сертификација на издавачката куќа (сребрена, златна или платина); * добитник е на награди на музички фестивали на регионално, национално или меѓународно ниво; * има издадено неколку песни со повеќемилионски прегледи на музичките сервиси (YouTube, Spotify, Deezer итн.); * има значителен број следбеници/претплатници на официјален канал или профил на музички услуги во однос на населението на земјата во која живее угледни секундарни извори, или музички експерти изјавиле дека музичарот се истакнува во одреден жанр, музичко движење, период или област. '''Класичен инструментален музичар''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * завршил конзерваториум или музичка академија (исклучоци се многу успешни (самоуки) солисти/„чудо од деца“); * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * настапувал/а во добро познат камерен ансамбл или оркестар најмалку пет години; * соработувал/а со други значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). '''Класичен музичар-солист''' може да биде значаен ако исполнува некои (по можност, барем два) од следниве критериуми: * дипломирал конзерваториум или музичка академија; * објавил снимка кај етаблирана издавачка куќа за класична музика; * пеел во реномирана оперска куќа надвор од својата татковина најмалку две години/сезони; * оперски солист во националната оперска куќа (во Опера и балет, на пример). Соработувал со значајни естрадни или други класични музичари (види критериуми погоре). ;Уметници, сликари, вајари, фотографи Уметникот, вклучувајќи илустратори, фотографи, скулптори, сликари итн., ги исполнува критериумите и може да се смета за значаен: * ако е цитиран/а во дела за историја на уметност или нивни еквиваленти; * ако освоил/а престижна награда за уметност; * ако има одржано најмалку една изложба во музеј, галерија или уметничка институција; * доколку неговите самостојни дела се изложени во национален или меѓународно признат музеј; * ако бил/а клучна фигура во забележително уметничко движење; * ако работел/а во кралски дворец како штитеник на крал, или бил раководител на државна уметничка институција; * ако е автор на најмалку две дела кои се сметаат за културно и историски значајни; * ако е член на престижно уметничко друштво како [[Друштво на ликовните уметници на Македонија]], на пример. Уметници кои цртаат графити, улични уметници и уметници од слични нетрадиционални формати може да ги исполнат критериумите доколку добиле значително внимание од медиумите или критичките автори на национално или меѓународно ниво за неколку нивни дела (или изведби). ;Писатели '''Писател, поет, романсиер,драматург, раскажувач''' има енциклопедиско значење ако исполнува барем два од следниве услови: * единствен е или главен автор на две или повеќе дела објавени од одредена издавачка куќа (платени услуги за печатење од страна на самиот автор не се бројат); * добитник е на престижни награди ([[Нобелова награда за литература]], [[Друштво на писателите на Македонија#Награди|наградите кои ги доделува ДПМ]], [[Пулицерова награда]] итн.); * дел е од барем една издадена збирка на поети / романсиери/ драматурзи/ раскажувачи. Членовите на [[Друштво на писателите на Македонија]] автоматски се сметаат за значајни, поради тоа што за прием во друштвото, ДПМ има слични критериуми како горенаведените. '''Книжевен преведувач''' обично е доволно значаен за сопствена статија ако исполнува некој од следниве критериуми: * автор е на неколку преводи кои се забележителни по самите нивни преводи; * автор е на голем број преводи на литературни дела; * запишан е како преведувач во книжевно-историска енциклопедија; * добитник е на престижни награди за преведувачи, како што се наградата на „Гете институт“ или наградата за превод Оксфорд-Вајденфелд и други. Зборот „писател“ овде се однесува на сите автори на текстуални дела. Ова вклучува автори и на фикција (која вклучува поезија). ;Глумци и режисери '''Глумец''' обично е забележлив ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * има водечка улога во филм кој бил дел од редовната кино понуда; * има водечка улога во позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * има водечка улога во филм или ТВ серија што е добитник на престижна национална награда или повисока награда; * имал неколку главни улоги во добро познат национален или регионален театар (на пр. [[Македонски народен театар]], [[Народен театар (Битола)|Битолски театар]], [[Народен театар „Јордан Хаџи Константинов – Џинот“|Велешкиот театар]]); * одиграл/а улога што добила големо покривање на националните медиуми или за улогата бил/а наградена со престижна награда (на пример, [[Оскар]]). '''Режисерот''' е генерално значаен ако исполнува барем еден од овие критериуми: * режирал филм кој бил дел од редовната кино понуда; * режирал позната ТВ серија која се прикажува на националните канали; * режирал филм или ТВ серија што освоиле престижна национална награда или награда на повисоко ниво; * режирал најмалку две претстави во познат национален или регионален театар; * награден е со престижна награда или добил широко покривање на националните медиуми за неговата или нејзината режисерска улога. ;Архитекти '''Архитектите''' веројатно заслужуваат статија: * ако се цитирани во прегледни дела за историја на уметноста или нивни еквиваленти; * доколку освоиле престижна награда; * ако дизајнирале најмалку две згради кои веќе биле значајни за да имаат своја статија на Википедија, или се сметаат за културно и историски познати објекти; * ако се (или биле) членови на престижно друштво (МАНУ, Европската академија на науките и уметностите, итн.) ;Новинари '''Новинарите''' се значајни за да имаат своја статија доколку исполнуваат некој од следниве критериуми: #Нивната работа е наградена со некоја значајна награда од областа на новинарството. (Во Македонија, на пример, добитник на [[Награда „Мито Хаџи Василев - Јасмин“]]). Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Значајност на луѓе по професии“ ==== {{коментар}} - ЗА: според мене ги опфаќа сите ситуации поврзани со овие професии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:04, 8 март 2026 (CET)<br> {{коментар}} Да напоменам секој од овие профили е професор нема (наставници) сите се професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование кои се прогласени за најдобри просветни работници од Сојуз на просветни работници на Македонија заслужуваат да имаат статија? Дали овие личности ( професори) кои имаат објавувано во меѓународни научни списанија и домашни научни списанија свои трудови и се признати професори и на глобално ниво треба да имаат своја статија? - [[User:lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 11 март. :[[User:lili Arsova|Lili]], мое мислење искрено е дека прогласувањето од страна на Сојуз на просветни работници не е некоја висока или престижна награда. А за вториот дел што го споменуваш, ако професорот објавува научни трудови во списанија кои се признати, значи се занимава со наука, тогаш важат критериумите за научници. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:13, 11 март 2026 (CET) {{коментар}} - ЗА: Се сложувам со горе наведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 07:40, 12 март 2026 (CET) {{Коментар}} - убаво опфатено, нормалмо не може се во детали, но опфаќа што треба и не треба. Да се има предвид ова кога се прават статии од ваков тип.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:31, 13 март 2026 (CET) {{Коментар}} - Според мене одлично е опфатено, ама како што нагласи Никола не може сѐ во детали, се сложувам со горенаведеното и гласам ЗА. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 19:28, 14 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Кралски семејства и благородници]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:22 ч. на 15 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Членови на кралски семејства''' кои обично ги исполнуваат критериумите за значајност вклучуваат: * владетели, поглавари и суверени (цареви, кралеви, кралици, големи војводи, султани, принцови, итн.) кои некогаш владееле со општо призната држава или постари, споредливо организирани општества; * други полноправни членови, чие членство во семејството е стекнато со раѓање или брак, кои во секој момент од животот биле во доминантна положба. Не е неопходно овие луѓе цел живот да бидат членови на кралски семејства. За членовите кои не биле на владејачка позиција во текот на нивниот живот или оние кои не се (или не биле) полноправни членови на семејството поради моргански брак, важат истите критериуми како за благородништвото. '''Благородниците''', од историјата или од сегашноста, не заслужуваат своја статија само затоа што припаѓаат на благородничко семејство. Благородниците кои ги исполнуваат критериумите за статија но поради друга заслуга, како што се оние кои поседуваат големи имоти или на друг начин значително влијаат врз условите за живот на многу други луѓе, веројатно ќе заслужат статија во енциклопедија. Ваквите статии првенствено треба да содржат информации што покажуваат дека личноста ги исполнува критериумите, а не смее да содржи само информации за титули, хералдика или семејни врски. Статија за благородничко семејство или благородна титула (на пр. Војводата од Корнвол) може да е значајна за енциклопедија, и потоа на таква статија може да се додадат информации за поединци кои пак, не се значајни да имаат сопствена статија. '''Напомена:''' При именување на статиите за кралски фигури и благородници би требало да се придржуваме на неколку правила: кога имаме само име и земја, името на статијата би требало да ги содржи името на личноста и земјата од која потекнува или со која владее. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна за кого се работи, во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија), како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Кралски семејства и благородници“ ==== {{коментар}} - Ова е кус и јасен дел. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:23, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Немам што да надополнам, сметам дека е во ред напишаното, гласам ЗА. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 20:27, 15 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} - Не знам дали коментаров е на вистинското место, но сметам дека треба да се направи некој ред и стандард во именување на статии на благородници и владетели, дали треба да го пишува само името, титулата, семејстовото, државата, со запирки, во загради итн. Сега има неколку различни начини. - [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 12:09, 18 март 2026 (CET) :Јас сметам дека треба со загради, дека 90 % од статиите на нашата Википедија сѐ со загради и изгледа многу подобро естетски наспроти со запирки. Ама мора да се воведе принцип по кој ќе следиме сите за да не сме во забуна кога создаваме такви статии. На пример: [[Бенџамин Колинс Броди (прв баронет)]], а син му исто се викал само разликата е дека бил втор баронет ([[:en:Sir_Benjamin_Collins_Brodie,_2nd_Baronet|Sir Benjamin Collins Brodie, 2nd Baronet]]). [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:53, 18 март 2026 (CET) ::[[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] Сосема си во право дека треба и тоа да го вметнеме. Како што вели Јован, кај нас најголем дел статии на кои им треба дообјаснување, не се со запирка, туку со заграда. Може така да остане и за владетелите и благородниците? Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:10, 18 март 2026 (CET) :::Имаме и вакви примери како [[Карола од Васа]], дали би било подобро да биде Карола (Васа) или пак Карола (Саксонија), а што правиме пак со [[:en:Archduchess Louise of Austria|Archduchess Louise of Austria]] дали тука титулата би била во или надвор од заградата како Надвојвотка Луиза (Австрија) или пак Луиза (Надвојвотка од Австрија) [[User:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] <small>([[User talk:Bojan9Spasovski|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2026 (CET) ::::Кога оди само име и земја, најчесто е баш така, името и земјата, и тоа е обично за историски личности, дека немале презимиња класично како денес, туку местото од каде потекнуваат се претворало во презиме: [[Тома Аквински]] - местото од каде потекнувал (Аквино) се претворило во презиме. За некои кралеви и владетели кои имаат исто или слично име, за да нема забуна како што гледам се практикувало кај нас во заграда да се стави земјата ([[Карло III (Шпанија)]] или [[Стефан I (Унгарија)]]. Луиза (надвојвотка од Австрија) веројатно пологично според другиве примери би било да е така, како што е: [[Золта (голем везир на Унгарците)]], со тоа што ми се чини дека титулата ако не е на почеток на реченица не се пишува со голема буква. Да проверам за ова. А за овие и други примери, убаво е да се изјасни уште некој, па да ги вметнеме во начелата и напатствијата. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 14:51, 18 март 2026 (CET) {{коментар}} Сум согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:07, 18 март 2026 (CET) {{Коментар}} ОК е се, мислам дека сите благородници заслужуваат статија, освен тие титуларни кои немале општествена улога. Мислам за нив треба помалку да се посвети простор (пример, во егзил без никаква функција или задолженија во опшствество). Ова е мое мислење, не велам дека сум во право хехе. Што се однесува за именување, името на статијата треба да биде само името на личноста и бројот (I, II, III итн). Доколку има случај на две личности со исто име и ист број во заграда да се пише локација, а ако и таа е иста, тогаш година на влеадеење/ раѓање). Не сум за име со географски епитет, пример Александар Југословенски, ова не е традиционално во македонскиот јазик, освен за една личност - Александар Македонски. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 11:11, 19 март 2026 (CET) {{Коментар}} Ги вметнав правилата во делот '''Напомена'''. Се надевам во ред е вака. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 13:25, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 18:09, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} -Во ред е, јасни се правилата и согласна сум со истите.[[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:40, 24 март 2026 (CET) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Политичари, правници и верски водачи]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 22 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Политичар или државен службеник''' веројатно може да се смета за значаен ако исполнува барем еден од следниве критериуми: * ако е шеф на држава или влада (премиер), генерален гувернер, министер, член на законодавно собрание или на еквивалентна позиција на национално ниво на унитарна држава или на федерално ниво на сојузна држава; * има или извршува внатрепартиска функција на национално ниво во партија која е или била застапена во законодавното собрание на една држава: лидер на партија, член на партиски комитет, секретар на партија, претседател (или еквивалентна функција) во здружение поврзано со партијата; * има или извршува важни локални, регионални или национални задачи кои носат значителна моќ на тоа ниво (на пр. градоначалник, окружен префект) има или има раководно место во национално тело; * ако е генерален секретар или има еквивалентна висока позиција во важна меѓувладина организација; * ако има јасно соодветна моќ и влијание, или добил големо внимание од националните медиуми од неговото време (или медиуми кои биле широко транскрибирани во историски дела), дури и ако не бил на една од горенаведените официјални функции; * политичари, градоначалници, пратеници или други функционери за кои има содржина во повеќе веродостојни извори. Политичарите кои припаѓаат исклучиво на следните категории обично не се значајни ако се: * кандидати за политичка функција (со можен исклучок на особено добро објавени кандидати за важни позиции); * лице кое врши внатрепартиска функција на локално ниво; * „обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија; * биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. '''Правно лице, адвокат, судија''' е веројатно значаен ако тој или таа исполнува еден од овие критериуми: * судија во врховен суд или апелационен суд на една земја (на државно ниво или пошироко); * судија во меѓународен суд (на пример, [[Хашки трибунал]], [[Постојан арбитражен суд]], [[Меѓународен кривичен суд]], [[Европски суд за човекови права]] или [[Суд за правда на Европската Унија]]); * раководител на државен орган поврзан со судството (на пример, Државен судски совет или Државно правобранителство), Народен правобранител; * раководител на понизок суд или има друга водечка правна позиција во високата администрација; * експерт во дефинирана правна област, било како научник или како правник, и е автор на правно нефикционално дело објавено од признат издавач. '''Свештеник, духовник или еквивалентен верски водач''' во религијата кој ги исполнува следните критериуми генерално заслужува своја статија: * папа, патријарх, архиепископ, епископ или има еквивалентна позиција во нехристијанските религии; * верски службеник со значајни секуларни административни должности (на пр. колонијални службеници, итн.) кој некогаш бил важен авторитет во тоа општество; * автор на пишано дело /книга, (или неколку) објавени од етаблирани (верски и/или секуларни) издавачи; * има јасно соодветна моќ и влијание или добил големо внимание на националните медиуми, дури и ако нема еден од горенаведените наслови. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Политичари, правници и верски водачи“ ==== {{коментар}} - Јасни се правилата. Би сакала само да се размисли за биографии на градоначалници дали сите по дифолт се значајни, или тој дел ќе треба да го надополниме со уште некој услов? - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:38, 22 март 2026 (CET) {{коментар}} : Според мене сите градоначелници по дифолт не се значајни. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:54, 22 март 2026 (CET) : Исто така би додал професор на Универзитетот. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 00:03, 23 март 2026 (CET) ::За професори имавме претходно дека професори кои предаваат во основно, средно или више и високо образование, не се значајни за енциклопедија само поради таа професија. ::А за градоначалници, не знам ете, има некои што биле многу активни во својот мандат, направиле некакви промени/ подобрување на условите во општината/ нешто различно. Такви секако е добро да се вметнат во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:48, 23 март 2026 (CET) :::Мислувам на професорите во високо образование со научни трудови. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:25, 23 март 2026 (CET) :::{{одговор|Виолетова}} Кои критериуми за значајност би се применувале за градоначалниците? Сите градоначалници имаат јавно достапни биографии во веродостојни извори и сите јавно објавуваат отчети во коишто наведуваат што имаат направено. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:19, 26 март 2026 (CET) ::::Како стои во моментов сите градоначалници се сметаат за значајни. ::::Инаку, можеби градоначалници кои не биле активни и не направиле разлика, подобрување на условите за живеење во општината за време на својот мандат, без разлика што даваат отчет (тоа е затоа што мораат) да не се енциклопедиски значајни. Сите ги знаеме или сме чуле за градоначалниците во чиј мандат општината напредувала, сигурно има и некои, можеби па ретки случаи, кога не сториле ништо значајно за време на својот мандат. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:42, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} :@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]] И јас би рекол дека се јасни. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:13, 23 март 2026 (CET) {{коментар}} : Јасни се правилата.За биографии на градоначалници подржувам дека не се сите значајни да имаат статија. - [[User:Lili Arsova|Lili Arsova]] <small>([[User talk:Lili Arsova|разговор]])</small> 08:47, 24 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене, многу поголем проблем е да има статија за секој пратеник во законодавниот дом отколку за секој градоначалник. Во многу земји, како што е Македонија, на избори нема отворени листи и се гласа за пратеничка листа предложена од политичка партија. Лице коешто станало пратеник затоа што се нашло на пратеничка листа и чијашто биографија за првпат јавно била објавена на мрежното место на законодавниот дом мислам дека не заслужува да има статија. Со градоначалниците е многу поразлично затоа што на избори директно се гласа за нив и нивните биографии се јавно достапни уште за време на предизборните кампањи. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:29, 26 март 2026 (CET) :Имаш право [[User:Kiril Simeonovski|Кире]], не се значајни од енциклопедиска гледна точка, без разлика дали ќе им најдеме биографија. Мислам дека таквите лица се опфатени со делот: ''„обични“ претставници без посебна моќ или медиумско покривање во локалните или регионалните или национални собранија.'' Ако некој влегол да биде пратеник, и ништо не слушаме за тоа лице: ниту дава изјави, ниту е јавно експонирано лице, ниту учествува во емисии, ниту излегува на говорница да зборува, освен што крева рака кога партијата ќе му наложи, нема енциклопедиско значење, или поиаку кажано по завршување на мандатот тоа лице ќе биде заборавено, грубо кажано. Има такви пратеници, а има и градоначалници што не прават нешто корисно или значајно за својата општина. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 09:35, 26 март 2026 (CET) {{коментар}} Според мене правилата се јасни и имаат смисла. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 12:46, 27 март 2026 (CET) <br> {{коментар}} Исто според мене правилата се јасни. И како што нагласи Кирил повеќето пратеници не се релеватни за Википедија, ама градоначалниците имаат поголем општествен придонес и можеби се сите доволно значајни. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:58, 27 март 2026 (CET) {{Коментар}} За исте овие: Треба личноста да има значајна општествена позиција (државна, лидерска, универзитетска). Само што е градоначалник или член на собрание, НЕ ТРЕБА ДА ИМА СТАТИИ! Ја сум за бришење на вакви статии за луѓе кои цел живот се приватни бизнисмени и само 4 години години биле градоначалник и оп статија? Зошто? Не е битен човекот за Македонија, може бил за мал број граѓани на кој бил градиначалник, но општо не е битен како и ние што сме тука. Дури ние на Википедија сме побитни од таквите особи. Истото важи и за политичари и верскки лидери. Верски лидери кои имате значајна позиција во организацијата или преродбеничка улога ок, но обични попови оџи не. Мое мислење ова. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 14:06, 27 март 2026 (CET) :Мислам дека речениците за верски водачи не споменуваат дека секој поп или оџа е значаен, ама ќе ги проверам уште еднаш. :Инаку за градоначалници кои не се значајни поради таа позиција, а кои пред и потоа биле бизнисмени, имаме наредна дискусија и за претприемачи (така се наречени) ќе ги дискутираме. Ако не е значаен ни како бизнисмен, значи не е значаен по ниедна основа да влезе во енциклопедија. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:54, 27 март 2026 (CET) Кои ќе биде услов за градоначалници да имаат својата статија? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 21:01, 27 март 2026 (CET) :Дискусијата ќе заврши во недела 20:10 ч., да видиме дали ќе има и други предлози, но според мене, јас би го додала делот: :Градоначалници ќе се сметаат за значајни доколку се активни во својот мандат, направиле некакви промени и/или подобрување на условите во општината, биле медиумски активни. :- [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:15, 27 март 2026 (CET) {{коментар}} Ако на англиската Википедија има место за над 500 македонски фудбалери (на македонската се значително помалку), не гледам зошто градоначалниците, како и останати личности (со поддржани наводи) не заслужуваат да бидат присутни на Википедија. Мислам дека улогата на Википедија треба повеќе да биде хроничарска, а не оценувачка. На нашата Википедија ѝ недостасуваат статии, особено за Македонија, па не би требало да ставаме дополнителни услови. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:30, 28 март 2026 (CET) :Сосема се согласувам дека ние не сме тие кои треба да судиме. Кога е некој важен за историјата на градот, државата, секако е значаен да биде вметнат во енциклопедија, и на Википедија. :п.с. За спортистите ќе отворам да дискутираме по две недел, така ми се во план темите, и ќе треба тогаш да ги прегледаме тие критериуми. А на англиската Википедија гледам дека последниве години често се појавуваат статии кои ги прекршуваат нивните правила, а тоа е веќе тема за друг разговор. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 12:59, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} - Додаден е условот за значајност на политичари, градоначалници, пратеници или други функционери да има содржина во повеќе веродостојни извори, односно не се значајни доколку биографијата е достапна само на страница коде мора да биде објавена, односно на мрежното место на општината или собранието или фирмата/институтот во кој работат. ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:00 ч. на 29 март 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Претприемачите''' веројатно ќе бидат значајни ако се честа тема во општите медиуми или медиумите што се занимаваат со бизнис (на пр. Економист, и слично). Извршни директори, претседатели на корпорации или одбори на компании од јавен интерес, исто така, често може да се сметаат за значајни, како и стопанственици кои имаат некаква општествена заслуга, на пример: раководат со општествено важна приватна фирма, со голем број на вработени, ланец на продавници, и слично. Некои '''уредници на Википедија''' имаат свои статија, но тоа што уредуваат на Википедија не ги прави значајни, туку енциклопедиската значајност ја стекнале според други критериуми (писатели, музичари, научници, сликари и др.). Уредниците не смеат да создаваат или да уредуваат статии за себе. За нив важат правилата споменати во другите начела и напатствија, односно важно е да се следат упатствата за [[Википедија:Биографии на живи личности|биографии на живи личности]], и да се внимава да на [[Википедија:Конфликт на интерес|конфликт на интерес]] и [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] '''Измислен лик''' или друг фиктивен феномен (вклучувајќи места, предмети, концепти или суштества) може да биде значаен или да има енциклопедиска вредност, доколку исполнува еден од овие критериуми: * се споменува повеќе од еднаш и има поголемо значење во добро познато дело, филм, серија, без оглед на фиктивниот свет во кој се појавува или оригиналната франшиза (не се бројат маркетиншките материјали, фандомите и фан-фикцијата); * има документирано влијание врз културата и општеството надвор од оригиналното дело; * се споменува во неколку различни дела, но не тривијално, случајно, или со исмевање. Ако ликот не ги исполнува горенаведените критериуми, треба да се провери дали неговиот опис може да се вклучи во статијата за оригиналното дело. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (луѓе)]] ==== Дискусија за „Претприемачи, Википедијанци, измислени ликови и појави“ ==== {{коментар}} - јасно е претставено -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:29, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}} согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 20:46, 29 март 2026 (CEST) {{коментар}}-Според мене е јасно. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{коментар}}-Се согласувам, јасно е претставено. [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> 10:35, 1 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво скоцкано, да се следи треба. Знаеме случаеви кога се објавувале статии за ваков тип на луѓе. Најчесто како вршење услуга од некој корисник. Таа пракса треба да се забрани и да се почитуваат овие напатствија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 20:27, 4 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (луѓе)|Спортисти]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 5 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Спортистот''' е значаен: #Aко во повеќе медиуми и извори се пишува за неговите постигнувања во спортот во кој е активен, се сметаат и големи интервјуа дадени од спортистот. #Aко освоил значајна титула, или бил дел од екипен спорт во кој била освоена висока награда. #Спортските биографии мора да вклучуваат барем еден навод на извор што обезбедува значајно известување за темата. #Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. #Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. '''Професионалните спортисти''' кои барем две години заработувале за живот од тој спорт, најверојатно имаат енциклопедиска значајност. Следуваат разни спортови и некои дополнителни критериуми за нив: '''Фудбал, кошарка, ракомет, одбојка''': #Оние клубови и поединци од овие спортови кои учестуваат на меѓународни натпревари и добиваат медиумско покривање, имаат енциклопедиска значајност. '''Тенис''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Член е на „Меѓународна тениска сала на славните“. #Се натпреварува на еден од професионалните турнири од највисоко ниво: #Гранд слем турнири ([[Отворено првенство на Австралија]], [[Отворено првенство на Франција]], првенствата на Вимблдон или [[Отворено првенство на САД]]). #Мажи: се натпреваруваат на меѓународните АТП турнеи. #Жени: се натпреваруваат на светските турнири за жени. #Има тениски рекорд признат од Меѓународна тениска федерација, Здружение на тениски професионалци или Женска тениска асоцијација. #За јуниори, потребно е да постои значителна медиумска покриеност, како и да освоиле некоја од меѓународните јуниорски титули. Ова упатство важи подеднакво и за играчите во сингл и за играчите во двојки. Значајност за спортистите кои се натпреваруваат во областа на '''[[атлетика]]та''' ако исполнуваат некои од критериумите што следат: #Завршил меѓу првите 8 во натпреварување на највисоко ниво надвор од Олимписките игри и светските првенства. Поединечните настани на овие првенства мора да содржат или неколку трки или проширени групи (на пр., Европско првенство во атлетика, или кој било од 6-те големи светски маратони), или на кое било друго големо меѓународно натпреварување на сениорско ниво. #Освоил индивидуален златен медал на Светското првенство во атлетика до 20 години или Светското првенство во атлетика до 18 години. #Да има освоено национално првенство за сениори во својата земја, со исклучок на оние кои никогаш не биле рангирани меѓу првите 60 на листата на водечки светски атлетичари на крајот од дадена календарска година. #Да има освоено елитно првенство во повеќе значајни улични трки (вклучувајќи ја и истата трка повеќе пати) или да има воспоставено историја на високо конкурентни, непобеднички настапи во многу значајни трки (најмалку 10 меѓу првите три). #Да има светски или континентален рекорд (вклучувајќи светски јуниорски рекорди, светски најдобри резултати за млади и светски рекорди во возрасни групи за мајстори) потврден или забележан од надлежното официјално тело. #Да има ознака што го сместила спортистот меѓу првите 12 во светот за таа календарска година во натпревар без штафета што се оспорува или е примен на сениорските Светски првенства или Олимписки игри, или некој друг соодветен настап. #Да има ознака без штафета наведена на листата на сениори на сите времиња на Светскиот атлетски клуб или друг соодветен список. #Да биде примен/а во Националната сала на славните на атлетските спортови или во Куќата на славните на Американскиот клуб на тркачи на друмски патеки. Значајна '''улична трка''' ако исполнува некој од следниве критериуми: #Има меѓународно елитно поле (како што е дефинирано според стандардите на Светската атлетика за таа година) од најмалку 5 различни националности. #Добива емитувано или кабелско телевизиско покривање надвор од локалниот пазар (доколку покривањето е преку интернет, страницата мора да биде независна од спортот, на пример Universal Sports). #Трката е место на исклучителни изведби или рекорди. #Редовно има повеќе од 1.000 натпреварувачи. #Се одржува на иста патека или дистанца континуирано во период од над 5 години. '''Бадминтон, велосипедизам, бокс, крикет, уметничко лизгање, скијање, голф, гимнастика, јавање коњи, хокеј на мраз, кикбокс, мешани боречки вештини, трки со мотори, пливање''': #Тимот или поединецот имаат високи меѓународни постигнувања во тој спорт, објавени во повеќе веродостојни извори. '''Тренери, капитени, судии и клубови''' (општо) веројатно е дека постои значајно медиумско покритие за нив ако ги исполнуваат следниве критериуми: #Професионално е активен како судија или тренер на тој спорт. #Ако тренирале многу значајни спортисти кои освојувале високи меѓународни награди и признанија. #Ако биле официјален главен тренер или капитен на олимписки тим за земјата. #Тренери кои вовеле значајна техника или метод на тренинг и се широко признати како основачи на новиот метод. #Клубови кои добиле големо меѓународно известување за нивните успеси и имаат резиме составено од многу успешни меѓународни натпреварувачи, или олимпијци. Ако успехот на клубот главно се должи на еден тренер, тогаш само тренерот е значаен. '''Аматерски натпревари''' немаат енциклопедиска значајност, било да станува збор за училишни или студентски натпревари. За '''спортските арени, стадионите''' и другите спортски објекти нема критериуми за претпоставена значајност, затоа се сметаат за достојни за енциклопедиска статија. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (спорт)|Спорт]] ==== Дискусија за „Спортисти“ ==== {{коментар}} - критериумите предложени овде се комбинација од англиската и хрватската Википедија за значајност. Не сум толку по спортот, ама мислам дека опфатено е сè. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:04, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} јас исто мислам. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 22:29, 5 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Според мене напишаното е добро, но мора подобро да се расчисти прашањето за значајноста кај македонските фудбалери, кошаркари и ракометари, бидејќи тоа се најпопуларните спортови кај нас. Мислам дека е малку нелогично на други јазични Википедии да има повеќе статии за македонски спортисти од тој тип, отколку кај нас. Затоа треба да се разгледа дали треба да имаме поголем опфат за домашни спортисти. Од друга страна, за меѓународните спортисти треба јасно да се дефинираат критериуми — дали е доволен настап во прва/втора/трета лига, дали е потребна репрезентација, меѓународни натпревари, награди, итн. Вака, без конкретни правила, секогаш ќе има различни толкувања и несогласувања. Ако се постават јасни критериуми, ќе биде многу полесно и поконзистентно за сите понатаму. '''Мој заклучок:''' Треба да бидат опфатени сите македонски спортисти што настапуваат на професионално ниво, со исклучок на оние кои се активни само аматерски или се во рана фаза од кариерата; како праг може да се земе најмалку три години професионален ангажман. <br> <br> (јас само ги гледам најпопуларните спортови, па немам коментар за атлетика, хокеј и останатите спортови, така да се согласувам со напишаното дека е јасно) [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:21, 7 април 2026 (CEST) :Интересен факт е дека критериумите на англиската се многу ригорозни, а од друга страна таму има наши спортисти за кои ние уште немаме статија. Мислам дека тоа се должи, не е дека не заслужуваат тие спортисти да бидат и кај нас, туку никој не се позанимавал со нив за да ги создаде нивните статии. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:28, 7 април 2026 (CEST) {{коментар}} Делот за „аматерски натпревари“ дека не се значајни од енциклопедиска гледна точка треба да отпадне со оглед дека Олимписките игри во голем дел од 20 век биле аматерски натпревари. Исто така и [[универзијада|универзитетските игри]] се значајни настани кои се веќе дел од Википедија. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:23, 7 април 2026 (CEST) :Со оглед дека оваа Википедија е македонска и треба што повеќе да се опфатат личности од Македонија, би требало во неа да се опфатат и спортистите кои освоиле пласман на државни првенства, спортистите на Македонија и на градови, учесниците на олимпијади и светски првенства.[[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 20:56, 7 април 2026 (CEST) ::Универзијада е на светско ниво, веројатно под студентски и училишни натпревари се мисли на внатре во рамки на школо, факултет, (од англиската Википедија е тој дел преземен) или така нешто, моја претпоставка. Треба да се дефинира тоа подобро. ::За спортистите на Македонија што ги споменуваш, мислам дека се опфатени тие спортисти во почетниот дел, кој вели: ::*Ако спортистот постигнал значаен државен или меѓународен рекорд или друг вид на успех. ::*Ако добил значајна награда, или за Македонија ја добил државната награда „8 Септември“ за остварување во спортот. ::Ние дури и немаме статија за таа награда, треба да создадеме, а треба и некој повик да намениме да се пишува за македонскиот спорт, дека волонтерите можеби нема да се сетат сами да пополнат такви празнини. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 21:11, 7 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Комплицирана тема, но сепак опфаќа добри напатствија. Лично сметам аматерски спортисти и спортисти кои не се дел од национални и меѓународни натрепварувања да немаат статии на Википедија. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:22, 9 април 2026 (CEST) {{коментар}} Се согласувам со критериумот да се пишуваат статии само доколку клубот и поединците од тој клуб учествуваат во меѓународни настани и имаат медиумска покриеност, бидејќи доколку го нема тогаш ние без малку за секој поединец во Македонија треба да имаме статија, бидејќи играл во некој клуб од екипен спорт во втора или трета општинска лига. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:18, 9 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (книги)|Книги]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 20:10 ч. на 12 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. *Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. *Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста.<ref>Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава.</ref> Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. *Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. *Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. *Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (книги)]] ==== Дискусија за „Книги“ ==== {{коментар}} - Јас лично за „статии за книги што сè уште не се објавени“ би ги исклучила сите да ги нема, а другите критериуми ми се прифатливи. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:09, 12 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни и концизни, делот „статии за книги што сè уште не се објавени“ може да се исклучи, со тоа што може да бидат вклучени во статијата на авторот, доколку се работи за книги од серијал кој е сам по себе значаен, како на пример [[Песна за мраз и оган]]. - [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 13:36, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Правилата се јасни според мене од ова напишаново, иако не сум многу информиран околу оваа тема. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 21:35, 14 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 23:34, 14 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Добро претставено. Не сум за непознати автори и дела, нормално. Треба да поминат низ филтрите на издаваштвото, книжевната рецензија и критика и општата прифатеност на публиката. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:09, 17 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Го сменив делот за необјавените и сега гласи: Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 16:14, 18 април 2026 (CEST) {{Коментар}} Убаво е што се покренува дискусијава, вака е појасно за сите. Критериумите се јасни и децидни. Искрено мислам, некои статии кога се додаваат, како на пр. за ликови од книги, придонесуваат за збогатување на енциклопедијата и се поврзуваат со другата главна статија за дело или автор, давајќи на тој начин можност за читателот да навигира низ енциклопедијата со поголема леснотија. - [[User:Natasa Stardelova|Natasa Stardelova]] <small>([[User talk:Natasa Stardelova|разговор]])</small> ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (музика)|Музика]] === <div class="boilerplate metadata rfa" style="background-color: #f5fff5; margin: 2em 0 0 0; padding: 0 10px 0 10px; border: 1px solid #AAAAAA;"> :''Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span> <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:30 ч. на 19 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> '''Музичарите или ансамблите''' (овде се вклучени и бендови, пејачи, рапери, оркестри, диџеи, музички театарски групи, инструменталисти, хорови, итн.) може да бидат значајни ако исполнуваат барем еден од следниве критериуми. #Бил предмет на повеќе, нетривијални, објавени дела што се појавуваат во извори кои се веродостојни, не се самообјавени и се независни од самиот музичар или ансамбл. :Овој критериум вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии и големи интервјуа дадени во весници, книги, списанија, онлајн верзии на печатени медиуми и телевизиски документарци, освен соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации каде што музичарот или ансамблот зборуваат за себе и се рекламираат, како и статии во училишен или универзитетски весник (или слично). #Имал сингл или албум на националната музичка листа на која било земја. #Има златна, сребрена или платинеста плоча (или друг вид на носач на звук) сертифицирана во најмалку една земја. #Има добиено сериозно известување во независни доверливи извори за меѓународна концертна турнеја или национална концертна турнеја во најмалку една суверена земја. Под турнеја се подразбира настап во најмалку 6 градови. #Има издадено два или повеќе албуми за голема издавачка куќа или за една од поважните независни куќи, односно независна куќа која постои барем неколку години, и која веќе издала носачи на звук на изведувачи, кои се значајни. #Не треба да се создаваат статии за група која по ништо друго не е значајна освен затоа што еден период член бил музичар кој станал значаен подоцна сам по себе или како член на значајна група. Ова треба да се прилагоди соодветно на музичкиот жанр: на пример, изведување на две главни улоги во големи оперски куќи. Забележете дека овој критериум треба да се толкува со претпазливост, бидејќи имало случаи каде што овој критериум бил цитиран на кружен начин за да се создаде самоостварувачка јамка на значајност: на пр., музичар кој бил „значаен“ само затоа што бил во два бенда, од кои едниот или двата бенда биле „значајни“ само затоа што овој музичар бил во нив. #Станал најистакнат претставник на значаен стил или локална урбана сцена. Имајте предвид овде дека предметот мора да ги исполнува сите вообичаени стандарди на Википедија, вклучително и [[Википедија:Проверливост|проверливоста]]. #Добитник е на музичка награда, како што се музичките награди: [[Греми]], [[Џуно (награда)|Џуно]] или [[Меркјури (награда)|Меркјури]], или на пример во Македонија награда на [[Макфест]], итн. #Победил на големо, значајно музичко натпреварување. #Изведувал музика за значајно медиумско дело, како што е лајтмотив за програма на голема телевизиска мрежа, или за значаен филм. (Но, ако ова е единственото тврдење за значајност, веројатно е посоодветно само да се спомене во главната статија и да се пренасочи кон таа страница.) #Делото било на програма на национално ниво од страна на голема радио или музичка телевизиска мрежа. #Музичарот бил тема на получасовна или подолга програма на радио или телевизиска мрежа со национална покриеност. '''Поединечни членови, изведувачи на ријалити на телевизија''': #Членовите на значајни бендови се пренасочуваат кон статијата за бендот, не се создаваат поединечни статии за нив, освен ако не покажале дека самите се индивидуално значајни. #Пејачите и музичарите кои се значајни само по учеството во телевизиска серија со ријалити може да бидат пренасочени кон статија за серијата, сè додека не покажат дека се независно значајни. За '''композитори, автори, либретисти или текстописци''': #Лицето било предмет на повеќе независни објавени дела чиј извор е независен од лицето, и е сигурен и веродостоен. :Овој праг вклучува објавени дела од сите форми, како што се статии во весници, книги, статии во списанија и телевизиски документарци, со исклучок на следново: ::Автобиографии, медиумски соопштенија и реклами за лицето. ::Дела што се состојат исклучиво од тривијални содржини, како што е минливо споменување на лицето во дискусија за друга тема, или едноставно вклучување во едноставни списоци на автори на корици, белешки, фусноти, итн. #На лицето му се припишува пишувањето или соавторство во пишувањето на кој било текст или музика, односно музичко или театарско дело (вклучувајќи мјузикл, опера, и слично) за музичар или ансамбл или театар што се квалификува како значаен според претходните критериуми, за значаен театар или бил ангажиран од музичар или ансамбл што се квалификува како значаен според претходните критериуми. #Неговите дела се користени во подоцнежна композиција од автор, композитор или текстописец кој ги исполнува горенаведените критериуми. #Напишал песна или композиција која победила (или во некои случаи освоила прво или второ место) на водечки музички натпревар кој не е експлицитно воспоставен како настан за откривање таленти или за „нова надеж“. #Се појавува со разумна должина во стандардни референтни дела за неговиот жанр. ''Доколку е можно, композиторите или текстописците со недоволно проверлив материјал за да се оправда важноста за постоење на нивна посебна статија, треба да се спојат во статијата за нивното дело, доколку делото е многу познато и важно. Кога композиторот или текстописецот е познат по повеќе дела, таквото спојување можеби нема да биде можно.'' За '''композитори и изведувачи надвор од медиумското покривање''', критериуми за значајност се ако лицето: #Во сигурни извори е цитирано како влијателно во стилот, техниката, репертоарот или предавањето на одреден вид музика. #Воспоставило традиција или школа на одреден жанр. #Компонирало значителен број мелодии, аранжмани или стандарди што се користат во значаен жанр или традиција или школа во рамките на значаен жанр. #Често е опфатено во публикации посветени на значајна субкултура. За '''албуми, синглови и песни''': *Иако ова упатство е донекаде контроверзно, општиот консензус за значењето на албумите е дека ако музичарот или бендот што ги снимил се смета за значаен, тогаш нивните албуми се исто така доволно значајни за да имаат посебни статии на Википедија. Сепак, албумот не мора да биде од значаен изведувач или ансамбл за да заслужува самостојна статија, само доколку ги исполнува општите упатства за значајност. Статиите за албуми кои немаат доволно текст, односно во најголем дел содржината е списокот на песни, посоодветно е да се спои во главната статија на изведувачот или статијата за дискографија на изведувачот, наместо да постои како посебна статија за албум. *Песните и сингловите се веројатно значајни ако добиле значително внимание како тема на повеќе, нетривијални објавени дела чии извори се независни од изведувачот и издавачката куќа. Ова ги вклучува објавените дела во сите форми, како што се статии во весници, книги, телевизиски документарци или рецензии, освен медиумските соопштенија за медиумите или други публикации каде што изведувачот, неговата издавачка куќа, агент или други самозаинтересирани страни го рекламираат или зборуваат за делото. *Песна што ги исполнува критериумите за значајност не значи дека нужно ќе се третира како посебна, самостојна страница, а прашањето дали да се создадат самостојни страници за поединечни значајни песни е предмет на уредничка проценка. Оваа одлука секогаш треба да се основа врз специфични размислувања за тоа како темата да се направи разбирлива. Понекогаш, значајните песни можат подобро да се опфатат како дел од поголема статија, каде што може да има поцелосен контекст што би се изгубил ако песната има своја посебна статија. Освен значајноста, самостојна статија за песна може да постои само ако има доволно материјал за да се оправда разумно детална статија. Ако за статија за песна нема доволно текст, односно ако остане никулец, треба да се спои со статии кои постојат за изведувачот или за албумот. '''Концерти и турнеи''': *Концертните турнеи се веројатно значајни ако добиле значително известување во повеќе независни и сигурни извори. Таквата медиумска покриеност може да покаже значајност во однос на уметничкиот пристап, финансискиот успех, односот со публиката или други слични термини. Изворите што само утврдуваат дека се случила турнеја не се доволни за да укажат на значајност. Турнеите за кои не се пишува во секундарни извори, треба да бидат опфатени во дел на страницата на уметникот, наместо да се создаде посебна статија за таков настап. Турнеја што ги исполнува стандардите за значајност не ги прави сите турнеи поврзани со тој уметник значајни. „[[Bad (1988)]]“ на [[Мајкл Џексон]] е пример за значајна концертна турнеја. '''Статии кои не ги задоволуваат критериумите''': *Википедија не треба да има посебна статија за личност, бенд или музичко дело што не ги исполнува критериумите, ниту на ова упатство, ниту на општото упатство за значајност, ниту за која било тема, и покрај тоа што можеби исполнува некои од правилата опишани погоре, за кои уредниците на крајот не можат да пронајдат независни извори што даваат детални информации за темата. Цел на Википедија не е да се создаваат никулци, односно мали статии за кои знаеме дека никогаш не можат да се прошират, ниту статии засновани првенствено врз она што субјектите го кажуваат за себе. '''Именување и должина на статиите за музика и музичари''': *За албуми и песни на странски автори за кои може да има посебна статија затоа што се значајни, се препорачува името на статијата да биде во оригинал и внатре во првата реченица да стои изговорот на насловот и/или превод. *За музички групи се препорачува името на статијата да биде кирилица како што се изговара, на пример [[Битлси]], [[Ролинг стоунс]], и во првата реченица да се запише оригиналното име на музичката група. *Се препорачува должината на статиите за музика да не биде попоплнета само со список на видеа или песни. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на песните. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (музика)]] ==== Дискусија за „музика“ ==== {{коментар}} - Јас се согласувам со критериумите. - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 19:30, 19 април 2026 (CEST) {{Коментар}} опфаќа во глобала се. Јас лично сум за пишување оригинал на имиња на песни и групи/ уметнички имиња со македонски изговор во воведот на статијата. Иако ова се коси со правописот, сепак е некако безвезе на пример „Ин д клаб“, а многу подобро е „In the Club“, на пример. --<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 16:00, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} Согласен кон условите. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 19:49, 22 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со горенаведеното. [[User:BosaFi|BosaFi]] <small>([[User talk:BosaFi|разговор]])</small> 08:39, 23 април 2026 (CEST) {{коментар}} - Се согласувам со критериумите. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:57, 24 април 2026 (CEST) ::Следната дискусија е зачувана како архива на '''успешна'''. <span style="color:red">'''Не ја менувајте неговата содржина'''</span>. Понатамошни промени не треба да се прават во овој дел.</div> </div> === [[Википедија:Значајност (филмови)|Филмови]] === <span style="border: 1px solid #aaa; background: #f9fcf9; margin-right: .5em; padding: 6px;">Дискусијата е отворена во 19:00 ч. на 26 април 2026 (CEST) и дискусијата трае точно 7 дена.</span><br> Покрај општите критериуми за значајност, ова се '''дополнителни критериуми''' кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар, или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. '''Именување и должина на статиите за филмови''': *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. Повеќе на линкот: [[Википедија:Значајност (филмови)]] ==== Дискусија за „филмови“ ==== {{коментар}} - Во ред се - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 20:26, 26 април 2026 (CEST) == Придавка од „Карнија“ == Денешна тема на уредувачкиот ден e „Венци на Јужните Варовнички Алпи“ во која спаѓаат и „Карнските Алпи“ односно „Карниските Алпи“. Со оглед дека основата на зборот е покраината „Карнија“ правејќи напоредна споредба со Калифорнија (единствен топоним кој завршува на „рнија“ како Карнија), придавката треба да е „карниски“ која е полесно изговорлива на македонски јазик. Во македонските речници го нема топонимот Карнија и следствено ни придаваката произлезена од него. Доколку мнозинството се сложува соодветно би ја променил оваа придавка. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 17:24, 19 февруари 2026 (CET) :И мене ми се чини дека карниски е точно, споредено со Калифорнија и калифорниски. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:55, 19 февруари 2026 (CET) :Се согласувам и јас. [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 14:37, 20 февруари 2026 (CET) ::@[[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]]@[[Корисник:Виолетова|Виолетова]]@[[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] Интересен случај, бидејќи покраината е всушност на македонски Корушка, но дури и словенечката Википедија користи Карнијске Алпе, така што се согласувам да бидат Карниски Алпи. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:13, 23 февруари 2026 (CET) :::Променето. [[User:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] <small>([[User talk:P.Nedelkovski|разговор]])</small> 21:11, 23 февруари 2026 (CET) == Турски имиња за селата во Егејска Македонија == Зошто се употребуват турски називи за поранешни турски села во Егејска Македонија? Тоа не се македонски називи ниту македонски села (сегашни или поранешни). Јас мислувам дека нема потреба да се дава предноста на турски називи, каде тоа не су повеќе турски села. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 14:23, 22 февруари 2026 (CET) :Здраво. Дали може да ни посочите за кои села поточно станува збор? На пример, Дедели нема друго име освен ова име кое потекнува од турскиот јазик, каде и живееле Турци. Поздрав--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 09:50, 23 февруари 2026 (CET) ::Станува збор за селата во на пример Кожанско и Кајларско - [[Кожани (општина)]] или [[Еордеја (општина)]]. Тука нема потреба за турски називи. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:44, 23 февруари 2026 (CET) :::@[[Корисник:Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] Како во Македонија, така и во егејскиот дел, топонимите ние не ги менуваме, особено што имињата кои ги споменуваш се присутни и во литературата (изворите). --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 19:07, 23 февруари 2026 (CET) :Како сакате, ама давањето предноста на стари турски топоними во однос на грчките сегашни каде живеат Грци а не Турци е грешка. И во турскиот дел на Тракија многи грчки топоними се заменети со турски. Јас мислувам дека треба си гледаме нашите македонски топоними, а не да даваме предноста на стари турски топоними во однос на сегашните грчки. На пример [[Бахче Ловаси]] во место на Кипари. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 10:49, 24 февруари 2026 (CET) == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|разговор]])</bdi> 12:15, 19 март 2026 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johannes Richter (WMDE)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == New Rapid Funds in CEE – global support now closer to your local activities == Hi everyone, '''Starting from 1 April 2026''', the CEE Hub will begin reviewing and supporting Rapid Fund applications for Central and Eastern Europe, in close cooperation with the Wikimedia Foundation. This change is part of our shared effort to bring support closer to communities and make the process more accessible and responsive to local contexts. You will still apply through the same system (Fluxx), and WMF will continue handling contracts and fund transfers. What changes is that the CEE Hub becomes your first point of contact, offering guidance, reviewing applications, and staying closer to your ideas throughout the process. We encourage you to reach out to [[:m:User:TRistovski-CEEhub|Toni]], our Grants Specialist before applying. A short conversation can help clarify your idea and make things smoother from the start. * ☝️ Rapid Funds remain open year-round (with possible delays in June and December). * ☝️ For Central Asian communities: the process stays the same – you continue applying directly through WMF. Join our online Q&A session to learn more (same content, two options to join): * 2 April, 5:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 1|register here]]) * 8 April 7:00 PM CEST (UTC +2; [[:m:Event:CEE Hub Rapid Fund Q&A Nr. 2|register here]]) More info & contact: '''[[:m:CEE Hub Rapid Funds|Wikimedia CEE Hub/Rapid Grants]]''' --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 13:21, 31 март 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_Hub&oldid=29670168 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 19:11, 3 април 2026 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:ZI Jony@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> == Facundo Jainikoski == Има ли некој врски во ФФМ да проверува дали е овој аргентинскиот фудбалер со македонско потекло? [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ Сугарски]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 17:13, 5 април 2026 (CEST) :~Кој знае и ФФМ дали имаат информација за неговото потекло, дека момчето е во Аргентина родено. -[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 22:14, 5 април 2026 (CEST) :Мене многу ми личи на финско презиме. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:46, 5 април 2026 (CEST) == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 02:58, 26 април 2026 (CEST) </bdi> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Codename Noreste@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> gtpd3ubqp2gosaqv32hvbmcddkqh7na 0 24201 5545159 5448287 2026-04-26T22:45:20Z Buli 2648 5545159 wikitext text/x-wiki {{Infobox military person |name= Ѓорѓија Пулевски |birth_date= 1817 |death_date= {{починал на и возраст|df=yes|1893|02|13|1817||}} |birth_place= {{роден во|Галичник}}, [[Румелиски Пашалак]], [[Османлиско Царство]] |death_place= {{починал во|Софија}}, [[Кнежевство Бугарија]] |allegiance= |branch = |image=Georgi Pulevski.jpg |caption= |serviceyears= |battles={{plainlist| *[[Османлиско-српска војна (1876-1878)]] *[[Руско-турска војна (1877-1878)]] *[[Кресненско востание|Македонско востание]] }} |awards= [[Податотека:RUS Imperial Order of Saint George ribbon.svg|30px]] Орден на Свети Ѓоргија |family= |laterwork= |signature=Georgi Pulevski Signature (transparent).png }} '''Ѓорѓија Пулевски''' или '''Ѓорѓи Пулевски''' ([[1817]], [[Галичник]] — [[13 февруари]] [[1893]], [[Софија]]) — [[Македонци|македонски]] писател на кратки дела, лексикограф, историчар и воен водач.<ref name="IMN">''Историја на македонскиот народ, книга втора, издава нип Нова Македонија - заедница за издавачка дејност, книги, периодика и публицистика - Скопје, Скопје, 1969 година''</ref> Пулевски е автор на првата печатена [[македонска граматика]] и автор на еден од првите речници на [[македонски јазик]]. ==Рани години== [[Податотека:Četirijazičnik, Pulevski.PNG|мини|лево|150px|Четиријазичникот (1873).]] [[Податотека:Slognica rečovska, Ǵorǵija Pulevski.jpg|десно|150п|мини|Слогница речовска.]] {{double image|left|Trijazicnik.PNG|160|What do we call a nation?.jpg|170|Тријазичник (1875)|Од Тријазичникот}} Роден во селото [[Галичник]], Ѓорѓија од печалбар-ѕидар во [[Романија]] до почетокот на 60-те години својот животен пат го продолжува низ разните ослободителни војни и востанија во текот на целата втора половина на [[XIX век]]. Тој ја започнува борбата за слобода на својот народ, истовремено учествувајќи во ослободителната борба и на другите балкански народи. == Доброволец во војните == Верувајќи дека со тоа се бори и за својата татковина, Пулевски најпрвин се вклучува како доброволец во ослободителните акции во настаните од [[1862]]-[[1863]] година кога, како наредник на понтонерска чета, се бори против турскиот гарнизон во [[Белград]]. Потоа, по избувнувањето на [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна (1876)]] тој пак се вклучува како доброволец, на страната на српската војска. Веќе во следната година започнува [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]] и Пулевски е одново со својата чета во редовите на авангардата на руската армија за време на ослободувањето на [[Бугарија]].<ref>{{Наведено списание|last=Ristovska-Josifovska|first=Biljana|date=2013|title=Exploring the Russo-Ottoman War (Macedoniand Memory and Presentations)|journal=Balkanistic Forum|volume=1|pages=112-114}}</ref> Со [[Одринско примирје|Одринското примирје]] и [[Санстефански договор|Санстефанскиот прелиминарен договор]] е прекинато заземањето и на [[Македонија]]. Но уште во следната година (1878) Пулевски пак активно учествува како војвода во [[Кресненско востание|Кресненското востание]], ставајќи се директно во функција на борбата за слобода на македонскиот народ. ==Борец за македонскиот јазик== {{Quote box |align=right |salign=right |width=20% |quote=Народ се вељид, људи који се од еден род и који зборувајед еднаков збор, и који, живувајед и кои се другарад еден, со, други, и који, имајед, једнакви, обичаји и песни и весеља, тије људите ји викајед народ а место, во које живувад, народ, се вељид отечество, од тои народ. Така и Македонциве се народ и местово њивно је Македонија. |author=Ѓорѓија Пулевски<br/>Тријазичник<br/>1875<ref name="ReferenceA"/> }} {{Quote box |align=right |salign=right |width=20% |quote=Миje славјани који се наодиме од македонија, на јужноисточни краи, јевропа од шар до доспад старославјанисме и нашијов јазик се велид мијачки, које значи чист разговор.<ref>Пуљевски, Ђорђе М. Речник од три језика. С Македонски, албански и турски, Београд, 1875, с. 41.</ref> |author=Ѓорѓија Пулевски<br/>Тријазичник<br/>1875<ref name="ReferenceA">{{наведена книга |last= Пулевски |first= Ѓорѓија |title= Речник од три језика |year= 1875 }}</ref> }} Не помалку е значајна неговата културно-национална дејност како учебникар, лексикограф, граматичар, поет, фолклорист, етнограф и историчар. Негово првопечатено дело е [[Речник од четири јазика]] (или четиријазичник), објавено во [[Белград]] во [[1873]] година. Тоа е всушност петјазичник, бидејќи во колоната на српскиот јазик дава лексички материјал од двата блиски, но сепак различни јазика: македонскиот и српскиот. Втората објавена книга на Пулевски е [[Речник од три јазика]] (тријазичник), објавена исто така во [[Белград]] во [[1875]] г. Ова дело е особено значајно поради јасната концепција и отворено изнесената идеја за татковината [[Македонија]], за [[македонски народ|македонскиот народ]] и [[македонски јазик|македонскиот јазик]] како посебни во словенскиот свет. == Во Бугарија == {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = horizontal | width = 200 |image1 = Славјанско-маќедонска општа историја.pdf|caption1 = Славјанско-македонска општа историја, оригинален ракопис. <small>(кликнете на сликата за да ја читате книгата во целост на 1005 страници)</small><br> |image2 = Предговор на историјата на Ѓ.Пулевски.pdf| caption2 = Факсимил од оригиналниот ракопис на предговорот <small>(на 8 страници) </small><br> }}<!-- End stack of images, article text starts below --> По неуспехот на македонското [[Кресненско востание]] и неговото заминување во [[Софија]], во [[1879]] година Пулевски сепаратно ја публикува првата патриотско-политичка поема во нашата литературна историја [[Самовила Македонска]], во која ги споменува [[Филип Македонски]] и [[Александар Македонски]] како предци на денешните [[Македонци]], кои 300 лета пред Христа ја повладале целата вселена<ref name="ReferenceF">Ристовски Блаже. ''„Македонија и македонската нација“''. Детска радост, Скопје, 1995. стр. 133</ref>. Во неа е одразена идеологијата на македонските учесници во [[Македонско востание|Македонското (Кресненско) востание]]<ref name="ReferenceA"/>. Во тоа време ја објавил и првата одделна [[стихозбирка]] на македонски јазик во македонската литературна историја [[Македонска песнарка]] (во две книшки). Стихозбирката содржи три лични и повеќе народни песни. Оваа збирка македонски народни песни била многу позитивно прифатена меѓу македонската емиграција во Бугарија. [[Константин Везенков]] бил воодушевен од патриотизмот на својот познаник Ѓорѓија Пулевски искажан во неговите авторски песни за Филип и Александар Македонски, па решил дел од нив да објави во весникот Марица.<ref>[http://www.omda.bg/public/biblioteka/irechek/irechek_2_7.htm К. Иречекъ: Български дневникъ томъ ІI - Октомври 1881 - октомври 1884 (23 април / 6 май)]</ref> Во следната [[1880]] година излегува од печат и [[Слогница речовска]], којашто претставува прва публикувана [[граматика на македонскиот јазик]]. Во неа Пулевски се обидел да создаде основни норми на македонски литературен јазик, комбинирајќи го централно-македонското наречје со словенската писмена традиција во [[Македонија]], создавајќи при тоа мошне интересна лексика и позајмувајќи зборови и од другите словенски јазици, но секогаш изразито македонизирани. [[Податотека:Ѓорѓија Пулевски (Галичник).jpg|алт=Споменик на Ѓорѓи Пулевски во Галичник|мини|Споменик на [[Ѓорѓи Пулевски]] во [[Галичник]]]] == Словеномакедонска литературна дружина == Како дел од активноста на Пулевски сред македонската емиграција во [[Софија]] е и формирањето на [[Словеномакедонска литературна дружина|Словеномакедонската литературна дружина]] во [[1888]] година, под негово претседателство. Таа има особено значење како прва македонска литературна асоцијација воопшто и тоа е само уште еден доказ за неговата патриотска културна дејност и национално-политичка ориентација. Меѓутоа, посебно место во претставувањето на делото на Пулевски зазема неговата [[Славјанско-маќедонска општа историја]], завршена во [[1892]] година непосредно пред неговата смрт. Ова негово капитално дело беше објавено во целост од [[МАНУ]] и Фондацијата „[[Трифун Костовски]]“ во [[2003]] година, а еден негов дел односно „''Царственикот Велики Александров''“ бил издаден од Институтот за национална историја во [[2005]] година во [[Македонија]] со наслов „Македонска Александрида“, и двете изданија под редакција на академик [[Блаже Ристовски]] и проф. д-р Билјана Р. Јосифовска<ref>''„Македонска Александрида“ (Извадок од „Славјано-маќедонската општа историја“ од Ѓорѓија М.Пулевски''). Институт за национална историја, Скопје, 2005. стр. 5</ref>. Делото кое е објавено на оригиналниот пишан јазик - мијачкиот говор од [[Галичник]] и го опфаќа животот на [[Александар Македонски]] од неговото раѓање, походите во [[Египет]] и [[Индија]] сè до неговата смрт.[[Податотека:Ѓорѓија Пулевски - меѓник во нашата историја-Б.Ристовски.pdf|thumb|Научен труд „Ѓорѓија Пулевски - меѓник во нашата културно-национална историја“ од [[Блаже Ристовски]] (1996)|алт=|лево]]Не е за занемарување и неговиот обемен ракопис, насловен како Јазичница, завршен исто така во [[Софија]], што претставува специфичен прирачник за изучување на македонскиот јазик. == Дела == * Речникъ отъ четири језика. I. Српско-Албански. II. Арбански-Арнаутски. III. Турски. IV. Грчки. Скројена и написана отъ Ђорђа М. Пулѣвски, архитекта у Галичникъ Окружије дибранско 1872. године I-ва часть. Београд, штампария Н. Стефановића и Дружине. 1873, с. 98 + I-X * Речник од три језика с.македонски арбански и турски. Књига II. Написао Ђорђе М. Пуљевски... Мијак гаљички. У Београд у Државној штампарији 1875, с. 162 + I-[X] * Самовила Македонска. Отъ Гь. М. П. Народна печатница на Б. Прошекъ въ София, ѕ.а., с. 4 * Макєдонска пєснарка отъ Георгьа Пульєвски, Б. В. М. Софїа. 1879, с. 16 ==Галерија== <gallery> File:Trijazicnik.PNG|Тријазичник File:Georgi-Pulevski-Bust-Galichnik.jpg|Споменик на Георги Пулевски во Галичник Податотека:Ѓ.Пулевски.jpg|мини|Биста на Ѓорѓија Пулевски во дворот на истоименото училиште во Општина Аеродорм, Скопје Податотека:ОУ ЃП.jpg|мини|ОУ „Ѓорѓија Пулевски“ во Општина Аеродром, [[Скопје]] </gallery> ==Поврзано== * [[Славјанско-маќедонска општа историја]] * [[Самовила Македонска]] * [[Македонска песнарка]] * [[Слогница речовска]] == Наводи == {{наводи}} == Литература == * За македонскиот литературен јазик, Блаже Конески, Култура, Скопје, 1967. * Блаже Ристовски, Ѓорѓија Пулевски, Македонски фолклор, 1973. == Надворешни врски == {{рв|Ǵorǵija Pulevski}} * [http://217.16.70.245/?pBroj=1103&stID=5035&pR=5 Јасен културен и политички концепт за Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070926231824/http://217.16.70.245/?pBroj=1103&stID=5035&pR=5 |date=2007-09-26 }} * [[:File:Тријазичник, Ѓорѓиіа Пулевски.pdf|Тријазичникот]] на Ризницата. * [[:File:Речник од четири јазици -Ѓорги Пулевски.pdf|Четиријазичникот]] на Ризницата. * [[:File:Славјанско-маќедонска општа историја.pdf|Славјанско-маќедонска општа историја]] на Ризницата. * [http://www.dlib.mk:8080/jspui/html/68275/190/87084554.html Слогница речовска] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120321212119/http://www.dlib.mk:8080/jspui/html/68275/190/87084554.html |date=2012-03-21 }} — целосен текст. {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пулевски, Ѓорѓи}} [[Категорија:Ѓорѓија Пулевски| ]] [[Категорија:Македонски лексикографи]] [[Категорија:Македонски јазичари]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Македонски историчари]] [[Категорија:Учесници во Македонското востание]] s43xrwo75j1ab5sbbfecuzo6f7e6xx1 0 25382 5544940 5481431 2026-04-26T17:30:46Z ~2026-25617-08 132624 5544940 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Guerres balkaniques.jpg|thumb|right|400px|Границите на Балканот во текот на Балканските војни]] '''Лондонскиот мировен договор''', потпишан на [[30 мај]] [[1913]] година, е договор со кој завршила [[Првата балканска војна]] ([[1912]] - [[1913]]). Поради незадоволството помеѓу балканските сојузници од распределбата на отстапените територии од страна на [[Отоманско Царство|Турција]], набрзо започнала [[Втората балканска војна]] ([[1913]]). Лондонската конференција започнала на [[16 декември]] [[1912]] година со цел потпишување на договор меѓу [[Балкански сојуз|победничките]] во [[Првата балканска војна]] и поразената [[Турција]], која со намера да задржи што поголема територија на Балканот, предложила на [[Македонија (регион)|Македонија]] и [[Албанија]] да им се даде автономија под суверенитет на Турција. Албанија на [[28 декември]] [[1912]] е призната за независна држава, а предлогот за независност на Македонија не е прифатен. [[Србија]] и [[Грција]] уште пред војната тајно се договориле дека нема да дозволат создавање на самостојна Македонија, ниту постоење на бугарско-албанска граница меѓу државните граници на Србија и Грција. И [[Бугарија]] го обила турскиот предлог за создавање на автономна Македонија. Бугарија и Грција ги заостриле односите уште во почетокот на [[Првата балканска војна]], особено откако грчката војска го [[Окупацијата на Солун во Првата балканска војна|зазела Солун]]. Грција во нотите од 3 и [[18 ноември]] [[1912]] година и од [[22 април]] [[1913]] година, предлагала да се реши прашањето на границата. Бугарија ги отфрлила предлозите како претерани, но не дала свои противпредлози. Со потпишувањето на Лондонскиот мир на [[30 мај]] [[1913]] година со [[Турција]], односите меѓу балканските држави уште повеќе се заостриле. Во тоа време, сојузниците ги окупирале оние територии што ги зазеле во војната против Турција. Меѓу Србија и Бугарија уште во време на војната била создадена привремена [[демаркациона линија]]: [[Патарица]]-[[Руен]]-сртот на [[Осоговските Планини]]-[[Злетовска река]]-[[Брегалница]], до сливот на [[Крива Лакавица]]-сртот [[Плавуш]] -[[Дојранско Езеро]]. На таа линија започнало префрлањето на бугарската војска од [[Тракија]] и истовремена концентрација на силите кон Грција. Тоа било причина на [[1 јуни]] [[1913]] година Србија и Грција да склучат договор за пријателство и одбранбен сојуз против Бугарија. Покрај тоа, Србија добила право на слободно користење на пристаништето во Солун во траење од 50 години. Истиот ден била потпишана и [[Воена конвенција|Воената конвенција]], во која биле регулирани меѓусебните воени обврски и соработката меѓу Србија и Грција во случај на напад од Бугарија или на некоја друга држава. По тие настани, големите сили, со оглед на сопствените интереси кон Балканот, развиле широка дипломатска активност. [[Руска Империја|Русија]] настојувала да го зачува [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] како пречка на австро-германското продирање на [[Балкан]]от, а [[Австроунгарија]] тежнеела да се разбие овој сојуз и ја поддржувала Бугарија да не попушта во своите барања. За да го спречи избувнувањето на нова, меѓусојузничка војна, Русија ги повикала сојузниците да го решат спорот по мирен пат и ги предупредила Србија и Бугарија на руската [[арбитража]] предвидена со [[Српско-бугарска спогодба|Српско-бугарскиот договор]]. На рускиот апел двете страни одговориле условно: српската влада дека ја прифаќа арбитражата на Русија, доколку се прифати нејзиното барање за ревизија на договорот, а бугарската влада арбитражата ја прифаќала доколку се почитува договорот, односно воспоставената поделба на територијата. Со оглед на тоа дека двете влади не отстапувале од своите барања, Русија се откажала од натамошна арбитража. Со тоа го забрзала почетокот на [[Втората балканска војна]], новата поделба на [[Македонија]] и воспоставување нови граници по пат на сила. Во името на македонската колонија во [[Санкт Петербург|Петерсбург]], на [[1 март]] [[1913]] г. до Лондонската мировна конференција е испратен Меморандум потпишан од [[Димитрија Чуповски]], [[Наце Димов]], [[Гаврил Константинович]] и А. Везников. Во меморандумот Димитрија Чуповски пишува дека: „2/3 од населението на Македонија претставуваат посебно словенско племе“<ref>[http://www.mn.mk/aktuelno/2964-Memorandum-za-nezavisnost-na-Makedonija-od-1-mart-1913-godina „Меморандум за независност на Македонија од 1 март 1913 година“]</ref> и со истиот приложил своја етнографска карта. == Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/boshtml/bos145.htm Хронологија на Лондонската мировна конференција во 1913 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/19970501052336/http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/boshtml/bos145.htm |date=1997-05-01 }} (англиски јазик) * [https://users.sch.gr/kodulis/maps/1821.php?b=1064&l=2 Карти] на грчко-албанската граница == Литература == * Richard C. Hall: ''The Balkan wars 1912 - 1913 : prelude to the First World War''. London 2000. ISBN 0-415-22946-4 * Robert Raymond Kritt: ''Die Londoner Botschafter-Konferenz 1912-1913''. Diss. Wien 1960. * James M. Miller: ''The concert of Europe in the first Balkan war 1912-1913''. Diss. Ann Arbor 1969. * Dimitrije Đorđević: ''Izlazak Srbije na Jadransko more i Konferencija ambasadora u Londonu 1912''. Beograd 1956. * Ignatz Rippel: ''Nach dem Balkankrieg''. Wien 1914. * Reginald Rankin: ''The inner History of the Balkan war''. London 1914. {{Османлиски договори}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Балкански војни]] [[Категорија:Договори на Отоманското Царство]] [[Категорија:Европа во 1913 година]] ksk9n4d3fvulb12r6c9kw6u7yvbq5jg 0 27325 5545044 5443774 2026-04-26T20:03:44Z Кочев 51418 /* Животопис */ 5545044 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=ноември 2009}} {{Инфокутија за личност | име = Теодосиј Синаитски | портрет = Theodosius of Sinai.JPG | px = | опис = Споменик на Теодосиј Синаитски во [[Стар Дојран]] | родено-име = | роден-дата = околу 1780 | роден-место = [[Дојран]], [[Османлиско Царство]] | починал-дата = околу 1843 | починал-место = [[Дојран]], [[Османлиско Царство]] | починал-причина = }} '''Теодосиј Синаитски''' (1780 - 1843) — македонски преродбеник од првата половина на XIX век.<ref>ДАРМ, Бугарски генерален конзулат (БГК) - Солун 1896-1915, мф. Бр. 4278, Но. 181, 20 февруари 1904.</ref><ref>Бугарскиот трговски агент во Солун, Атанас Шопов и солунскиот валија Хасан Фехми паша во почетокот на 1904 година имале разговор, при што валијата постојано се оплакувал од Македонците и го прашал Шопов: „Дали Македонците уште бујствуваат во Бугарија?“ На тоа Шопов одговорил: „Како да не бујствуваат паша ефенди, кога денес поголем дел од македонското население е во Бугарија, поголемиот дел од жителите на Софија се Македонци; голем дел од офицерите во армијата се Македонци; голем дел од видните чиновници се Македонци; целата македонска интелигенција од Македонија е во Бугарија. Македонска е и толпата по улиците“. По оваа валијата констатирал дека Македонците играат важна улога во Бугарија. На што Шопов додал „многу важна паша ефенди, поважна отсекогаш. Улогата на Македонците во судбината и животот на Бугарите во општо секогаш била важна“. За поткрепување на изнесеното, Шопов го потенцирал придонесот што го дале Македонците на културен план за Бугарите. Во тој контекст ги наведува: отец Паисиј како автор на првата бугарска историја; Кирил Пејчиновиќ и неговото дело кое наводно е на бугарски јазик; Теодосиј Синаитски кој ја отворил првата бугарска печатница во Солун и го испечатил првиот бугарски [[буквар]]; потоа Неофит кој го отворил првото бугарско училиште во Габрово поради што се сметал за патријарх на бугарското училиште. Посебен впечаток остава фактот дека за ниту еден од нив не се вели дека е Бугарин, туку се потенцира дека тие се Македонци по род. Истовремено А. Шопов, потенцирал дека Македонците дале значаен придонес и за бугарското црковно прашање. На повторната констатација од страна на валијата дека Македонците принеле значајни заслуги за бугарскиот народ, следи образложение: „не само за бугарскиот, туку и за грчкиот... во време на грчкото востание...“ На крај од разговорот Шопов истакнал: Така што гледате паша ефенди какава улога играле секогаш Македонците во животот на бугарскиот народ. Уште поважна играат сега. Ако работата е за оплакување, ние од Бугарија имаме повеќе право од Вас (Турците б.н) да се оплакуваме од Македонците, зошто тие ни ја презедоа нашата сила, тие ни ги зедоа најдобрите места и служби, тие ни ги презедоа финансиите и градовите, тие ни ја презедоа војската и нашите министерства, тие ни ја презедоа трговијата, тие презедоа речиси сè во Бугарија... Избавете нè од нив заради Бога.</ref> == Животопис == Тој е роден во [[Дојран]] во втората половина на XVIII век. Учел во грчки училишта во [[Цариград]]. Родното име му било '''Теохар Гогов'''. По враќањето во Дојран се оженил и бил ракоположен за свештеник. Попадијата рано му починала и тогаш почнал да ги посетува македонските манастири, а во [[1828]] година се нашол во [[Синај]] - во манастирот „Света Катерина“ каде се замонашил под името Теодосиј, а по манастирот бил наречен Синаитски. Синаитскиот манастир со векови ги привлекувал Македонците што копнееле за духовни христијански подвизи и за аскетска просвета. Уште во XI век таму престојувала цела македонска колонија, која ја развила старата македонска книжевност. Таму се најдени македонски глаголски споменици - [[Синајскиот псалтир]] и [[Синајскиот требник]]. Во таа средина Теодосиј станал дури и архимандрит на тој манастир. Таму почнал да ја учи словенската писменост и да преведува молитви од грчки на македонски, испраќајќи им ги овие преводи на своите синови во Дојран. Во [[1831]] година тој престојувал во [[Солун]], каде служел во црквата „[[Црква „Св. Мина“ - Солун|Свети Мина]]“ на македонски јазик. Истовремено ја извршувал и службата и собирал милостиња за својот манастир низ Македонија. Тогаш се запознал со [[Кирил Пејчиновиќ]], со [[Јордан Хаџи-Константинов - Џинот]] и со други преродбеници. Силно сознава дека на неговиот македонски народ му е потребна македонска, а не неразбирлива грчка книга, па одлучил да отвори македонска печатница во Солун [[1838]] година. Во првите три години во неговата печатница биле отпечатени три книги. Неговата печатница изгорела во голем пожар, кој бил подметнат, и бил уништен голем дел од солунската чаршија. Набргу по несреќата, со матрејална помош од [[Кирил Пејчиновиќ]], печатницата била обновена и продолжила да печати нови книги, но потоа уште еднаш била изгорена. По вториот пожар Теодосиј во своето родно место Дојран станал воденичар. Таму го дочекал и крајот на својот живот некаде во почетокот на педесеттите години од XIX век. == Печатницата на Теодосиј == Во печатницата на Теодосиј се печатени книгите: „Началное учение со молитви утренија“ ова е еден вид буквар напишан од Анатолиј Зографски, кој е роден од [[Лазарополе]]. „Крако е описание на дванаесет атонски манастири во Света Гора“ претставува водич по [[Атон]] и дава опис на манастирите. Автор на втората книга е [[Даскал Камче]] од село [[Ваташа]], [[Кавадаречко]]. Четврта книга е „Утешение грешним“ од Кирил Пејчиновиќ. Петта е „Книга за научение трих јазиков славјаноболгарскиј и греческија и карамалицкој“. Во таа книга се дадени зборови и реченици во три колони на [[Македонски јазик|македонски]], [[Грчки јазик|грчки]] и [[Турски јазик|турски]]. Научните истражувања утврдиле, дека македонскиот и грчкиот текст се препечатени од познатиот Четиријазичник на молско-полскиот даскал Данаил, а турскиот го дал приредувачот на книгата. Книгите печатени во печатницата на Теодосиј Синаитски значеле голем придонес за ширењето на сознанието за потребата на говорниот [[македонски јазик]], значеле победа на нашиот народен јазик над мртвиот старомакедонски и над туѓиот [[грчки јазик]]. == Предговор (кон „Утешение грешним“) == „Мнозина на старо време сакаха да остават некое вечно по своја смерт, ради да се спомни нихно име вечно, по свој народ: едни царови, други благородни мужи но не сподобиха се. Оти: все что сотрориха, или направиха, сето тлено е суетно на кое што беше радение нихно, да создадат некој град многонародни, или некој образ идолски, или некој столб велики, или некоја мудрост мирскаја и ради сије не сподбиха се да се спомни нихно име вечно; всето изгуби се и името нихно со мудроста нихна, оти беше раденето нихно все на мирољубие и не имаха смисла нихна ради душевное спасение, како да спасат некој человек от расторен ум сиреч: от гордост да го приведат на смирение, од среброљубие на милостиња, от завист на љубов. И заради това остана радението нихно погубено и во всуета. Глагољу и ради человеци богу избрани и православнија вери љубители: како непрестајно ревност имајат да помогнат на православните христијани, едни учители со поучение, друзи милостивии со помошт, таквија человеци истина велим: оти сегде сут у спомен и у похваление и у всегдашно ублажение. И како тука на овој век споменот им ест вечер, тако и Господ наредуе им венци нотсипаниј, и сут наследници во царство небесное. Блажен ест от љубочитатели христијани и твој человек преподобниј јеромонах Кирил что обретаетсја во монастир светаго Анастасија, ктитор бист кнез Лазар серпскиј, за овој отец глагољу, аште не бил он помогнал, не би била потправена и типографија наша, оти беше изгорела, и сега надееме на бога оти нели толко ја оправихме, има бог и за повише. Но овој блажениј человек со толку труд и со божественаја ревност за христински љубов зеде и приведе оваја книжица, глаголемаја: Утешение грешним; како седе и собра слово от божественое писание, от евангелие, от ветхаја завет от псалтир, и от книги глаголемија Илија Минијат, и от други примернини историјами да приведе ги со толкование на прости јазик болгарскиј Долнија Мисии скопскиј и тетовскиј. Да ја читат и простио народ да ублажеат на таков православниј учител, оти можат да познајат от сие учение и не можат да речат, пошто не можеме да познаеме оти ест по славјански или по росискии јазик, еве кључ что отворует сердцето ваше; не кључ от злато или от сребро, но, кључ од железо и чилик, что да не се вии, оти среброто и златото ест меко и се вие скоро, но железото со чилик не се вие, кога да ест отворот сиреч откључот од злато, или од сребро, та да не може ковчегот сиреч сердцето мое да отвори что ми ест таков отвор (кључ), нека ест од чилик и железо та да отвори ковчегот та да не ест от сребро и злато и да не може да отвори седцето на простиот человек, еве љубезнии и православнии христијани со оваа книжница что поучаво преподобнии отец Кирил не можете да речете оти не можеме да познаеме еве все се познават од начало до конец. И кога ќе чатите во таа книжница, да хвалите и да благодарите бога оти е дал таков учител во време наше и да молите па на бога и господа нашего Исуса Христа и на Пречистија матер јего да будеме вси православни наследници со всеми благоугодившиму богу и да славиме име всветое его оца и сина и светаго духа амин.„<ref>Преглед на македонската книжевност од XIX век, Георги Старделов, Култура, Скопје,1963, стр.23-25</ref> == Извори == * [http://strumski.com/biblioteka/?id=608 "Началное Оучение с Молитви Оутренния Славяноболгарский и Греческия"] - Првата книга на Теодосиj Синаитски печатана во Солун - 1838 г. * [http://strumski.com/biblioteka/?id=782 "Книга за научение трих язиков славяно болгарский и греческия и карамалицкой"], Солун, 1841 година {{наводи}} <center><gallery> NachalnoeUchenie.jpg|„Началное учение...“ Pejchinovich3.jpg|Предговор на Теодосиј Синаитски кон „Утешение грешним“ Sinaitski.jpg|„Книга за научение трих јазиков...“ Sluzhenie-Evreyskoe.jpg|„Служение еврејское...“ </gallery></center> {{Македонска книжевност}} {{Македонско национално движење}} [[Категорија:Македонски просветители|С]] [[Категорија:Македонски преродбеници]] [[Категорија:Луѓе од Дојран]] [[Категорија:Починати во Дојран]] [[Категорија:Родени во непозната година]] [[Категорија:Родени во 1780 година]] [[Категорија:Починати во 1843 година]] [[Категорија:Печатари]] 0kj6mjwfwjbdfqsk3eupl7kvpb4jetm 3 31052 5545066 5490526 2026-04-26T20:25:33Z IvanKonev123 98191 /* Преведување */ ново заглавие 5545066 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ТИВЕРОПОЛНИК |state = |titlestyle = background-color:darkred;border-style:inset; border-width:1px; |belowstyle = background-color:darkred;border-style:inset; border-width:1px; |title = <font color=white>[[Корисник:Тиверополник|ТИВЕРОПОЛНИК]]</font> |image = [[Податотека:Tiver-logo.gif|border|200px]] |groupstyle = background-color:darkred;text-align: left;border-style:inset; border-width:1px; |group1 = <font color=white>[[Разговори]]</font><br /> |list1 = [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 1|Архива 1]] [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 2|Архива 2]]{{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 3|Архива 3]]{{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 4|Архива 4]]{{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 5|Архива 5]]{{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 6|Архива 6]] {{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 7|Архива 7]] {{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 8|Архива 8]] }}<noinclude> == Јубилејна статија == Здраво. Потсетување дека е во тек [[Википедија:Јубилејни статии/63.000|гласањето за јубилејна статија]]. Поздрав.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 16:57, 18 септември 2012 (CEST) == [[Православна црква]] == Jel možeš da potvrdiš izmenu članku u pitanju je interwiki? Pozdrav! --[[User:Kolega2357|Kolega2357]] <small>([[User talk:Kolega2357|разговор]])</small> 21:12, 3 октомври 2012 (CEST) ==Список книги по години== Здраво Тивер. Како е? Што има ново? Ги видов списоците за македонски книги по години и многу интересна идеја. Дали користиш некој извор, некоја база каде се објавени македонски книги издадени по години? Позз--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:02, 7 октомври 2012 (CEST) ::Така и си мислев, бидејќи ми даде идеја да ти помогнам малку :) Имено, сакав да внесувам стари книги на македонски јазик, најчесто од 19 и почеток на 20 век. Но, тие книги воглавно се јазично/ историско-политички и слично. Романо помалку има. Се мислам за книгите од 20 век, за тие години кои имаат пообилен број книги да ги поделиме по тематика, а овие од ран 20, 19 и останатите векови да ги поделиме по години. Така на пример, статијата може да се вика Список на македонски книги од 19 век и таа да ги опфати сите книги од тој период. Што мислиш на ова?--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:16, 7 октомври 2012 (CEST) :::Ќе ја направам јас за почеток Список на македонски книги од 19 век и ќе видиме како е по векови. Како што ги наоѓаш книгите така ставај ги: романи, збирка поезија, стручна литература и слично.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:24, 7 октомври 2012 (CEST) == ВМРО == Здраво Тивер... Како си... Не разбирам за која статија станува збор дали за [[ВМРО (Автономистичка)]] или [[Македонска револуционерна организација]]... и како можам да помогнам... дали можеш да ми објасниш малку... поздрав--[[User:Dalco26|Хилариус Книгоподврзувачот]] <small>([[User talk:Dalco26|разговор]])</small> 08:54, 16 октомври 2012 (CEST) == Книга == Уфф... Голем проект... Ќе ја направам... Ако ми треба помош ќе ти пишам поздрав... --[[User:Dalco26|Хилариус Книгоподврзувачот]] <small>([[User talk:Dalco26|разговор]])</small> 18:51, 16 октомври 2012 (CEST) == Преименување на статија == Поздрав Тиверополник. Веројатно имаш многу работа, но бидејќи си моментално единствениот логиран администратор, ќе те замолам да ја преименуваш статијата [[Holy Wars... the Punishment Due]] во Holy Wars... '''T'''he Punishment Due, со големо Т, бидејќи така е правилно, а впрочем и така е на сите други страници каде е спомената песната. Пријатно. --[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 16:20, 12 ноември 2012 (CET) :Здраво. Ако може сликата во инфокутијата за [[Кевин Костнер]] да биде зголемена (по урнек на англиската). Позз.--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 15:55, 21 ноември 2012 (CET) == ББ == Е, ти благодарам што ми го посочи проблемот. По темелна истрага, заклучив дека [[Шаблон:Su]], кој потоа се превметнува во низа други шаблони, а со тоа и на статии. Сега го заштитив и ја вратив [http://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD%3ASu&diff=2797500&oldid=1818683 направената измена] што довела до ова. Корисникот не е вандал, туку е наш нормален корисник. Оставам на тебе да одлучиш дали сакаш да му напоменеш. Поздрав --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:45, 23 ноември 2012 (CET) == Молба == Може Aeroput да ја преименуваш во кирилично и да видиш дали статиите со шаблонот брзо бришење треба да се избришат?--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 01:06, 5 јануари 2013 (CET) == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за неуморност''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | секоја чест :) браво! [[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 02:41, 20 јануари 2013 (CET) |} == Статија == Здраво.. видов во скорешни промени немаше што да уредувам видов нова статија сакав да помогнам па го преведив шаблонот од десно со информациите но се случи „спротиставени уредувања“ ... се извинувам доколку ти беше желба да ја уредиш цела статија. Поздрав и имај убав ден :) --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 16:10, 22 јануари 2013 (CET) == Јубилејна статија == Здраво Тиверополник. Да ве известам дека денес традиционално избираме јубилејна статија, а гласањето се одвива [[Википедија:Јубилејни статии/68.000|овде]]. Поздрав и имајте пријатен ден.--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 10:13, 2 февруари 2013 (CET) * Тивер, ако може едно делит и на сликите кои пред малку ги подигнав за Е. Ризаов. Не најдов соодветна лиценца.--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 21:59, 9 февруари 2013 (CET) Добра вечер. Ако можеш да видиш каде грешам во шаблонот за награди? Фала ви.--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 21:12, 18 февруари 2013 (CET) == Sinplus == Зошто ја избришавте страницата на македонски јазик ? http://en.wikipedia.org/wiki/Sinplus == Јакутија == Благодарам за поправката кај категоријата :) незнаев дали Реки во Јакутија или во Русија да пишам :) Поздрав! --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 21:38, 25 февруари 2013 (CET) : Уствари требаше на статијата што јас ја напишав да сменам [[Колима]] сепак благодарам ќе останеше Реки во Русија да не ја видев твојата промена :) --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 21:47, 25 февруари 2013 (CET) :: Ќе фатам денес утре статиите во категорија Реки во Русија категоризациајта да им сменам како англиската википедија --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 00:55, 26 февруари 2013 (CET) ::: Како да ги именувам категориите? видов дека ти ги имаш пишано например Реки во Московска област... и на пример сега за Волград да напишам Реки во Волградската област или реки во Волградска област? :) Поздрав --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 18:28, 27 февруари 2013 (CET) ::::: Како што реков тие статиите што се во категоријата реки во Русија ќе ги поправам само се прашував дали треба на пример Волгоградската или Волгоградска и за другите ... ќе ги пишувам без -та.. Поздрав [[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 21:14, 27 февруари 2013 (CET) ==Слики од англиската википедија== Пробав да ја ставам сликата за ТРТ Аваз, од англиската на македонската википедија, но не ми успева, можеш ли да ми помогнеш и да ми кажиш како се пренесуваат слики? Еве што ми излегува: http://mk.wikipedia.org/wiki/TRT_Avaz Податотека:TRT AVAZ logo.jpg И непостоечка датотека. Фала == Наводи == Од кога се приклучив на Википедија не ми е јасно дали кога се ставаат наводи од една веб страна пример за кандидати за градоначалници на Охрид да додавам http://www.hajdpark.mk/ohrid/ секаде? Поздрав --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 13:54, 18 март 2013 (CET) : не не мислев дали треба да додавам еден ист извор како кај [[Локални избори 2013 година]]? Погледни кај наводите.. --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2013 (CET) :: Ја видов... супер но дали треба рачно да се додава или има некое копче со вметнување? Благодарам многу! --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 14:47, 18 март 2013 (CET) == [[СОЕПТУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Прилеп]] == Molim te prihvati sve moje izmene na ovom članku vraćao sam vandalizme. Pozdrav! --'''[[User:Kolega2357|Kolega2357]] ([[User talk:Kolega2357|разговор]])''' 22:28, 19 април 2013 (CEST) == Уредувач == Možeš li mi dati zastavicu za Уредувач? Imam dosta vremena da pregledavam izmene na ovoj Vikipediji a i član sam Small Wiki Monitoring Team. Pozdrav i sve najbolje! --'''[[User:Kolega2357|Kolega2357]] ([[User talk:Kolega2357|разговор]])''' 22:36, 19 април 2013 (CEST) Imaš email od mene. Odgovori samo na prvo pitanje drugo sam pogrešio. --'''[[User:Kolega2357|Kolega2357]] ([[User talk:Kolega2357|разговор]])''' 21:56, 24 април 2013 (CEST) == Editor == Zašto ne mogu [http://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%BD%D0%B0_%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D1%98%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%BF%D0%BE_%D0%91%D0%94%D0%9F_(%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD)&oldid=3054720&diff=cur ovu izmenu da pregledam]? --'''[[User:Kolega2357|Kolega2357]] ([[User talk:Kolega2357|разговор]])''' 15:38, 6 мај 2013 (CEST) ==Ваше мислење== Здраво Тиврополник. Сакам да ве замолам да се изјасните по повод дискусијата и предлог-решенијата „арбитража“ или „одземање администраторски права“ (или кое било друго решение за надминување на спорот) на [[Корисник:Brest|корисникот Brest]]. Дискусијата е водена [[Википедија:Огласна табла за администратори#Заклучна забелешка|тука]].--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:04, 15 мај 2013 (CEST) ==Ваше мислење== Здраво Тиврополник. Сакам да ве замолам за ваше мислење, предлози за да биде подобра и дали може да ја номинираме за најдобра статија, статијата [[Миланска катедрала]]. Поздрав, [[Корисник:DavidJovanoski|Давид]]. == Конкурс за фотографија == Здраво Тиверополник, дали ќе сакаш да пишеш свое мислење (ти се чини корисно или не) околу конкурсот за фотографија на споменици во Македонија. На селска чешма ја отворив темата - [http://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%88%D0%BC%D0%B0#.D0.9A.D0.BE.D0.BD.D0.BA.D1.83.D1.80.D1.81_.D0.B7.D0.B0_.D1.84.D0.BE.D1.82.D0.BE.D0.B3.D1.80.D0.B0.D1.84.D0.B8.D1.98.D0.B0 линк]. Поздрав --[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 15:35, 2 август 2013 (CEST) == Прашање == Здраво. {{помош}} Те молам да ми објасниш зошто и кој ја избришал фотографијата на статијата V.I.S. - VOX и ако можеш директно да помогнеш да се врати назад. Те молам само за што поедноставно објаснување, бидејќи сум ептен нов. [[User:LandB|LandB]] <small>([[User talk:LandB|разговор]])</small> 18:41, 13 јануари 2014 (CET) == Нов шаблон == Здраво Тивериополник, Гледам дека ти си ги уредувал шаблоните поврзани со МПЦ, имам и јас нешто уредувано на таа тема, ама не умеам да направам шаблон. Те молам ако можеш да направиш нов шаблон за Преспанско-пелагониските митрополити. Имам податоци, па сакам да го википедизираме тоа подрачје. Поздрав, [[User:Antonio Brsjacki|Antonio Brsjacki]] <small>([[User talk:Antonio Brsjacki|разговор]])</small> 00:48, 6 февруари 2014 (CET) :Да направиме сличен шаблон како овој [[Шаблон:Митрополити на МПЦ-ОА]], само насловен Преспанско-пелагониски митрополити. :И ако можеш да го измениш името на [[Шаблон:Митрополити на МПЦ-ОА]] во „Архиереи на МПЦ-ОА“ зашто во митрополити не влегуваат епископите, епископ е пониска титула од митрополит. Архиереи е заедничко име и за миртополитите и за епископите. : :Поздрав и ти благодарам на помошта. :[[User:Antonio Brsjacki|Antonio Brsjacki]] <small>([[User talk:Antonio Brsjacki|разговор]])</small> 14:19, 6 февруари 2014 (CET) : Одлично, ти благодарам многу. Само ако можеш уште да додадеш посебни графи над МПЦ-ОА, по овој редослед: Охридска архиепископија; Вселенска патријаршија; Бугарска егзархија; Српска Патријаршија; МПЦ-ОА. Ова е потребно за полесно да се детерминираат митрополитите под чија јурисдикција биле. Поздрав и уште еднап благодарам [[User:Antonio Brsjacki|Antonio Brsjacki]] <small>([[User talk:Antonio Brsjacki|разговор]])</small> 16:21, 6 февруари 2014 (CET) ==Поздрав== Многу Ви благодарам! [[User:Лукреција|Лукреција]] <small>([[User talk:Лукреција|разговор]])</small> 19:06, 23 февруари 2014 (CET) == За Прва македонска кошаркарска лига == Зошто си ги вратил промените, кога се точно и убаво беше. [[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 18:23, 1 мај 2014 (CEST) == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Real Life Barnstar.jpg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за активизам''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Баш ми е мило што те гледам повторно активен како во минатото. Во меѓувреме доста работи се изменија, а некако замре и доделувањето на признанија, па си велам дека е добро да се обнови старата практика. :) [[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 16:15, 25 август 2014 (CEST) |} == Уредувачки маратон == Здраво, со задоволство Ве повикуваме на првиот уредувачки маратон организиран на тема „Земјите на Олимписките игри“ од страна на здружението „Споделено знаење“ составено од Википедијанци и насочено кон развивање на Википедија на македонски јазик. Маратонот ќе се одржи на 6 декември 2014 година (сабота) во интернет-кафулето „Хазард“ (види [https://goo.gl/maps/Xnb7x карта]) со почеток од 13:00 часот, кој е предвидено да трае околу три часа. Повелете на дружба со останатите Википедијанци и заедничко уредување статии и збогатување на нашата Википедија. Поздрав--[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 17:49, 30 ноември 2014 (CET) == Евиденција за натпреварот на тема Византија == Здраво Тивер. Гледам дека учествуваш во натпреварот за Византија, па би сакал да те потсетам дека секој учесник мора да води евиденција за статиите што ги има направено. Тоа е [[Википедија:ВикиПроект Уредувачки натпревар/Византија/евиденција|оваа страница]], кјашто се водат статиите на секој учесник. Твојот дел е '''[https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82_%D0%A3%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80/%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%A2%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BA&action=edit тука]''' и на тоа место внесувај ги. Во спротивно ќе биде тешко да броиме и пребројуваме колку имаме и кој колку направил. Поздрав --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 15:38, 24 јули 2015 (CEST) И јас само што сакав да те потсетам да ги внесиш статиите за да биде прегледно кој што пишувал за натпреварот, гледам Бојан веќе го сторил тоа. Поздрав --[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 15:42, 27 јули 2015 (CEST) ==Туниски арапски јазик== Thank you for your edits about Tunisian Arabic. However, you are kindly invited to adjust your contributions by translating the English Version of the work. --[[User:Csisc|Csisc]] <small>([[User talk:Csisc|разговор]])</small> 14:12, 10 август 2015 (CEST) == Години == Здраво. Драго ми е што учествуваш и на овој натпревар. Се надевам ќе постигнеме убави резутлати. Забележав дека во олимписките статии, годините ги ставаш на почетокот наместо на крајот од називот/реченицата. ТОа е исклучиво англиски правопис, и во македонскиот секогаш се ставаат на крај: „Светско првество во кошарка таа и таа година“ или „Пекинг 2018“, „Летни олимписки игри 2012“. Ова е норма кај нас (и на многу, многу други јазици) и ќе мора да се следи. Поздрав и среќно уредување. --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 19:23, 1 ноември 2015 (CET) == Натпревар == Здраво Тивер, самите шаблони, т.е. инфокутиите кои се во самата статија не ги ставај во придонесите, зашто реално веќе ги имаш во самите статии, не мора по два пати да се брои истиот придонес. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 23:36, 4 ноември 2015 (CET) :Па да, ама тие шаблони сепак биле нешто друго и биле малку на број, додека овде имаме шаблони во секоја статија, навистина сметам дека нема потреба да ги ставиме и нив, доволна е самата статија. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 18:32, 5 ноември 2015 (CET) Здраво Тивер. Во врска со натпреварот, сакам да ти предочам дека во некои статии што ги имаш создадено имињата на месеците се напишани со големи букви, а има и делови коишто се оставени на англиски јазик. Поздрав.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 01:20, 12 ноември 2015 (CET) ==Киев== Здраво. Во врска со избришаните статии проверив на сите можни шаблони такви статии не постојат а кога ги прашав самите украинци да помогнат да ги пополниме овие статии не пројавија интерес. Од причина да не стојат со црвено и да не се појавуваат како потребни статии ги избришав. Ако имаш информации за овие знаменитости слободно додај ги тие што би ги напишал ги има во историјата кои сè. Поздрав --[[User:Инокентиј|Инокентиј]] <small>([[User talk:Инокентиј|разговор]])</small> 17:34, 10 јануари 2016 (CET) == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за трудољубивост''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | За Труд. [[User:Проф. д-р Игор Јанев|Проф. д-р Игор Јанев]] <small>([[User talk:Проф. д-р Игор Јанев|разговор]])</small> 00:07, 12 февруари 2016 (CET) |} == Фотолов@Струмица == Здраво Тиверополник. Гледам фотоловот одлично оди. Морам да те пофалам за сликите и опфатот на објектите. Инаку единствено јас од оваа вики бев активен на Ризницата и го извршив целосното категоризитање на македонцките работи таму. Сега бидејќки ти таму прикачуваш слики и отвораш нови категории, би сакал да ти дадам неколку совети. Кога отвораш категорија за село. Нека биде на македонска латиница (Kukliš а не Kuklish). Ако селото е со единствено име нека стои само името (на пр. Svidovica а не Svidovica, Strumica). Ако е единствено македонско, а има во други земји нека биде Svidovica, Macedonia. Категоријата на селата треба да биде категоризирана со три категории (Села во Македонија, Села во Струмица и Села во Општина XXX). Категоризирањето на црквите исто така треба да биде со неколку пот категории. Треба да се содржат категориите: Цркви во Македонија, во општина, во архијерејско намесништво, во епархија и категоризирање по светец, името на населеното место и парохитата (доколку за знаеш). Еве пример [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:St._Athanasius_Church_(Kukli%C5%A1) на оваа]. Ако испуштив нешто или ако треба помош секогаш сум тука. Позфрав и пријатно уредување--[[Корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="#00008B" size="3px">Р</font>''']] [[Разговор со корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="blue" size="3px">ашо</font>''']][[Image:Aero-stub img.svg]] 12:51, 13 април 2016 (CEST) :Не си требало да создаваш нови, туку да ги преместуваш. Поедноставно е, и остатокот од работата ја врши бот. Но како и да е, оставај го шаблонот <nowiki>{{delete}}</nowiki> во категориите за да може некој админ да брише. --[[Корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="#00008B" size="3px">Р</font>''']] [[Разговор со корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="blue" size="3px">ашо</font>''']][[Image:Aero-stub img.svg]] 10:21, 14 април 2016 (CEST) == СИЕ Пролет 2016 == Здраво, веќе неколку недели трае меѓународниот натпревар „СИЕ Пролет 2016“, во кој земјите од Средна и Источна Европа пишуваат едни за други. Доколку сакаш да се вклучиш во овој интересен натпревар, впиши го твоето корисничко име во [[Википедија:Уредувачки натпревар/СИЕ Пролет 2016|списокот]] и можеш да одбереш една од многуте статии во издвоените списоци по земја. Натпреварот трае до 31 мај, а за првите тројца ќе бидат обезбедени материјали/книги/енциклопедии. Доколку имате некои прашања, контактирајте го корисникот [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]]. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 18:05, 25 април 2016 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%98%D0%95_%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%82_2016&oldid=3486329 --> == Participate in the Ibero-American Culture Challenge! == Hi! [[:m:Iberocoop|Iberocoop]] has launched a translating contest to improve the content in other Wikipedia related to Ibero-American Culture. We would love to have you on board :) Please find the contest here: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Translating_Ibero_-_America/Participants_2016 Hugs!--[[User:Anna Torres (WMAR)|Anna Torres (WMAR)]] <small>([[User talk:Anna Torres (WMAR)|разговор]])</small> 16:25, 10 мај 2016 (CEST) ==Локални избори 2005== Најдов некои информации во врска со статијата, но мислам дека е подобро да се консултирам со тебе како автор околу измените. Во општина Студеничани победи Аљаудин Зекири од ДУИ, тоа може да се додаде, иако не најдов колку гласови земал. Општина Чешиново два пати се повторува, тоа се трга. Е сега, има две спорни точки. *ВМРО-ДПМНЕ смета дека има освоено 21 градоначалник бидејќи ги поддржале независните кандидати во Скопје, Ѓорче Петров, Кичево, и Зелениково. Во горната табела се води 21, но во шаблонот овие четири се прикажани како независни, така што испаѓа дека ДПМНЕ има 17. *СДСМ вели дека има освоено [http://dnevnik.mk/?ItemID=B78F826143A9AF4F8FB4B033022F240D 39 градоначалници], веројатно бидејќи тогашните градоначалници од Кавадарци и од некоја друга општина се нивни членови, а се кандидирале како независни.--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 18:13, 21 јуни 2016 (CEST) == Топкапи-сарај == {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Топкапи-сарај]]''', која Вие ја создадовте и проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:07, 17 јули 2016 (CEST) == Request == Greetings. Could you create the article [[en:Climate of Azerbaijan]] in Macedonian? Thank you. == Историја на отомански Цариград == {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Историја на отомански Цариград]]''', која Вие ја создадовте и проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:59, 25 јули 2016 (CEST) == Познањ == Слободно допиши ја статијата. Поздрав! --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 14:23, 10 октомври 2016 (CEST) ==Преиспитување администраторски статус== Здраво Тиверополник. Отворив гласање за преиспитување администраторски статус на тројца неактивни админи на [[Википедија:Селска чешма#Преиспитување администраторски статус|селската чешма]], па бујрум ако имаш мислење или коментар. PS—ако може мејл да те прашам нешто off-Wiki. Поздрав.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 20:45, 30 јануари 2017 (CET) ==Населени места во Егејска Македонија== Еј Тиверополник, ако не ти е мака, ќе може во евиденцијата да оставиш белешка дали статијата е нова или подобрена? Фала за разбирањето.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 15:10, 17 март 2017 (CET) :Уште една работа, може да ја наместиш местоположбата на [[Клабучишта]] на мапата во инфокутијата? Благодарам.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 12:09, 6 април 2017 (CEST) == Фабержеови јајца == Здраво Тивер. Гледам дека си ја создал инфокутијата за Фабержеовите јајца, што навистина е одлично и ќе ни се најде при уредувањето. Инаку, уредувачкиот викенд званично започнува вечер по полноќ. Поздрав и пријатно уредување.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 20:32, 14 април 2017 (CEST) ==Бришење== Ако може да се избрише [[Разговор:Vader (музичка група)|ова]], по грешка го направив. Поздрав.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 19:36, 22 април 2017 (CEST) == Направење на новите статии == Да ли можаш да праваш статиите за Литл Микс, Фифти Хармони, Дорис Пинчиќ, Микела Шифрин итн. [[User:Jolicnikola|Jolicnikola]] <small>([[User talk:Jolicnikola|разговор]])</small> 00:10, 4 мај 2017 (CEST) == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Real Life Barnstar.jpg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за активизам''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Те наградувам за исклучителниот придонес во подобрување на статиите за македонските општини од југоисточниот дел и нивно соодветно илустрирање. Сликите од фотоловот се феноменални и се надевам дека ќе имаме слики и од помалку застапените села од тој крај. Наградата е сосема заслужена. [[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 12:18, 11 мај 2017 (CEST) |} ==Историјат на министерства== Почитуван Тиверполник, голема благодарност за вашиот труд за создавање статии за мандатите на македонските министри во разни министерства. Би сакал да ве прашам дали сте во можност да дополните некој од историјатите на министерствата кои недостасуваат (транспорт, локална самоуправа, итн.)? Или да ми посочите од каде гледате колку им траел мандатот и кои луѓе ја извршувале министерската должност. Благодарам за разбирањето и поздрав.--[[User:Дирк Новицки|Дирк за МВП]] <small>([[User talk:Дирк Новицки|разговор]])</small> 20:32, 18 мај 2017 (CEST) == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Brilliant Idea Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за феноменална идеја''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Едно големо браво за новиот дизајн и освежувањето на списоците со македонски министри. Статиите ги исполнуваат највисоките естетски стандарди и со мирно срце можам да кажам дека се барабар со тие на англиски јазик. Ако имаш време твојата магија да ја примениш и на останатите статии од оваа област би било супер. [[User:Дирк|Дирк]] <small>([[User talk:Дирк|разговор]])</small> 15:58, 20 мај 2017 (CEST) |} ==За биографиите== Здраво Александар. Гледам макотрпно си ги пишувал биографиите на државните функционери и браво за тоа. Само ќе си дозволам една мала забелешка. За во иднина кога ќе ги пишуваме биографиите за сегашниве функционери, да стои „бил избран за министер за тоа и тоа во владата на Х личност“. Бидејќи немаме луѓе кои ги ажурираат статиите, во многу од биографиите на министри од владите во 2008 или 2011 стои „моментален министер“ иако поминале бајаги години како не се на функција. Затоа да избегнуваме моментален/актуелен и наместо тоа да си седи бил избран во 2011 на пример.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 14:41, 29 мај 2017 (CEST) :{{Одговор|Retrohead}} Се согласувам со предлогов на Игор. Ажурирањето е проблем, кој воедно наредниот натпревар ќе ја отпочнеме со средување на статии. Еве на пример, јас ревносно ги ажурирам моите статии за велосипедисти. Воедно, Игор мал совет од мене, (ако и )кога ќе излезе изгласувањето во Службен весник, тоа издание од Службен весник може да се стави како навод кај сите од оваа идна Влада. И не брзај секогаш да напишеш за сите дека се веќе избрани :) --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 23:05, 29 мај 2017 (CEST) ::Така е, треба да се почека уште некое време за да официјално бидат најпрвин изгласани во Собрание, а потоа СВРМ да излезат со податоци. За средувањето можеме и да се поделиме, секој заинтересиран да си напише за што сака за во иднина да ажурура податоци, но доколку решите, може и преку натпревар--Тиверополник 23:22, 29 мај 2017 (CEST) :::Се согласувам, јас само го изработив шаблонот за Владата и дел од биографиите на предложените министри, инаку дефинитивно треба да го почекаме гласањето во Собрание и примопредавањето на функциите пред да ги ставиме во соодветните списоци, на пример [[Арбен Таравари]] во [[министер за здравство на Македонија]] и други. А тоа дека имаме бајати статии за спортисти е друг многу пообемен проблем.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 08:48, 30 мај 2017 (CEST) ==Никола Димитров== Тивер, што мислиш за предлогот [[Никола Димитров (дипломат)]] да оди само како [[Никола Димитров]] (без заградите)? Мислам дека е „[[:en:Wikipedia:Disambiguation#Is there a primary topic?|primary topic]]“ во однос на [[Никола Димитров (професор)]] бидејќи повеќе посетена страница, позначајна личност, итн.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 16:49, 1 јуни 2017 (CEST) :Според мене би било подобро да остане така како што е, без разлика кој е попозната или поактуелна личност, статијата [[Никола Димитров]] да се пренасочи во појаснителна а во двете статии за НД да се стави шаблонот за појаснување. Поздрав--Тиверополник 23:00, 2 јуни 2017 (CEST) И уште ова. Стварно сме имале министер за спорт и министер за градежништво? Ај види во [[шаблон:Влада на Македонија (1998-2002)|Влада на Македонија (1998-2002)]].--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 10:58, 3 јуни 2017 (CEST) ::{{одговор|Retrohead}} Извини што не ти пишав, бев зафатен овие денови. Владата од 1998 година е најголема според бројот на министерски места. Одговорот на твоето прашање е - ДА. Во таа влада постоеше министер за спорт (Денеска Агенција за млади и спорт) и министер за урбанизам, градежништво, транспорт (денеска Министер за транспорт и врски). Поздрав--Тиверополник 22:18, 4 јуни 2017 (CEST) == Шаблони за министри кои биле во повеќе влади == Би те замолил доколу создадеш нова статија околу министер/ка (секоја чест за посветеноста патем :D) кој бил/а во повеќе влади, шаблоните за последната влада во која бил/а да бидат погоре односно хронолошки подредени. На пр.<br> <pre><nowiki> {{Влада 2017}} {{Влада 2011}} {{Влада 1998}} </nowiki></pre> Поздрав и пријатна работа --[[User:Ca7apult|ca7apult]] <small>([[User talk:Ca7apult|разговор]])</small> 16:21, 8 јуни 2017 (CEST) ::{{одговор|Ca7apult}} Во ред на сугестијата, но според мене (оние кои биле министри), хронолошки треба да оди: Влада 1998, Влада 2002, Влада 2006... --Тиверополник 13:58, 9 јуни 2017 (CEST) == Африкански куп на нации == Можеш ли да ми кажеш зошто годините на одржување на Африканскиот куп на нации ги пишуваш во заграда? Никако не се сложувам со тоа. Гледам, кај Светските првенства не се ставени годините во загради, кај европските исто, Копа Америка исто, па зашто овде би биле во заграда? Ако овде одат во заграда тогаш треба да ги ставиме годините кај сите турнири во загради, а на ниту една друга википедија не се така. [[User:Carshalton|Carshalton]] <small>([[User talk:Carshalton|разговор]])</small> 22:08, 29 јуни 2017 (CEST) ==Заклучување== Ако може да ја заклучиш [[Нобелова награда за економија]]. Очигледно некој нерегистриран корисник менува IP-адреси и си игра дрндупки додавајќи текст на арапски во статијата.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 13:49, 7 јули 2017 (CEST) :Брат, ете ти го пак IP-то од Египет како става арапски текст во статијата. Јас немам овластување да блокирам или заклучувам, нити пак знам кои му се мотивите нон-стоп да трола со статијата. Заклучија ја на некој месец и веројатно ќе му помине ќеифот.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 20:41, 8 јули 2017 (CEST) ::Направив блок од една недела, засега статијата нема потреба да се заклучува. оздрав ==Слики за бришење== Ако може да се избришат логоата на Дуи и Беса од [[:Категорија:Страници за брзо бришење|страници за брзо бришење]] бидејќи се дупликат и нигде не се користат. Поздрав.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 13:59, 26 септември 2017 (CEST) ==Освојување на Африка== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Освојување на Африка]]''', која Вие ја создадовте, проширивте и предложивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 21:00, 2 октомври 2017 (CEST) ==Сараево== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Сараево]]''', која Вие ја проширивте и предложивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 21:00, 2 октомври 2017 (CEST) ==Историја на Цариград== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Историја на Цариград]]''', која Вие ја создадовте, проширивте и предложивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 21:00, 2 октомври 2017 (CEST) == Културно наследство == Здраво Тивер, мило ми е што ја среди оваа статија за културните добра во Македонија. Мене ми беше ставено на список за уредување, а откако ќе завршиш би сакал да додадам на овој список предмети од Википодатоци за овие споменици на културата, како и посебно поле за тоа каде се наоѓаат, спроведувајќи на тој начин нивно лоцирање. Многу добра работа заврши. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:12, 5 ноември 2017 (CET) == Купа == Здраво би сакал сите учесници на натпреварот за вулкани @[[Корисник:BlueEagle1|BlueEagle1]],[[Корисник:M4r51n|M4r51n]], [[Корисник:C1600|C1600]], [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]], [[Корисник:Damjanmk|Дамјан]] да извршат замена на зборот калдера во статиите кои ги пишуваат со зборот купа, во македонската геолошка терминологија не постои збор калдера. Благодарам ! --[[User:Инокентиј|Инокентиј]] <small>([[User talk:Инокентиј|разговор]])</small> 22:42, 5 декември 2017 (CET) == ПФК Черно море Варна == Поздрав! Сакам некоj да ми каже, как се смета, дека клубот бил шампион на Бугариjа 4 пати меѓу двете светски воjни, бидеjки осниван на 18. февруари 1945? [[User:Tormon245t|Tormon245t]] <small>([[User talk:Tormon245t|разговор]])</small> 14:18, 27 декември 2017 (CET) == 1000 статии што секоја Википедија мора да ги има == Здраво, во текот на од 5 февруари до 4 март ќе се уредувачки натпревар со цел создавање и подобрување на статии на тема „1000 статии што секоја Википедија мора да ги има“. Според овој критериум, македонската Википедија се наоѓа на 37. место и целта на натпреварот е да го подигнеме квалитетот на нашата Википедија, создавајќи и подобрувајќи статии кои се оценети како неопходни од целокупната заедница. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/1000 статии што секоја Википедија мора да ги има|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 22:54, 31 јануари 2018 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8&oldid=3668318 --> == Почеток на регионалниот натпревар СИЕ Пролет 2018 == Здраво, во текот од 21 март до 31 мај ќе се одржува регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2018“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници по однапред предложени списоци. Се разбира, дозволено е и пишување статии надвор од предложените списоци на заедниците. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/СИЕ Пролет 2018|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 22:14, 19 март 2018 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8&oldid=3695825 --> ==Прва светска војна== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Прва светска војна]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 23:57, 12 август 2018 (CEST) == Земете учество во натпреварот за средување на статии на нашата Википедија == Здраво, еден месец со почеток од 1 септември ќе трае уредувачкиот натпревар „Временски периоди“, чија цел е да се средат илјадниците постоечки статии поврзани со години, векови, години во области и слично. За натпреварот се обезбедени и награди. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Временски периоди|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 21:00, 2 септември 2018 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3770364 --> ==Дупла статија== Двајцата истовремено ја пишувате истата статија [[Капри]]. Поздрав --[[User:Инокентиј|Инокентиј]] <small>([[User talk:Инокентиј|разговор]])</small> 03:27, 4 декември 2018 (CET) :Здраво Тиверполник. Бидејќи ти ја имаш објавено статијата за островот Капри пред мене се согласувам твоето уредување да биде тоа што ќе остане. Ти дозволувам да ја избришеш статијата која јас ја имам започнато. Извини за ова, не знаев дека ти си ја објавил пред мене. Поздрав --[[User:Uvtarex|Uvtarex]] <small>([[User talk:Uvtarex|разговор]])</small> 12:26, 4 декември 2018 (CET) ::Добро, и мислам дека треба да ја ставиш во евиденција бидејќи јас искрено не работев многу на неа само лупнав таму нешо бла бла и ставив Во изработка, планирајќи подоцна убаво да ја уредам. Меѓутоа бидејќи ти од старт добро ја имаш уредено тогаш продолжи така и стави си ја во евиденција. Инсистирам! ;) И да те потсетам да ја поврзеш со другите јазици. Инаку се согласувам со тебе дека нема овде "мое" и "твое", дека сме сите ист тим ;) Поздрав брат --[[User:Uvtarex|Uvtarex]] <small>([[User talk:Uvtarex|разговор]])</small> 01:13, 5 декември 2018 (CET) ==Тенерифе== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Тенерифе]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 16:57, 7 февруари 2019 (CET) ==Клуж-Напока== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Клуж-Напока]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 23:14, 14 февруари 2019 (CET) == Регионален натпревар СИЕ Пролет 2019 == Здраво, во периодот од 21 март до 20 април ќе се одржува регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2019“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници по однапред предложени списоци. Се разбира, дозволено е и пишување статии надвор од предложените списоци на заедниците. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/СИЕ Пролет 2019|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3770364 --> == СИЕ Пролет 2019 == Hello [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]]! You might be interested in creating several articles of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Spring_2019/Structure/Ukraine Top 100] (and in particular in the english there are the following articles: [[:en:Revolution on Granite]], [[:en:Hennadiy Udovenko]], [[:en:The Guide (film)]] , [[:en:HC Spartak Kyiv]], [[:en:Constitution of Pylyp Orlyk]], [[:en:Yuri Kondratyuk]], [[:en:Politics of Ukraine]], [[:en:Milena Rudnytska]], [[:en:Executed Renaissance]], [[:en:Optymistychna Cave]], [[:en:Mykola Skrypnyk]], [[:en:Mykola Mikhnovsky]], [[:en:Anatoliy Hrytsenko]], [[:en:Green Ukraine]] or на русском есть следующие статьи: [[:ru:Бердник, Олесь Павлович]] , [[:ru:Удовенко, Геннадий Иосифович]] , [[:ru:Конституция Филиппа Орлика]], [[:ru:Оптимистическая]], [[:ru:Шацкие озёра]] , [[:ru:Тінь Сонця]], [[:ru:Рудницкая, Милена Ивановна]], [[:ru:Вороной, Юрий Юрьевич]], [[:ru:Поводырь (фильм, 2013)]], [[:ru:Патон, Борис Евгеньевич]], [[:ru:Гриценко, Анатолий Степанович]], [[:ru:Горская, Алла Александровна]], [[:ru:Глузман, Семён Фишелевич]], [[:ru:Кухар, Екатерина Игоревна]]. But the spelling of the names and surnames for the titles of the articles is better translated from the Ukrainian Wikipedia, because there are some distortions in some cases) or maybe [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Spring_2019/Structure/Ukraine/Extended#Culture extended] list of articles of Ukrainian subjects? --[[User:Yasnodark|Yasnodark]] <small>([[User talk:Yasnodark|разговор]])</small> 16:54, 2 април 2019 (CEST) == Да ги средиме статиите за државите во светот == Здраво, те повикувам да се приклучиш на натпреварот „Држави во светот“ и да ги подобриме статиите за државите во светот во периодот од 1 до 31 јули, со кој сакаме да ги подобриме статиите за државите во светот на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Држави во светот|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 16:44, 29 јуни 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3859671 --> == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 16:48, 6 септември 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:RMaung (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19352615 --> == Нов уредувачки натпревар == Здраво, те повикувам да се приклучиш на натпреварот „Автомобили“ и да создадеме повеќе статии за автомобилските модели во периодот од 20 септември до 19 октомври, со кој сакаме да создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Автомобили|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 22:35, 17 септември 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3878916 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 17:14, 20 септември 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:RMaung (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19395316 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 21:52, 3 октомври 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:RMaung (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19433656 --> ==Обединета Ерменија== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Обединета Ерменија]]''', која Вие ја создадовте и проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 14:36, 21 ноември 2019 (CET) ==Казахстан== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Казахстан]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 14:36, 21 ноември 2019 (CET) ==Средновековна Романија== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Средновековна Романија]]''', која Вие ја создадовте и проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 14:36, 21 ноември 2019 (CET) == Ракомет == Здраво, како што во Македонија е особено популарен ракометот, а темата на Википедија е доста слабо покриено, дојдовме до идеја да организираме уредувачки натпревар на тема „Ракомет“, со цел да ги подобриме постоечките статии, но и да создадеме нови. Натпреварот ќе се одржува цел декември. Има обезбедено награди за учество во натпреварот. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Ракомет|проектната страница за натпреварот]] и земи учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:23, 30 ноември 2019 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3898255 --> == Воведен дел во пирински статии == Здраво. Само сакав да спомнам дека воведниот дел во статиите за места во Пиринска Македонија е пожелно да имаат вовед како сега сменетиот во статијата „[[Клуч (село)|Клуч]]“. Да се спомне во кој традиционален крај се наоѓа и дека е во Пиринска Македонија, а денес во Благоевградската област, Бугарија. Во спротивно не се нагласува дека тој крај е дел од Македонија. Исто така, во табелата за етничка припадност би ставил „БИМ“ ([https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%BB%D1%83%D1%87_%28%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE%29&type=revision&diff=3926408&oldid=3926406 како овде]), во спротивно ризикуваме да ни се налути јавноста, бидејќи ќе подразбира дека се согласуваме со националната карактеризација без поговор. Поздрав --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:24, 5 февруари 2020 (CET) == Покана за учество во иницијативата „Цели за одржлив развој“ == '''[[Википедија:Цели за одржлив развој|Цели за одржлив развој]]''' претставува меѓународна иницијатива за збогатување на Википедија со содржини поврзани со [[Цели за одржлив развој|Целите за одржлив развој]] (ЦОР). Преку поврзување на заедница од стотици доброволни уредници од една страна и стручњаци за ЦОР од друга страна, иницијативата се стреми кон зголемување на свеста за целите, зајакнување на целокупното движење за нив и поставување основи за позадлабочено содржинско покривање на темите поврзани со целите во иднина. Во насока на поголема застапеност на темите поврзани со Целите за одржлив развој на македонски јазик, заедницата на Википедија на македонски јазик зема учество преку организирање уредувачка седмица во којашто ги повикува да се вклучат сите заинтересирани уредници и страни со стручни познавања на темата. Иницијативата временски се поклопува со Глобалната седмица на целите и е во времетраење од '''19-26 септември 2020''' година и со доделување на награди за најдобрите учесници. [[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 15:09, 18 септември 2020 (CEST) == Свети Климент Охридски == {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Свети Климент Охридски]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 11:01, 18 ноември 2020 (CET) == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == [[File:WAM logo without text.svg|right|100px]] Dear Participants, Jury members and Organizers, Congratulations! It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2020, the sixth Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2020. Please kindly fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform the form], let the postcard can send to you asap! For tracking the progress of postcard delivery, please check [[meta:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|this page]]. Cheers! Thank you and best regards, [[meta:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.02 == Албанија == {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Албанија]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 13:11, 1 март 2021 (CET) == Земи учество во СИЕ Пролет 2021 == Здраво, во периодот од 1 до 30 април ќе се одржува регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2021“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници по однапред предложени списоци. Се разбира, дозволено е и пишување статии надвор од предложените списоци на заедниците. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја проектната страница за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 21:03, 3 април 2021 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=4491191 --> == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:en:Baku railway station]] in Macedonian Wikipedia? Yours sincerely, [[User:Menikure|Menikure]] <small>([[User talk:Menikure|разговор]])</small> 18:00, 15 октомври 2021 (CEST) == Што сакаш? == Што сакаш бе куре [[User:GorjanJ|GorjanJ]] <small>([[User talk:GorjanJ|разговор]])</small> 21:15, 6 ноември 2021 (CET) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 19:18, 4 јануари 2022 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&oldid=22532651 --> ==Статијата за Гоце Делчев== Здраво Тиверополник. Бидејќи немам пристап кон статијата за Делчев, ве молам во делот „Гоце Делчев како тема во уметноста“ да го додадете следниов запис: * „Родниот Гоцев кат“ — песна на македонскиот поет [[Васил Куновски]].<nowiki><ref>''Поетска читанка: Избор од македонската и светската поезија за деца'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2005, стр. 87.</ref></nowiki> Однапред ви благодарам. [[User:ГП|ГП]] <small>([[User talk:ГП|разговор]])</small> 01:04, 8 јануари 2022 (CET) == Помош == Здраво. Итно ми треба помош. Во Српската википедија пишуваат северномакедонски наместо македонски. Јас секако не го дозволив тоа, и ги заклучија статиити со промени. Им објаснив дека според Преспанскиот договор само името на државата се смени, а не и придавките и националноста. Те молам оди кај статијата 2bona на српската статија и види во „разговор“ и „историја на уредувања“. Администраторите одлучија да направат дискусија и ќе видат што ќе направат на нивната Википедија. Помогни :) Поздрав. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:50, 8 јануари 2022 (CET) == Месечина == {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Месечина]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:56, 10 јануари 2022 (CET) == Историја на Данска == Здраво, Тиверополник. Вие сте изворниот писател на статијата [Историја на Данска]. Јас почнав дискусија таму, но добив одговор од друго лице, дека морам да Ви се обрнам со својата белешка. Ето ја: <blockquote> <h3>Каде се доказите за Келти во Данска?</h3> <p>Во верзијата на статијата од 2022-08-24 се вели дека пред да дојдат Скандинавците, Данска била заселена од Келти. Кога је појавуваат најпрвите докази за етничка припадност на народите на Данска (Кимбри и Тевтонци) 113 пр.н.е., тие се веќе представници на германојазични народи. Железната доба во Данска се дели во периодите старо, односно праримско железно доба (500-100 пр.н.е.), римско железно доба (100-400 пр.н.е.) и германско железно доба (400-793 пр.н.е.). Друг назив за старото, одн. праримското железно доба е "келтска". Се вика така, бидејки орнаментиката на предмети најдени од тој период имаат келтски мотиви или се под келтска инспирација низ цела Северна Европа (Северна Германија, Низоземска, Данска, Јужни Шведска и Норвешка). Јасно е дека стилот води потекло од Халштатската култура во сегашна Австрија, која беспорно била келтска. Во скандинавската археологија односно историјографија не се споменува, дека Келтите биле заселени на север од Елба (јужната граница на Јуландскиот полуостров). Затоа сакам да бидат претставени докази за етничката припадност на жителите како Келти на територијата на Данска. Erikthau (разговор) 16:12, 24 август 2022 (CEST)[одговори]</p> <p>@Erikthau Најдобро е да се побара мислење од првиот корисник кој ја напишал статијата за тоа од каде му се тие тврдења. Ehrlich91 (разговор) 12:21, 25 август 2022 (CEST) --[одговори]</p> </blockquote> <p>Ве молам да ми одговорите, кога имате време. Доказите можат да бидат препратки на некои печатени извори.</p> [[User:Erikthau|Erikthau]] <small>([[User talk:Erikthau|разговор]])</small> 10:54, 5 декември 2022 (CET) == Translation request == Hello Тиверополник, Can you create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Macedonian Wikipedia? Kindest regards, [[User:Multituberculata|Multituberculata]] <small>([[User talk:Multituberculata|разговор]])</small> 11:23, 12 јуни 2023 (CEST) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=mk medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 6 August 2023 (UTC) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/mk&oldid=25414915 --> == #WPWPMK == Здраво Тиверополник, Добитник си на награда од предизвикот [[Википедија:Статии без илустрација 2023#Резултати|„Статии без илустрација“]]. За ваучерот што ти следува, ако не е проблем да ме побараш на мејл или на Фејсбук. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:56, 28 септември 2023 (CEST) [[Image:Tireless Contributor Barnstar.gif|30px|'''Награда за неуморниот уредувач''', [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] ]] - ѕвезда за неуморниот уредувач - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:14, 28 септември 2023 (CEST) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 15:07, 26 јули 2024 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Илустрација на инфокутија во статија за ѕвезда == Здраво. Гледам дека статиите за ѕвезди (кои се обемни и добри) имаат англиски слики за положбата на ѕвездата во инфокутиите. Јас одамна ги имам изготвено сите слики на соѕвездијата во македонски верзии, и секоја на секоја од сликите можеш да додадеш само „mk“ пред „.svg“ и ќе ти се покаже македонска верзија на истото. Еве [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D0%BF%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D1%87%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%88&diff=5254349&oldid=5254348 пример за една таква исправка]. Досегашните (од натпреваров) ти ги исправив. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 09:47, 26 август 2024 (CEST) Во ред Бојан. Поздрав--[[User:Тиверополник|Тиверополник]] <small>([[User talk:Тиверополник|разговор]])</small> 10:41, 26 август 2024 (CEST) == Контакт == Здраво Тиверополник, <br> <br> Добитник сте на награда од натпреварот [[Википедија:Статии без илустрација 2024#Резултати|„Статии без илустрација“]]. За ваучерот што ви следува, ако не би ви било проблем да ми оставите ваша е-пошта за да се договориме околу деталите. Убав ден. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:14, 9 септември 2024 (CEST) :{{Одговор|Jtasevski123}} Здраво. Мојот е-маил: tiveropolnik_mk@yahoo.com == Гигант == Здраво уште еднаш. Одлична работа со опширните статии. Една забелешка: „гигант“ мора секогаш да биде '''џин'''. Тоа секогаш се користи кај нас во астрономијата и во учебниците. Така, изведенката гигантски или гигантен ќе биде '''џиновски'''. Не само што вака е правилно и енциклопедиски, туку знам дека оценувачите одбиваат бодови за ова. Досегашните ги исправив. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:43, 9 септември 2024 (CEST) ::Во ред, познато - но незабележано. --[[User:Тиверополник|Тиверополник]] <small>([[User talk:Тиверополник|разговор]])</small> 14:48, 9 септември 2024 (CEST) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:10, 7 октомври 2024 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:22, 26 јануари 2025 (CET) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Младен Дилевски == Добар ден, во биографијата на писателот Младен Дилевски сте направиле промена на годината на раѓање во 2010 година и тоа така останало до денес... 1934, сте ја замениле со 1849! Ве молам поправете ка оваа грешка. Според Вас, Дилевски живеел 148 години... [[User:Јасмина Шопова|Јасмина Шопова]] <small>([[User talk:Јасмина Шопова|разговор]])</small> 03:06, 4 февруари 2025 (CET) == Барање за оценувачки статус == Добар ден, се пријавив како кандидат за оценувачки статус. Можете да ја видете мојата кандидатура во [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81 тековните номинации]. Ако имате време ве молам гласајте, ако имате проблем со мојата кандидатура ве молам [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%94%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0 дискутирајте го во самата номинација], сакам да го подобрам мојот придонес во македонската Википедија. Ви благодарам. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 12:30, 16 мај 2025 (CEST) == Викисредба (29 мај 2025) == Добар ден Тиверополник, ве поканувам на третата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 29 мај во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (29 мај 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:03, 27 мај 2025 (CEST) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 13:17, 29 мај 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Помош == Можеш да преместуваш Боровац (Медвеђа) на Боровац (Медвеѓа), ѕатоа што јас не можам из некои причини. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:39, 8 јуни 2025 (CEST) ::Веќе е преместена. Поздрав--[[User:Тиверополник|Тиверополник]] <small>([[User talk:Тиверополник|разговор]])</small> 18:47, 8 јуни 2025 (CEST) == Викисредба (30 јуни 2025) == Добар ден Тиверополник, ве поканувам на четвртата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 30 јуни во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (30 јуни 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:51, 27 јуни 2025 (CEST) == Статии без илустрација 2025 == Добар ден Тиверополник, ве повикувам да се приклучите на меѓународниот натпревар [[Википедија:Статии без илустрација 2025|Статии без илустрација 2025]], за вметнување на илустрации во статиите на кои им недостигаат. Натпреварот ќе трае од 1 јули сѐ до 31 август. Ако имате какви било прашања околу натпреварот можете да ме исконтактирате на мојата [[Разговор со корисник:Jtasevski123|разговорна страница]] или пак на [[Википедија:Статии без илустрација 2025|проектната страница]] за натпреварот. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 15:08, 1 јули 2025 (CEST) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 14:29, 16 јули 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Уредувачки маратон - Филм == Добар ден Тиверополник, ве повикувам да се приклучите на уредувачкиот маратон на тема '''„Филм“''' по повод меѓународната иницијатива '''[[metawiki:Wiki_Loves_Film|ВикиГоСакаФилмот]]'''. Маратонот е еднодневен, со што само ќе се вреднуваат статии создадени на 18 август, при што треба да одберете од наведениот [[metawiki:Wiki_Loves_Film/Articles|список]] и во опис да ставите #wikifilm. Една статија од новосоздадените ќе биде наградена со награда. Наградата ќе биде доделена јавно, во живо на [[Инстаграм]], преку извлекување. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки маратони - Филм|проектната страница]] за маратонот и земете учество. Ако имате какви било прашања слободно можете да ги поставите во одговор тука или да ми пишете на мојата разговорна страница. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:03, 18 август 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачкиот натпревар на тема „Европска книжевност“. == Здраво Тиверополник, те повикувам да се приклучиш на уредувачкиот натпревар „Европска книжевност“ кој ќе се одржи во периодот од 13 септември до 12 октомври, со кој сакаме да подобриме и создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/Европска книжевност|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:40, 11 септември 2025 (CEST) == Викисредба (23 септември 2025) == Добар ден Тиверополник, ве поканувам на петата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 23 септември во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (23 септември 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 18:57, 21 септември 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачката седмица „Риби“ == Здраво Тиверополник, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Риби|Риби]]“, која ќе трае од 21 до 27 ноември 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Риби|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме Википедија на македонски јазик. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:59, 19 ноември 2025 (CET) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:45, 19 ноември 2025 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Уредувачки денови и викенди 2026 == Добар ден, започна предизвикот [[Википедија:Уредувачки денови 2026|уредувачки денови]] и [[Википедија:Уредувачки викенди 2026|викенди]] за 2026 година. Ве поканувам да се приклучите на предизвикот, со тоа што од оваа година наградите ќе бидат на месечно ниво каде што треба да се исполнат следните услови: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии '''од тековниот месец'''. Ако имате какви било прашања слободно обратете ми се на мојата разговорна страница! Пријатен ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:08, 5 јануари 2026 (CET) == Request for editing an information == The article about Eva Nedinkovska (musician/singer) contains information that her partner (boyfriend) was Garabet Tavitjan, but in fact it was his son Garo Tavitjan. In fact entire inormation (about ex partner) is not needed in Eva's Biography. [[User:David Garryson|David Garryson]] <small>([[User talk:David Garryson|разговор]])</small> 08:21, 8 јануари 2026 (CET) Барање за промена на податок. == Преведување == Ти љубоморам на вишокот време што го имаш да пишуваш статии , секоја чест искрено , јас немам толку многу, само напред брт со среќа [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 22:25, 26 април 2026 (CEST) dld82o80nx6djdi3u4inhjt2oq2itmz 5545189 5545066 2026-04-27T05:10:47Z Тиверополник 1815 /* Преведување */ Одговор 5545189 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = ТИВЕРОПОЛНИК |state = |titlestyle = background-color:darkred;border-style:inset; border-width:1px; |belowstyle = background-color:darkred;border-style:inset; border-width:1px; |title = <font color=white>[[Корисник:Тиверополник|ТИВЕРОПОЛНИК]]</font> |image = [[Податотека:Tiver-logo.gif|border|200px]] |groupstyle = background-color:darkred;text-align: left;border-style:inset; border-width:1px; |group1 = <font color=white>[[Разговори]]</font><br /> |list1 = [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 1|Архива 1]] [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 2|Архива 2]]{{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 3|Архива 3]]{{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 4|Архива 4]]{{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 5|Архива 5]]{{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 6|Архива 6]] {{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 7|Архива 7]] {{·}} [[Разговор со корисник:Тиверополник/Архива 8|Архива 8]] }}<noinclude> == Јубилејна статија == Здраво. Потсетување дека е во тек [[Википедија:Јубилејни статии/63.000|гласањето за јубилејна статија]]. Поздрав.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 16:57, 18 септември 2012 (CEST) == [[Православна црква]] == Jel možeš da potvrdiš izmenu članku u pitanju je interwiki? Pozdrav! --[[User:Kolega2357|Kolega2357]] <small>([[User talk:Kolega2357|разговор]])</small> 21:12, 3 октомври 2012 (CEST) ==Список книги по години== Здраво Тивер. Како е? Што има ново? Ги видов списоците за македонски книги по години и многу интересна идеја. Дали користиш некој извор, некоја база каде се објавени македонски книги издадени по години? Позз--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:02, 7 октомври 2012 (CEST) ::Така и си мислев, бидејќи ми даде идеја да ти помогнам малку :) Имено, сакав да внесувам стари книги на македонски јазик, најчесто од 19 и почеток на 20 век. Но, тие книги воглавно се јазично/ историско-политички и слично. Романо помалку има. Се мислам за книгите од 20 век, за тие години кои имаат пообилен број книги да ги поделиме по тематика, а овие од ран 20, 19 и останатите векови да ги поделиме по години. Така на пример, статијата може да се вика Список на македонски книги од 19 век и таа да ги опфати сите книги од тој период. Што мислиш на ова?--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:16, 7 октомври 2012 (CEST) :::Ќе ја направам јас за почеток Список на македонски книги од 19 век и ќе видиме како е по векови. Како што ги наоѓаш книгите така ставај ги: романи, збирка поезија, стручна литература и слично.--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 15:24, 7 октомври 2012 (CEST) == ВМРО == Здраво Тивер... Како си... Не разбирам за која статија станува збор дали за [[ВМРО (Автономистичка)]] или [[Македонска револуционерна организација]]... и како можам да помогнам... дали можеш да ми објасниш малку... поздрав--[[User:Dalco26|Хилариус Книгоподврзувачот]] <small>([[User talk:Dalco26|разговор]])</small> 08:54, 16 октомври 2012 (CEST) == Книга == Уфф... Голем проект... Ќе ја направам... Ако ми треба помош ќе ти пишам поздрав... --[[User:Dalco26|Хилариус Книгоподврзувачот]] <small>([[User talk:Dalco26|разговор]])</small> 18:51, 16 октомври 2012 (CEST) == Преименување на статија == Поздрав Тиверополник. Веројатно имаш многу работа, но бидејќи си моментално единствениот логиран администратор, ќе те замолам да ја преименуваш статијата [[Holy Wars... the Punishment Due]] во Holy Wars... '''T'''he Punishment Due, со големо Т, бидејќи така е правилно, а впрочем и така е на сите други страници каде е спомената песната. Пријатно. --[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 16:20, 12 ноември 2012 (CET) :Здраво. Ако може сликата во инфокутијата за [[Кевин Костнер]] да биде зголемена (по урнек на англиската). Позз.--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 15:55, 21 ноември 2012 (CET) == ББ == Е, ти благодарам што ми го посочи проблемот. По темелна истрага, заклучив дека [[Шаблон:Su]], кој потоа се превметнува во низа други шаблони, а со тоа и на статии. Сега го заштитив и ја вратив [http://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD%3ASu&diff=2797500&oldid=1818683 направената измена] што довела до ова. Корисникот не е вандал, туку е наш нормален корисник. Оставам на тебе да одлучиш дали сакаш да му напоменеш. Поздрав --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:45, 23 ноември 2012 (CET) == Молба == Може Aeroput да ја преименуваш во кирилично и да видиш дали статиите со шаблонот брзо бришење треба да се избришат?--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 01:06, 5 јануари 2013 (CET) == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за неуморност''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | секоја чест :) браво! [[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 02:41, 20 јануари 2013 (CET) |} == Статија == Здраво.. видов во скорешни промени немаше што да уредувам видов нова статија сакав да помогнам па го преведив шаблонот од десно со информациите но се случи „спротиставени уредувања“ ... се извинувам доколку ти беше желба да ја уредиш цела статија. Поздрав и имај убав ден :) --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 16:10, 22 јануари 2013 (CET) == Јубилејна статија == Здраво Тиверополник. Да ве известам дека денес традиционално избираме јубилејна статија, а гласањето се одвива [[Википедија:Јубилејни статии/68.000|овде]]. Поздрав и имајте пријатен ден.--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 10:13, 2 февруари 2013 (CET) * Тивер, ако може едно делит и на сликите кои пред малку ги подигнав за Е. Ризаов. Не најдов соодветна лиценца.--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 21:59, 9 февруари 2013 (CET) Добра вечер. Ако можеш да видиш каде грешам во шаблонот за награди? Фала ви.--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 21:12, 18 февруари 2013 (CET) == Sinplus == Зошто ја избришавте страницата на македонски јазик ? http://en.wikipedia.org/wiki/Sinplus == Јакутија == Благодарам за поправката кај категоријата :) незнаев дали Реки во Јакутија или во Русија да пишам :) Поздрав! --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 21:38, 25 февруари 2013 (CET) : Уствари требаше на статијата што јас ја напишав да сменам [[Колима]] сепак благодарам ќе останеше Реки во Русија да не ја видев твојата промена :) --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 21:47, 25 февруари 2013 (CET) :: Ќе фатам денес утре статиите во категорија Реки во Русија категоризациајта да им сменам како англиската википедија --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 00:55, 26 февруари 2013 (CET) ::: Како да ги именувам категориите? видов дека ти ги имаш пишано например Реки во Московска област... и на пример сега за Волград да напишам Реки во Волградската област или реки во Волградска област? :) Поздрав --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 18:28, 27 февруари 2013 (CET) ::::: Како што реков тие статиите што се во категоријата реки во Русија ќе ги поправам само се прашував дали треба на пример Волгоградската или Волгоградска и за другите ... ќе ги пишувам без -та.. Поздрав [[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 21:14, 27 февруари 2013 (CET) ==Слики од англиската википедија== Пробав да ја ставам сликата за ТРТ Аваз, од англиската на македонската википедија, но не ми успева, можеш ли да ми помогнеш и да ми кажиш како се пренесуваат слики? Еве што ми излегува: http://mk.wikipedia.org/wiki/TRT_Avaz Податотека:TRT AVAZ logo.jpg И непостоечка датотека. Фала == Наводи == Од кога се приклучив на Википедија не ми е јасно дали кога се ставаат наводи од една веб страна пример за кандидати за градоначалници на Охрид да додавам http://www.hajdpark.mk/ohrid/ секаде? Поздрав --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 13:54, 18 март 2013 (CET) : не не мислев дали треба да додавам еден ист извор како кај [[Локални избори 2013 година]]? Погледни кај наводите.. --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 14:16, 18 март 2013 (CET) :: Ја видов... супер но дали треба рачно да се додава или има некое копче со вметнување? Благодарам многу! --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 14:47, 18 март 2013 (CET) == [[СОЕПТУ „Кузман Јосифовски Питу“ - Прилеп]] == Molim te prihvati sve moje izmene na ovom članku vraćao sam vandalizme. Pozdrav! --'''[[User:Kolega2357|Kolega2357]] ([[User talk:Kolega2357|разговор]])''' 22:28, 19 април 2013 (CEST) == Уредувач == Možeš li mi dati zastavicu za Уредувач? Imam dosta vremena da pregledavam izmene na ovoj Vikipediji a i član sam Small Wiki Monitoring Team. Pozdrav i sve najbolje! --'''[[User:Kolega2357|Kolega2357]] ([[User talk:Kolega2357|разговор]])''' 22:36, 19 април 2013 (CEST) Imaš email od mene. Odgovori samo na prvo pitanje drugo sam pogrešio. --'''[[User:Kolega2357|Kolega2357]] ([[User talk:Kolega2357|разговор]])''' 21:56, 24 април 2013 (CEST) == Editor == Zašto ne mogu [http://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BE%D0%BA_%D0%BD%D0%B0_%D0%B7%D0%B5%D0%BC%D1%98%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%BF%D0%BE_%D0%91%D0%94%D0%9F_(%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD)&oldid=3054720&diff=cur ovu izmenu da pregledam]? --'''[[User:Kolega2357|Kolega2357]] ([[User talk:Kolega2357|разговор]])''' 15:38, 6 мај 2013 (CEST) ==Ваше мислење== Здраво Тиврополник. Сакам да ве замолам да се изјасните по повод дискусијата и предлог-решенијата „арбитража“ или „одземање администраторски права“ (или кое било друго решение за надминување на спорот) на [[Корисник:Brest|корисникот Brest]]. Дискусијата е водена [[Википедија:Огласна табла за администратори#Заклучна забелешка|тука]].--<big><font face="Monotype Corsiva">[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] ^{[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]}</font></big> 18:04, 15 мај 2013 (CEST) ==Ваше мислење== Здраво Тиврополник. Сакам да ве замолам за ваше мислење, предлози за да биде подобра и дали може да ја номинираме за најдобра статија, статијата [[Миланска катедрала]]. Поздрав, [[Корисник:DavidJovanoski|Давид]]. == Конкурс за фотографија == Здраво Тиверополник, дали ќе сакаш да пишеш свое мислење (ти се чини корисно или не) околу конкурсот за фотографија на споменици во Македонија. На селска чешма ја отворив темата - [http://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D1%81%D0%BA%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%88%D0%BC%D0%B0#.D0.9A.D0.BE.D0.BD.D0.BA.D1.83.D1.80.D1.81_.D0.B7.D0.B0_.D1.84.D0.BE.D1.82.D0.BE.D0.B3.D1.80.D0.B0.D1.84.D0.B8.D1.98.D0.B0 линк]. Поздрав --[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 15:35, 2 август 2013 (CEST) == Прашање == Здраво. {{помош}} Те молам да ми објасниш зошто и кој ја избришал фотографијата на статијата V.I.S. - VOX и ако можеш директно да помогнеш да се врати назад. Те молам само за што поедноставно објаснување, бидејќи сум ептен нов. [[User:LandB|LandB]] <small>([[User talk:LandB|разговор]])</small> 18:41, 13 јануари 2014 (CET) == Нов шаблон == Здраво Тивериополник, Гледам дека ти си ги уредувал шаблоните поврзани со МПЦ, имам и јас нешто уредувано на таа тема, ама не умеам да направам шаблон. Те молам ако можеш да направиш нов шаблон за Преспанско-пелагониските митрополити. Имам податоци, па сакам да го википедизираме тоа подрачје. Поздрав, [[User:Antonio Brsjacki|Antonio Brsjacki]] <small>([[User talk:Antonio Brsjacki|разговор]])</small> 00:48, 6 февруари 2014 (CET) :Да направиме сличен шаблон како овој [[Шаблон:Митрополити на МПЦ-ОА]], само насловен Преспанско-пелагониски митрополити. :И ако можеш да го измениш името на [[Шаблон:Митрополити на МПЦ-ОА]] во „Архиереи на МПЦ-ОА“ зашто во митрополити не влегуваат епископите, епископ е пониска титула од митрополит. Архиереи е заедничко име и за миртополитите и за епископите. : :Поздрав и ти благодарам на помошта. :[[User:Antonio Brsjacki|Antonio Brsjacki]] <small>([[User talk:Antonio Brsjacki|разговор]])</small> 14:19, 6 февруари 2014 (CET) : Одлично, ти благодарам многу. Само ако можеш уште да додадеш посебни графи над МПЦ-ОА, по овој редослед: Охридска архиепископија; Вселенска патријаршија; Бугарска егзархија; Српска Патријаршија; МПЦ-ОА. Ова е потребно за полесно да се детерминираат митрополитите под чија јурисдикција биле. Поздрав и уште еднап благодарам [[User:Antonio Brsjacki|Antonio Brsjacki]] <small>([[User talk:Antonio Brsjacki|разговор]])</small> 16:21, 6 февруари 2014 (CET) ==Поздрав== Многу Ви благодарам! [[User:Лукреција|Лукреција]] <small>([[User talk:Лукреција|разговор]])</small> 19:06, 23 февруари 2014 (CET) == За Прва македонска кошаркарска лига == Зошто си ги вратил промените, кога се точно и убаво беше. [[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 18:23, 1 мај 2014 (CEST) == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Real Life Barnstar.jpg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за активизам''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Баш ми е мило што те гледам повторно активен како во минатото. Во меѓувреме доста работи се изменија, а некако замре и доделувањето на признанија, па си велам дека е добро да се обнови старата практика. :) [[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 16:15, 25 август 2014 (CEST) |} == Уредувачки маратон == Здраво, со задоволство Ве повикуваме на првиот уредувачки маратон организиран на тема „Земјите на Олимписките игри“ од страна на здружението „Споделено знаење“ составено од Википедијанци и насочено кон развивање на Википедија на македонски јазик. Маратонот ќе се одржи на 6 декември 2014 година (сабота) во интернет-кафулето „Хазард“ (види [https://goo.gl/maps/Xnb7x карта]) со почеток од 13:00 часот, кој е предвидено да трае околу три часа. Повелете на дружба со останатите Википедијанци и заедничко уредување статии и збогатување на нашата Википедија. Поздрав--[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 17:49, 30 ноември 2014 (CET) == Евиденција за натпреварот на тема Византија == Здраво Тивер. Гледам дека учествуваш во натпреварот за Византија, па би сакал да те потсетам дека секој учесник мора да води евиденција за статиите што ги има направено. Тоа е [[Википедија:ВикиПроект Уредувачки натпревар/Византија/евиденција|оваа страница]], кјашто се водат статиите на секој учесник. Твојот дел е '''[https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%B5%D0%BA%D1%82_%D0%A3%D1%80%D0%B5%D0%B4%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80/%D0%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%A2%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BD%D0%B8%D0%BA&action=edit тука]''' и на тоа место внесувај ги. Во спротивно ќе биде тешко да броиме и пребројуваме колку имаме и кој колку направил. Поздрав --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 15:38, 24 јули 2015 (CEST) И јас само што сакав да те потсетам да ги внесиш статиите за да биде прегледно кој што пишувал за натпреварот, гледам Бојан веќе го сторил тоа. Поздрав --[[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 15:42, 27 јули 2015 (CEST) ==Туниски арапски јазик== Thank you for your edits about Tunisian Arabic. However, you are kindly invited to adjust your contributions by translating the English Version of the work. --[[User:Csisc|Csisc]] <small>([[User talk:Csisc|разговор]])</small> 14:12, 10 август 2015 (CEST) == Години == Здраво. Драго ми е што учествуваш и на овој натпревар. Се надевам ќе постигнеме убави резутлати. Забележав дека во олимписките статии, годините ги ставаш на почетокот наместо на крајот од називот/реченицата. ТОа е исклучиво англиски правопис, и во македонскиот секогаш се ставаат на крај: „Светско првество во кошарка таа и таа година“ или „Пекинг 2018“, „Летни олимписки игри 2012“. Ова е норма кај нас (и на многу, многу други јазици) и ќе мора да се следи. Поздрав и среќно уредување. --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 19:23, 1 ноември 2015 (CET) == Натпревар == Здраво Тивер, самите шаблони, т.е. инфокутиите кои се во самата статија не ги ставај во придонесите, зашто реално веќе ги имаш во самите статии, не мора по два пати да се брои истиот придонес. --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 23:36, 4 ноември 2015 (CET) :Па да, ама тие шаблони сепак биле нешто друго и биле малку на број, додека овде имаме шаблони во секоја статија, навистина сметам дека нема потреба да ги ставиме и нив, доволна е самата статија. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 18:32, 5 ноември 2015 (CET) Здраво Тивер. Во врска со натпреварот, сакам да ти предочам дека во некои статии што ги имаш создадено имињата на месеците се напишани со големи букви, а има и делови коишто се оставени на англиски јазик. Поздрав.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 01:20, 12 ноември 2015 (CET) ==Киев== Здраво. Во врска со избришаните статии проверив на сите можни шаблони такви статии не постојат а кога ги прашав самите украинци да помогнат да ги пополниме овие статии не пројавија интерес. Од причина да не стојат со црвено и да не се појавуваат како потребни статии ги избришав. Ако имаш информации за овие знаменитости слободно додај ги тие што би ги напишал ги има во историјата кои сè. Поздрав --[[User:Инокентиј|Инокентиј]] <small>([[User talk:Инокентиј|разговор]])</small> 17:34, 10 јануари 2016 (CET) == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за трудољубивост''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | За Труд. [[User:Проф. д-р Игор Јанев|Проф. д-р Игор Јанев]] <small>([[User talk:Проф. д-р Игор Јанев|разговор]])</small> 00:07, 12 февруари 2016 (CET) |} == Фотолов@Струмица == Здраво Тиверополник. Гледам фотоловот одлично оди. Морам да те пофалам за сликите и опфатот на објектите. Инаку единствено јас од оваа вики бев активен на Ризницата и го извршив целосното категоризитање на македонцките работи таму. Сега бидејќки ти таму прикачуваш слики и отвораш нови категории, би сакал да ти дадам неколку совети. Кога отвораш категорија за село. Нека биде на македонска латиница (Kukliš а не Kuklish). Ако селото е со единствено име нека стои само името (на пр. Svidovica а не Svidovica, Strumica). Ако е единствено македонско, а има во други земји нека биде Svidovica, Macedonia. Категоријата на селата треба да биде категоризирана со три категории (Села во Македонија, Села во Струмица и Села во Општина XXX). Категоризирањето на црквите исто така треба да биде со неколку пот категории. Треба да се содржат категориите: Цркви во Македонија, во општина, во архијерејско намесништво, во епархија и категоризирање по светец, името на населеното место и парохитата (доколку за знаеш). Еве пример [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:St._Athanasius_Church_(Kukli%C5%A1) на оваа]. Ако испуштив нешто или ако треба помош секогаш сум тука. Позфрав и пријатно уредување--[[Корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="#00008B" size="3px">Р</font>''']] [[Разговор со корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="blue" size="3px">ашо</font>''']][[Image:Aero-stub img.svg]] 12:51, 13 април 2016 (CEST) :Не си требало да создаваш нови, туку да ги преместуваш. Поедноставно е, и остатокот од работата ја врши бот. Но како и да е, оставај го шаблонот <nowiki>{{delete}}</nowiki> во категориите за да може некој админ да брише. --[[Корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="#00008B" size="3px">Р</font>''']] [[Разговор со корисник:Raso mk|'''<font face="Segoe Script" color="blue" size="3px">ашо</font>''']][[Image:Aero-stub img.svg]] 10:21, 14 април 2016 (CEST) == СИЕ Пролет 2016 == Здраво, веќе неколку недели трае меѓународниот натпревар „СИЕ Пролет 2016“, во кој земјите од Средна и Источна Европа пишуваат едни за други. Доколку сакаш да се вклучиш во овој интересен натпревар, впиши го твоето корисничко име во [[Википедија:Уредувачки натпревар/СИЕ Пролет 2016|списокот]] и можеш да одбереш една од многуте статии во издвоените списоци по земја. Натпреварот трае до 31 мај, а за првите тројца ќе бидат обезбедени материјали/книги/енциклопедии. Доколку имате некои прашања, контактирајте го корисникот [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]]. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 18:05, 25 април 2016 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D0%98%D0%95_%D0%9F%D1%80%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D1%82_2016&oldid=3486329 --> == Participate in the Ibero-American Culture Challenge! == Hi! [[:m:Iberocoop|Iberocoop]] has launched a translating contest to improve the content in other Wikipedia related to Ibero-American Culture. We would love to have you on board :) Please find the contest here: https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Translating_Ibero_-_America/Participants_2016 Hugs!--[[User:Anna Torres (WMAR)|Anna Torres (WMAR)]] <small>([[User talk:Anna Torres (WMAR)|разговор]])</small> 16:25, 10 мај 2016 (CEST) ==Локални избори 2005== Најдов некои информации во врска со статијата, но мислам дека е подобро да се консултирам со тебе како автор околу измените. Во општина Студеничани победи Аљаудин Зекири од ДУИ, тоа може да се додаде, иако не најдов колку гласови земал. Општина Чешиново два пати се повторува, тоа се трга. Е сега, има две спорни точки. *ВМРО-ДПМНЕ смета дека има освоено 21 градоначалник бидејќи ги поддржале независните кандидати во Скопје, Ѓорче Петров, Кичево, и Зелениково. Во горната табела се води 21, но во шаблонот овие четири се прикажани како независни, така што испаѓа дека ДПМНЕ има 17. *СДСМ вели дека има освоено [http://dnevnik.mk/?ItemID=B78F826143A9AF4F8FB4B033022F240D 39 градоначалници], веројатно бидејќи тогашните градоначалници од Кавадарци и од некоја друга општина се нивни членови, а се кандидирале како независни.--[[User:Вик Ретлхед|Вик Ретлхед]] <small>([[User talk:Вик Ретлхед|разговор]])</small> 18:13, 21 јуни 2016 (CEST) == Топкапи-сарај == {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Топкапи-сарај]]''', која Вие ја создадовте и проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:07, 17 јули 2016 (CEST) == Request == Greetings. Could you create the article [[en:Climate of Azerbaijan]] in Macedonian? Thank you. == Историја на отомански Цариград == {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Историја на отомански Цариград]]''', која Вие ја создадовте и проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 00:59, 25 јули 2016 (CEST) == Познањ == Слободно допиши ја статијата. Поздрав! --[[User:M4r51n|M4r51n]] <small>([[User talk:M4r51n|разговор]])</small> 14:23, 10 октомври 2016 (CEST) ==Преиспитување администраторски статус== Здраво Тиверополник. Отворив гласање за преиспитување администраторски статус на тројца неактивни админи на [[Википедија:Селска чешма#Преиспитување администраторски статус|селската чешма]], па бујрум ако имаш мислење или коментар. PS—ако може мејл да те прашам нешто off-Wiki. Поздрав.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 20:45, 30 јануари 2017 (CET) ==Населени места во Егејска Македонија== Еј Тиверополник, ако не ти е мака, ќе може во евиденцијата да оставиш белешка дали статијата е нова или подобрена? Фала за разбирањето.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 15:10, 17 март 2017 (CET) :Уште една работа, може да ја наместиш местоположбата на [[Клабучишта]] на мапата во инфокутијата? Благодарам.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 12:09, 6 април 2017 (CEST) == Фабержеови јајца == Здраво Тивер. Гледам дека си ја создал инфокутијата за Фабержеовите јајца, што навистина е одлично и ќе ни се најде при уредувањето. Инаку, уредувачкиот викенд званично започнува вечер по полноќ. Поздрав и пријатно уредување.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 20:32, 14 април 2017 (CEST) ==Бришење== Ако може да се избрише [[Разговор:Vader (музичка група)|ова]], по грешка го направив. Поздрав.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 19:36, 22 април 2017 (CEST) == Направење на новите статии == Да ли можаш да праваш статиите за Литл Микс, Фифти Хармони, Дорис Пинчиќ, Микела Шифрин итн. [[User:Jolicnikola|Jolicnikola]] <small>([[User talk:Jolicnikola|разговор]])</small> 00:10, 4 мај 2017 (CEST) == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Real Life Barnstar.jpg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за активизам''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Те наградувам за исклучителниот придонес во подобрување на статиите за македонските општини од југоисточниот дел и нивно соодветно илустрирање. Сликите од фотоловот се феноменални и се надевам дека ќе имаме слики и од помалку застапените села од тој крај. Наградата е сосема заслужена. [[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 12:18, 11 мај 2017 (CEST) |} ==Историјат на министерства== Почитуван Тиверполник, голема благодарност за вашиот труд за создавање статии за мандатите на македонските министри во разни министерства. Би сакал да ве прашам дали сте во можност да дополните некој од историјатите на министерствата кои недостасуваат (транспорт, локална самоуправа, итн.)? Или да ми посочите од каде гледате колку им траел мандатот и кои луѓе ја извршувале министерската должност. Благодарам за разбирањето и поздрав.--[[User:Дирк Новицки|Дирк за МВП]] <small>([[User talk:Дирк Новицки|разговор]])</small> 20:32, 18 мај 2017 (CEST) == Наградени сте! == {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Brilliant Idea Barnstar Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''Награда за феноменална идеја''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | Едно големо браво за новиот дизајн и освежувањето на списоците со македонски министри. Статиите ги исполнуваат највисоките естетски стандарди и со мирно срце можам да кажам дека се барабар со тие на англиски јазик. Ако имаш време твојата магија да ја примениш и на останатите статии од оваа област би било супер. [[User:Дирк|Дирк]] <small>([[User talk:Дирк|разговор]])</small> 15:58, 20 мај 2017 (CEST) |} ==За биографиите== Здраво Александар. Гледам макотрпно си ги пишувал биографиите на државните функционери и браво за тоа. Само ќе си дозволам една мала забелешка. За во иднина кога ќе ги пишуваме биографиите за сегашниве функционери, да стои „бил избран за министер за тоа и тоа во владата на Х личност“. Бидејќи немаме луѓе кои ги ажурираат статиите, во многу од биографиите на министри од владите во 2008 или 2011 стои „моментален министер“ иако поминале бајаги години како не се на функција. Затоа да избегнуваме моментален/актуелен и наместо тоа да си седи бил избран во 2011 на пример.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 14:41, 29 мај 2017 (CEST) :{{Одговор|Retrohead}} Се согласувам со предлогов на Игор. Ажурирањето е проблем, кој воедно наредниот натпревар ќе ја отпочнеме со средување на статии. Еве на пример, јас ревносно ги ажурирам моите статии за велосипедисти. Воедно, Игор мал совет од мене, (ако и )кога ќе излезе изгласувањето во Службен весник, тоа издание од Службен весник може да се стави како навод кај сите од оваа идна Влада. И не брзај секогаш да напишеш за сите дека се веќе избрани :) --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 23:05, 29 мај 2017 (CEST) ::Така е, треба да се почека уште некое време за да официјално бидат најпрвин изгласани во Собрание, а потоа СВРМ да излезат со податоци. За средувањето можеме и да се поделиме, секој заинтересиран да си напише за што сака за во иднина да ажурура податоци, но доколку решите, може и преку натпревар--Тиверополник 23:22, 29 мај 2017 (CEST) :::Се согласувам, јас само го изработив шаблонот за Владата и дел од биографиите на предложените министри, инаку дефинитивно треба да го почекаме гласањето во Собрание и примопредавањето на функциите пред да ги ставиме во соодветните списоци, на пример [[Арбен Таравари]] во [[министер за здравство на Македонија]] и други. А тоа дека имаме бајати статии за спортисти е друг многу пообемен проблем.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 08:48, 30 мај 2017 (CEST) ==Никола Димитров== Тивер, што мислиш за предлогот [[Никола Димитров (дипломат)]] да оди само како [[Никола Димитров]] (без заградите)? Мислам дека е „[[:en:Wikipedia:Disambiguation#Is there a primary topic?|primary topic]]“ во однос на [[Никола Димитров (професор)]] бидејќи повеќе посетена страница, позначајна личност, итн.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 16:49, 1 јуни 2017 (CEST) :Според мене би било подобро да остане така како што е, без разлика кој е попозната или поактуелна личност, статијата [[Никола Димитров]] да се пренасочи во појаснителна а во двете статии за НД да се стави шаблонот за појаснување. Поздрав--Тиверополник 23:00, 2 јуни 2017 (CEST) И уште ова. Стварно сме имале министер за спорт и министер за градежништво? Ај види во [[шаблон:Влада на Македонија (1998-2002)|Влада на Македонија (1998-2002)]].--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 10:58, 3 јуни 2017 (CEST) ::{{одговор|Retrohead}} Извини што не ти пишав, бев зафатен овие денови. Владата од 1998 година е најголема според бројот на министерски места. Одговорот на твоето прашање е - ДА. Во таа влада постоеше министер за спорт (Денеска Агенција за млади и спорт) и министер за урбанизам, градежништво, транспорт (денеска Министер за транспорт и врски). Поздрав--Тиверополник 22:18, 4 јуни 2017 (CEST) == Шаблони за министри кои биле во повеќе влади == Би те замолил доколу создадеш нова статија околу министер/ка (секоја чест за посветеноста патем :D) кој бил/а во повеќе влади, шаблоните за последната влада во која бил/а да бидат погоре односно хронолошки подредени. На пр.<br> <pre><nowiki> {{Влада 2017}} {{Влада 2011}} {{Влада 1998}} </nowiki></pre> Поздрав и пријатна работа --[[User:Ca7apult|ca7apult]] <small>([[User talk:Ca7apult|разговор]])</small> 16:21, 8 јуни 2017 (CEST) ::{{одговор|Ca7apult}} Во ред на сугестијата, но според мене (оние кои биле министри), хронолошки треба да оди: Влада 1998, Влада 2002, Влада 2006... --Тиверополник 13:58, 9 јуни 2017 (CEST) == Африкански куп на нации == Можеш ли да ми кажеш зошто годините на одржување на Африканскиот куп на нации ги пишуваш во заграда? Никако не се сложувам со тоа. Гледам, кај Светските првенства не се ставени годините во загради, кај европските исто, Копа Америка исто, па зашто овде би биле во заграда? Ако овде одат во заграда тогаш треба да ги ставиме годините кај сите турнири во загради, а на ниту една друга википедија не се така. [[User:Carshalton|Carshalton]] <small>([[User talk:Carshalton|разговор]])</small> 22:08, 29 јуни 2017 (CEST) ==Заклучување== Ако може да ја заклучиш [[Нобелова награда за економија]]. Очигледно некој нерегистриран корисник менува IP-адреси и си игра дрндупки додавајќи текст на арапски во статијата.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 13:49, 7 јули 2017 (CEST) :Брат, ете ти го пак IP-то од Египет како става арапски текст во статијата. Јас немам овластување да блокирам или заклучувам, нити пак знам кои му се мотивите нон-стоп да трола со статијата. Заклучија ја на некој месец и веројатно ќе му помине ќеифот.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 20:41, 8 јули 2017 (CEST) ::Направив блок од една недела, засега статијата нема потреба да се заклучува. оздрав ==Слики за бришење== Ако може да се избришат логоата на Дуи и Беса од [[:Категорија:Страници за брзо бришење|страници за брзо бришење]] бидејќи се дупликат и нигде не се користат. Поздрав.--[[User:Retrohead|Retrohead]] <small>([[User talk:Retrohead|разговор]])</small> 13:59, 26 септември 2017 (CEST) ==Освојување на Африка== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Освојување на Африка]]''', која Вие ја создадовте, проширивте и предложивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 21:00, 2 октомври 2017 (CEST) ==Сараево== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Сараево]]''', која Вие ја проширивте и предложивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 21:00, 2 октомври 2017 (CEST) ==Историја на Цариград== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Историја на Цариград]]''', која Вие ја создадовте, проширивте и предложивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 21:00, 2 октомври 2017 (CEST) == Културно наследство == Здраво Тивер, мило ми е што ја среди оваа статија за културните добра во Македонија. Мене ми беше ставено на список за уредување, а откако ќе завршиш би сакал да додадам на овој список предмети од Википодатоци за овие споменици на културата, како и посебно поле за тоа каде се наоѓаат, спроведувајќи на тој начин нивно лоцирање. Многу добра работа заврши. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] <small>([[User talk:Ehrlich91|разговор]])</small> 20:12, 5 ноември 2017 (CET) == Купа == Здраво би сакал сите учесници на натпреварот за вулкани @[[Корисник:BlueEagle1|BlueEagle1]],[[Корисник:M4r51n|M4r51n]], [[Корисник:C1600|C1600]], [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]], [[Корисник:Damjanmk|Дамјан]] да извршат замена на зборот калдера во статиите кои ги пишуваат со зборот купа, во македонската геолошка терминологија не постои збор калдера. Благодарам ! --[[User:Инокентиј|Инокентиј]] <small>([[User talk:Инокентиј|разговор]])</small> 22:42, 5 декември 2017 (CET) == ПФК Черно море Варна == Поздрав! Сакам некоj да ми каже, как се смета, дека клубот бил шампион на Бугариjа 4 пати меѓу двете светски воjни, бидеjки осниван на 18. февруари 1945? [[User:Tormon245t|Tormon245t]] <small>([[User talk:Tormon245t|разговор]])</small> 14:18, 27 декември 2017 (CET) == 1000 статии што секоја Википедија мора да ги има == Здраво, во текот на од 5 февруари до 4 март ќе се уредувачки натпревар со цел создавање и подобрување на статии на тема „1000 статии што секоја Википедија мора да ги има“. Според овој критериум, македонската Википедија се наоѓа на 37. место и целта на натпреварот е да го подигнеме квалитетот на нашата Википедија, создавајќи и подобрувајќи статии кои се оценети како неопходни од целокупната заедница. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/1000 статии што секоја Википедија мора да ги има|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 22:54, 31 јануари 2018 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8&oldid=3668318 --> == Почеток на регионалниот натпревар СИЕ Пролет 2018 == Здраво, во текот од 21 март до 31 мај ќе се одржува регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2018“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници по однапред предложени списоци. Се разбира, дозволено е и пишување статии надвор од предложените списоци на заедниците. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/СИЕ Пролет 2018|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 22:14, 19 март 2018 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%83%D0%BB%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B8&oldid=3695825 --> ==Прва светска војна== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Прва светска војна]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 23:57, 12 август 2018 (CEST) == Земете учество во натпреварот за средување на статии на нашата Википедија == Здраво, еден месец со почеток од 1 септември ќе трае уредувачкиот натпревар „Временски периоди“, чија цел е да се средат илјадниците постоечки статии поврзани со години, векови, години во области и слично. За натпреварот се обезбедени и награди. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Временски периоди|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 21:00, 2 септември 2018 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3770364 --> ==Дупла статија== Двајцата истовремено ја пишувате истата статија [[Капри]]. Поздрав --[[User:Инокентиј|Инокентиј]] <small>([[User talk:Инокентиј|разговор]])</small> 03:27, 4 декември 2018 (CET) :Здраво Тиверполник. Бидејќи ти ја имаш објавено статијата за островот Капри пред мене се согласувам твоето уредување да биде тоа што ќе остане. Ти дозволувам да ја избришеш статијата која јас ја имам започнато. Извини за ова, не знаев дека ти си ја објавил пред мене. Поздрав --[[User:Uvtarex|Uvtarex]] <small>([[User talk:Uvtarex|разговор]])</small> 12:26, 4 декември 2018 (CET) ::Добро, и мислам дека треба да ја ставиш во евиденција бидејќи јас искрено не работев многу на неа само лупнав таму нешо бла бла и ставив Во изработка, планирајќи подоцна убаво да ја уредам. Меѓутоа бидејќи ти од старт добро ја имаш уредено тогаш продолжи така и стави си ја во евиденција. Инсистирам! ;) И да те потсетам да ја поврзеш со другите јазици. Инаку се согласувам со тебе дека нема овде "мое" и "твое", дека сме сите ист тим ;) Поздрав брат --[[User:Uvtarex|Uvtarex]] <small>([[User talk:Uvtarex|разговор]])</small> 01:13, 5 декември 2018 (CET) ==Тенерифе== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Тенерифе]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 16:57, 7 февруари 2019 (CET) ==Клуж-Напока== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Клуж-Напока]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 23:14, 14 февруари 2019 (CET) == Регионален натпревар СИЕ Пролет 2019 == Здраво, во периодот од 21 март до 20 април ќе се одржува регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2019“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници по однапред предложени списоци. Се разбира, дозволено е и пишување статии надвор од предложените списоци на заедниците. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/СИЕ Пролет 2019|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3770364 --> == СИЕ Пролет 2019 == Hello [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]]! You might be interested in creating several articles of [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Spring_2019/Structure/Ukraine Top 100] (and in particular in the english there are the following articles: [[:en:Revolution on Granite]], [[:en:Hennadiy Udovenko]], [[:en:The Guide (film)]] , [[:en:HC Spartak Kyiv]], [[:en:Constitution of Pylyp Orlyk]], [[:en:Yuri Kondratyuk]], [[:en:Politics of Ukraine]], [[:en:Milena Rudnytska]], [[:en:Executed Renaissance]], [[:en:Optymistychna Cave]], [[:en:Mykola Skrypnyk]], [[:en:Mykola Mikhnovsky]], [[:en:Anatoliy Hrytsenko]], [[:en:Green Ukraine]] or на русском есть следующие статьи: [[:ru:Бердник, Олесь Павлович]] , [[:ru:Удовенко, Геннадий Иосифович]] , [[:ru:Конституция Филиппа Орлика]], [[:ru:Оптимистическая]], [[:ru:Шацкие озёра]] , [[:ru:Тінь Сонця]], [[:ru:Рудницкая, Милена Ивановна]], [[:ru:Вороной, Юрий Юрьевич]], [[:ru:Поводырь (фильм, 2013)]], [[:ru:Патон, Борис Евгеньевич]], [[:ru:Гриценко, Анатолий Степанович]], [[:ru:Горская, Алла Александровна]], [[:ru:Глузман, Семён Фишелевич]], [[:ru:Кухар, Екатерина Игоревна]]. But the spelling of the names and surnames for the titles of the articles is better translated from the Ukrainian Wikipedia, because there are some distortions in some cases) or maybe [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_CEE_Spring_2019/Structure/Ukraine/Extended#Culture extended] list of articles of Ukrainian subjects? --[[User:Yasnodark|Yasnodark]] <small>([[User talk:Yasnodark|разговор]])</small> 16:54, 2 април 2019 (CEST) == Да ги средиме статиите за државите во светот == Здраво, те повикувам да се приклучиш на натпреварот „Држави во светот“ и да ги подобриме статиите за државите во светот во периодот од 1 до 31 јули, со кој сакаме да ги подобриме статиите за државите во светот на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Држави во светот|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 16:44, 29 јуни 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3859671 --> == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 16:48, 6 септември 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:RMaung (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19352615 --> == Нов уредувачки натпревар == Здраво, те повикувам да се приклучиш на натпреварот „Автомобили“ и да создадеме повеќе статии за автомобилските модели во периодот од 20 септември до 19 октомври, со кој сакаме да создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Автомобили|проектната страница за натпреварот]] и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 22:35, 17 септември 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3878916 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 17:14, 20 септември 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:RMaung (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19395316 --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(ceewps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 21:52, 3 октомври 2019 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:RMaung (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(cee_wps,act5)&oldid=19433656 --> ==Обединета Ерменија== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Обединета Ерменија]]''', која Вие ја создадовте и проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 14:36, 21 ноември 2019 (CET) ==Казахстан== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Казахстан]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 14:36, 21 ноември 2019 (CET) ==Средновековна Романија== {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Средновековна Романија]]''', која Вие ја создадовте и проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 14:36, 21 ноември 2019 (CET) == Ракомет == Здраво, како што во Македонија е особено популарен ракометот, а темата на Википедија е доста слабо покриено, дојдовме до идеја да организираме уредувачки натпревар на тема „Ракомет“, со цел да ги подобриме постоечките статии, но и да создадеме нови. Натпреварот ќе се одржува цел декември. Има обезбедено награди за учество во натпреварот. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревар/Ракомет|проектната страница за натпреварот]] и земи учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.--[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 12:23, 30 ноември 2019 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=3898255 --> == Воведен дел во пирински статии == Здраво. Само сакав да спомнам дека воведниот дел во статиите за места во Пиринска Македонија е пожелно да имаат вовед како сега сменетиот во статијата „[[Клуч (село)|Клуч]]“. Да се спомне во кој традиционален крај се наоѓа и дека е во Пиринска Македонија, а денес во Благоевградската област, Бугарија. Во спротивно не се нагласува дека тој крај е дел од Македонија. Исто така, во табелата за етничка припадност би ставил „БИМ“ ([https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9A%D0%BB%D1%83%D1%87_%28%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%BE%29&type=revision&diff=3926408&oldid=3926406 како овде]), во спротивно ризикуваме да ни се налути јавноста, бидејќи ќе подразбира дека се согласуваме со националната карактеризација без поговор. Поздрав --[[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 22:24, 5 февруари 2020 (CET) == Покана за учество во иницијативата „Цели за одржлив развој“ == '''[[Википедија:Цели за одржлив развој|Цели за одржлив развој]]''' претставува меѓународна иницијатива за збогатување на Википедија со содржини поврзани со [[Цели за одржлив развој|Целите за одржлив развој]] (ЦОР). Преку поврзување на заедница од стотици доброволни уредници од една страна и стручњаци за ЦОР од друга страна, иницијативата се стреми кон зголемување на свеста за целите, зајакнување на целокупното движење за нив и поставување основи за позадлабочено содржинско покривање на темите поврзани со целите во иднина. Во насока на поголема застапеност на темите поврзани со Целите за одржлив развој на македонски јазик, заедницата на Википедија на македонски јазик зема учество преку организирање уредувачка седмица во којашто ги повикува да се вклучат сите заинтересирани уредници и страни со стручни познавања на темата. Иницијативата временски се поклопува со Глобалната седмица на целите и е во времетраење од '''19-26 септември 2020''' година и со доделување на награди за најдобрите учесници. [[User:Dandarmkd|Dandarmkd]] <small>([[User talk:Dandarmkd|разговор]])</small> 15:09, 18 септември 2020 (CEST) == Свети Климент Охридски == {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Свети Климент Охридски]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 11:01, 18 ноември 2020 (CET) == Wikipedia Asian Month 2020 Postcard == [[File:WAM logo without text.svg|right|100px]] Dear Participants, Jury members and Organizers, Congratulations! It's Wikipedia Asian Month's honor to have you all participated in Wikipedia Asian Month 2020, the sixth Wikipedia Asian Month. Your achievements were fabulous, and all the articles you created make the world can know more about Asia in different languages! Here we, the Wikipedia Asian Month International team, would like to say thank you for your contribution also cheer for you that you are eligible for the postcard of Wikipedia Asian Month 2020. Please kindly fill [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSftK0OwA_f1ZVtCULlyi4bKU9w2Z7QfW4Y_1v9ltdTIFKFcXQ/viewform the form], let the postcard can send to you asap! For tracking the progress of postcard delivery, please check [[meta:Wikipedia Asian Month 2020/Postcards and Certification|this page]]. Cheers! Thank you and best regards, [[meta:Wikipedia Asian Month 2020/Team#International Team|Wikipedia Asian Month International Team]], 2021.02 == Албанија == {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Албанија]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 13:11, 1 март 2021 (CET) == Земи учество во СИЕ Пролет 2021 == Здраво, во периодот од 1 до 30 април ќе се одржува регионалниот уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2021“, во кој учествуваат заедници од цела Средна и Источна Европа, со цел создавање и подобрување на статии од сите тие заедници по однапред предложени списоци. Се разбира, дозволено е и пишување статии надвор од предложените списоци на заедниците. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја проектната страница за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија.[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 21:03, 3 април 2021 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Ehrlich91@mkwiki преку списокот на https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%9D%D0%B0%D1%82%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D0%B7%D0%B0_%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D0%B8&oldid=4491191 --> == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:en:Baku railway station]] in Macedonian Wikipedia? Yours sincerely, [[User:Menikure|Menikure]] <small>([[User talk:Menikure|разговор]])</small> 18:00, 15 октомври 2021 (CEST) == Што сакаш? == Што сакаш бе куре [[User:GorjanJ|GorjanJ]] <small>([[User talk:GorjanJ|разговор]])</small> 21:15, 6 ноември 2021 (CET) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 19:18, 4 јануари 2022 (CET) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Johan (WMF)@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&oldid=22532651 --> ==Статијата за Гоце Делчев== Здраво Тиверополник. Бидејќи немам пристап кон статијата за Делчев, ве молам во делот „Гоце Делчев како тема во уметноста“ да го додадете следниов запис: * „Родниот Гоцев кат“ — песна на македонскиот поет [[Васил Куновски]].<nowiki><ref>''Поетска читанка: Избор од македонската и светската поезија за деца'', Просветно дело, Редакција „Детска радост“, Скопје, 2005, стр. 87.</ref></nowiki> Однапред ви благодарам. [[User:ГП|ГП]] <small>([[User talk:ГП|разговор]])</small> 01:04, 8 јануари 2022 (CET) == Помош == Здраво. Итно ми треба помош. Во Српската википедија пишуваат северномакедонски наместо македонски. Јас секако не го дозволив тоа, и ги заклучија статиити со промени. Им објаснив дека според Преспанскиот договор само името на државата се смени, а не и придавките и националноста. Те молам оди кај статијата 2bona на српската статија и види во „разговор“ и „историја на уредувања“. Администраторите одлучија да направат дискусија и ќе видат што ќе направат на нивната Википедија. Помогни :) Поздрав. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:50, 8 јануари 2022 (CET) == Месечина == {| class="messagebox standard-talk" |- |[[Податотека:Cscr-featured.svg|50п]] |Статијата '''[[Месечина]]''', која Вие ја проширивте, го доби статусот „'''[[Портал:Избрана содржина|избрана статија]]'''“. Ве повикувам да продолжите со уредувањето на квалитетни статии кои во иднина би можеле да се стекнат со овој статус. |} Одлична работа!--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] <small>([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])</small> 12:56, 10 јануари 2022 (CET) == Историја на Данска == Здраво, Тиверополник. Вие сте изворниот писател на статијата [Историја на Данска]. Јас почнав дискусија таму, но добив одговор од друго лице, дека морам да Ви се обрнам со својата белешка. Ето ја: <blockquote> <h3>Каде се доказите за Келти во Данска?</h3> <p>Во верзијата на статијата од 2022-08-24 се вели дека пред да дојдат Скандинавците, Данска била заселена од Келти. Кога је појавуваат најпрвите докази за етничка припадност на народите на Данска (Кимбри и Тевтонци) 113 пр.н.е., тие се веќе представници на германојазични народи. Железната доба во Данска се дели во периодите старо, односно праримско железно доба (500-100 пр.н.е.), римско железно доба (100-400 пр.н.е.) и германско железно доба (400-793 пр.н.е.). Друг назив за старото, одн. праримското железно доба е "келтска". Се вика така, бидејки орнаментиката на предмети најдени од тој период имаат келтски мотиви или се под келтска инспирација низ цела Северна Европа (Северна Германија, Низоземска, Данска, Јужни Шведска и Норвешка). Јасно е дека стилот води потекло од Халштатската култура во сегашна Австрија, која беспорно била келтска. Во скандинавската археологија односно историјографија не се споменува, дека Келтите биле заселени на север од Елба (јужната граница на Јуландскиот полуостров). Затоа сакам да бидат претставени докази за етничката припадност на жителите како Келти на територијата на Данска. Erikthau (разговор) 16:12, 24 август 2022 (CEST)[одговори]</p> <p>@Erikthau Најдобро е да се побара мислење од првиот корисник кој ја напишал статијата за тоа од каде му се тие тврдења. Ehrlich91 (разговор) 12:21, 25 август 2022 (CEST) --[одговори]</p> </blockquote> <p>Ве молам да ми одговорите, кога имате време. Доказите можат да бидат препратки на некои печатени извори.</p> [[User:Erikthau|Erikthau]] <small>([[User talk:Erikthau|разговор]])</small> 10:54, 5 декември 2022 (CET) == Translation request == Hello Тиверополник, Can you create the article [[:en:Laacher See]], which is the third most powerful volcano in Europe after Campi Flegrei and Santorini, in Macedonian Wikipedia? Kindest regards, [[User:Multituberculata|Multituberculata]] <small>([[User talk:Multituberculata|разговор]])</small> 11:23, 12 јуни 2023 (CEST) == Invitation to Rejoin the [https://mdwiki.org/wiki/WikiProjectMed:Translation_task_force Healthcare Translation Task Force] == [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|right|frameless|125px]] You have been a [https://mdwiki.toolforge.org/prior/index.php?lang=mk medical translators within Wikipedia]. We have recently relaunched our efforts and invite you to [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php join the new process]. Let me know if you have questions. Best [[User:Doc James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] ([[User talk:Doc James|talk]] · [[Special:Contributions/Doc James|contribs]] · [[Special:EmailUser/Doc James|email]]) 12:34, 6 August 2023 (UTC) <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_translatiors/mk&oldid=25414915 --> == #WPWPMK == Здраво Тиверополник, Добитник си на награда од предизвикот [[Википедија:Статии без илустрација 2023#Резултати|„Статии без илустрација“]]. За ваучерот што ти следува, ако не е проблем да ме побараш на мејл или на Фејсбук. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 11:56, 28 септември 2023 (CEST) [[Image:Tireless Contributor Barnstar.gif|30px|'''Награда за неуморниот уредувач''', [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] ]] - ѕвезда за неуморниот уредувач - [[User:Виолетова|Виолетова]] <small>([[User talk:Виолетова|разговор]])</small> 17:14, 28 септември 2023 (CEST) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 15:07, 26 јули 2024 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Илустрација на инфокутија во статија за ѕвезда == Здраво. Гледам дека статиите за ѕвезди (кои се обемни и добри) имаат англиски слики за положбата на ѕвездата во инфокутиите. Јас одамна ги имам изготвено сите слики на соѕвездијата во македонски верзии, и секоја на секоја од сликите можеш да додадеш само „mk“ пред „.svg“ и ќе ти се покаже македонска верзија на истото. Еве [https://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%98%D0%BF%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%BD_%D0%9A%D0%BE%D1%87%D0%B8%D1%98%D0%B0%D1%88&diff=5254349&oldid=5254348 пример за една таква исправка]. Досегашните (од натпреваров) ти ги исправив. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 09:47, 26 август 2024 (CEST) Во ред Бојан. Поздрав--[[User:Тиверополник|Тиверополник]] <small>([[User talk:Тиверополник|разговор]])</small> 10:41, 26 август 2024 (CEST) == Контакт == Здраво Тиверополник, <br> <br> Добитник сте на награда од натпреварот [[Википедија:Статии без илустрација 2024#Резултати|„Статии без илустрација“]]. За ваучерот што ви следува, ако не би ви било проблем да ми оставите ваша е-пошта за да се договориме околу деталите. Убав ден. - [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:14, 9 септември 2024 (CEST) :{{Одговор|Jtasevski123}} Здраво. Мојот е-маил: tiveropolnik_mk@yahoo.com == Гигант == Здраво уште еднаш. Одлична работа со опширните статии. Една забелешка: „гигант“ мора секогаш да биде '''џин'''. Тоа секогаш се користи кај нас во астрономијата и во учебниците. Така, изведенката гигантски или гигантен ќе биде '''џиновски'''. Не само што вака е правилно и енциклопедиски, туку знам дека оценувачите одбиваат бодови за ова. Досегашните ги исправив. Поздрав. [[Корисник:Bjankuloski06|Б. Јанкулоски]] <small>([[Разговор со корисник:Bjankuloski06|разговор]])</small> 14:43, 9 септември 2024 (CEST) ::Во ред, познато - но незабележано. --[[User:Тиверополник|Тиверополник]] <small>([[User talk:Тиверополник|разговор]])</small> 14:48, 9 септември 2024 (CEST) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:10, 7 октомври 2024 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 --> == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 07:22, 26 јануари 2025 (CET) </div> <!-- Пораката ја испрати Корисник:Doc James@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 --> == Младен Дилевски == Добар ден, во биографијата на писателот Младен Дилевски сте направиле промена на годината на раѓање во 2010 година и тоа така останало до денес... 1934, сте ја замениле со 1849! Ве молам поправете ка оваа грешка. Според Вас, Дилевски живеел 148 години... [[User:Јасмина Шопова|Јасмина Шопова]] <small>([[User talk:Јасмина Шопова|разговор]])</small> 03:06, 4 февруари 2025 (CET) == Барање за оценувачки статус == Добар ден, се пријавив како кандидат за оценувачки статус. Можете да ја видете мојата кандидатура во [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B8_%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81 тековните номинации]. Ако имате време ве молам гласајте, ако имате проблем со мојата кандидатура ве молам [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%9A%D0%B0_%D0%B7%D0%B0_%D0%BE%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%87%D0%BA%D0%B8_%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%81#%D0%94%D0%B8%D1%81%D0%BA%D1%83%D1%81%D0%B8%D1%98%D0%B0 дискутирајте го во самата номинација], сакам да го подобрам мојот придонес во македонската Википедија. Ви благодарам. [[User:Gurther|Gurther]] <small>([[User talk:Gurther|разговор]])</small> 12:30, 16 мај 2025 (CEST) == Викисредба (29 мај 2025) == Добар ден Тиверополник, ве поканувам на третата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 29 мај во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (29 мај 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:03, 27 мај 2025 (CEST) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 13:17, 29 мај 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Помош == Можеш да преместуваш Боровац (Медвеђа) на Боровац (Медвеѓа), ѕатоа што јас не можам из некои причини. [[User:Marco Mitrovich|Марко Митровиќ]] <small>([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]])</small> 18:39, 8 јуни 2025 (CEST) ::Веќе е преместена. Поздрав--[[User:Тиверополник|Тиверополник]] <small>([[User talk:Тиверополник|разговор]])</small> 18:47, 8 јуни 2025 (CEST) == Викисредба (30 јуни 2025) == Добар ден Тиверополник, ве поканувам на четвртата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 30 јуни во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (30 јуни 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:51, 27 јуни 2025 (CEST) == Статии без илустрација 2025 == Добар ден Тиверополник, ве повикувам да се приклучите на меѓународниот натпревар [[Википедија:Статии без илустрација 2025|Статии без илустрација 2025]], за вметнување на илустрации во статиите на кои им недостигаат. Натпреварот ќе трае од 1 јули сѐ до 31 август. Ако имате какви било прашања околу натпреварот можете да ме исконтактирате на мојата [[Разговор со корисник:Jtasevski123|разговорна страница]] или пак на [[Википедија:Статии без илустрација 2025|проектната страница]] за натпреварот. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 15:08, 1 јули 2025 (CEST) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|разговор]]) 14:29, 16 јули 2025 (CEST) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 --> == Уредувачки маратон - Филм == Добар ден Тиверополник, ве повикувам да се приклучите на уредувачкиот маратон на тема '''„Филм“''' по повод меѓународната иницијатива '''[[metawiki:Wiki_Loves_Film|ВикиГоСакаФилмот]]'''. Маратонот е еднодневен, со што само ќе се вреднуваат статии создадени на 18 август, при што треба да одберете од наведениот [[metawiki:Wiki_Loves_Film/Articles|список]] и во опис да ставите #wikifilm. Една статија од новосоздадените ќе биде наградена со награда. Наградата ќе биде доделена јавно, во живо на [[Инстаграм]], преку извлекување. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки маратони - Филм|проектната страница]] за маратонот и земете учество. Ако имате какви било прашања слободно можете да ги поставите во одговор тука или да ми пишете на мојата разговорна страница. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 11:03, 18 август 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачкиот натпревар на тема „Европска книжевност“. == Здраво Тиверополник, те повикувам да се приклучиш на уредувачкиот натпревар „Европска книжевност“ кој ќе се одржи во периодот од 13 септември до 12 октомври, со кој сакаме да подобриме и создадеме нови содржини за оваа тема на нашата Википедија. Обезбедени се награди за најдобрите тројца, како и за други категории. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки натпревари/Европска книжевност|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме македонската Википедија! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:40, 11 септември 2025 (CEST) == Викисредба (23 септември 2025) == Добар ден Тиверополник, ве поканувам на петата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 23 септември во „Daily Food & Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (23 септември 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 18:57, 21 септември 2025 (CEST) == Земете учество во уредувачката седмица „Риби“ == Здраво Тиверополник, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Риби|Риби]]“, која ќе трае од 21 до 27 ноември 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Риби|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме Википедија на македонски јазик. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:59, 19 ноември 2025 (CET) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] <small>([[User talk:MediaWiki message delivery|разговор]])</small> 14:45, 19 ноември 2025 (CET) (on behalf of the CEE Hub) <!-- Пораката ја испрати Корисник:TRistovski-CEEhub@metawiki преку списокот на https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 --> == Уредувачки денови и викенди 2026 == Добар ден, започна предизвикот [[Википедија:Уредувачки денови 2026|уредувачки денови]] и [[Википедија:Уредувачки викенди 2026|викенди]] за 2026 година. Ве поканувам да се приклучите на предизвикот, со тоа што од оваа година наградите ќе бидат на месечно ниво каде што треба да се исполнат следните услови: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии '''од тековниот месец'''. Ако имате какви било прашања слободно обратете ми се на мојата разговорна страница! Пријатен ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 12:08, 5 јануари 2026 (CET) == Request for editing an information == The article about Eva Nedinkovska (musician/singer) contains information that her partner (boyfriend) was Garabet Tavitjan, but in fact it was his son Garo Tavitjan. In fact entire inormation (about ex partner) is not needed in Eva's Biography. [[User:David Garryson|David Garryson]] <small>([[User talk:David Garryson|разговор]])</small> 08:21, 8 јануари 2026 (CET) Барање за промена на податок. == Преведување == Ти љубоморам на вишокот време што го имаш да пишуваш статии , секоја чест искрено , јас немам толку многу, само напред брт со среќа [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 22:25, 26 април 2026 (CEST) :Доколку нешто што го сакаш ти се претвори во пасија, време секогаш ќе најдеш. Поздрав [[User:Тиверополник|Тиверополник]] <small>([[User talk:Тиверополник|разговор]])</small> 07:10, 27 април 2026 (CEST) 80f9ey6cdmsbgqxaulu3x8947ig9qq6 0 44659 5544854 5544813 2026-04-26T13:53:00Z SpectralWiz 106165 5544854 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Зелјахово |name_local = Νέα Ζίχνη |image_skyline = Nea Zichni Serres.jpg |caption_skyline = Поглед на селото |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Зелјахово | ширина = | опис = <center>Местоположба на Зелјахово во [[Сер (округ)|Серскиот округ]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Зелјахово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 1 | ГШ_сек = 49 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 49 | ГД_сек = 43 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 2 |lon_deg = 23 |lon_min = 50 |elevation_min = |elevation = 260 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Сер (округ)|Серски]] |prefec = |municipality = [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] |municunit = Зелјахово |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 1547 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 640 42 |area_code = 2324 |licence = |website = }} '''Зелјахово''' или '''Зилјахово''' ({{langx|el|Νέα Ζίχνη}}, ''Неја Зихни''; до 1927 г. ''Ζήλεια'', ''Зилија'';<ref name=":1">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169555 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζήλεια - Νέα Ζίχνη]</ref> до 1926 г. ''Ζιλιάχοβα'', ''Зилјахова''<ref name=":2">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/171049 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζηλιάχωβα - Ζήλεια]</ref>) — мало гратче во [[Зихненско]], [[Егејска Македонија]], денес седиште на општината [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] на [[Сер (округ)|Серскиот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 1.547 жители (2021). == Потекло и значење на името == Според [[Јордан Заимов]] и [[Јордан Н. Иванов]], селото првобитно се викало ''Желѣхово''. Името произлегува од личното име ''Желѣх(а)'', изведено од ''Жел–'' во ''Желимир'', ''Желислав'' и –''ѣхъ''. Промената на почетното ''ж'' > ''з'' можеби се случила под грчко влијание. Топонимот е споредлив е со [[Либјахово]] и други.<ref>{{Местните|126}}</ref><ref name="БЕР 633">{{Български етимологичен речник|1|633}}</ref><ref>{{Заселване|54}}</ref> Кај грчките извори Зелјахово се сретнува под варијантите ''Зилјахова'' (''Ζιλιάχοβα'', ''Ζηλιάχωβα''), ''Зилихова'' (Ζιλίχοβα), ''Зелихово'' (Ζιλίχοβο), ''Зелихова'' (Ζελίχοβα).<ref name="Κετάνης 319">{{cite journal|last=Κετάνης|first=Κώστας Δ|authorlink=|year=2013|title=Το χαμάμ της Νέας Ζίχνης Σερρών|url=https://www.academia.edu/4854881/%CE%A4%CE%BF_%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%96%CE%AF%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD_The_hamam_of_Nea_Zichni_Serres_Greece_|format=|journal=Σερραϊκά Σύμεικτα|location=Σέρρες|publisher=Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών|volume=|issue=2|pages=319-322|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=|lang=el}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Зихна]], во источниот дел на [[Серско Поле|Серското Поле]], во јужното подножје на планината [[Сминица]], на надморски височина од 260 м.<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=II|страница=222}}</ref> Сместено е 30 километри југоисточно од [[Сер]] и 42 км југозападно од [[Драма (град)|Драма]], непосредно до државниот пат [[Државен пат 12 (Грција)|ЕО12]] ([[Солун]]–[[Кавала]]).<ref name=":0" /><ref>{{Генштаб}}</ref> == Историја == === Средновековие === Зелјахово за првпат е споменато во [[златна була]] на [[Список на византиски цареви|Цар]] [[Андроник II Палеолог]] ({{Владеел|1282|1328}}) од 1321 г. како ''Зелихова''. Тука се наоѓал метох на „светиот архистратег [Архангел Михаил]“ со три воденици и една црква посветена на [[Св. Ѓорѓи]].<ref name="Κετάνης 319" /> === Во Отоманското Царство === Со [[Османлиско Царство|османлиското]] освојување на крајот и разрушувањето на градот [[Зихна#Историја|Зихна]], како регионално средиште се издига Зелјахово, откако тука е преместено седиштето на казата, најверојатно во почетокот на XIX век кога управувал Хасан-паша Памукчу или неговиот син Фетах-бег.<ref name="Κετάνης 319" /> Во XIX век Зелјахово било претежно гагауско гратче, седиште на Зихненската Каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Поседувало три џамии, една црква, големи чорбаџиски куќи, касарна, машко и женско училиште, осум анови и трговски дуќани.<ref name="Κετάνης 319" /> Гагауското население се впрочем потомци на [[Турци]]-[[Вардариоти]] од времето на [[Византиското Царство]].<ref name=":0" /> Според грчка статистика од 1866 г. во ''Зилјахова'' (Ζιλιάχοβα) живееле 1.600 „[[Грци]]“ и 900 [[Турци]].<ref>[http://www.nea-zihni.info/history1.htm Σχινά, Ν. „Οδοιπορικαί σημειώσεις, Μακεδονία“, τόμος Β', Εν Αθήναις 1866, цитирано од официалната веб-страница на Општина Зелјахово]</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. ''Зилјахово'' (Ziliahovo) имало 440 домаќинства со 270 жители муслимани, 900 Македонци и 170 Грци.<ref name=":3">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|146 – 147}}</ref> Според [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) во 1889 г. во Зелјахово имало 301 гагауско и 191 турско домаќинство.<ref>{{Веркович|240 – 241}}</ref> Во 1891 година [[Георги Стрезов]] за селото напишал:{{Цитатник|Седиштето на кајмакамот е Зилјахово, паланка четири часа на И од Сер. Има раскошна чаршија; грчка црква и грчко училиште. Бројот на куќи е 550 со 2.000 или повеќе жители. Најголем дел се Гагаузи – христијани коишто зборуваат турски и се нарекуваат Грци. Други такви села во Зихненско се [[Порна|Порно]], [[Рахово (Зихненско)|Рјахово]] и [[Ресилово|Росилово]].<ref>{{Стрезов|1}}</ref>}}Кон крајот на XIX век, [[Васил К’нчов]] поминал низ селото и напишал: {{Цитатник|Зелјахово е на една убава тераса, украсена со ниви, градини, лозја. Тоа е мало гратче со кајмакамот на Зихна. Има гагауско население и околу 80 куќи на новодоселени Македонци.<ref name="Извори">Извори за българската етнография, т. 3, Етнография на Македония. Материали из архивното наследство, София 1998, с. 30.</ref>}} Селото било под влијание на [[Цариградската патријаршија]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во Зелјахово имало 2.825 жители, од кои 1.750 [[Гагаузи]], 850 [[Турци]], 120 [[Македонци]], 80 [[Грци]] и 25 [[Албанци]]-христијани.<ref name=":3" /><ref>{{МЕС|181|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_15.htm}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во Зелјахово имало 1.620 [[Гагаузи]], 60 [[Власи]] и 160 [[Македонци]] под врховенство на патријаршијата.<ref name=":3" /><ref>{{Бранков|202 – 203}}</ref> === Во Грција === Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година Зелјахово броело 2.075 жители, кои во 1920 г. се накачиле на 2.216 лица.<ref name=":0" /> Во 1923 г. сите муслимани се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. На нивно место се доведени 229 бегалски семејства (вкупно 992 бегалци), така што селото станало мешана домородна-бегалска населба.<ref name=":0" /> Во 1926 г. селото е преименувано во ''Зилија'' (Ζήλεια).<ref name=":2" /> Во 1927 г. е одново преименувано, овојпат во ''Неа Зихни'' (Νέα Ζίχνη), во превод „Нова Зихна“.<ref name=":1" /> За време на [[Втората светска војна]], од 1941 г. селото е одново окупирано од бугарски единици, кои во него завеле 3.429 жители.<ref name=":0" /> До крајот на војната тука бил сместен Шеесет и првиот пешадиски полк на [[Бугарска војска|бугарската војска]].<ref>Тодоров, Т., Александрова, Я. – „Пътеводител на архивните фондове 1877 – 1944 г.“, Том 2, София, 1977, Военно издателство, стр. 85</ref> Градоначалник на Зелјахово во 1941–1942 г. бил Веселин Данаилов Ацев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sustz.com/journal/7/1847.pdf|title=Старозагорската адвокатура и „Народния съд“ 1944 – 1945 г.|last=Туртуриков|first=Георги|series=Science & Technologies, Volume IX, 2019, Number 6, с. 25}}</ref> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Зелјахово преименувани со службен указ на 6 јули 1968 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 146а 1968|1046}}</ref> !Опис<ref name="Ген">{{Генштаб}}</ref> |- |Каракузи |Καρακούσι |Мавропули |Μαυροπούλι |месност на ССЗ од Зелјахово |- |Ак Бунар |Άκ Μπουνάρ |Аспри Вриси |Άσπρη Βρύση |возвишение на ССЗ од Зелјахово (370,6 м) |- |Кир Чешме |Κίρ Τσεσμέ |Толи Вриси |Θολή Βρύση |месност на ССИ од Зелјахово |- |Јарбос |Γιάρμποσι |Елевтерон |Έλεύθερον |месност на Ј од Зелјахово |- |Скидила |Σκιντίλα |Ксеролакос |Ξερόλακκος |река која минува низ [[Толос]] |- |Гарничово |Γκαρνίτσοβα |Питари |Πιθάρι |месност на ЈИ од Зелјахово |- |Бигли |Βίγλες |Паратиритирија |Παρατηρητήρια |возвишение на ЈИ од [[Чанос]] |- |Чанос Батина |Τσάνος Μπατίνα |Тумбес |Τούμπες |месност на ЈИ од [[Чанос]] |- |Љамбос |Λιάμπος |Лемос |Λαιμός |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Агит Баир |Άγκιτ Μπαίρ |Корфула |Κορφούλα |возвишение на И од [[Чанос]] (142,1 м) |- |Кончица |Κοντσίτσα |Харадрес |Χαράδρες |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Амбетин Јарин |Άμπετίν Γιαρίν |Дирема |Δίρεμα |река на Ј од Зелјахово |} == Стопанство == Иако претставува административен и стопански центар на околијата, со повеќе трговски и занаетчиски дуќани, населението претежно се занимава со земјоделство, а основни производи се [[Тутун|тутунот]] и [[Жито|житото]]. Делумно е развиено и [[сточарството]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|3.993|3.676|3.942|3.118|2.726|2.443|2.421|2.530|1.547}} == Општествени установи == * Основно и средно училиште * Полициска станица * Пошта == Културни и природни знаменитости == '''Цркви''' * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Зелјахово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] од 1835 г., катедрален храм на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихненско-неврокопската епархија]] == Личности == '''Родени во Зелјахово''' * [[Теофил Мироточив]] наречен „Македонски“ (1460 - 1548) — светец == Поврзано == * [[Зихна]] == Наводи == {{наводи}} {{Зелјахово}} [[Категорија:Зелјахово| ]] hez0dtnfz5vmmrxwii5ygqekvehpro8 5544855 5544854 2026-04-26T13:53:44Z SpectralWiz 106165 5544855 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Зелјахово |name_local = Νέα Ζίχνη |image_skyline = Nea Zichni Serres.jpg |caption_skyline = Поглед на селото |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Зелјахово | ширина = | опис = <center>Местоположба на Зелјахово во [[Сер (округ)|Серскиот округ]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Зелјахово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 1 | ГШ_сек = 49 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 49 | ГД_сек = 43 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 2 |lon_deg = 23 |lon_min = 50 |elevation_min = |elevation = 260 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Сер (округ)|Серски]] |prefec = |municipality = [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] |municunit = Зелјахово |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 1547 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 640 42 |area_code = 2324 |licence = |website = }} '''Зелјахово''' или '''Зилјахово''' ({{langx|el|Νέα Ζίχνη}}, ''Неја Зихни''; до 1927 г. ''Ζήλεια'', ''Зилија'';<ref name=":1">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169555 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζήλεια - Νέα Ζίχνη]</ref> до 1926 г. ''Ζιλιάχοβα'', ''Зилјахова''<ref name=":2">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/171049 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζηλιάχωβα - Ζήλεια]</ref>) — мало гратче во [[Зихненско]], [[Егејска Македонија]], денес седиште на општината [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] на [[Сер (округ)|Серскиот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 1.547 жители (2021). == Потекло и значење на името == Според [[Јордан Заимов]] и [[Јордан Н. Иванов]], селото првобитно се викало ''Желѣхово''. Името произлегува од личното име ''Желѣх(а)'', изведено од ''Жел–'' во ''Желимир'', ''Желислав'' и –''ѣхъ''. Промената на почетното ''ж'' > ''з'' можеби се случила под грчко влијание. Топонимот е споредлив е со [[Либјахово]] и други.<ref>{{Местните|126}}</ref><ref name="БЕР 633">{{Български етимологичен речник|1|633}}</ref><ref>{{Заселване|54}}</ref> Кај грчките извори Зелјахово се сретнува под варијантите ''Зилјахова'' (''Ζιλιάχοβα'', ''Ζηλιάχωβα''), ''Зилихова'' (Ζιλίχοβα), ''Зелихово'' (Ζιλίχοβο), ''Зелихова'' (Ζελίχοβα).<ref name="Κετάνης 319">{{cite journal|last=Κετάνης|first=Κώστας Δ|authorlink=|year=2013|title=Το χαμάμ της Νέας Ζίχνης Σερρών|url=https://www.academia.edu/4854881/%CE%A4%CE%BF_%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%96%CE%AF%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD_The_hamam_of_Nea_Zichni_Serres_Greece_|format=|journal=Σερραϊκά Σύμεικτα|location=Σέρρες|publisher=Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών|volume=|issue=2|pages=319-322|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=|lang=el}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Зихна]], во источниот дел на [[Серско Поле|Серското Поле]], во јужното подножје на планината [[Сминица]], на надморски височина од 260 м.<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=II|страница=222}}</ref> Сместено е 30 километри југоисточно од [[Сер]] и 42 км југозападно од [[Драма (град)|Драма]], непосредно до државниот пат [[Државен пат 12 (Грција)|ЕО12]] ([[Солун]]–[[Кавала]]).<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Генштаб}}</ref> == Историја == === Средновековие === Зелјахово за првпат е споменато во [[златна була]] на [[Список на византиски цареви|Цар]] [[Андроник II Палеолог]] ({{Владеел|1282|1328}}) од 1321 г. како ''Зелихова''. Тука се наоѓал метох на „светиот архистратег [Архангел Михаил]“ со три воденици и една црква посветена на [[Св. Ѓорѓи]].<ref name="Κετάνης 319" /> === Во Отоманското Царство === Со [[Османлиско Царство|османлиското]] освојување на крајот и разрушувањето на градот [[Зихна#Историја|Зихна]], како регионално средиште се издига Зелјахово, откако тука е преместено седиштето на казата, најверојатно во почетокот на XIX век кога управувал Хасан-паша Памукчу или неговиот син Фетах-бег.<ref name="Κετάνης 319" /> Во XIX век Зелјахово било претежно гагауско гратче, седиште на Зихненската Каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Поседувало три џамии, една црква, големи чорбаџиски куќи, касарна, машко и женско училиште, осум анови и трговски дуќани.<ref name="Κετάνης 319" /> Гагауското население се впрочем потомци на [[Турци]]-[[Вардариоти]] од времето на [[Византиското Царство]].<ref name=":0" /> Според грчка статистика од 1866 г. во ''Зилјахова'' (Ζιλιάχοβα) живееле 1.600 „[[Грци]]“ и 900 [[Турци]].<ref>[http://www.nea-zihni.info/history1.htm Σχινά, Ν. „Οδοιπορικαί σημειώσεις, Μακεδονία“, τόμος Β', Εν Αθήναις 1866, цитирано од официалната веб-страница на Општина Зелјахово]</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. ''Зилјахово'' (Ziliahovo) имало 440 домаќинства со 270 жители муслимани, 900 Македонци и 170 Грци.<ref name=":3">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|146 – 147}}</ref> Според [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) во 1889 г. во Зелјахово имало 301 гагауско и 191 турско домаќинство.<ref>{{Веркович|240 – 241}}</ref> Во 1891 година [[Георги Стрезов]] за селото напишал:{{Цитатник|Седиштето на кајмакамот е Зилјахово, паланка четири часа на И од Сер. Има раскошна чаршија; грчка црква и грчко училиште. Бројот на куќи е 550 со 2.000 или повеќе жители. Најголем дел се Гагаузи – христијани коишто зборуваат турски и се нарекуваат Грци. Други такви села во Зихненско се [[Порна|Порно]], [[Рахово (Зихненско)|Рјахово]] и [[Ресилово|Росилово]].<ref>{{Стрезов|1}}</ref>}}Кон крајот на XIX век, [[Васил К’нчов]] поминал низ селото и напишал: {{Цитатник|Зелјахово е на една убава тераса, украсена со ниви, градини, лозја. Тоа е мало гратче со кајмакамот на Зихна. Има гагауско население и околу 80 куќи на новодоселени Македонци.<ref name="Извори">Извори за българската етнография, т. 3, Етнография на Македония. Материали из архивното наследство, София 1998, с. 30.</ref>}} Селото било под влијание на [[Цариградската патријаршија]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во Зелјахово имало 2.825 жители, од кои 1.750 [[Гагаузи]], 850 [[Турци]], 120 [[Македонци]], 80 [[Грци]] и 25 [[Албанци]]-христијани.<ref name=":3" /><ref>{{МЕС|181|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_15.htm}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во Зелјахово имало 1.620 [[Гагаузи]], 60 [[Власи]] и 160 [[Македонци]] под врховенство на патријаршијата.<ref name=":3" /><ref>{{Бранков|202 – 203}}</ref> === Во Грција === Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година Зелјахово броело 2.075 жители, кои во 1920 г. се накачиле на 2.216 лица.<ref name=":0" /> Во 1923 г. сите муслимани се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. На нивно место се доведени 229 бегалски семејства (вкупно 992 бегалци), така што селото станало мешана домородна-бегалска населба.<ref name=":0" /> Во 1926 г. селото е преименувано во ''Зилија'' (Ζήλεια).<ref name=":2" /> Во 1927 г. е одново преименувано, овојпат во ''Неа Зихни'' (Νέα Ζίχνη), во превод „Нова Зихна“.<ref name=":1" /> За време на [[Втората светска војна]], од 1941 г. селото е одново окупирано од бугарски единици, кои во него завеле 3.429 жители.<ref name=":0" /> До крајот на војната тука бил сместен Шеесет и првиот пешадиски полк на [[Бугарска војска|бугарската војска]].<ref>Тодоров, Т., Александрова, Я. – „Пътеводител на архивните фондове 1877 – 1944 г.“, Том 2, София, 1977, Военно издателство, стр. 85</ref> Градоначалник на Зелјахово во 1941–1942 г. бил Веселин Данаилов Ацев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sustz.com/journal/7/1847.pdf|title=Старозагорската адвокатура и „Народния съд“ 1944 – 1945 г.|last=Туртуриков|first=Георги|series=Science & Technologies, Volume IX, 2019, Number 6, с. 25}}</ref> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Зелјахово преименувани со службен указ на 6 јули 1968 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 146а 1968|1046}}</ref> !Опис<ref name=":4" /> |- |Каракузи |Καρακούσι |Мавропули |Μαυροπούλι |месност на ССЗ од Зелјахово |- |Ак Бунар |Άκ Μπουνάρ |Аспри Вриси |Άσπρη Βρύση |возвишение на ССЗ од Зелјахово (370,6 м) |- |Кир Чешме |Κίρ Τσεσμέ |Толи Вриси |Θολή Βρύση |месност на ССИ од Зелјахово |- |Јарбос |Γιάρμποσι |Елевтерон |Έλεύθερον |месност на Ј од Зелјахово |- |Скидила |Σκιντίλα |Ксеролакос |Ξερόλακκος |река која минува низ [[Толос]] |- |Гарничово |Γκαρνίτσοβα |Питари |Πιθάρι |месност на ЈИ од Зелјахово |- |Бигли |Βίγλες |Паратиритирија |Παρατηρητήρια |возвишение на ЈИ од [[Чанос]] |- |Чанос Батина |Τσάνος Μπατίνα |Тумбес |Τούμπες |месност на ЈИ од [[Чанос]] |- |Љамбос |Λιάμπος |Лемос |Λαιμός |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Агит Баир |Άγκιτ Μπαίρ |Корфула |Κορφούλα |возвишение на И од [[Чанос]] (142,1 м) |- |Кончица |Κοντσίτσα |Харадрес |Χαράδρες |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Амбетин Јарин |Άμπετίν Γιαρίν |Дирема |Δίρεμα |река на Ј од Зелјахово |} == Стопанство == Иако претставува административен и стопански центар на околијата, со повеќе трговски и занаетчиски дуќани, населението претежно се занимава со земјоделство, а основни производи се [[Тутун|тутунот]] и [[Жито|житото]]. Делумно е развиено и [[сточарството]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|3.993|3.676|3.942|3.118|2.726|2.443|2.421|2.530|1.547}} == Општествени установи == * Основно и средно училиште * Полициска станица * Пошта == Културни и природни знаменитости == '''Цркви''' * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Зелјахово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] од 1835 г., катедрален храм на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихненско-неврокопската епархија]] == Личности == '''Родени во Зелјахово''' * [[Теофил Мироточив]] наречен „Македонски“ (1460 - 1548) — светец == Поврзано == * [[Зихна]] == Наводи == {{наводи}} {{Зелјахово}} [[Категорија:Зелјахово| ]] roz0ynrqpkkveir1xzeihqa6w2mucio 5544857 5544855 2026-04-26T13:57:25Z SpectralWiz 106165 5544857 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Зелјахово |name_local = Νέα Ζίχνη |image_skyline = Nea Zichni Serres.jpg |caption_skyline = Поглед на селото |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Зелјахово | ширина = | опис = <center>Местоположба на Зелјахово во [[Сер (округ)|Серскиот округ]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Зелјахово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 1 | ГШ_сек = 49 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 49 | ГД_сек = 43 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 40 |lat_min = 2 |lon_deg = 23 |lon_min = 50 |elevation_min = |elevation = 260 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Сер (округ)|Серски]] |prefec = |municipality = [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] |municunit = Зелјахово |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 1547 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 640 42 |area_code = 2324 |licence = |website = }} '''Зелјахово''' или '''Зилјахово''' ({{langx|el|Νέα Ζίχνη}}, ''Неја Зихни''; до 1927 г. ''Ζήλεια'', ''Зилија'';<ref name=":1">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169555 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζήλεια - Νέα Ζίχνη]</ref> до 1926 г. ''Ζιλιάχοβα'', ''Зилјахова''<ref name=":2">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/171049 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζηλιάχωβα - Ζήλεια]</ref>) — мало гратче во [[Зихненско]], [[Егејска Македонија]], денес седиште на општината [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] на [[Сер (округ)|Серскиот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 1.547 жители (2021). == Потекло и значење на името == Според [[Јордан Заимов]] и [[Јордан Н. Иванов]], селото првобитно се викало ''Желѣхово''. Името произлегува од личното име ''Желѣх(а)'', изведено од ''Жел–'' во ''Желимир'', ''Желислав'' и –''ѣхъ''. Промената на почетното ''ж'' > ''з'' можеби се случила под грчко влијание. Топонимот е споредлив е со [[Либјахово]] и други.<ref>{{Местните|126}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://ibl.bas.bg/lib/ber/#page/1/mode/1up|title=Български етимологичен речник Том I (А — З)|last=|first=|vauthors=Георгиев, Владимир и др.|publisher=Издателство на Българската академия на науките|year=1971|location=София|pages=633}}</ref><ref>{{Заселване|54}}</ref> Кај грчките извори Зелјахово се сретнува под варијантите ''Зилјахова'' (''Ζιλιάχοβα'', ''Ζηλιάχωβα''), ''Зилихова'' (Ζιλίχοβα), ''Зелихово'' (Ζιλίχοβο), ''Зелихова'' (Ζελίχοβα).<ref name="Κετάνης 319">{{cite journal|last=Κετάνης|first=Κώστας Δ|authorlink=|year=2013|title=Το χαμάμ της Νέας Ζίχνης Σερρών|url=https://www.academia.edu/4854881/%CE%A4%CE%BF_%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%96%CE%AF%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD_The_hamam_of_Nea_Zichni_Serres_Greece_|format=|journal=Σερραϊκά Σύμεικτα|location=Σέρρες|publisher=Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών|volume=|issue=2|pages=319-322|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=|lang=el}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Зихна]], во источниот дел на [[Серско Поле|Серското Поле]], во јужното подножје на планината [[Сминица]], на надморски височина од 260 м.<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=II|страница=222}}</ref> Сместено е 30 километри југоисточно од [[Сер]] и 42 км југозападно од [[Драма (град)|Драма]], непосредно до државниот пат [[Државен пат 12 (Грција)|ЕО12]] ([[Солун]]–[[Кавала]]).<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Генштаб}}</ref> == Историја == === Средновековие === Зелјахово за првпат е споменато во [[златна була]] на [[Список на византиски цареви|Цар]] [[Андроник II Палеолог]] ({{Владеел|1282|1328}}) од 1321 г. како ''Зелихова''. Тука се наоѓал метох на „светиот архистратег [Архангел Михаил]“ со три воденици и една црква посветена на [[Св. Ѓорѓи]].<ref name="Κετάνης 319" /> === Во Отоманското Царство === Со [[Османлиско Царство|османлиското]] освојување на крајот и разрушувањето на градот [[Зихна#Историја|Зихна]], како регионално средиште се издига Зелјахово, откако тука е преместено седиштето на казата, најверојатно во почетокот на XIX век кога управувал Хасан-паша Памукчу или неговиот син Фетах-бег.<ref name="Κετάνης 319" /> Во XIX век Зелјахово било претежно гагауско гратче, седиште на Зихненската Каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Поседувало три џамии, една црква, големи чорбаџиски куќи, касарна, машко и женско училиште, осум анови и трговски дуќани.<ref name="Κετάνης 319" /> Гагауското население се впрочем потомци на [[Турци]]-[[Вардариоти]] од времето на [[Византиското Царство]].<ref name=":0" /> Според грчка статистика од 1866 г. во ''Зилјахова'' (Ζιλιάχοβα) живееле 1.600 „[[Грци]]“ и 900 [[Турци]].<ref>[http://www.nea-zihni.info/history1.htm Σχινά, Ν. „Οδοιπορικαί σημειώσεις, Μακεδονία“, τόμος Β', Εν Αθήναις 1866, цитирано од официалната веб-страница на Општина Зелјахово]</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. ''Зилјахово'' (Ziliahovo) имало 440 домаќинства со 270 жители муслимани, 900 Македонци и 170 Грци.<ref name=":3">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|146 – 147}}</ref> Според [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) во 1889 г. во Зелјахово имало 301 гагауско и 191 турско домаќинство.<ref>{{Веркович|240 – 241}}</ref> Во 1891 година [[Георги Стрезов]] за селото напишал:{{Цитатник|Седиштето на кајмакамот е Зилјахово, паланка четири часа на И од Сер. Има раскошна чаршија; грчка црква и грчко училиште. Бројот на куќи е 550 со 2.000 или повеќе жители. Најголем дел се Гагаузи – христијани коишто зборуваат турски и се нарекуваат Грци. Други такви села во Зихненско се [[Порна|Порно]], [[Рахово (Зихненско)|Рјахово]] и [[Ресилово|Росилово]].<ref>{{Стрезов|1}}</ref>}}Кон крајот на XIX век, [[Васил К’нчов]] поминал низ селото и напишал: {{Цитатник|Зелјахово е на една убава тераса, украсена со ниви, градини, лозја. Тоа е мало гратче со кајмакамот на Зихна. Има гагауско население и околу 80 куќи на новодоселени Македонци.<ref name="Извори">Извори за българската етнография, т. 3, Етнография на Македония. Материали из архивното наследство, София 1998, с. 30.</ref>}} Селото било под влијание на [[Цариградската патријаршија]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во Зелјахово имало 2.825 жители, од кои 1.750 [[Гагаузи]], 850 [[Турци]], 120 [[Македонци]], 80 [[Грци]] и 25 [[Албанци]]-христијани.<ref name=":3" /><ref>{{МЕС|181|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_15.htm}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во Зелјахово имало 1.620 [[Гагаузи]], 60 [[Власи]] и 160 [[Македонци]] под врховенство на патријаршијата.<ref name=":3" /><ref>{{Бранков|202 – 203}}</ref> === Во Грција === Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година Зелјахово броело 2.075 жители, кои во 1920 г. се накачиле на 2.216 лица.<ref name=":0" /> Во 1923 г. сите муслимани се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. На нивно место се доведени 229 бегалски семејства (вкупно 992 бегалци), така што селото станало мешана домородна-бегалска населба.<ref name=":0" /> Во 1926 г. селото е преименувано во ''Зилија'' (Ζήλεια).<ref name=":2" /> Во 1927 г. е одново преименувано, овојпат во ''Неа Зихни'' (Νέα Ζίχνη), во превод „Нова Зихна“.<ref name=":1" /> За време на [[Втората светска војна]], од 1941 г. селото е одново окупирано од бугарски единици, кои во него завеле 3.429 жители.<ref name=":0" /> До крајот на војната тука бил сместен Шеесет и првиот пешадиски полк на [[Бугарска војска|бугарската војска]].<ref>Тодоров, Т., Александрова, Я. – „Пътеводител на архивните фондове 1877 – 1944 г.“, Том 2, София, 1977, Военно издателство, стр. 85</ref> Градоначалник на Зелјахово во 1941–1942 г. бил Веселин Данаилов Ацев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sustz.com/journal/7/1847.pdf|title=Старозагорската адвокатура и „Народния съд“ 1944 – 1945 г.|last=Туртуриков|first=Георги|series=Science & Technologies, Volume IX, 2019, Number 6, с. 25}}</ref> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Зелјахово преименувани со службен указ на 6 јули 1968 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 146а 1968|1046}}</ref> !Опис<ref name=":4" /> |- |Каракузи |Καρακούσι |Мавропули |Μαυροπούλι |месност на ССЗ од Зелјахово |- |Ак Бунар |Άκ Μπουνάρ |Аспри Вриси |Άσπρη Βρύση |возвишение на ССЗ од Зелјахово (370,6 м) |- |Кир Чешме |Κίρ Τσεσμέ |Толи Вриси |Θολή Βρύση |месност на ССИ од Зелјахово |- |Јарбос |Γιάρμποσι |Елевтерон |Έλεύθερον |месност на Ј од Зелјахово |- |Скидила |Σκιντίλα |Ксеролакос |Ξερόλακκος |река која минува низ [[Толос]] |- |Гарничово |Γκαρνίτσοβα |Питари |Πιθάρι |месност на ЈИ од Зелјахово |- |Бигли |Βίγλες |Паратиритирија |Παρατηρητήρια |возвишение на ЈИ од [[Чанос]] |- |Чанос Батина |Τσάνος Μπατίνα |Тумбес |Τούμπες |месност на ЈИ од [[Чанос]] |- |Љамбос |Λιάμπος |Лемос |Λαιμός |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Агит Баир |Άγκιτ Μπαίρ |Корфула |Κορφούλα |возвишение на И од [[Чанос]] (142,1 м) |- |Кончица |Κοντσίτσα |Харадрес |Χαράδρες |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Амбетин Јарин |Άμπετίν Γιαρίν |Дирема |Δίρεμα |река на Ј од Зелјахово |} == Стопанство == Иако претставува административен и стопански центар на околијата, со повеќе трговски и занаетчиски дуќани, населението претежно се занимава со земјоделство, а основни производи се [[Тутун|тутунот]] и [[Жито|житото]]. Делумно е развиено и [[сточарството]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|3.993|3.676|3.942|3.118|2.726|2.443|2.421|2.530|1.547}} == Општествени установи == * Основно и средно училиште * Полициска станица * Пошта == Културни и природни знаменитости == '''Цркви''' * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Зелјахово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] од 1835 г., катедрален храм на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихненско-неврокопската епархија]] == Личности == '''Родени во Зелјахово''' * [[Теофил Мироточив]] наречен „Македонски“ (1460 - 1548) — светец == Поврзано == * [[Зихна]] == Наводи == {{наводи}} {{Зелјахово}} [[Категорија:Зелјахово| ]] nr19uyw10hwijuvrxtyd785an2f8wgd 5544858 5544857 2026-04-26T13:57:41Z SpectralWiz 106165 5544858 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Зелјахово |name_local = Νέα Ζίχνη |image_skyline = Nea Zichni Serres.jpg |caption_skyline = Поглед на селото |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Зелјахово | ширина = | опис = <center>Местоположба на Зелјахово во [[Сер (округ)|Серскиот округ]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Зелјахово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 1 | ГШ_сек = 49 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 49 | ГД_сек = 43 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 41 |lat_min = 2 |lon_deg = 23 |lon_min = 50 |elevation_min = |elevation = 260 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Сер (округ)|Серски]] |prefec = |municipality = [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] |municunit = Зелјахово |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 1547 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 640 42 |area_code = 2324 |licence = |website = }} '''Зелјахово''' или '''Зилјахово''' ({{langx|el|Νέα Ζίχνη}}, ''Неја Зихни''; до 1927 г. ''Ζήλεια'', ''Зилија'';<ref name=":1">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169555 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζήλεια - Νέα Ζίχνη]</ref> до 1926 г. ''Ζιλιάχοβα'', ''Зилјахова''<ref name=":2">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/171049 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζηλιάχωβα - Ζήλεια]</ref>) — мало гратче во [[Зихненско]], [[Егејска Македонија]], денес седиште на општината [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] на [[Сер (округ)|Серскиот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 1.547 жители (2021). == Потекло и значење на името == Според [[Јордан Заимов]] и [[Јордан Н. Иванов]], селото првобитно се викало ''Желѣхово''. Името произлегува од личното име ''Желѣх(а)'', изведено од ''Жел–'' во ''Желимир'', ''Желислав'' и –''ѣхъ''. Промената на почетното ''ж'' > ''з'' можеби се случила под грчко влијание. Топонимот е споредлив е со [[Либјахово]] и други.<ref>{{Местните|126}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://ibl.bas.bg/lib/ber/#page/1/mode/1up|title=Български етимологичен речник Том I (А — З)|last=|first=|vauthors=Георгиев, Владимир и др.|publisher=Издателство на Българската академия на науките|year=1971|location=София|pages=633}}</ref><ref>{{Заселване|54}}</ref> Кај грчките извори Зелјахово се сретнува под варијантите ''Зилјахова'' (''Ζιλιάχοβα'', ''Ζηλιάχωβα''), ''Зилихова'' (Ζιλίχοβα), ''Зелихово'' (Ζιλίχοβο), ''Зелихова'' (Ζελίχοβα).<ref name="Κετάνης 319">{{cite journal|last=Κετάνης|first=Κώστας Δ|authorlink=|year=2013|title=Το χαμάμ της Νέας Ζίχνης Σερρών|url=https://www.academia.edu/4854881/%CE%A4%CE%BF_%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%96%CE%AF%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD_The_hamam_of_Nea_Zichni_Serres_Greece_|format=|journal=Σερραϊκά Σύμεικτα|location=Σέρρες|publisher=Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών|volume=|issue=2|pages=319-322|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=|lang=el}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Зихна]], во источниот дел на [[Серско Поле|Серското Поле]], во јужното подножје на планината [[Сминица]], на надморски височина од 260 м.<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=II|страница=222}}</ref> Сместено е 30 километри југоисточно од [[Сер]] и 42 км југозападно од [[Драма (град)|Драма]], непосредно до државниот пат [[Државен пат 12 (Грција)|ЕО12]] ([[Солун]]–[[Кавала]]).<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Генштаб}}</ref> == Историја == === Средновековие === Зелјахово за првпат е споменато во [[златна була]] на [[Список на византиски цареви|Цар]] [[Андроник II Палеолог]] ({{Владеел|1282|1328}}) од 1321 г. како ''Зелихова''. Тука се наоѓал метох на „светиот архистратег [Архангел Михаил]“ со три воденици и една црква посветена на [[Св. Ѓорѓи]].<ref name="Κετάνης 319" /> === Во Отоманското Царство === Со [[Османлиско Царство|османлиското]] освојување на крајот и разрушувањето на градот [[Зихна#Историја|Зихна]], како регионално средиште се издига Зелјахово, откако тука е преместено седиштето на казата, најверојатно во почетокот на XIX век кога управувал Хасан-паша Памукчу или неговиот син Фетах-бег.<ref name="Κετάνης 319" /> Во XIX век Зелјахово било претежно гагауско гратче, седиште на Зихненската Каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Поседувало три џамии, една црква, големи чорбаџиски куќи, касарна, машко и женско училиште, осум анови и трговски дуќани.<ref name="Κετάνης 319" /> Гагауското население се впрочем потомци на [[Турци]]-[[Вардариоти]] од времето на [[Византиското Царство]].<ref name=":0" /> Според грчка статистика од 1866 г. во ''Зилјахова'' (Ζιλιάχοβα) живееле 1.600 „[[Грци]]“ и 900 [[Турци]].<ref>[http://www.nea-zihni.info/history1.htm Σχινά, Ν. „Οδοιπορικαί σημειώσεις, Μακεδονία“, τόμος Β', Εν Αθήναις 1866, цитирано од официалната веб-страница на Општина Зелјахово]</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. ''Зилјахово'' (Ziliahovo) имало 440 домаќинства со 270 жители муслимани, 900 Македонци и 170 Грци.<ref name=":3">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|146 – 147}}</ref> Според [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) во 1889 г. во Зелјахово имало 301 гагауско и 191 турско домаќинство.<ref>{{Веркович|240 – 241}}</ref> Во 1891 година [[Георги Стрезов]] за селото напишал:{{Цитатник|Седиштето на кајмакамот е Зилјахово, паланка четири часа на И од Сер. Има раскошна чаршија; грчка црква и грчко училиште. Бројот на куќи е 550 со 2.000 или повеќе жители. Најголем дел се Гагаузи – христијани коишто зборуваат турски и се нарекуваат Грци. Други такви села во Зихненско се [[Порна|Порно]], [[Рахово (Зихненско)|Рјахово]] и [[Ресилово|Росилово]].<ref>{{Стрезов|1}}</ref>}}Кон крајот на XIX век, [[Васил К’нчов]] поминал низ селото и напишал: {{Цитатник|Зелјахово е на една убава тераса, украсена со ниви, градини, лозја. Тоа е мало гратче со кајмакамот на Зихна. Има гагауско население и околу 80 куќи на новодоселени Македонци.<ref name="Извори">Извори за българската етнография, т. 3, Етнография на Македония. Материали из архивното наследство, София 1998, с. 30.</ref>}} Селото било под влијание на [[Цариградската патријаршија]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во Зелјахово имало 2.825 жители, од кои 1.750 [[Гагаузи]], 850 [[Турци]], 120 [[Македонци]], 80 [[Грци]] и 25 [[Албанци]]-христијани.<ref name=":3" /><ref>{{МЕС|181|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_15.htm}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во Зелјахово имало 1.620 [[Гагаузи]], 60 [[Власи]] и 160 [[Македонци]] под врховенство на патријаршијата.<ref name=":3" /><ref>{{Бранков|202 – 203}}</ref> === Во Грција === Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година Зелјахово броело 2.075 жители, кои во 1920 г. се накачиле на 2.216 лица.<ref name=":0" /> Во 1923 г. сите муслимани се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. На нивно место се доведени 229 бегалски семејства (вкупно 992 бегалци), така што селото станало мешана домородна-бегалска населба.<ref name=":0" /> Во 1926 г. селото е преименувано во ''Зилија'' (Ζήλεια).<ref name=":2" /> Во 1927 г. е одново преименувано, овојпат во ''Неа Зихни'' (Νέα Ζίχνη), во превод „Нова Зихна“.<ref name=":1" /> За време на [[Втората светска војна]], од 1941 г. селото е одново окупирано од бугарски единици, кои во него завеле 3.429 жители.<ref name=":0" /> До крајот на војната тука бил сместен Шеесет и првиот пешадиски полк на [[Бугарска војска|бугарската војска]].<ref>Тодоров, Т., Александрова, Я. – „Пътеводител на архивните фондове 1877 – 1944 г.“, Том 2, София, 1977, Военно издателство, стр. 85</ref> Градоначалник на Зелјахово во 1941–1942 г. бил Веселин Данаилов Ацев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sustz.com/journal/7/1847.pdf|title=Старозагорската адвокатура и „Народния съд“ 1944 – 1945 г.|last=Туртуриков|first=Георги|series=Science & Technologies, Volume IX, 2019, Number 6, с. 25}}</ref> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Зелјахово преименувани со службен указ на 6 јули 1968 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 146а 1968|1046}}</ref> !Опис<ref name=":4" /> |- |Каракузи |Καρακούσι |Мавропули |Μαυροπούλι |месност на ССЗ од Зелјахово |- |Ак Бунар |Άκ Μπουνάρ |Аспри Вриси |Άσπρη Βρύση |возвишение на ССЗ од Зелјахово (370,6 м) |- |Кир Чешме |Κίρ Τσεσμέ |Толи Вриси |Θολή Βρύση |месност на ССИ од Зелјахово |- |Јарбос |Γιάρμποσι |Елевтерон |Έλεύθερον |месност на Ј од Зелјахово |- |Скидила |Σκιντίλα |Ксеролакос |Ξερόλακκος |река која минува низ [[Толос]] |- |Гарничово |Γκαρνίτσοβα |Питари |Πιθάρι |месност на ЈИ од Зелјахово |- |Бигли |Βίγλες |Паратиритирија |Παρατηρητήρια |возвишение на ЈИ од [[Чанос]] |- |Чанос Батина |Τσάνος Μπατίνα |Тумбес |Τούμπες |месност на ЈИ од [[Чанос]] |- |Љамбос |Λιάμπος |Лемос |Λαιμός |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Агит Баир |Άγκιτ Μπαίρ |Корфула |Κορφούλα |возвишение на И од [[Чанос]] (142,1 м) |- |Кончица |Κοντσίτσα |Харадрес |Χαράδρες |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Амбетин Јарин |Άμπετίν Γιαρίν |Дирема |Δίρεμα |река на Ј од Зелјахово |} == Стопанство == Иако претставува административен и стопански центар на околијата, со повеќе трговски и занаетчиски дуќани, населението претежно се занимава со земјоделство, а основни производи се [[Тутун|тутунот]] и [[Жито|житото]]. Делумно е развиено и [[сточарството]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|3.993|3.676|3.942|3.118|2.726|2.443|2.421|2.530|1.547}} == Општествени установи == * Основно и средно училиште * Полициска станица * Пошта == Културни и природни знаменитости == '''Цркви''' * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Зелјахово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] од 1835 г., катедрален храм на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихненско-неврокопската епархија]] == Личности == '''Родени во Зелјахово''' * [[Теофил Мироточив]] наречен „Македонски“ (1460 - 1548) — светец == Поврзано == * [[Зихна]] == Наводи == {{наводи}} {{Зелјахово}} [[Категорија:Зелјахово| ]] e6b3ytd02rmsh90kjmcfyanzyvskm5q 5544860 5544858 2026-04-26T13:58:26Z SpectralWiz 106165 5544860 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Зелјахово |name_local = Νέα Ζίχνη |image_skyline = Nea Zichni Serres.jpg |caption_skyline = Поглед на селото |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Зелјахово | ширина = | опис = <center>Местоположба на Зелјахово во [[Сер (округ)|Серскиот округ]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Зелјахово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 1 | ГШ_сек = 49 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 49 | ГД_сек = 43 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 41 |lat_min = 2 |lon_deg = 23 |lon_min = 50 |elevation_min = |elevation = 260 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Сер (округ)|Серски]] |prefec = |municipality = [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] |municunit = Зелјахово |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 1547 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 640 42 |area_code = 2324 |licence = |website = }} '''Зелјахово''' или '''Зилјахово''' ({{langx|el|Νέα Ζίχνη}}, ''Неја Зихни''; до 1927 г. ''Ζήλεια'', ''Зилија'';<ref name=":1">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169555 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζήλεια - Νέα Ζίχνη]</ref> до 1926 г. ''Ζιλιάχοβα'', ''Зилјахова''<ref name=":2">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/171049 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζηλιάχωβα - Ζήλεια]</ref>) — мало гратче во [[Зихненско]], [[Егејска Македонија]], денес седиште на општината [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] на [[Сер (округ)|Серскиот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 1.547 жители (2021). == Потекло и значење на името == Според [[Јордан Заимов]] и [[Јордан Н. Иванов]], селото првобитно се викало ''Желѣхово''. Името произлегува од личното име ''Желѣх(а)'', изведено од ''Жел–'' во ''Желимир'', ''Желислав'' и –''ѣхъ''. Промената на почетното ''ж'' > ''з'' можеби се случила под грчко влијание. Топонимот е споредлив е со [[Либјахово]] и други.<ref>{{Местните|126}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://ibl.bas.bg/lib/ber/#page/1/mode/1up|title=Български етимологичен речник Том I (А — З)|last=Георгиев|first=Владимир и др.|publisher=Издателство на Българската академия на науките|year=1971|location=София|pages=633}}</ref><ref>{{Заселване|54}}</ref> Кај грчките извори Зелјахово се сретнува под варијантите ''Зилјахова'' (''Ζιλιάχοβα'', ''Ζηλιάχωβα''), ''Зилихова'' (Ζιλίχοβα), ''Зелихово'' (Ζιλίχοβο), ''Зелихова'' (Ζελίχοβα).<ref name="Κετάνης 319">{{cite journal|last=Κετάνης|first=Κώστας Δ|authorlink=|year=2013|title=Το χαμάμ της Νέας Ζίχνης Σερρών|url=https://www.academia.edu/4854881/%CE%A4%CE%BF_%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%96%CE%AF%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD_The_hamam_of_Nea_Zichni_Serres_Greece_|format=|journal=Σερραϊκά Σύμεικτα|location=Σέρρες|publisher=Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών|volume=|issue=2|pages=319-322|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=|lang=el}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Зихна]], во источниот дел на [[Серско Поле|Серското Поле]], во јужното подножје на планината [[Сминица]], на надморски височина од 260 м.<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=II|страница=222}}</ref> Сместено е 30 километри југоисточно од [[Сер]] и 42 км југозападно од [[Драма (град)|Драма]], непосредно до државниот пат [[Државен пат 12 (Грција)|ЕО12]] ([[Солун]]–[[Кавала]]).<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Генштаб}}</ref> == Историја == === Средновековие === Зелјахово за првпат е споменато во [[златна була]] на [[Список на византиски цареви|Цар]] [[Андроник II Палеолог]] ({{Владеел|1282|1328}}) од 1321 г. како ''Зелихова''. Тука се наоѓал метох на „светиот архистратег [Архангел Михаил]“ со три воденици и една црква посветена на [[Св. Ѓорѓи]].<ref name="Κετάνης 319" /> === Во Отоманското Царство === Со [[Османлиско Царство|османлиското]] освојување на крајот и разрушувањето на градот [[Зихна#Историја|Зихна]], како регионално средиште се издига Зелјахово, откако тука е преместено седиштето на казата, најверојатно во почетокот на XIX век кога управувал Хасан-паша Памукчу или неговиот син Фетах-бег.<ref name="Κετάνης 319" /> Во XIX век Зелјахово било претежно гагауско гратче, седиште на Зихненската Каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Поседувало три џамии, една црква, големи чорбаџиски куќи, касарна, машко и женско училиште, осум анови и трговски дуќани.<ref name="Κετάνης 319" /> Гагауското население се впрочем потомци на [[Турци]]-[[Вардариоти]] од времето на [[Византиското Царство]].<ref name=":0" /> Според грчка статистика од 1866 г. во ''Зилјахова'' (Ζιλιάχοβα) живееле 1.600 „[[Грци]]“ и 900 [[Турци]].<ref>[http://www.nea-zihni.info/history1.htm Σχινά, Ν. „Οδοιπορικαί σημειώσεις, Μακεδονία“, τόμος Β', Εν Αθήναις 1866, цитирано од официалната веб-страница на Општина Зелјахово]</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. ''Зилјахово'' (Ziliahovo) имало 440 домаќинства со 270 жители муслимани, 900 Македонци и 170 Грци.<ref name=":3">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|146 – 147}}</ref> Според [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) во 1889 г. во Зелјахово имало 301 гагауско и 191 турско домаќинство.<ref>{{Веркович|240 – 241}}</ref> Во 1891 година [[Георги Стрезов]] за селото напишал:{{Цитатник|Седиштето на кајмакамот е Зилјахово, паланка четири часа на И од Сер. Има раскошна чаршија; грчка црква и грчко училиште. Бројот на куќи е 550 со 2.000 или повеќе жители. Најголем дел се Гагаузи – христијани коишто зборуваат турски и се нарекуваат Грци. Други такви села во Зихненско се [[Порна|Порно]], [[Рахово (Зихненско)|Рјахово]] и [[Ресилово|Росилово]].<ref>{{Стрезов|1}}</ref>}}Кон крајот на XIX век, [[Васил К’нчов]] поминал низ селото и напишал: {{Цитатник|Зелјахово е на една убава тераса, украсена со ниви, градини, лозја. Тоа е мало гратче со кајмакамот на Зихна. Има гагауско население и околу 80 куќи на новодоселени Македонци.<ref name="Извори">Извори за българската етнография, т. 3, Етнография на Македония. Материали из архивното наследство, София 1998, с. 30.</ref>}} Селото било под влијание на [[Цариградската патријаршија]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во Зелјахово имало 2.825 жители, од кои 1.750 [[Гагаузи]], 850 [[Турци]], 120 [[Македонци]], 80 [[Грци]] и 25 [[Албанци]]-христијани.<ref name=":3" /><ref>{{МЕС|181|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_15.htm}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во Зелјахово имало 1.620 [[Гагаузи]], 60 [[Власи]] и 160 [[Македонци]] под врховенство на патријаршијата.<ref name=":3" /><ref>{{Бранков|202 – 203}}</ref> === Во Грција === Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година Зелјахово броело 2.075 жители, кои во 1920 г. се накачиле на 2.216 лица.<ref name=":0" /> Во 1923 г. сите муслимани се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. На нивно место се доведени 229 бегалски семејства (вкупно 992 бегалци), така што селото станало мешана домородна-бегалска населба.<ref name=":0" /> Во 1926 г. селото е преименувано во ''Зилија'' (Ζήλεια).<ref name=":2" /> Во 1927 г. е одново преименувано, овојпат во ''Неа Зихни'' (Νέα Ζίχνη), во превод „Нова Зихна“.<ref name=":1" /> За време на [[Втората светска војна]], од 1941 г. селото е одново окупирано од бугарски единици, кои во него завеле 3.429 жители.<ref name=":0" /> До крајот на војната тука бил сместен Шеесет и првиот пешадиски полк на [[Бугарска војска|бугарската војска]].<ref>Тодоров, Т., Александрова, Я. – „Пътеводител на архивните фондове 1877 – 1944 г.“, Том 2, София, 1977, Военно издателство, стр. 85</ref> Градоначалник на Зелјахово во 1941–1942 г. бил Веселин Данаилов Ацев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sustz.com/journal/7/1847.pdf|title=Старозагорската адвокатура и „Народния съд“ 1944 – 1945 г.|last=Туртуриков|first=Георги|series=Science & Technologies, Volume IX, 2019, Number 6, с. 25}}</ref> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Зелјахово преименувани со службен указ на 6 јули 1968 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 146а 1968|1046}}</ref> !Опис<ref name=":4" /> |- |Каракузи |Καρακούσι |Мавропули |Μαυροπούλι |месност на ССЗ од Зелјахово |- |Ак Бунар |Άκ Μπουνάρ |Аспри Вриси |Άσπρη Βρύση |возвишение на ССЗ од Зелјахово (370,6 м) |- |Кир Чешме |Κίρ Τσεσμέ |Толи Вриси |Θολή Βρύση |месност на ССИ од Зелјахово |- |Јарбос |Γιάρμποσι |Елевтерон |Έλεύθερον |месност на Ј од Зелјахово |- |Скидила |Σκιντίλα |Ксеролакос |Ξερόλακκος |река која минува низ [[Толос]] |- |Гарничово |Γκαρνίτσοβα |Питари |Πιθάρι |месност на ЈИ од Зелјахово |- |Бигли |Βίγλες |Паратиритирија |Παρατηρητήρια |возвишение на ЈИ од [[Чанос]] |- |Чанос Батина |Τσάνος Μπατίνα |Тумбес |Τούμπες |месност на ЈИ од [[Чанос]] |- |Љамбос |Λιάμπος |Лемос |Λαιμός |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Агит Баир |Άγκιτ Μπαίρ |Корфула |Κορφούλα |возвишение на И од [[Чанос]] (142,1 м) |- |Кончица |Κοντσίτσα |Харадрес |Χαράδρες |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Амбетин Јарин |Άμπετίν Γιαρίν |Дирема |Δίρεμα |река на Ј од Зелјахово |} == Стопанство == Иако претставува административен и стопански центар на околијата, со повеќе трговски и занаетчиски дуќани, населението претежно се занимава со земјоделство, а основни производи се [[Тутун|тутунот]] и [[Жито|житото]]. Делумно е развиено и [[сточарството]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|3.993|3.676|3.942|3.118|2.726|2.443|2.421|2.530|1.547}} == Општествени установи == * Основно и средно училиште * Полициска станица * Пошта == Културни и природни знаменитости == '''Цркви''' * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Зелјахово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] од 1835 г., катедрален храм на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихненско-неврокопската епархија]] == Личности == '''Родени во Зелјахово''' * [[Теофил Мироточив]] наречен „Македонски“ (1460 - 1548) — светец == Поврзано == * [[Зихна]] == Наводи == {{наводи}} {{Зелјахово}} [[Категорија:Зелјахово| ]] 8agnttv3g449pa717bhlly5rmn5siz7 5544907 5544860 2026-04-26T15:40:57Z Marco Mitrovich 114460 /* Историја */ 5544907 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Зелјахово |name_local = Νέα Ζίχνη |image_skyline = Nea Zichni Serres.jpg |caption_skyline = Поглед на селото |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Зелјахово | ширина = | опис = <center>Местоположба на Зелјахово во [[Сер (округ)|Серскиот округ]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Зелјахово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 1 | ГШ_сек = 49 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 49 | ГД_сек = 43 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 41 |lat_min = 2 |lon_deg = 23 |lon_min = 50 |elevation_min = |elevation = 260 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Сер (округ)|Серски]] |prefec = |municipality = [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] |municunit = Зелјахово |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 1547 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 640 42 |area_code = 2324 |licence = |website = }} '''Зелјахово''' или '''Зилјахово''' ({{langx|el|Νέα Ζίχνη}}, ''Неја Зихни''; до 1927 г. ''Ζήλεια'', ''Зилија'';<ref name=":1">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169555 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζήλεια - Νέα Ζίχνη]</ref> до 1926 г. ''Ζιλιάχοβα'', ''Зилјахова''<ref name=":2">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/171049 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζηλιάχωβα - Ζήλεια]</ref>) — мало гратче во [[Зихненско]], [[Егејска Македонија]], денес седиште на општината [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] на [[Сер (округ)|Серскиот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 1.547 жители (2021). == Потекло и значење на името == Според [[Јордан Заимов]] и [[Јордан Н. Иванов]], селото првобитно се викало ''Желѣхово''. Името произлегува од личното име ''Желѣх(а)'', изведено од ''Жел–'' во ''Желимир'', ''Желислав'' и –''ѣхъ''. Промената на почетното ''ж'' > ''з'' можеби се случила под грчко влијание. Топонимот е споредлив е со [[Либјахово]] и други.<ref>{{Местните|126}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://ibl.bas.bg/lib/ber/#page/1/mode/1up|title=Български етимологичен речник Том I (А — З)|last=Георгиев|first=Владимир и др.|publisher=Издателство на Българската академия на науките|year=1971|location=София|pages=633}}</ref><ref>{{Заселване|54}}</ref> Кај грчките извори Зелјахово се сретнува под варијантите ''Зилјахова'' (''Ζιλιάχοβα'', ''Ζηλιάχωβα''), ''Зилихова'' (Ζιλίχοβα), ''Зелихово'' (Ζιλίχοβο), ''Зелихова'' (Ζελίχοβα).<ref name="Κετάνης 319">{{cite journal|last=Κετάνης|first=Κώστας Δ|authorlink=|year=2013|title=Το χαμάμ της Νέας Ζίχνης Σερρών|url=https://www.academia.edu/4854881/%CE%A4%CE%BF_%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%96%CE%AF%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD_The_hamam_of_Nea_Zichni_Serres_Greece_|format=|journal=Σερραϊκά Σύμεικτα|location=Σέρρες|publisher=Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών|volume=|issue=2|pages=319-322|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=|lang=el}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Зихна]], во источниот дел на [[Серско Поле|Серското Поле]], во јужното подножје на планината [[Сминица]], на надморски височина од 260 м.<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=II|страница=222}}</ref> Сместено е 30 километри југоисточно од [[Сер]] и 42 км југозападно од [[Драма (град)|Драма]], непосредно до државниот пат [[Државен пат 12 (Грција)|ЕО12]] ([[Солун]]–[[Кавала]]).<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Генштаб}}</ref> == Историја == Првото споменување на Зелјахово е во хрисовул на царот [[Андроник II Палеолог]] (1282 - 1328) од 1321 година: „метох во Зелихова во името на светиот архистратег на небесните сили со следниве карактеристики: три воденици и црквата таму во името на почитуваниот свети великомаченик Георгиј“.<ref name="Κετάνης 320">{{cite journal | last = Κετάνης | first = Κώστας Δ | authorlink = | coauthors = | year = 2013 | month = | title = Το χαμάμ της Νέας Ζίχνης Σερρών | journal = Σερραϊκά Σύμεικτα | publisher = Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών | location = Σέρρες | volume = | issue = 2 | pages = 320 | doi = | id = | url = https://www.academia.edu/4854881/%CE%A4%CE%BF_%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%96%CE%AF%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD_The_hamam_of_Nea_Zichni_Serres_Greece_ | format = | accessdate = | lang-hide = | lang = el }}</ref> Зелјахово почнало да се издига и да ја поместува Зихна како центар на округот, веројатно на почетокот на 19 век, кога бег овде бил Хасан Паша Памукчу или неговиот син Фетах бег, кој го преместил седиштето на казата од Зихна во Зелјахово.<ref name="Κετάνης 319">{{cite journal | last = Κετάνης | first = Κώστας Δ | authorlink = | coauthors = | year = 2013 | month = | title = Το χαμάμ της Νέας Ζίχνης Σερρών | journal = Σερραϊκά Σύμεικτα | publisher = Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών | location = Σέρρες | volume = | issue = 2 | pages = 319 | doi = | id = | url = https://www.academia.edu/4854881/%CE%A4%CE%BF_%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%96%CE%AF%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD_The_hamam_of_Nea_Zichni_Serres_Greece_ | format = | accessdate = | lang-hide = | lang = el }}</ref> Во 19 век, Зелјахово било претежно гагаузска паланка, центар на казата Зихна во Серски санџак. Селото имало три џамии, христијанска црква, големи чорбаџиски куќи, касарна, училиште за момчиња и девојчиња, осум<ref name="Κετάνης 321">{{cite journal | last = Κετάνης | first = Κώστας Δ | authorlink = | coauthors = | year = 2013 | month = | title = Το χαμάμ της Νέας Ζίχνης Σερρών | journal = Σερραϊκά Σύμεικτα | publisher = Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών | location = Σέρρες | volume = | issue = 2 | pages = 321 | doi = | id = | url = https://www.academia.edu/4854881/%CE%A4%CE%BF_%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%96%CE%AF%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD_The_hamam_of_Nea_Zichni_Serres_Greece_ | format = | accessdate = | lang-hide = | lang = el }}</ref> анови и трговски згради.<ref name="Κετάνης 322">{{cite journal | last = Κετάνης | first = Κώστας Δ | authorlink = | coauthors = | year = 2013 | month = | title = Το χαμάμ της Νέας Ζίχνης Σερρών | journal = Σερραϊκά Σύμεικτα | publisher = Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών | location = Σέρρες | volume = | issue = 2 | pages = 322 | doi = | id = | url = https://www.academia.edu/4854881/%CE%A4%CE%BF_%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%96%CE%AF%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD_The_hamam_of_Nea_Zichni_Serres_Greece_ | format = | accessdate = | lang-hide = | lang = el }}</ref> Грчката статистика од 1866 година ја покажува Зиљахова како село со 1.600 грчки и 900 турски жители.<ref>[http://www.nea-zihni.info/history1.htm Σχινά, Ν. „Οδοιπορικαί σημειώσεις, Μακεδονία“, τόμος Β', Εν Αθήναις 1866, цитирано по официалния сайт на Дем Зиляхово]</ref> [[Александар Синве]] („Les Grecs de l’Empire Ottoman. Etude Statistique et Ethnographique“), која се базирала на грчки податоци, напишал во 1878 година дека во Зељахова живееле 2.400 Грци.<ref>Synvet, A. Les Grecs de l'Empire ottoman: Etude statistique et ethnographique. 2me edition. Constantinople, Imprimerie de «l'Orient illustré», 1878. p. 46.</ref> Во „Етнографијата на вилаетите Адријанопол, Монастир и Солун“, објавена во [[Цариград]] во 1878 година и која ги одразува статистичките податоци за машкото население од 1873 година, Зиљахово е наведено како село со 440 домаќинства и 270 муслимански жители, 900 Македонци и 170 Грци.<ref>Македония и Одринско: Статистика на населението от 1873 г. София, Македонски научен институт – София, Македонска библиотека № 33, 1995. ISBN 954-8187-21-3. с. 146 – 147.</ref> Во 1889 година, [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) ја забележал Зелјахова како населба со 301 гагауска и 191 турска куќа.<ref>Верковичъ, Стефанъ. Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи. С. Петербургъ, Военная Типографія (въ зданіи Главнаго Штаба), 1889. с. 240 – 241</ref> Во 1891 година, [[Георги Стрезов]] напишал:{{цитат|Седиштето на кајмакаминот е Зилјахово, паланка, на 4 часа источно од Сјар. Таму има пристојна чаршија; грчка црква и грчко училиште. Бројот на куќи е 550 со 2000 или повеќе жители. Мнозинството се [[Гагаузи]] - христијани кои зборуваат турски и се нарекуваат Грци. Други такви села во Зихна се Порно, Рјахово и Росилово.|Z. Два санджака отъ Источна Македония // Периодическо списание на Българското книжовно дружество въ Средѣцъ Година Осма (XXXVII-XXXVIII). Средѣцъ, Държавна печатница, 1891. с. 1}} Кон крајот на 19 век, [[Васил Канчов]] поминал низ селото и напишал:{{цитат|Зелјахово е на прекрасна тераса, украсена со полиња, градини и лозја. Тоа е мал град со кајмакам на реката Зихна. Има гагауско население и околу 80 куќи на новодоселени Македонци.|Извори за българската етнография, т. 3, Етнография на Македония. Материали из архивното наследство, София 1998, с. 30.}} До 1900 година, според статистиката на Канчов („Македонија. Етнографија и статистика“), во Зелјахово живееле 2.825 луѓе, од кои 120 биле Македонци христијани, 850 Турци, 80 Грци, 25 христијани Албанци и 1.750 [[Турци православци|христијани Турци]].<ref>Кѫнчовъ, Василъ. Македония. Етнография и статистика. София, Българското книжовно дружество, 1900. ISBN 954430424X. с. 181</ref> Според податоците од секретарот на [[Бугарската егзархија]] [[Димитар Мишев]] („La Macédoine et sa Population Chrétienne“), во 1905 година во селото имало 160 Грци од Бугарската патријаршија, 60 Власи и 1.620 Гагаузи.<ref>Brancoff, D. M. La Macédoine et sa Population Chrétienne : Avec deux cartes etnographiques. Paris, Librarie Plon, Plon-Nourrit et Cie, Imprimeurs-Éditeurs, 1905. p. 202 – 203</ref> По [[Втора балканска војна]], паланката паднала во Грција. Во 1916–1918 година била под бугарска власт. Податоците од март 1918 година покажуваат 2.291 жители и 522 куќи.<ref>Цокова, Полина. Дейността на Неврокопската митрополия в периода на войните 1912 – 1919 година, Исторически преглед, книжка 1 – 2, 2009, с. 105</ref> Според пописот од 1928 година, паланката имала мешано локално-бегалско население со 229 бегалски семејства со 882 лица.<ref>Κατάλογος των προσφυγικών συνοικισμών της Μακεδονίας σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) έτος 1928, архив на оригинала от 30 юни 2012, посетен на 30 юни 2012</ref> Во 1926 година паланката била преименувана во Зилеа, а во 1927 година во Неа Зихни.<ref>Λιθοξόου, Δημήτρης. Μετονομασίες των οικισμών της Μακεδονίας 1919 – 1971, архив на оригинала от 30 юни 2012, посетен на 30 юни 2012</ref> === Средновековие === Зелјахово за првпат е споменато во [[златна була]] на [[Список на византиски цареви|Цар]] [[Андроник II Палеолог]] ({{Владеел|1282|1328}}) од 1321 г. како ''Зелихова''. Тука се наоѓал метох на „светиот архистратег [Архангел Михаил]“ со три воденици и една црква посветена на [[Св. Ѓорѓи]].<ref name="Κετάνης 319" /> === Во Отоманското Царство === Со [[Османлиско Царство|османлиското]] освојување на крајот и разрушувањето на градот [[Зихна#Историја|Зихна]], како регионално средиште се издига Зелјахово, откако тука е преместено седиштето на казата, најверојатно во почетокот на XIX век кога управувал Хасан-паша Памукчу или неговиот син Фетах-бег.<ref name="Κετάνης 319" /> Во XIX век Зелјахово било претежно гагауско гратче, седиште на Зихненската Каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Поседувало три џамии, една црква, големи чорбаџиски куќи, касарна, машко и женско училиште, осум анови и трговски дуќани.<ref name="Κετάνης 319" /> Гагауското население се впрочем потомци на [[Турци]]-[[Вардариоти]] од времето на [[Византиското Царство]].<ref name=":0" /> Според грчка статистика од 1866 г. во ''Зилјахова'' (Ζιλιάχοβα) живееле 1.600 „[[Грци]]“ и 900 [[Турци]].<ref>[http://www.nea-zihni.info/history1.htm Σχινά, Ν. „Οδοιπορικαί σημειώσεις, Μακεδονία“, τόμος Β', Εν Αθήναις 1866, цитирано од официалната веб-страница на Општина Зелјахово]</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. ''Зилјахово'' (Ziliahovo) имало 440 домаќинства со 270 жители муслимани, 900 Македонци и 170 Грци.<ref name=":3">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|146 – 147}}</ref> Според [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) во 1889 г. во Зелјахово имало 301 гагауско и 191 турско домаќинство.<ref>{{Веркович|240 – 241}}</ref> Во 1891 година [[Георги Стрезов]] за селото напишал:{{Цитатник|Седиштето на кајмакамот е Зилјахово, паланка четири часа на И од Сер. Има раскошна чаршија; грчка црква и грчко училиште. Бројот на куќи е 550 со 2.000 или повеќе жители. Најголем дел се Гагаузи – христијани коишто зборуваат турски и се нарекуваат Грци. Други такви села во Зихненско се [[Порна|Порно]], [[Рахово (Зихненско)|Рјахово]] и [[Ресилово|Росилово]].<ref>{{Стрезов|1}}</ref>}}Кон крајот на XIX век, [[Васил К’нчов]] поминал низ селото и напишал: {{Цитатник|Зелјахово е на една убава тераса, украсена со ниви, градини, лозја. Тоа е мало гратче со кајмакамот на Зихна. Има гагауско население и околу 80 куќи на новодоселени Македонци.<ref name="Извори">Извори за българската етнография, т. 3, Етнография на Македония. Материали из архивното наследство, София 1998, с. 30.</ref>}} Селото било под влијание на [[Цариградската патријаршија]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во Зелјахово имало 2.825 жители, од кои 1.750 [[Гагаузи]], 850 [[Турци]], 120 [[Македонци]], 80 [[Грци]] и 25 [[Албанци]]-христијани.<ref name=":3" /><ref>{{МЕС|181|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_15.htm}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во Зелјахово имало 1.620 [[Гагаузи]], 60 [[Власи]] и 160 [[Македонци]] под врховенство на патријаршијата.<ref name=":3" /><ref>{{Бранков|202 – 203}}</ref> === Во Грција === Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година Зелјахово броело 2.075 жители, кои во 1920 г. се накачиле на 2.216 лица.<ref name=":0" /> Во 1923 г. сите муслимани се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. На нивно место се доведени 229 бегалски семејства (вкупно 992 бегалци), така што селото станало мешана домородна-бегалска населба.<ref name=":0" /> Во 1926 г. селото е преименувано во ''Зилија'' (Ζήλεια).<ref name=":2" /> Во 1927 г. е одново преименувано, овојпат во ''Неа Зихни'' (Νέα Ζίχνη), во превод „Нова Зихна“.<ref name=":1" /> За време на [[Втората светска војна]], од 1941 г. селото е одново окупирано од бугарски единици, кои во него завеле 3.429 жители.<ref name=":0" /> До крајот на војната тука бил сместен Шеесет и првиот пешадиски полк на [[Бугарска војска|бугарската војска]].<ref>Тодоров, Т., Александрова, Я. – „Пътеводител на архивните фондове 1877 – 1944 г.“, Том 2, София, 1977, Военно издателство, стр. 85</ref> Градоначалник на Зелјахово во 1941–1942 г. бил Веселин Данаилов Ацев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sustz.com/journal/7/1847.pdf|title=Старозагорската адвокатура и „Народния съд“ 1944 – 1945 г.|last=Туртуриков|first=Георги|series=Science & Technologies, Volume IX, 2019, Number 6, с. 25}}</ref> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Зелјахово преименувани со службен указ на 6 јули 1968 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 146а 1968|1046}}</ref> !Опис<ref name=":4" /> |- |Каракузи |Καρακούσι |Мавропули |Μαυροπούλι |месност на ССЗ од Зелјахово |- |Ак Бунар |Άκ Μπουνάρ |Аспри Вриси |Άσπρη Βρύση |возвишение на ССЗ од Зелјахово (370,6 м) |- |Кир Чешме |Κίρ Τσεσμέ |Толи Вриси |Θολή Βρύση |месност на ССИ од Зелјахово |- |Јарбос |Γιάρμποσι |Елевтерон |Έλεύθερον |месност на Ј од Зелјахово |- |Скидила |Σκιντίλα |Ксеролакос |Ξερόλακκος |река која минува низ [[Толос]] |- |Гарничово |Γκαρνίτσοβα |Питари |Πιθάρι |месност на ЈИ од Зелјахово |- |Бигли |Βίγλες |Паратиритирија |Παρατηρητήρια |возвишение на ЈИ од [[Чанос]] |- |Чанос Батина |Τσάνος Μπατίνα |Тумбес |Τούμπες |месност на ЈИ од [[Чанос]] |- |Љамбос |Λιάμπος |Лемос |Λαιμός |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Агит Баир |Άγκιτ Μπαίρ |Корфула |Κορφούλα |возвишение на И од [[Чанос]] (142,1 м) |- |Кончица |Κοντσίτσα |Харадрес |Χαράδρες |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Амбетин Јарин |Άμπετίν Γιαρίν |Дирема |Δίρεμα |река на Ј од Зелјахово |} == Стопанство == Иако претставува административен и стопански центар на околијата, со повеќе трговски и занаетчиски дуќани, населението претежно се занимава со земјоделство, а основни производи се [[Тутун|тутунот]] и [[Жито|житото]]. Делумно е развиено и [[сточарството]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|3.993|3.676|3.942|3.118|2.726|2.443|2.421|2.530|1.547}} == Општествени установи == * Основно и средно училиште * Полициска станица * Пошта == Културни и природни знаменитости == '''Цркви''' * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Зелјахово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] од 1835 г., катедрален храм на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихненско-неврокопската епархија]] == Личности == '''Родени во Зелјахово''' * [[Теофил Мироточив]] наречен „Македонски“ (1460 - 1548) — светец == Поврзано == * [[Зихна]] == Наводи == {{наводи}} {{Зелјахово}} [[Категорија:Зелјахово| ]] owh1uf8dvh7wyaltn4mmh3cfjibhfz8 5544908 5544907 2026-04-26T15:42:56Z Marco Mitrovich 114460 Отповикана преработката [[Special:Diff/5544907|5544907]] на [[Special:Contributions/Marco Mitrovich|Marco Mitrovich]] ([[User talk:Marco Mitrovich|разговор]]) 5544908 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Место во Грција |name = Зелјахово |name_local = Νέα Ζίχνη |image_skyline = Nea Zichni Serres.jpg |caption_skyline = Поглед на селото |city_flag = |city_seal = |nickname = |image_map = {{ПолКарта | Егејска Македонија Зелјахово | ширина = | опис = <center>Местоположба на Зелјахово во [[Сер (округ)|Серскиот округ]] и областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]]</center> | релјефна = | натпис = Зелјахово | натпис_гол = | положба = | позадина = | бележник = | бележник_гол = | врска = | ГШ_степ = 41 | ГШ_мин = 1 | ГШ_сек = 49 | ГШ_прав = N | ГД_степ = 23 | ГД_мин = 49 | ГД_сек = 43 | ГД_прав = E }} |map_caption = Местоположба во областа |lat_deg = 41 |lat_min = 2 |lon_deg = 23 |lon_min = 50 |elevation_min = |elevation = 260 |elevation_max = |periph = [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]] |periphunit = [[Сер (округ)|Серски]] |prefec = |municipality = [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] |municunit = Зелјахово |established_c = |established_m = |districts = |mayor = |party = |since = |population_as_of = 2021 |population = 1547 |area = |population_metro = |area_metro = |population_urban = |area_urban = |population_village = |area_village = |pop_municipality = |area_municipality = |pop_municunit = |area_municunit = |pop_community = |area_community = |postal_code = 640 42 |area_code = 2324 |licence = |website = }} '''Зелјахово''' или '''Зилјахово''' ({{langx|el|Νέα Ζίχνη}}, ''Неја Зихни''; до 1927 г. ''Ζήλεια'', ''Зилија'';<ref name=":1">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/169555 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζήλεια - Νέα Ζίχνη]</ref> до 1926 г. ''Ζιλιάχοβα'', ''Зилјахова''<ref name=":2">[http://pandektis.ekt.gr/pandektis/handle/10442/171049 Μετονομασίες των Οικισμών της Ελλάδας. Ζηλιάχωβα - Ζήλεια]</ref>) — мало гратче во [[Зихненско]], [[Егејска Македонија]], денес седиште на општината [[Зелјахово (општина)|Зелјахово]] на [[Сер (округ)|Серскиот округ]] во областа [[Централна Македонија (Грција)|Централна Македонија]], [[Грција]]. Населението брои 1.547 жители (2021). == Потекло и значење на името == Според [[Јордан Заимов]] и [[Јордан Н. Иванов]], селото првобитно се викало ''Желѣхово''. Името произлегува од личното име ''Желѣх(а)'', изведено од ''Жел–'' во ''Желимир'', ''Желислав'' и –''ѣхъ''. Промената на почетното ''ж'' > ''з'' можеби се случила под грчко влијание. Топонимот е споредлив е со [[Либјахово]] и други.<ref>{{Местните|126}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://ibl.bas.bg/lib/ber/#page/1/mode/1up|title=Български етимологичен речник Том I (А — З)|last=Георгиев|first=Владимир и др.|publisher=Издателство на Българската академия на науките|year=1971|location=София|pages=633}}</ref><ref>{{Заселване|54}}</ref> Кај грчките извори Зелјахово се сретнува под варијантите ''Зилјахова'' (''Ζιλιάχοβα'', ''Ζηλιάχωβα''), ''Зилихова'' (Ζιλίχοβα), ''Зелихово'' (Ζιλίχοβο), ''Зелихова'' (Ζελίχοβα).<ref name="Κετάνης 319">{{cite journal|last=Κετάνης|first=Κώστας Δ|authorlink=|year=2013|title=Το χαμάμ της Νέας Ζίχνης Σερρών|url=https://www.academia.edu/4854881/%CE%A4%CE%BF_%CF%87%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BC_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%9D%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%96%CE%AF%CF%87%CE%BD%CE%B7%CF%82_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD_The_hamam_of_Nea_Zichni_Serres_Greece_|format=|journal=Σερραϊκά Σύμεικτα|location=Σέρρες|publisher=Εταιρεία Μελέτης και Έρευνας της Ιστορίας των Σερρών|volume=|issue=2|pages=319-322|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=|lang=el}}</ref> == Географија и местоположба == Селото се наоѓа во областа [[Зихна]], во источниот дел на [[Серско Поле|Серското Поле]], во јужното подножје на планината [[Сминица]], на надморски височина од 260 м.<ref name=":0">{{НМЕМ|дел=II|страница=222}}</ref> Сместено е 30 километри југоисточно од [[Сер]] и 42 км југозападно од [[Драма (град)|Драма]], непосредно до државниот пат [[Државен пат 12 (Грција)|ЕО12]] ([[Солун]]–[[Кавала]]).<ref name=":0" /><ref name=":4">{{Генштаб}}</ref> == Историја == === Средновековие === Зелјахово за првпат е споменато во [[златна була]] на [[Список на византиски цареви|Цар]] [[Андроник II Палеолог]] ({{Владеел|1282|1328}}) од 1321 г. како ''Зелихова''. Тука се наоѓал метох на „светиот архистратег [Архангел Михаил]“ со три воденици и една црква посветена на [[Св. Ѓорѓи]].<ref name="Κετάνης 319" /> === Во Отоманското Царство === Со [[Османлиско Царство|османлиското]] освојување на крајот и разрушувањето на градот [[Зихна#Историја|Зихна]], како регионално средиште се издига Зелјахово, откако тука е преместено седиштето на казата, најверојатно во почетокот на XIX век кога управувал Хасан-паша Памукчу или неговиот син Фетах-бег.<ref name="Κετάνης 319" /> Во XIX век Зелјахово било претежно гагауско гратче, седиште на Зихненската Каза на [[Серски Санџак|Серскиот Санџак]]. Поседувало три џамии, една црква, големи чорбаџиски куќи, касарна, машко и женско училиште, осум анови и трговски дуќани.<ref name="Κετάνης 319" /> Гагауското население се впрочем потомци на [[Турци]]-[[Вардариоти]] од времето на [[Византиското Царство]].<ref name=":0" /> Според грчка статистика од 1866 г. во ''Зилјахова'' (Ζιλιάχοβα) живееле 1.600 „[[Грци]]“ и 900 [[Турци]].<ref>[http://www.nea-zihni.info/history1.htm Σχινά, Ν. „Οδοιπορικαί σημειώσεις, Μακεδονία“, τόμος Β', Εν Αθήναις 1866, цитирано од официалната веб-страница на Општина Зелјахово]</ref> Во „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. ''Зилјахово'' (Ziliahovo) имало 440 домаќинства со 270 жители муслимани, 900 Македонци и 170 Грци.<ref name=":3">{{БИМ}}</ref><ref>{{Етнография|146 – 147}}</ref> Според [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) во 1889 г. во Зелјахово имало 301 гагауско и 191 турско домаќинство.<ref>{{Веркович|240 – 241}}</ref> Во 1891 година [[Георги Стрезов]] за селото напишал:{{Цитатник|Седиштето на кајмакамот е Зилјахово, паланка четири часа на И од Сер. Има раскошна чаршија; грчка црква и грчко училиште. Бројот на куќи е 550 со 2.000 или повеќе жители. Најголем дел се Гагаузи – христијани коишто зборуваат турски и се нарекуваат Грци. Други такви села во Зихненско се [[Порна|Порно]], [[Рахово (Зихненско)|Рјахово]] и [[Ресилово|Росилово]].<ref>{{Стрезов|1}}</ref>}}Кон крајот на XIX век, [[Васил К’нчов]] поминал низ селото и напишал: {{Цитатник|Зелјахово е на една убава тераса, украсена со ниви, градини, лозја. Тоа е мало гратче со кајмакамот на Зихна. Има гагауско население и околу 80 куќи на новодоселени Македонци.<ref name="Извори">Извори за българската етнография, т. 3, Етнография на Македония. Материали из архивното наследство, София 1998, с. 30.</ref>}} Селото било под влијание на [[Цариградската патријаршија]]. Според податоците на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) од [[1900]] г., во Зелјахово имало 2.825 жители, од кои 1.750 [[Гагаузи]], 850 [[Турци]], 120 [[Македонци]], 80 [[Грци]] и 25 [[Албанци]]-христијани.<ref name=":3" /><ref>{{МЕС|181|http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_15.htm}}</ref> По податоци на егзархискиот секретар [[Димитар Мишев]] („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во [[1905]] г. во Зелјахово имало 1.620 [[Гагаузи]], 60 [[Власи]] и 160 [[Македонци]] под врховенство на патријаршијата.<ref name=":3" /><ref>{{Бранков|202 – 203}}</ref> === Во Грција === Во [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] во 1912 г. селото е окупирано од бугарска војска. По [[Втора балканска војна|Втората балканска војна]] во 1913 г. истото е припоено кон Грција. Таа година Зелјахово броело 2.075 жители, кои во 1920 г. се накачиле на 2.216 лица.<ref name=":0" /> Во 1923 г. сите муслимани се иселени во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. На нивно место се доведени 229 бегалски семејства (вкупно 992 бегалци), така што селото станало мешана домородна-бегалска населба.<ref name=":0" /> Во 1926 г. селото е преименувано во ''Зилија'' (Ζήλεια).<ref name=":2" /> Во 1927 г. е одново преименувано, овојпат во ''Неа Зихни'' (Νέα Ζίχνη), во превод „Нова Зихна“.<ref name=":1" /> За време на [[Втората светска војна]], од 1941 г. селото е одново окупирано од бугарски единици, кои во него завеле 3.429 жители.<ref name=":0" /> До крајот на војната тука бил сместен Шеесет и првиот пешадиски полк на [[Бугарска војска|бугарската војска]].<ref>Тодоров, Т., Александрова, Я. – „Пътеводител на архивните фондове 1877 – 1944 г.“, Том 2, София, 1977, Военно издателство, стр. 85</ref> Градоначалник на Зелјахово во 1941–1942 г. бил Веселин Данаилов Ацев.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sustz.com/journal/7/1847.pdf|title=Старозагорската адвокатура и „Народния съд“ 1944 – 1945 г.|last=Туртуриков|first=Георги|series=Science & Technologies, Volume IX, 2019, Number 6, с. 25}}</ref> {| class="wikitable collapsible uncollapsed" |+Места во заедницата Зелјахово преименувани со службен указ на 6 јули 1968 година !Име !Име !Ново име !Ново име<ref name="Περὶ μετονομασίας">{{Државен 146а 1968|1046}}</ref> !Опис<ref name=":4" /> |- |Каракузи |Καρακούσι |Мавропули |Μαυροπούλι |месност на ССЗ од Зелјахово |- |Ак Бунар |Άκ Μπουνάρ |Аспри Вриси |Άσπρη Βρύση |возвишение на ССЗ од Зелјахово (370,6 м) |- |Кир Чешме |Κίρ Τσεσμέ |Толи Вриси |Θολή Βρύση |месност на ССИ од Зелјахово |- |Јарбос |Γιάρμποσι |Елевтерон |Έλεύθερον |месност на Ј од Зелјахово |- |Скидила |Σκιντίλα |Ксеролакос |Ξερόλακκος |река која минува низ [[Толос]] |- |Гарничово |Γκαρνίτσοβα |Питари |Πιθάρι |месност на ЈИ од Зелјахово |- |Бигли |Βίγλες |Паратиритирија |Παρατηρητήρια |возвишение на ЈИ од [[Чанос]] |- |Чанос Батина |Τσάνος Μπατίνα |Тумбес |Τούμπες |месност на ЈИ од [[Чанос]] |- |Љамбос |Λιάμπος |Лемос |Λαιμός |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Агит Баир |Άγκιτ Μπαίρ |Корфула |Κορφούλα |возвишение на И од [[Чанос]] (142,1 м) |- |Кончица |Κοντσίτσα |Харадрес |Χαράδρες |месност на Ј од Зелјахово и И од [[Чанос]] |- |Амбетин Јарин |Άμπετίν Γιαρίν |Дирема |Δίρεμα |река на Ј од Зелјахово |} == Стопанство == Иако претставува административен и стопански центар на околијата, со повеќе трговски и занаетчиски дуќани, населението претежно се занимава со земјоделство, а основни производи се [[Тутун|тутунот]] и [[Жито|житото]]. Делумно е развиено и [[сточарството]].<ref name=":0" /> == Население == {{Пописи-ЕМ|3.993|3.676|3.942|3.118|2.726|2.443|2.421|2.530|1.547}} == Општествени установи == * Основно и средно училиште * Полициска станица * Пошта == Културни и природни знаменитости == '''Цркви''' * [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Зелјахово|Црква „Св. Ѓорѓи“]] од 1835 г., катедрален храм на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихненско-неврокопската епархија]] == Личности == '''Родени во Зелјахово''' * [[Теофил Мироточив]] наречен „Македонски“ (1460 - 1548) — светец == Поврзано == * [[Зихна]] == Наводи == {{наводи}} {{Зелјахово}} [[Категорија:Зелјахово| ]] 8agnttv3g449pa717bhlly5rmn5siz7 0 49371 5544941 5509967 2026-04-26T17:31:43Z Andrew012p 85224 5544941 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{ПојВрска|За филмот на Џејмс Камерон, видете [[Титаник (филм)]].}} {{Брод |ship_name = ''Титаник'' |ship_image = [[Податотека:RMS Titanic 3 (cropped to ship).jpg|300px]] |image_caption = ''Титаник'' го напушта [[Саутхемптон]] на 10 април 1912 г. |flag_state = Обединето Кралство |ship_flag = [[Податотека:Civil Ensign of the United Kingdom.svg|50px]] |namesake = ''[[Титани]]'' |ship_class = патнички [[Прекуокеански брод|бродот]] од класата „Олимпик“ |ship_owner = [[Податотека:House flag of White Star Line.svg|25px]] [[White Star Line]] |builder = [[Harland and Wolff]], [[Белфаст]] |laid_down = 22 март 1909 г. |launched = 31 мај 1911 г. |acquired = 2 април 1912 г. |out_of_service = 15 април 1912 г. |status = потонат (остатоци на дното) |home_port = [[Ливерпул]], Обединето Кралство |displacement = 52.310 тона |length = 269,1 м |beam = 28,2 м |height = 53,3 м (од [[кобилица]] до врвот на оџаците) |draught = 10,5 м |propulsion = две трикраки странични пропелери и еден централен пропелер; 46.000 коњска сила |speed = 21 [[Јазол (единица)|јазол]] (крстосувачка), 23 јазли (максимална) |capacity = 2.453 патници |complement = 874 члена на екипаж |armament = |armor = |notes = чамци за спасување: 20 (доволни за 1.178 души) }} [[Податотека:Titanic southhampton.jpg|300px|thumb|right|„Титаник“ во [[Саутхемптон]], Велика Британија, пред првото патување во 1912.]] {{закосен наслов}} '''''Титаник''''' ({{Langx|en|RMS Titanic}}) — британски [[Прекуокеански брод|прекуокеански патнички брод]] од класата „Олимпик“ сопственост на Вајт Стар Лајн, компанија што организирала редовен прекуокеански сообраќај помеѓу [[Велика Британија]] (обично од Саутхемптон) и [[САД]] (обично до [[Њујорк]]). Бил изграден во бродоградилиштето Харланд и Вулф. Во времето кога бил изграден, бил најголемиот патнички брод. Бил изработен според најсовремените технологии и популарно се верувало дека е „непотоплив“. Палубите и просториите од првата класа на бродот биле особено луксузни и убаво уредени. Имал носивост од 46.328 [[бруто регистарска тона|БРТ]], должина од 269,1 м, парни турбини со 59.000 коњски сили, максимална брзина при полн товар од 24 [[јазол (единица)|јазли]] (44,57 [[км/ч]]) и капацитет од 3.547 патници. За време на првото патување, „Титаник“ удрил во санта мраз во Северниот [[Атлантик]] пред полноќ на 14 април [[1912]] ситни и потонал два часа и четириесет минути подоцна, на 15 април. Тоа бил голем шок за јавноста, особено што потонувањето завршило со огромни загуби од 1517 патници, што е една од најголемите поморски цивилни несреќи. == Изградба == „Титаник“ бил [[прекуокеански брод]] на Вајт Стар Лајн, изграден во бродоградилиштето Харланд и Вулф во Белфаст и дизајниран да им конкурира на конкурентите Кунард, „Лузитанија и „Мавританија“. „Титаник“ заедно со своите сестри од олимписка класа, Олимпик и наскоро што ќе се изградел Бритраник (што првин се нарекувал Гигантик) биле наменети да бидам најголемите, најлуксузни бродови од тоа време. Дизајнерите биле директорот на Харланд и Вулф и Вајт Стар, Лорд Вилијам Пири, менаџерот за изградба како и главен во одделот за дизајн, морнарскиот архитект Томас Ендрус, како и пионот и генерален менаџер Александар Карлајл. Улогата на Карлајл била да се дизајнира суперструктурата на овие бродови, главно аеродинамичната суперструктура придружена во трупот, како и правење на ефикасни дизајни на кранови за чамците за спасување. Карлајл ќе го напушти проектот во 1910, пред бродот да биде пуштен, кога стана акционер во Велин Дејвитс и Енџениринг Компани, односно фирмата задолжена за крановите. Изградбата на „Титаник“, спонзорирана од американецот Џ.П.Морган и неговата корпорација Интернешнел Меркантајл Марин, започна на 31 март 1909. Трупот на „Титаник“ беше пуштен во вода на 31 мај 1911, а неговото комплетно градење е завршено до 31 март наредната година. Тој беше долг 269,1 метри, широк 28 метри, со целокупна тонажа од 46 328 тони и со височина од 18 метри, од водата до палубата со чамци. Беше опремен со четири цилиндричен алтернативен мотор, тројно распространети мотори и една Парсонова турбина на низок притисок, засилена со три пропелери. Имаше 29 бојлери загрејувани од 159 печки на јаглен и кои овозможија висока брзина od 23 јазли односно од 43 километри на час. Само три од четирите 19 метарски оџаци биле функционални, додека четвртиот бил додаден за вентилација и секако да го направи бродот поимпресивен. Бродот можел да носи вкупно 3 547 патници и екипаж. [[Податотека:Gym.jpg|thumb|left|Сала за вежбање на „Титаник“]] == Особености == „Титаник“ ги надминал своите соперници во раскошноста и богатството. Понуди базен на палубата, гимнастичка сала, игралиште за сквеш, турска бања, кафе-бар и библиотеки во првата и втората класа. Заедничките простории во првата класа беа дизајнирани со дрвени орнаменти, скап мебел и други декорации. Главните соби во третата класа имаа ѕидови од борова шума и со силен дрвен мебел. Исто така во првата и втората класа имаше и берберница. Понатаму, кафето Парисиан ја нудеше својата кујна на патниците од прваа класа со веранда осветлена со сонце и украсена со декоративни решетки. За тој период бродот вклушуваше технолошко нашредни одлики. Имаше три електрични лифтови во првата и еден во втората класа. Имаше и широк електричен подсистем со генератори на пареа и распространети електрични светилки на предниот дел, две Маркони радиа, што вклучуваше моќен сет од 1 500 вати на кој работеа во смени двајца работници и овозможуваше постојан контакт и пренос на многу пораки од патниците. Патниците од прва класа платија крупна сума за ваков комфор. Најскапиот прекуокеански билет чинеше 4 350 долари (односно повеќе од 95 860 долари во 2008 година). [[Податотека:Olympic's 1st Class Grand Staircase Boat Deck Level.jpg|thumb|left|Холот на „Титаник“ со скалите за патниците од прва класа]] == Чамци за спасување == За првото патување, „Титаник“ носеше 20 чамци за спасување со три различни видовиЧ -Чамци за спасување 1 и 2: итни дрвени секачи: долги 25,2 инчи, широки 7,2 инчи, длабоки 3,2 инчи, со капацитет од 40 луѓе. -Чамци за спасување 3 до 16: дрвени чамци за спасување: долги 30 инчи, широки 9,1 инч, длабоки 4 инчи со капацитет од 65 луѓе. -Чамци за спасување А, Б, Ц, и Д: енлглехарт склопувачки чамци за спасување: долги 27,5 инчи, широки 8 инчи, длабоки 3 инчи, со капацитет од 47 луѓе. Вкупен број на патници што моше да соберат чамците е 1 178 луѓе. Чамците за спасување главно биле сместни во блокови на палубата за бродови, каде што не биле поврзани со крановите. Оние на десната страна на бродот биле поделени под броевите 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, и 15 од предниот дел на бродот сè до прамецот, додека оние на левата страна биле поделени како 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14 и 16 од предниот дел на бродот па сè до прамецот. Итните секачи (чамците за спасување 1 и 2) биле надвор, висејки на крановите, спремни за употреба, додека склопувачките чамци Ц и Д биле сместени на палубата за чамци веднаш до ламците 1 и 2. Склопувачките чамци А и Б биле сместени на покривот од мостот на двете страни од првиот оџак. Но, сепак немало кранови кај мостот со кои би можеле да се спуштат склопувачките чамци А и Б кои многу тежеле. За време на тонењето се покажало како многу тешко спуштањето на чамците поради тоа што првин требало да се симнат на палубата. За време на ова, чамците Б се превртиле и полека отпловиле превртени од бродот. Во фазата на дизајнирање Карлајл предложил да се постават поголеми кранови за чамците, произведени од Велин Дејвитс и Енџениринг Компани, со што би можеле да се справат со четири чамци одеднаш. Шеснаесет сетови од овие кранови биле поставени на „Титаник“, и така му овозможи да носи 64 дрвени чамци- вкупен капацитет од 4 000 луѓе, споредено со капацитетот на „Титаник“ од 3 600 патници и членови на екипажот. Но, Вајт Стар Лајн додека се согласи за новите кранови, одлучил да се постават само 16 дрвени чамци за спасување (16 е минимумот според Министерството за трговија, засновано на тонажата на „Титаник“), што може да спаси само 1 178 луѓе ( односно 33% од патниците на „Титаник“). Во тоа време, законите на Министерството за трговија гласеле дека британските бродови над 10 000 тони мора да носат 16 чамци за спасување со капацитет од 160 метри кубни, плус доволен број на сплавови за 75% од тоа во чамците. Не се направија некои дополнителни измени во законите за поголеми бродови од 1894, кога се изгради најголемиот патнички брод „Лузанија“ на Кунард кој тежеше 13 000 тони. Сер Алфред Калмерс, морски советник во Министерството за трговија од 1896 до 1911, одвреме-навреме размислуваше на ова прашање, но бидејќи мислеше дека искусните морнари нема бескорисно да се на бродот за спуштањето и управувањето на чамците, претчувствуваше дека ќе биде тешко да се наместат повеќе од 16 чамци. Карлајл кажал на одговорните лица дека разговарал со Ј. Брус Исмај управувачки директор во Вајт Стар Лајн, но Исмај негираше дека некогаш разговарал за тоа и дека некогаш забележал такви одредби во плановите за бродот кој тој ги прегледувал. Десет дена пред првото патување Алекс Велин, дизајнерот на крановите за чамците на „Титаник“, објави дека неговата машинерија била наместена поради тоа што сопствениците биле свесни за промените кои доаѓале во официјалните закони, но Харолд Сандерсон, потпретседател на Интернешнел Меркантил Марин и поранешен главен менаџер во Вајт Стар Лајн, негирал дека тоа била намерата. == Пумпи == „Титаник“ имал пет пумпи на бродското дно и за рамнотежа, користени за додаток на бродот, и три пумпи за рамнотежа. Две десет инчни цевки кои се распространувале по бродското дно и го контролирале пренесувањето на водата, контролирани од горната преграда. Севкупниот капацитет на истовар од сите осум пумпи бил 1 700 тони за еден саат. [[Податотека:En size titanic.svg|thumb|left|Споредба на големината со [[Airbus A380]], автомобил, автобус и просечен човек]] == Споредба со ''Олимпик'' == „Титаник“ многу наликува на својот сестрински брод Олимпик. Иако има повеќе вклучен простор затоа имал и поголема тонажа, но трупот имал скоро иста големина како оној на Олимпик. Две од највидливите разлики се половина од предното шеталиште на „Титаник“ Палубата А (под палубата со чамците) беше затворена од надворешните временски влијанија и формата на Палубата Б беше различна со онаа на Олимпик. Изградениот Олимпик немаше двојник на Кафе-барот Парисиан на „Титаник“, не беше додадено сè до 1913. Некои од пропустите откриени на Олимпик, како што е чкрипењето на крмата, биле поправени на „Титаник“. Светлата коишто давале природна светлина на Палубата А биле округли, додека на Олимпик биле овални. Кормиларската кабина на „Титаник“ беше помала и подолга отколку на Олимпик. Ова и други промени го направија „Титаник“ за 1 004 тони потежок од Олимпик и така стана најголем активен брод во светот за време на своето прво патување во април 1912. == Историја на бродот == === Пробно патување === Пробно патувањена „Титаник“ започна кратко по оспособувањето од бродоградилиштето Харланд и Вулф.Патувањето требаше да започне во 10 часот во понеделникот на први април, само девет дена пред да го напушти Саутемптон на своето прво патување, но лошите временски услови биле одложени за наредниот ден. На „Титаник“ имаше 78 ложачи, подмачкувачи и пожарникари, како и 41 членови на екипажот. Немало ниту еден домашен персонал. Претставници од различни компании патувале на пробно патување на „Титаник“, каде што присуствувале и Харолд А. Сандерсон од И.М.М. и Томас Ендрус и Едвард Вајлдинг од Харланд и Вулф. Брус Исмеј и Лорд Пири биле болни за да присуствуваат. Џек Филипс и Харолд Брајд работеле како радио оператори и ја разработувале убаво Маркони опремата. Г-дин Карутерс, надзорник од Министерството за трговија, бил исто присутен за да се увери дека се работело убаво и бродот бил способен за патници. По пробата тој потпишал „Договор и Извештај за патници и екипаж“, со важност од 12 месеци, со кој се уверува дека бродот е достоен за пловидба. === Прво патување === Бродот го започнал своето прво патување од Саутемптон, Англија, кон Њујорк, на 10 април 1912 со капетанот Едвард Џ. Смит. Како што „Титаник“ беше оставен на пристаништето, за малку ќе се судреше со бродот Њујорк, кој го влечеа во близина (околу четири стапки), и на крајот го одвлечеа. Инцидентов го одложи заминувањето за еден час. По минувањето на англискиот канал, „Титаник“ застана кај Шербург, Франција за да качи други патници и застана наредниот ден кај Квинстаун (денешен Коб) Ирска. Поради тоа што пристаништето во Ирска не се совпаѓаше со неговата големина, „Титаник“ мораше да се укотви недалеку од брегот, со мали бродови, познати како помошници, ги превезеле останатите патници на него. Кога конечно тргна кон Њујорк имаше вкупно 2 240 луѓе качени на бродот. Џон Кофеј, 23 годишен член на екипажот, додека бродот беше закотвен кај Ирска тој се скрил во поштата и се упатил повторно кон Квинстаун. Кофеј изјавил дека причината za тоа е суеверието кое го имал за пловењето и особено за „Титаник“. Подоцна тој потпишал договор за да се придружи на екипажот на Мавританија. На своето прво патување „Титаник“ имал многу истакнати патници во првата класа. Во нив биле и: милионерот Џон Џејкоб Астор 4 и неговата жена Мејделин Форс Астор, индустријалецот Бенџамин Гугенхејм, сопственикот на Мејси Исидор Штраус и неговата жена Ида, денверските милионери Маргарет “Моли„ Браун, Сер Космо Даф Гордон и неговата жена грофицата Луси ( Лејди Даф-Гордон), Џорџ Елкинс Вајлденер и неговата жена Еленор, крикет играчот и бизнимен Џон Борланд Тајер со неговата жена Мериен и нивниот седумнаесет годишен син Џек, новинарот Вилиам Томас Стед, Грофицата од Ротес, претседателскиот помошник на САД Архибалд Бат, авторот и светскиот човек Хелен Черчил Канди, авторот Жак Фитрел неговата жена и нивните пријатели, како и бродвејските продуценти Хенри и Рене Харис, глумицата во филмови без звук Дороти Гибсон меѓу другите. Џ.П.Морган требаше да патува но во последен момент го откажа своето патување. Исто така патуваа и генералниот директор на Вај Стар Лајн, Џ. Брус Исмеј, дизајнерот на бродот, Томас Ендру, кој беше задолжен за надгледување доколку се појават некои проблеми и да ги процени одликите на бродот. === Потонување === Недела ноќта на 14 април 1912, температурата се спушти до замрзнување и океанот беше мирен. Месечината не беше видлива, но сепак небото беше чисто. Капетанот Смит, на дадено предупредување на санти мраз, незначајно го промени курсот на „Титаник“ кон југ. Таа недела во 13:45 часот, пораката од бродот Америка ги предупреди за тоа дека има санти мраз на патот на „Титаник“, но Џек Филипс и Харолд Брајд задолжени за радио врските, беа вработени од Маркони и платени само да примаат и пренесуваат пораки на патниците, и не беа фокусирани за праќање на не толку „значајни“ пораки за санти на мостот. Подоцна вечерта, друго известување за многубројни санти мраз, овој пат од Месаба, не беа доставени до мостот. Во 23:40 часот, додека пловеше околу 400 милји од Големиот брег на Њуфаундланд, стражарите Фредрик Флит и Реџиналд Ли здогледале голема санта мраз како стои испред бродот. Флит заѕвони на ѕвоното трипати и го повика мостот извикувајки: „Санта мраз пред нас!“. Првиот офицер Мурдок дал наредба „врти на десната страна“, и ја користеше традиционалната кормиларска наредба за изненадно вртење на лево и да се подесат моторите (можеби наредил преку телеграф да се запрат или да целосно вртат наназад моторите, според изјавата на еден од преживеаните). Сантата ја удрила десната страна на бродот, го пробуши трупот на неколку места и ги испукал завртките на цевководите во должина од 90 метри. Како што морската вода ги поплавувала предните одделенија така се затвориле херметичките врати. Иако бродот можел да плови со четири поплабени одделенија, сепак пет биле поплавени. Петте поплавени одделенија го повлекле бродот надолу па така почнале да се поплавуваат и другите одделенија. Капетан Смит, изненаден од ненадејниот удар, заминал на мостот и наредил да застанат. Кратко по полноќ на 15 април, по инспекцијата на бродските офицери и Томас Ендру, се наредило да се подготват чамците за спасување бил испратен сигнал за опасност. Веднаш бил испратен меѓународниот сигнал за опасност CQD од радио операторите Џек Филипс и Харолд Брајд. Неколку бродови одговориле меѓу кои и Маунт Темпл, Франкфурт и братскиот брод на „Титаник“, „Олимпик“, но никој не бил во близина за да стигне на време. Најблискиот брод којшто одговорил бил Кунард. Карпатија, која била оддалечена 93 километри можел да пристигне за четири часа- предоцна за да ги спаси сите патници. Единствената земјена локација која што го примила сигналот за опасност била радио станицата во Кејп Рејс, Њуфаундленд. Од мостот можело да се видат светла на некој брод во близина. Кој бил овој брод, сѐ уште е мистерија, но имало теории дека тоа би можело да биде „Калифорнијан“ или или пловец наречен „Семпсон“. Поради неодговарањето на радио, четвртиот офицер Боксхал и кормиларот Роу пробале да им сигнализираат со морзеова ламба и подоцна со сигнални ракети, но бродот никогаш не одговорил. „Калифорнијан“, кој бил во близина и запрел поради сантите мраз, исто така видел светла во далечината. Радиоврската на „Калифорнијан“ била исклучена, а радиооператорот заминал во кревет да спие. Пред да заспие околу 23 часот, радио операторот на „Калифорнијан“ пробал да го предупреди „Титаник“ за сантите мраз, но бил прекинат од истоштениот Џек Филипс возвратил назад: „Заќути, заќути, зафатен сум, работам Кејп Рејс“, иако мислел на Њуфаундленд радио станицата. Кога офицерите на „Калифорнијан“ го виделе бродот за првпат, пробале да му сигнализираат со Морзеова ламба, но исто така никогаш не добиле одговор. Подоцна, ги забележале сигналите за опасност и го информирале капетанот Стенли Лорд. Иако имаше дискусии за мистериозниот брод, кој според офицерите кои биле на должност се оддалечувал, радио операторот на „Калифорнијан“ не бил разбуден сè до наредното утро. [[Податотека:EJ Smith.jpg|thumb|Капетан Едвард Џ. Смит]] === Пуштање на чамците за спасување во вода === Првиот чамец за спасување бил Чамецот 7 на десната страна со 28 луѓе во него, наместо со 65. Бил спуштен околу 12:40 по полноќ како што се верувало од Британската анќета. Чамците 6 и 5 биле пуштени после десет минути. Чамецот 1 бил петтиот чамец за спасување со само 12 луѓе. Чамецот 11 бил преполн со 70 луѓе. Склопувачкиот Д бил последниот кој бил пуштен во водата. „Титаник“ носел вкупно 20 чамци за спасување со капацитет од 1 178 луѓе. Иако немал доволен број на чамци за да ги спаси сите луѓе, сепак според регулативите носел повеќе чамци одредено од Британскиот одбор за трговски регулативи. Во тоа време, бројот на чамците за спасување бил одредуван според тонажата на бродот наместо бројот на патници присутен на бродот. „Титаник“ не покажувал никакви знаци на заканувачка опасност и патниците не сакале да го ја напуштат провидливата сигурност на бродот и да се качат на малите чамци за спасување. Поради тоа, повеќето од чамците биле спуштани претежно празни, каде еден чамец кој собирал и до 40 луѓе, го напуштил „Титаник“ со само 12 луѓе. Со императивот за полнење на чамците „жените и децата први“, вториот офицер Лајтолер, кој ги полнел чамците од левата страна, дозволувал да се качуваат и мажи само ако било потребно од веслачи дури и ако имало простор. Првиот офицер Мурдок, кој ги полнел чамците од десната страна, дозволувал да се качат мажи ако немало жени. Како што се зголемувал бројот на луѓе на бродот луѓето почнале да стануваат нервозни и некои од чамците заминувале преполни. До 02:05 часот целиот преден дел на бродот бил под вода и сите чамци заминале. [[Податотека:Titanic iceberg.jpg|thumb|Сантата мраз за која се мисли дека е причината за потонувањето на „Титаник“ поради црвената боја која ја имал на дното.]] === Последните минути === Околу 02:10 часот, прамецот се издигна над водата каде се гледаа и пропелерите и до 02:17 часот водата достигна и до бродската палуба. Последните два чамци пловиле на палубата, едниот превртен а другиот полн до половина со вода. Кратко потоа, предниот оџак се урнал и згмечил дел од мостот и луѓето во водата. На палубата, луѓето лазеле кон прамецот или пак скокале со надеж дека ќе стигнат до чамците. Прамецот на бродот полека се кренал во воздух, така сè што било несигурно паднало во водата. Додека прамецот полека се издигнувал електричниот систем паднал и се исклучиле светлата. Подоцна, притисокот на трупот предизвикал „Титаник“ да се расцепи помеѓу двата средни оџака и предниот дел потонал веднаш. Потоа прамецот се спуштил на површината и тогаш се исправил вертикално. По неколку моменти, во 02:20 часот исто така и тој потонал. Само два од 18-те спуштени чамци се вратиле назад за да спасат уште луѓе. Чамецот 4 кој бил во близина собрал пет луѓе, но подоцна двајца умреле. По еден час чамецот 14 се вратил и спасил четворица, но потоа еден од нив починал. Други луѓе успеале да се качат на чамците кои пловеле на палубата. Имало аргументи за некои од чамците да се вратат назад, но многу од преживеаните се исплашиле дека ќе бидат превртени од луѓето кои би сакале да влезат во чамецот или пак ќе бидат вшмукани од бродот што потонува, каде што произлезе дека немало големо вшмукување. Како што бродот тонеше надолу во длабочините, двата дела се однесувале многу различно. Аеродинамичниот преден дел тонеше и на околу 609 метри под површината подзапрел, и се спуштил на дното нежно. Прамецот потонал брзо на океанското дно а трупот се распарчил додека потонувал од силниот притисок предизвикан од воздухот кој останал во него. Прамецот се распарчил на дното со силна брзина, и се зарил во калта. По пловењето од 17,5 чатали за само четири часа, Карпатија пристигнала на местото и започнала со спасувањето околу 04:10 часот. До 08:30 го собра и последниот чамец и се упати кон Њујорк во 08:50 часот. [[Податотека:TitanicRoute.svg|thumb|left|250px|Патот и локацијата на „Титаник“.]] == Подоцнежни пресметки == === Пристигнувањето на Карпатија во Њујорк === На 18 април, Карпатија се укотви во пристаништето во Литл Вест на дванаесеттата улица во Њујорк со преживеаните. Пристигна во ноќта па беше поздравена од илјадници луѓе. „Титаник“ требаше да се упати кон дваесеттата улица. Карпатија ги спушти празните чамци на „Титаник“ на пристаништето 59, во сопственост на Вајт Стар Лајн, пред да ги истовари преживеаните на пристаништето 54. Двете пристаништа беа дел од Челзи пристаништата изградени за прием на луксузни бродови од тоа време. Како што се ширеа новостите за катастрофата, многу луѓе биле шокирани поради потонувањето на „Титаник“ со толку многу жртви и покрај технолошките напредоци. Весниците биле исполнети со приказни и опишувања за катастрофата и биле нестрпливи за да ги добијат најновите информации. Многу организации биле поставени за да им помогнат на жртвите и нивните фамилии, од кои многу ги загубија своите сродни души, или пак во случајот на преживеаните од третата класа, изгубиле сè што поседувале. Луѓето од Саутемптон биле многу погодени од потонувањето на „Титаник“. На 20 април 1912, според Хемпшир Хроникл, биле погодени 1 000 локални фамилии. Скоро секоја улица во општината Чапел изгубила повеќе од еден жител и повеќе од 500 домаќинства загубиле член. === Преживеани, жртви и статистики === Од вкупно 2 223 луѓе на „Титаник“, само 706 ја преживеале катастрофата а 1 517 исчезнале. Поголемиот дел од жртвите починале од хипотермија во водата со -2 степени целзиусови. Со оваа температура на водата, може да се очекува смрт за помалку од 15 минути. Луѓе и членови на втората и третата класа многу тешко би преживеале. Од мажите во втората класа, 92% исчезнале, додека помалку од половина од третата класа патници преживеале. 6 од 7-те деца од првата класа преживеале. Сите од децата во втората класа преживеале, каде само 34 % биле спасени од третата класа. 4 жени од прва класа умреле, 86% од жените од втора класа преживеале и нешто помалку од половина од третата класа преживеале. Севкупно, околу 20% од мажите преживеале, во споредба со 75% од жените. Мажите со прва класа имале четири пати поголема можност за да преживеат како мажи од втора класа и двапати како патници од трета класа. Од мажите патници исчезнале 92%. Помалку од половина од патниците од трета класа преживеале. Друга нееднаквост е тоа дека поголем број од британските патници загинале отколку американски, некои извори наведуваат дека многу британци во тоа време биле културни и чекале ред, отколку да форсираат и да се пробиваат до чамците како што некои американци правеле. Според сведоците капетанот, Едвард Џон Смит, викал „Бидете Британци, момци, бидете Британци!“ како што бродот потонувал. -Во еден случај, во третата класа, шведска фамилија ги загубила мајката, Алма Пелсон и сите нејзини четири деца кои биле испод десет годишна возраст. Таткото ги чекал да пристигнат на пристаништето. Тагата на Полсон беше најголема од сите што ги посетија канцелариите на Вај Стар Лајн, но исто и најголема. Неговото цело семејство беше избришано. -Морнарите на бродот ЦС Мекеј-Бенет кои откриле неколку тела од „Титаник“, биле многу вознемирени од откритието на телото на непознато момче, платиле за споменик и беше закопан на 4 мај 1912 со бакарен приврзок оставен во неговиот сандак од морнарите кои прочитале „Нашето бебе“. Непознатото дете подоцна позитивно беше идентификувано како Сидни Лесли Гудвин. -Еден преживеан, стјуардесата Вајолет Џесоп, која беше на бродот Олимпик кога се судри со „Хок“ во 1911, понатаму продолжи на „Британик“ каде повторно преживеа во 1916. -Нема повеќе преживеани од катастрофата на „Титаник“. Последниот преживеан беше Милвина Дин, која беше само девет недели стара кога „Титаник“ потона. Таа умре на 31 мај 2009, на 98 годишнината од пуштањето на трупот на бродот. Таа живееше во Саутхемптон, Англија. -Има многу приказни поврзани со кучињата на „Титаник“. Всушност, патник ги пуштил пред бродот да потоне, и биле забележани како трчаат наогре и надолу по палубите. Најмалку две кучиња преживеале. === Македонци === Во „Титаник“ имало и повеќе [[Македонци|македонски граѓани]], од кои преживеале само 4, додека останатите се загинале. == Извлекување и погреб на починатите == Кога стана јасен огромниот губиток на животи, Вајт Стар Лајн го изнајмува кабелскиот брод ЦС Мекеј-Бенет од Халифакс, Нова Скотиа за да ги извлече телата. Додатни три брода се приклучија во потрагата, кабелскиот брод „Минија“, бродот за достава на светилникот Монтмагни и пловечкиот брод Алжерин. Секој брод замина со балсамирачки залихи, погребник и свештеник. Од 333 жртви кои беа пронајдени, 328 биле извлечени од канадските бродови и уште пет плус од бродовите кои пловеле низ Атлантикот. Од некои непознати причини, бројките 324 и 325 не биле користени и шесте патници кои биле погребани во морето од Карпатија исто така не се броеле. Во средината на мај 1912, околу 320 километри од местото на потонувањето, Оќеаник пронајде уште три тела, бројките 331, 332 и 333, кои биле од склопувачкиот чамец А кој беше голтнат во последниот момент на потонувањето. Неколку луѓе успеаја да дојдат до овој чамец, но за некои умреле за време на ноќта. Кога петтиот офицер Харолд Лоу ги спасил преживеаните од склопувачкиот А, ги остави трите мртви тела во чамецот: Томас Бити, патник од прва класа и двајца члена на екипажот, пожарникар и морепловец. Телата биле подоцна закопани на море од Океаник. Првиот брод што пристигна на местото на несреќата, кабелскиот брод ЦС Мекеј-Бенет пронајде толку многу тела што веднаш беа потрошени залихите. Здравствените регулативи дозволуваа само балсамираните тела да може да се вратат на пристаништето. Капетан Ларднер и погребалните одлучиле да ги зачуваат телата на патниците од прва класа, така што се оправдуваше дека е потребно да се идентификуваат богатите луѓе поради некои расправии околу имотите. Како резултат на тоа, закопувањата на море биле само за патниците од трета класа и за екипажот. Ларднер самиот изјавувал дека како морнар, очекувал да биде закопан на море. Сепак жалбите за закопувањата на море биле од фамилиите и од погребалните. Подоцна бродови како „Минија“, пронајдоа уште неколку тела за кои требало многу малку балсамирање и успеале да го ограничат закопувањето на море само за телата кои биле премногу оштетени за да се зачуваат. Пронајдените тела биле зачувани за да бидат однесени во Халифакс, најблискиот град до местото на потонување со директна железница и морско поврзување.Вештакот од Халифакс, Џон Хенри Барстед, разви детален систем за идентификување на телата и зачувуваните лични предмети. Неговиот систем на идентификација подоцна ќе се искористи за идентификување на жртвите од Халифакс експлозијата во 1917. Роднини од Северна Америка пристигнуваа за да ги идентификуваат и да ги земат телата. Огромна привремена мртовечница беше поставена во округло лизгалиште и погребалните од цела источна Канада беа повикани за да помогнат. Некои тела беа земени за да бидат закопани во своите живеалишта низ северна Америка и Европа. Околу две третини од телата беа идентификувани. Неидентификуваните жртви беа закопани со обични бројки засновани на редот на кој било откриени. Поголемиот дел од пронајдените жртви, 150 тела, беа закопани во три гробници во Халифакс, најголемата Феирвју Лон Семетери како и блиските гробници Маунт Оливет и Барон де Хирш. Многу остатоци од бродот биле пронајдени со телата, многу што можат денес да се видат во Маритајм Музејот на Атлантикот во Халифакс. == Споменици == На многу места има споменици за загинатите од „Титаник“. Во Саутемптон, Англија, во паркот Ендру на улицата Абов Бар, може да се види споменик за инженерите на „Титаник“. На спротивната страна е споменикот за Валас Хартли и другите музичари кои свиреле на „Титаник“. Споменик за петте поштенски работници на бродот, на кој пишува „Безрезервни во Перил“ се наоѓа во Наследните Услуги на Саутемптон. Споменик за бродот исто така има и на местото на градското собрание во Белфаст, Северна Ирска. Споменици за катастрофата исто така има и во Соединетите Држави. Споменикот за „Титаник“ во Вашингтон Д.Ц. и споменикот за Ида Штраус во Штраус паркот на Менхетен, Њујорк се само два примера. На 15 април 2012, на 100 годишнината од потонувањето на „Титаник“ планирана е комеморација низ светот. До тој датум планирано е да се заврши комплетирањето на задниот дел на „Титаник“. Областа ќе биде обновена и ќе се открие меморијален проект кој ќе го слави „Титаник“ и неговите поврзаности со Белфаст, градот што го изгради бродот. Балморал, управуван од Фред Олсен Крус Лајнс, порачан од Мајлс Морган Тревл да оди по истата рута на „Титаник“, со намера да запре на местото каде што сеусште ќе стои на морското дно на 15 април 2012. == Истражување за катастрофата на РМС „Титаник“ == Уште пред да пристигнат преживеаните биле планирани истражувања за да се открие што се случило и што би можело да се направи доколку се повтори. Сенатот на ОСединетите Држави иницираше истрага за катастрофата на 19 април, еден ден по пристигнувањето на Карпатија во Њујорк. Главен на истрагата беше сенаторот Вилијам Алден Смит, сакаше да собере информации од патниците додека сѐ уште се сеќаваа. Исто така Смит требаше да ги повика на суд британските државјани додека тие сѐ уште беа на американска почва. Ова спречи сите патници и членови на екипажот да се вратат во Обединетото Кралство сè додека истрагата не беше комплетирана, а тоа која траеше до 25 мај. Лорд Мерсеј беше назначен за главен за истрагата на Британското министерство за трговија за катастрофата. Британската истрага беше помеѓу 2 мај и 3 јули. Секоја истрага имаше сведочење и од патниците и од екипажот на „Титаник“, членови на екипажот на Лејланд бродот „Калифорнијан“, капетанот на Карпатија Артур Рострон и други експерти. Истрагата заклучи дека безбедносни правила не важеле повеќе и биле предложени нови. Многубројни безбедносни напредоци за пловните оќеански објекти биле поставени, кои вклучувале подобрен труп и преграден дизајн, пристап низ бродот за наезда на патници, побарувачка за чамците за спасување, подобрен дизајн на појасот за спасување, чувањето на безбедносни бушалки, подобро известување за патниците, закони за радио комуникација итн. Истражителите исто така откриле дека „Титаник“ имал доволен простор во чамците за спасување за сите патници од прва класа, но не и за подолните класи. Всушност, повеќето патници од третата класа, односно долните палуби, немале идеја каде се наоѓаат чамците за да се качат на повисоките палуби каде биле држани чамците. [[Податотека:Californian.jpg|thumb|left|Бродот „Калифорнијан“]] == Истрагата за „Калифорнијан“ == Обете истраги заклучиле дека „Калифорнијан“ и нејзиниот капетан, Стенли Лорд, не успеале да понудат соодветна помош на „Титаник“. Сведочења пред истрагата открија дека во 22:10 часот, „Калифорнијан“ надгледувал бродски светла на југ, што подоцна беше усогласено помеѓу капетан Лорд и третио офицер Ц.В.Гровс (кој го замени обврската на Лордот во 22:10 часот) дека ова било патнички брод. „Калифорнијан“ го предупредил бродот за сантите поради кои „Калифорнијан“ морал да застане во ноќта, но беше силно критикуван од поголемиот радио оператор на „Титаник“, Џек Филипс. Во 23:50 часот, офицерот ги гледал овие светла на бродот како сигнализираат, како што бродот успорувал или вртел остро, и светлото од пристаништето можело да се види. Сигнали со Морзеово светло можеле да се забележат, по наредба на Лордот, што сигнализирале пет пати меѓу 23:30 и 01:00 часот, но не биле приметени. (Во сведочење, било изјавено дека Морзеовата ламба можела да се види на 6 километри, па така не можела да се види од „Титаник“.) Капетанот Лорд се повлекол во 23:30 часот, но, вториот офицер кој бил на должност Херберт Стоун, го известил Лордот во 01:15 часот дека бродот испалил раќета, а потоа уште четири плус. Лорд сакал да дознае дали се тоа сигнали на компанијата кои се обоени за идентификација. Стоун кажал дека не знае дека сите раќети биле бели. Капетанот Лорд укажувал на екипажот да му сигнализира на бродот со Морзеовата ламба и продолжил да спие. Биле забележани околу 01:50 часот уште три раќети и Стоун видел дека бродот изгледал чудно во водата. Во 02:15 часот бил известен дека повеќе не можел да се види. Лорд прашал повторно дали светлата имале некаква боја и го информирале дека биле бели. Сепак „Калифорнијан“ одговорил. Во 05:30 часот, главниот офицер Џорџ Стјуарт го разбудил радио операторот Сирил Еванс укажувајќи му дека во ноќта биле видени раќети и да проба да комуницира со некои бродови. Франкфурт го известил за загубата на „Титаник“, капетан Лорд бил известен, и бродот заминал за да помогне. Истрагите пронажле дека „Калифорнијан“ бил многу поблизу до „Титаник“, наместо 31,4 километри за кои капетан Лорд мислел и требало да го разбуди радио операторот по раќетите и можел да реагира и да спаси животи. Во 1990, по откривањето на остатоци Одделот за Инспекција на Морски Несреки на британскиот оддел за транспорт повторно ја отвори истрагата за да ги прегледа доказите поврзани со „Калифорнијан“. Извештаите во 1992 заклучија дека „Калифорнијан“ бил подалеку од „Титаник“ а не како што изјави претходната Британска истрага, и сигналните раќети, а не „Титаник“ би биле видливи од „Калифорнијан“. == Повторното откривање на „Титаник“ == Идејата за пронаоѓање на остатоците од „Титаник“, како и неговот издигнување од оќеанското дно, кружеа во јавноста по потонувањето на бродот. Ниеден од обидите не беше успешен се до1 септември 1985, кога здружена американско-француска експедиција, водена од Жан-Луи Мишел (Ифремер) и др. Роберт Балард (ВХОИ), ги открија остатоците така што користеа странлива сонда од истражувачкиот брод Кнор. Беше пронајден на длабочина од 4 километри, нешто повеќе од 600 километри југоисточно од Мистејкн Поинт, Њуфаундленд на координати 41°43′55″N 49°56′45″W, на 21 километар подалеку од последниот запис на четвртиот офицер Џозеф Боксхал. Балард укажал дека пуштиле 3 810 метри од кабелот во времето на откривањето на остатоците, така што даде длабочина до морското дно од 3 795 метри. Ифремер, францускиот партнер во истражувањето, забележал длабочина од 3 800 метри, кои се многу слични. Ова е околу 3,7 километри но секогаш се заокружуваат на 4 километри. Во 1986, Балард се врати на местото на остатоците со Атлантис 2 за да ги земе првите остатоци во подморницата Алвин. Во 1982, Балард побара финансиска помош од Војската на Соединетите Држави, но ова беше обезбедно во тајност со приоритет да се пронајдат потонатите јадрени подморници Трешер и Скорпион. Само кога ова ќе се направело, тогаш би почнало истражувањето на „Титаник“. Најзначајно откритие што тимот го пронајде е тоа дека бродот се поделил, прамецот бил оддалече 600 метри од крмата во спротивни насоки. Имало конфронтирачки мислења од сведоци дали бродот се разделил или не, и обете, американската и британската истрага заклучиле дека бродот потонал во еден дел. Сè до откривањето на остатоците, главно се мислело дека бродот не се поделил. Крмата го има удрено океанското дно во позиција веднаш до предниот дел и потона 18 метри во калта на океанското дно. Иако делови од трупот беа врзани, сепак крмата останала скоро целосна. Од судирот со океанското дно вода прснала од трупот под хангарот. Една од челичните прекривки (која тежела околу од десет тони) беше распрсната на страна од трупот. Крмата сѐ уште е под притисок, главно поради оштетените и паднати палуби. Прамецот беше во полоша состојба и се чинеше дека е распарчен за време на потонувањето. За разлика од крмата, која беше поплавена со вода пред да потоне, можно е прамецот да потонал со големо количество на воздух заробено во него. Како што потонувал, се зголемувал надворешниот воден притисок, но заробениот воздух не можел да се изедначи поради многуте воздушни џебовиво релативно затворените делови. Поради тоа, некои делови од трупот на прамецот имале висок диференцијален притисок меѓу надворешниот и внатрешниот што најверојатно довело до колапс. Дополнително оштетување беше предизвикано од удирањето на морското дно, со многу слаба структура, палубите пропаднале кога прамецот удрил. Околу остатоците се наоѓаат делови од бродот, мебел, прибор за јадење и лични предмети расфрлани на 2,6&nbsp;км². Помеките материјали, како дрво, тепих и остатоци од луѓе биле изедени од подводните организми. Д-р Балард не земал артефакти од местото, со мислење дека тоа би било еднакво на ограбување на гробови. Според морските меѓународни закони, земањето на артефакти е потребно за утврдување на правата на сопственост на остатоците на бродот. Во годините по наоѓањето, „Титаник“ беше случај на многу судски случаи за поседување на артефактите и на местото со остатоците. Во 1994, на РМС „Титаник“ Инк. Му беше доделена сопственост и стекнувањето на право за остатоците. Меѓу работите коишто беа откриени од РМС „Титаник“ Инк. Беше и бродското свирче, кое беше извадено на површината во 1992 и поставено во патувачката изложба на компанијата. Користено е двапати, користењето на потиснувачки воздух отколку пареата, поради неговата кршлвост. Вкупно 6 000 артефакти се преместени од остатоците. Многу од овие беа изложени во морскиот народен музеј во Гринич, Англија и подоцна како дел од патувачката музејска колекција. == Моментална состојба на остатоците == Многу научници веруваат, меѓу кои е и Роберт Балард, се загрижени од посетите на туристите во подморници го забрзуваат распаѓањето на остатоците. ПОдводните микроби го подјадуваат челикот на „Титаник“ уште од кога е потонат, но поради додатната штета што посетителите ја направиле Националната Океанска и Атмосферска Управа предвидува дека „трупот и структурата на бродот може да пропаднат на океанското дно во наредните 50 години“. Книгата на Балард, Враќањето на „Титаник“, објавена од Меѓународното географско друштво, вклучува и фотографии кои го покажуваат влошувањето на палубата за шетање и штета предизвикана од подморниците кои се спуштаат на бродот. Вертикалниот столб скоро целосно е уништен и повеќе ја нема таа светла бела боја. Друга штета е и резаницата на прамецот каде што некогаш пишуваше „Титаник“, дел од олово-цинковиот телемотор кој некогаш го држеше кормилото, но сега е извртен и местото за набљудување е целосно уништено. == Сопственост и парничење == Повторното откривање на „Титаник“ во 1985 отвори дебата околу сопственоста на остатоците и на вредните предмети внатре. На 7 јуни 1994 РМС „Титаник“ Инк., втор по значајност на Премиер Егзибишионс Инк., му беше доделена сопственост и сопственички права од Регионалниот суд за Источниот Регион на Вирџинија во Соединетите Држави. По 1987, РМС „Титаник“ Инк. И ненеговите претходници имале седум експедиции и собрале над 5 500 историски предмети. Најголемиот единствен предмет бил 17 тонскиот дел на трупот, пронајден во 1998. Многу од овие предмети се дел од патувачката музејска претстава. Во 1993, француски администратор во канцеларијата морски работи на министерството за транспорт и туризам ги додели на РМС „Титаник“ Инк. реликвиите откриени во 1987. Во идејална презентација на 12 февруари 2004, РМС „Титаник“ Инк., побара овластениот суд да го внесе на ред овластување како „сопственик на сите артефакти (вклучувајќи и делови од трупот) кои се предмет на оваа акцијана Законот за Пронајдоци“ или, во алтернатива, спасувачка награда во износ од 225 милиони долари. РМС „Титаник“ Инк. ги исклучи од своите барања наградата за предметите пронајдени во 1987, но побара од судот да објави дека, засновано на француската акција, „артифактите најдени во 1987 се независно во сопственост на РМСТ“. По сослушувањето, овластениот суд внесе на ред на 2 јули 2004, во кој одбива да изнесе пристојност и да ја признае одлуката на францускиот управник од 1993 и го одби барањето на РМС „Титаник“ Инк. дека треба да му биде доделена сопственост над предметите откриени во 1993 под Морскиот закон за Пронајдоци. РМС „Титаник“ Инк. поднесе жалба до Жалбениот Суд на Соединетите Држави за Четвртиот Суд. Во својата одлука од 31 јануари 2006 судот го призна „јасното нанесување на морскиот спасувачки закон на историските остатоци како оние на „Титаник““ и го негираше аплицирањето на Морските закони за пронајдоци. Судот исто така нареди дека општинскиот суд нема јурисдикција над „сртефактите од 1987“, и затоа ја поништува судската одлука од 2 јули 2004. Со други зборови, во согласност со оваа одлука, РМС „Титаник“ Инк. има сопственост над предметите доделени од француската одлука ( проценети претходно 16,5 милиони долари)и продолжува да ги поседува остатоците на „Титаник“. Жалбениот суд побарал од опжтинскиот суд да одреди награда (225 милиони долари побарани од РМС „Титаник“ Инк.) На 24 март 2009, беше откриено дека 5 900 артефакти земени од остатоците ќе почиваат со одлуката на општинскиот судија. Управувањето ќе одлучи дали артефактите треба да бидат сместени на јавни изложби или во рацете на приватните колекционери. Судијата исто така ќе влијае на степенот на сопственост на РМС „Титаник“ Инк. над остатоците, како и применување на набљудувачки систем за проверки на идните активности над местото на остатоците. == Можни фактори за потонувањето == Добро е утврдено дека потонувањето на „Титаник“ е како резултат на судар со санта мраз која фатално ги продупчи предните пет херметички затворени одделенија на бродот. Секако, помалку очигледни се причините за самиот удар (кој се случи во чиста ноќ и по примањето на многу предупредувања за санти), факторите подвлечувајки го високиот степен на штета претрпен од бродот и причините за високиот број на жртви. == Изградба и металургија == Првенствено, историчароте мислеле дека сантата направил голема дупка трупот на „Титаник“. Поради оштетениот дел од сантата кој сега е закопан, научниците користат сонар за да ја испитаат областа и открија дека сантата причинила извиткување на трупот и овозможило водата да навлезе помеѓу челичните плочи. Користените челични плочи за „Титаник“ биле со дебелина од 2,5 до 3,8 сантиметри дебелина. Детална анализа на мали делови од плочките покажа дека поради металургијата немало еластичност, па трупот станал кршлив во замрзната ладна вода и останал ранлив. Деловите од челикот имале големо количество на фосфор и сулфур (споредено со модерниот челик, четири пати и двапати повеќе), со магнезиум-сулфур сооднос 6,8:1 (споредено со односот 200:1 за модерниот челик). Високото количество на фосфор предизвикува кршења, сулфурот образува зрна од [[железен сулфид]] што овозможува стварање на пукнатини и недостатокот на магнезиум овозможува челикот да е растеглив. Откриените примероци биле под растегливо-кршлива фаза на температура од 32 степени целзиусови за должински примероци и 56 степени целзиусови за попречните примероци, споредено со -27 степени целзиусови за денешниот челик, каде челикот би се кршел на температура од -60 и -70 степени целзиусови. Друг фактор биле навртките кои го држеле трупот, кои биле покршливи од колку што се мислело. Од пронајдените 48 навртки, научниците откриле висока концентрација на згура. Стаклен остаток што се топи, а згурата може да ги направи кршливи и да се кршат. Архивските записи од градењето покажале дека порачката број 3, позната како најдобра- не на број 4 познат како „најдобар-најдобар“, се користени за своите навртки, иакобродоградителите од тоа време исклучиво користеле број 4 за навртките. Компанијата имала кусок од силни навртки, важни за рачно навртување, така железото требало да се загрее до прецизна боја и обликувано до вистинската комбинација за удирање со чекан. Компанијата користела челични навртки, кои биле посилни и се инсталирале со машина, на средината од трупот, каде ударите се очекувале да бидат најсилни, а железни навртки за прамецот и крмата. Навртките од „најдоброто најдоброто“ железо имало вкупна растегливост од 80% од таа на челикот, а „најдоброто“ железо од некои 73%. Покрај ова, највидлива и фатална штета „Титаник“ ја претрпил во деловите со парните бојлери 5 и 6 каде што биле користени челични навртки. == Кормиларско градење вртлива способност == Иако кормилото на „Титаник“ ги исполнуваше потребните димензионални услови за брод од негова големина, дизајнот на кормилото не беше некоја уметност. Спред истражувањетоод БиБиСи Хистори: „Прамецот со долгото и тенко кормило, беше копија со еден брод од 18-от век...перфектен пример за недостаток на технички развој. Споредено со кормилскиот дизајн на Кунардерс, „Титаник“овот било само мал дел од големината. Немаше напредок и беше многу малку покажанокако брод, долг 852 стапки, би свртел во итен случајили да избегне судир со санта мраз. Ова беше Ахиловата пета на „Титаник“. По реална проценка за кормиларското снабдување споредено со законските услови од тоа време: мора да биде 1,5% и 5% од подводниот профил на трупот и 1,9% од трупот на „Титаник“ бил под вода. Сепак, високиот дизајн на кормилото е поефикасен од дизајнирата брзина на бродот, кратко, коцќесто кормило за подобро маневрирање при слаба брзина. Можеби фатално за „Титаник“ бил дизајнот на тројниот пропелерски мотор, кој имаше алтернативни парни мотори на страните и еден централен пропелер придвижуван од парна турбина. Алтернативните мотори биле двонасочни, додека турбината не била. Според наредните докази од четвртиот офицерЏозеф Боксхал, кој отишол на мостот веднаш по судирот, првиот офицер Мурдок, го наместил телеграфот за промена на вртењето на пропелерите за да се избегне судирот со сантата, со што го онеспособил вртењето на бродот. Бидејќи не можело да се смени вртењето на централната турбина за време на „полна брзина“, едноставно била запрена. По поставувањето напред на централниот пропелер на бродското кормило, делотворноста на тоа кормило би било намалена: само Мурдок ќе требало да го заврти бродот со истата брзина, па така „Титаник“ ќе ја промашил сантата мраз за неколку метри. Друг преживеан, Фредерик Скот, работник кај моторите, дал спротивна изјава: се сеќавал дека на своето место во собата со моторите видел дека телеграфот за моторите покажувал „Запирање“, но не по судирот. == Насока на ударот == Беше шпекулирано дека ако бродот удрил директно во сантата можел да биде спасен. Хипотетизирано е дека ако „Титаник“ не го сменил курсот и се судрил со сантата, ударот би бил со природнно силната крма и ќе се предизвикало штета само на првите едно или две одделенија. Ова би го онеспособил и можеби би имало жртви само од патниците кои биле близу до крмата, но не би требало да потоне поради тоа што „Титаник“ бил дизајниран да плови со поплавени четири одделенија. Наместо тоа, силниот удар од десната страна, причинал извиткување на плчочките од трупот на првите пет одделенија, повеќе дизајнот на бродот. == Непријателски временски услови == Во тоа време, временските услови на Атлантикот биле необични бидејќи имало рамно мирно море, без ветер и бранови. Така, исто беше и ноќ без месечина. Во нормални временски услови на местото на ударот, брановите би овозможиле откривање на сантите па дури и во ноќ без месечина. == Прекумерна брзина == Заклучокот на британската истрага за судирот за потонувањето е „поради прекумерната брзина со која управувал бродот“. Во време на сударот се мислело дека „Титаник“ ја има својата нормална брзина од 22 чатали, што беше помалку од својата максимална брзина од 24 чатали. Во тоа време, беше нормална (но не универзална) практика за да се остане со нормална брзина каде што има санти мраз. Се мислело дека ако санта голема доволно за да оштети некој брод видена навреме ќе има можност за да се избегне. По потонувањето британското Министерство за трговија внесе ново регулативи и укажуваше на бродовите како да управуваат со нивната брзина ако се очекува присѕство на санти. Често е наведувано дека Џ. Брус Исмеј го известувал и охрабрувал капетанот Смит да ја зголеми брзината за да пристигне порано и е честа одлика во популарните презентирања за катастрофата, како и филмот за „Титаник“ од 1997. Во недостаток на докази, многу расправаат за ова. [[Податотека:Titanic-lifeboat.gif|thumb|Преживеани од склопувачките чамци, видено од Карпатија.]] == Недоволен број на чамци за спасување == Ниту еден аспект од губењето на многуте животи во катастрофата на „Титаник“ не предизвика поголем скандал од фактот што бродот не носел доволно чамци за спасување за патниците и екипажот. Ова е претежно поради фактот што законот, од 1984, барал само 16 чамци за бродови потешки од 10 000 тони. Овој закон се применил кога бил направен најголемиот пловечки брод „Луканија“. Од тогаш, големината на бродовоите се зголемувала брзо, што значи дека „Титаник“ морал легално да носи помалку чамци од можниот капацитет. Всушност, Вајт Стар Лајн ги пречекори законите додаде уште четири склопувачки чамци и ова даде вкупен капацитет од 1 178 луѓе(сè уште околу третина од вкупниот капацитет од 3 547 патници на „Титаник“). Беше очекувано дека во многубројните северно Атлантски линии, во сериозна несреќа на брод, би добиле помош од другите бродови и дека чамците би биле користени само за пренесување на патниците и екипажот до спасителите. Целосна набавка на чамци не беше разгледана за ова. Беше очекувано за време на дизајнирањето на бродот британското Министерство за трговија може да побара зголемување на чамците во некое блиско минато. Поради тоа кранови за чамците кои можеле да поднесат и до четири чамци биле дизајнирани и инсталирани, за да се даде вкупен капацитет од 64 чамци. Никогаш не биле опремени чамците. Често се тврди декаЏ. Брус Исмеј, претседателот на Вајт Стар, не ја одобрил инсталацијата на овие дополнителни чамци за да го зголеми просторот за шетање на патниците на палубата со чамци. Харолд Сандерсон, потпретседател на Меѓународната трговска морнарица го побива ова тврдење за време на британската истрага. Недостатокот на чамци не била единствената причина за трагичното губење на животи. По судирот со сантата, требало еден час за да се процени штетата, да се види што треба да се прави, да се информираат патниците од првата класа и да се спуштат првите чамци за спасување. Потоа екипажот работеше ефикасно и им требаа 80 минути за да ги спуштат сите 16 чамци. По поделбата на екипажот во два тима, на двете страни од бродот, им требаше во просек 10 минути на еден тим да наполни еден чамец и да го спушти. Уште еден фактор за поврзано со големата загуба е не сакањето на патниците да се качат во чамците. Највпечатлива е онаа на Чамецот број 1 кој наместо 40 луѓе имал само 12. Ова беше поради пуштањето, „Титаник“ не се чинеше како заканувачка опасност што значи патниците не сакале да се откажат од јасната безбедност на бродот. Како што наредниот дел објаснува дека бродот е непотонлив, секако не е причината за ниската употреба на чамците за спасување. == Алтернативни теории == Безброј алтернативни теории кои се разидувале од стандардното објаснување за предавањето на „Титаник“ се појавиле по потонувањето. Некои од овие вклучуваат и јаглен пожар или пак дека „Титаник“ удрил во натрупан мраз. Во реалноста на над природното, се кажува дека „Титаник“ потонал поради клетва од мумија. == Легенди и мотиви поврзани со „Титаник“ == === Непотонлив === Во спротивно со популарната митологија, никогаш не беше опишан како „непотонлив“, сè додека не потона. Има три јавни објави (една која никогаш не беше објавена) го опишуваше „Титаник“ како непотонлив, претходено на неговото потонување, но нема никаков доказ дека претставата за непотонловоста на „Титаник“ влезе во свеста на јавноста додека не потона. Трговскиот весник Д Шипбилдер и Марин Енџин Билдер, во своето посебно издание во јуни 1911 посветено на Олимпик и „Титаник“ и опишуваше дека „капетанот, со притискање на електричен прекинувач, брзо и херметички го затвора бродот и виртуелно го прави непотонлив. Првото неквалификувано докажување за непотонливоста на „Титаник“ се појавува по денот на несреќата (на 16 април 1912) во Њујорк Тајмс, каде Филип А. С. Франклин изјавува, за потпретседателот на Вајт Стар Лајн кога информирал за трагедијата. Мислев дека е непотонлив и зборував според најдоброто можно мислење од најдобрите експерти. Не го разбирам. Коментарот беше искористен од новинарите и идејата дека Вајт Стар Лајн изјавил дека „Титаник“ е непотонлив (без квалификација) доби директно и распространето внимание. Дејвид Сарноф, радио извештаи и употребата на СОС Често користена приказна која беше нејасна помеѓу фактот и измислицата укажуваше дека првиот човек кој ја добил новоста за потонувањето бил Дејвид Сарноф, кој подоцна ќе застане на чело на гигантската јавност РЦА. Во изменети верзии на оваа легенда, Сарноф не бил првиот кој слушнал за оваа новост (ова го кажал лично Сарноф), но тој и персоналот од Маркониевата радио станицата (телеграф) над стоковната куќа „Ванамејкер“ во Њујорк, околу три дена не ги соопштувале новостите за катастрофата и имињата на преживеаните на луѓето однадвор. Меѓутоа, дури и оваа верзија нема поддршка во сегашните извештаи. Ниту еден од весниците во тоа време не го споменале Сарноф. Поради отсуство на доказ, приказната за Сарноф треба да се разгледува само како легенда. И покрај популарните верувања, не бил за првпат користен сигналот за опасност „СОС“, меѓународно признаен Морзеов код. СОС сигналот првпат бил предложен на Меѓународната конференција за морски радо комуникации во Берлин во 1906. Беше ратификуван од меѓународната заедницаво 1908 и бил во широка употреба од тогаш. Меѓутоа, СОС сигналот многу ретко го користеле британските радио оператори, кој го претпочитале стариот CQD код. Првиот радио оператор Џек Филипс го користел CQD кодот сè додека вториот радио офицер Харолд Брајд му кажувал на шега, „Испрати СОС, тоа е новиот сигнал, и ова може ќе ти биде последната шанса да го испратиш“. Филипс кој подоцна умрел, започнал да го заменува СОС со CQD сигналот. === Оркестарот на „Титаник“ === [[Податотека:Titanic orchetra.jpg|thumb|upright|Членови на оркестарот на „Титаник“.]]Една од најпознатите приказни за „Титаник“ е секако за оркестарот. На 15 април осум члениот оркестар на „Титаник“, предводен од Валас Хартли, се собрале во салонот на првата класа со цел да ги смират патниците. Потоа се преместиле на предната половина од палубата за чамците. Оркестарот продолжил да свири, дури и кога станало очигледно дека бродот ќе потони и сите членови ќе исчезнат. Се шпекулира за тоа која била нивната последна песна. Канадски патник од првата класа, г-ѓа Вера Дик, тврдела дека последната песна што ја свиреле била химната „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“. Хартли изјавил дека, кога би бил на брод што тони „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“ би била една од песните што би ја свирел. Но, книгата на Валтер Лорд, „Ноќ за паметење“ ја популаризира песната „Есен“, според извештајот на Харолд Брајд во 1912. Се смета дека Брај мислел на песната наречена „Есен“ или валцерот „Сонж д отом“ но не била во книгата со песни на Вајт Стар Лајн. Брајд е единствениот сведок на оркестарот кој бил најблизу, пред бродот да потоне, но г-ѓа Дик го напуптила бродот еден час и 20 минути пред потонувањето и не е можно да ги слушнала последните моменти на оркестарот.Претставата дека била свирена „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“ како лебедова песна можно е мит од СС Валенсија, кој беше во печатот во 1906 во Канада и поради тоа може г-ѓа Дик се помешала. Исто така има и два различни аранжмани за „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“, едниот е популарен во Британија а другиот во САД, па така британската мелодија потсетува на химната („Есен“). Филмот Ноќ за паметење (1958) го користи британскиот аранжман, додека филмот од 1953 „Титаник“, со Клифтон Веб, го користи американскиот аранжман, но „Титаник“ на Камерон (1997) како што Брајд кажуваше, патниците ја пеат „Есен“. === Предвидувањата на В. Т. Стед === Друга многу често кажувана легенда за „Титаник“ е за исчезнувањето на патникот од прва класа Вилијам Томас Стед. Според ова, Стед имал интуиција и ја предвидел својата смрт на „Титаник“. Ова е очигледно предложено од две измислени приказни за потонување кои ги кажа со декади претходно. Првата, „Како поштенски брод на пареа потона во средниот атлантик, од преживеан“ (Пал Мал Газет 22 март 1886) укажува на судар на пожтенски брод со друг од кој се загунија многу животи поради недостатокот на чамци за спасување. Шифрирано Стед ја завршува својата приказна: „Ова ќе се случи доколку сите бродови на пареа тргнат со недостаток на чамци за спасување“. === Клетвата за „Титаник“ === Кога „Титаник“ потона, се сметаше дека постоела клетва на бродот. Новинарите веднаш тоа го соединија со практиката на Вајт Стар Лајн да не ги крстат нивните бродови (и покрај сцената од „Ноќ за паметење“). Една од најраширените легенди поврзани директно со сектите во Белфаст, каде бродот бил изграден. Било предложено на бродот да му се даде бројот 390904, кој кога би се читал наназад би се изговорил ноу поуп (no pope), слоган од секта која ги напаѓала романските католици и е широко распространето од екстремниот протестантство во Северна Ирска. Од екстремниот сектаријанизам во североисточна Ирска (Северна Ирска не постоела сè до 1920) потонувањето на бродот било оплакувано и се сметало дека е поради анти-католицизмот на неговите произведувачи, компанијата Харланд и Вулф, која тогаш имала многу повеќе работници протестанти. „Но попе“ приказнатавсушност е урбана легенда. На РМС Олимпик и „Титаник“ им биле доделени пристанишните броеви 400 и 401. Изворот на приказнава можеби е од изјави на работници во Квинстаун за анти-католички графити кои биле пронајдени додека товарале јаглен. ==Титаник како тема во уметноста и во популарната култура== * „Титаник“ - песна на рускиот поет [[Александар Суворов (поет)|Александар Суворов]].<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 222-223.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Патнички бродови]] qscs1797rp5fzvy3grh2qiiery6lljt 5544942 5544941 2026-04-26T17:33:17Z Andrew012p 85224 5544942 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{ПојВрска|За филмот на Џејмс Камерон, видете [[Титаник (филм)]].}} {{Брод |ship_name = ''Титаник'' |ship_image = [[Податотека:RMS Titanic 3 (cropped to ship).jpg|300px]] |image_caption = ''Титаник'' го напушта [[Саутхемптон]] на 10 април 1912 г. |flag_state = Обединето Кралство |ship_flag = [[Податотека:Civil Ensign of the United Kingdom.svg|50px]] |namesake = [[Титани]] |ship_class = патнички [[Прекуокеански брод|бродот]] од класата „Олимпик“ |ship_owner = [[Податотека:House flag of White Star Line.svg|25px]] [[White Star Line]] |builder = [[Harland and Wolff]], [[Белфаст]] |laid_down = 22 март 1909 г. |launched = 31 мај 1911 г. |acquired = 2 април 1912 г. |out_of_service = 15 април 1912 г. |status = потонат (остатоци на дното) |home_port = [[Ливерпул]], Обединето Кралство |displacement = 52.310 тона |length = 269,1 м |beam = 28,2 м |height = 53,3 м (од [[кобилица]] до врвот на оџаците) |draught = 10,5 м |propulsion = две трикраки странични пропелери и еден централен пропелер; 46.000 коњска сила |speed = 21 [[Јазол (единица)|јазол]] (крстосувачка), 23 јазли (максимална) |capacity = 2.453 патници |complement = 874 члена на екипаж |armament = |armor = |notes = чамци за спасување: 20 (доволни за 1.178 души) }} [[Податотека:Titanic southhampton.jpg|300px|thumb|right|„Титаник“ во [[Саутхемптон]], Велика Британија, пред првото патување во 1912.]] {{закосен наслов}} '''''Титаник''''' ({{Langx|en|RMS Titanic}}) — британски [[Прекуокеански брод|прекуокеански патнички брод]] од класата „Олимпик“ сопственост на Вајт Стар Лајн, компанија што организирала редовен прекуокеански сообраќај помеѓу [[Велика Британија]] (обично од Саутхемптон) и [[САД]] (обично до [[Њујорк]]). Бил изграден во бродоградилиштето Харланд и Вулф. Во времето кога бил изграден, бил најголемиот патнички брод. Бил изработен според најсовремените технологии и популарно се верувало дека е „непотоплив“. Палубите и просториите од првата класа на бродот биле особено луксузни и убаво уредени. Имал носивост од 46.328 [[бруто регистарска тона|БРТ]], должина од 269,1 м, парни турбини со 59.000 коњски сили, максимална брзина при полн товар од 24 [[јазол (единица)|јазли]] (44,57 [[км/ч]]) и капацитет од 3.547 патници. За време на првото патување, „Титаник“ удрил во санта мраз во Северниот [[Атлантик]] пред полноќ на 14 април [[1912]] ситни и потонал два часа и четириесет минути подоцна, на 15 април. Тоа бил голем шок за јавноста, особено што потонувањето завршило со огромни загуби од 1517 патници, што е една од најголемите поморски цивилни несреќи. == Изградба == „Титаник“ бил [[прекуокеански брод]] на Вајт Стар Лајн, изграден во бродоградилиштето Харланд и Вулф во Белфаст и дизајниран да им конкурира на конкурентите Кунард, „Лузитанија и „Мавританија“. „Титаник“ заедно со своите сестри од олимписка класа, Олимпик и наскоро што ќе се изградел Бритраник (што првин се нарекувал Гигантик) биле наменети да бидам најголемите, најлуксузни бродови од тоа време. Дизајнерите биле директорот на Харланд и Вулф и Вајт Стар, Лорд Вилијам Пири, менаџерот за изградба како и главен во одделот за дизајн, морнарскиот архитект Томас Ендрус, како и пионот и генерален менаџер Александар Карлајл. Улогата на Карлајл била да се дизајнира суперструктурата на овие бродови, главно аеродинамичната суперструктура придружена во трупот, како и правење на ефикасни дизајни на кранови за чамците за спасување. Карлајл ќе го напушти проектот во 1910, пред бродот да биде пуштен, кога стана акционер во Велин Дејвитс и Енџениринг Компани, односно фирмата задолжена за крановите. Изградбата на „Титаник“, спонзорирана од американецот Џ.П.Морган и неговата корпорација Интернешнел Меркантајл Марин, започна на 31 март 1909. Трупот на „Титаник“ беше пуштен во вода на 31 мај 1911, а неговото комплетно градење е завршено до 31 март наредната година. Тој беше долг 269,1 метри, широк 28 метри, со целокупна тонажа од 46 328 тони и со височина од 18 метри, од водата до палубата со чамци. Беше опремен со четири цилиндричен алтернативен мотор, тројно распространети мотори и една Парсонова турбина на низок притисок, засилена со три пропелери. Имаше 29 бојлери загрејувани од 159 печки на јаглен и кои овозможија висока брзина od 23 јазли односно од 43 километри на час. Само три од четирите 19 метарски оџаци биле функционални, додека четвртиот бил додаден за вентилација и секако да го направи бродот поимпресивен. Бродот можел да носи вкупно 3 547 патници и екипаж. [[Податотека:Gym.jpg|thumb|left|Сала за вежбање на „Титаник“]] == Особености == „Титаник“ ги надминал своите соперници во раскошноста и богатството. Понуди базен на палубата, гимнастичка сала, игралиште за сквеш, турска бања, кафе-бар и библиотеки во првата и втората класа. Заедничките простории во првата класа беа дизајнирани со дрвени орнаменти, скап мебел и други декорации. Главните соби во третата класа имаа ѕидови од борова шума и со силен дрвен мебел. Исто така во првата и втората класа имаше и берберница. Понатаму, кафето Парисиан ја нудеше својата кујна на патниците од прваа класа со веранда осветлена со сонце и украсена со декоративни решетки. За тој период бродот вклушуваше технолошко нашредни одлики. Имаше три електрични лифтови во првата и еден во втората класа. Имаше и широк електричен подсистем со генератори на пареа и распространети електрични светилки на предниот дел, две Маркони радиа, што вклучуваше моќен сет од 1 500 вати на кој работеа во смени двајца работници и овозможуваше постојан контакт и пренос на многу пораки од патниците. Патниците од прва класа платија крупна сума за ваков комфор. Најскапиот прекуокеански билет чинеше 4 350 долари (односно повеќе од 95 860 долари во 2008 година). [[Податотека:Olympic's 1st Class Grand Staircase Boat Deck Level.jpg|thumb|left|Холот на „Титаник“ со скалите за патниците од прва класа]] == Чамци за спасување == За првото патување, „Титаник“ носеше 20 чамци за спасување со три различни видовиЧ -Чамци за спасување 1 и 2: итни дрвени секачи: долги 25,2 инчи, широки 7,2 инчи, длабоки 3,2 инчи, со капацитет од 40 луѓе. -Чамци за спасување 3 до 16: дрвени чамци за спасување: долги 30 инчи, широки 9,1 инч, длабоки 4 инчи со капацитет од 65 луѓе. -Чамци за спасување А, Б, Ц, и Д: енлглехарт склопувачки чамци за спасување: долги 27,5 инчи, широки 8 инчи, длабоки 3 инчи, со капацитет од 47 луѓе. Вкупен број на патници што моше да соберат чамците е 1 178 луѓе. Чамците за спасување главно биле сместни во блокови на палубата за бродови, каде што не биле поврзани со крановите. Оние на десната страна на бродот биле поделени под броевите 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, и 15 од предниот дел на бродот сè до прамецот, додека оние на левата страна биле поделени како 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14 и 16 од предниот дел на бродот па сè до прамецот. Итните секачи (чамците за спасување 1 и 2) биле надвор, висејки на крановите, спремни за употреба, додека склопувачките чамци Ц и Д биле сместени на палубата за чамци веднаш до ламците 1 и 2. Склопувачките чамци А и Б биле сместени на покривот од мостот на двете страни од првиот оџак. Но, сепак немало кранови кај мостот со кои би можеле да се спуштат склопувачките чамци А и Б кои многу тежеле. За време на тонењето се покажало како многу тешко спуштањето на чамците поради тоа што првин требало да се симнат на палубата. За време на ова, чамците Б се превртиле и полека отпловиле превртени од бродот. Во фазата на дизајнирање Карлајл предложил да се постават поголеми кранови за чамците, произведени од Велин Дејвитс и Енџениринг Компани, со што би можеле да се справат со четири чамци одеднаш. Шеснаесет сетови од овие кранови биле поставени на „Титаник“, и така му овозможи да носи 64 дрвени чамци- вкупен капацитет од 4 000 луѓе, споредено со капацитетот на „Титаник“ од 3 600 патници и членови на екипажот. Но, Вајт Стар Лајн додека се согласи за новите кранови, одлучил да се постават само 16 дрвени чамци за спасување (16 е минимумот според Министерството за трговија, засновано на тонажата на „Титаник“), што може да спаси само 1 178 луѓе ( односно 33% од патниците на „Титаник“). Во тоа време, законите на Министерството за трговија гласеле дека британските бродови над 10 000 тони мора да носат 16 чамци за спасување со капацитет од 160 метри кубни, плус доволен број на сплавови за 75% од тоа во чамците. Не се направија некои дополнителни измени во законите за поголеми бродови од 1894, кога се изгради најголемиот патнички брод „Лузанија“ на Кунард кој тежеше 13 000 тони. Сер Алфред Калмерс, морски советник во Министерството за трговија од 1896 до 1911, одвреме-навреме размислуваше на ова прашање, но бидејќи мислеше дека искусните морнари нема бескорисно да се на бродот за спуштањето и управувањето на чамците, претчувствуваше дека ќе биде тешко да се наместат повеќе од 16 чамци. Карлајл кажал на одговорните лица дека разговарал со Ј. Брус Исмај управувачки директор во Вајт Стар Лајн, но Исмај негираше дека некогаш разговарал за тоа и дека некогаш забележал такви одредби во плановите за бродот кој тој ги прегледувал. Десет дена пред првото патување Алекс Велин, дизајнерот на крановите за чамците на „Титаник“, објави дека неговата машинерија била наместена поради тоа што сопствениците биле свесни за промените кои доаѓале во официјалните закони, но Харолд Сандерсон, потпретседател на Интернешнел Меркантил Марин и поранешен главен менаџер во Вајт Стар Лајн, негирал дека тоа била намерата. == Пумпи == „Титаник“ имал пет пумпи на бродското дно и за рамнотежа, користени за додаток на бродот, и три пумпи за рамнотежа. Две десет инчни цевки кои се распространувале по бродското дно и го контролирале пренесувањето на водата, контролирани од горната преграда. Севкупниот капацитет на истовар од сите осум пумпи бил 1 700 тони за еден саат. [[Податотека:En size titanic.svg|thumb|left|Споредба на големината со [[Airbus A380]], автомобил, автобус и просечен човек]] == Споредба со ''Олимпик'' == „Титаник“ многу наликува на својот сестрински брод Олимпик. Иако има повеќе вклучен простор затоа имал и поголема тонажа, но трупот имал скоро иста големина како оној на Олимпик. Две од највидливите разлики се половина од предното шеталиште на „Титаник“ Палубата А (под палубата со чамците) беше затворена од надворешните временски влијанија и формата на Палубата Б беше различна со онаа на Олимпик. Изградениот Олимпик немаше двојник на Кафе-барот Парисиан на „Титаник“, не беше додадено сè до 1913. Некои од пропустите откриени на Олимпик, како што е чкрипењето на крмата, биле поправени на „Титаник“. Светлата коишто давале природна светлина на Палубата А биле округли, додека на Олимпик биле овални. Кормиларската кабина на „Титаник“ беше помала и подолга отколку на Олимпик. Ова и други промени го направија „Титаник“ за 1 004 тони потежок од Олимпик и така стана најголем активен брод во светот за време на своето прво патување во април 1912. == Историја на бродот == === Пробно патување === Пробно патувањена „Титаник“ започна кратко по оспособувањето од бродоградилиштето Харланд и Вулф.Патувањето требаше да започне во 10 часот во понеделникот на први април, само девет дена пред да го напушти Саутемптон на своето прво патување, но лошите временски услови биле одложени за наредниот ден. На „Титаник“ имаше 78 ложачи, подмачкувачи и пожарникари, како и 41 членови на екипажот. Немало ниту еден домашен персонал. Претставници од различни компании патувале на пробно патување на „Титаник“, каде што присуствувале и Харолд А. Сандерсон од И.М.М. и Томас Ендрус и Едвард Вајлдинг од Харланд и Вулф. Брус Исмеј и Лорд Пири биле болни за да присуствуваат. Џек Филипс и Харолд Брајд работеле како радио оператори и ја разработувале убаво Маркони опремата. Г-дин Карутерс, надзорник од Министерството за трговија, бил исто присутен за да се увери дека се работело убаво и бродот бил способен за патници. По пробата тој потпишал „Договор и Извештај за патници и екипаж“, со важност од 12 месеци, со кој се уверува дека бродот е достоен за пловидба. === Прво патување === Бродот го започнал своето прво патување од Саутемптон, Англија, кон Њујорк, на 10 април 1912 со капетанот Едвард Џ. Смит. Како што „Титаник“ беше оставен на пристаништето, за малку ќе се судреше со бродот Њујорк, кој го влечеа во близина (околу четири стапки), и на крајот го одвлечеа. Инцидентов го одложи заминувањето за еден час. По минувањето на англискиот канал, „Титаник“ застана кај Шербург, Франција за да качи други патници и застана наредниот ден кај Квинстаун (денешен Коб) Ирска. Поради тоа што пристаништето во Ирска не се совпаѓаше со неговата големина, „Титаник“ мораше да се укотви недалеку од брегот, со мали бродови, познати како помошници, ги превезеле останатите патници на него. Кога конечно тргна кон Њујорк имаше вкупно 2 240 луѓе качени на бродот. Џон Кофеј, 23 годишен член на екипажот, додека бродот беше закотвен кај Ирска тој се скрил во поштата и се упатил повторно кон Квинстаун. Кофеј изјавил дека причината za тоа е суеверието кое го имал за пловењето и особено за „Титаник“. Подоцна тој потпишал договор за да се придружи на екипажот на Мавританија. На своето прво патување „Титаник“ имал многу истакнати патници во првата класа. Во нив биле и: милионерот Џон Џејкоб Астор 4 и неговата жена Мејделин Форс Астор, индустријалецот Бенџамин Гугенхејм, сопственикот на Мејси Исидор Штраус и неговата жена Ида, денверските милионери Маргарет “Моли„ Браун, Сер Космо Даф Гордон и неговата жена грофицата Луси ( Лејди Даф-Гордон), Џорџ Елкинс Вајлденер и неговата жена Еленор, крикет играчот и бизнимен Џон Борланд Тајер со неговата жена Мериен и нивниот седумнаесет годишен син Џек, новинарот Вилиам Томас Стед, Грофицата од Ротес, претседателскиот помошник на САД Архибалд Бат, авторот и светскиот човек Хелен Черчил Канди, авторот Жак Фитрел неговата жена и нивните пријатели, како и бродвејските продуценти Хенри и Рене Харис, глумицата во филмови без звук Дороти Гибсон меѓу другите. Џ.П.Морган требаше да патува но во последен момент го откажа своето патување. Исто така патуваа и генералниот директор на Вај Стар Лајн, Џ. Брус Исмеј, дизајнерот на бродот, Томас Ендру, кој беше задолжен за надгледување доколку се појават некои проблеми и да ги процени одликите на бродот. === Потонување === Недела ноќта на 14 април 1912, температурата се спушти до замрзнување и океанот беше мирен. Месечината не беше видлива, но сепак небото беше чисто. Капетанот Смит, на дадено предупредување на санти мраз, незначајно го промени курсот на „Титаник“ кон југ. Таа недела во 13:45 часот, пораката од бродот Америка ги предупреди за тоа дека има санти мраз на патот на „Титаник“, но Џек Филипс и Харолд Брајд задолжени за радио врските, беа вработени од Маркони и платени само да примаат и пренесуваат пораки на патниците, и не беа фокусирани за праќање на не толку „значајни“ пораки за санти на мостот. Подоцна вечерта, друго известување за многубројни санти мраз, овој пат од Месаба, не беа доставени до мостот. Во 23:40 часот, додека пловеше околу 400 милји од Големиот брег на Њуфаундланд, стражарите Фредрик Флит и Реџиналд Ли здогледале голема санта мраз како стои испред бродот. Флит заѕвони на ѕвоното трипати и го повика мостот извикувајки: „Санта мраз пред нас!“. Првиот офицер Мурдок дал наредба „врти на десната страна“, и ја користеше традиционалната кормиларска наредба за изненадно вртење на лево и да се подесат моторите (можеби наредил преку телеграф да се запрат или да целосно вртат наназад моторите, според изјавата на еден од преживеаните). Сантата ја удрила десната страна на бродот, го пробуши трупот на неколку места и ги испукал завртките на цевководите во должина од 90 метри. Како што морската вода ги поплавувала предните одделенија така се затвориле херметичките врати. Иако бродот можел да плови со четири поплабени одделенија, сепак пет биле поплавени. Петте поплавени одделенија го повлекле бродот надолу па така почнале да се поплавуваат и другите одделенија. Капетан Смит, изненаден од ненадејниот удар, заминал на мостот и наредил да застанат. Кратко по полноќ на 15 април, по инспекцијата на бродските офицери и Томас Ендру, се наредило да се подготват чамците за спасување бил испратен сигнал за опасност. Веднаш бил испратен меѓународниот сигнал за опасност CQD од радио операторите Џек Филипс и Харолд Брајд. Неколку бродови одговориле меѓу кои и Маунт Темпл, Франкфурт и братскиот брод на „Титаник“, „Олимпик“, но никој не бил во близина за да стигне на време. Најблискиот брод којшто одговорил бил Кунард. Карпатија, која била оддалечена 93 километри можел да пристигне за четири часа- предоцна за да ги спаси сите патници. Единствената земјена локација која што го примила сигналот за опасност била радио станицата во Кејп Рејс, Њуфаундленд. Од мостот можело да се видат светла на некој брод во близина. Кој бил овој брод, сѐ уште е мистерија, но имало теории дека тоа би можело да биде „Калифорнијан“ или или пловец наречен „Семпсон“. Поради неодговарањето на радио, четвртиот офицер Боксхал и кормиларот Роу пробале да им сигнализираат со морзеова ламба и подоцна со сигнални ракети, но бродот никогаш не одговорил. „Калифорнијан“, кој бил во близина и запрел поради сантите мраз, исто така видел светла во далечината. Радиоврската на „Калифорнијан“ била исклучена, а радиооператорот заминал во кревет да спие. Пред да заспие околу 23 часот, радио операторот на „Калифорнијан“ пробал да го предупреди „Титаник“ за сантите мраз, но бил прекинат од истоштениот Џек Филипс возвратил назад: „Заќути, заќути, зафатен сум, работам Кејп Рејс“, иако мислел на Њуфаундленд радио станицата. Кога офицерите на „Калифорнијан“ го виделе бродот за првпат, пробале да му сигнализираат со Морзеова ламба, но исто така никогаш не добиле одговор. Подоцна, ги забележале сигналите за опасност и го информирале капетанот Стенли Лорд. Иако имаше дискусии за мистериозниот брод, кој според офицерите кои биле на должност се оддалечувал, радио операторот на „Калифорнијан“ не бил разбуден сè до наредното утро. [[Податотека:EJ Smith.jpg|thumb|Капетан Едвард Џ. Смит]] === Пуштање на чамците за спасување во вода === Првиот чамец за спасување бил Чамецот 7 на десната страна со 28 луѓе во него, наместо со 65. Бил спуштен околу 12:40 по полноќ како што се верувало од Британската анќета. Чамците 6 и 5 биле пуштени после десет минути. Чамецот 1 бил петтиот чамец за спасување со само 12 луѓе. Чамецот 11 бил преполн со 70 луѓе. Склопувачкиот Д бил последниот кој бил пуштен во водата. „Титаник“ носел вкупно 20 чамци за спасување со капацитет од 1 178 луѓе. Иако немал доволен број на чамци за да ги спаси сите луѓе, сепак според регулативите носел повеќе чамци одредено од Британскиот одбор за трговски регулативи. Во тоа време, бројот на чамците за спасување бил одредуван според тонажата на бродот наместо бројот на патници присутен на бродот. „Титаник“ не покажувал никакви знаци на заканувачка опасност и патниците не сакале да го ја напуштат провидливата сигурност на бродот и да се качат на малите чамци за спасување. Поради тоа, повеќето од чамците биле спуштани претежно празни, каде еден чамец кој собирал и до 40 луѓе, го напуштил „Титаник“ со само 12 луѓе. Со императивот за полнење на чамците „жените и децата први“, вториот офицер Лајтолер, кој ги полнел чамците од левата страна, дозволувал да се качуваат и мажи само ако било потребно од веслачи дури и ако имало простор. Првиот офицер Мурдок, кој ги полнел чамците од десната страна, дозволувал да се качат мажи ако немало жени. Како што се зголемувал бројот на луѓе на бродот луѓето почнале да стануваат нервозни и некои од чамците заминувале преполни. До 02:05 часот целиот преден дел на бродот бил под вода и сите чамци заминале. [[Податотека:Titanic iceberg.jpg|thumb|Сантата мраз за која се мисли дека е причината за потонувањето на „Титаник“ поради црвената боја која ја имал на дното.]] === Последните минути === Околу 02:10 часот, прамецот се издигна над водата каде се гледаа и пропелерите и до 02:17 часот водата достигна и до бродската палуба. Последните два чамци пловиле на палубата, едниот превртен а другиот полн до половина со вода. Кратко потоа, предниот оџак се урнал и згмечил дел од мостот и луѓето во водата. На палубата, луѓето лазеле кон прамецот или пак скокале со надеж дека ќе стигнат до чамците. Прамецот на бродот полека се кренал во воздух, така сè што било несигурно паднало во водата. Додека прамецот полека се издигнувал електричниот систем паднал и се исклучиле светлата. Подоцна, притисокот на трупот предизвикал „Титаник“ да се расцепи помеѓу двата средни оџака и предниот дел потонал веднаш. Потоа прамецот се спуштил на површината и тогаш се исправил вертикално. По неколку моменти, во 02:20 часот исто така и тој потонал. Само два од 18-те спуштени чамци се вратиле назад за да спасат уште луѓе. Чамецот 4 кој бил во близина собрал пет луѓе, но подоцна двајца умреле. По еден час чамецот 14 се вратил и спасил четворица, но потоа еден од нив починал. Други луѓе успеале да се качат на чамците кои пловеле на палубата. Имало аргументи за некои од чамците да се вратат назад, но многу од преживеаните се исплашиле дека ќе бидат превртени од луѓето кои би сакале да влезат во чамецот или пак ќе бидат вшмукани од бродот што потонува, каде што произлезе дека немало големо вшмукување. Како што бродот тонеше надолу во длабочините, двата дела се однесувале многу различно. Аеродинамичниот преден дел тонеше и на околу 609 метри под површината подзапрел, и се спуштил на дното нежно. Прамецот потонал брзо на океанското дно а трупот се распарчил додека потонувал од силниот притисок предизвикан од воздухот кој останал во него. Прамецот се распарчил на дното со силна брзина, и се зарил во калта. По пловењето од 17,5 чатали за само четири часа, Карпатија пристигнала на местото и започнала со спасувањето околу 04:10 часот. До 08:30 го собра и последниот чамец и се упати кон Њујорк во 08:50 часот. [[Податотека:TitanicRoute.svg|thumb|left|250px|Патот и локацијата на „Титаник“.]] == Подоцнежни пресметки == === Пристигнувањето на Карпатија во Њујорк === На 18 април, Карпатија се укотви во пристаништето во Литл Вест на дванаесеттата улица во Њујорк со преживеаните. Пристигна во ноќта па беше поздравена од илјадници луѓе. „Титаник“ требаше да се упати кон дваесеттата улица. Карпатија ги спушти празните чамци на „Титаник“ на пристаништето 59, во сопственост на Вајт Стар Лајн, пред да ги истовари преживеаните на пристаништето 54. Двете пристаништа беа дел од Челзи пристаништата изградени за прием на луксузни бродови од тоа време. Како што се ширеа новостите за катастрофата, многу луѓе биле шокирани поради потонувањето на „Титаник“ со толку многу жртви и покрај технолошките напредоци. Весниците биле исполнети со приказни и опишувања за катастрофата и биле нестрпливи за да ги добијат најновите информации. Многу организации биле поставени за да им помогнат на жртвите и нивните фамилии, од кои многу ги загубија своите сродни души, или пак во случајот на преживеаните од третата класа, изгубиле сè што поседувале. Луѓето од Саутемптон биле многу погодени од потонувањето на „Титаник“. На 20 април 1912, според Хемпшир Хроникл, биле погодени 1 000 локални фамилии. Скоро секоја улица во општината Чапел изгубила повеќе од еден жител и повеќе од 500 домаќинства загубиле член. === Преживеани, жртви и статистики === Од вкупно 2 223 луѓе на „Титаник“, само 706 ја преживеале катастрофата а 1 517 исчезнале. Поголемиот дел од жртвите починале од хипотермија во водата со -2 степени целзиусови. Со оваа температура на водата, може да се очекува смрт за помалку од 15 минути. Луѓе и членови на втората и третата класа многу тешко би преживеале. Од мажите во втората класа, 92% исчезнале, додека помалку од половина од третата класа патници преживеале. 6 од 7-те деца од првата класа преживеале. Сите од децата во втората класа преживеале, каде само 34 % биле спасени од третата класа. 4 жени од прва класа умреле, 86% од жените од втора класа преживеале и нешто помалку од половина од третата класа преживеале. Севкупно, околу 20% од мажите преживеале, во споредба со 75% од жените. Мажите со прва класа имале четири пати поголема можност за да преживеат како мажи од втора класа и двапати како патници од трета класа. Од мажите патници исчезнале 92%. Помалку од половина од патниците од трета класа преживеале. Друга нееднаквост е тоа дека поголем број од британските патници загинале отколку американски, некои извори наведуваат дека многу британци во тоа време биле културни и чекале ред, отколку да форсираат и да се пробиваат до чамците како што некои американци правеле. Според сведоците капетанот, Едвард Џон Смит, викал „Бидете Британци, момци, бидете Британци!“ како што бродот потонувал. -Во еден случај, во третата класа, шведска фамилија ги загубила мајката, Алма Пелсон и сите нејзини четири деца кои биле испод десет годишна возраст. Таткото ги чекал да пристигнат на пристаништето. Тагата на Полсон беше најголема од сите што ги посетија канцелариите на Вај Стар Лајн, но исто и најголема. Неговото цело семејство беше избришано. -Морнарите на бродот ЦС Мекеј-Бенет кои откриле неколку тела од „Титаник“, биле многу вознемирени од откритието на телото на непознато момче, платиле за споменик и беше закопан на 4 мај 1912 со бакарен приврзок оставен во неговиот сандак од морнарите кои прочитале „Нашето бебе“. Непознатото дете подоцна позитивно беше идентификувано како Сидни Лесли Гудвин. -Еден преживеан, стјуардесата Вајолет Џесоп, која беше на бродот Олимпик кога се судри со „Хок“ во 1911, понатаму продолжи на „Британик“ каде повторно преживеа во 1916. -Нема повеќе преживеани од катастрофата на „Титаник“. Последниот преживеан беше Милвина Дин, која беше само девет недели стара кога „Титаник“ потона. Таа умре на 31 мај 2009, на 98 годишнината од пуштањето на трупот на бродот. Таа живееше во Саутхемптон, Англија. -Има многу приказни поврзани со кучињата на „Титаник“. Всушност, патник ги пуштил пред бродот да потоне, и биле забележани како трчаат наогре и надолу по палубите. Најмалку две кучиња преживеале. === Македонци === Во „Титаник“ имало и повеќе [[Македонци|македонски граѓани]], од кои преживеале само 4, додека останатите се загинале. == Извлекување и погреб на починатите == Кога стана јасен огромниот губиток на животи, Вајт Стар Лајн го изнајмува кабелскиот брод ЦС Мекеј-Бенет од Халифакс, Нова Скотиа за да ги извлече телата. Додатни три брода се приклучија во потрагата, кабелскиот брод „Минија“, бродот за достава на светилникот Монтмагни и пловечкиот брод Алжерин. Секој брод замина со балсамирачки залихи, погребник и свештеник. Од 333 жртви кои беа пронајдени, 328 биле извлечени од канадските бродови и уште пет плус од бродовите кои пловеле низ Атлантикот. Од некои непознати причини, бројките 324 и 325 не биле користени и шесте патници кои биле погребани во морето од Карпатија исто така не се броеле. Во средината на мај 1912, околу 320 километри од местото на потонувањето, Оќеаник пронајде уште три тела, бројките 331, 332 и 333, кои биле од склопувачкиот чамец А кој беше голтнат во последниот момент на потонувањето. Неколку луѓе успеаја да дојдат до овој чамец, но за некои умреле за време на ноќта. Кога петтиот офицер Харолд Лоу ги спасил преживеаните од склопувачкиот А, ги остави трите мртви тела во чамецот: Томас Бити, патник од прва класа и двајца члена на екипажот, пожарникар и морепловец. Телата биле подоцна закопани на море од Океаник. Првиот брод што пристигна на местото на несреќата, кабелскиот брод ЦС Мекеј-Бенет пронајде толку многу тела што веднаш беа потрошени залихите. Здравствените регулативи дозволуваа само балсамираните тела да може да се вратат на пристаништето. Капетан Ларднер и погребалните одлучиле да ги зачуваат телата на патниците од прва класа, така што се оправдуваше дека е потребно да се идентификуваат богатите луѓе поради некои расправии околу имотите. Како резултат на тоа, закопувањата на море биле само за патниците од трета класа и за екипажот. Ларднер самиот изјавувал дека како морнар, очекувал да биде закопан на море. Сепак жалбите за закопувањата на море биле од фамилиите и од погребалните. Подоцна бродови како „Минија“, пронајдоа уште неколку тела за кои требало многу малку балсамирање и успеале да го ограничат закопувањето на море само за телата кои биле премногу оштетени за да се зачуваат. Пронајдените тела биле зачувани за да бидат однесени во Халифакс, најблискиот град до местото на потонување со директна железница и морско поврзување.Вештакот од Халифакс, Џон Хенри Барстед, разви детален систем за идентификување на телата и зачувуваните лични предмети. Неговиот систем на идентификација подоцна ќе се искористи за идентификување на жртвите од Халифакс експлозијата во 1917. Роднини од Северна Америка пристигнуваа за да ги идентификуваат и да ги земат телата. Огромна привремена мртовечница беше поставена во округло лизгалиште и погребалните од цела источна Канада беа повикани за да помогнат. Некои тела беа земени за да бидат закопани во своите живеалишта низ северна Америка и Европа. Околу две третини од телата беа идентификувани. Неидентификуваните жртви беа закопани со обични бројки засновани на редот на кој било откриени. Поголемиот дел од пронајдените жртви, 150 тела, беа закопани во три гробници во Халифакс, најголемата Феирвју Лон Семетери како и блиските гробници Маунт Оливет и Барон де Хирш. Многу остатоци од бродот биле пронајдени со телата, многу што можат денес да се видат во Маритајм Музејот на Атлантикот во Халифакс. == Споменици == На многу места има споменици за загинатите од „Титаник“. Во Саутемптон, Англија, во паркот Ендру на улицата Абов Бар, може да се види споменик за инженерите на „Титаник“. На спротивната страна е споменикот за Валас Хартли и другите музичари кои свиреле на „Титаник“. Споменик за петте поштенски работници на бродот, на кој пишува „Безрезервни во Перил“ се наоѓа во Наследните Услуги на Саутемптон. Споменик за бродот исто така има и на местото на градското собрание во Белфаст, Северна Ирска. Споменици за катастрофата исто така има и во Соединетите Држави. Споменикот за „Титаник“ во Вашингтон Д.Ц. и споменикот за Ида Штраус во Штраус паркот на Менхетен, Њујорк се само два примера. На 15 април 2012, на 100 годишнината од потонувањето на „Титаник“ планирана е комеморација низ светот. До тој датум планирано е да се заврши комплетирањето на задниот дел на „Титаник“. Областа ќе биде обновена и ќе се открие меморијален проект кој ќе го слави „Титаник“ и неговите поврзаности со Белфаст, градот што го изгради бродот. Балморал, управуван од Фред Олсен Крус Лајнс, порачан од Мајлс Морган Тревл да оди по истата рута на „Титаник“, со намера да запре на местото каде што сеусште ќе стои на морското дно на 15 април 2012. == Истражување за катастрофата на РМС „Титаник“ == Уште пред да пристигнат преживеаните биле планирани истражувања за да се открие што се случило и што би можело да се направи доколку се повтори. Сенатот на ОСединетите Држави иницираше истрага за катастрофата на 19 април, еден ден по пристигнувањето на Карпатија во Њујорк. Главен на истрагата беше сенаторот Вилијам Алден Смит, сакаше да собере информации од патниците додека сѐ уште се сеќаваа. Исто така Смит требаше да ги повика на суд британските државјани додека тие сѐ уште беа на американска почва. Ова спречи сите патници и членови на екипажот да се вратат во Обединетото Кралство сè додека истрагата не беше комплетирана, а тоа која траеше до 25 мај. Лорд Мерсеј беше назначен за главен за истрагата на Британското министерство за трговија за катастрофата. Британската истрага беше помеѓу 2 мај и 3 јули. Секоја истрага имаше сведочење и од патниците и од екипажот на „Титаник“, членови на екипажот на Лејланд бродот „Калифорнијан“, капетанот на Карпатија Артур Рострон и други експерти. Истрагата заклучи дека безбедносни правила не важеле повеќе и биле предложени нови. Многубројни безбедносни напредоци за пловните оќеански објекти биле поставени, кои вклучувале подобрен труп и преграден дизајн, пристап низ бродот за наезда на патници, побарувачка за чамците за спасување, подобрен дизајн на појасот за спасување, чувањето на безбедносни бушалки, подобро известување за патниците, закони за радио комуникација итн. Истражителите исто така откриле дека „Титаник“ имал доволен простор во чамците за спасување за сите патници од прва класа, но не и за подолните класи. Всушност, повеќето патници од третата класа, односно долните палуби, немале идеја каде се наоѓаат чамците за да се качат на повисоките палуби каде биле држани чамците. [[Податотека:Californian.jpg|thumb|left|Бродот „Калифорнијан“]] == Истрагата за „Калифорнијан“ == Обете истраги заклучиле дека „Калифорнијан“ и нејзиниот капетан, Стенли Лорд, не успеале да понудат соодветна помош на „Титаник“. Сведочења пред истрагата открија дека во 22:10 часот, „Калифорнијан“ надгледувал бродски светла на југ, што подоцна беше усогласено помеѓу капетан Лорд и третио офицер Ц.В.Гровс (кој го замени обврската на Лордот во 22:10 часот) дека ова било патнички брод. „Калифорнијан“ го предупредил бродот за сантите поради кои „Калифорнијан“ морал да застане во ноќта, но беше силно критикуван од поголемиот радио оператор на „Титаник“, Џек Филипс. Во 23:50 часот, офицерот ги гледал овие светла на бродот како сигнализираат, како што бродот успорувал или вртел остро, и светлото од пристаништето можело да се види. Сигнали со Морзеово светло можеле да се забележат, по наредба на Лордот, што сигнализирале пет пати меѓу 23:30 и 01:00 часот, но не биле приметени. (Во сведочење, било изјавено дека Морзеовата ламба можела да се види на 6 километри, па така не можела да се види од „Титаник“.) Капетанот Лорд се повлекол во 23:30 часот, но, вториот офицер кој бил на должност Херберт Стоун, го известил Лордот во 01:15 часот дека бродот испалил раќета, а потоа уште четири плус. Лорд сакал да дознае дали се тоа сигнали на компанијата кои се обоени за идентификација. Стоун кажал дека не знае дека сите раќети биле бели. Капетанот Лорд укажувал на екипажот да му сигнализира на бродот со Морзеовата ламба и продолжил да спие. Биле забележани околу 01:50 часот уште три раќети и Стоун видел дека бродот изгледал чудно во водата. Во 02:15 часот бил известен дека повеќе не можел да се види. Лорд прашал повторно дали светлата имале некаква боја и го информирале дека биле бели. Сепак „Калифорнијан“ одговорил. Во 05:30 часот, главниот офицер Џорџ Стјуарт го разбудил радио операторот Сирил Еванс укажувајќи му дека во ноќта биле видени раќети и да проба да комуницира со некои бродови. Франкфурт го известил за загубата на „Титаник“, капетан Лорд бил известен, и бродот заминал за да помогне. Истрагите пронажле дека „Калифорнијан“ бил многу поблизу до „Титаник“, наместо 31,4 километри за кои капетан Лорд мислел и требало да го разбуди радио операторот по раќетите и можел да реагира и да спаси животи. Во 1990, по откривањето на остатоци Одделот за Инспекција на Морски Несреки на британскиот оддел за транспорт повторно ја отвори истрагата за да ги прегледа доказите поврзани со „Калифорнијан“. Извештаите во 1992 заклучија дека „Калифорнијан“ бил подалеку од „Титаник“ а не како што изјави претходната Британска истрага, и сигналните раќети, а не „Титаник“ би биле видливи од „Калифорнијан“. == Повторното откривање на „Титаник“ == Идејата за пронаоѓање на остатоците од „Титаник“, како и неговот издигнување од оќеанското дно, кружеа во јавноста по потонувањето на бродот. Ниеден од обидите не беше успешен се до1 септември 1985, кога здружена американско-француска експедиција, водена од Жан-Луи Мишел (Ифремер) и др. Роберт Балард (ВХОИ), ги открија остатоците така што користеа странлива сонда од истражувачкиот брод Кнор. Беше пронајден на длабочина од 4 километри, нешто повеќе од 600 километри југоисточно од Мистејкн Поинт, Њуфаундленд на координати 41°43′55″N 49°56′45″W, на 21 километар подалеку од последниот запис на четвртиот офицер Џозеф Боксхал. Балард укажал дека пуштиле 3 810 метри од кабелот во времето на откривањето на остатоците, така што даде длабочина до морското дно од 3 795 метри. Ифремер, францускиот партнер во истражувањето, забележал длабочина од 3 800 метри, кои се многу слични. Ова е околу 3,7 километри но секогаш се заокружуваат на 4 километри. Во 1986, Балард се врати на местото на остатоците со Атлантис 2 за да ги земе првите остатоци во подморницата Алвин. Во 1982, Балард побара финансиска помош од Војската на Соединетите Држави, но ова беше обезбедно во тајност со приоритет да се пронајдат потонатите јадрени подморници Трешер и Скорпион. Само кога ова ќе се направело, тогаш би почнало истражувањето на „Титаник“. Најзначајно откритие што тимот го пронајде е тоа дека бродот се поделил, прамецот бил оддалече 600 метри од крмата во спротивни насоки. Имало конфронтирачки мислења од сведоци дали бродот се разделил или не, и обете, американската и британската истрага заклучиле дека бродот потонал во еден дел. Сè до откривањето на остатоците, главно се мислело дека бродот не се поделил. Крмата го има удрено океанското дно во позиција веднаш до предниот дел и потона 18 метри во калта на океанското дно. Иако делови од трупот беа врзани, сепак крмата останала скоро целосна. Од судирот со океанското дно вода прснала од трупот под хангарот. Една од челичните прекривки (која тежела околу од десет тони) беше распрсната на страна од трупот. Крмата сѐ уште е под притисок, главно поради оштетените и паднати палуби. Прамецот беше во полоша состојба и се чинеше дека е распарчен за време на потонувањето. За разлика од крмата, која беше поплавена со вода пред да потоне, можно е прамецот да потонал со големо количество на воздух заробено во него. Како што потонувал, се зголемувал надворешниот воден притисок, но заробениот воздух не можел да се изедначи поради многуте воздушни џебовиво релативно затворените делови. Поради тоа, некои делови од трупот на прамецот имале висок диференцијален притисок меѓу надворешниот и внатрешниот што најверојатно довело до колапс. Дополнително оштетување беше предизвикано од удирањето на морското дно, со многу слаба структура, палубите пропаднале кога прамецот удрил. Околу остатоците се наоѓаат делови од бродот, мебел, прибор за јадење и лични предмети расфрлани на 2,6&nbsp;км². Помеките материјали, како дрво, тепих и остатоци од луѓе биле изедени од подводните организми. Д-р Балард не земал артефакти од местото, со мислење дека тоа би било еднакво на ограбување на гробови. Според морските меѓународни закони, земањето на артефакти е потребно за утврдување на правата на сопственост на остатоците на бродот. Во годините по наоѓањето, „Титаник“ беше случај на многу судски случаи за поседување на артефактите и на местото со остатоците. Во 1994, на РМС „Титаник“ Инк. Му беше доделена сопственост и стекнувањето на право за остатоците. Меѓу работите коишто беа откриени од РМС „Титаник“ Инк. Беше и бродското свирче, кое беше извадено на површината во 1992 и поставено во патувачката изложба на компанијата. Користено е двапати, користењето на потиснувачки воздух отколку пареата, поради неговата кршлвост. Вкупно 6 000 артефакти се преместени од остатоците. Многу од овие беа изложени во морскиот народен музеј во Гринич, Англија и подоцна како дел од патувачката музејска колекција. == Моментална состојба на остатоците == Многу научници веруваат, меѓу кои е и Роберт Балард, се загрижени од посетите на туристите во подморници го забрзуваат распаѓањето на остатоците. ПОдводните микроби го подјадуваат челикот на „Титаник“ уште од кога е потонат, но поради додатната штета што посетителите ја направиле Националната Океанска и Атмосферска Управа предвидува дека „трупот и структурата на бродот може да пропаднат на океанското дно во наредните 50 години“. Книгата на Балард, Враќањето на „Титаник“, објавена од Меѓународното географско друштво, вклучува и фотографии кои го покажуваат влошувањето на палубата за шетање и штета предизвикана од подморниците кои се спуштаат на бродот. Вертикалниот столб скоро целосно е уништен и повеќе ја нема таа светла бела боја. Друга штета е и резаницата на прамецот каде што некогаш пишуваше „Титаник“, дел од олово-цинковиот телемотор кој некогаш го држеше кормилото, но сега е извртен и местото за набљудување е целосно уништено. == Сопственост и парничење == Повторното откривање на „Титаник“ во 1985 отвори дебата околу сопственоста на остатоците и на вредните предмети внатре. На 7 јуни 1994 РМС „Титаник“ Инк., втор по значајност на Премиер Егзибишионс Инк., му беше доделена сопственост и сопственички права од Регионалниот суд за Источниот Регион на Вирџинија во Соединетите Држави. По 1987, РМС „Титаник“ Инк. И ненеговите претходници имале седум експедиции и собрале над 5 500 историски предмети. Најголемиот единствен предмет бил 17 тонскиот дел на трупот, пронајден во 1998. Многу од овие предмети се дел од патувачката музејска претстава. Во 1993, француски администратор во канцеларијата морски работи на министерството за транспорт и туризам ги додели на РМС „Титаник“ Инк. реликвиите откриени во 1987. Во идејална презентација на 12 февруари 2004, РМС „Титаник“ Инк., побара овластениот суд да го внесе на ред овластување како „сопственик на сите артефакти (вклучувајќи и делови од трупот) кои се предмет на оваа акцијана Законот за Пронајдоци“ или, во алтернатива, спасувачка награда во износ од 225 милиони долари. РМС „Титаник“ Инк. ги исклучи од своите барања наградата за предметите пронајдени во 1987, но побара од судот да објави дека, засновано на француската акција, „артифактите најдени во 1987 се независно во сопственост на РМСТ“. По сослушувањето, овластениот суд внесе на ред на 2 јули 2004, во кој одбива да изнесе пристојност и да ја признае одлуката на францускиот управник од 1993 и го одби барањето на РМС „Титаник“ Инк. дека треба да му биде доделена сопственост над предметите откриени во 1993 под Морскиот закон за Пронајдоци. РМС „Титаник“ Инк. поднесе жалба до Жалбениот Суд на Соединетите Држави за Четвртиот Суд. Во својата одлука од 31 јануари 2006 судот го призна „јасното нанесување на морскиот спасувачки закон на историските остатоци како оние на „Титаник““ и го негираше аплицирањето на Морските закони за пронајдоци. Судот исто така нареди дека општинскиот суд нема јурисдикција над „сртефактите од 1987“, и затоа ја поништува судската одлука од 2 јули 2004. Со други зборови, во согласност со оваа одлука, РМС „Титаник“ Инк. има сопственост над предметите доделени од француската одлука ( проценети претходно 16,5 милиони долари)и продолжува да ги поседува остатоците на „Титаник“. Жалбениот суд побарал од опжтинскиот суд да одреди награда (225 милиони долари побарани од РМС „Титаник“ Инк.) На 24 март 2009, беше откриено дека 5 900 артефакти земени од остатоците ќе почиваат со одлуката на општинскиот судија. Управувањето ќе одлучи дали артефактите треба да бидат сместени на јавни изложби или во рацете на приватните колекционери. Судијата исто така ќе влијае на степенот на сопственост на РМС „Титаник“ Инк. над остатоците, како и применување на набљудувачки систем за проверки на идните активности над местото на остатоците. == Можни фактори за потонувањето == Добро е утврдено дека потонувањето на „Титаник“ е како резултат на судар со санта мраз која фатално ги продупчи предните пет херметички затворени одделенија на бродот. Секако, помалку очигледни се причините за самиот удар (кој се случи во чиста ноќ и по примањето на многу предупредувања за санти), факторите подвлечувајки го високиот степен на штета претрпен од бродот и причините за високиот број на жртви. == Изградба и металургија == Првенствено, историчароте мислеле дека сантата направил голема дупка трупот на „Титаник“. Поради оштетениот дел од сантата кој сега е закопан, научниците користат сонар за да ја испитаат областа и открија дека сантата причинила извиткување на трупот и овозможило водата да навлезе помеѓу челичните плочи. Користените челични плочи за „Титаник“ биле со дебелина од 2,5 до 3,8 сантиметри дебелина. Детална анализа на мали делови од плочките покажа дека поради металургијата немало еластичност, па трупот станал кршлив во замрзната ладна вода и останал ранлив. Деловите од челикот имале големо количество на фосфор и сулфур (споредено со модерниот челик, четири пати и двапати повеќе), со магнезиум-сулфур сооднос 6,8:1 (споредено со односот 200:1 за модерниот челик). Високото количество на фосфор предизвикува кршења, сулфурот образува зрна од [[железен сулфид]] што овозможува стварање на пукнатини и недостатокот на магнезиум овозможува челикот да е растеглив. Откриените примероци биле под растегливо-кршлива фаза на температура од 32 степени целзиусови за должински примероци и 56 степени целзиусови за попречните примероци, споредено со -27 степени целзиусови за денешниот челик, каде челикот би се кршел на температура од -60 и -70 степени целзиусови. Друг фактор биле навртките кои го држеле трупот, кои биле покршливи од колку што се мислело. Од пронајдените 48 навртки, научниците откриле висока концентрација на згура. Стаклен остаток што се топи, а згурата може да ги направи кршливи и да се кршат. Архивските записи од градењето покажале дека порачката број 3, позната како најдобра- не на број 4 познат како „најдобар-најдобар“, се користени за своите навртки, иакобродоградителите од тоа време исклучиво користеле број 4 за навртките. Компанијата имала кусок од силни навртки, важни за рачно навртување, така железото требало да се загрее до прецизна боја и обликувано до вистинската комбинација за удирање со чекан. Компанијата користела челични навртки, кои биле посилни и се инсталирале со машина, на средината од трупот, каде ударите се очекувале да бидат најсилни, а железни навртки за прамецот и крмата. Навртките од „најдоброто најдоброто“ железо имало вкупна растегливост од 80% од таа на челикот, а „најдоброто“ железо од некои 73%. Покрај ова, највидлива и фатална штета „Титаник“ ја претрпил во деловите со парните бојлери 5 и 6 каде што биле користени челични навртки. == Кормиларско градење вртлива способност == Иако кормилото на „Титаник“ ги исполнуваше потребните димензионални услови за брод од негова големина, дизајнот на кормилото не беше некоја уметност. Спред истражувањетоод БиБиСи Хистори: „Прамецот со долгото и тенко кормило, беше копија со еден брод од 18-от век...перфектен пример за недостаток на технички развој. Споредено со кормилскиот дизајн на Кунардерс, „Титаник“овот било само мал дел од големината. Немаше напредок и беше многу малку покажанокако брод, долг 852 стапки, би свртел во итен случајили да избегне судир со санта мраз. Ова беше Ахиловата пета на „Титаник“. По реална проценка за кормиларското снабдување споредено со законските услови од тоа време: мора да биде 1,5% и 5% од подводниот профил на трупот и 1,9% од трупот на „Титаник“ бил под вода. Сепак, високиот дизајн на кормилото е поефикасен од дизајнирата брзина на бродот, кратко, коцќесто кормило за подобро маневрирање при слаба брзина. Можеби фатално за „Титаник“ бил дизајнот на тројниот пропелерски мотор, кој имаше алтернативни парни мотори на страните и еден централен пропелер придвижуван од парна турбина. Алтернативните мотори биле двонасочни, додека турбината не била. Според наредните докази од четвртиот офицерЏозеф Боксхал, кој отишол на мостот веднаш по судирот, првиот офицер Мурдок, го наместил телеграфот за промена на вртењето на пропелерите за да се избегне судирот со сантата, со што го онеспособил вртењето на бродот. Бидејќи не можело да се смени вртењето на централната турбина за време на „полна брзина“, едноставно била запрена. По поставувањето напред на централниот пропелер на бродското кормило, делотворноста на тоа кормило би било намалена: само Мурдок ќе требало да го заврти бродот со истата брзина, па така „Титаник“ ќе ја промашил сантата мраз за неколку метри. Друг преживеан, Фредерик Скот, работник кај моторите, дал спротивна изјава: се сеќавал дека на своето место во собата со моторите видел дека телеграфот за моторите покажувал „Запирање“, но не по судирот. == Насока на ударот == Беше шпекулирано дека ако бродот удрил директно во сантата можел да биде спасен. Хипотетизирано е дека ако „Титаник“ не го сменил курсот и се судрил со сантата, ударот би бил со природнно силната крма и ќе се предизвикало штета само на првите едно или две одделенија. Ова би го онеспособил и можеби би имало жртви само од патниците кои биле близу до крмата, но не би требало да потоне поради тоа што „Титаник“ бил дизајниран да плови со поплавени четири одделенија. Наместо тоа, силниот удар од десната страна, причинал извиткување на плчочките од трупот на првите пет одделенија, повеќе дизајнот на бродот. == Непријателски временски услови == Во тоа време, временските услови на Атлантикот биле необични бидејќи имало рамно мирно море, без ветер и бранови. Така, исто беше и ноќ без месечина. Во нормални временски услови на местото на ударот, брановите би овозможиле откривање на сантите па дури и во ноќ без месечина. == Прекумерна брзина == Заклучокот на британската истрага за судирот за потонувањето е „поради прекумерната брзина со која управувал бродот“. Во време на сударот се мислело дека „Титаник“ ја има својата нормална брзина од 22 чатали, што беше помалку од својата максимална брзина од 24 чатали. Во тоа време, беше нормална (но не универзална) практика за да се остане со нормална брзина каде што има санти мраз. Се мислело дека ако санта голема доволно за да оштети некој брод видена навреме ќе има можност за да се избегне. По потонувањето британското Министерство за трговија внесе ново регулативи и укажуваше на бродовите како да управуваат со нивната брзина ако се очекува присѕство на санти. Често е наведувано дека Џ. Брус Исмеј го известувал и охрабрувал капетанот Смит да ја зголеми брзината за да пристигне порано и е честа одлика во популарните презентирања за катастрофата, како и филмот за „Титаник“ од 1997. Во недостаток на докази, многу расправаат за ова. [[Податотека:Titanic-lifeboat.gif|thumb|Преживеани од склопувачките чамци, видено од Карпатија.]] == Недоволен број на чамци за спасување == Ниту еден аспект од губењето на многуте животи во катастрофата на „Титаник“ не предизвика поголем скандал од фактот што бродот не носел доволно чамци за спасување за патниците и екипажот. Ова е претежно поради фактот што законот, од 1984, барал само 16 чамци за бродови потешки од 10 000 тони. Овој закон се применил кога бил направен најголемиот пловечки брод „Луканија“. Од тогаш, големината на бродовоите се зголемувала брзо, што значи дека „Титаник“ морал легално да носи помалку чамци од можниот капацитет. Всушност, Вајт Стар Лајн ги пречекори законите додаде уште четири склопувачки чамци и ова даде вкупен капацитет од 1 178 луѓе(сè уште околу третина од вкупниот капацитет од 3 547 патници на „Титаник“). Беше очекувано дека во многубројните северно Атлантски линии, во сериозна несреќа на брод, би добиле помош од другите бродови и дека чамците би биле користени само за пренесување на патниците и екипажот до спасителите. Целосна набавка на чамци не беше разгледана за ова. Беше очекувано за време на дизајнирањето на бродот британското Министерство за трговија може да побара зголемување на чамците во некое блиско минато. Поради тоа кранови за чамците кои можеле да поднесат и до четири чамци биле дизајнирани и инсталирани, за да се даде вкупен капацитет од 64 чамци. Никогаш не биле опремени чамците. Често се тврди декаЏ. Брус Исмеј, претседателот на Вајт Стар, не ја одобрил инсталацијата на овие дополнителни чамци за да го зголеми просторот за шетање на патниците на палубата со чамци. Харолд Сандерсон, потпретседател на Меѓународната трговска морнарица го побива ова тврдење за време на британската истрага. Недостатокот на чамци не била единствената причина за трагичното губење на животи. По судирот со сантата, требало еден час за да се процени штетата, да се види што треба да се прави, да се информираат патниците од првата класа и да се спуштат првите чамци за спасување. Потоа екипажот работеше ефикасно и им требаа 80 минути за да ги спуштат сите 16 чамци. По поделбата на екипажот во два тима, на двете страни од бродот, им требаше во просек 10 минути на еден тим да наполни еден чамец и да го спушти. Уште еден фактор за поврзано со големата загуба е не сакањето на патниците да се качат во чамците. Највпечатлива е онаа на Чамецот број 1 кој наместо 40 луѓе имал само 12. Ова беше поради пуштањето, „Титаник“ не се чинеше како заканувачка опасност што значи патниците не сакале да се откажат од јасната безбедност на бродот. Како што наредниот дел објаснува дека бродот е непотонлив, секако не е причината за ниската употреба на чамците за спасување. == Алтернативни теории == Безброј алтернативни теории кои се разидувале од стандардното објаснување за предавањето на „Титаник“ се појавиле по потонувањето. Некои од овие вклучуваат и јаглен пожар или пак дека „Титаник“ удрил во натрупан мраз. Во реалноста на над природното, се кажува дека „Титаник“ потонал поради клетва од мумија. == Легенди и мотиви поврзани со „Титаник“ == === Непотонлив === Во спротивно со популарната митологија, никогаш не беше опишан како „непотонлив“, сè додека не потона. Има три јавни објави (една која никогаш не беше објавена) го опишуваше „Титаник“ како непотонлив, претходено на неговото потонување, но нема никаков доказ дека претставата за непотонловоста на „Титаник“ влезе во свеста на јавноста додека не потона. Трговскиот весник Д Шипбилдер и Марин Енџин Билдер, во своето посебно издание во јуни 1911 посветено на Олимпик и „Титаник“ и опишуваше дека „капетанот, со притискање на електричен прекинувач, брзо и херметички го затвора бродот и виртуелно го прави непотонлив. Првото неквалификувано докажување за непотонливоста на „Титаник“ се појавува по денот на несреќата (на 16 април 1912) во Њујорк Тајмс, каде Филип А. С. Франклин изјавува, за потпретседателот на Вајт Стар Лајн кога информирал за трагедијата. Мислев дека е непотонлив и зборував според најдоброто можно мислење од најдобрите експерти. Не го разбирам. Коментарот беше искористен од новинарите и идејата дека Вајт Стар Лајн изјавил дека „Титаник“ е непотонлив (без квалификација) доби директно и распространето внимание. Дејвид Сарноф, радио извештаи и употребата на СОС Често користена приказна која беше нејасна помеѓу фактот и измислицата укажуваше дека првиот човек кој ја добил новоста за потонувањето бил Дејвид Сарноф, кој подоцна ќе застане на чело на гигантската јавност РЦА. Во изменети верзии на оваа легенда, Сарноф не бил првиот кој слушнал за оваа новост (ова го кажал лично Сарноф), но тој и персоналот од Маркониевата радио станицата (телеграф) над стоковната куќа „Ванамејкер“ во Њујорк, околу три дена не ги соопштувале новостите за катастрофата и имињата на преживеаните на луѓето однадвор. Меѓутоа, дури и оваа верзија нема поддршка во сегашните извештаи. Ниту еден од весниците во тоа време не го споменале Сарноф. Поради отсуство на доказ, приказната за Сарноф треба да се разгледува само како легенда. И покрај популарните верувања, не бил за првпат користен сигналот за опасност „СОС“, меѓународно признаен Морзеов код. СОС сигналот првпат бил предложен на Меѓународната конференција за морски радо комуникации во Берлин во 1906. Беше ратификуван од меѓународната заедницаво 1908 и бил во широка употреба од тогаш. Меѓутоа, СОС сигналот многу ретко го користеле британските радио оператори, кој го претпочитале стариот CQD код. Првиот радио оператор Џек Филипс го користел CQD кодот сè додека вториот радио офицер Харолд Брајд му кажувал на шега, „Испрати СОС, тоа е новиот сигнал, и ова може ќе ти биде последната шанса да го испратиш“. Филипс кој подоцна умрел, започнал да го заменува СОС со CQD сигналот. === Оркестарот на „Титаник“ === [[Податотека:Titanic orchetra.jpg|thumb|upright|Членови на оркестарот на „Титаник“.]]Една од најпознатите приказни за „Титаник“ е секако за оркестарот. На 15 април осум члениот оркестар на „Титаник“, предводен од Валас Хартли, се собрале во салонот на првата класа со цел да ги смират патниците. Потоа се преместиле на предната половина од палубата за чамците. Оркестарот продолжил да свири, дури и кога станало очигледно дека бродот ќе потони и сите членови ќе исчезнат. Се шпекулира за тоа која била нивната последна песна. Канадски патник од првата класа, г-ѓа Вера Дик, тврдела дека последната песна што ја свиреле била химната „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“. Хартли изјавил дека, кога би бил на брод што тони „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“ би била една од песните што би ја свирел. Но, книгата на Валтер Лорд, „Ноќ за паметење“ ја популаризира песната „Есен“, според извештајот на Харолд Брајд во 1912. Се смета дека Брај мислел на песната наречена „Есен“ или валцерот „Сонж д отом“ но не била во книгата со песни на Вајт Стар Лајн. Брајд е единствениот сведок на оркестарот кој бил најблизу, пред бродот да потоне, но г-ѓа Дик го напуптила бродот еден час и 20 минути пред потонувањето и не е можно да ги слушнала последните моменти на оркестарот.Претставата дека била свирена „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“ како лебедова песна можно е мит од СС Валенсија, кој беше во печатот во 1906 во Канада и поради тоа може г-ѓа Дик се помешала. Исто така има и два различни аранжмани за „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“, едниот е популарен во Британија а другиот во САД, па така британската мелодија потсетува на химната („Есен“). Филмот Ноќ за паметење (1958) го користи британскиот аранжман, додека филмот од 1953 „Титаник“, со Клифтон Веб, го користи американскиот аранжман, но „Титаник“ на Камерон (1997) како што Брајд кажуваше, патниците ја пеат „Есен“. === Предвидувањата на В. Т. Стед === Друга многу често кажувана легенда за „Титаник“ е за исчезнувањето на патникот од прва класа Вилијам Томас Стед. Според ова, Стед имал интуиција и ја предвидел својата смрт на „Титаник“. Ова е очигледно предложено од две измислени приказни за потонување кои ги кажа со декади претходно. Првата, „Како поштенски брод на пареа потона во средниот атлантик, од преживеан“ (Пал Мал Газет 22 март 1886) укажува на судар на пожтенски брод со друг од кој се загунија многу животи поради недостатокот на чамци за спасување. Шифрирано Стед ја завршува својата приказна: „Ова ќе се случи доколку сите бродови на пареа тргнат со недостаток на чамци за спасување“. === Клетвата за „Титаник“ === Кога „Титаник“ потона, се сметаше дека постоела клетва на бродот. Новинарите веднаш тоа го соединија со практиката на Вајт Стар Лајн да не ги крстат нивните бродови (и покрај сцената од „Ноќ за паметење“). Една од најраширените легенди поврзани директно со сектите во Белфаст, каде бродот бил изграден. Било предложено на бродот да му се даде бројот 390904, кој кога би се читал наназад би се изговорил ноу поуп (no pope), слоган од секта која ги напаѓала романските католици и е широко распространето од екстремниот протестантство во Северна Ирска. Од екстремниот сектаријанизам во североисточна Ирска (Северна Ирска не постоела сè до 1920) потонувањето на бродот било оплакувано и се сметало дека е поради анти-католицизмот на неговите произведувачи, компанијата Харланд и Вулф, која тогаш имала многу повеќе работници протестанти. „Но попе“ приказнатавсушност е урбана легенда. На РМС Олимпик и „Титаник“ им биле доделени пристанишните броеви 400 и 401. Изворот на приказнава можеби е од изјави на работници во Квинстаун за анти-католички графити кои биле пронајдени додека товарале јаглен. ==Титаник како тема во уметноста и во популарната култура== * „Титаник“ - песна на рускиот поет [[Александар Суворов (поет)|Александар Суворов]].<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 222-223.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Патнички бродови]] eop6rb3k38jauf3d2hb6bl3mp0sekku 5544943 5544942 2026-04-26T17:33:34Z Andrew012p 85224 5544943 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{ПојВрска|За филмот на Џејмс Камерон, видете [[Титаник (филм)]].}} {{Брод |ship_name = ''Титаник'' |ship_image = [[Податотека:RMS Titanic 3 (cropped to ship).jpg|300px]] |image_caption = ''Титаник'' го напушта [[Саутхемптон]] на 10 април 1912 г. |flag_state = Обединето Кралство |ship_flag = [[Податотека:Civil Ensign of the United Kingdom.svg|50px]] |namesake = [[Титани]] |ship_class = патнички [[Прекуокеански брод|бродот]] од класата „Олимпик“ |ship_owner = [[Податотека:House flag of White Star Line.svg|25px]] [[White Star Line]] |builder = [[Harland and Wolff]], [[Белфаст]] |laid_down = 22 март 1909 г. |launched = 31 мај 1911 г. |acquired = 2 април 1912 г. |out_of_service = 15 април 1912 г. |status = потонат (остатоци на дното) |home_port = [[Ливерпул]], Обединето Кралство |displacement = 52.310 тона |length = 269,1 м |beam = 28,2 м |height = 53,3 м (од [[кобилица]] до врвот на оџаците) |draught = 10,5 м |propulsion = две трикраки странични пропелери и еден централен пропелер; 46.000 коњска сила |speed = 21 [[Јазол (единица)|јазол]] (крстосувачка), 23 јазли (максимална) |capacity = 2.453 патници |complement = 874 члена на екипаж |armament = |armor = |notes = чамци за спасување: 20 (доволни за 1.178 души) }} [[Податотека:Titanic southhampton.jpg|300px|thumb|right|„Титаник“ во [[Саутхемптон]], Велика Британија, пред првото патување во 1912.]] {{закосен наслов}} '''''Титаник''''' ({{Langx|en|RMS Titanic}}) — британски [[Прекуокеански брод|прекуокеански патнички брод]] од класата „Олимпик“ сопственост на Вајт Стар Лајн, компанија што организирала редовен прекуокеански сообраќај помеѓу [[Велика Британија]] (обично од Саутхемптон) и [[САД]] (обично до [[Њујорк]]). Бил изграден во бродоградилиштето Харланд и Вулф. Во времето кога бил изграден, бил најголемиот патнички брод. Бил изработен според најсовремените технологии и популарно се верувало дека е „непотоплив“. [[Палуба|Палубите]] и просториите од првата класа на бродот биле особено луксузни и убаво уредени. Имал носивост од 46.328 [[бруто регистарска тона|БРТ]], должина од 269,1 м, парни турбини со 59.000 коњски сили, максимална брзина при полн товар од 24 [[јазол (единица)|јазли]] (44,57 [[км/ч]]) и капацитет од 3.547 патници. За време на првото патување, „Титаник“ удрил во санта мраз во Северниот [[Атлантик]] пред полноќ на 14 април [[1912]] ситни и потонал два часа и четириесет минути подоцна, на 15 април. Тоа бил голем шок за јавноста, особено што потонувањето завршило со огромни загуби од 1517 патници, што е една од најголемите поморски цивилни несреќи. == Изградба == „Титаник“ бил [[прекуокеански брод]] на Вајт Стар Лајн, изграден во бродоградилиштето Харланд и Вулф во Белфаст и дизајниран да им конкурира на конкурентите Кунард, „Лузитанија и „Мавританија“. „Титаник“ заедно со своите сестри од олимписка класа, Олимпик и наскоро што ќе се изградел Бритраник (што првин се нарекувал Гигантик) биле наменети да бидам најголемите, најлуксузни бродови од тоа време. Дизајнерите биле директорот на Харланд и Вулф и Вајт Стар, Лорд Вилијам Пири, менаџерот за изградба како и главен во одделот за дизајн, морнарскиот архитект Томас Ендрус, како и пионот и генерален менаџер Александар Карлајл. Улогата на Карлајл била да се дизајнира суперструктурата на овие бродови, главно аеродинамичната суперструктура придружена во трупот, како и правење на ефикасни дизајни на кранови за чамците за спасување. Карлајл ќе го напушти проектот во 1910, пред бродот да биде пуштен, кога стана акционер во Велин Дејвитс и Енџениринг Компани, односно фирмата задолжена за крановите. Изградбата на „Титаник“, спонзорирана од американецот Џ.П.Морган и неговата корпорација Интернешнел Меркантајл Марин, започна на 31 март 1909. Трупот на „Титаник“ беше пуштен во вода на 31 мај 1911, а неговото комплетно градење е завршено до 31 март наредната година. Тој беше долг 269,1 метри, широк 28 метри, со целокупна тонажа од 46 328 тони и со височина од 18 метри, од водата до палубата со чамци. Беше опремен со четири цилиндричен алтернативен мотор, тројно распространети мотори и една Парсонова турбина на низок притисок, засилена со три пропелери. Имаше 29 бојлери загрејувани од 159 печки на јаглен и кои овозможија висока брзина od 23 јазли односно од 43 километри на час. Само три од четирите 19 метарски оџаци биле функционални, додека четвртиот бил додаден за вентилација и секако да го направи бродот поимпресивен. Бродот можел да носи вкупно 3 547 патници и екипаж. [[Податотека:Gym.jpg|thumb|left|Сала за вежбање на „Титаник“]] == Особености == „Титаник“ ги надминал своите соперници во раскошноста и богатството. Понуди базен на палубата, гимнастичка сала, игралиште за сквеш, турска бања, кафе-бар и библиотеки во првата и втората класа. Заедничките простории во првата класа беа дизајнирани со дрвени орнаменти, скап мебел и други декорации. Главните соби во третата класа имаа ѕидови од борова шума и со силен дрвен мебел. Исто така во првата и втората класа имаше и берберница. Понатаму, кафето Парисиан ја нудеше својата кујна на патниците од прваа класа со веранда осветлена со сонце и украсена со декоративни решетки. За тој период бродот вклушуваше технолошко нашредни одлики. Имаше три електрични лифтови во првата и еден во втората класа. Имаше и широк електричен подсистем со генератори на пареа и распространети електрични светилки на предниот дел, две Маркони радиа, што вклучуваше моќен сет од 1 500 вати на кој работеа во смени двајца работници и овозможуваше постојан контакт и пренос на многу пораки од патниците. Патниците од прва класа платија крупна сума за ваков комфор. Најскапиот прекуокеански билет чинеше 4 350 долари (односно повеќе од 95 860 долари во 2008 година). [[Податотека:Olympic's 1st Class Grand Staircase Boat Deck Level.jpg|thumb|left|Холот на „Титаник“ со скалите за патниците од прва класа]] == Чамци за спасување == За првото патување, „Титаник“ носеше 20 чамци за спасување со три различни видовиЧ -Чамци за спасување 1 и 2: итни дрвени секачи: долги 25,2 инчи, широки 7,2 инчи, длабоки 3,2 инчи, со капацитет од 40 луѓе. -Чамци за спасување 3 до 16: дрвени чамци за спасување: долги 30 инчи, широки 9,1 инч, длабоки 4 инчи со капацитет од 65 луѓе. -Чамци за спасување А, Б, Ц, и Д: енлглехарт склопувачки чамци за спасување: долги 27,5 инчи, широки 8 инчи, длабоки 3 инчи, со капацитет од 47 луѓе. Вкупен број на патници што моше да соберат чамците е 1 178 луѓе. Чамците за спасување главно биле сместни во блокови на палубата за бродови, каде што не биле поврзани со крановите. Оние на десната страна на бродот биле поделени под броевите 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, и 15 од предниот дел на бродот сè до прамецот, додека оние на левата страна биле поделени како 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14 и 16 од предниот дел на бродот па сè до прамецот. Итните секачи (чамците за спасување 1 и 2) биле надвор, висејки на крановите, спремни за употреба, додека склопувачките чамци Ц и Д биле сместени на палубата за чамци веднаш до ламците 1 и 2. Склопувачките чамци А и Б биле сместени на покривот од мостот на двете страни од првиот оџак. Но, сепак немало кранови кај мостот со кои би можеле да се спуштат склопувачките чамци А и Б кои многу тежеле. За време на тонењето се покажало како многу тешко спуштањето на чамците поради тоа што првин требало да се симнат на палубата. За време на ова, чамците Б се превртиле и полека отпловиле превртени од бродот. Во фазата на дизајнирање Карлајл предложил да се постават поголеми кранови за чамците, произведени од Велин Дејвитс и Енџениринг Компани, со што би можеле да се справат со четири чамци одеднаш. Шеснаесет сетови од овие кранови биле поставени на „Титаник“, и така му овозможи да носи 64 дрвени чамци- вкупен капацитет од 4 000 луѓе, споредено со капацитетот на „Титаник“ од 3 600 патници и членови на екипажот. Но, Вајт Стар Лајн додека се согласи за новите кранови, одлучил да се постават само 16 дрвени чамци за спасување (16 е минимумот според Министерството за трговија, засновано на тонажата на „Титаник“), што може да спаси само 1 178 луѓе ( односно 33% од патниците на „Титаник“). Во тоа време, законите на Министерството за трговија гласеле дека британските бродови над 10 000 тони мора да носат 16 чамци за спасување со капацитет од 160 метри кубни, плус доволен број на сплавови за 75% од тоа во чамците. Не се направија некои дополнителни измени во законите за поголеми бродови од 1894, кога се изгради најголемиот патнички брод „Лузанија“ на Кунард кој тежеше 13 000 тони. Сер Алфред Калмерс, морски советник во Министерството за трговија од 1896 до 1911, одвреме-навреме размислуваше на ова прашање, но бидејќи мислеше дека искусните морнари нема бескорисно да се на бродот за спуштањето и управувањето на чамците, претчувствуваше дека ќе биде тешко да се наместат повеќе од 16 чамци. Карлајл кажал на одговорните лица дека разговарал со Ј. Брус Исмај управувачки директор во Вајт Стар Лајн, но Исмај негираше дека некогаш разговарал за тоа и дека некогаш забележал такви одредби во плановите за бродот кој тој ги прегледувал. Десет дена пред првото патување Алекс Велин, дизајнерот на крановите за чамците на „Титаник“, објави дека неговата машинерија била наместена поради тоа што сопствениците биле свесни за промените кои доаѓале во официјалните закони, но Харолд Сандерсон, потпретседател на Интернешнел Меркантил Марин и поранешен главен менаџер во Вајт Стар Лајн, негирал дека тоа била намерата. == Пумпи == „Титаник“ имал пет пумпи на бродското дно и за рамнотежа, користени за додаток на бродот, и три пумпи за рамнотежа. Две десет инчни цевки кои се распространувале по бродското дно и го контролирале пренесувањето на водата, контролирани од горната преграда. Севкупниот капацитет на истовар од сите осум пумпи бил 1 700 тони за еден саат. [[Податотека:En size titanic.svg|thumb|left|Споредба на големината со [[Airbus A380]], автомобил, автобус и просечен човек]] == Споредба со ''Олимпик'' == „Титаник“ многу наликува на својот сестрински брод Олимпик. Иако има повеќе вклучен простор затоа имал и поголема тонажа, но трупот имал скоро иста големина како оној на Олимпик. Две од највидливите разлики се половина од предното шеталиште на „Титаник“ Палубата А (под палубата со чамците) беше затворена од надворешните временски влијанија и формата на Палубата Б беше различна со онаа на Олимпик. Изградениот Олимпик немаше двојник на Кафе-барот Парисиан на „Титаник“, не беше додадено сè до 1913. Некои од пропустите откриени на Олимпик, како што е чкрипењето на крмата, биле поправени на „Титаник“. Светлата коишто давале природна светлина на Палубата А биле округли, додека на Олимпик биле овални. Кормиларската кабина на „Титаник“ беше помала и подолга отколку на Олимпик. Ова и други промени го направија „Титаник“ за 1 004 тони потежок од Олимпик и така стана најголем активен брод во светот за време на своето прво патување во април 1912. == Историја на бродот == === Пробно патување === Пробно патувањена „Титаник“ започна кратко по оспособувањето од бродоградилиштето Харланд и Вулф.Патувањето требаше да започне во 10 часот во понеделникот на први април, само девет дена пред да го напушти Саутемптон на своето прво патување, но лошите временски услови биле одложени за наредниот ден. На „Титаник“ имаше 78 ложачи, подмачкувачи и пожарникари, како и 41 членови на екипажот. Немало ниту еден домашен персонал. Претставници од различни компании патувале на пробно патување на „Титаник“, каде што присуствувале и Харолд А. Сандерсон од И.М.М. и Томас Ендрус и Едвард Вајлдинг од Харланд и Вулф. Брус Исмеј и Лорд Пири биле болни за да присуствуваат. Џек Филипс и Харолд Брајд работеле како радио оператори и ја разработувале убаво Маркони опремата. Г-дин Карутерс, надзорник од Министерството за трговија, бил исто присутен за да се увери дека се работело убаво и бродот бил способен за патници. По пробата тој потпишал „Договор и Извештај за патници и екипаж“, со важност од 12 месеци, со кој се уверува дека бродот е достоен за пловидба. === Прво патување === Бродот го започнал своето прво патување од Саутемптон, Англија, кон Њујорк, на 10 април 1912 со капетанот Едвард Џ. Смит. Како што „Титаник“ беше оставен на пристаништето, за малку ќе се судреше со бродот Њујорк, кој го влечеа во близина (околу четири стапки), и на крајот го одвлечеа. Инцидентов го одложи заминувањето за еден час. По минувањето на англискиот канал, „Титаник“ застана кај Шербург, Франција за да качи други патници и застана наредниот ден кај Квинстаун (денешен Коб) Ирска. Поради тоа што пристаништето во Ирска не се совпаѓаше со неговата големина, „Титаник“ мораше да се укотви недалеку од брегот, со мали бродови, познати како помошници, ги превезеле останатите патници на него. Кога конечно тргна кон Њујорк имаше вкупно 2 240 луѓе качени на бродот. Џон Кофеј, 23 годишен член на екипажот, додека бродот беше закотвен кај Ирска тој се скрил во поштата и се упатил повторно кон Квинстаун. Кофеј изјавил дека причината za тоа е суеверието кое го имал за пловењето и особено за „Титаник“. Подоцна тој потпишал договор за да се придружи на екипажот на Мавританија. На своето прво патување „Титаник“ имал многу истакнати патници во првата класа. Во нив биле и: милионерот Џон Џејкоб Астор 4 и неговата жена Мејделин Форс Астор, индустријалецот Бенџамин Гугенхејм, сопственикот на Мејси Исидор Штраус и неговата жена Ида, денверските милионери Маргарет “Моли„ Браун, Сер Космо Даф Гордон и неговата жена грофицата Луси ( Лејди Даф-Гордон), Џорџ Елкинс Вајлденер и неговата жена Еленор, крикет играчот и бизнимен Џон Борланд Тајер со неговата жена Мериен и нивниот седумнаесет годишен син Џек, новинарот Вилиам Томас Стед, Грофицата од Ротес, претседателскиот помошник на САД Архибалд Бат, авторот и светскиот човек Хелен Черчил Канди, авторот Жак Фитрел неговата жена и нивните пријатели, како и бродвејските продуценти Хенри и Рене Харис, глумицата во филмови без звук Дороти Гибсон меѓу другите. Џ.П.Морган требаше да патува но во последен момент го откажа своето патување. Исто така патуваа и генералниот директор на Вај Стар Лајн, Џ. Брус Исмеј, дизајнерот на бродот, Томас Ендру, кој беше задолжен за надгледување доколку се појават некои проблеми и да ги процени одликите на бродот. === Потонување === Недела ноќта на 14 април 1912, температурата се спушти до замрзнување и океанот беше мирен. Месечината не беше видлива, но сепак небото беше чисто. Капетанот Смит, на дадено предупредување на санти мраз, незначајно го промени курсот на „Титаник“ кон југ. Таа недела во 13:45 часот, пораката од бродот Америка ги предупреди за тоа дека има санти мраз на патот на „Титаник“, но Џек Филипс и Харолд Брајд задолжени за радио врските, беа вработени од Маркони и платени само да примаат и пренесуваат пораки на патниците, и не беа фокусирани за праќање на не толку „значајни“ пораки за санти на мостот. Подоцна вечерта, друго известување за многубројни санти мраз, овој пат од Месаба, не беа доставени до мостот. Во 23:40 часот, додека пловеше околу 400 милји од Големиот брег на Њуфаундланд, стражарите Фредрик Флит и Реџиналд Ли здогледале голема санта мраз како стои испред бродот. Флит заѕвони на ѕвоното трипати и го повика мостот извикувајки: „Санта мраз пред нас!“. Првиот офицер Мурдок дал наредба „врти на десната страна“, и ја користеше традиционалната кормиларска наредба за изненадно вртење на лево и да се подесат моторите (можеби наредил преку телеграф да се запрат или да целосно вртат наназад моторите, според изјавата на еден од преживеаните). Сантата ја удрила десната страна на бродот, го пробуши трупот на неколку места и ги испукал завртките на цевководите во должина од 90 метри. Како што морската вода ги поплавувала предните одделенија така се затвориле херметичките врати. Иако бродот можел да плови со четири поплабени одделенија, сепак пет биле поплавени. Петте поплавени одделенија го повлекле бродот надолу па така почнале да се поплавуваат и другите одделенија. Капетан Смит, изненаден од ненадејниот удар, заминал на мостот и наредил да застанат. Кратко по полноќ на 15 април, по инспекцијата на бродските офицери и Томас Ендру, се наредило да се подготват чамците за спасување бил испратен сигнал за опасност. Веднаш бил испратен меѓународниот сигнал за опасност CQD од радио операторите Џек Филипс и Харолд Брајд. Неколку бродови одговориле меѓу кои и Маунт Темпл, Франкфурт и братскиот брод на „Титаник“, „Олимпик“, но никој не бил во близина за да стигне на време. Најблискиот брод којшто одговорил бил Кунард. Карпатија, која била оддалечена 93 километри можел да пристигне за четири часа- предоцна за да ги спаси сите патници. Единствената земјена локација која што го примила сигналот за опасност била радио станицата во Кејп Рејс, Њуфаундленд. Од мостот можело да се видат светла на некој брод во близина. Кој бил овој брод, сѐ уште е мистерија, но имало теории дека тоа би можело да биде „Калифорнијан“ или или пловец наречен „Семпсон“. Поради неодговарањето на радио, четвртиот офицер Боксхал и кормиларот Роу пробале да им сигнализираат со морзеова ламба и подоцна со сигнални ракети, но бродот никогаш не одговорил. „Калифорнијан“, кој бил во близина и запрел поради сантите мраз, исто така видел светла во далечината. Радиоврската на „Калифорнијан“ била исклучена, а радиооператорот заминал во кревет да спие. Пред да заспие околу 23 часот, радио операторот на „Калифорнијан“ пробал да го предупреди „Титаник“ за сантите мраз, но бил прекинат од истоштениот Џек Филипс возвратил назад: „Заќути, заќути, зафатен сум, работам Кејп Рејс“, иако мислел на Њуфаундленд радио станицата. Кога офицерите на „Калифорнијан“ го виделе бродот за првпат, пробале да му сигнализираат со Морзеова ламба, но исто така никогаш не добиле одговор. Подоцна, ги забележале сигналите за опасност и го информирале капетанот Стенли Лорд. Иако имаше дискусии за мистериозниот брод, кој според офицерите кои биле на должност се оддалечувал, радио операторот на „Калифорнијан“ не бил разбуден сè до наредното утро. [[Податотека:EJ Smith.jpg|thumb|Капетан Едвард Џ. Смит]] === Пуштање на чамците за спасување во вода === Првиот чамец за спасување бил Чамецот 7 на десната страна со 28 луѓе во него, наместо со 65. Бил спуштен околу 12:40 по полноќ како што се верувало од Британската анќета. Чамците 6 и 5 биле пуштени после десет минути. Чамецот 1 бил петтиот чамец за спасување со само 12 луѓе. Чамецот 11 бил преполн со 70 луѓе. Склопувачкиот Д бил последниот кој бил пуштен во водата. „Титаник“ носел вкупно 20 чамци за спасување со капацитет од 1 178 луѓе. Иако немал доволен број на чамци за да ги спаси сите луѓе, сепак според регулативите носел повеќе чамци одредено од Британскиот одбор за трговски регулативи. Во тоа време, бројот на чамците за спасување бил одредуван според тонажата на бродот наместо бројот на патници присутен на бродот. „Титаник“ не покажувал никакви знаци на заканувачка опасност и патниците не сакале да го ја напуштат провидливата сигурност на бродот и да се качат на малите чамци за спасување. Поради тоа, повеќето од чамците биле спуштани претежно празни, каде еден чамец кој собирал и до 40 луѓе, го напуштил „Титаник“ со само 12 луѓе. Со императивот за полнење на чамците „жените и децата први“, вториот офицер Лајтолер, кој ги полнел чамците од левата страна, дозволувал да се качуваат и мажи само ако било потребно од веслачи дури и ако имало простор. Првиот офицер Мурдок, кој ги полнел чамците од десната страна, дозволувал да се качат мажи ако немало жени. Како што се зголемувал бројот на луѓе на бродот луѓето почнале да стануваат нервозни и некои од чамците заминувале преполни. До 02:05 часот целиот преден дел на бродот бил под вода и сите чамци заминале. [[Податотека:Titanic iceberg.jpg|thumb|Сантата мраз за која се мисли дека е причината за потонувањето на „Титаник“ поради црвената боја која ја имал на дното.]] === Последните минути === Околу 02:10 часот, прамецот се издигна над водата каде се гледаа и пропелерите и до 02:17 часот водата достигна и до бродската палуба. Последните два чамци пловиле на палубата, едниот превртен а другиот полн до половина со вода. Кратко потоа, предниот оџак се урнал и згмечил дел од мостот и луѓето во водата. На палубата, луѓето лазеле кон прамецот или пак скокале со надеж дека ќе стигнат до чамците. Прамецот на бродот полека се кренал во воздух, така сè што било несигурно паднало во водата. Додека прамецот полека се издигнувал електричниот систем паднал и се исклучиле светлата. Подоцна, притисокот на трупот предизвикал „Титаник“ да се расцепи помеѓу двата средни оџака и предниот дел потонал веднаш. Потоа прамецот се спуштил на површината и тогаш се исправил вертикално. По неколку моменти, во 02:20 часот исто така и тој потонал. Само два од 18-те спуштени чамци се вратиле назад за да спасат уште луѓе. Чамецот 4 кој бил во близина собрал пет луѓе, но подоцна двајца умреле. По еден час чамецот 14 се вратил и спасил четворица, но потоа еден од нив починал. Други луѓе успеале да се качат на чамците кои пловеле на палубата. Имало аргументи за некои од чамците да се вратат назад, но многу од преживеаните се исплашиле дека ќе бидат превртени од луѓето кои би сакале да влезат во чамецот или пак ќе бидат вшмукани од бродот што потонува, каде што произлезе дека немало големо вшмукување. Како што бродот тонеше надолу во длабочините, двата дела се однесувале многу различно. Аеродинамичниот преден дел тонеше и на околу 609 метри под површината подзапрел, и се спуштил на дното нежно. Прамецот потонал брзо на океанското дно а трупот се распарчил додека потонувал од силниот притисок предизвикан од воздухот кој останал во него. Прамецот се распарчил на дното со силна брзина, и се зарил во калта. По пловењето од 17,5 чатали за само четири часа, Карпатија пристигнала на местото и започнала со спасувањето околу 04:10 часот. До 08:30 го собра и последниот чамец и се упати кон Њујорк во 08:50 часот. [[Податотека:TitanicRoute.svg|thumb|left|250px|Патот и локацијата на „Титаник“.]] == Подоцнежни пресметки == === Пристигнувањето на Карпатија во Њујорк === На 18 април, Карпатија се укотви во пристаништето во Литл Вест на дванаесеттата улица во Њујорк со преживеаните. Пристигна во ноќта па беше поздравена од илјадници луѓе. „Титаник“ требаше да се упати кон дваесеттата улица. Карпатија ги спушти празните чамци на „Титаник“ на пристаништето 59, во сопственост на Вајт Стар Лајн, пред да ги истовари преживеаните на пристаништето 54. Двете пристаништа беа дел од Челзи пристаништата изградени за прием на луксузни бродови од тоа време. Како што се ширеа новостите за катастрофата, многу луѓе биле шокирани поради потонувањето на „Титаник“ со толку многу жртви и покрај технолошките напредоци. Весниците биле исполнети со приказни и опишувања за катастрофата и биле нестрпливи за да ги добијат најновите информации. Многу организации биле поставени за да им помогнат на жртвите и нивните фамилии, од кои многу ги загубија своите сродни души, или пак во случајот на преживеаните од третата класа, изгубиле сè што поседувале. Луѓето од Саутемптон биле многу погодени од потонувањето на „Титаник“. На 20 април 1912, според Хемпшир Хроникл, биле погодени 1 000 локални фамилии. Скоро секоја улица во општината Чапел изгубила повеќе од еден жител и повеќе од 500 домаќинства загубиле член. === Преживеани, жртви и статистики === Од вкупно 2 223 луѓе на „Титаник“, само 706 ја преживеале катастрофата а 1 517 исчезнале. Поголемиот дел од жртвите починале од хипотермија во водата со -2 степени целзиусови. Со оваа температура на водата, може да се очекува смрт за помалку од 15 минути. Луѓе и членови на втората и третата класа многу тешко би преживеале. Од мажите во втората класа, 92% исчезнале, додека помалку од половина од третата класа патници преживеале. 6 од 7-те деца од првата класа преживеале. Сите од децата во втората класа преживеале, каде само 34 % биле спасени од третата класа. 4 жени од прва класа умреле, 86% од жените од втора класа преживеале и нешто помалку од половина од третата класа преживеале. Севкупно, околу 20% од мажите преживеале, во споредба со 75% од жените. Мажите со прва класа имале четири пати поголема можност за да преживеат како мажи од втора класа и двапати како патници од трета класа. Од мажите патници исчезнале 92%. Помалку од половина од патниците од трета класа преживеале. Друга нееднаквост е тоа дека поголем број од британските патници загинале отколку американски, некои извори наведуваат дека многу британци во тоа време биле културни и чекале ред, отколку да форсираат и да се пробиваат до чамците како што некои американци правеле. Според сведоците капетанот, Едвард Џон Смит, викал „Бидете Британци, момци, бидете Британци!“ како што бродот потонувал. -Во еден случај, во третата класа, шведска фамилија ги загубила мајката, Алма Пелсон и сите нејзини четири деца кои биле испод десет годишна возраст. Таткото ги чекал да пристигнат на пристаништето. Тагата на Полсон беше најголема од сите што ги посетија канцелариите на Вај Стар Лајн, но исто и најголема. Неговото цело семејство беше избришано. -Морнарите на бродот ЦС Мекеј-Бенет кои откриле неколку тела од „Титаник“, биле многу вознемирени од откритието на телото на непознато момче, платиле за споменик и беше закопан на 4 мај 1912 со бакарен приврзок оставен во неговиот сандак од морнарите кои прочитале „Нашето бебе“. Непознатото дете подоцна позитивно беше идентификувано како Сидни Лесли Гудвин. -Еден преживеан, стјуардесата Вајолет Џесоп, која беше на бродот Олимпик кога се судри со „Хок“ во 1911, понатаму продолжи на „Британик“ каде повторно преживеа во 1916. -Нема повеќе преживеани од катастрофата на „Титаник“. Последниот преживеан беше Милвина Дин, која беше само девет недели стара кога „Титаник“ потона. Таа умре на 31 мај 2009, на 98 годишнината од пуштањето на трупот на бродот. Таа живееше во Саутхемптон, Англија. -Има многу приказни поврзани со кучињата на „Титаник“. Всушност, патник ги пуштил пред бродот да потоне, и биле забележани како трчаат наогре и надолу по палубите. Најмалку две кучиња преживеале. === Македонци === Во „Титаник“ имало и повеќе [[Македонци|македонски граѓани]], од кои преживеале само 4, додека останатите се загинале. == Извлекување и погреб на починатите == Кога стана јасен огромниот губиток на животи, Вајт Стар Лајн го изнајмува кабелскиот брод ЦС Мекеј-Бенет од Халифакс, Нова Скотиа за да ги извлече телата. Додатни три брода се приклучија во потрагата, кабелскиот брод „Минија“, бродот за достава на светилникот Монтмагни и пловечкиот брод Алжерин. Секој брод замина со балсамирачки залихи, погребник и свештеник. Од 333 жртви кои беа пронајдени, 328 биле извлечени од канадските бродови и уште пет плус од бродовите кои пловеле низ Атлантикот. Од некои непознати причини, бројките 324 и 325 не биле користени и шесте патници кои биле погребани во морето од Карпатија исто така не се броеле. Во средината на мај 1912, околу 320 километри од местото на потонувањето, Оќеаник пронајде уште три тела, бројките 331, 332 и 333, кои биле од склопувачкиот чамец А кој беше голтнат во последниот момент на потонувањето. Неколку луѓе успеаја да дојдат до овој чамец, но за некои умреле за време на ноќта. Кога петтиот офицер Харолд Лоу ги спасил преживеаните од склопувачкиот А, ги остави трите мртви тела во чамецот: Томас Бити, патник од прва класа и двајца члена на екипажот, пожарникар и морепловец. Телата биле подоцна закопани на море од Океаник. Првиот брод што пристигна на местото на несреќата, кабелскиот брод ЦС Мекеј-Бенет пронајде толку многу тела што веднаш беа потрошени залихите. Здравствените регулативи дозволуваа само балсамираните тела да може да се вратат на пристаништето. Капетан Ларднер и погребалните одлучиле да ги зачуваат телата на патниците од прва класа, така што се оправдуваше дека е потребно да се идентификуваат богатите луѓе поради некои расправии околу имотите. Како резултат на тоа, закопувањата на море биле само за патниците од трета класа и за екипажот. Ларднер самиот изјавувал дека како морнар, очекувал да биде закопан на море. Сепак жалбите за закопувањата на море биле од фамилиите и од погребалните. Подоцна бродови како „Минија“, пронајдоа уште неколку тела за кои требало многу малку балсамирање и успеале да го ограничат закопувањето на море само за телата кои биле премногу оштетени за да се зачуваат. Пронајдените тела биле зачувани за да бидат однесени во Халифакс, најблискиот град до местото на потонување со директна железница и морско поврзување.Вештакот од Халифакс, Џон Хенри Барстед, разви детален систем за идентификување на телата и зачувуваните лични предмети. Неговиот систем на идентификација подоцна ќе се искористи за идентификување на жртвите од Халифакс експлозијата во 1917. Роднини од Северна Америка пристигнуваа за да ги идентификуваат и да ги земат телата. Огромна привремена мртовечница беше поставена во округло лизгалиште и погребалните од цела источна Канада беа повикани за да помогнат. Некои тела беа земени за да бидат закопани во своите живеалишта низ северна Америка и Европа. Околу две третини од телата беа идентификувани. Неидентификуваните жртви беа закопани со обични бројки засновани на редот на кој било откриени. Поголемиот дел од пронајдените жртви, 150 тела, беа закопани во три гробници во Халифакс, најголемата Феирвју Лон Семетери како и блиските гробници Маунт Оливет и Барон де Хирш. Многу остатоци од бродот биле пронајдени со телата, многу што можат денес да се видат во Маритајм Музејот на Атлантикот во Халифакс. == Споменици == На многу места има споменици за загинатите од „Титаник“. Во Саутемптон, Англија, во паркот Ендру на улицата Абов Бар, може да се види споменик за инженерите на „Титаник“. На спротивната страна е споменикот за Валас Хартли и другите музичари кои свиреле на „Титаник“. Споменик за петте поштенски работници на бродот, на кој пишува „Безрезервни во Перил“ се наоѓа во Наследните Услуги на Саутемптон. Споменик за бродот исто така има и на местото на градското собрание во Белфаст, Северна Ирска. Споменици за катастрофата исто така има и во Соединетите Држави. Споменикот за „Титаник“ во Вашингтон Д.Ц. и споменикот за Ида Штраус во Штраус паркот на Менхетен, Њујорк се само два примера. На 15 април 2012, на 100 годишнината од потонувањето на „Титаник“ планирана е комеморација низ светот. До тој датум планирано е да се заврши комплетирањето на задниот дел на „Титаник“. Областа ќе биде обновена и ќе се открие меморијален проект кој ќе го слави „Титаник“ и неговите поврзаности со Белфаст, градот што го изгради бродот. Балморал, управуван од Фред Олсен Крус Лајнс, порачан од Мајлс Морган Тревл да оди по истата рута на „Титаник“, со намера да запре на местото каде што сеусште ќе стои на морското дно на 15 април 2012. == Истражување за катастрофата на РМС „Титаник“ == Уште пред да пристигнат преживеаните биле планирани истражувања за да се открие што се случило и што би можело да се направи доколку се повтори. Сенатот на ОСединетите Држави иницираше истрага за катастрофата на 19 април, еден ден по пристигнувањето на Карпатија во Њујорк. Главен на истрагата беше сенаторот Вилијам Алден Смит, сакаше да собере информации од патниците додека сѐ уште се сеќаваа. Исто така Смит требаше да ги повика на суд британските државјани додека тие сѐ уште беа на американска почва. Ова спречи сите патници и членови на екипажот да се вратат во Обединетото Кралство сè додека истрагата не беше комплетирана, а тоа која траеше до 25 мај. Лорд Мерсеј беше назначен за главен за истрагата на Британското министерство за трговија за катастрофата. Британската истрага беше помеѓу 2 мај и 3 јули. Секоја истрага имаше сведочење и од патниците и од екипажот на „Титаник“, членови на екипажот на Лејланд бродот „Калифорнијан“, капетанот на Карпатија Артур Рострон и други експерти. Истрагата заклучи дека безбедносни правила не важеле повеќе и биле предложени нови. Многубројни безбедносни напредоци за пловните оќеански објекти биле поставени, кои вклучувале подобрен труп и преграден дизајн, пристап низ бродот за наезда на патници, побарувачка за чамците за спасување, подобрен дизајн на појасот за спасување, чувањето на безбедносни бушалки, подобро известување за патниците, закони за радио комуникација итн. Истражителите исто така откриле дека „Титаник“ имал доволен простор во чамците за спасување за сите патници од прва класа, но не и за подолните класи. Всушност, повеќето патници од третата класа, односно долните палуби, немале идеја каде се наоѓаат чамците за да се качат на повисоките палуби каде биле држани чамците. [[Податотека:Californian.jpg|thumb|left|Бродот „Калифорнијан“]] == Истрагата за „Калифорнијан“ == Обете истраги заклучиле дека „Калифорнијан“ и нејзиниот капетан, Стенли Лорд, не успеале да понудат соодветна помош на „Титаник“. Сведочења пред истрагата открија дека во 22:10 часот, „Калифорнијан“ надгледувал бродски светла на југ, што подоцна беше усогласено помеѓу капетан Лорд и третио офицер Ц.В.Гровс (кој го замени обврската на Лордот во 22:10 часот) дека ова било патнички брод. „Калифорнијан“ го предупредил бродот за сантите поради кои „Калифорнијан“ морал да застане во ноќта, но беше силно критикуван од поголемиот радио оператор на „Титаник“, Џек Филипс. Во 23:50 часот, офицерот ги гледал овие светла на бродот како сигнализираат, како што бродот успорувал или вртел остро, и светлото од пристаништето можело да се види. Сигнали со Морзеово светло можеле да се забележат, по наредба на Лордот, што сигнализирале пет пати меѓу 23:30 и 01:00 часот, но не биле приметени. (Во сведочење, било изјавено дека Морзеовата ламба можела да се види на 6 километри, па така не можела да се види од „Титаник“.) Капетанот Лорд се повлекол во 23:30 часот, но, вториот офицер кој бил на должност Херберт Стоун, го известил Лордот во 01:15 часот дека бродот испалил раќета, а потоа уште четири плус. Лорд сакал да дознае дали се тоа сигнали на компанијата кои се обоени за идентификација. Стоун кажал дека не знае дека сите раќети биле бели. Капетанот Лорд укажувал на екипажот да му сигнализира на бродот со Морзеовата ламба и продолжил да спие. Биле забележани околу 01:50 часот уште три раќети и Стоун видел дека бродот изгледал чудно во водата. Во 02:15 часот бил известен дека повеќе не можел да се види. Лорд прашал повторно дали светлата имале некаква боја и го информирале дека биле бели. Сепак „Калифорнијан“ одговорил. Во 05:30 часот, главниот офицер Џорџ Стјуарт го разбудил радио операторот Сирил Еванс укажувајќи му дека во ноќта биле видени раќети и да проба да комуницира со некои бродови. Франкфурт го известил за загубата на „Титаник“, капетан Лорд бил известен, и бродот заминал за да помогне. Истрагите пронажле дека „Калифорнијан“ бил многу поблизу до „Титаник“, наместо 31,4 километри за кои капетан Лорд мислел и требало да го разбуди радио операторот по раќетите и можел да реагира и да спаси животи. Во 1990, по откривањето на остатоци Одделот за Инспекција на Морски Несреки на британскиот оддел за транспорт повторно ја отвори истрагата за да ги прегледа доказите поврзани со „Калифорнијан“. Извештаите во 1992 заклучија дека „Калифорнијан“ бил подалеку од „Титаник“ а не како што изјави претходната Британска истрага, и сигналните раќети, а не „Титаник“ би биле видливи од „Калифорнијан“. == Повторното откривање на „Титаник“ == Идејата за пронаоѓање на остатоците од „Титаник“, како и неговот издигнување од оќеанското дно, кружеа во јавноста по потонувањето на бродот. Ниеден од обидите не беше успешен се до1 септември 1985, кога здружена американско-француска експедиција, водена од Жан-Луи Мишел (Ифремер) и др. Роберт Балард (ВХОИ), ги открија остатоците така што користеа странлива сонда од истражувачкиот брод Кнор. Беше пронајден на длабочина од 4 километри, нешто повеќе од 600 километри југоисточно од Мистејкн Поинт, Њуфаундленд на координати 41°43′55″N 49°56′45″W, на 21 километар подалеку од последниот запис на четвртиот офицер Џозеф Боксхал. Балард укажал дека пуштиле 3 810 метри од кабелот во времето на откривањето на остатоците, така што даде длабочина до морското дно од 3 795 метри. Ифремер, францускиот партнер во истражувањето, забележал длабочина од 3 800 метри, кои се многу слични. Ова е околу 3,7 километри но секогаш се заокружуваат на 4 километри. Во 1986, Балард се врати на местото на остатоците со Атлантис 2 за да ги земе првите остатоци во подморницата Алвин. Во 1982, Балард побара финансиска помош од Војската на Соединетите Држави, но ова беше обезбедно во тајност со приоритет да се пронајдат потонатите јадрени подморници Трешер и Скорпион. Само кога ова ќе се направело, тогаш би почнало истражувањето на „Титаник“. Најзначајно откритие што тимот го пронајде е тоа дека бродот се поделил, прамецот бил оддалече 600 метри од крмата во спротивни насоки. Имало конфронтирачки мислења од сведоци дали бродот се разделил или не, и обете, американската и британската истрага заклучиле дека бродот потонал во еден дел. Сè до откривањето на остатоците, главно се мислело дека бродот не се поделил. Крмата го има удрено океанското дно во позиција веднаш до предниот дел и потона 18 метри во калта на океанското дно. Иако делови од трупот беа врзани, сепак крмата останала скоро целосна. Од судирот со океанското дно вода прснала од трупот под хангарот. Една од челичните прекривки (која тежела околу од десет тони) беше распрсната на страна од трупот. Крмата сѐ уште е под притисок, главно поради оштетените и паднати палуби. Прамецот беше во полоша состојба и се чинеше дека е распарчен за време на потонувањето. За разлика од крмата, која беше поплавена со вода пред да потоне, можно е прамецот да потонал со големо количество на воздух заробено во него. Како што потонувал, се зголемувал надворешниот воден притисок, но заробениот воздух не можел да се изедначи поради многуте воздушни џебовиво релативно затворените делови. Поради тоа, некои делови од трупот на прамецот имале висок диференцијален притисок меѓу надворешниот и внатрешниот што најверојатно довело до колапс. Дополнително оштетување беше предизвикано од удирањето на морското дно, со многу слаба структура, палубите пропаднале кога прамецот удрил. Околу остатоците се наоѓаат делови од бродот, мебел, прибор за јадење и лични предмети расфрлани на 2,6&nbsp;км². Помеките материјали, како дрво, тепих и остатоци од луѓе биле изедени од подводните организми. Д-р Балард не земал артефакти од местото, со мислење дека тоа би било еднакво на ограбување на гробови. Според морските меѓународни закони, земањето на артефакти е потребно за утврдување на правата на сопственост на остатоците на бродот. Во годините по наоѓањето, „Титаник“ беше случај на многу судски случаи за поседување на артефактите и на местото со остатоците. Во 1994, на РМС „Титаник“ Инк. Му беше доделена сопственост и стекнувањето на право за остатоците. Меѓу работите коишто беа откриени од РМС „Титаник“ Инк. Беше и бродското свирче, кое беше извадено на површината во 1992 и поставено во патувачката изложба на компанијата. Користено е двапати, користењето на потиснувачки воздух отколку пареата, поради неговата кршлвост. Вкупно 6 000 артефакти се преместени од остатоците. Многу од овие беа изложени во морскиот народен музеј во Гринич, Англија и подоцна како дел од патувачката музејска колекција. == Моментална состојба на остатоците == Многу научници веруваат, меѓу кои е и Роберт Балард, се загрижени од посетите на туристите во подморници го забрзуваат распаѓањето на остатоците. ПОдводните микроби го подјадуваат челикот на „Титаник“ уште од кога е потонат, но поради додатната штета што посетителите ја направиле Националната Океанска и Атмосферска Управа предвидува дека „трупот и структурата на бродот може да пропаднат на океанското дно во наредните 50 години“. Книгата на Балард, Враќањето на „Титаник“, објавена од Меѓународното географско друштво, вклучува и фотографии кои го покажуваат влошувањето на палубата за шетање и штета предизвикана од подморниците кои се спуштаат на бродот. Вертикалниот столб скоро целосно е уништен и повеќе ја нема таа светла бела боја. Друга штета е и резаницата на прамецот каде што некогаш пишуваше „Титаник“, дел од олово-цинковиот телемотор кој некогаш го држеше кормилото, но сега е извртен и местото за набљудување е целосно уништено. == Сопственост и парничење == Повторното откривање на „Титаник“ во 1985 отвори дебата околу сопственоста на остатоците и на вредните предмети внатре. На 7 јуни 1994 РМС „Титаник“ Инк., втор по значајност на Премиер Егзибишионс Инк., му беше доделена сопственост и сопственички права од Регионалниот суд за Источниот Регион на Вирџинија во Соединетите Држави. По 1987, РМС „Титаник“ Инк. И ненеговите претходници имале седум експедиции и собрале над 5 500 историски предмети. Најголемиот единствен предмет бил 17 тонскиот дел на трупот, пронајден во 1998. Многу од овие предмети се дел од патувачката музејска претстава. Во 1993, француски администратор во канцеларијата морски работи на министерството за транспорт и туризам ги додели на РМС „Титаник“ Инк. реликвиите откриени во 1987. Во идејална презентација на 12 февруари 2004, РМС „Титаник“ Инк., побара овластениот суд да го внесе на ред овластување како „сопственик на сите артефакти (вклучувајќи и делови од трупот) кои се предмет на оваа акцијана Законот за Пронајдоци“ или, во алтернатива, спасувачка награда во износ од 225 милиони долари. РМС „Титаник“ Инк. ги исклучи од своите барања наградата за предметите пронајдени во 1987, но побара од судот да објави дека, засновано на француската акција, „артифактите најдени во 1987 се независно во сопственост на РМСТ“. По сослушувањето, овластениот суд внесе на ред на 2 јули 2004, во кој одбива да изнесе пристојност и да ја признае одлуката на францускиот управник од 1993 и го одби барањето на РМС „Титаник“ Инк. дека треба да му биде доделена сопственост над предметите откриени во 1993 под Морскиот закон за Пронајдоци. РМС „Титаник“ Инк. поднесе жалба до Жалбениот Суд на Соединетите Држави за Четвртиот Суд. Во својата одлука од 31 јануари 2006 судот го призна „јасното нанесување на морскиот спасувачки закон на историските остатоци како оние на „Титаник““ и го негираше аплицирањето на Морските закони за пронајдоци. Судот исто така нареди дека општинскиот суд нема јурисдикција над „сртефактите од 1987“, и затоа ја поништува судската одлука од 2 јули 2004. Со други зборови, во согласност со оваа одлука, РМС „Титаник“ Инк. има сопственост над предметите доделени од француската одлука ( проценети претходно 16,5 милиони долари)и продолжува да ги поседува остатоците на „Титаник“. Жалбениот суд побарал од опжтинскиот суд да одреди награда (225 милиони долари побарани од РМС „Титаник“ Инк.) На 24 март 2009, беше откриено дека 5 900 артефакти земени од остатоците ќе почиваат со одлуката на општинскиот судија. Управувањето ќе одлучи дали артефактите треба да бидат сместени на јавни изложби или во рацете на приватните колекционери. Судијата исто така ќе влијае на степенот на сопственост на РМС „Титаник“ Инк. над остатоците, како и применување на набљудувачки систем за проверки на идните активности над местото на остатоците. == Можни фактори за потонувањето == Добро е утврдено дека потонувањето на „Титаник“ е како резултат на судар со санта мраз која фатално ги продупчи предните пет херметички затворени одделенија на бродот. Секако, помалку очигледни се причините за самиот удар (кој се случи во чиста ноќ и по примањето на многу предупредувања за санти), факторите подвлечувајки го високиот степен на штета претрпен од бродот и причините за високиот број на жртви. == Изградба и металургија == Првенствено, историчароте мислеле дека сантата направил голема дупка трупот на „Титаник“. Поради оштетениот дел од сантата кој сега е закопан, научниците користат сонар за да ја испитаат областа и открија дека сантата причинила извиткување на трупот и овозможило водата да навлезе помеѓу челичните плочи. Користените челични плочи за „Титаник“ биле со дебелина од 2,5 до 3,8 сантиметри дебелина. Детална анализа на мали делови од плочките покажа дека поради металургијата немало еластичност, па трупот станал кршлив во замрзната ладна вода и останал ранлив. Деловите од челикот имале големо количество на фосфор и сулфур (споредено со модерниот челик, четири пати и двапати повеќе), со магнезиум-сулфур сооднос 6,8:1 (споредено со односот 200:1 за модерниот челик). Високото количество на фосфор предизвикува кршења, сулфурот образува зрна од [[железен сулфид]] што овозможува стварање на пукнатини и недостатокот на магнезиум овозможува челикот да е растеглив. Откриените примероци биле под растегливо-кршлива фаза на температура од 32 степени целзиусови за должински примероци и 56 степени целзиусови за попречните примероци, споредено со -27 степени целзиусови за денешниот челик, каде челикот би се кршел на температура од -60 и -70 степени целзиусови. Друг фактор биле навртките кои го држеле трупот, кои биле покршливи од колку што се мислело. Од пронајдените 48 навртки, научниците откриле висока концентрација на згура. Стаклен остаток што се топи, а згурата може да ги направи кршливи и да се кршат. Архивските записи од градењето покажале дека порачката број 3, позната како најдобра- не на број 4 познат како „најдобар-најдобар“, се користени за своите навртки, иакобродоградителите од тоа време исклучиво користеле број 4 за навртките. Компанијата имала кусок од силни навртки, важни за рачно навртување, така железото требало да се загрее до прецизна боја и обликувано до вистинската комбинација за удирање со чекан. Компанијата користела челични навртки, кои биле посилни и се инсталирале со машина, на средината од трупот, каде ударите се очекувале да бидат најсилни, а железни навртки за прамецот и крмата. Навртките од „најдоброто најдоброто“ железо имало вкупна растегливост од 80% од таа на челикот, а „најдоброто“ железо од некои 73%. Покрај ова, највидлива и фатална штета „Титаник“ ја претрпил во деловите со парните бојлери 5 и 6 каде што биле користени челични навртки. == Кормиларско градење вртлива способност == Иако кормилото на „Титаник“ ги исполнуваше потребните димензионални услови за брод од негова големина, дизајнот на кормилото не беше некоја уметност. Спред истражувањетоод БиБиСи Хистори: „Прамецот со долгото и тенко кормило, беше копија со еден брод од 18-от век...перфектен пример за недостаток на технички развој. Споредено со кормилскиот дизајн на Кунардерс, „Титаник“овот било само мал дел од големината. Немаше напредок и беше многу малку покажанокако брод, долг 852 стапки, би свртел во итен случајили да избегне судир со санта мраз. Ова беше Ахиловата пета на „Титаник“. По реална проценка за кормиларското снабдување споредено со законските услови од тоа време: мора да биде 1,5% и 5% од подводниот профил на трупот и 1,9% од трупот на „Титаник“ бил под вода. Сепак, високиот дизајн на кормилото е поефикасен од дизајнирата брзина на бродот, кратко, коцќесто кормило за подобро маневрирање при слаба брзина. Можеби фатално за „Титаник“ бил дизајнот на тројниот пропелерски мотор, кој имаше алтернативни парни мотори на страните и еден централен пропелер придвижуван од парна турбина. Алтернативните мотори биле двонасочни, додека турбината не била. Според наредните докази од четвртиот офицерЏозеф Боксхал, кој отишол на мостот веднаш по судирот, првиот офицер Мурдок, го наместил телеграфот за промена на вртењето на пропелерите за да се избегне судирот со сантата, со што го онеспособил вртењето на бродот. Бидејќи не можело да се смени вртењето на централната турбина за време на „полна брзина“, едноставно била запрена. По поставувањето напред на централниот пропелер на бродското кормило, делотворноста на тоа кормило би било намалена: само Мурдок ќе требало да го заврти бродот со истата брзина, па така „Титаник“ ќе ја промашил сантата мраз за неколку метри. Друг преживеан, Фредерик Скот, работник кај моторите, дал спротивна изјава: се сеќавал дека на своето место во собата со моторите видел дека телеграфот за моторите покажувал „Запирање“, но не по судирот. == Насока на ударот == Беше шпекулирано дека ако бродот удрил директно во сантата можел да биде спасен. Хипотетизирано е дека ако „Титаник“ не го сменил курсот и се судрил со сантата, ударот би бил со природнно силната крма и ќе се предизвикало штета само на првите едно или две одделенија. Ова би го онеспособил и можеби би имало жртви само од патниците кои биле близу до крмата, но не би требало да потоне поради тоа што „Титаник“ бил дизајниран да плови со поплавени четири одделенија. Наместо тоа, силниот удар од десната страна, причинал извиткување на плчочките од трупот на првите пет одделенија, повеќе дизајнот на бродот. == Непријателски временски услови == Во тоа време, временските услови на Атлантикот биле необични бидејќи имало рамно мирно море, без ветер и бранови. Така, исто беше и ноќ без месечина. Во нормални временски услови на местото на ударот, брановите би овозможиле откривање на сантите па дури и во ноќ без месечина. == Прекумерна брзина == Заклучокот на британската истрага за судирот за потонувањето е „поради прекумерната брзина со која управувал бродот“. Во време на сударот се мислело дека „Титаник“ ја има својата нормална брзина од 22 чатали, што беше помалку од својата максимална брзина од 24 чатали. Во тоа време, беше нормална (но не универзална) практика за да се остане со нормална брзина каде што има санти мраз. Се мислело дека ако санта голема доволно за да оштети некој брод видена навреме ќе има можност за да се избегне. По потонувањето британското Министерство за трговија внесе ново регулативи и укажуваше на бродовите како да управуваат со нивната брзина ако се очекува присѕство на санти. Често е наведувано дека Џ. Брус Исмеј го известувал и охрабрувал капетанот Смит да ја зголеми брзината за да пристигне порано и е честа одлика во популарните презентирања за катастрофата, како и филмот за „Титаник“ од 1997. Во недостаток на докази, многу расправаат за ова. [[Податотека:Titanic-lifeboat.gif|thumb|Преживеани од склопувачките чамци, видено од Карпатија.]] == Недоволен број на чамци за спасување == Ниту еден аспект од губењето на многуте животи во катастрофата на „Титаник“ не предизвика поголем скандал од фактот што бродот не носел доволно чамци за спасување за патниците и екипажот. Ова е претежно поради фактот што законот, од 1984, барал само 16 чамци за бродови потешки од 10 000 тони. Овој закон се применил кога бил направен најголемиот пловечки брод „Луканија“. Од тогаш, големината на бродовоите се зголемувала брзо, што значи дека „Титаник“ морал легално да носи помалку чамци од можниот капацитет. Всушност, Вајт Стар Лајн ги пречекори законите додаде уште четири склопувачки чамци и ова даде вкупен капацитет од 1 178 луѓе(сè уште околу третина од вкупниот капацитет од 3 547 патници на „Титаник“). Беше очекувано дека во многубројните северно Атлантски линии, во сериозна несреќа на брод, би добиле помош од другите бродови и дека чамците би биле користени само за пренесување на патниците и екипажот до спасителите. Целосна набавка на чамци не беше разгледана за ова. Беше очекувано за време на дизајнирањето на бродот британското Министерство за трговија може да побара зголемување на чамците во некое блиско минато. Поради тоа кранови за чамците кои можеле да поднесат и до четири чамци биле дизајнирани и инсталирани, за да се даде вкупен капацитет од 64 чамци. Никогаш не биле опремени чамците. Често се тврди декаЏ. Брус Исмеј, претседателот на Вајт Стар, не ја одобрил инсталацијата на овие дополнителни чамци за да го зголеми просторот за шетање на патниците на палубата со чамци. Харолд Сандерсон, потпретседател на Меѓународната трговска морнарица го побива ова тврдење за време на британската истрага. Недостатокот на чамци не била единствената причина за трагичното губење на животи. По судирот со сантата, требало еден час за да се процени штетата, да се види што треба да се прави, да се информираат патниците од првата класа и да се спуштат првите чамци за спасување. Потоа екипажот работеше ефикасно и им требаа 80 минути за да ги спуштат сите 16 чамци. По поделбата на екипажот во два тима, на двете страни од бродот, им требаше во просек 10 минути на еден тим да наполни еден чамец и да го спушти. Уште еден фактор за поврзано со големата загуба е не сакањето на патниците да се качат во чамците. Највпечатлива е онаа на Чамецот број 1 кој наместо 40 луѓе имал само 12. Ова беше поради пуштањето, „Титаник“ не се чинеше како заканувачка опасност што значи патниците не сакале да се откажат од јасната безбедност на бродот. Како што наредниот дел објаснува дека бродот е непотонлив, секако не е причината за ниската употреба на чамците за спасување. == Алтернативни теории == Безброј алтернативни теории кои се разидувале од стандардното објаснување за предавањето на „Титаник“ се појавиле по потонувањето. Некои од овие вклучуваат и јаглен пожар или пак дека „Титаник“ удрил во натрупан мраз. Во реалноста на над природното, се кажува дека „Титаник“ потонал поради клетва од мумија. == Легенди и мотиви поврзани со „Титаник“ == === Непотонлив === Во спротивно со популарната митологија, никогаш не беше опишан како „непотонлив“, сè додека не потона. Има три јавни објави (една која никогаш не беше објавена) го опишуваше „Титаник“ како непотонлив, претходено на неговото потонување, но нема никаков доказ дека претставата за непотонловоста на „Титаник“ влезе во свеста на јавноста додека не потона. Трговскиот весник Д Шипбилдер и Марин Енџин Билдер, во своето посебно издание во јуни 1911 посветено на Олимпик и „Титаник“ и опишуваше дека „капетанот, со притискање на електричен прекинувач, брзо и херметички го затвора бродот и виртуелно го прави непотонлив. Првото неквалификувано докажување за непотонливоста на „Титаник“ се појавува по денот на несреќата (на 16 април 1912) во Њујорк Тајмс, каде Филип А. С. Франклин изјавува, за потпретседателот на Вајт Стар Лајн кога информирал за трагедијата. Мислев дека е непотонлив и зборував според најдоброто можно мислење од најдобрите експерти. Не го разбирам. Коментарот беше искористен од новинарите и идејата дека Вајт Стар Лајн изјавил дека „Титаник“ е непотонлив (без квалификација) доби директно и распространето внимание. Дејвид Сарноф, радио извештаи и употребата на СОС Често користена приказна која беше нејасна помеѓу фактот и измислицата укажуваше дека првиот човек кој ја добил новоста за потонувањето бил Дејвид Сарноф, кој подоцна ќе застане на чело на гигантската јавност РЦА. Во изменети верзии на оваа легенда, Сарноф не бил првиот кој слушнал за оваа новост (ова го кажал лично Сарноф), но тој и персоналот од Маркониевата радио станицата (телеграф) над стоковната куќа „Ванамејкер“ во Њујорк, околу три дена не ги соопштувале новостите за катастрофата и имињата на преживеаните на луѓето однадвор. Меѓутоа, дури и оваа верзија нема поддршка во сегашните извештаи. Ниту еден од весниците во тоа време не го споменале Сарноф. Поради отсуство на доказ, приказната за Сарноф треба да се разгледува само како легенда. И покрај популарните верувања, не бил за првпат користен сигналот за опасност „СОС“, меѓународно признаен Морзеов код. СОС сигналот првпат бил предложен на Меѓународната конференција за морски радо комуникации во Берлин во 1906. Беше ратификуван од меѓународната заедницаво 1908 и бил во широка употреба од тогаш. Меѓутоа, СОС сигналот многу ретко го користеле британските радио оператори, кој го претпочитале стариот CQD код. Првиот радио оператор Џек Филипс го користел CQD кодот сè додека вториот радио офицер Харолд Брајд му кажувал на шега, „Испрати СОС, тоа е новиот сигнал, и ова може ќе ти биде последната шанса да го испратиш“. Филипс кој подоцна умрел, започнал да го заменува СОС со CQD сигналот. === Оркестарот на „Титаник“ === [[Податотека:Titanic orchetra.jpg|thumb|upright|Членови на оркестарот на „Титаник“.]]Една од најпознатите приказни за „Титаник“ е секако за оркестарот. На 15 април осум члениот оркестар на „Титаник“, предводен од Валас Хартли, се собрале во салонот на првата класа со цел да ги смират патниците. Потоа се преместиле на предната половина од палубата за чамците. Оркестарот продолжил да свири, дури и кога станало очигледно дека бродот ќе потони и сите членови ќе исчезнат. Се шпекулира за тоа која била нивната последна песна. Канадски патник од првата класа, г-ѓа Вера Дик, тврдела дека последната песна што ја свиреле била химната „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“. Хартли изјавил дека, кога би бил на брод што тони „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“ би била една од песните што би ја свирел. Но, книгата на Валтер Лорд, „Ноќ за паметење“ ја популаризира песната „Есен“, според извештајот на Харолд Брајд во 1912. Се смета дека Брај мислел на песната наречена „Есен“ или валцерот „Сонж д отом“ но не била во книгата со песни на Вајт Стар Лајн. Брајд е единствениот сведок на оркестарот кој бил најблизу, пред бродот да потоне, но г-ѓа Дик го напуптила бродот еден час и 20 минути пред потонувањето и не е можно да ги слушнала последните моменти на оркестарот.Претставата дека била свирена „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“ како лебедова песна можно е мит од СС Валенсија, кој беше во печатот во 1906 во Канада и поради тоа може г-ѓа Дик се помешала. Исто така има и два различни аранжмани за „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“, едниот е популарен во Британија а другиот во САД, па така британската мелодија потсетува на химната („Есен“). Филмот Ноќ за паметење (1958) го користи британскиот аранжман, додека филмот од 1953 „Титаник“, со Клифтон Веб, го користи американскиот аранжман, но „Титаник“ на Камерон (1997) како што Брајд кажуваше, патниците ја пеат „Есен“. === Предвидувањата на В. Т. Стед === Друга многу често кажувана легенда за „Титаник“ е за исчезнувањето на патникот од прва класа Вилијам Томас Стед. Според ова, Стед имал интуиција и ја предвидел својата смрт на „Титаник“. Ова е очигледно предложено од две измислени приказни за потонување кои ги кажа со декади претходно. Првата, „Како поштенски брод на пареа потона во средниот атлантик, од преживеан“ (Пал Мал Газет 22 март 1886) укажува на судар на пожтенски брод со друг од кој се загунија многу животи поради недостатокот на чамци за спасување. Шифрирано Стед ја завршува својата приказна: „Ова ќе се случи доколку сите бродови на пареа тргнат со недостаток на чамци за спасување“. === Клетвата за „Титаник“ === Кога „Титаник“ потона, се сметаше дека постоела клетва на бродот. Новинарите веднаш тоа го соединија со практиката на Вајт Стар Лајн да не ги крстат нивните бродови (и покрај сцената од „Ноќ за паметење“). Една од најраширените легенди поврзани директно со сектите во Белфаст, каде бродот бил изграден. Било предложено на бродот да му се даде бројот 390904, кој кога би се читал наназад би се изговорил ноу поуп (no pope), слоган од секта која ги напаѓала романските католици и е широко распространето од екстремниот протестантство во Северна Ирска. Од екстремниот сектаријанизам во североисточна Ирска (Северна Ирска не постоела сè до 1920) потонувањето на бродот било оплакувано и се сметало дека е поради анти-католицизмот на неговите произведувачи, компанијата Харланд и Вулф, која тогаш имала многу повеќе работници протестанти. „Но попе“ приказнатавсушност е урбана легенда. На РМС Олимпик и „Титаник“ им биле доделени пристанишните броеви 400 и 401. Изворот на приказнава можеби е од изјави на работници во Квинстаун за анти-католички графити кои биле пронајдени додека товарале јаглен. ==Титаник како тема во уметноста и во популарната култура== * „Титаник“ - песна на рускиот поет [[Александар Суворов (поет)|Александар Суворов]].<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 222-223.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Патнички бродови]] 6y0ts1nn9as0k3fbfpcbymzm6xqf0at 5544945 5544943 2026-04-26T17:35:23Z Andrew012p 85224 5544945 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{ПојВрска|За филмот на Џејмс Камерон, видете [[Титаник (филм)]].}} {{Брод |ship_name = ''Титаник'' |ship_image = [[Податотека:RMS Titanic 3 (cropped to ship).jpg|300px]] |image_caption = ''Титаник'' го напушта [[Саутхемптон]] на 10 април 1912 г. |flag_state = Обединето Кралство |ship_flag = [[Податотека:Government Ensign of the United Kingdom.svg|50px]] |namesake = [[Титани]] |ship_class = патнички [[Прекуокеански брод|бродот]] од класата „Олимпик“ |ship_owner = [[Податотека:House flag of White Star Line.svg|25px]] [[White Star Line]] |builder = [[Harland and Wolff]], [[Белфаст]] |laid_down = 22 март 1909 г. |launched = 31 мај 1911 г. |acquired = 2 април 1912 г. |out_of_service = 15 април 1912 г. |status = потонат (остатоци на дното) |home_port = [[Ливерпул]], Обединето Кралство |displacement = 52.310 тона |length = 269,1 м |beam = 28,2 м |height = 53,3 м (од [[кобилица]] до врвот на оџаците) |draught = 10,5 м |propulsion = две трикраки странични пропелери и еден централен пропелер; 46.000 коњска сила |speed = 21 [[Јазол (единица)|јазол]] (крстосувачка), 23 јазли (максимална) |capacity = 2.453 патници |complement = 874 члена на екипаж |armament = |armor = |notes = чамци за спасување: 20 (доволни за 1.178 души) }} [[Податотека:Titanic southhampton.jpg|300px|thumb|right|„Титаник“ во [[Саутхемптон]], Велика Британија, пред првото патување во 1912.]] {{закосен наслов}} '''''Титаник''''' ({{Langx|en|RMS Titanic}}) — британски [[Прекуокеански брод|прекуокеански патнички брод]] од класата „Олимпик“ сопственост на Вајт Стар Лајн, компанија што организирала редовен прекуокеански сообраќај помеѓу [[Велика Британија]] (обично од Саутхемптон) и [[САД]] (обично до [[Њујорк]]). Бил изграден во бродоградилиштето Харланд и Вулф. Во времето кога бил изграден, бил најголемиот патнички брод. Бил изработен според најсовремените технологии и популарно се верувало дека е „непотоплив“. [[Палуба|Палубите]] и просториите од првата класа на бродот биле особено луксузни и убаво уредени. Имал носивост од 46.328 [[бруто регистарска тона|БРТ]], должина од 269,1 м, парни турбини со 59.000 коњски сили, максимална брзина при полн товар од 24 [[јазол (единица)|јазли]] (44,57 [[км/ч]]) и капацитет од 3.547 патници. За време на првото патување, „Титаник“ удрил во санта мраз во Северниот [[Атлантик]] пред полноќ на 14 април [[1912]] ситни и потонал два часа и четириесет минути подоцна, на 15 април. Тоа бил голем шок за јавноста, особено што потонувањето завршило со огромни загуби од 1517 патници, што е една од најголемите поморски цивилни несреќи. == Изградба == „Титаник“ бил [[прекуокеански брод]] на Вајт Стар Лајн, изграден во бродоградилиштето Харланд и Вулф во Белфаст и дизајниран да им конкурира на конкурентите Кунард, „Лузитанија и „Мавританија“. „Титаник“ заедно со своите сестри од олимписка класа, Олимпик и наскоро што ќе се изградел Бритраник (што првин се нарекувал Гигантик) биле наменети да бидам најголемите, најлуксузни бродови од тоа време. Дизајнерите биле директорот на Харланд и Вулф и Вајт Стар, Лорд Вилијам Пири, менаџерот за изградба како и главен во одделот за дизајн, морнарскиот архитект Томас Ендрус, како и пионот и генерален менаџер Александар Карлајл. Улогата на Карлајл била да се дизајнира суперструктурата на овие бродови, главно аеродинамичната суперструктура придружена во трупот, како и правење на ефикасни дизајни на кранови за чамците за спасување. Карлајл ќе го напушти проектот во 1910, пред бродот да биде пуштен, кога стана акционер во Велин Дејвитс и Енџениринг Компани, односно фирмата задолжена за крановите. Изградбата на „Титаник“, спонзорирана од американецот Џ.П.Морган и неговата корпорација Интернешнел Меркантајл Марин, започна на 31 март 1909. Трупот на „Титаник“ беше пуштен во вода на 31 мај 1911, а неговото комплетно градење е завршено до 31 март наредната година. Тој беше долг 269,1 метри, широк 28 метри, со целокупна тонажа од 46 328 тони и со височина од 18 метри, од водата до палубата со чамци. Беше опремен со четири цилиндричен алтернативен мотор, тројно распространети мотори и една Парсонова турбина на низок притисок, засилена со три пропелери. Имаше 29 бојлери загрејувани од 159 печки на јаглен и кои овозможија висока брзина od 23 јазли односно од 43 километри на час. Само три од четирите 19 метарски оџаци биле функционални, додека четвртиот бил додаден за вентилација и секако да го направи бродот поимпресивен. Бродот можел да носи вкупно 3 547 патници и екипаж. [[Податотека:Gym.jpg|thumb|left|Сала за вежбање на „Титаник“]] == Особености == „Титаник“ ги надминал своите соперници во раскошноста и богатството. Понуди базен на палубата, гимнастичка сала, игралиште за сквеш, турска бања, кафе-бар и библиотеки во првата и втората класа. Заедничките простории во првата класа беа дизајнирани со дрвени орнаменти, скап мебел и други декорации. Главните соби во третата класа имаа ѕидови од борова шума и со силен дрвен мебел. Исто така во првата и втората класа имаше и берберница. Понатаму, кафето Парисиан ја нудеше својата кујна на патниците од прваа класа со веранда осветлена со сонце и украсена со декоративни решетки. За тој период бродот вклушуваше технолошко нашредни одлики. Имаше три електрични лифтови во првата и еден во втората класа. Имаше и широк електричен подсистем со генератори на пареа и распространети електрични светилки на предниот дел, две Маркони радиа, што вклучуваше моќен сет од 1 500 вати на кој работеа во смени двајца работници и овозможуваше постојан контакт и пренос на многу пораки од патниците. Патниците од прва класа платија крупна сума за ваков комфор. Најскапиот прекуокеански билет чинеше 4 350 долари (односно повеќе од 95 860 долари во 2008 година). [[Податотека:Olympic's 1st Class Grand Staircase Boat Deck Level.jpg|thumb|left|Холот на „Титаник“ со скалите за патниците од прва класа]] == Чамци за спасување == За првото патување, „Титаник“ носеше 20 чамци за спасување со три различни видовиЧ -Чамци за спасување 1 и 2: итни дрвени секачи: долги 25,2 инчи, широки 7,2 инчи, длабоки 3,2 инчи, со капацитет од 40 луѓе. -Чамци за спасување 3 до 16: дрвени чамци за спасување: долги 30 инчи, широки 9,1 инч, длабоки 4 инчи со капацитет од 65 луѓе. -Чамци за спасување А, Б, Ц, и Д: енлглехарт склопувачки чамци за спасување: долги 27,5 инчи, широки 8 инчи, длабоки 3 инчи, со капацитет од 47 луѓе. Вкупен број на патници што моше да соберат чамците е 1 178 луѓе. Чамците за спасување главно биле сместни во блокови на палубата за бродови, каде што не биле поврзани со крановите. Оние на десната страна на бродот биле поделени под броевите 1, 3, 5, 7, 9, 11, 13, и 15 од предниот дел на бродот сè до прамецот, додека оние на левата страна биле поделени како 2, 4, 6, 8, 10, 12, 14 и 16 од предниот дел на бродот па сè до прамецот. Итните секачи (чамците за спасување 1 и 2) биле надвор, висејки на крановите, спремни за употреба, додека склопувачките чамци Ц и Д биле сместени на палубата за чамци веднаш до ламците 1 и 2. Склопувачките чамци А и Б биле сместени на покривот од мостот на двете страни од првиот оџак. Но, сепак немало кранови кај мостот со кои би можеле да се спуштат склопувачките чамци А и Б кои многу тежеле. За време на тонењето се покажало како многу тешко спуштањето на чамците поради тоа што првин требало да се симнат на палубата. За време на ова, чамците Б се превртиле и полека отпловиле превртени од бродот. Во фазата на дизајнирање Карлајл предложил да се постават поголеми кранови за чамците, произведени од Велин Дејвитс и Енџениринг Компани, со што би можеле да се справат со четири чамци одеднаш. Шеснаесет сетови од овие кранови биле поставени на „Титаник“, и така му овозможи да носи 64 дрвени чамци- вкупен капацитет од 4 000 луѓе, споредено со капацитетот на „Титаник“ од 3 600 патници и членови на екипажот. Но, Вајт Стар Лајн додека се согласи за новите кранови, одлучил да се постават само 16 дрвени чамци за спасување (16 е минимумот според Министерството за трговија, засновано на тонажата на „Титаник“), што може да спаси само 1 178 луѓе ( односно 33% од патниците на „Титаник“). Во тоа време, законите на Министерството за трговија гласеле дека британските бродови над 10 000 тони мора да носат 16 чамци за спасување со капацитет од 160 метри кубни, плус доволен број на сплавови за 75% од тоа во чамците. Не се направија некои дополнителни измени во законите за поголеми бродови од 1894, кога се изгради најголемиот патнички брод „Лузанија“ на Кунард кој тежеше 13 000 тони. Сер Алфред Калмерс, морски советник во Министерството за трговија од 1896 до 1911, одвреме-навреме размислуваше на ова прашање, но бидејќи мислеше дека искусните морнари нема бескорисно да се на бродот за спуштањето и управувањето на чамците, претчувствуваше дека ќе биде тешко да се наместат повеќе од 16 чамци. Карлајл кажал на одговорните лица дека разговарал со Ј. Брус Исмај управувачки директор во Вајт Стар Лајн, но Исмај негираше дека некогаш разговарал за тоа и дека некогаш забележал такви одредби во плановите за бродот кој тој ги прегледувал. Десет дена пред првото патување Алекс Велин, дизајнерот на крановите за чамците на „Титаник“, објави дека неговата машинерија била наместена поради тоа што сопствениците биле свесни за промените кои доаѓале во официјалните закони, но Харолд Сандерсон, потпретседател на Интернешнел Меркантил Марин и поранешен главен менаџер во Вајт Стар Лајн, негирал дека тоа била намерата. == Пумпи == „Титаник“ имал пет пумпи на бродското дно и за рамнотежа, користени за додаток на бродот, и три пумпи за рамнотежа. Две десет инчни цевки кои се распространувале по бродското дно и го контролирале пренесувањето на водата, контролирани од горната преграда. Севкупниот капацитет на истовар од сите осум пумпи бил 1 700 тони за еден саат. [[Податотека:En size titanic.svg|thumb|left|Споредба на големината со [[Airbus A380]], автомобил, автобус и просечен човек]] == Споредба со ''Олимпик'' == „Титаник“ многу наликува на својот сестрински брод Олимпик. Иако има повеќе вклучен простор затоа имал и поголема тонажа, но трупот имал скоро иста големина како оној на Олимпик. Две од највидливите разлики се половина од предното шеталиште на „Титаник“ Палубата А (под палубата со чамците) беше затворена од надворешните временски влијанија и формата на Палубата Б беше различна со онаа на Олимпик. Изградениот Олимпик немаше двојник на Кафе-барот Парисиан на „Титаник“, не беше додадено сè до 1913. Некои од пропустите откриени на Олимпик, како што е чкрипењето на крмата, биле поправени на „Титаник“. Светлата коишто давале природна светлина на Палубата А биле округли, додека на Олимпик биле овални. Кормиларската кабина на „Титаник“ беше помала и подолга отколку на Олимпик. Ова и други промени го направија „Титаник“ за 1 004 тони потежок од Олимпик и така стана најголем активен брод во светот за време на своето прво патување во април 1912. == Историја на бродот == === Пробно патување === Пробно патувањена „Титаник“ започна кратко по оспособувањето од бродоградилиштето Харланд и Вулф.Патувањето требаше да започне во 10 часот во понеделникот на први април, само девет дена пред да го напушти Саутемптон на своето прво патување, но лошите временски услови биле одложени за наредниот ден. На „Титаник“ имаше 78 ложачи, подмачкувачи и пожарникари, како и 41 членови на екипажот. Немало ниту еден домашен персонал. Претставници од различни компании патувале на пробно патување на „Титаник“, каде што присуствувале и Харолд А. Сандерсон од И.М.М. и Томас Ендрус и Едвард Вајлдинг од Харланд и Вулф. Брус Исмеј и Лорд Пири биле болни за да присуствуваат. Џек Филипс и Харолд Брајд работеле како радио оператори и ја разработувале убаво Маркони опремата. Г-дин Карутерс, надзорник од Министерството за трговија, бил исто присутен за да се увери дека се работело убаво и бродот бил способен за патници. По пробата тој потпишал „Договор и Извештај за патници и екипаж“, со важност од 12 месеци, со кој се уверува дека бродот е достоен за пловидба. === Прво патување === Бродот го започнал своето прво патување од Саутемптон, Англија, кон Њујорк, на 10 април 1912 со капетанот Едвард Џ. Смит. Како што „Титаник“ беше оставен на пристаништето, за малку ќе се судреше со бродот Њујорк, кој го влечеа во близина (околу четири стапки), и на крајот го одвлечеа. Инцидентов го одложи заминувањето за еден час. По минувањето на англискиот канал, „Титаник“ застана кај Шербург, Франција за да качи други патници и застана наредниот ден кај Квинстаун (денешен Коб) Ирска. Поради тоа што пристаништето во Ирска не се совпаѓаше со неговата големина, „Титаник“ мораше да се укотви недалеку од брегот, со мали бродови, познати како помошници, ги превезеле останатите патници на него. Кога конечно тргна кон Њујорк имаше вкупно 2 240 луѓе качени на бродот. Џон Кофеј, 23 годишен член на екипажот, додека бродот беше закотвен кај Ирска тој се скрил во поштата и се упатил повторно кон Квинстаун. Кофеј изјавил дека причината za тоа е суеверието кое го имал за пловењето и особено за „Титаник“. Подоцна тој потпишал договор за да се придружи на екипажот на Мавританија. На своето прво патување „Титаник“ имал многу истакнати патници во првата класа. Во нив биле и: милионерот Џон Џејкоб Астор 4 и неговата жена Мејделин Форс Астор, индустријалецот Бенџамин Гугенхејм, сопственикот на Мејси Исидор Штраус и неговата жена Ида, денверските милионери Маргарет “Моли„ Браун, Сер Космо Даф Гордон и неговата жена грофицата Луси ( Лејди Даф-Гордон), Џорџ Елкинс Вајлденер и неговата жена Еленор, крикет играчот и бизнимен Џон Борланд Тајер со неговата жена Мериен и нивниот седумнаесет годишен син Џек, новинарот Вилиам Томас Стед, Грофицата од Ротес, претседателскиот помошник на САД Архибалд Бат, авторот и светскиот човек Хелен Черчил Канди, авторот Жак Фитрел неговата жена и нивните пријатели, како и бродвејските продуценти Хенри и Рене Харис, глумицата во филмови без звук Дороти Гибсон меѓу другите. Џ.П.Морган требаше да патува но во последен момент го откажа своето патување. Исто така патуваа и генералниот директор на Вај Стар Лајн, Џ. Брус Исмеј, дизајнерот на бродот, Томас Ендру, кој беше задолжен за надгледување доколку се појават некои проблеми и да ги процени одликите на бродот. === Потонување === Недела ноќта на 14 април 1912, температурата се спушти до замрзнување и океанот беше мирен. Месечината не беше видлива, но сепак небото беше чисто. Капетанот Смит, на дадено предупредување на санти мраз, незначајно го промени курсот на „Титаник“ кон југ. Таа недела во 13:45 часот, пораката од бродот Америка ги предупреди за тоа дека има санти мраз на патот на „Титаник“, но Џек Филипс и Харолд Брајд задолжени за радио врските, беа вработени од Маркони и платени само да примаат и пренесуваат пораки на патниците, и не беа фокусирани за праќање на не толку „значајни“ пораки за санти на мостот. Подоцна вечерта, друго известување за многубројни санти мраз, овој пат од Месаба, не беа доставени до мостот. Во 23:40 часот, додека пловеше околу 400 милји од Големиот брег на Њуфаундланд, стражарите Фредрик Флит и Реџиналд Ли здогледале голема санта мраз како стои испред бродот. Флит заѕвони на ѕвоното трипати и го повика мостот извикувајки: „Санта мраз пред нас!“. Првиот офицер Мурдок дал наредба „врти на десната страна“, и ја користеше традиционалната кормиларска наредба за изненадно вртење на лево и да се подесат моторите (можеби наредил преку телеграф да се запрат или да целосно вртат наназад моторите, според изјавата на еден од преживеаните). Сантата ја удрила десната страна на бродот, го пробуши трупот на неколку места и ги испукал завртките на цевководите во должина од 90 метри. Како што морската вода ги поплавувала предните одделенија така се затвориле херметичките врати. Иако бродот можел да плови со четири поплабени одделенија, сепак пет биле поплавени. Петте поплавени одделенија го повлекле бродот надолу па така почнале да се поплавуваат и другите одделенија. Капетан Смит, изненаден од ненадејниот удар, заминал на мостот и наредил да застанат. Кратко по полноќ на 15 април, по инспекцијата на бродските офицери и Томас Ендру, се наредило да се подготват чамците за спасување бил испратен сигнал за опасност. Веднаш бил испратен меѓународниот сигнал за опасност CQD од радио операторите Џек Филипс и Харолд Брајд. Неколку бродови одговориле меѓу кои и Маунт Темпл, Франкфурт и братскиот брод на „Титаник“, „Олимпик“, но никој не бил во близина за да стигне на време. Најблискиот брод којшто одговорил бил Кунард. Карпатија, која била оддалечена 93 километри можел да пристигне за четири часа- предоцна за да ги спаси сите патници. Единствената земјена локација која што го примила сигналот за опасност била радио станицата во Кејп Рејс, Њуфаундленд. Од мостот можело да се видат светла на некој брод во близина. Кој бил овој брод, сѐ уште е мистерија, но имало теории дека тоа би можело да биде „Калифорнијан“ или или пловец наречен „Семпсон“. Поради неодговарањето на радио, четвртиот офицер Боксхал и кормиларот Роу пробале да им сигнализираат со морзеова ламба и подоцна со сигнални ракети, но бродот никогаш не одговорил. „Калифорнијан“, кој бил во близина и запрел поради сантите мраз, исто така видел светла во далечината. Радиоврската на „Калифорнијан“ била исклучена, а радиооператорот заминал во кревет да спие. Пред да заспие околу 23 часот, радио операторот на „Калифорнијан“ пробал да го предупреди „Титаник“ за сантите мраз, но бил прекинат од истоштениот Џек Филипс возвратил назад: „Заќути, заќути, зафатен сум, работам Кејп Рејс“, иако мислел на Њуфаундленд радио станицата. Кога офицерите на „Калифорнијан“ го виделе бродот за првпат, пробале да му сигнализираат со Морзеова ламба, но исто така никогаш не добиле одговор. Подоцна, ги забележале сигналите за опасност и го информирале капетанот Стенли Лорд. Иако имаше дискусии за мистериозниот брод, кој според офицерите кои биле на должност се оддалечувал, радио операторот на „Калифорнијан“ не бил разбуден сè до наредното утро. [[Податотека:EJ Smith.jpg|thumb|Капетан Едвард Џ. Смит]] === Пуштање на чамците за спасување во вода === Првиот чамец за спасување бил Чамецот 7 на десната страна со 28 луѓе во него, наместо со 65. Бил спуштен околу 12:40 по полноќ како што се верувало од Британската анќета. Чамците 6 и 5 биле пуштени после десет минути. Чамецот 1 бил петтиот чамец за спасување со само 12 луѓе. Чамецот 11 бил преполн со 70 луѓе. Склопувачкиот Д бил последниот кој бил пуштен во водата. „Титаник“ носел вкупно 20 чамци за спасување со капацитет од 1 178 луѓе. Иако немал доволен број на чамци за да ги спаси сите луѓе, сепак според регулативите носел повеќе чамци одредено од Британскиот одбор за трговски регулативи. Во тоа време, бројот на чамците за спасување бил одредуван според тонажата на бродот наместо бројот на патници присутен на бродот. „Титаник“ не покажувал никакви знаци на заканувачка опасност и патниците не сакале да го ја напуштат провидливата сигурност на бродот и да се качат на малите чамци за спасување. Поради тоа, повеќето од чамците биле спуштани претежно празни, каде еден чамец кој собирал и до 40 луѓе, го напуштил „Титаник“ со само 12 луѓе. Со императивот за полнење на чамците „жените и децата први“, вториот офицер Лајтолер, кој ги полнел чамците од левата страна, дозволувал да се качуваат и мажи само ако било потребно од веслачи дури и ако имало простор. Првиот офицер Мурдок, кој ги полнел чамците од десната страна, дозволувал да се качат мажи ако немало жени. Како што се зголемувал бројот на луѓе на бродот луѓето почнале да стануваат нервозни и некои од чамците заминувале преполни. До 02:05 часот целиот преден дел на бродот бил под вода и сите чамци заминале. [[Податотека:Titanic iceberg.jpg|thumb|Сантата мраз за која се мисли дека е причината за потонувањето на „Титаник“ поради црвената боја која ја имал на дното.]] === Последните минути === Околу 02:10 часот, прамецот се издигна над водата каде се гледаа и пропелерите и до 02:17 часот водата достигна и до бродската палуба. Последните два чамци пловиле на палубата, едниот превртен а другиот полн до половина со вода. Кратко потоа, предниот оџак се урнал и згмечил дел од мостот и луѓето во водата. На палубата, луѓето лазеле кон прамецот или пак скокале со надеж дека ќе стигнат до чамците. Прамецот на бродот полека се кренал во воздух, така сè што било несигурно паднало во водата. Додека прамецот полека се издигнувал електричниот систем паднал и се исклучиле светлата. Подоцна, притисокот на трупот предизвикал „Титаник“ да се расцепи помеѓу двата средни оџака и предниот дел потонал веднаш. Потоа прамецот се спуштил на површината и тогаш се исправил вертикално. По неколку моменти, во 02:20 часот исто така и тој потонал. Само два од 18-те спуштени чамци се вратиле назад за да спасат уште луѓе. Чамецот 4 кој бил во близина собрал пет луѓе, но подоцна двајца умреле. По еден час чамецот 14 се вратил и спасил четворица, но потоа еден од нив починал. Други луѓе успеале да се качат на чамците кои пловеле на палубата. Имало аргументи за некои од чамците да се вратат назад, но многу од преживеаните се исплашиле дека ќе бидат превртени од луѓето кои би сакале да влезат во чамецот или пак ќе бидат вшмукани од бродот што потонува, каде што произлезе дека немало големо вшмукување. Како што бродот тонеше надолу во длабочините, двата дела се однесувале многу различно. Аеродинамичниот преден дел тонеше и на околу 609 метри под површината подзапрел, и се спуштил на дното нежно. Прамецот потонал брзо на океанското дно а трупот се распарчил додека потонувал од силниот притисок предизвикан од воздухот кој останал во него. Прамецот се распарчил на дното со силна брзина, и се зарил во калта. По пловењето од 17,5 чатали за само четири часа, Карпатија пристигнала на местото и започнала со спасувањето околу 04:10 часот. До 08:30 го собра и последниот чамец и се упати кон Њујорк во 08:50 часот. [[Податотека:TitanicRoute.svg|thumb|left|250px|Патот и локацијата на „Титаник“.]] == Подоцнежни пресметки == === Пристигнувањето на Карпатија во Њујорк === На 18 април, Карпатија се укотви во пристаништето во Литл Вест на дванаесеттата улица во Њујорк со преживеаните. Пристигна во ноќта па беше поздравена од илјадници луѓе. „Титаник“ требаше да се упати кон дваесеттата улица. Карпатија ги спушти празните чамци на „Титаник“ на пристаништето 59, во сопственост на Вајт Стар Лајн, пред да ги истовари преживеаните на пристаништето 54. Двете пристаништа беа дел од Челзи пристаништата изградени за прием на луксузни бродови од тоа време. Како што се ширеа новостите за катастрофата, многу луѓе биле шокирани поради потонувањето на „Титаник“ со толку многу жртви и покрај технолошките напредоци. Весниците биле исполнети со приказни и опишувања за катастрофата и биле нестрпливи за да ги добијат најновите информации. Многу организации биле поставени за да им помогнат на жртвите и нивните фамилии, од кои многу ги загубија своите сродни души, или пак во случајот на преживеаните од третата класа, изгубиле сè што поседувале. Луѓето од Саутемптон биле многу погодени од потонувањето на „Титаник“. На 20 април 1912, според Хемпшир Хроникл, биле погодени 1 000 локални фамилии. Скоро секоја улица во општината Чапел изгубила повеќе од еден жител и повеќе од 500 домаќинства загубиле член. === Преживеани, жртви и статистики === Од вкупно 2 223 луѓе на „Титаник“, само 706 ја преживеале катастрофата а 1 517 исчезнале. Поголемиот дел од жртвите починале од хипотермија во водата со -2 степени целзиусови. Со оваа температура на водата, може да се очекува смрт за помалку од 15 минути. Луѓе и членови на втората и третата класа многу тешко би преживеале. Од мажите во втората класа, 92% исчезнале, додека помалку од половина од третата класа патници преживеале. 6 од 7-те деца од првата класа преживеале. Сите од децата во втората класа преживеале, каде само 34 % биле спасени од третата класа. 4 жени од прва класа умреле, 86% од жените од втора класа преживеале и нешто помалку од половина од третата класа преживеале. Севкупно, околу 20% од мажите преживеале, во споредба со 75% од жените. Мажите со прва класа имале четири пати поголема можност за да преживеат како мажи од втора класа и двапати како патници од трета класа. Од мажите патници исчезнале 92%. Помалку од половина од патниците од трета класа преживеале. Друга нееднаквост е тоа дека поголем број од британските патници загинале отколку американски, некои извори наведуваат дека многу британци во тоа време биле културни и чекале ред, отколку да форсираат и да се пробиваат до чамците како што некои американци правеле. Според сведоците капетанот, Едвард Џон Смит, викал „Бидете Британци, момци, бидете Британци!“ како што бродот потонувал. -Во еден случај, во третата класа, шведска фамилија ги загубила мајката, Алма Пелсон и сите нејзини четири деца кои биле испод десет годишна возраст. Таткото ги чекал да пристигнат на пристаништето. Тагата на Полсон беше најголема од сите што ги посетија канцелариите на Вај Стар Лајн, но исто и најголема. Неговото цело семејство беше избришано. -Морнарите на бродот ЦС Мекеј-Бенет кои откриле неколку тела од „Титаник“, биле многу вознемирени од откритието на телото на непознато момче, платиле за споменик и беше закопан на 4 мај 1912 со бакарен приврзок оставен во неговиот сандак од морнарите кои прочитале „Нашето бебе“. Непознатото дете подоцна позитивно беше идентификувано како Сидни Лесли Гудвин. -Еден преживеан, стјуардесата Вајолет Џесоп, која беше на бродот Олимпик кога се судри со „Хок“ во 1911, понатаму продолжи на „Британик“ каде повторно преживеа во 1916. -Нема повеќе преживеани од катастрофата на „Титаник“. Последниот преживеан беше Милвина Дин, која беше само девет недели стара кога „Титаник“ потона. Таа умре на 31 мај 2009, на 98 годишнината од пуштањето на трупот на бродот. Таа живееше во Саутхемптон, Англија. -Има многу приказни поврзани со кучињата на „Титаник“. Всушност, патник ги пуштил пред бродот да потоне, и биле забележани како трчаат наогре и надолу по палубите. Најмалку две кучиња преживеале. === Македонци === Во „Титаник“ имало и повеќе [[Македонци|македонски граѓани]], од кои преживеале само 4, додека останатите се загинале. == Извлекување и погреб на починатите == Кога стана јасен огромниот губиток на животи, Вајт Стар Лајн го изнајмува кабелскиот брод ЦС Мекеј-Бенет од Халифакс, Нова Скотиа за да ги извлече телата. Додатни три брода се приклучија во потрагата, кабелскиот брод „Минија“, бродот за достава на светилникот Монтмагни и пловечкиот брод Алжерин. Секој брод замина со балсамирачки залихи, погребник и свештеник. Од 333 жртви кои беа пронајдени, 328 биле извлечени од канадските бродови и уште пет плус од бродовите кои пловеле низ Атлантикот. Од некои непознати причини, бројките 324 и 325 не биле користени и шесте патници кои биле погребани во морето од Карпатија исто така не се броеле. Во средината на мај 1912, околу 320 километри од местото на потонувањето, Оќеаник пронајде уште три тела, бројките 331, 332 и 333, кои биле од склопувачкиот чамец А кој беше голтнат во последниот момент на потонувањето. Неколку луѓе успеаја да дојдат до овој чамец, но за некои умреле за време на ноќта. Кога петтиот офицер Харолд Лоу ги спасил преживеаните од склопувачкиот А, ги остави трите мртви тела во чамецот: Томас Бити, патник од прва класа и двајца члена на екипажот, пожарникар и морепловец. Телата биле подоцна закопани на море од Океаник. Првиот брод што пристигна на местото на несреќата, кабелскиот брод ЦС Мекеј-Бенет пронајде толку многу тела што веднаш беа потрошени залихите. Здравствените регулативи дозволуваа само балсамираните тела да може да се вратат на пристаништето. Капетан Ларднер и погребалните одлучиле да ги зачуваат телата на патниците од прва класа, така што се оправдуваше дека е потребно да се идентификуваат богатите луѓе поради некои расправии околу имотите. Како резултат на тоа, закопувањата на море биле само за патниците од трета класа и за екипажот. Ларднер самиот изјавувал дека како морнар, очекувал да биде закопан на море. Сепак жалбите за закопувањата на море биле од фамилиите и од погребалните. Подоцна бродови како „Минија“, пронајдоа уште неколку тела за кои требало многу малку балсамирање и успеале да го ограничат закопувањето на море само за телата кои биле премногу оштетени за да се зачуваат. Пронајдените тела биле зачувани за да бидат однесени во Халифакс, најблискиот град до местото на потонување со директна железница и морско поврзување.Вештакот од Халифакс, Џон Хенри Барстед, разви детален систем за идентификување на телата и зачувуваните лични предмети. Неговиот систем на идентификација подоцна ќе се искористи за идентификување на жртвите од Халифакс експлозијата во 1917. Роднини од Северна Америка пристигнуваа за да ги идентификуваат и да ги земат телата. Огромна привремена мртовечница беше поставена во округло лизгалиште и погребалните од цела источна Канада беа повикани за да помогнат. Некои тела беа земени за да бидат закопани во своите живеалишта низ северна Америка и Европа. Околу две третини од телата беа идентификувани. Неидентификуваните жртви беа закопани со обични бројки засновани на редот на кој било откриени. Поголемиот дел од пронајдените жртви, 150 тела, беа закопани во три гробници во Халифакс, најголемата Феирвју Лон Семетери како и блиските гробници Маунт Оливет и Барон де Хирш. Многу остатоци од бродот биле пронајдени со телата, многу што можат денес да се видат во Маритајм Музејот на Атлантикот во Халифакс. == Споменици == На многу места има споменици за загинатите од „Титаник“. Во Саутемптон, Англија, во паркот Ендру на улицата Абов Бар, може да се види споменик за инженерите на „Титаник“. На спротивната страна е споменикот за Валас Хартли и другите музичари кои свиреле на „Титаник“. Споменик за петте поштенски работници на бродот, на кој пишува „Безрезервни во Перил“ се наоѓа во Наследните Услуги на Саутемптон. Споменик за бродот исто така има и на местото на градското собрание во Белфаст, Северна Ирска. Споменици за катастрофата исто така има и во Соединетите Држави. Споменикот за „Титаник“ во Вашингтон Д.Ц. и споменикот за Ида Штраус во Штраус паркот на Менхетен, Њујорк се само два примера. На 15 април 2012, на 100 годишнината од потонувањето на „Титаник“ планирана е комеморација низ светот. До тој датум планирано е да се заврши комплетирањето на задниот дел на „Титаник“. Областа ќе биде обновена и ќе се открие меморијален проект кој ќе го слави „Титаник“ и неговите поврзаности со Белфаст, градот што го изгради бродот. Балморал, управуван од Фред Олсен Крус Лајнс, порачан од Мајлс Морган Тревл да оди по истата рута на „Титаник“, со намера да запре на местото каде што сеусште ќе стои на морското дно на 15 април 2012. == Истражување за катастрофата на РМС „Титаник“ == Уште пред да пристигнат преживеаните биле планирани истражувања за да се открие што се случило и што би можело да се направи доколку се повтори. Сенатот на ОСединетите Држави иницираше истрага за катастрофата на 19 април, еден ден по пристигнувањето на Карпатија во Њујорк. Главен на истрагата беше сенаторот Вилијам Алден Смит, сакаше да собере информации од патниците додека сѐ уште се сеќаваа. Исто така Смит требаше да ги повика на суд британските државјани додека тие сѐ уште беа на американска почва. Ова спречи сите патници и членови на екипажот да се вратат во Обединетото Кралство сè додека истрагата не беше комплетирана, а тоа која траеше до 25 мај. Лорд Мерсеј беше назначен за главен за истрагата на Британското министерство за трговија за катастрофата. Британската истрага беше помеѓу 2 мај и 3 јули. Секоја истрага имаше сведочење и од патниците и од екипажот на „Титаник“, членови на екипажот на Лејланд бродот „Калифорнијан“, капетанот на Карпатија Артур Рострон и други експерти. Истрагата заклучи дека безбедносни правила не важеле повеќе и биле предложени нови. Многубројни безбедносни напредоци за пловните оќеански објекти биле поставени, кои вклучувале подобрен труп и преграден дизајн, пристап низ бродот за наезда на патници, побарувачка за чамците за спасување, подобрен дизајн на појасот за спасување, чувањето на безбедносни бушалки, подобро известување за патниците, закони за радио комуникација итн. Истражителите исто така откриле дека „Титаник“ имал доволен простор во чамците за спасување за сите патници од прва класа, но не и за подолните класи. Всушност, повеќето патници од третата класа, односно долните палуби, немале идеја каде се наоѓаат чамците за да се качат на повисоките палуби каде биле држани чамците. [[Податотека:Californian.jpg|thumb|left|Бродот „Калифорнијан“]] == Истрагата за „Калифорнијан“ == Обете истраги заклучиле дека „Калифорнијан“ и нејзиниот капетан, Стенли Лорд, не успеале да понудат соодветна помош на „Титаник“. Сведочења пред истрагата открија дека во 22:10 часот, „Калифорнијан“ надгледувал бродски светла на југ, што подоцна беше усогласено помеѓу капетан Лорд и третио офицер Ц.В.Гровс (кој го замени обврската на Лордот во 22:10 часот) дека ова било патнички брод. „Калифорнијан“ го предупредил бродот за сантите поради кои „Калифорнијан“ морал да застане во ноќта, но беше силно критикуван од поголемиот радио оператор на „Титаник“, Џек Филипс. Во 23:50 часот, офицерот ги гледал овие светла на бродот како сигнализираат, како што бродот успорувал или вртел остро, и светлото од пристаништето можело да се види. Сигнали со Морзеово светло можеле да се забележат, по наредба на Лордот, што сигнализирале пет пати меѓу 23:30 и 01:00 часот, но не биле приметени. (Во сведочење, било изјавено дека Морзеовата ламба можела да се види на 6 километри, па така не можела да се види од „Титаник“.) Капетанот Лорд се повлекол во 23:30 часот, но, вториот офицер кој бил на должност Херберт Стоун, го известил Лордот во 01:15 часот дека бродот испалил раќета, а потоа уште четири плус. Лорд сакал да дознае дали се тоа сигнали на компанијата кои се обоени за идентификација. Стоун кажал дека не знае дека сите раќети биле бели. Капетанот Лорд укажувал на екипажот да му сигнализира на бродот со Морзеовата ламба и продолжил да спие. Биле забележани околу 01:50 часот уште три раќети и Стоун видел дека бродот изгледал чудно во водата. Во 02:15 часот бил известен дека повеќе не можел да се види. Лорд прашал повторно дали светлата имале некаква боја и го информирале дека биле бели. Сепак „Калифорнијан“ одговорил. Во 05:30 часот, главниот офицер Џорџ Стјуарт го разбудил радио операторот Сирил Еванс укажувајќи му дека во ноќта биле видени раќети и да проба да комуницира со некои бродови. Франкфурт го известил за загубата на „Титаник“, капетан Лорд бил известен, и бродот заминал за да помогне. Истрагите пронажле дека „Калифорнијан“ бил многу поблизу до „Титаник“, наместо 31,4 километри за кои капетан Лорд мислел и требало да го разбуди радио операторот по раќетите и можел да реагира и да спаси животи. Во 1990, по откривањето на остатоци Одделот за Инспекција на Морски Несреки на британскиот оддел за транспорт повторно ја отвори истрагата за да ги прегледа доказите поврзани со „Калифорнијан“. Извештаите во 1992 заклучија дека „Калифорнијан“ бил подалеку од „Титаник“ а не како што изјави претходната Британска истрага, и сигналните раќети, а не „Титаник“ би биле видливи од „Калифорнијан“. == Повторното откривање на „Титаник“ == Идејата за пронаоѓање на остатоците од „Титаник“, како и неговот издигнување од оќеанското дно, кружеа во јавноста по потонувањето на бродот. Ниеден од обидите не беше успешен се до1 септември 1985, кога здружена американско-француска експедиција, водена од Жан-Луи Мишел (Ифремер) и др. Роберт Балард (ВХОИ), ги открија остатоците така што користеа странлива сонда од истражувачкиот брод Кнор. Беше пронајден на длабочина од 4 километри, нешто повеќе од 600 километри југоисточно од Мистејкн Поинт, Њуфаундленд на координати 41°43′55″N 49°56′45″W, на 21 километар подалеку од последниот запис на четвртиот офицер Џозеф Боксхал. Балард укажал дека пуштиле 3 810 метри од кабелот во времето на откривањето на остатоците, така што даде длабочина до морското дно од 3 795 метри. Ифремер, францускиот партнер во истражувањето, забележал длабочина од 3 800 метри, кои се многу слични. Ова е околу 3,7 километри но секогаш се заокружуваат на 4 километри. Во 1986, Балард се врати на местото на остатоците со Атлантис 2 за да ги земе првите остатоци во подморницата Алвин. Во 1982, Балард побара финансиска помош од Војската на Соединетите Држави, но ова беше обезбедно во тајност со приоритет да се пронајдат потонатите јадрени подморници Трешер и Скорпион. Само кога ова ќе се направело, тогаш би почнало истражувањето на „Титаник“. Најзначајно откритие што тимот го пронајде е тоа дека бродот се поделил, прамецот бил оддалече 600 метри од крмата во спротивни насоки. Имало конфронтирачки мислења од сведоци дали бродот се разделил или не, и обете, американската и британската истрага заклучиле дека бродот потонал во еден дел. Сè до откривањето на остатоците, главно се мислело дека бродот не се поделил. Крмата го има удрено океанското дно во позиција веднаш до предниот дел и потона 18 метри во калта на океанското дно. Иако делови од трупот беа врзани, сепак крмата останала скоро целосна. Од судирот со океанското дно вода прснала од трупот под хангарот. Една од челичните прекривки (која тежела околу од десет тони) беше распрсната на страна од трупот. Крмата сѐ уште е под притисок, главно поради оштетените и паднати палуби. Прамецот беше во полоша состојба и се чинеше дека е распарчен за време на потонувањето. За разлика од крмата, која беше поплавена со вода пред да потоне, можно е прамецот да потонал со големо количество на воздух заробено во него. Како што потонувал, се зголемувал надворешниот воден притисок, но заробениот воздух не можел да се изедначи поради многуте воздушни џебовиво релативно затворените делови. Поради тоа, некои делови од трупот на прамецот имале висок диференцијален притисок меѓу надворешниот и внатрешниот што најверојатно довело до колапс. Дополнително оштетување беше предизвикано од удирањето на морското дно, со многу слаба структура, палубите пропаднале кога прамецот удрил. Околу остатоците се наоѓаат делови од бродот, мебел, прибор за јадење и лични предмети расфрлани на 2,6&nbsp;км². Помеките материјали, како дрво, тепих и остатоци од луѓе биле изедени од подводните организми. Д-р Балард не земал артефакти од местото, со мислење дека тоа би било еднакво на ограбување на гробови. Според морските меѓународни закони, земањето на артефакти е потребно за утврдување на правата на сопственост на остатоците на бродот. Во годините по наоѓањето, „Титаник“ беше случај на многу судски случаи за поседување на артефактите и на местото со остатоците. Во 1994, на РМС „Титаник“ Инк. Му беше доделена сопственост и стекнувањето на право за остатоците. Меѓу работите коишто беа откриени од РМС „Титаник“ Инк. Беше и бродското свирче, кое беше извадено на површината во 1992 и поставено во патувачката изложба на компанијата. Користено е двапати, користењето на потиснувачки воздух отколку пареата, поради неговата кршлвост. Вкупно 6 000 артефакти се преместени од остатоците. Многу од овие беа изложени во морскиот народен музеј во Гринич, Англија и подоцна како дел од патувачката музејска колекција. == Моментална состојба на остатоците == Многу научници веруваат, меѓу кои е и Роберт Балард, се загрижени од посетите на туристите во подморници го забрзуваат распаѓањето на остатоците. ПОдводните микроби го подјадуваат челикот на „Титаник“ уште од кога е потонат, но поради додатната штета што посетителите ја направиле Националната Океанска и Атмосферска Управа предвидува дека „трупот и структурата на бродот може да пропаднат на океанското дно во наредните 50 години“. Книгата на Балард, Враќањето на „Титаник“, објавена од Меѓународното географско друштво, вклучува и фотографии кои го покажуваат влошувањето на палубата за шетање и штета предизвикана од подморниците кои се спуштаат на бродот. Вертикалниот столб скоро целосно е уништен и повеќе ја нема таа светла бела боја. Друга штета е и резаницата на прамецот каде што некогаш пишуваше „Титаник“, дел од олово-цинковиот телемотор кој некогаш го држеше кормилото, но сега е извртен и местото за набљудување е целосно уништено. == Сопственост и парничење == Повторното откривање на „Титаник“ во 1985 отвори дебата околу сопственоста на остатоците и на вредните предмети внатре. На 7 јуни 1994 РМС „Титаник“ Инк., втор по значајност на Премиер Егзибишионс Инк., му беше доделена сопственост и сопственички права од Регионалниот суд за Источниот Регион на Вирџинија во Соединетите Држави. По 1987, РМС „Титаник“ Инк. И ненеговите претходници имале седум експедиции и собрале над 5 500 историски предмети. Најголемиот единствен предмет бил 17 тонскиот дел на трупот, пронајден во 1998. Многу од овие предмети се дел од патувачката музејска претстава. Во 1993, француски администратор во канцеларијата морски работи на министерството за транспорт и туризам ги додели на РМС „Титаник“ Инк. реликвиите откриени во 1987. Во идејална презентација на 12 февруари 2004, РМС „Титаник“ Инк., побара овластениот суд да го внесе на ред овластување како „сопственик на сите артефакти (вклучувајќи и делови од трупот) кои се предмет на оваа акцијана Законот за Пронајдоци“ или, во алтернатива, спасувачка награда во износ од 225 милиони долари. РМС „Титаник“ Инк. ги исклучи од своите барања наградата за предметите пронајдени во 1987, но побара од судот да објави дека, засновано на француската акција, „артифактите најдени во 1987 се независно во сопственост на РМСТ“. По сослушувањето, овластениот суд внесе на ред на 2 јули 2004, во кој одбива да изнесе пристојност и да ја признае одлуката на францускиот управник од 1993 и го одби барањето на РМС „Титаник“ Инк. дека треба да му биде доделена сопственост над предметите откриени во 1993 под Морскиот закон за Пронајдоци. РМС „Титаник“ Инк. поднесе жалба до Жалбениот Суд на Соединетите Држави за Четвртиот Суд. Во својата одлука од 31 јануари 2006 судот го призна „јасното нанесување на морскиот спасувачки закон на историските остатоци како оние на „Титаник““ и го негираше аплицирањето на Морските закони за пронајдоци. Судот исто така нареди дека општинскиот суд нема јурисдикција над „сртефактите од 1987“, и затоа ја поништува судската одлука од 2 јули 2004. Со други зборови, во согласност со оваа одлука, РМС „Титаник“ Инк. има сопственост над предметите доделени од француската одлука ( проценети претходно 16,5 милиони долари)и продолжува да ги поседува остатоците на „Титаник“. Жалбениот суд побарал од опжтинскиот суд да одреди награда (225 милиони долари побарани од РМС „Титаник“ Инк.) На 24 март 2009, беше откриено дека 5 900 артефакти земени од остатоците ќе почиваат со одлуката на општинскиот судија. Управувањето ќе одлучи дали артефактите треба да бидат сместени на јавни изложби или во рацете на приватните колекционери. Судијата исто така ќе влијае на степенот на сопственост на РМС „Титаник“ Инк. над остатоците, како и применување на набљудувачки систем за проверки на идните активности над местото на остатоците. == Можни фактори за потонувањето == Добро е утврдено дека потонувањето на „Титаник“ е како резултат на судар со санта мраз која фатално ги продупчи предните пет херметички затворени одделенија на бродот. Секако, помалку очигледни се причините за самиот удар (кој се случи во чиста ноќ и по примањето на многу предупредувања за санти), факторите подвлечувајки го високиот степен на штета претрпен од бродот и причините за високиот број на жртви. == Изградба и металургија == Првенствено, историчароте мислеле дека сантата направил голема дупка трупот на „Титаник“. Поради оштетениот дел од сантата кој сега е закопан, научниците користат сонар за да ја испитаат областа и открија дека сантата причинила извиткување на трупот и овозможило водата да навлезе помеѓу челичните плочи. Користените челични плочи за „Титаник“ биле со дебелина од 2,5 до 3,8 сантиметри дебелина. Детална анализа на мали делови од плочките покажа дека поради металургијата немало еластичност, па трупот станал кршлив во замрзната ладна вода и останал ранлив. Деловите од челикот имале големо количество на фосфор и сулфур (споредено со модерниот челик, четири пати и двапати повеќе), со магнезиум-сулфур сооднос 6,8:1 (споредено со односот 200:1 за модерниот челик). Високото количество на фосфор предизвикува кршења, сулфурот образува зрна од [[железен сулфид]] што овозможува стварање на пукнатини и недостатокот на магнезиум овозможува челикот да е растеглив. Откриените примероци биле под растегливо-кршлива фаза на температура од 32 степени целзиусови за должински примероци и 56 степени целзиусови за попречните примероци, споредено со -27 степени целзиусови за денешниот челик, каде челикот би се кршел на температура од -60 и -70 степени целзиусови. Друг фактор биле навртките кои го држеле трупот, кои биле покршливи од колку што се мислело. Од пронајдените 48 навртки, научниците откриле висока концентрација на згура. Стаклен остаток што се топи, а згурата може да ги направи кршливи и да се кршат. Архивските записи од градењето покажале дека порачката број 3, позната како најдобра- не на број 4 познат како „најдобар-најдобар“, се користени за своите навртки, иакобродоградителите од тоа време исклучиво користеле број 4 за навртките. Компанијата имала кусок од силни навртки, важни за рачно навртување, така железото требало да се загрее до прецизна боја и обликувано до вистинската комбинација за удирање со чекан. Компанијата користела челични навртки, кои биле посилни и се инсталирале со машина, на средината од трупот, каде ударите се очекувале да бидат најсилни, а железни навртки за прамецот и крмата. Навртките од „најдоброто најдоброто“ железо имало вкупна растегливост од 80% од таа на челикот, а „најдоброто“ железо од некои 73%. Покрај ова, највидлива и фатална штета „Титаник“ ја претрпил во деловите со парните бојлери 5 и 6 каде што биле користени челични навртки. == Кормиларско градење вртлива способност == Иако кормилото на „Титаник“ ги исполнуваше потребните димензионални услови за брод од негова големина, дизајнот на кормилото не беше некоја уметност. Спред истражувањетоод БиБиСи Хистори: „Прамецот со долгото и тенко кормило, беше копија со еден брод од 18-от век...перфектен пример за недостаток на технички развој. Споредено со кормилскиот дизајн на Кунардерс, „Титаник“овот било само мал дел од големината. Немаше напредок и беше многу малку покажанокако брод, долг 852 стапки, би свртел во итен случајили да избегне судир со санта мраз. Ова беше Ахиловата пета на „Титаник“. По реална проценка за кормиларското снабдување споредено со законските услови од тоа време: мора да биде 1,5% и 5% од подводниот профил на трупот и 1,9% од трупот на „Титаник“ бил под вода. Сепак, високиот дизајн на кормилото е поефикасен од дизајнирата брзина на бродот, кратко, коцќесто кормило за подобро маневрирање при слаба брзина. Можеби фатално за „Титаник“ бил дизајнот на тројниот пропелерски мотор, кој имаше алтернативни парни мотори на страните и еден централен пропелер придвижуван од парна турбина. Алтернативните мотори биле двонасочни, додека турбината не била. Според наредните докази од четвртиот офицерЏозеф Боксхал, кој отишол на мостот веднаш по судирот, првиот офицер Мурдок, го наместил телеграфот за промена на вртењето на пропелерите за да се избегне судирот со сантата, со што го онеспособил вртењето на бродот. Бидејќи не можело да се смени вртењето на централната турбина за време на „полна брзина“, едноставно била запрена. По поставувањето напред на централниот пропелер на бродското кормило, делотворноста на тоа кормило би било намалена: само Мурдок ќе требало да го заврти бродот со истата брзина, па така „Титаник“ ќе ја промашил сантата мраз за неколку метри. Друг преживеан, Фредерик Скот, работник кај моторите, дал спротивна изјава: се сеќавал дека на своето место во собата со моторите видел дека телеграфот за моторите покажувал „Запирање“, но не по судирот. == Насока на ударот == Беше шпекулирано дека ако бродот удрил директно во сантата можел да биде спасен. Хипотетизирано е дека ако „Титаник“ не го сменил курсот и се судрил со сантата, ударот би бил со природнно силната крма и ќе се предизвикало штета само на првите едно или две одделенија. Ова би го онеспособил и можеби би имало жртви само од патниците кои биле близу до крмата, но не би требало да потоне поради тоа што „Титаник“ бил дизајниран да плови со поплавени четири одделенија. Наместо тоа, силниот удар од десната страна, причинал извиткување на плчочките од трупот на првите пет одделенија, повеќе дизајнот на бродот. == Непријателски временски услови == Во тоа време, временските услови на Атлантикот биле необични бидејќи имало рамно мирно море, без ветер и бранови. Така, исто беше и ноќ без месечина. Во нормални временски услови на местото на ударот, брановите би овозможиле откривање на сантите па дури и во ноќ без месечина. == Прекумерна брзина == Заклучокот на британската истрага за судирот за потонувањето е „поради прекумерната брзина со која управувал бродот“. Во време на сударот се мислело дека „Титаник“ ја има својата нормална брзина од 22 чатали, што беше помалку од својата максимална брзина од 24 чатали. Во тоа време, беше нормална (но не универзална) практика за да се остане со нормална брзина каде што има санти мраз. Се мислело дека ако санта голема доволно за да оштети некој брод видена навреме ќе има можност за да се избегне. По потонувањето британското Министерство за трговија внесе ново регулативи и укажуваше на бродовите како да управуваат со нивната брзина ако се очекува присѕство на санти. Често е наведувано дека Џ. Брус Исмеј го известувал и охрабрувал капетанот Смит да ја зголеми брзината за да пристигне порано и е честа одлика во популарните презентирања за катастрофата, како и филмот за „Титаник“ од 1997. Во недостаток на докази, многу расправаат за ова. [[Податотека:Titanic-lifeboat.gif|thumb|Преживеани од склопувачките чамци, видено од Карпатија.]] == Недоволен број на чамци за спасување == Ниту еден аспект од губењето на многуте животи во катастрофата на „Титаник“ не предизвика поголем скандал од фактот што бродот не носел доволно чамци за спасување за патниците и екипажот. Ова е претежно поради фактот што законот, од 1984, барал само 16 чамци за бродови потешки од 10 000 тони. Овој закон се применил кога бил направен најголемиот пловечки брод „Луканија“. Од тогаш, големината на бродовоите се зголемувала брзо, што значи дека „Титаник“ морал легално да носи помалку чамци од можниот капацитет. Всушност, Вајт Стар Лајн ги пречекори законите додаде уште четири склопувачки чамци и ова даде вкупен капацитет од 1 178 луѓе(сè уште околу третина од вкупниот капацитет од 3 547 патници на „Титаник“). Беше очекувано дека во многубројните северно Атлантски линии, во сериозна несреќа на брод, би добиле помош од другите бродови и дека чамците би биле користени само за пренесување на патниците и екипажот до спасителите. Целосна набавка на чамци не беше разгледана за ова. Беше очекувано за време на дизајнирањето на бродот британското Министерство за трговија може да побара зголемување на чамците во некое блиско минато. Поради тоа кранови за чамците кои можеле да поднесат и до четири чамци биле дизајнирани и инсталирани, за да се даде вкупен капацитет од 64 чамци. Никогаш не биле опремени чамците. Често се тврди декаЏ. Брус Исмеј, претседателот на Вајт Стар, не ја одобрил инсталацијата на овие дополнителни чамци за да го зголеми просторот за шетање на патниците на палубата со чамци. Харолд Сандерсон, потпретседател на Меѓународната трговска морнарица го побива ова тврдење за време на британската истрага. Недостатокот на чамци не била единствената причина за трагичното губење на животи. По судирот со сантата, требало еден час за да се процени штетата, да се види што треба да се прави, да се информираат патниците од првата класа и да се спуштат првите чамци за спасување. Потоа екипажот работеше ефикасно и им требаа 80 минути за да ги спуштат сите 16 чамци. По поделбата на екипажот во два тима, на двете страни од бродот, им требаше во просек 10 минути на еден тим да наполни еден чамец и да го спушти. Уште еден фактор за поврзано со големата загуба е не сакањето на патниците да се качат во чамците. Највпечатлива е онаа на Чамецот број 1 кој наместо 40 луѓе имал само 12. Ова беше поради пуштањето, „Титаник“ не се чинеше како заканувачка опасност што значи патниците не сакале да се откажат од јасната безбедност на бродот. Како што наредниот дел објаснува дека бродот е непотонлив, секако не е причината за ниската употреба на чамците за спасување. == Алтернативни теории == Безброј алтернативни теории кои се разидувале од стандардното објаснување за предавањето на „Титаник“ се појавиле по потонувањето. Некои од овие вклучуваат и јаглен пожар или пак дека „Титаник“ удрил во натрупан мраз. Во реалноста на над природното, се кажува дека „Титаник“ потонал поради клетва од мумија. == Легенди и мотиви поврзани со „Титаник“ == === Непотонлив === Во спротивно со популарната митологија, никогаш не беше опишан како „непотонлив“, сè додека не потона. Има три јавни објави (една која никогаш не беше објавена) го опишуваше „Титаник“ како непотонлив, претходено на неговото потонување, но нема никаков доказ дека претставата за непотонловоста на „Титаник“ влезе во свеста на јавноста додека не потона. Трговскиот весник Д Шипбилдер и Марин Енџин Билдер, во своето посебно издание во јуни 1911 посветено на Олимпик и „Титаник“ и опишуваше дека „капетанот, со притискање на електричен прекинувач, брзо и херметички го затвора бродот и виртуелно го прави непотонлив. Првото неквалификувано докажување за непотонливоста на „Титаник“ се појавува по денот на несреќата (на 16 април 1912) во Њујорк Тајмс, каде Филип А. С. Франклин изјавува, за потпретседателот на Вајт Стар Лајн кога информирал за трагедијата. Мислев дека е непотонлив и зборував според најдоброто можно мислење од најдобрите експерти. Не го разбирам. Коментарот беше искористен од новинарите и идејата дека Вајт Стар Лајн изјавил дека „Титаник“ е непотонлив (без квалификација) доби директно и распространето внимание. Дејвид Сарноф, радио извештаи и употребата на СОС Често користена приказна која беше нејасна помеѓу фактот и измислицата укажуваше дека првиот човек кој ја добил новоста за потонувањето бил Дејвид Сарноф, кој подоцна ќе застане на чело на гигантската јавност РЦА. Во изменети верзии на оваа легенда, Сарноф не бил првиот кој слушнал за оваа новост (ова го кажал лично Сарноф), но тој и персоналот од Маркониевата радио станицата (телеграф) над стоковната куќа „Ванамејкер“ во Њујорк, околу три дена не ги соопштувале новостите за катастрофата и имињата на преживеаните на луѓето однадвор. Меѓутоа, дури и оваа верзија нема поддршка во сегашните извештаи. Ниту еден од весниците во тоа време не го споменале Сарноф. Поради отсуство на доказ, приказната за Сарноф треба да се разгледува само како легенда. И покрај популарните верувања, не бил за првпат користен сигналот за опасност „СОС“, меѓународно признаен Морзеов код. СОС сигналот првпат бил предложен на Меѓународната конференција за морски радо комуникации во Берлин во 1906. Беше ратификуван од меѓународната заедницаво 1908 и бил во широка употреба од тогаш. Меѓутоа, СОС сигналот многу ретко го користеле британските радио оператори, кој го претпочитале стариот CQD код. Првиот радио оператор Џек Филипс го користел CQD кодот сè додека вториот радио офицер Харолд Брајд му кажувал на шега, „Испрати СОС, тоа е новиот сигнал, и ова може ќе ти биде последната шанса да го испратиш“. Филипс кој подоцна умрел, започнал да го заменува СОС со CQD сигналот. === Оркестарот на „Титаник“ === [[Податотека:Titanic orchetra.jpg|thumb|upright|Членови на оркестарот на „Титаник“.]]Една од најпознатите приказни за „Титаник“ е секако за оркестарот. На 15 април осум члениот оркестар на „Титаник“, предводен од Валас Хартли, се собрале во салонот на првата класа со цел да ги смират патниците. Потоа се преместиле на предната половина од палубата за чамците. Оркестарот продолжил да свири, дури и кога станало очигледно дека бродот ќе потони и сите членови ќе исчезнат. Се шпекулира за тоа која била нивната последна песна. Канадски патник од првата класа, г-ѓа Вера Дик, тврдела дека последната песна што ја свиреле била химната „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“. Хартли изјавил дека, кога би бил на брод што тони „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“ би била една од песните што би ја свирел. Но, книгата на Валтер Лорд, „Ноќ за паметење“ ја популаризира песната „Есен“, според извештајот на Харолд Брајд во 1912. Се смета дека Брај мислел на песната наречена „Есен“ или валцерот „Сонж д отом“ но не била во книгата со песни на Вајт Стар Лајн. Брајд е единствениот сведок на оркестарот кој бил најблизу, пред бродот да потоне, но г-ѓа Дик го напуптила бродот еден час и 20 минути пред потонувањето и не е можно да ги слушнала последните моменти на оркестарот.Претставата дека била свирена „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“ како лебедова песна можно е мит од СС Валенсија, кој беше во печатот во 1906 во Канада и поради тоа може г-ѓа Дик се помешала. Исто така има и два различни аранжмани за „Поблиску, Мој Гсподе, до Тебе“, едниот е популарен во Британија а другиот во САД, па така британската мелодија потсетува на химната („Есен“). Филмот Ноќ за паметење (1958) го користи британскиот аранжман, додека филмот од 1953 „Титаник“, со Клифтон Веб, го користи американскиот аранжман, но „Титаник“ на Камерон (1997) како што Брајд кажуваше, патниците ја пеат „Есен“. === Предвидувањата на В. Т. Стед === Друга многу често кажувана легенда за „Титаник“ е за исчезнувањето на патникот од прва класа Вилијам Томас Стед. Според ова, Стед имал интуиција и ја предвидел својата смрт на „Титаник“. Ова е очигледно предложено од две измислени приказни за потонување кои ги кажа со декади претходно. Првата, „Како поштенски брод на пареа потона во средниот атлантик, од преживеан“ (Пал Мал Газет 22 март 1886) укажува на судар на пожтенски брод со друг од кој се загунија многу животи поради недостатокот на чамци за спасување. Шифрирано Стед ја завршува својата приказна: „Ова ќе се случи доколку сите бродови на пареа тргнат со недостаток на чамци за спасување“. === Клетвата за „Титаник“ === Кога „Титаник“ потона, се сметаше дека постоела клетва на бродот. Новинарите веднаш тоа го соединија со практиката на Вајт Стар Лајн да не ги крстат нивните бродови (и покрај сцената од „Ноќ за паметење“). Една од најраширените легенди поврзани директно со сектите во Белфаст, каде бродот бил изграден. Било предложено на бродот да му се даде бројот 390904, кој кога би се читал наназад би се изговорил ноу поуп (no pope), слоган од секта која ги напаѓала романските католици и е широко распространето од екстремниот протестантство во Северна Ирска. Од екстремниот сектаријанизам во североисточна Ирска (Северна Ирска не постоела сè до 1920) потонувањето на бродот било оплакувано и се сметало дека е поради анти-католицизмот на неговите произведувачи, компанијата Харланд и Вулф, која тогаш имала многу повеќе работници протестанти. „Но попе“ приказнатавсушност е урбана легенда. На РМС Олимпик и „Титаник“ им биле доделени пристанишните броеви 400 и 401. Изворот на приказнава можеби е од изјави на работници во Квинстаун за анти-католички графити кои биле пронајдени додека товарале јаглен. ==Титаник како тема во уметноста и во популарната култура== * „Титаник“ - песна на рускиот поет [[Александар Суворов (поет)|Александар Суворов]].<ref>Антологија руске лирике – X-XXI век. Књига III: Средина XX века – поч. XXI века (неомодернизам, неоавангарда, постмодернизам и нова трагања). Београд: Paidea, 2007, стр. 222-223.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Патнички бродови]] nk0qwx4rdt9az1ndpz9ylm71wyj4v26 0 65659 5545308 5224685 2026-04-27T09:52:14Z Д.Ильин 45803 5545308 wikitext text/x-wiki {{chembox | ImageFileL1 = L-leucine-skeletal.svg | ImageSizeL1 = 120px | ImageFileR1 = L-leucine-3D-sticks.png | ImageSizeR1 = 120px | IUPACName = (''S'')-2-amino-4-methyl-pentanoic acid | OtherNames = | Section1 = {{Chembox Identifiers | CASNo = 61-90-5 | CASNo_Ref = {{cascite}} | PubChem = 6106 | SMILES = CC(C)C[C@H](N)C(O)=O}} | Section2 = {{Chembox Properties | C=6 |H=13 |N=1 |O=2 | Appearance = | Density = | MeltingPt = | BoilingPt = | Solubility = }} | Section3 = {{Chembox Hazards | MainHazards = | FlashPt = | Autoignition = }} }} '''Леуцин''' е органско соединение. == Наводи == <references/> {{Аминокиселини}} [[Категорија:Аминокиселини]] [[Категорија:Протеиногени аминокиселини]] [[Категорија:Неопходни аминокиселини]] 4d8ysawt2lecx251ylp7di43iwycal0 0 72171 5545156 5511017 2026-04-26T22:37:55Z Buli 2648 5545156 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Јосиф Ковачев | image = Yosif Kovachev Shtip.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 14 јануари 1839 | birth_place = [[Штип]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1898|10|31|1839|01|14}} | death_place = [[Софија]], [[Кнежевство Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Киевска духовна академија]] | signature = Signature of Yosif Kovachev (vectorized).svg }} '''Јосиф Антонов Ковачев''' — македонски педагог, реформатор, револуционер, политичар и научник во Бугарија. == Образование == Јосиф Антонов Ковачев своето образование најпрво го започнал кај својот татко Антон Ковачев, а го завршил кај учителот Павел Златанов, каде се здобил со името наусничар. Tака се нарекувале сите кои имале завршено во келијните училишта. Ковачев потоа се запишал на богословија во [[Белград]] каде завршил во 1861 година. Јосиф Ковачев на 24 години, во 1863 година подготвил ракопис за педагошка пракса и заминал за [[Виена]] каде сакал да го отпечати. Таму имал средба со издавачот Д. В. Манчев и неговото дело под наслов ''Школска педагогија или методическо раководство за учителите на народните школи'' било испечатено во 1863 година. Во 1864 година заминал за [[Киев]], каде се запишал на [[Киевска духовна академија|Духовната академија]]. Неговото школување траело 4 години, при што се запознал со делата на најголемите руски педагози и со делото на основачот на руската педагогија [[Константин Ушински|Константин Димитриевич Ушински]]. Особено кај Ковачев влијаела идејата за поделба на учениците по возраст и во посебни одделенија. Ковачев како одличен студент добил стипендија од фондацијата на познатиот [[Васил Априлов|Васил Евстатиев Априлов]], позната како ''Фонд Априлов''. Јосиф Ковачев покрај Богословскиот факултет во Киев, студирал и завршил Педагогија со психологија. == Дејноста и реформите во Македонија == Во учебната 1869-1870 година се вработил во Основното училиште во [[Штип]]. Таму Ковачев започнал со своите училишни реформи, притоа формираал посебна институција за подготовка на учители со два класа, каде го вовел класниот и предметниот систем на настава, вклучувајќи ги и световните предмети покрај богословските. На 18 јули 1874 година се вработил како директор на [[Прилепско класно училиште|народното училиште во Прилеп]], каде останал три години од 1874 до 1877 година. Ковачев го вовел и пеењето како световна содржина, напоредно со црковното пеење (''псалтикија'') во училиштата. Црковното пеење го предавал според руската (киевската) црковна традиција. Најголема новина е основањето на црковниот хор составен од учениците кои вежбале редовно во црквата ''Св. Блаовештение'' во Прилеп. == Дејноста во Бугарија == [[Податотека:Kovachev-Balgarski-Bukvar.jpg|мини|100п|лево|<small>''Бугарски буквар'' </small>]] По создавањето на бугарската држава е поставен за началник на народното просветителство во [[Пловдив]], а потоа е училиштен инспектор во Софиската околија. Избран е за претставник во Народното Собрание во 1879 година потоа е избран за претседател на општинскиот совет во [[Софија]]. Од 1880 година до 1887 година ја извршува функцијата главен секретар на Министерството за внатрешни работи, член на Државниот совет и градоначалник на Софија (1886 - 1887). Јосиф Ковачев во [[Бугарија]] заземал многу значајни позиции, но секако најпрестижната, е кога при основањето на Универзитетот во Софија во 1888 година, бил назначен за доцент на Катедрата по педагогија, на Историско - Филозофскиот факултет. Таму ги предавал предметите: социологија, педагогија, историја на педагогија и педагошка психологија. [[Податотека:Школска педагогија.jpg|мини|100п|лево|<small>''Школска педагогија'' </small>]] Јосиф Ковачев е автор на статии за македонското (јужно-бугарското), балканското (северно-бугарското) и шопското (среднобугарското) наречје во [[бугарски јазик|бугарскиот јазик]], како е и еден од поддржувачите на идејата за основа на книжевниот бугарски јазик да се прифати шопското наречје. Во своите дела Ковачев зборува за македонското наречје како дел од бугарскиот јазик и се самоидентификува како припадник на [[Бугари|бугарскиот народ]].<ref>''Едно мнение за общия език и правописание у нас'', в. Ден, г. 1, бр. 16, 1875 г. (Та всета е мъчнотия тука, че '''нашия народ''' еднакво не говоре на всякъде, отсем това нашите пасичи, както ги нарича почитаемият оценител не са познати надлежно на всите наречия, които живеят у народната уста. ... Защото в по-главните наречия, както северно-българското или '''балкансктото''', южно-българското или '''македонското''', и среднобългарското или '''шопското''' няма никаква голяма разлика в коренето и значението на думите, която би могла да ни заплашува от тая страна.... В` '''нашият язик''' и найвише в` шопското наречие...)</ref> Јосиф Ковачев умира на 31 октомври 1898 година во Софија. Погребан е со почести на централните Софиски гробишта. Оставил својот имот за поттикнување истражувањата на "бугарското отечественоведение", а во 1908 година е основан фонд "Екатерина - Јосиф", средствата од кој се користат ''"за награди за студентски научни студии по историја на бугарскиот јазик, бугарската етнографија и бугарската културна историја, како и двегодишна стипендија за странство на студент од Софискиот универзитет за развој по словенска филологија, бугарската историја, бугарската географија, филозофија и педагогија"''. <ref>[http://www.uni-sofia.bg/index.php/bul/universitet_t/istoriya/dariteli ФОНД “ЕКАТЕРИНА – ЙОСИФ”]</ref> == Дела == * ''Школска педагогија или методическо раководство за учителите на народните школи'', објавува книжарницата на Д. В. Манчев во Пловдив, Свиштов и Солун, 1873 година (прво издание) * ''Буквар по нагледна и гласна метода'' - Виена, 1874 година * ''Бугарски буквар по гласна метода за народните школи'', објавува книжарницата на Хр. Г. Данов, во Пловдив, Русе и Велес, 1875 година (прво издание) * ''Раководство за првоначално обучение в четечото и писането звучна метода'' - Пловдив и Софија, 1879 година == Историски погледи за делото на Јосиф Ковачев == За делото на Јосиф Ковачев постои подвоеност во историската наука. Имено, бугарската историографија го смета за буаграски општествени и деец. Од своја страна пак, македонската историографија го смета за прв автор од областа на педагогијата и реформатор на школскиот систем во историјата на македонскиот народ и култура. == Извори == <references /> == Надворешни врски == [http://www.promacedonia.org/bugarash/prerodbenici/kovachev/kovachev.html Издвоени страници од педагошките книги на Јосиф Ковачев.] {{Дејци на Македонскиот комитет}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ковачев}} [[Категорија:Бугарски политичари од Македонија|Ковачев, Јосиф]] [[Категорија:Градоначалници на Софија|Ковачев, Јосиф]] [[Категорија:Македонски научници во Бугарија|Ковачев, Јосиф]] [[Категорија:Членови на БАН|Ковачев, Јосиф]] [[Категорија:Луѓе од Штип]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Предавачи на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Родени во 1839 година]] [[Категорија:Починати во 1898 година]] cx1jqtsbvgda95tf960oou5cjkd65ug 5545158 5545156 2026-04-26T22:41:15Z Buli 2648 5545158 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Јосиф Ковачев | image = Yosif Kovachev Shtip.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 14 јануари 1839 | birth_place = [[Штип]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1898|10|31|1839|01|14}} | death_place = [[Софија]], [[Кнежевство Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Киевска духовна академија]] | signature = Signature of Yosif Kovachev (vectorized).svg }} '''Јосиф Антонов Ковачев''' (1839 — 1898) македонски педагог, реформатор, револуционер, политичар и научник во Бугарија. == Образование == Јосиф Антонов Ковачев своето образование најпрво го започнал кај својот татко Антон Ковачев, а го завршил кај учителот Павел Златанов, каде се здобил со името наусничар. Tака се нарекувале сите кои имале завршено во келијните училишта. Ковачев потоа се запишал на богословија во [[Белград]] каде завршил во 1861 година. Јосиф Ковачев на 24 години, во 1863 година подготвил ракопис за педагошка пракса и заминал за [[Виена]] каде сакал да го отпечати. Таму имал средба со издавачот Д. В. Манчев и неговото дело под наслов ''Школска педагогија или методическо раководство за учителите на народните школи'' било испечатено во 1863 година. Во 1864 година заминал за [[Киев]], каде се запишал на [[Киевска духовна академија|Духовната академија]]. Неговото школување траело 4 години, при што се запознал со делата на најголемите руски педагози и со делото на основачот на руската педагогија [[Константин Ушински|Константин Димитриевич Ушински]]. Особено кај Ковачев влијаела идејата за поделба на учениците по возраст и во посебни одделенија. Ковачев како одличен студент добил стипендија од фондацијата на познатиот [[Васил Априлов|Васил Евстатиев Априлов]], позната како ''Фонд Априлов''. Јосиф Ковачев покрај Богословскиот факултет во Киев, студирал и завршил Педагогија со психологија. == Дејноста и реформите во Македонија == Во учебната 1869-1870 година се вработил во Основното училиште во [[Штип]]. Таму Ковачев започнал со своите училишни реформи, притоа формираал посебна институција за подготовка на учители со два класа, каде го вовел класниот и предметниот систем на настава, вклучувајќи ги и световните предмети покрај богословските. На 18 јули 1874 година се вработил како директор на [[Прилепско класно училиште|народното училиште во Прилеп]], каде останал три години од 1874 до 1877 година. Ковачев го вовел и пеењето како световна содржина, напоредно со црковното пеење (''псалтикија'') во училиштата. Црковното пеење го предавал според руската (киевската) црковна традиција. Најголема новина е основањето на црковниот хор составен од учениците кои вежбале редовно во црквата ''Св. Блаовештение'' во Прилеп. == Дејноста во Бугарија == [[Податотека:Kovachev-Balgarski-Bukvar.jpg|мини|100п|лево|<small>''Бугарски буквар'' </small>]] По создавањето на бугарската држава е поставен за началник на народното просветителство во [[Пловдив]], а потоа е училиштен инспектор во Софиската околија. Избран е за претставник во Народното Собрание во 1879 година потоа е избран за претседател на општинскиот совет во [[Софија]]. Од 1880 година до 1887 година ја извршува функцијата главен секретар на Министерството за внатрешни работи, член на Државниот совет и градоначалник на Софија (1886 - 1887). Јосиф Ковачев во [[Бугарија]] заземал многу значајни позиции, но секако најпрестижната, е кога при основањето на Универзитетот во Софија во 1888 година, бил назначен за доцент на Катедрата по педагогија, на Историско - Филозофскиот факултет. Таму ги предавал предметите: социологија, педагогија, историја на педагогија и педагошка психологија. [[Податотека:Школска педагогија.jpg|мини|100п|лево|<small>''Школска педагогија'' </small>]] Јосиф Ковачев е автор на статии за македонското (јужно-бугарското), балканското (северно-бугарското) и шопското (среднобугарското) наречје во [[бугарски јазик|бугарскиот јазик]], како е и еден од поддржувачите на идејата за основа на книжевниот бугарски јазик да се прифати шопското наречје. Во своите дела Ковачев зборува за македонското наречје како дел од бугарскиот јазик и се самоидентификува како припадник на [[Бугари|бугарскиот народ]].<ref>''Едно мнение за общия език и правописание у нас'', в. Ден, г. 1, бр. 16, 1875 г. (Та всета е мъчнотия тука, че '''нашия народ''' еднакво не говоре на всякъде, отсем това нашите пасичи, както ги нарича почитаемият оценител не са познати надлежно на всите наречия, които живеят у народната уста. ... Защото в по-главните наречия, както северно-българското или '''балкансктото''', южно-българското или '''македонското''', и среднобългарското или '''шопското''' няма никаква голяма разлика в коренето и значението на думите, която би могла да ни заплашува от тая страна.... В` '''нашият язик''' и найвише в` шопското наречие...)</ref> Јосиф Ковачев умира на 31 октомври 1898 година во Софија. Погребан е со почести на централните Софиски гробишта. Оставил својот имот за поттикнување истражувањата на "бугарското отечественоведение", а во 1908 година е основан фонд "Екатерина - Јосиф", средствата од кој се користат ''"за награди за студентски научни студии по историја на бугарскиот јазик, бугарската етнографија и бугарската културна историја, како и двегодишна стипендија за странство на студент од Софискиот универзитет за развој по словенска филологија, бугарската историја, бугарската географија, филозофија и педагогија"''. <ref>[http://www.uni-sofia.bg/index.php/bul/universitet_t/istoriya/dariteli ФОНД “ЕКАТЕРИНА – ЙОСИФ”]</ref> == Дела == * ''Школска педагогија или методическо раководство за учителите на народните школи'', објавува книжарницата на Д. В. Манчев во Пловдив, Свиштов и Солун, 1873 година (прво издание) * ''Буквар по нагледна и гласна метода'' - Виена, 1874 година * ''Бугарски буквар по гласна метода за народните школи'', објавува книжарницата на Хр. Г. Данов, во Пловдив, Русе и Велес, 1875 година (прво издание) * ''Раководство за првоначално обучение в четечото и писането звучна метода'' - Пловдив и Софија, 1879 година == Историски погледи за делото на Јосиф Ковачев == За делото на Јосиф Ковачев постои подвоеност во историската наука. Имено, бугарската историографија го смета за буаграски општествени и деец. Од своја страна пак, македонската историографија го смета за прв автор од областа на педагогијата и реформатор на школскиот систем во историјата на македонскиот народ и култура. == Извори == <references /> == Надворешни врски == [http://www.promacedonia.org/bugarash/prerodbenici/kovachev/kovachev.html Издвоени страници од педагошките книги на Јосиф Ковачев.] {{Дејци на Македонскиот комитет}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ковачев}} [[Категорија:Бугарски политичари од Македонија|Ковачев, Јосиф]] [[Категорија:Градоначалници на Софија|Ковачев, Јосиф]] [[Категорија:Македонски научници во Бугарија|Ковачев, Јосиф]] [[Категорија:Членови на БАН|Ковачев, Јосиф]] [[Категорија:Луѓе од Штип]] [[Категорија:Дејци на ВМОК]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Предавачи на Софискиот универзитет]] [[Категорија:Македонски преселници во Софија]] [[Категорија:Родени во 1839 година]] [[Категорија:Починати во 1898 година]] mdwmo1tcb9g1bffn4hnid3a41838y6a 10 94777 5544843 5535069 2026-04-26T12:58:31Z Виолетова 1975 5544843 wikitext text/x-wiki <noinclude>''(невидлива маргина од 1 ред)''</noinclude><br/>{{Navbox |name = Начела и напатствија |state = {{{state|autocollapse}}} |title = [[Википедија:Начела и напатствија|Клучни начела и напатствија на Википедија]] |liststyle = line-height:1.4em; |group1 = Преглед |list1 = {{nowrap begin}}[[Википедија:Пет столба|Пет столба]]{{·w}} [[Википедија:Начела и напатствија|Начела и напатствија]]{{·w}} [[Википедија:Список на начела|Список на начела]]{{·w}} [[Википедија:Список на напатствија|Список на напатствија]]{{nowrap end}} |group2 = Глобални начела |list2 = {{nowrap begin}}[[Википедија:Што не е Википедија|Што не е Википедија]]{{·w}} [[Википедија:Авторски права|Авторски права]]{{·w}} [[Википедија:Услови на употреба|Услови на употреба]]{{·w}} [[Википедија:Одрекување од одговорност|Одрекување од одговорност]]{{·w}} [[Википедија:Заштита на личните податоци|Заштита на личните податоци]]{{·w}} [[Википедија:Консензус|Консензус]] ([[Википедија:Правила за гласање|Правила за гласање]]){{·w}} [[Википедија:Разрешување на спорови|Разрешување на спорови]]{{·w}} [[Википедија:Занемарете ги сите правила|Занемарете ги сите правила]]{{nowrap end}} {{·w}} [[Википедија:Правило за користење јазици|Правило за користење јазици]] |group3 = Начела за статии |list3 = {{nowrap begin}}[[Википедија:Неутрална гледна точка|Неутрална гледна точка]]{{·w}} [[Википедија:Проверливост|Проверливост]]{{·w}} [[Википедија:Без свои истражувања|Без свои истражувања]]{{·w}} [[Википедија:Биографии на живи личности|Биографии на живи личности]]{{·w}} [[Википедија:Начела за бришење|Бришење]]{{·w}} [[Википедија:Заштита|Заштита]]{{·w}} [[Википедија:Правила за употреба на слики|Слики]] {{·w}}[[Википедија:Значајност (луѓе)|Значајност (луѓе)]] {{·w}}[[Википедија:Значајност (настани)|Значајност (настани)]] {{·w}}[[Википедија:Значајност (музика)|Значајност (музика)]] {{·w}} [[Википедија:Значајност (спорт)|Значајност (спорт)]] {{·w}} [[Википедија:Значајност (книги)|Значајност (книги)]] {{·w}} [[Википедија:Значајност (филмови)|Значајност (филмови)]] {{·w}} [[Википедија:Автобиографија|Автобиографија]] {{nowrap end}} |group4 = Начела за однесување |list4 = {{nowrap begin}}[[Википедија:Пристојност|Пристојност]]{{·w}} [[Википедија:Начела за одземање на уредувачки права|Одземање на уредувачки права]]{{·w}} [[Википедија:Вандализам|Вандализам]]{{·w}} [[Википедија:Блокирање|Блокирање]]{{·w}} [[Википедија:Уредувачко војување|Уредувачко војување]]{{·w}} [[Википедија:Без лични напади|Без лични напади]]{{·w}} [[Википедија:Без правни закани|Без правни закани]]{{·w}} [[Википедија:Сопствеништво на статии|Сопствеништво на статии]]{{·w}} [[Википедија:Правило на тројно враќање|Правило на тројно враќање]] {{·w}} [[Википедија:Агитирање|Агитирање]] {{·w}} [[Википедија:Марионетство|Марионетство]] {{·w}} [[Википедија:Начела за кориснички имиња|Именување на кориснички сметки]]{{nowrap end}} |group5 = Напатствија за однесување |list5 = {{nowrap begin}}[[Википедија:Претпоставете добронамерност|Претпоставете добронамерност]]{{·w}} [[Википедија:Етика|Етика]]{{·w}} [[Википедија:Не ја нарушувајте Википедија за да илустрирате поента|Не ја нарушувајте Википедија за да илустрирате поента]]{{·w}} [[Википедија:Ве молиме не напаѓајте ги новодојденците|Не напаѓајте ги новодојденците]]{{·w}} [[Википедија:Искористување на системот|Искористување на системот]]{{nowrap end}} |group6 = Напатствија за класификација |list6 = {{nowrap begin}}[[Википедија:Потстраници|Потстраници]]{{·w}} [[Википедија:Категории, списоци и прегледнички кутии|Категории, списоци и прегледнички кутии]]{{·w}} [[Википедија:Списоци|Списоци]]{{·w}} [[Википедија:Категоризација|Категоризација]]{{·w}} [[Википедија:Именски простор за предлошки|Имен. прост. за предлошки]]{{nowrap end}} |group7 = Напатствија за содржина |list7 = {{nowrap begin}}[[Википедија:Наведување на извори|Наведување на извори]]{{·w}} [[Википедија:Конфликт на интерес|Конфликт на интерес]]{{·w}} [[Википедија:Не вклучувајте копии од примарните извори|Не вклучувајте копии од примарните извори]]{{·w}} [[Википедија:Појаснување|Појаснување]]{{·w}} [[Википедија:Значајност|Значајност]]{{nowrap end}} |group8 = Напатствија за уредување |list8 = {{nowrap begin}}[[Википедија:Бидете храбри во ажурирањето на страниците|Бидете храбри]]{{·w}} [[Википедија:Правете само врски што се поврзани со контекстот|Внатрешни врски]]{{·w}} [[Википедија:Надворешни врски|Надворешни врски]]{{·w}} [[Помош:Опис на промените|Опис на промените]]{{·w}}[[Википедија:Начело за уредување|Начело за уредување]]{{·w}}[[Википедија:Потпис|Потписи]]{{·w}} [[Википедија:Напатствија за страници за разговор|Напатствија за страници за разговор]]{{·w}} [[Википедија:Корисничка страница|Корисничка страница]]{{nowrap end}} |group9 = Конвенции за стил |list9 = {{nowrap begin}}[[Википедија:Големина на статиите|Големина на статиите]]{{·w}} [[Википедија:Прирачник за стилот|Прирачник за стилот]]{{·w}} [[Википедија:Именување на статии|Именување на статии]]{{·w}} [[Википедија:Именување на држави и изведени придавки|Именување на држави и изведени придавки]]{{nowrap end}} |group10 = Огласни табли |list10 = {{nowrap begin}}[[Википедија:Список на администратори|Список на администратори]]{{·w}} [[Википедија:Огласна табла за администратори|Огласна табла за администратори]]{{·w}} [[Википедија:Одземање на администраторски статус|Одземање на администраторски статус]]{{nowrap end}} }}<noinclude> {{расклоп}} [[Категорија:Административни предлошки]] </noinclude> 8y252f0szc6ux37ssxqvim7vbu1pwyq 14 95575 5545180 5390951 2026-04-27T00:16:48Z ~2026-25674-89 132638 Професорка по домаќинство 5545180 wikitext text/x-wiki Коларова Василка{{рв|People of Veles}} {{поврзанакат|Луѓе со потекло од Велес|Починати во Велес}} {{категориски автоазбучник}} [[Категорија:Луѓе по град во Македонија|Велес]] [[Категорија:Велес]] [[Категорија:Луѓе од Велешко|Велес]] cpozot519rm2fdudefh7uh05g0hp0jq 0 117598 5545045 5475540 2026-04-26T20:06:30Z Buli 2648 5545045 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Васил К’нчов | image = Vasil Kanchov.JPG | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 26 јули 1862 | birth_place = {{роден во|Враца}}, [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1902|02|06|1862|07|26}} | death_place = {{починал во|Софија}}, [[Кнежевство Бугарија]] | death_cause = Атентат со огнено оружје | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Харковски универзитет]] | signature = Vasil Kanchov Signature.svg }} '''Васил Иванов К‘нчов''' ([[26 јули]] 1862 – [[6 февруари]] 1902) — [[научник]], [[географ]], [[историчар]] и [[политичар]] од [[Бугарија]], автор на многубројни географски истражувања на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Сомисленик на [[Прогресивно-либералната партија]], во период од еден месец бил [[Министерство за образование и наука на Бугарија|министер за образование и наука]] во првата влада на [[Стојан Данев]] (1902). Член е на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академиja на науките]]. Тој бил типичен претставник на [[Балкански пропаганди во Македонија#Бугарска пропаганда на територијата на Македонија|бугарската пропаганда]] во [[Македонија]].<ref>''стр: 39, Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници, превод, редакција и предговор, д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје, 2006''.</ref> Учител е по хемиja во Солунската машка гимназиja (1888-1891), директор е на егзархиски училишта во серско (1891-1892), директор е и на Солунската гимназиja (1892-1893), главен училиштен егзархиски инспектор во Македонија (1894-1897). Автор е на научниот труд [[Македонија. Етнографија и статистика]]. == Биографија == === Ран живот и образование === Васил К'нчов е роден на 26 јули (14 јули по стар стил) 1862 година во [[Враца]], во скромно семејство на Иван и К'на К'нчови. Неговиот татко бил бочвар, но семејството живеело во сиромаштија, особено по смртта на четири деца пред раѓањето на Васил. Неговото детство било обележано со тешкотии, но и со силно чувство за родољубие, поттикнато од преродбенските учители Иван П. Славејков и Христо Даскалов, како и од пријателствата со личности како Мито Орозов, Стефанаки Савов и д-р Христо Јорданов. К'нчов го завршил основното образование во Враца, а во 1880 година заминал да учи во Ломската гимназија со стипендија од општината. Таму бил активен во ученичкото друштво „Зора“ и покажувал интерес за политичкиот и општествениот живот. Во 1884 година завршил со одликување и станал главен учител во четирикласното училиште во Враца. Следната година добил државна стипендија за да студира хемија на Универзитетот во Харков (тогаш во Руската Империја), каде што се запознал со историчарот [[Марин Дринов]], кој имал големо влијание врз неговите идни истражувања. Во 1885 година, К'нчов го прекинал образованието за да учествува како доброволец во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. По војната продолжил да студира хемиска технологија во Минхен и Штутгарт, но во 1888 година заболел од ревматизам, поради што го изгубил стипендијата и се вратил во Бугарија без диплома. === Дејноста во Македонија === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] По враќањето во Бугарија, К'нчов кратко работел како учител во железарското училиште во Софија, пред да замине за Солун, кој тогаш бил дел од Османската Империја. Од септември 1888 година бил учител по хемија во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] (1888–1891). Во 1891 година станал директор на бугарските училишта во Серскиот регион, а во 1892–1893 година бил директор на Солунската гимназија. Во Солун се оженил со Христина Балтаџиева, учителка во Солунската женска гимназија, но таа починала во 1893 година. За време на престојот во Македонија, К'нчов бил активно вклучен во работата на Бугарската егзархија, која основала бројни училишта во регионот. Неговите чести патувања низ Македонија му овозможиле да собира етнографски, историски и географски податоци. Во март 1894 година, егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] го назначил за главен инспектор на бугарските училишта во Македонија, што му дало дополнителни можности за истражувања. Во 1897 година преживеал неуспешен обид за атентат во Цариград, најверојатно организиран од османската полиција. === Политичка кариера === К'нчов бил приврзаник на Прогресивно-либералната партија и во 1901 година бил избран за пратеник од Враца. Во јануари 1902 година, за еден месец, служел како министер за образование во првата влада на Стојан Данев. Неговото кратко министерување било обележано со напори за унапредување на образованието во Бугарија. === Смрт === Околу 15 часот на 6 февруари (24 јануари, стар стил) 1902 година, Васил К'нчов бил застрелан во својата канцеларија во Министерството за народно образование од Тома Каранџулов, кој веднаш потоа извршил самоубиство. Каранџулов, роден во Прилеп, бил поранешен наставник отпуштен поради несоодветност, кој неколку години се обидувал неуспешно да се врати на работа, честопати прибегнувајќи кон закани.<ref>Марков, Георги. Покушения, насилие и политика в България 1878 – 1947. София, Военно издателство, 2003. стр. 101-102, ISBN 954-509-239-4.</ref> По неговата смрт, во негова чест бил основан фонд „Васил К'нчов“ од страна на Софискиот универзитет и учителите од Софија. Фондот имал за цел да доделува награди за популарни книги за бугарската историја и да ги објавува неговите дела. == Библиографија == * „''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Битолско, Преспа и Охридско. Патни белешки]''“ (1890) * „''[http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html Сегашното и недавното минато на градот Велес]''“ (1892) *„''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Патување по долините на Струма, Места и Брегалница]''“ (1894-1896) * „''Татковинска географија''“ (1895) * „''Положбата на Бугарите во Македонија''“ (1895) * „''Политиката на турската власт спрема Бугарите во Македонија''“ (1896) * „''Географија на Балканскиот Полуостров''“ (1897) * „''Патни белешки од Македонија''“ (1898) * „''Света гора''“ (1896) * „[[Македонија. Етнографија и статистика]]“ (1900) * „''Турција и Бугарите''“ (1906) * „[[Орохидрографија на Македонија]]“ (1911) == Наводи == {{reflist}} == Галерија == <gallery> File:Kanchov Macedonia Map.jpg|Етнографска карта на Македонија, дело на Васил К’нчов од неговата книга "Македонија. Етнографија и статистика"</gallery> == Надворешни врски == * [http://www.promacedonia.org/vk/index.html "Македонија. Етнографија и статистика"], издание на [[Бугарска академија на науките|Бугарското книжевно друштво]], Софија, 1900. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_1/ "Избрани произведения" том I], "Патување по долините на Струма, Места и Брегалница", "Сборник за народни умотворения", кн. X, XI, XII, XIII; 1894-1896 г.; "Битолско, Преспа и Охридско", "Сборник за народни умотворения", кн. IV, 1891 г. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html "Избрани произведения", том II], "Град Скопие. Бележки за неговото настояще и минало", "Периодическо списание", кн. LV —LVI, 1898, "Библиотека", II, кн. XIII, 1896; "Сегашното и недавното минало на град Велес", Периодическо списание, кн. XXXIX, XL, 1892. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/mpr/kanchov.html Маргарита Василева. Македонија во книжевното наследство на Васил К’нчов] {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:К’нчов, Васил Иванов}} [[Категорија:Бугарски академици]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] [[Категорија:Бугарски географи]] [[Категорија:Бугарски политичари]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Дејци на бугарската образовна пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Директори на Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Дејци на Бугарско тајно револуционерно братство|К‘нчов, Васил]] [[Категорија:Патописци]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Бугарски историчари]] r219o4vk0xhabiggiadkpmodqus0jz3 5545046 5545045 2026-04-26T20:08:20Z Buli 2648 /* Политичка кариера */ 5545046 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Васил К’нчов | image = Vasil Kanchov.JPG | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 26 јули 1862 | birth_place = {{роден во|Враца}}, [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1902|02|06|1862|07|26}} | death_place = {{починал во|Софија}}, [[Кнежевство Бугарија]] | death_cause = Атентат со огнено оружје | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Харковски универзитет]] | signature = Vasil Kanchov Signature.svg }} '''Васил Иванов К‘нчов''' ([[26 јули]] 1862 – [[6 февруари]] 1902) — [[научник]], [[географ]], [[историчар]] и [[политичар]] од [[Бугарија]], автор на многубројни географски истражувања на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Сомисленик на [[Прогресивно-либералната партија]], во период од еден месец бил [[Министерство за образование и наука на Бугарија|министер за образование и наука]] во првата влада на [[Стојан Данев]] (1902). Член е на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академиja на науките]]. Тој бил типичен претставник на [[Балкански пропаганди во Македонија#Бугарска пропаганда на територијата на Македонија|бугарската пропаганда]] во [[Македонија]].<ref>''стр: 39, Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници, превод, редакција и предговор, д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје, 2006''.</ref> Учител е по хемиja во Солунската машка гимназиja (1888-1891), директор е на егзархиски училишта во серско (1891-1892), директор е и на Солунската гимназиja (1892-1893), главен училиштен егзархиски инспектор во Македонија (1894-1897). Автор е на научниот труд [[Македонија. Етнографија и статистика]]. == Биографија == === Ран живот и образование === Васил К'нчов е роден на 26 јули (14 јули по стар стил) 1862 година во [[Враца]], во скромно семејство на Иван и К'на К'нчови. Неговиот татко бил бочвар, но семејството живеело во сиромаштија, особено по смртта на четири деца пред раѓањето на Васил. Неговото детство било обележано со тешкотии, но и со силно чувство за родољубие, поттикнато од преродбенските учители Иван П. Славејков и Христо Даскалов, како и од пријателствата со личности како Мито Орозов, Стефанаки Савов и д-р Христо Јорданов. К'нчов го завршил основното образование во Враца, а во 1880 година заминал да учи во Ломската гимназија со стипендија од општината. Таму бил активен во ученичкото друштво „Зора“ и покажувал интерес за политичкиот и општествениот живот. Во 1884 година завршил со одликување и станал главен учител во четирикласното училиште во Враца. Следната година добил државна стипендија за да студира хемија на Универзитетот во Харков (тогаш во Руската Империја), каде што се запознал со историчарот [[Марин Дринов]], кој имал големо влијание врз неговите идни истражувања. Во 1885 година, К'нчов го прекинал образованието за да учествува како доброволец во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. По војната продолжил да студира хемиска технологија во Минхен и Штутгарт, но во 1888 година заболел од ревматизам, поради што го изгубил стипендијата и се вратил во Бугарија без диплома. === Дејноста во Македонија === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] По враќањето во Бугарија, К'нчов кратко работел како учител во железарското училиште во Софија, пред да замине за Солун, кој тогаш бил дел од Османската Империја. Од септември 1888 година бил учител по хемија во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] (1888–1891). Во 1891 година станал директор на бугарските училишта во Серскиот регион, а во 1892–1893 година бил директор на Солунската гимназија. Во Солун се оженил со Христина Балтаџиева, учителка во Солунската женска гимназија, но таа починала во 1893 година. За време на престојот во Македонија, К'нчов бил активно вклучен во работата на Бугарската егзархија, која основала бројни училишта во регионот. Неговите чести патувања низ Македонија му овозможиле да собира етнографски, историски и географски податоци. Во март 1894 година, егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] го назначил за главен инспектор на бугарските училишта во Македонија, што му дало дополнителни можности за истражувања. Во 1897 година преживеал неуспешен обид за атентат во Цариград, најверојатно организиран од османската полиција. === Политичка кариера во Бугарија === К'нчов бил приврзаник на Прогресивно-либералната партија и во 1901 година бил избран за пратеник од Враца. Во јануари 1902 година, за еден месец, служел како министер за образование во првата влада на [[Стојан Данев]]. Неговото кратко министерување било обележано со напори за унапредување на образованието во Бугарија. === Смрт === Околу 15 часот на 6 февруари (24 јануари, стар стил) 1902 година, Васил К'нчов бил застрелан во својата канцеларија во Министерството за народно образование од Тома Каранџулов, кој веднаш потоа извршил самоубиство. Каранџулов, роден во Прилеп, бил поранешен наставник отпуштен поради несоодветност, кој неколку години се обидувал неуспешно да се врати на работа, честопати прибегнувајќи кон закани.<ref>Марков, Георги. Покушения, насилие и политика в България 1878 – 1947. София, Военно издателство, 2003. стр. 101-102, ISBN 954-509-239-4.</ref> По неговата смрт, во негова чест бил основан фонд „Васил К'нчов“ од страна на Софискиот универзитет и учителите од Софија. Фондот имал за цел да доделува награди за популарни книги за бугарската историја и да ги објавува неговите дела. == Библиографија == * „''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Битолско, Преспа и Охридско. Патни белешки]''“ (1890) * „''[http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html Сегашното и недавното минато на градот Велес]''“ (1892) *„''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Патување по долините на Струма, Места и Брегалница]''“ (1894-1896) * „''Татковинска географија''“ (1895) * „''Положбата на Бугарите во Македонија''“ (1895) * „''Политиката на турската власт спрема Бугарите во Македонија''“ (1896) * „''Географија на Балканскиот Полуостров''“ (1897) * „''Патни белешки од Македонија''“ (1898) * „''Света гора''“ (1896) * „[[Македонија. Етнографија и статистика]]“ (1900) * „''Турција и Бугарите''“ (1906) * „[[Орохидрографија на Македонија]]“ (1911) == Наводи == {{reflist}} == Галерија == <gallery> File:Kanchov Macedonia Map.jpg|Етнографска карта на Македонија, дело на Васил К’нчов од неговата книга "Македонија. Етнографија и статистика"</gallery> == Надворешни врски == * [http://www.promacedonia.org/vk/index.html "Македонија. Етнографија и статистика"], издание на [[Бугарска академија на науките|Бугарското книжевно друштво]], Софија, 1900. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_1/ "Избрани произведения" том I], "Патување по долините на Струма, Места и Брегалница", "Сборник за народни умотворения", кн. X, XI, XII, XIII; 1894-1896 г.; "Битолско, Преспа и Охридско", "Сборник за народни умотворения", кн. IV, 1891 г. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html "Избрани произведения", том II], "Град Скопие. Бележки за неговото настояще и минало", "Периодическо списание", кн. LV —LVI, 1898, "Библиотека", II, кн. XIII, 1896; "Сегашното и недавното минало на град Велес", Периодическо списание, кн. XXXIX, XL, 1892. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/mpr/kanchov.html Маргарита Василева. Македонија во книжевното наследство на Васил К’нчов] {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:К’нчов, Васил Иванов}} [[Категорија:Бугарски академици]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] [[Категорија:Бугарски географи]] [[Категорија:Бугарски политичари]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Дејци на бугарската образовна пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Директори на Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Дејци на Бугарско тајно револуционерно братство|К‘нчов, Васил]] [[Категорија:Патописци]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Бугарски историчари]] l8tzumoxjik4f1v6qu9mf0gmyeuu7ns 5545047 5545046 2026-04-26T20:08:44Z Buli 2648 /* Дејноста во Македонија */ 5545047 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Васил К’нчов | image = Vasil Kanchov.JPG | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 26 јули 1862 | birth_place = {{роден во|Враца}}, [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1902|02|06|1862|07|26}} | death_place = {{починал во|Софија}}, [[Кнежевство Бугарија]] | death_cause = Атентат со огнено оружје | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Харковски универзитет]] | signature = Vasil Kanchov Signature.svg }} '''Васил Иванов К‘нчов''' ([[26 јули]] 1862 – [[6 февруари]] 1902) — [[научник]], [[географ]], [[историчар]] и [[политичар]] од [[Бугарија]], автор на многубројни географски истражувања на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Сомисленик на [[Прогресивно-либералната партија]], во период од еден месец бил [[Министерство за образование и наука на Бугарија|министер за образование и наука]] во првата влада на [[Стојан Данев]] (1902). Член е на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академиja на науките]]. Тој бил типичен претставник на [[Балкански пропаганди во Македонија#Бугарска пропаганда на територијата на Македонија|бугарската пропаганда]] во [[Македонија]].<ref>''стр: 39, Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници, превод, редакција и предговор, д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје, 2006''.</ref> Учител е по хемиja во Солунската машка гимназиja (1888-1891), директор е на егзархиски училишта во серско (1891-1892), директор е и на Солунската гимназиja (1892-1893), главен училиштен егзархиски инспектор во Македонија (1894-1897). Автор е на научниот труд [[Македонија. Етнографија и статистика]]. == Биографија == === Ран живот и образование === Васил К'нчов е роден на 26 јули (14 јули по стар стил) 1862 година во [[Враца]], во скромно семејство на Иван и К'на К'нчови. Неговиот татко бил бочвар, но семејството живеело во сиромаштија, особено по смртта на четири деца пред раѓањето на Васил. Неговото детство било обележано со тешкотии, но и со силно чувство за родољубие, поттикнато од преродбенските учители Иван П. Славејков и Христо Даскалов, како и од пријателствата со личности како Мито Орозов, Стефанаки Савов и д-р Христо Јорданов. К'нчов го завршил основното образование во Враца, а во 1880 година заминал да учи во Ломската гимназија со стипендија од општината. Таму бил активен во ученичкото друштво „Зора“ и покажувал интерес за политичкиот и општествениот живот. Во 1884 година завршил со одликување и станал главен учител во четирикласното училиште во Враца. Следната година добил државна стипендија за да студира хемија на Универзитетот во Харков (тогаш во Руската Империја), каде што се запознал со историчарот [[Марин Дринов]], кој имал големо влијание врз неговите идни истражувања. Во 1885 година, К'нчов го прекинал образованието за да учествува како доброволец во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. По војната продолжил да студира хемиска технологија во Минхен и Штутгарт, но во 1888 година заболел од ревматизам, поради што го изгубил стипендијата и се вратил во Бугарија без диплома. === Дејноста во Османлиска Македонија === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] По враќањето во Бугарија, К'нчов кратко работел како учител во железарското училиште во Софија, пред да замине за Солун, кој тогаш бил дел од Османската Империја. Од септември 1888 година бил учител по хемија во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] (1888–1891). Во 1891 година станал директор на бугарските училишта во Серскиот регион, а во 1892–1893 година бил директор на Солунската гимназија. Во Солун се оженил со Христина Балтаџиева, учителка во Солунската женска гимназија, но таа починала во 1893 година. За време на престојот во Македонија, К'нчов бил активно вклучен во работата на Бугарската егзархија, која основала бројни училишта во регионот. Неговите чести патувања низ Македонија му овозможиле да собира етнографски, историски и географски податоци. Во март 1894 година, егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] го назначил за главен инспектор на бугарските училишта во Македонија, што му дало дополнителни можности за истражувања. Во 1897 година преживеал неуспешен обид за атентат во Цариград, најверојатно организиран од османската полиција. === Политичка кариера во Бугарија === К'нчов бил приврзаник на Прогресивно-либералната партија и во 1901 година бил избран за пратеник од Враца. Во јануари 1902 година, за еден месец, служел како министер за образование во првата влада на [[Стојан Данев]]. Неговото кратко министерување било обележано со напори за унапредување на образованието во Бугарија. === Смрт === Околу 15 часот на 6 февруари (24 јануари, стар стил) 1902 година, Васил К'нчов бил застрелан во својата канцеларија во Министерството за народно образование од Тома Каранџулов, кој веднаш потоа извршил самоубиство. Каранџулов, роден во Прилеп, бил поранешен наставник отпуштен поради несоодветност, кој неколку години се обидувал неуспешно да се врати на работа, честопати прибегнувајќи кон закани.<ref>Марков, Георги. Покушения, насилие и политика в България 1878 – 1947. София, Военно издателство, 2003. стр. 101-102, ISBN 954-509-239-4.</ref> По неговата смрт, во негова чест бил основан фонд „Васил К'нчов“ од страна на Софискиот универзитет и учителите од Софија. Фондот имал за цел да доделува награди за популарни книги за бугарската историја и да ги објавува неговите дела. == Библиографија == * „''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Битолско, Преспа и Охридско. Патни белешки]''“ (1890) * „''[http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html Сегашното и недавното минато на градот Велес]''“ (1892) *„''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Патување по долините на Струма, Места и Брегалница]''“ (1894-1896) * „''Татковинска географија''“ (1895) * „''Положбата на Бугарите во Македонија''“ (1895) * „''Политиката на турската власт спрема Бугарите во Македонија''“ (1896) * „''Географија на Балканскиот Полуостров''“ (1897) * „''Патни белешки од Македонија''“ (1898) * „''Света гора''“ (1896) * „[[Македонија. Етнографија и статистика]]“ (1900) * „''Турција и Бугарите''“ (1906) * „[[Орохидрографија на Македонија]]“ (1911) == Наводи == {{reflist}} == Галерија == <gallery> File:Kanchov Macedonia Map.jpg|Етнографска карта на Македонија, дело на Васил К’нчов од неговата книга "Македонија. Етнографија и статистика"</gallery> == Надворешни врски == * [http://www.promacedonia.org/vk/index.html "Македонија. Етнографија и статистика"], издание на [[Бугарска академија на науките|Бугарското книжевно друштво]], Софија, 1900. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_1/ "Избрани произведения" том I], "Патување по долините на Струма, Места и Брегалница", "Сборник за народни умотворения", кн. X, XI, XII, XIII; 1894-1896 г.; "Битолско, Преспа и Охридско", "Сборник за народни умотворения", кн. IV, 1891 г. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html "Избрани произведения", том II], "Град Скопие. Бележки за неговото настояще и минало", "Периодическо списание", кн. LV —LVI, 1898, "Библиотека", II, кн. XIII, 1896; "Сегашното и недавното минало на град Велес", Периодическо списание, кн. XXXIX, XL, 1892. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/mpr/kanchov.html Маргарита Василева. Македонија во книжевното наследство на Васил К’нчов] {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:К’нчов, Васил Иванов}} [[Категорија:Бугарски академици]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] [[Категорија:Бугарски географи]] [[Категорија:Бугарски политичари]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Дејци на бугарската образовна пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Директори на Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Дејци на Бугарско тајно револуционерно братство|К‘нчов, Васил]] [[Категорија:Патописци]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Бугарски историчари]] ki06t3cx45d1vtjfzgs4y44gwhhjjyx 5545051 5545047 2026-04-26T20:11:38Z Buli 2648 5545051 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Васил К’нчов | image = Vasil Kanchov.JPG | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 26 јули 1862 | birth_place = {{роден во|Враца}}, [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1902|02|06|1862|07|26}} | death_place = {{починал во|Софија}}, [[Кнежевство Бугарија]] | death_cause = Атентат со огнено оружје | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Харковски универзитет]] | signature = Vasil Kanchov Signature.svg }} '''Васил Иванов К‘нчов'''{{efn|{{langx|bg|Васил Кънчов|Vasil Kanchov}}; [[Reforms of Bulgarian orthography|Spelled in Old Bulgarian Orthography]]: Василъ Кѫнчовъ}} ([[26 јули]] 1862 – [[6 февруари]] 1902) — [[научник]], [[географ]], [[историчар]] и [[политичар]] од [[Бугарија]], автор на многубројни географски истражувања на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Сомисленик на [[Прогресивно-либералната партија]], во период од еден месец бил [[Министерство за образование и наука на Бугарија|министер за образование и наука]] во првата влада на [[Стојан Данев]] (1902). Член е на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академиja на науките]]. Тој бил типичен претставник на [[Балкански пропаганди во Македонија#Бугарска пропаганда на територијата на Македонија|бугарската пропаганда]] во [[Македонија]].<ref>''стр: 39, Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници, превод, редакција и предговор, д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје, 2006''.</ref> Учител е по хемиja во Солунската машка гимназиja (1888-1891), директор е на егзархиски училишта во серско (1891-1892), директор е и на Солунската гимназиja (1892-1893), главен училиштен егзархиски инспектор во Македонија (1894-1897). Автор е на научниот труд [[Македонија. Етнографија и статистика]]. == Биографија == === Ран живот и образование === Васил К'нчов е роден на 26 јули (14 јули по стар стил) 1862 година во [[Враца]], во скромно семејство на Иван и К'на К'нчови. Неговиот татко бил бочвар, но семејството живеело во сиромаштија, особено по смртта на четири деца пред раѓањето на Васил. Неговото детство било обележано со тешкотии, но и со силно чувство за родољубие, поттикнато од преродбенските учители Иван П. Славејков и Христо Даскалов, како и од пријателствата со личности како Мито Орозов, Стефанаки Савов и д-р Христо Јорданов. К'нчов го завршил основното образование во Враца, а во 1880 година заминал да учи во Ломската гимназија со стипендија од општината. Таму бил активен во ученичкото друштво „Зора“ и покажувал интерес за политичкиот и општествениот живот. Во 1884 година завршил со одликување и станал главен учител во четирикласното училиште во Враца. Следната година добил државна стипендија за да студира хемија на Универзитетот во Харков (тогаш во Руската Империја), каде што се запознал со историчарот [[Марин Дринов]], кој имал големо влијание врз неговите идни истражувања. Во 1885 година, К'нчов го прекинал образованието за да учествува како доброволец во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. По војната продолжил да студира хемиска технологија во Минхен и Штутгарт, но во 1888 година заболел од ревматизам, поради што го изгубил стипендијата и се вратил во Бугарија без диплома. === Дејноста во Османлиска Македонија === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] По враќањето во Бугарија, К'нчов кратко работел како учител во железарското училиште во Софија, пред да замине за Солун, кој тогаш бил дел од Османската Империја. Од септември 1888 година бил учител по хемија во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] (1888–1891). Во 1891 година станал директор на бугарските училишта во Серскиот регион, а во 1892–1893 година бил директор на Солунската гимназија. Во Солун се оженил со Христина Балтаџиева, учителка во Солунската женска гимназија, но таа починала во 1893 година. За време на престојот во Македонија, К'нчов бил активно вклучен во работата на Бугарската егзархија, која основала бројни училишта во регионот. Неговите чести патувања низ Македонија му овозможиле да собира етнографски, историски и географски податоци. Во март 1894 година, егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] го назначил за главен инспектор на бугарските училишта во Македонија, што му дало дополнителни можности за истражувања. Во 1897 година преживеал неуспешен обид за атентат во Цариград, најверојатно организиран од османската полиција. === Политичка кариера во Бугарија === К'нчов бил приврзаник на Прогресивно-либералната партија и во 1901 година бил избран за пратеник од Враца. Во јануари 1902 година, за еден месец, служел како министер за образование во првата влада на [[Стојан Данев]]. Неговото кратко министерување било обележано со напори за унапредување на образованието во Бугарија. === Смрт === Околу 15 часот на 6 февруари (24 јануари, стар стил) 1902 година, Васил К'нчов бил застрелан во својата канцеларија во Министерството за народно образование од Тома Каранџулов, кој веднаш потоа извршил самоубиство. Каранџулов, роден во Прилеп, бил поранешен наставник отпуштен поради несоодветност, кој неколку години се обидувал неуспешно да се врати на работа, честопати прибегнувајќи кон закани.<ref>Марков, Георги. Покушения, насилие и политика в България 1878 – 1947. София, Военно издателство, 2003. стр. 101-102, ISBN 954-509-239-4.</ref> По неговата смрт, во негова чест бил основан фонд „Васил К'нчов“ од страна на Софискиот универзитет и учителите од Софија. Фондот имал за цел да доделува награди за популарни книги за бугарската историја и да ги објавува неговите дела. == Библиографија == * „''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Битолско, Преспа и Охридско. Патни белешки]''“ (1890) * „''[http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html Сегашното и недавното минато на градот Велес]''“ (1892) *„''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Патување по долините на Струма, Места и Брегалница]''“ (1894-1896) * „''Татковинска географија''“ (1895) * „''Положбата на Бугарите во Македонија''“ (1895) * „''Политиката на турската власт спрема Бугарите во Македонија''“ (1896) * „''Географија на Балканскиот Полуостров''“ (1897) * „''Патни белешки од Македонија''“ (1898) * „''Света гора''“ (1896) * „[[Македонија. Етнографија и статистика]]“ (1900) * „''Турција и Бугарите''“ (1906) * „[[Орохидрографија на Македонија]]“ (1911) == Наводи == {{reflist}} == Галерија == <gallery> File:Kanchov Macedonia Map.jpg|Етнографска карта на Македонија, дело на Васил К’нчов од неговата книга "Македонија. Етнографија и статистика"</gallery> == Надворешни врски == * [http://www.promacedonia.org/vk/index.html "Македонија. Етнографија и статистика"], издание на [[Бугарска академија на науките|Бугарското книжевно друштво]], Софија, 1900. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_1/ "Избрани произведения" том I], "Патување по долините на Струма, Места и Брегалница", "Сборник за народни умотворения", кн. X, XI, XII, XIII; 1894-1896 г.; "Битолско, Преспа и Охридско", "Сборник за народни умотворения", кн. IV, 1891 г. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html "Избрани произведения", том II], "Град Скопие. Бележки за неговото настояще и минало", "Периодическо списание", кн. LV —LVI, 1898, "Библиотека", II, кн. XIII, 1896; "Сегашното и недавното минало на град Велес", Периодическо списание, кн. XXXIX, XL, 1892. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/mpr/kanchov.html Маргарита Василева. Македонија во книжевното наследство на Васил К’нчов] {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:К’нчов, Васил Иванов}} [[Категорија:Бугарски академици]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] [[Категорија:Бугарски географи]] [[Категорија:Бугарски политичари]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Дејци на бугарската образовна пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Директори на Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Дејци на Бугарско тајно револуционерно братство|К‘нчов, Васил]] [[Категорија:Патописци]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Бугарски историчари]] 9hbairz2l3jqqrre7ufrxjc0ur3x42w 5545052 5545051 2026-04-26T20:12:13Z Buli 2648 /* Галерија */ 5545052 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Васил К’нчов | image = Vasil Kanchov.JPG | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 26 јули 1862 | birth_place = {{роден во|Враца}}, [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1902|02|06|1862|07|26}} | death_place = {{починал во|Софија}}, [[Кнежевство Бугарија]] | death_cause = Атентат со огнено оружје | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Харковски универзитет]] | signature = Vasil Kanchov Signature.svg }} '''Васил Иванов К‘нчов'''{{efn|{{langx|bg|Васил Кънчов|Vasil Kanchov}}; [[Reforms of Bulgarian orthography|Spelled in Old Bulgarian Orthography]]: Василъ Кѫнчовъ}} ([[26 јули]] 1862 – [[6 февруари]] 1902) — [[научник]], [[географ]], [[историчар]] и [[политичар]] од [[Бугарија]], автор на многубројни географски истражувања на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Сомисленик на [[Прогресивно-либералната партија]], во период од еден месец бил [[Министерство за образование и наука на Бугарија|министер за образование и наука]] во првата влада на [[Стојан Данев]] (1902). Член е на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академиja на науките]]. Тој бил типичен претставник на [[Балкански пропаганди во Македонија#Бугарска пропаганда на територијата на Македонија|бугарската пропаганда]] во [[Македонија]].<ref>''стр: 39, Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници, превод, редакција и предговор, д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје, 2006''.</ref> Учител е по хемиja во Солунската машка гимназиja (1888-1891), директор е на егзархиски училишта во серско (1891-1892), директор е и на Солунската гимназиja (1892-1893), главен училиштен егзархиски инспектор во Македонија (1894-1897). Автор е на научниот труд [[Македонија. Етнографија и статистика]]. == Биографија == === Ран живот и образование === Васил К'нчов е роден на 26 јули (14 јули по стар стил) 1862 година во [[Враца]], во скромно семејство на Иван и К'на К'нчови. Неговиот татко бил бочвар, но семејството живеело во сиромаштија, особено по смртта на четири деца пред раѓањето на Васил. Неговото детство било обележано со тешкотии, но и со силно чувство за родољубие, поттикнато од преродбенските учители Иван П. Славејков и Христо Даскалов, како и од пријателствата со личности како Мито Орозов, Стефанаки Савов и д-р Христо Јорданов. К'нчов го завршил основното образование во Враца, а во 1880 година заминал да учи во Ломската гимназија со стипендија од општината. Таму бил активен во ученичкото друштво „Зора“ и покажувал интерес за политичкиот и општествениот живот. Во 1884 година завршил со одликување и станал главен учител во четирикласното училиште во Враца. Следната година добил државна стипендија за да студира хемија на Универзитетот во Харков (тогаш во Руската Империја), каде што се запознал со историчарот [[Марин Дринов]], кој имал големо влијание врз неговите идни истражувања. Во 1885 година, К'нчов го прекинал образованието за да учествува како доброволец во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. По војната продолжил да студира хемиска технологија во Минхен и Штутгарт, но во 1888 година заболел од ревматизам, поради што го изгубил стипендијата и се вратил во Бугарија без диплома. === Дејноста во Османлиска Македонија === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] По враќањето во Бугарија, К'нчов кратко работел како учител во железарското училиште во Софија, пред да замине за Солун, кој тогаш бил дел од Османската Империја. Од септември 1888 година бил учител по хемија во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] (1888–1891). Во 1891 година станал директор на бугарските училишта во Серскиот регион, а во 1892–1893 година бил директор на Солунската гимназија. Во Солун се оженил со Христина Балтаџиева, учителка во Солунската женска гимназија, но таа починала во 1893 година. За време на престојот во Македонија, К'нчов бил активно вклучен во работата на Бугарската егзархија, која основала бројни училишта во регионот. Неговите чести патувања низ Македонија му овозможиле да собира етнографски, историски и географски податоци. Во март 1894 година, егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] го назначил за главен инспектор на бугарските училишта во Македонија, што му дало дополнителни можности за истражувања. Во 1897 година преживеал неуспешен обид за атентат во Цариград, најверојатно организиран од османската полиција. === Политичка кариера во Бугарија === К'нчов бил приврзаник на Прогресивно-либералната партија и во 1901 година бил избран за пратеник од Враца. Во јануари 1902 година, за еден месец, служел како министер за образование во првата влада на [[Стојан Данев]]. Неговото кратко министерување било обележано со напори за унапредување на образованието во Бугарија. === Смрт === Околу 15 часот на 6 февруари (24 јануари, стар стил) 1902 година, Васил К'нчов бил застрелан во својата канцеларија во Министерството за народно образование од Тома Каранџулов, кој веднаш потоа извршил самоубиство. Каранџулов, роден во Прилеп, бил поранешен наставник отпуштен поради несоодветност, кој неколку години се обидувал неуспешно да се врати на работа, честопати прибегнувајќи кон закани.<ref>Марков, Георги. Покушения, насилие и политика в България 1878 – 1947. София, Военно издателство, 2003. стр. 101-102, ISBN 954-509-239-4.</ref> По неговата смрт, во негова чест бил основан фонд „Васил К'нчов“ од страна на Софискиот универзитет и учителите од Софија. Фондот имал за цел да доделува награди за популарни книги за бугарската историја и да ги објавува неговите дела. == Библиографија == * „''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Битолско, Преспа и Охридско. Патни белешки]''“ (1890) * „''[http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html Сегашното и недавното минато на градот Велес]''“ (1892) *„''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Патување по долините на Струма, Места и Брегалница]''“ (1894-1896) * „''Татковинска географија''“ (1895) * „''Положбата на Бугарите во Македонија''“ (1895) * „''Политиката на турската власт спрема Бугарите во Македонија''“ (1896) * „''Географија на Балканскиот Полуостров''“ (1897) * „''Патни белешки од Македонија''“ (1898) * „''Света гора''“ (1896) * „[[Македонија. Етнографија и статистика]]“ (1900) * „''Турција и Бугарите''“ (1906) * „[[Орохидрографија на Македонија]]“ (1911) == Наводи == {{reflist}} == Галерија == <gallery> File:Kanchov Macedonia Map.jpg|Етнографска карта на Македонија, дело на Васил К’нчов од неговата книга "Македонија. Етнографија и статистика"</gallery> == Белешки == {{Notelist}} == Надворешни врски == * [http://www.promacedonia.org/vk/index.html "Македонија. Етнографија и статистика"], издание на [[Бугарска академија на науките|Бугарското книжевно друштво]], Софија, 1900. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_1/ "Избрани произведения" том I], "Патување по долините на Струма, Места и Брегалница", "Сборник за народни умотворения", кн. X, XI, XII, XIII; 1894-1896 г.; "Битолско, Преспа и Охридско", "Сборник за народни умотворения", кн. IV, 1891 г. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html "Избрани произведения", том II], "Град Скопие. Бележки за неговото настояще и минало", "Периодическо списание", кн. LV —LVI, 1898, "Библиотека", II, кн. XIII, 1896; "Сегашното и недавното минало на град Велес", Периодическо списание, кн. XXXIX, XL, 1892. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/mpr/kanchov.html Маргарита Василева. Македонија во книжевното наследство на Васил К’нчов] {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:К’нчов, Васил Иванов}} [[Категорија:Бугарски академици]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] [[Категорија:Бугарски географи]] [[Категорија:Бугарски политичари]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Дејци на бугарската образовна пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Директори на Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Дејци на Бугарско тајно револуционерно братство|К‘нчов, Васил]] [[Категорија:Патописци]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Бугарски историчари]] md24jtjxwkwxya0bz35vhn5gscrw92o 5545053 5545052 2026-04-26T20:13:08Z Buli 2648 5545053 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Васил К’нчов | image = Vasil Kanchov.JPG | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 26 јули 1862 | birth_place = {{роден во|Враца}}, [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1902|02|06|1862|07|26}} | death_place = {{починал во|Софија}}, [[Кнежевство Бугарија]] | death_cause = Атентат со огнено оружје | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Харковски универзитет]] | signature = Vasil Kanchov Signature.svg }} '''Васил Иванов К‘нчов'''{{efn|{{langx|bg|Васил Кънчов|Vasil Kanchov}}; [[Reforms of Bulgarian orthography|Spelled in Old Bulgarian Orthography]]: Василъ Кѫнчовъ}} ([[26 јули]] 1862 – [[6 февруари]] 1902) — [[научник]], [[географ]], [[историчар]] и [[политичар]] од [[Бугарија]], автор на многубројни географски истражувања на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Сомисленик на [[Прогресивно-либералната партија]], во период од еден месец бил [[Министерство за образование и наука на Бугарија|министер за образование и наука]] во првата влада на [[Стојан Данев]] (1902). Член е на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академиja на науките]]. Тој бил типичен претставник на [[Балкански пропаганди во Македонија#Бугарска пропаганда на територијата на Македонија|бугарската пропаганда]] во [[Македонија]].<ref>''стр: 39, Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници, превод, редакција и предговор, д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје, 2006''.</ref> Учител е по хемиja во Солунската машка гимназиja (1888-1891), директор е на егзархиски училишта во серско (1891-1892), директор е и на Солунската гимназиja (1892-1893), главен училиштен егзархиски инспектор во Македонија (1894-1897). Автор е на научниот труд ''[[Македонија. Етнографија и статистика]]''. == Биографија == === Ран живот и образование === Васил К'нчов е роден на 26 јули (14 јули по стар стил) 1862 година во [[Враца]], во скромно семејство на Иван и К'на К'нчови. Неговиот татко бил бочвар, но семејството живеело во сиромаштија, особено по смртта на четири деца пред раѓањето на Васил. Неговото детство било обележано со тешкотии, но и со силно чувство за родољубие, поттикнато од преродбенските учители Иван П. Славејков и Христо Даскалов, како и од пријателствата со личности како Мито Орозов, Стефанаки Савов и д-р Христо Јорданов. К'нчов го завршил основното образование во Враца, а во 1880 година заминал да учи во Ломската гимназија со стипендија од општината. Таму бил активен во ученичкото друштво „Зора“ и покажувал интерес за политичкиот и општествениот живот. Во 1884 година завршил со одликување и станал главен учител во четирикласното училиште во Враца. Следната година добил државна стипендија за да студира хемија на Универзитетот во Харков (тогаш во Руската Империја), каде што се запознал со историчарот [[Марин Дринов]], кој имал големо влијание врз неговите идни истражувања. Во 1885 година, К'нчов го прекинал образованието за да учествува како доброволец во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. По војната продолжил да студира хемиска технологија во Минхен и Штутгарт, но во 1888 година заболел од ревматизам, поради што го изгубил стипендијата и се вратил во Бугарија без диплома. === Дејноста во Османлиска Македонија === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] По враќањето во Бугарија, К'нчов кратко работел како учител во железарското училиште во Софија, пред да замине за Солун, кој тогаш бил дел од Османската Империја. Од септември 1888 година бил учител по хемија во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] (1888–1891). Во 1891 година станал директор на бугарските училишта во Серскиот регион, а во 1892–1893 година бил директор на Солунската гимназија. Во Солун се оженил со Христина Балтаџиева, учителка во Солунската женска гимназија, но таа починала во 1893 година. За време на престојот во Македонија, К'нчов бил активно вклучен во работата на Бугарската егзархија, која основала бројни училишта во регионот. Неговите чести патувања низ Македонија му овозможиле да собира етнографски, историски и географски податоци. Во март 1894 година, егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] го назначил за главен инспектор на бугарските училишта во Македонија, што му дало дополнителни можности за истражувања. Во 1897 година преживеал неуспешен обид за атентат во Цариград, најверојатно организиран од османската полиција. === Политичка кариера во Бугарија === К'нчов бил приврзаник на Прогресивно-либералната партија и во 1901 година бил избран за пратеник од Враца. Во јануари 1902 година, за еден месец, служел како министер за образование во првата влада на [[Стојан Данев]]. Неговото кратко министерување било обележано со напори за унапредување на образованието во Бугарија. === Смрт === Околу 15 часот на 6 февруари (24 јануари, стар стил) 1902 година, Васил К'нчов бил застрелан во својата канцеларија во Министерството за народно образование од Тома Каранџулов, кој веднаш потоа извршил самоубиство. Каранџулов, роден во Прилеп, бил поранешен наставник отпуштен поради несоодветност, кој неколку години се обидувал неуспешно да се врати на работа, честопати прибегнувајќи кон закани.<ref>Марков, Георги. Покушения, насилие и политика в България 1878 – 1947. София, Военно издателство, 2003. стр. 101-102, ISBN 954-509-239-4.</ref> По неговата смрт, во негова чест бил основан фонд „Васил К'нчов“ од страна на Софискиот универзитет и учителите од Софија. Фондот имал за цел да доделува награди за популарни книги за бугарската историја и да ги објавува неговите дела. == Библиографија == * „''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Битолско, Преспа и Охридско. Патни белешки]''“ (1890) * „''[http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html Сегашното и недавното минато на градот Велес]''“ (1892) *„''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Патување по долините на Струма, Места и Брегалница]''“ (1894-1896) * „''Татковинска географија''“ (1895) * „''Положбата на Бугарите во Македонија''“ (1895) * „''Политиката на турската власт спрема Бугарите во Македонија''“ (1896) * „''Географија на Балканскиот Полуостров''“ (1897) * „''Патни белешки од Македонија''“ (1898) * „''Света гора''“ (1896) * „[[Македонија. Етнографија и статистика]]“ (1900) * „''Турција и Бугарите''“ (1906) * „[[Орохидрографија на Македонија]]“ (1911) == Наводи == {{reflist}} == Галерија == <gallery> File:Kanchov Macedonia Map.jpg|Етнографска карта на Македонија, дело на Васил К’нчов од неговата книга "Македонија. Етнографија и статистика"</gallery> == Белешки == {{Notelist}} == Надворешни врски == * [http://www.promacedonia.org/vk/index.html "Македонија. Етнографија и статистика"], издание на [[Бугарска академија на науките|Бугарското книжевно друштво]], Софија, 1900. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_1/ "Избрани произведения" том I], "Патување по долините на Струма, Места и Брегалница", "Сборник за народни умотворения", кн. X, XI, XII, XIII; 1894-1896 г.; "Битолско, Преспа и Охридско", "Сборник за народни умотворения", кн. IV, 1891 г. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html "Избрани произведения", том II], "Град Скопие. Бележки за неговото настояще и минало", "Периодическо списание", кн. LV —LVI, 1898, "Библиотека", II, кн. XIII, 1896; "Сегашното и недавното минало на град Велес", Периодическо списание, кн. XXXIX, XL, 1892. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/mpr/kanchov.html Маргарита Василева. Македонија во книжевното наследство на Васил К’нчов] {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:К’нчов, Васил Иванов}} [[Категорија:Бугарски академици]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] [[Категорија:Бугарски географи]] [[Категорија:Бугарски политичари]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Дејци на бугарската образовна пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Директори на Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Дејци на Бугарско тајно револуционерно братство|К‘нчов, Васил]] [[Категорија:Патописци]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Бугарски историчари]] c984qsl7hja7tu5hvi0pkodaywyvo7c 5545054 5545053 2026-04-26T20:14:17Z Buli 2648 5545054 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Васил К’нчов | image = Vasil Kanchov.JPG | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 26 јули 1862 | birth_place = {{роден во|Враца}}, [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1902|02|06|1862|07|26}} | death_place = {{починал во|Софија}}, [[Кнежевство Бугарија]] | death_cause = Атентат со огнено оружје | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Харковски универзитет]] | signature = Vasil Kanchov Signature.svg }} '''Васил Иванов К‘нчов'''{{efn|{{langx|bg|Васил Кънчов}}; [[Реформи на бугарскиот правопис|стар правопис]]: Василъ Кѫнчовъ}} ([[26 јули]] 1862 – [[6 февруари]] 1902) — [[научник]], [[географ]], [[историчар]] и [[политичар]] од [[Бугарија]], автор на многубројни географски истражувања на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Сомисленик на [[Прогресивно-либералната партија]], во период од еден месец бил [[Министерство за образование и наука на Бугарија|министер за образование и наука]] во првата влада на [[Стојан Данев]] (1902). Член е на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академиja на науките]]. Тој бил типичен претставник на [[Балкански пропаганди во Македонија#Бугарска пропаганда на територијата на Македонија|бугарската пропаганда]] во [[Македонија]].<ref>''стр: 39, Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници, превод, редакција и предговор, д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје, 2006''.</ref> Учител е по хемиja во Солунската машка гимназиja (1888-1891), директор е на егзархиски училишта во серско (1891-1892), директор е и на Солунската гимназиja (1892-1893), главен училиштен егзархиски инспектор во Македонија (1894-1897). Автор е на научниот труд ''[[Македонија. Етнографија и статистика]]''. == Биографија == === Ран живот и образование === Васил К'нчов е роден на 26 јули (14 јули по стар стил) 1862 година во [[Враца]], во скромно семејство на Иван и К'на К'нчови. Неговиот татко бил бочвар, но семејството живеело во сиромаштија, особено по смртта на четири деца пред раѓањето на Васил. Неговото детство било обележано со тешкотии, но и со силно чувство за родољубие, поттикнато од преродбенските учители Иван П. Славејков и Христо Даскалов, како и од пријателствата со личности како Мито Орозов, Стефанаки Савов и д-р Христо Јорданов. К'нчов го завршил основното образование во Враца, а во 1880 година заминал да учи во Ломската гимназија со стипендија од општината. Таму бил активен во ученичкото друштво „Зора“ и покажувал интерес за политичкиот и општествениот живот. Во 1884 година завршил со одликување и станал главен учител во четирикласното училиште во Враца. Следната година добил државна стипендија за да студира хемија на Универзитетот во Харков (тогаш во Руската Империја), каде што се запознал со историчарот [[Марин Дринов]], кој имал големо влијание врз неговите идни истражувања. Во 1885 година, К'нчов го прекинал образованието за да учествува како доброволец во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. По војната продолжил да студира хемиска технологија во Минхен и Штутгарт, но во 1888 година заболел од ревматизам, поради што го изгубил стипендијата и се вратил во Бугарија без диплома. === Дејноста во Османлиска Македонија === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] По враќањето во Бугарија, К'нчов кратко работел како учител во железарското училиште во Софија, пред да замине за Солун, кој тогаш бил дел од Османската Империја. Од септември 1888 година бил учител по хемија во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] (1888–1891). Во 1891 година станал директор на бугарските училишта во Серскиот регион, а во 1892–1893 година бил директор на Солунската гимназија. Во Солун се оженил со Христина Балтаџиева, учителка во Солунската женска гимназија, но таа починала во 1893 година. За време на престојот во Македонија, К'нчов бил активно вклучен во работата на Бугарската егзархија, која основала бројни училишта во регионот. Неговите чести патувања низ Македонија му овозможиле да собира етнографски, историски и географски податоци. Во март 1894 година, егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] го назначил за главен инспектор на бугарските училишта во Македонија, што му дало дополнителни можности за истражувања. Во 1897 година преживеал неуспешен обид за атентат во Цариград, најверојатно организиран од османската полиција. === Политичка кариера во Бугарија === К'нчов бил приврзаник на Прогресивно-либералната партија и во 1901 година бил избран за пратеник од Враца. Во јануари 1902 година, за еден месец, служел како министер за образование во првата влада на [[Стојан Данев]]. Неговото кратко министерување било обележано со напори за унапредување на образованието во Бугарија. === Смрт === Околу 15 часот на 6 февруари (24 јануари, стар стил) 1902 година, Васил К'нчов бил застрелан во својата канцеларија во Министерството за народно образование од Тома Каранџулов, кој веднаш потоа извршил самоубиство. Каранџулов, роден во Прилеп, бил поранешен наставник отпуштен поради несоодветност, кој неколку години се обидувал неуспешно да се врати на работа, честопати прибегнувајќи кон закани.<ref>Марков, Георги. Покушения, насилие и политика в България 1878 – 1947. София, Военно издателство, 2003. стр. 101-102, ISBN 954-509-239-4.</ref> По неговата смрт, во негова чест бил основан фонд „Васил К'нчов“ од страна на Софискиот универзитет и учителите од Софија. Фондот имал за цел да доделува награди за популарни книги за бугарската историја и да ги објавува неговите дела. == Библиографија == * „''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Битолско, Преспа и Охридско. Патни белешки]''“ (1890) * „''[http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html Сегашното и недавното минато на градот Велес]''“ (1892) *„''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Патување по долините на Струма, Места и Брегалница]''“ (1894-1896) * „''Татковинска географија''“ (1895) * „''Положбата на Бугарите во Македонија''“ (1895) * „''Политиката на турската власт спрема Бугарите во Македонија''“ (1896) * „''Географија на Балканскиот Полуостров''“ (1897) * „''Патни белешки од Македонија''“ (1898) * „''Света гора''“ (1896) * „[[Македонија. Етнографија и статистика]]“ (1900) * „''Турција и Бугарите''“ (1906) * „[[Орохидрографија на Македонија]]“ (1911) == Наводи == {{reflist}} == Галерија == <gallery> File:Kanchov Macedonia Map.jpg|Етнографска карта на Македонија, дело на Васил К’нчов од неговата книга "Македонија. Етнографија и статистика"</gallery> == Белешки == {{Notelist}} == Надворешни врски == * [http://www.promacedonia.org/vk/index.html "Македонија. Етнографија и статистика"], издание на [[Бугарска академија на науките|Бугарското книжевно друштво]], Софија, 1900. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_1/ "Избрани произведения" том I], "Патување по долините на Струма, Места и Брегалница", "Сборник за народни умотворения", кн. X, XI, XII, XIII; 1894-1896 г.; "Битолско, Преспа и Охридско", "Сборник за народни умотворения", кн. IV, 1891 г. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html "Избрани произведения", том II], "Град Скопие. Бележки за неговото настояще и минало", "Периодическо списание", кн. LV —LVI, 1898, "Библиотека", II, кн. XIII, 1896; "Сегашното и недавното минало на град Велес", Периодическо списание, кн. XXXIX, XL, 1892. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/mpr/kanchov.html Маргарита Василева. Македонија во книжевното наследство на Васил К’нчов] {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:К’нчов, Васил Иванов}} [[Категорија:Бугарски академици]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] [[Категорија:Бугарски географи]] [[Категорија:Бугарски политичари]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Дејци на бугарската образовна пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Директори на Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Дејци на Бугарско тајно револуционерно братство|К‘нчов, Васил]] [[Категорија:Патописци]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Бугарски историчари]] lq0ur4id7psvoi313xdo4eypli91hhw 5545056 5545054 2026-04-26T20:17:29Z Buli 2648 /* Дејноста во Османлиска Македонија */ 5545056 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Васил К’нчов | image = Vasil Kanchov.JPG | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 26 јули 1862 | birth_place = {{роден во|Враца}}, [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1902|02|06|1862|07|26}} | death_place = {{починал во|Софија}}, [[Кнежевство Бугарија]] | death_cause = Атентат со огнено оружје | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Харковски универзитет]] | signature = Vasil Kanchov Signature.svg }} '''Васил Иванов К‘нчов'''{{efn|{{langx|bg|Васил Кънчов}}; [[Реформи на бугарскиот правопис|стар правопис]]: Василъ Кѫнчовъ}} ([[26 јули]] 1862 – [[6 февруари]] 1902) — [[научник]], [[географ]], [[историчар]] и [[политичар]] од [[Бугарија]], автор на многубројни географски истражувања на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Сомисленик на [[Прогресивно-либералната партија]], во период од еден месец бил [[Министерство за образование и наука на Бугарија|министер за образование и наука]] во првата влада на [[Стојан Данев]] (1902). Член е на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академиja на науките]]. Тој бил типичен претставник на [[Балкански пропаганди во Македонија#Бугарска пропаганда на територијата на Македонија|бугарската пропаганда]] во [[Македонија]].<ref>''стр: 39, Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници, превод, редакција и предговор, д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје, 2006''.</ref> Учител е по хемиja во Солунската машка гимназиja (1888-1891), директор е на егзархиски училишта во серско (1891-1892), директор е и на Солунската гимназиja (1892-1893), главен училиштен егзархиски инспектор во Македонија (1894-1897). Автор е на научниот труд ''[[Македонија. Етнографија и статистика]]''. == Биографија == === Ран живот и образование === Васил К'нчов е роден на 26 јули (14 јули по стар стил) 1862 година во [[Враца]], во скромно семејство на Иван и К'на К'нчови. Неговиот татко бил бочвар, но семејството живеело во сиромаштија, особено по смртта на четири деца пред раѓањето на Васил. Неговото детство било обележано со тешкотии, но и со силно чувство за родољубие, поттикнато од преродбенските учители Иван П. Славејков и Христо Даскалов, како и од пријателствата со личности како Мито Орозов, Стефанаки Савов и д-р Христо Јорданов. К'нчов го завршил основното образование во Враца, а во 1880 година заминал да учи во Ломската гимназија со стипендија од општината. Таму бил активен во ученичкото друштво „Зора“ и покажувал интерес за политичкиот и општествениот живот. Во 1884 година завршил со одликување и станал главен учител во четирикласното училиште во Враца. Следната година добил државна стипендија за да студира хемија на Универзитетот во Харков (тогаш во Руската Империја), каде што се запознал со историчарот [[Марин Дринов]], кој имал големо влијание врз неговите идни истражувања. Во 1885 година, К'нчов го прекинал образованието за да учествува како доброволец во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. По војната продолжил да студира хемиска технологија во Минхен и Штутгарт, но во 1888 година заболел од ревматизам, поради што го изгубил стипендијата и се вратил во Бугарија без диплома. === Дејноста во Османлиска Македонија (1888–1897) === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] По враќањето во Бугарија, К'нчов кратко работел како учител во железарското училиште во Софија, пред да замине за Солун, кој тогаш бил дел од Османската Империја. Од септември 1888 година бил учител по хемија во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] (1888–1891). Во 1891 година станал директор на бугарските училишта во Серскиот регион, а во 1892–1893 година бил директор на Солунската гимназија. Во Солун се оженил со Христина Балтаџиева, учителка во Солунската женска гимназија, но таа починала во 1893 година. За време на престојот во Македонија, К'нчов бил активно вклучен во работата на Бугарската егзархија, која основала бројни училишта во регионот. Неговите чести патувања низ Македонија му овозможиле да собира етнографски, историски и географски податоци. Во март 1894 година, егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] го назначил за главен инспектор на бугарските училишта во Македонија, што му дало дополнителни можности за истражувања. Во 1897 година преживеал неуспешен обид за атентат во Цариград, најверојатно организиран од османската полиција. === Политичка кариера во Бугарија === К'нчов бил приврзаник на Прогресивно-либералната партија и во 1901 година бил избран за пратеник од Враца. Во јануари 1902 година, за еден месец, служел како министер за образование во првата влада на [[Стојан Данев]]. Неговото кратко министерување било обележано со напори за унапредување на образованието во Бугарија. === Смрт === Околу 15 часот на 6 февруари (24 јануари, стар стил) 1902 година, Васил К'нчов бил застрелан во својата канцеларија во Министерството за народно образование од Тома Каранџулов, кој веднаш потоа извршил самоубиство. Каранџулов, роден во Прилеп, бил поранешен наставник отпуштен поради несоодветност, кој неколку години се обидувал неуспешно да се врати на работа, честопати прибегнувајќи кон закани.<ref>Марков, Георги. Покушения, насилие и политика в България 1878 – 1947. София, Военно издателство, 2003. стр. 101-102, ISBN 954-509-239-4.</ref> По неговата смрт, во негова чест бил основан фонд „Васил К'нчов“ од страна на Софискиот универзитет и учителите од Софија. Фондот имал за цел да доделува награди за популарни книги за бугарската историја и да ги објавува неговите дела. == Библиографија == * „''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Битолско, Преспа и Охридско. Патни белешки]''“ (1890) * „''[http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html Сегашното и недавното минато на градот Велес]''“ (1892) *„''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Патување по долините на Струма, Места и Брегалница]''“ (1894-1896) * „''Татковинска географија''“ (1895) * „''Положбата на Бугарите во Македонија''“ (1895) * „''Политиката на турската власт спрема Бугарите во Македонија''“ (1896) * „''Географија на Балканскиот Полуостров''“ (1897) * „''Патни белешки од Македонија''“ (1898) * „''Света гора''“ (1896) * „[[Македонија. Етнографија и статистика]]“ (1900) * „''Турција и Бугарите''“ (1906) * „[[Орохидрографија на Македонија]]“ (1911) == Наводи == {{reflist}} == Галерија == <gallery> File:Kanchov Macedonia Map.jpg|Етнографска карта на Македонија, дело на Васил К’нчов од неговата книга "Македонија. Етнографија и статистика"</gallery> == Белешки == {{Notelist}} == Надворешни врски == * [http://www.promacedonia.org/vk/index.html "Македонија. Етнографија и статистика"], издание на [[Бугарска академија на науките|Бугарското книжевно друштво]], Софија, 1900. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_1/ "Избрани произведения" том I], "Патување по долините на Струма, Места и Брегалница", "Сборник за народни умотворения", кн. X, XI, XII, XIII; 1894-1896 г.; "Битолско, Преспа и Охридско", "Сборник за народни умотворения", кн. IV, 1891 г. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html "Избрани произведения", том II], "Град Скопие. Бележки за неговото настояще и минало", "Периодическо списание", кн. LV —LVI, 1898, "Библиотека", II, кн. XIII, 1896; "Сегашното и недавното минало на град Велес", Периодическо списание, кн. XXXIX, XL, 1892. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/mpr/kanchov.html Маргарита Василева. Македонија во книжевното наследство на Васил К’нчов] {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:К’нчов, Васил Иванов}} [[Категорија:Бугарски академици]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] [[Категорија:Бугарски географи]] [[Категорија:Бугарски политичари]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Дејци на бугарската образовна пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Директори на Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Дејци на Бугарско тајно револуционерно братство|К‘нчов, Васил]] [[Категорија:Патописци]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Бугарски историчари]] bpvpevtdntlu8b1n6pn8yn1i0l5sc2v 5545079 5545056 2026-04-26T20:41:37Z Buli 2648 /* Ран живот и образование */ 5545079 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Васил К’нчов | image = Vasil Kanchov.JPG | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 26 јули 1862 | birth_place = {{роден во|Враца}}, [[Османлиско Царство]] | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1902|02|06|1862|07|26}} | death_place = {{починал во|Софија}}, [[Кнежевство Бугарија]] | death_cause = Атентат со огнено оружје | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Харковски универзитет]] | signature = Vasil Kanchov Signature.svg }} '''Васил Иванов К‘нчов'''{{efn|{{langx|bg|Васил Кънчов}}; [[Реформи на бугарскиот правопис|стар правопис]]: Василъ Кѫнчовъ}} ([[26 јули]] 1862 – [[6 февруари]] 1902) — [[научник]], [[географ]], [[историчар]] и [[политичар]] од [[Бугарија]], автор на многубројни географски истражувања на [[Македонија (регион)|Македонија]]. Сомисленик на [[Прогресивно-либералната партија]], во период од еден месец бил [[Министерство за образование и наука на Бугарија|министер за образование и наука]] во првата влада на [[Стојан Данев]] (1902). Член е на [[Бугарска академија на науките|Бугарската академиja на науките]]. Тој бил типичен претставник на [[Балкански пропаганди во Македонија#Бугарска пропаганда на територијата на Македонија|бугарската пропаганда]] во [[Македонија]].<ref>''стр: 39, Стамболовштината во Македонија и нејзините претставници, превод, редакција и предговор, д-р Ванчо Ѓорѓиев, Табернакул, Скопје, 2006''.</ref> Учител е по хемиja во Солунската машка гимназиja (1888-1891), директор е на егзархиски училишта во серско (1891-1892), директор е и на Солунската гимназиja (1892-1893), главен училиштен егзархиски инспектор во Македонија (1894-1897). Автор е на научниот труд ''[[Македонија. Етнографија и статистика]]''. == Биографија == === Ран живот и образование === Васил К'нчов е роден на 26 јули (14 јули по стар стил) 1862 година во [[Враца]], во скромно семејство на Иван и К'на К'нчови. Неговиот татко бил бочвар, но семејството живеело во сиромаштија, особено по смртта на четири деца пред раѓањето на Васил. Неговото детство било обележано со тешкотии, но и со силно чувство за родољубие, поттикнато од преродбенските учители Иван П. Славејков и Христо Даскалов, како и од пријателствата со личности како Мито Орозов, Стефанаки Савов и д-р Христо Јорданов. К'нчов го завршил основното образование во Враца, а во 1880 година заминал да учи во Ломската гимназија со стипендија од општината. Таму бил активен во ученичкото друштво „Зора“ и покажувал интерес за политичкиот и општествениот живот. Во 1884 година завршил со одликување и станал главен учител во четирикласното училиште во Враца. Следната година добил државна стипендија за да студира хемија на [[Харковски универзитет|Универзитетот во Харков]] (тогаш во Руската Империја), каде што се запознал со историчарот [[Марин Дринов]], кој имал големо влијание врз неговите идни истражувања. Во 1885 година, К'нчов го прекинал образованието за да учествува како доброволец во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. По војната продолжил да студира хемиска технологија во Минхен и Штутгарт, но во 1888 година заболел од ревматизам, поради што го изгубил стипендијата и се вратил во Бугарија без диплома. === Дејноста во Османлиска Македонија (1888–1897) === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|300x300пкс|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] По враќањето во Бугарија, К'нчов кратко работел како учител во железарското училиште во Софија, пред да замине за Солун, кој тогаш бил дел од Османската Империја. Од септември 1888 година бил учител по хемија во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] (1888–1891). Во 1891 година станал директор на бугарските училишта во Серскиот регион, а во 1892–1893 година бил директор на Солунската гимназија. Во Солун се оженил со Христина Балтаџиева, учителка во Солунската женска гимназија, но таа починала во 1893 година. За време на престојот во Македонија, К'нчов бил активно вклучен во работата на Бугарската егзархија, која основала бројни училишта во регионот. Неговите чести патувања низ Македонија му овозможиле да собира етнографски, историски и географски податоци. Во март 1894 година, егзарх [[Јосиф I Бугарски|Јосиф I]] го назначил за главен инспектор на бугарските училишта во Македонија, што му дало дополнителни можности за истражувања. Во 1897 година преживеал неуспешен обид за атентат во Цариград, најверојатно организиран од османската полиција. === Политичка кариера во Бугарија === К'нчов бил приврзаник на Прогресивно-либералната партија и во 1901 година бил избран за пратеник од Враца. Во јануари 1902 година, за еден месец, служел како министер за образование во првата влада на [[Стојан Данев]]. Неговото кратко министерување било обележано со напори за унапредување на образованието во Бугарија. === Смрт === Околу 15 часот на 6 февруари (24 јануари, стар стил) 1902 година, Васил К'нчов бил застрелан во својата канцеларија во Министерството за народно образование од Тома Каранџулов, кој веднаш потоа извршил самоубиство. Каранџулов, роден во Прилеп, бил поранешен наставник отпуштен поради несоодветност, кој неколку години се обидувал неуспешно да се врати на работа, честопати прибегнувајќи кон закани.<ref>Марков, Георги. Покушения, насилие и политика в България 1878 – 1947. София, Военно издателство, 2003. стр. 101-102, ISBN 954-509-239-4.</ref> По неговата смрт, во негова чест бил основан фонд „Васил К'нчов“ од страна на Софискиот универзитет и учителите од Софија. Фондот имал за цел да доделува награди за популарни книги за бугарската историја и да ги објавува неговите дела. == Библиографија == * „''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Битолско, Преспа и Охридско. Патни белешки]''“ (1890) * „''[http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html Сегашното и недавното минато на градот Велес]''“ (1892) *„''[http://www.promacedonia.org/vk_1/index.html Патување по долините на Струма, Места и Брегалница]''“ (1894-1896) * „''Татковинска географија''“ (1895) * „''Положбата на Бугарите во Македонија''“ (1895) * „''Политиката на турската власт спрема Бугарите во Македонија''“ (1896) * „''Географија на Балканскиот Полуостров''“ (1897) * „''Патни белешки од Македонија''“ (1898) * „''Света гора''“ (1896) * „[[Македонија. Етнографија и статистика]]“ (1900) * „''Турција и Бугарите''“ (1906) * „[[Орохидрографија на Македонија]]“ (1911) == Наводи == {{reflist}} == Галерија == <gallery> File:Kanchov Macedonia Map.jpg|Етнографска карта на Македонија, дело на Васил К’нчов од неговата книга "Македонија. Етнографија и статистика"</gallery> == Белешки == {{Notelist}} == Надворешни врски == * [http://www.promacedonia.org/vk/index.html "Македонија. Етнографија и статистика"], издание на [[Бугарска академија на науките|Бугарското книжевно друштво]], Софија, 1900. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_1/ "Избрани произведения" том I], "Патување по долините на Струма, Места и Брегалница", "Сборник за народни умотворения", кн. X, XI, XII, XIII; 1894-1896 г.; "Битолско, Преспа и Охридско", "Сборник за народни умотворения", кн. IV, 1891 г. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/vk_2/index.html "Избрани произведения", том II], "Град Скопие. Бележки за неговото настояще и минало", "Периодическо списание", кн. LV —LVI, 1898, "Библиотека", II, кн. XIII, 1896; "Сегашното и недавното минало на град Велес", Периодическо списание, кн. XXXIX, XL, 1892. {{bg}} * [http://www.promacedonia.org/mpr/kanchov.html Маргарита Василева. Македонија во книжевното наследство на Васил К’нчов] {{bg}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:К’нчов, Васил Иванов}} [[Категорија:Бугарски академици]] [[Категорија:Бугарски просветни дејци]] [[Категорија:Бугарски географи]] [[Категорија:Бугарски политичари]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Дејци на бугарската образовна пропаганда во Македонија]] [[Категорија:Учители во Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Директори на Солунската бугарска машка гимназија]] [[Категорија:Дејци на Бугарско тајно револуционерно братство|К‘нчов, Васил]] [[Категорија:Патописци]] [[Категорија:Погребани на Централните софиски гробишта]] [[Категорија:Бугарски историчари]] f5jnmo14f3ezt0iu4in87nzyxpmspwj 0 173213 5544840 5530328 2026-04-26T12:25:31Z ~2026-25450-86 132608 5544840 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Манчу Матак | портрет = Манчу Матак.jpg | px = | опис = | родено-име = | роден-дата = 1920 | роден-место = [[Крушево]], [[Кралство СХС]] | починал-дата = 25 мај 1944 | починал-место = [[Витолиште]], [[Царство Бугарија]] | починал-причина = | националност = | народност = [[Македонски Власи|Влав]] | познат = | занимање = | сопружник = | татко = | мајка = | родители = | роднини = | деца = }} [[Податотека:Manchu Matak monument.JPG|мини|десно|Биста на Манчу Матак во Крушево]] '''Манчу Матак''' ([[влашки јазик|влашки]]: ''Manchu Matak''; [[Крушево]], {{роден на|||1920}} - [[Витолиште]], [[Мариовско]], {{починал на|25|мај|1944}}) — македонски комунист од [[Македонски Власи|влашка]] народност и учесник во [[НОВ]]. Бил прогласен за [[народен херој на Југославија]].<ref>Наум Наумовски, „Народниот херој Манчу Матак“ во „Бригада на братството и единството“, Скопје, 1958, 421–423''</ref> == Животопис == Манчу е роден во [[1920]] година во [[Македонски Власи|влашко]] семејство во [[Крушево]]. По професија бил шијач. Станал член на [[КПЈ]] во [[1939]] година, а во 1940 година заминал на отслужување на воениот рок во Белград.<ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 211</ref> ==Учество во НОБ== Во [[Априлска војна|Априлската војна]] во [[1941]] бил заробен како војник на [[Кралството Југославија]], но успеал да избега и се вратил во Крушево.<ref>''Манчу Матак, „Бригада на братството и единството“, Скопје, 1958, 460.''</ref> Како член на Месниот комитет на КПЈ во Крушево од крајот на [[1941]], поради учество во штрајкот на монополските работници, бил уапсен и лежел во затвор од април до јуни [[1942]] година.<ref>''Златко Билјановски, Одредот „Питу Гули“, Скопје, 1973''.</ref> Бил секретар на Организацијата на КП во [[Крушевски партизански одред „Питу Гули“|Крушевскиот партизански одред „Питу Гули“]], а по неговото расформирање кон крајот на [[1942]] се илегализирал во Крушево. Потоа се префрлил во [[Гостивар]] и стапил во [[Мавровско-гостиварски НОПО „Кораб“|партизанскиот одред „Кораб“]] во пролетта [[1943]] година. Во борба со [[балисти]]те бил заробен и спроведен во [[Тирана|Тиранскиот]] затвор. По [[Капитулација на Италија|капитулацијата на Италија]] на [[8 септември]] [[1943]] станал командир на [[Прилеп]]ската чета во [[Прва македонско-косовска бригада|Првата македонско-косовска бригада]], а потоа во [[Единаесетта македонска ударна бригада|Единаесеттата македонска бригада]].<ref>Манчу Матак, „Втората македонска ударна бригада“, Скопје, 1973, 160–161</ref> Загинал при напад на бункер на германските сили кај селото [[Витолиште]], Мариовско. При нападот на партизаните, како командир на втората чета на Прилепскиот баталјон, бил погоден од снајперски куршум.<ref>Љубен Георгиевски – Љупта „Македонски Чапаев: монографија за народниот херој Илија Игески – Цветан“, Скопје, 2005, 123.</ref> ==Наследство== Манчу Матак бил прогласен за [[Орден на народен херој|народен херој на Југославија]] на 20 декември [[1951]] година.<ref>''Златко Билјановски, Манчу Матак, Скопје, 1975''.</ref><ref>„Народни херои од Македонија“, Наша книга, Скопје, 1973, стр. 215.</ref> Во негова чест [[ООУ „Манчу Матак“ - Кривогаштани|училиштето]] во [[Кривогаштани]] го носи неговото име. Една песна на македонскиот поет [[Јозо Т. Бошковски - Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година, со наслов „Духот на борецот“, е посветена на Манчу Матак.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 44.</ref> == Наводи == {{CommonsCat|Manču Matak}} {{наводи}} {{Народни херои на Македонија}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Матак, Манчу}} [[Категорија:Македонски Власи]] [[Категорија:Луѓе од Крушево]] [[Категорија:Починати во Витолиште]] [[Категорија:Македонски партизани]] [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Народни херои на Југославија]] [[Категорија:Борци на Првата македонско-косовска бригада]] [[Категорија:Народни херои на Југославија од Македонија]] a80u4q1jfl90wz2eizewtuk99hyji36 0 190937 5545217 5433493 2026-04-27T07:48:26Z Виолетова 1975 префрлам текст од новата статија која е за бришење всушност 5545217 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник | name = Грегор Јохан Мендел | image = Gregor Mendel 2.jpg | birth_date = {{роден на|20|јули|1822}} | birth_place = {{роден во|Хинчице|Хајзендорф}}, Австроунгарија | death_date = {{починал на|6|јануари|1884}} | death_place = {{починал во|Брно}}, Австроунгарија | nationality = Австроунгарија | ethnicity = Чех, Германец | field = [[Генетика]] | work_institutions = Опатија „Св. Тома“ во Брно | alma_mater = Оломоучки универзитет<br>Виенски универзитет | doctoral_advisor = <!--Please insert--> | doctoral_students = <!--Please insert--> | known_for = откривање на [[генетика]]та | prizes = <!--Please insert--> | religion = римокатоличка }} [[Податотека:Gregor_Mendel_Monk.jpg|мини|десно|200п|Грегор Мендел.]] '''Грегор Мендел''' ({{langx|de|Gregor Johann Mendel}}; [[20 јули]] [[1822]] - [[6 јануари]] [[1884]]) — австриски [[свештеник]], [[биолог]], [[ботаничар]] и [[математичар]], кој се смета за научник кој ги поставил темелите на класичната [[генетика]]. Иако земјоделците во тој период со милениуми знаеле дека со вкрстување на животните и растенијата може да се изберат одредени посакувани особини, експериментите на Мендел со растенијата од грашок биле изведувани помеѓу 1856 и 1863 година воспоставиле многу од правилата на наследување, сега познати како законите на Менделовото наследување. Мендел работел со седум карактеристики на растенијата грашок : висина на растението, облик и боја на мешунката, облик и боја на семето и положба и боја на цветот. Земајќи ја бојата на семето како пример, Мендел покажал дека кога вистински размножувачки жолт грашок и вистински размножувачки зелен грашок биле вкрстени, нивното потомство секогаш давало жолти семиња. Меѓутоа, во следната генерација, зелениот грашок повторно се појавувал во сооднос од 1 зелена спрема 3 жолта. За да го објасни овој феномен, Мендел ги вовел термините „рецесивен“ и „ доминантен“ во однос на одредени особини. Во претходните примери од експериментите што ги вршел, зелената особина, која се чинела дека исчезнала во првата генерација, е рецесивна, а жолтата е доминантна. Тој ја објавил својата работа во 1866 година, прикажувајќи ги дејствата на невидливите „фактори“ - денес наречени гени - во предвидливото одредување на особините на еден организам. Вистинските гени биле откриени дури во долг процес кој завршил во 2025 година кога последните три од седумте Менделови гени биле идентификувани во геномите на грашокот. Длабокото значење на работата на Мендел не било препознато сè до почетокот на 20 век (повеќе од три децении подоцна), со повторното откривање на неговите закони. Ерих фон Чермак, Хуго де Врис и Карл Коренс независно потврдиле неколку од експерименталните резултати на Мендел во 1900 година, со што започнала современата ера на генетиката. == Детство и образование == Роден е на 20 јули 1822 година во [[Хајзендорф]] (денешно Хинчице, Нови Јичин), во [[Шлеска]] тогашна Австрија (а денешна [[Чешка]]) како Јохан, а името Грегор го зел откако станал августински свештеник. Мендел и имал една постара сестра, Вероника, и една помлада, Терезија. Тие живееле и работеле на фарма која била во сопственост на семејството Мендел најмалку 130 години (куќата каде што е роден Мендел денес е музеј посветен на него). Во текот на детството, Мендел работел како градинар и изучувал пчеларство. Гимназија учел во [[Тропау]] (денешна [[Опава]]), а од 1840 до 1843 година, студирал практична и теоретска филозофија и физика на универзитетот во [[Оломоуц]] – Филозовски факултет. Заради болеста на татка си и недостаток на пари морал да стане свештеник во 1843 година, и завршил теолошко училиште во [[Брно]]. Диплимирал математика во [[1850]], и пробал да се запише на природни науки (биологија), но не го положил испитот за прием. Без разлика на тоа, тој сепак станува познат во науката – биологија, а математиката многу му помогнала, ги поврзал двете науки и ја создал генетиката. Поради својот ентузијазам во [[Виена]] изучува [[зоологија]], [[ботаника]], [[физика]], [[хемија]] и [[математика]]. Се враќа во Брно [[1854]], каде предава во Високо техничко училиште. После многу неуспешни обиди, во [[1856]] г. престанува во намерата да положи државен тест за учители, а по некои податоци во тоа го спречува болест. Опитите со [[грашок]]от започнуваат во [[1856]], а во [[1865]] резултатите ги објавува на заседание на Природно-историските научни здруженија во Брно, а во [[1866]] го објавува своето дело „Опити со растителни хибриди“ во зборник на истото здружение. Копијата ја испраќа до познатиот австриски ботаничар [[Карл Вилхелм вон Негелиј]] кој не го познавал значењето на овој труд, со што Мендел поради разочарување престанува да работи. Мендел на изучување за законот за наследување работел цели 8 години. За да ги избере својствата кои се алтернативни, тој проучил 34 различни својства кај грашокот, а од нив одбрал 22 за понатамошни опити. Резултатите ги објавил за 7 својства. == Научно значење == Врв во кариерата достигнува во [[1868]] кога е избран за старешина на манастир и на тоа место останува сè до смртта, а од страна на научниците не е признаен. Неговите дела, трудови и генијални заклучоци биле пред неговото време, кои на почетокот на [[XX век]] биле повторно отркиени и станале основа на современата генетика. Три научници во [[1900]] година — [[Де Вриз]] ([[Холандија]]), [[Корене]] ([[Германија]]) и [[Греморк]] ([[Австрија]]) — незвисно еден од друг ги пронаоѓаат делата на Мендел и увиделе дека тој ги формулирал основите на генетиката и законитостите на истата. Дури 16 години по менделовата смрт, неговиот труд бил признаен, а неговите заклучоци добиле име кое им припаѓа: [[Менделови закони|прв и втор Менделов закон]] за наследување. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мендел, Грегор}} [[Категорија:Австриски биолози]] [[Категорија:Чешки биолози]] [[Категорија:Генетичари]] [[Категорија:Родени во 1822 година]] [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Римокатолички свештеници]] [[Категорија:Луѓе од Брно]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] 1goeh38311o1jmktiryi1ovmyuci14a 5545218 5545217 2026-04-27T07:51:59Z Виолетова 1975 /* Детство и образование */ 5545218 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник | name = Грегор Јохан Мендел | image = Gregor Mendel 2.jpg | birth_date = {{роден на|20|јули|1822}} | birth_place = {{роден во|Хинчице|Хајзендорф}}, Австроунгарија | death_date = {{починал на|6|јануари|1884}} | death_place = {{починал во|Брно}}, Австроунгарија | nationality = Австроунгарија | ethnicity = Чех, Германец | field = [[Генетика]] | work_institutions = Опатија „Св. Тома“ во Брно | alma_mater = Оломоучки универзитет<br>Виенски универзитет | doctoral_advisor = <!--Please insert--> | doctoral_students = <!--Please insert--> | known_for = откривање на [[генетика]]та | prizes = <!--Please insert--> | religion = римокатоличка }} [[Податотека:Gregor_Mendel_Monk.jpg|мини|десно|200п|Грегор Мендел.]] '''Грегор Мендел''' ({{langx|de|Gregor Johann Mendel}}; [[20 јули]] [[1822]] - [[6 јануари]] [[1884]]) — австриски [[свештеник]], [[биолог]], [[ботаничар]] и [[математичар]], кој се смета за научник кој ги поставил темелите на класичната [[генетика]]. Иако земјоделците во тој период со милениуми знаеле дека со вкрстување на животните и растенијата може да се изберат одредени посакувани особини, експериментите на Мендел со растенијата од грашок биле изведувани помеѓу 1856 и 1863 година воспоставиле многу од правилата на наследување, сега познати како законите на Менделовото наследување. Мендел работел со седум карактеристики на растенијата грашок : висина на растението, облик и боја на мешунката, облик и боја на семето и положба и боја на цветот. Земајќи ја бојата на семето како пример, Мендел покажал дека кога вистински размножувачки жолт грашок и вистински размножувачки зелен грашок биле вкрстени, нивното потомство секогаш давало жолти семиња. Меѓутоа, во следната генерација, зелениот грашок повторно се појавувал во сооднос од 1 зелена спрема 3 жолта. За да го објасни овој феномен, Мендел ги вовел термините „рецесивен“ и „ доминантен“ во однос на одредени особини. Во претходните примери од експериментите што ги вршел, зелената особина, која се чинела дека исчезнала во првата генерација, е рецесивна, а жолтата е доминантна. Тој ја објавил својата работа во 1866 година, прикажувајќи ги дејствата на невидливите „фактори“ - денес наречени гени - во предвидливото одредување на особините на еден организам. Вистинските гени биле откриени дури во долг процес кој завршил во 2025 година кога последните три од седумте Менделови гени биле идентификувани во геномите на грашокот. Длабокото значење на работата на Мендел не било препознато сè до почетокот на 20 век (повеќе од три децении подоцна), со повторното откривање на неговите закони. Ерих фон Чермак, Хуго де Врис и Карл Коренс независно потврдиле неколку од експерименталните резултати на Мендел во 1900 година, со што започнала современата ера на генетиката. == Детство и образование == Роден е на 20 јули 1822 година во [[Хајзендорф]] (денешно Хинчице, Нови Јичин), во [[Шлеска]] тогашна Австрија (а денешна [[Чешка]]) како Јохан, а името Грегор го зел откако станал августински свештеник. Мендел и имал една постара сестра, Вероника, и една помлада, Терезија. Тие живееле и работеле на фарма која била во сопственост на семејството Мендел најмалку 130 години (куќата каде што е роден Мендел денес е музеј посветен на него). Во текот на детството, Мендел работел како градинар и изучувал пчеларство. Гимназија учел во [[Тропау]] (денешна [[Опава]]), а од 1840 до 1843 година, студирал практична и теоретска филозофија и физика на универзитетот во [[Оломоуц]] – Филозовски факултет. Заради болеста на татка си и недостаток на пари, тој се соочил со финансиски тешкотии да ги плати студиите, а сестра му Терезија му го дала својот мираз. Подоцна тој помогнал да ги издржува нејзините три сина, од кои двајца станале лекари. Тој станал монах делумно затоа што тоа му овозможило да стекне образование без самиот да го финансира. Како син на земјоделец кој се борел, монашкиот живот, според неговите зборови, го поштедил од „постојаната грижа за средства за живот“. Роден како Јохан Мендел, го добил името „Грегор“ ( Řehoř на чешки) кога се приклучил на Редот на Свети Августин. == Академска кариера == Кога Мендел се запишал на Филозофскиот факултет, Одделот за природна историја и земјоделство го водел Јохан Карл Нестлер, кој спровел обемни истражувања за наследните особини кај растенијата и животните, особено овците. По препорака на неговиот наставник по физика, Фридрих Франц, Мендел се запишал во августинската опатија „Свети Тома“ во Брно и ја започнал својата обука како католички свештеник. Мендел работел како заменик-наставник во средно училиште. Во 1850 година, не го положил усниот дел од испитите, последниот од трите дела, за да стане сертифициран наставник во средно училиште. Во 1851 година, бил испратен на Универзитетот во Виена да студира под покровителство на игуменот Кирил Франтишек Нап, за да добие поформално образование. Во Виена, негов професор по физика бил Кристијан Доплер. Мендел се вратил во својата опатија во 1853 година како наставник, главно по физика. Во 1854 година го запознал Александар Завацки, кој го поттикнал неговото истражување во Брно. Во 1856 година, тој полагал испит за да стане сертифициран учител и повторно не го положил усниот дел. Во летото 1862 година, тој се приклучил на организирана групна турнеја во Париз и Лондон, каде што ја посетил Меѓународната изложба и главните научни центри, патување кое можеби влијаело врз последната фаза од неговото истражување за хибридизација. Во 1867 година, тој го наследил Нап како игумен на манастирот. Откако бил унапреден за игумен во 1868 година, неговата научна работа во голема мера завршила, бидејќи Мендел станал преоптоварен со административни обврски, особено спор со граѓанската власт околу нејзиниот обид да наметне посебни даноци на религиозните институции. Мендел починал на 6 јануари 1884 година, на 61 година, во Брно, од хроничен нефрит. Чешкиот композитор [[Леош Јаначек]] свирел на оргули на неговиот погреб. По неговата смрт, неговиот наследник ги изгорел сите документи во колекцијата на Мендел, за да се означи крајот на споровите околу оданочувањето. Ексхумацијата на телото на Мендел во 2021 година открила некои физиономски детали како што е висината на телото (168 см), а геномот бил анализиран, откривајќи дека Мендел имал предиспозиција за срцеви проблеми. Диплимирал математика во [[1850]], и пробал да се запише на природни науки (биологија), но не го положил испитот за прием. Без разлика на тоа, тој сепак станува познат во науката – биологија, а математиката многу му помогнала, ги поврзал двете науки и ја создал генетиката. Поради својот ентузијазам во [[Виена]] изучува [[зоологија]], [[ботаника]], [[физика]], [[хемија]] и [[математика]]. Се враќа во Брно [[1854]], каде предава во Високо техничко училиште. После многу неуспешни обиди, во [[1856]] г. престанува во намерата да положи државен тест за учители, а по некои податоци во тоа го спречува болест. Опитите со [[грашок]]от започнуваат во [[1856]], а во [[1865]] резултатите ги објавува на заседание на Природно-историските научни здруженија во Брно, а во [[1866]] го објавува своето дело „Опити со растителни хибриди“ во зборник на истото здружение. Копијата ја испраќа до познатиот австриски ботаничар [[Карл Вилхелм вон Негелиј]] кој не го познавал значењето на овој труд, со што Мендел поради разочарување престанува да работи. Мендел на изучување за законот за наследување работел цели 8 години. За да ги избере својствата кои се алтернативни, тој проучил 34 различни својства кај грашокот, а од нив одбрал 22 за понатамошни опити. Резултатите ги објавил за 7 својства. == Научно значење == Врв во кариерата достигнува во [[1868]] кога е избран за старешина на манастир и на тоа место останува сè до смртта, а од страна на научниците не е признаен. Неговите дела, трудови и генијални заклучоци биле пред неговото време, кои на почетокот на [[XX век]] биле повторно отркиени и станале основа на современата генетика. Три научници во [[1900]] година — [[Де Вриз]] ([[Холандија]]), [[Корене]] ([[Германија]]) и [[Греморк]] ([[Австрија]]) — незвисно еден од друг ги пронаоѓаат делата на Мендел и увиделе дека тој ги формулирал основите на генетиката и законитостите на истата. Дури 16 години по менделовата смрт, неговиот труд бил признаен, а неговите заклучоци добиле име кое им припаѓа: [[Менделови закони|прв и втор Менделов закон]] за наследување. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мендел, Грегор}} [[Категорија:Австриски биолози]] [[Категорија:Чешки биолози]] [[Категорија:Генетичари]] [[Категорија:Родени во 1822 година]] [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Римокатолички свештеници]] [[Категорија:Луѓе од Брно]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] 91vvrnnqsne5iy7k6yvxs30k5zx0moj 5545220 5545218 2026-04-27T07:55:54Z Виолетова 1975 5545220 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник | name = Грегор Јохан Мендел | image = Gregor Mendel 2.jpg | birth_date = {{роден на|20|јули|1822}} | birth_place = {{роден во|Хинчице|Хајзендорф}}, Австроунгарија | death_date = {{починал на|6|јануари|1884}} | death_place = {{починал во|Брно}}, Австроунгарија | nationality = Австроунгарија | ethnicity = Чех, Германец | field = [[Генетика]] | work_institutions = Опатија „Св. Тома“ во Брно | alma_mater = Оломоучки универзитет<br>Виенски универзитет | doctoral_advisor = <!--Please insert--> | doctoral_students = <!--Please insert--> | known_for = откривање на [[генетика]]та | prizes = <!--Please insert--> | religion = римокатоличка }} [[Податотека:Gregor_Mendel_Monk.jpg|мини|десно|200п|Грегор Мендел.]] '''Грегор Мендел''' ({{langx|de|Gregor Johann Mendel}}; [[20 јули]] [[1822]] - [[6 јануари]] [[1884]]) — австриски [[свештеник]], [[биолог]], [[ботаничар]] и [[математичар]], кој се смета за научник кој ги поставил темелите на класичната [[генетика]]. Иако земјоделците во тој период со милениуми знаеле дека со вкрстување на животните и растенијата може да се изберат одредени посакувани особини, експериментите на Мендел со растенијата од грашок биле изведувани помеѓу 1856 и 1863 година воспоставиле многу од правилата на наследување, сега познати како законите на Менделовото наследување.<ref>{{Cite journal|last=Schacherer|first=Joseph|date=2016|title=Beyond the simplicity of Mendelian inheritance|journal=Comptes Rendus Biologies|volume=339|issue=7–8|pages=284–288|doi=10.1016/j.crvi.2016.04.006|pmid=27344551|doi-access=free}}</ref> Мендел работел со седум карактеристики на растенијата грашок : висина на растението, облик и боја на мешунката, облик и боја на семето и положба и боја на цветот. Земајќи ја бојата на семето како пример, Мендел покажал дека кога вистински размножувачки жолт грашок и вистински размножувачки зелен грашок биле вкрстени, нивното потомство секогаш давало жолти семиња. Меѓутоа, во следната генерација, зелениот грашок повторно се појавувал во сооднос од 1 зелена спрема 3 жолта. За да го објасни овој феномен, Мендел ги вовел термините „рецесивен“ и „ доминантен“ во однос на одредени особини. Во претходните примери од експериментите што ги вршел, зелената особина, која се чинела дека исчезнала во првата генерација, е рецесивна, а жолтата е доминантна. Тој ја објавил својата работа во 1866 година, прикажувајќи ги дејствата на невидливите „фактори“ - денес наречени гени - во предвидливото одредување на особините на еден организам. Вистинските гени биле откриени дури во долг процес кој завршил во 2025 година кога последните три од седумте Менделови гени биле идентификувани во геномите на грашокот. Длабокото значење на работата на Мендел не било препознато сè до почетокот на 20 век (повеќе од три децении подоцна), со повторното откривање на неговите закони. Ерих фон Чермак, Хуго де Врис и Карл Коренс независно потврдиле неколку од експерименталните резултати на Мендел во 1900 година, со што започнала современата ера на генетиката. == Детство и образование == Роден е на 20 јули 1822 година во [[Хајзендорф]] (денешно Хинчице, Нови Јичин), во [[Шлеска]] тогашна Австрија (а денешна [[Чешка]]) како Јохан, а името Грегор го зел откако станал августински свештеник. Мендел и имал една постара сестра, Вероника, и една помлада, Терезија. Тие живееле и работеле на фарма која била во сопственост на семејството Мендел најмалку 130 години (куќата каде што е роден Мендел денес е музеј посветен на него).<ref>{{cite web|url=http://www.mendel-rodnydum.vrazne.cz/index.php?lang=cs|title=Úvod – Rodný dům Johanna Gregora Mendela}}</ref> Во текот на детството, Мендел работел како градинар и изучувал пчеларство. Гимназија учел во [[Тропау]] (денешна [[Опава]]), а од 1840 до 1843 година, студирал практична и теоретска филозофија и физика на универзитетот во [[Оломоуц]] – Филозовски факултет. Заради болеста на татка си и недостаток на пари, тој се соочил со финансиски тешкотии да ги плати студиите, а сестра му Терезија му го дала својот мираз. Подоцна тој помогнал да ги издржува нејзините три сина, од кои двајца станале лекари.<ref>{{Cite book|title=Mendel und seine Erben: Eine Spurensuche|last=Eckert-Wagner|first=Silvia|publisher=Books on Demand|year=2004|isbn=978-3-8334-1706-1|location=Norderstedt|page=[https://books.google.com/books?id=3sU00yjUKfcC&pg=PA113 113]|language=de|trans-title=Mendel and His Heirs: A search for traces}}</ref> Тој станал монах делумно затоа што тоа му овозможило да стекне образование без самиот да го финансира.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/monkingardenlost00heni|title=The Monk in the Garden: The Lost and Found Genius of Gregor Mendel, the Father of Genetics|last=Henig|first=Robin Marantz|date=2000|publisher=Houghton Mifflin|isbn=0-395-97765-7|location=Boston|pages=19–21|oclc=43648512}}</ref> Како син на земјоделец кој се борел, монашкиот живот, според неговите зборови, го поштедил од „постојаната грижа за средства за живот“. Роден како Јохан Мендел, го добил името „Грегор“ ( Řehoř на чешки) кога се приклучил на Редот на Свети Августин. == Академска кариера == Кога Мендел се запишал на Филозофскиот факултет, Одделот за природна историја и земјоделство го водел Јохан Карл Нестлер, кој спровел обемни истражувања за наследните особини кај растенијата и животните, особено овците. По препорака на неговиот наставник по физика, Фридрих Франц, Мендел се запишал во августинската опатија „Свети Тома“ во Брно и ја започнал својата обука како католички свештеник. Мендел работел како заменик-наставник во средно училиште. Во 1850 година, не го положил усниот дел од испитите, последниот од трите дела, за да стане сертифициран наставник во средно училиште. Во 1851 година, бил испратен на Универзитетот во Виена да студира под покровителство на игуменот Кирил Франтишек Нап, за да добие поформално образование. Во Виена, негов професор по физика бил Кристијан Доплер. Мендел се вратил во својата опатија во 1853 година како наставник, главно по физика. Во 1854 година го запознал Александар Завацки, кој го поттикнал неговото истражување во Брно. Во 1856 година, тој полагал испит за да стане сертифициран учител и повторно не го положил усниот дел. Во летото 1862 година, тој се приклучил на организирана групна турнеја во Париз и Лондон, каде што ја посетил Меѓународната изложба и главните научни центри, патување кое можеби влијаело врз последната фаза од неговото истражување за хибридизација. Во 1867 година, тој го наследил Нап како игумен на манастирот. Откако бил унапреден за игумен во 1868 година, неговата научна работа во голема мера завршила, бидејќи Мендел станал преоптоварен со административни обврски, особено спор со граѓанската власт околу нејзиниот обид да наметне посебни даноци на религиозните институции. Мендел починал на 6 јануари 1884 година, на 61 година, во Брно, од хроничен нефрит. Чешкиот композитор [[Леош Јаначек]] свирел на оргули на неговиот погреб. По неговата смрт, неговиот наследник ги изгорел сите документи во колекцијата на Мендел, за да се означи крајот на споровите околу оданочувањето. Ексхумацијата на телото на Мендел во 2021 година открила некои физиономски детали како што е висината на телото (168 см), а геномот бил анализиран, откривајќи дека Мендел имал предиспозиција за срцеви проблеми. Диплимирал математика во [[1850]], и пробал да се запише на природни науки (биологија), но не го положил испитот за прием. Без разлика на тоа, тој сепак станува познат во науката – биологија, а математиката многу му помогнала, ги поврзал двете науки и ја создал генетиката. Поради својот ентузијазам во [[Виена]] изучува [[зоологија]], [[ботаника]], [[физика]], [[хемија]] и [[математика]]. Се враќа во Брно [[1854]], каде предава во Високо техничко училиште. После многу неуспешни обиди, во [[1856]] г. престанува во намерата да положи државен тест за учители, а по некои податоци во тоа го спречува болест. Опитите со [[грашок]]от започнуваат во [[1856]], а во [[1865]] резултатите ги објавува на заседание на Природно-историските научни здруженија во Брно, а во [[1866]] го објавува своето дело „Опити со растителни хибриди“ во зборник на истото здружение. Копијата ја испраќа до познатиот австриски ботаничар [[Карл Вилхелм вон Негелиј]] кој не го познавал значењето на овој труд, со што Мендел поради разочарување престанува да работи. Мендел на изучување за законот за наследување работел цели 8 години. За да ги избере својствата кои се алтернативни, тој проучил 34 различни својства кај грашокот, а од нив одбрал 22 за понатамошни опити. Резултатите ги објавил за 7 својства. == Научно значење == Врв во кариерата достигнува во [[1868]] кога е избран за старешина на манастир и на тоа место останува сè до смртта, а од страна на научниците не е признаен. Неговите дела, трудови и генијални заклучоци биле пред неговото време, кои на почетокот на [[XX век]] биле повторно отркиени и станале основа на современата генетика. Три научници во [[1900]] година — [[Де Вриз]] ([[Холандија]]), [[Корене]] ([[Германија]]) и [[Греморк]] ([[Австрија]]) — незвисно еден од друг ги пронаоѓаат делата на Мендел и увиделе дека тој ги формулирал основите на генетиката и законитостите на истата. Дури 16 години по менделовата смрт, неговиот труд бил признаен, а неговите заклучоци добиле име кое им припаѓа: [[Менделови закони|прв и втор Менделов закон]] за наследување. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мендел, Грегор}} [[Категорија:Австриски биолози]] [[Категорија:Чешки биолози]] [[Категорија:Генетичари]] [[Категорија:Родени во 1822 година]] [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Римокатолички свештеници]] [[Категорија:Луѓе од Брно]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] 8l9lze0pvdoc3tp75xly9mv8f8hadsz 5545222 5545220 2026-04-27T07:56:51Z Виолетова 1975 5545222 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник | name = Грегор Јохан Мендел | image = Gregor Mendel 2.jpg | birth_date = {{роден на|20|јули|1822}} | birth_place = {{роден во|Хинчице|Хајзендорф}}, Австроунгарија | death_date = {{починал на|6|јануари|1884}} | death_place = {{починал во|Брно}}, Австроунгарија | nationality = Австроунгарија | ethnicity = Чех, Германец | field = [[Генетика]] | work_institutions = Опатија „Св. Тома“ во Брно | alma_mater = Оломоучки универзитет<br>Виенски универзитет | doctoral_advisor = <!--Please insert--> | doctoral_students = <!--Please insert--> | known_for = откривање на [[генетика]]та | prizes = <!--Please insert--> | religion = римокатоличка }} [[Податотека:Gregor_Mendel_Monk.jpg|мини|десно|200п|Грегор Мендел.]] '''Грегор Мендел''' ({{langx|de|Gregor Johann Mendel}}; [[20 јули]] [[1822]] - [[6 јануари]] [[1884]]) — австриски [[свештеник]], [[биолог]], [[ботаничар]] и [[математичар]], кој се смета за научник кој ги поставил темелите на класичната [[генетика]]. Иако земјоделците во тој период со милениуми знаеле дека со вкрстување на животните и растенијата може да се изберат одредени посакувани особини, експериментите на Мендел со растенијата од грашок биле изведувани помеѓу 1856 и 1863 година воспоставиле многу од правилата на наследување, сега познати како законите на Менделовото наследување.<ref>{{Cite journal|last=Schacherer|first=Joseph|date=2016|title=Beyond the simplicity of Mendelian inheritance|journal=Comptes Rendus Biologies|volume=339|issue=7–8|pages=284–288|doi=10.1016/j.crvi.2016.04.006|pmid=27344551|doi-access=free}}</ref> Мендел работел со седум карактеристики на растенијата грашок : висина на растението, облик и боја на мешунката, облик и боја на семето и положба и боја на цветот. Земајќи ја бојата на семето како пример, Мендел покажал дека кога вистински размножувачки жолт грашок и вистински размножувачки зелен грашок биле вкрстени, нивното потомство секогаш давало жолти семиња. Меѓутоа, во следната генерација, зелениот грашок повторно се појавувал во сооднос од 1 зелена спрема 3 жолта. За да го објасни овој феномен, Мендел ги вовел термините „рецесивен“ и „ доминантен“ во однос на одредени особини. Во претходните примери од експериментите што ги вршел, зелената особина, која се чинела дека исчезнала во првата генерација, е рецесивна, а жолтата е доминантна. Тој ја објавил својата работа во 1866 година, прикажувајќи ги дејствата на невидливите „фактори“ - денес наречени гени - во предвидливото одредување на особините на еден организам. Вистинските гени биле откриени дури во долг процес кој завршил во 2025 година кога последните три од седумте Менделови гени биле идентификувани во геномите на грашокот. Длабокото значење на работата на Мендел не било препознато сè до почетокот на 20 век (повеќе од три децении подоцна), со повторното откривање на неговите закони. Ерих фон Чермак, Хуго де Врис и Карл Коренс независно потврдиле неколку од експерименталните резултати на Мендел во 1900 година, со што започнала современата ера на генетиката. == Детство и образование == Роден е на 20 јули 1822 година во [[Хајзендорф]] (денешно Хинчице, Нови Јичин), во [[Шлеска]] тогашна Австрија (а денешна [[Чешка]]) како Јохан, а името Грегор го зел откако станал августински свештеник. Мендел и имал една постара сестра, Вероника, и една помлада, Терезија. Тие живееле и работеле на фарма која била во сопственост на семејството Мендел најмалку 130 години (куќата каде што е роден Мендел денес е музеј посветен на него).<ref>{{cite web|url=http://www.mendel-rodnydum.vrazne.cz/index.php?lang=cs|title=Úvod – Rodný dům Johanna Gregora Mendela}}</ref> Во текот на детството, Мендел работел како градинар и изучувал пчеларство. Гимназија учел во [[Тропау]] (денешна [[Опава]]), а од 1840 до 1843 година, студирал практична и теоретска филозофија и физика на универзитетот во [[Оломоуц]] – Филозовски факултет. Заради болеста на татка си и недостаток на пари, тој се соочил со финансиски тешкотии да ги плати студиите, а сестра му Терезија му го дала својот мираз. Подоцна тој помогнал да ги издржува нејзините три сина, од кои двајца станале лекари.<ref>{{Cite book|title=Mendel und seine Erben: Eine Spurensuche|last=Eckert-Wagner|first=Silvia|publisher=Books on Demand|year=2004|isbn=978-3-8334-1706-1|location=Norderstedt|page=[https://books.google.com/books?id=3sU00yjUKfcC&pg=PA113 113]|language=de|trans-title=Mendel and His Heirs: A search for traces}}</ref> Тој станал монах делумно затоа што тоа му овозможило да стекне образование без самиот да го финансира.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/monkingardenlost00heni|title=The Monk in the Garden: The Lost and Found Genius of Gregor Mendel, the Father of Genetics|last=Henig|first=Robin Marantz|date=2000|publisher=Houghton Mifflin|isbn=0-395-97765-7|location=Boston|pages=19–21|oclc=43648512}}</ref> Како син на земјоделец кој се борел, монашкиот живот, според неговите зборови, го поштедил од „постојаната грижа за средства за живот“. Роден како Јохан Мендел, го добил името „Грегор“ ( Řehoř на чешки) кога се приклучил на Редот на Свети Августин. == Академска кариера == [[Податотека:Zawadzki and Mendel.jpg|left|thumb|Мендел (седи втор од десно и нумериран „2“) со други наставници во Реалшуле во Брно во 1864 година (Александар Завацки е означен со „1“.)]] Кога Мендел се запишал на Филозофскиот факултет, Одделот за природна историја и земјоделство го водел Јохан Карл Нестлер, кој спровел обемни истражувања за наследните особини кај растенијата и животните, особено овците. По препорака на неговиот наставник по физика, Фридрих Франц, Мендел се запишал во августинската опатија „Свети Тома“ во Брно и ја започнал својата обука како католички свештеник. Мендел работел како заменик-наставник во средно училиште. Во 1850 година, не го положил усниот дел од испитите, последниот од трите дела, за да стане сертифициран наставник во средно училиште. Во 1851 година, бил испратен на Универзитетот во Виена да студира под покровителство на игуменот Кирил Франтишек Нап, за да добие поформално образование. Во Виена, негов професор по физика бил Кристијан Доплер. Мендел се вратил во својата опатија во 1853 година како наставник, главно по физика. Во 1854 година го запознал Александар Завацки, кој го поттикнал неговото истражување во Брно. Во 1856 година, тој полагал испит за да стане сертифициран учител и повторно не го положил усниот дел. Во летото 1862 година, тој се приклучил на организирана групна турнеја во Париз и Лондон, каде што ја посетил Меѓународната изложба и главните научни центри, патување кое можеби влијаело врз последната фаза од неговото истражување за хибридизација. Во 1867 година, тој го наследил Нап како игумен на манастирот. Откако бил унапреден за игумен во 1868 година, неговата научна работа во голема мера завршила, бидејќи Мендел станал преоптоварен со административни обврски, особено спор со граѓанската власт околу нејзиниот обид да наметне посебни даноци на религиозните институции. Мендел починал на 6 јануари 1884 година, на 61 година, во Брно, од хроничен нефрит. Чешкиот композитор [[Леош Јаначек]] свирел на оргули на неговиот погреб. По неговата смрт, неговиот наследник ги изгорел сите документи во колекцијата на Мендел, за да се означи крајот на споровите околу оданочувањето. Ексхумацијата на телото на Мендел во 2021 година открила некои физиономски детали како што е висината на телото (168 см), а геномот бил анализиран, откривајќи дека Мендел имал предиспозиција за срцеви проблеми. Диплимирал математика во [[1850]], и пробал да се запише на природни науки (биологија), но не го положил испитот за прием. Без разлика на тоа, тој сепак станува познат во науката – биологија, а математиката многу му помогнала, ги поврзал двете науки и ја создал генетиката. Поради својот ентузијазам во [[Виена]] изучува [[зоологија]], [[ботаника]], [[физика]], [[хемија]] и [[математика]]. Се враќа во Брно [[1854]], каде предава во Високо техничко училиште. После многу неуспешни обиди, во [[1856]] г. престанува во намерата да положи државен тест за учители, а по некои податоци во тоа го спречува болест. Опитите со [[грашок]]от започнуваат во [[1856]], а во [[1865]] резултатите ги објавува на заседание на Природно-историските научни здруженија во Брно, а во [[1866]] го објавува своето дело „Опити со растителни хибриди“ во зборник на истото здружение. Копијата ја испраќа до познатиот австриски ботаничар [[Карл Вилхелм вон Негелиј]] кој не го познавал значењето на овој труд, со што Мендел поради разочарување престанува да работи. Мендел на изучување за законот за наследување работел цели 8 години. За да ги избере својствата кои се алтернативни, тој проучил 34 различни својства кај грашокот, а од нив одбрал 22 за понатамошни опити. Резултатите ги објавил за 7 својства. == Научно значење == Врв во кариерата достигнува во [[1868]] кога е избран за старешина на манастир и на тоа место останува сè до смртта, а од страна на научниците не е признаен. Неговите дела, трудови и генијални заклучоци биле пред неговото време, кои на почетокот на [[XX век]] биле повторно отркиени и станале основа на современата генетика. Три научници во [[1900]] година — [[Де Вриз]] ([[Холандија]]), [[Корене]] ([[Германија]]) и [[Греморк]] ([[Австрија]]) — незвисно еден од друг ги пронаоѓаат делата на Мендел и увиделе дека тој ги формулирал основите на генетиката и законитостите на истата. Дури 16 години по менделовата смрт, неговиот труд бил признаен, а неговите заклучоци добиле име кое им припаѓа: [[Менделови закони|прв и втор Менделов закон]] за наследување. {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мендел, Грегор}} [[Категорија:Австриски биолози]] [[Категорија:Чешки биолози]] [[Категорија:Генетичари]] [[Категорија:Родени во 1822 година]] [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Римокатолички свештеници]] [[Категорија:Луѓе од Брно]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] 7097v2ydlbcrb0zdsxsp7y9pjd69kur 5545226 5545222 2026-04-27T08:00:18Z Виолетова 1975 /* Детство и образование */ 5545226 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник | name = Грегор Јохан Мендел | image = Gregor Mendel 2.jpg | birth_date = {{роден на|20|јули|1822}} | birth_place = {{роден во|Хинчице|Хајзендорф}}, Австроунгарија | death_date = {{починал на|6|јануари|1884}} | death_place = {{починал во|Брно}}, Австроунгарија | nationality = Австроунгарија | ethnicity = Чех, Германец | field = [[Генетика]] | work_institutions = Опатија „Св. Тома“ во Брно | alma_mater = Оломоучки универзитет<br>Виенски универзитет | doctoral_advisor = <!--Please insert--> | doctoral_students = <!--Please insert--> | known_for = откривање на [[генетика]]та | prizes = <!--Please insert--> | religion = римокатоличка }} [[Податотека:Gregor_Mendel_Monk.jpg|мини|десно|200п|Грегор Мендел.]] '''Грегор Мендел''' ({{langx|de|Gregor Johann Mendel}}; [[20 јули]] [[1822]] - [[6 јануари]] [[1884]]) — австриски [[свештеник]], [[биолог]], [[ботаничар]] и [[математичар]], кој се смета за научник кој ги поставил темелите на класичната [[генетика]]. Иако земјоделците во тој период со милениуми знаеле дека со вкрстување на животните и растенијата може да се изберат одредени посакувани особини, експериментите на Мендел со растенијата од грашок биле изведувани помеѓу 1856 и 1863 година воспоставиле многу од правилата на наследување, сега познати како законите на Менделовото наследување.<ref>{{Cite journal|last=Schacherer|first=Joseph|date=2016|title=Beyond the simplicity of Mendelian inheritance|journal=Comptes Rendus Biologies|volume=339|issue=7–8|pages=284–288|doi=10.1016/j.crvi.2016.04.006|pmid=27344551|doi-access=free}}</ref> Мендел работел со седум карактеристики на растенијата грашок : висина на растението, облик и боја на мешунката, облик и боја на семето и положба и боја на цветот. Земајќи ја бојата на семето како пример, Мендел покажал дека кога вистински размножувачки жолт грашок и вистински размножувачки зелен грашок биле вкрстени, нивното потомство секогаш давало жолти семиња. Меѓутоа, во следната генерација, зелениот грашок повторно се појавувал во сооднос од 1 зелена спрема 3 жолта. За да го објасни овој феномен, Мендел ги вовел термините „рецесивен“ и „ доминантен“ во однос на одредени особини. Во претходните примери од експериментите што ги вршел, зелената особина, која се чинела дека исчезнала во првата генерација, е рецесивна, а жолтата е доминантна. Тој ја објавил својата работа во 1866 година, прикажувајќи ги дејствата на невидливите „фактори“ - денес наречени гени - во предвидливото одредување на особините на еден организам. Вистинските гени биле откриени дури во долг процес кој завршил во 2025 година кога последните три од седумте Менделови гени биле идентификувани во геномите на грашокот. Длабокото значење на работата на Мендел не било препознато сè до почетокот на 20 век (повеќе од три децении подоцна), со повторното откривање на неговите закони. Ерих фон Чермак, Хуго де Врис и Карл Коренс независно потврдиле неколку од експерименталните резултати на Мендел во 1900 година, со што започнала современата ера на генетиката. == Детство и образование == Роден е на 20 јули 1822 година во [[Хајзендорф]] (денешно Хинчице, Нови Јичин), во [[Шлеска]] тогашна Австрија (а денешна [[Чешка]]) како Јохан, а името Грегор го зел откако станал августински свештеник. Мендел и имал една постара сестра, Вероника, и една помлада, Терезија. Тие живееле и работеле на фарма која била во сопственост на семејството Мендел најмалку 130 години (куќата каде што е роден Мендел денес е музеј посветен на него).<ref>{{cite web|url=http://www.mendel-rodnydum.vrazne.cz/index.php?lang=cs|title=Úvod – Rodný dům Johanna Gregora Mendela}}</ref> Во текот на детството, Мендел работел како градинар и изучувал пчеларство. Гимназија учел во [[Тропау]] (денешна [[Опава]]), а од 1840 до 1843 година, студирал практична и теоретска филозофија и физика на универзитетот во [[Оломоуц]] – Филозовски факултет. Заради болеста на татка си и недостаток на пари, тој се соочил со финансиски тешкотии да ги плати студиите, а сестра му Терезија му го дала својот мираз. Подоцна тој помогнал да ги издржува нејзините три сина, од кои двајца станале лекари.<ref>{{Cite book|title=Mendel und seine Erben: Eine Spurensuche|last=Eckert-Wagner|first=Silvia|publisher=Books on Demand|year=2004|isbn=978-3-8334-1706-1|location=Norderstedt|page=[https://books.google.com/books?id=3sU00yjUKfcC&pg=PA113 113]|language=de|trans-title=Mendel and His Heirs: A search for traces}}</ref> Тој станал монах делумно затоа што тоа му овозможило да стекне образование без самиот да го финансира.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/monkingardenlost00heni|title=The Monk in the Garden: The Lost and Found Genius of Gregor Mendel, the Father of Genetics|last=Henig|first=Robin Marantz|date=2000|publisher=Houghton Mifflin|isbn=0-395-97765-7|location=Boston|pages=19–21|oclc=43648512}}</ref> Како син на земјоделец кој се борел, монашкиот живот, според неговите зборови, го поштедил од „постојаната грижа за средства за живот“. Роден како Јохан Мендел, го добил името „Грегор“ ( Řehoř на чешки) кога се приклучил на Редот на Свети Августин. == Академска кариера == [[Податотека:Zawadzki and Mendel.jpg|left|thumb|Мендел (седи втор од десно и нумериран „2“) со други наставници во Реалшуле во Брно во 1864 година (Александар Завацки е означен со „1“.)]] Кога Мендел се запишал на Филозофскиот факултет, Одделот за природна историја и земјоделство го водел Јохан Карл Нестлер, кој спровел обемни истражувања за наследните особини кај растенијата и животните, особено овците. По препорака на неговиот наставник по физика, Фридрих Франц,<ref name="Hasan">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lXcRCag4rR8C&q=gregor+mendel+friedrich+franza&pg=PA1842|title=Mendel and The Laws Of Genetics|last=Hasan|first=Heather|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2004|isbn=978-1-4042-0309-9}}</ref> Мендел се запишал во августинската опатија „Свети Тома“ во Брно и ја започнал својата обука како католички свештеник. Мендел работел како заменик-наставник во средно училиште. Во 1850 година, не го положил усниот дел од испитите, последниот од трите дела, за да стане сертифициран наставник во средно училиште. Во 1851 година, бил испратен на Универзитетот во Виена да студира под покровителство на игуменот Кирил Франтишек Нап, за да добие поформално образование. Во Виена, негов професор по физика бил Кристијан Доплер. Мендел се вратил во својата опатија во 1853 година како наставник, главно по физика. Во 1854 година го запознал Александар Завацки, кој го поттикнал неговото истражување во Брно. Во 1856 година, тој полагал испит за да стане сертифициран учител и повторно не го положил усниот дел. Во летото 1862 година, тој се приклучил на организирана групна турнеја во Париз и Лондон, каде што ја посетил Меѓународната изложба и главните научни центри, патување кое можеби влијаело врз последната фаза од неговото истражување за хибридизација. Во 1867 година, тој го наследил Нап како игумен на манастирот.<ref name="MENDELMUSEUM">{{cite web|url=http://www.mendel-museum.com/eng/1online/|title=Online Museum Exhibition|publisher=The Masaryk University Mendel Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021181034/http://www.mendel-museum.com/eng/1online/|archive-date=21 October 2014|access-date=20 January 2010|url-status=dead}}</ref> Откако бил унапреден за игумен во 1868 година, неговата научна работа во голема мера завршила, бидејќи Мендел станал преоптоварен со административни обврски, особено спор со граѓанската власт околу нејзиниот обид да наметне посебни даноци на религиозните институции. Мендел починал на 6 јануари 1884 година, на 61 година, во Брно, од хроничен нефрит. Чешкиот композитор [[Леош Јаначек]] свирел на оргули на неговиот погреб. По неговата смрт, неговиот наследник ги изгорел сите документи во колекцијата на Мендел, за да се означи крајот на споровите околу оданочувањето. Ексхумацијата на телото на Мендел во 2021 година открила некои физиономски детали како што е висината на телото (168 см), а геномот бил анализиран, откривајќи дека Мендел имал предиспозиција за срцеви проблеми. == Придонеси == === Експерименти за хибридизација на растенијата === Мендел, познат како „татко на модерната генетика“, одлучил да ги проучува варијациите кај растенијата во експерименталната градина на неговиот манастир, со површина од околу 2 хектари. Во неговата работа му помогнал Александар Завадски, кој влијаел врз неговиот експериментален пристап, додека неговиот претпоставен, опатот Нап, му пишувал со обиди да го разубеди од истражувањето, наведувајќи дека владиката се потсмевал кога бил информиран за деталните генеалогии на грашокот. По почетните експерименти со растенија од грашок, Мендел се насочил кон проучување на седум особини кои изгледаат дека се наследуваат независно една од друга: облик на семето, боја на цветот, боја на обвивката на семето, облик на мешунката, боја на незрелата мешунка, положба на цветот и висина на растението. На почетокот се фокусирал на обликот на семето, кое можело да биде или мазно или набиено. Помеѓу 1856 и 1863 година, Мендел одгледал и анализирал околу 28.000 растенија, најголемиот дел од нив грашок (Pisum sativum). Овие експерименти покажале дека при вкрстување на различни чисти линии (на пример високи и ниски растенија), во втората генерација се добивала карактеристична распределба: едно растение со рецесивна особина, две хибридни и едно со доминантна особина. Врз основа на овие резултати, Мендел формулирал две основни правила — Законот за сегрегација и Законот за независно комбинирање — кои подоцна станале познати како Менделови закони на наследување. ==== Првичен прием на делото на Мендел ==== Мендел го претставил својот труд ''Versuche über Pflanzenhybriden'' („Експерименти за хибридизација на растенија“) на два состанока на Природонаучното друштво во Брно во Моравија, одржани на 8 февруари и 8 март 1865 година. Трудот предизвикал неколку позитивни извештаи во локалните весници, но бил во голема мера занемарен од пошироката научна јавност. Кога бил објавен во 1866 година во ''Verhandlungen des naturforschenden Vereines in Brünn'', се сметало дека главно се однесува на хибридизација, а не на наследување, па затоа имал мало влијание и бил цитиран само неколку пати во следните три и пол децении. Подоцна трудот бил повторно оценет и признат како фундаментален. [3] Интересно, Чарлс Дарвин не бил запознаен со работата на Мендел, а се смета дека доколку бил, развојот на модерната генетика можел да започне многу порано. Затоа, научната приказна на Мендел често се наведува како пример за тоа како револуционерни идеи понекогаш остануваат непрепознаени долго време. ==== Повторно откривање на делото на Мендел ==== Околу четириесет научници ги слушале двете револуционерни предавања на Мендел, но изгледа дека не успеале целосно да ги разберат последиците од неговата работа. Подоцна, тој продолжил да се допишува со Карл Негели, еден од водечките биолози на тоа време, но и Негели не ја препознал целосната важност на Менделовите откритија. Понекогаш Мендел се сомневал во сопствената работа, но не секогаш со обесхрабрување. Според сведоштва, тој му рекол на свој пријател, Густав фон Нисл: „Моето време ќе дојде“. За време на животот на Мендел, повеќето биолози верувале дека сите карактеристики се пренесуваат на следната генерација преку т.н. мешано наследување, при што особините од двајцата родители се „израмнуваат“ или просечно комбинираат. Денес се знае дека ваквите појави често се резултат на дејството на повеќе гени со квантитативни ефекти. Чарлс Дарвин се обидел да го објасни наследувањето преку својата теорија на пангенеза, но таа не била успешна. Дури на почетокот на 20 век била целосно разбрана и прифатена важноста на идеите на Мендел. До 1900 година, истражувањата насочени кон развивање успешна теорија за дисконтинуирано наследување, наместо мешано наследување, довеле до независно повторување на слични резултати од страна на Хуго де Врис и Карл Коренс, како и до повторно откривање на делото и законите на Мендел. И двајцата го признале приоритетот на Мендел, а се смета дека де Врис веројатно не ги разбрал целосно своите резултати сè додека не ги прочитал трудовите на Мендел. Иако првично Ерих фон Чермак бил сметан за дел од повторното откривање, денес тоа гледиште е напуштено, бидејќи се смета дека тој не ги разбрал целосно Менделовите закони. Иако де Врис подоцна го изгубил интересот за менделизмот, други биолози започнале да ја развиваат модерната генетика како научна дисциплина. Интересно е што сите тројца истражувачи, секој од различна земја, ги објавиле своите наоди за повторното откривање на работата на Мендел во ист период — во пролетта 1900 година, во рок од само два месеци. Резултатите на Мендел брзо биле реплицирани, а теоријата за генетска поврзаност бргу се развила. Биолозите масовно се насочиле кон оваа нова рамка, која иако сè уште не можела да објасни сите појави, нудела генотипско разбирање на наследувањето, нешто што недостасувало во претходните пристапи кои се фокусирале на фенотипот. Една од највлијателните претходни школи била биометриската школа на Карл Пирсон и В.Ф.Р. Велдон, заснована главно на статистичка анализа на варијациите на фенотипските особини. Најсилен отпор кон нивните идеи дошол од Вилијам Бејтсон, кој одиграл клучна улога во раното популаризирање на Менделовата теорија (и токму тој го вовел поимот „генетика“ и дел од основната терминологија на полето). Оваа дебата помеѓу биометричарите и менделијанците била многу интензивна во првите две децении на 20 век. Биометричарите ја нагласувале статистичката строгост и математичката анализа, додека менделијанците тврделе дека имаат подлабоко биолошко објаснување за наследувањето. Современата генетика денес покажува дека Менделовото наследување навистина претставува биолошки механизам, иако сè уште не се целосно разјаснети сите гени и фактори поврзани со неговите оригинални експерименти. На крајот, двата пристапа биле обединети, особено преку работата на Р. А. Фишер уште во 1918 година. Оваа интеграција, развивана во 1930-тите и 1940-тите, ја споила Менделовата генетика со Дарвиновата теорија за природна селекција, што довело до формирање на модерната синтеза во еволутивната биологија. Во Советскиот Сојуз и Народна Република Кина, Менделовата генетика била отфрлена во корист на ламаркизмот во рамки на државната политика позната како лисенкоизам. Ова довело до прогон на генетичарите, вклучително и нивно затворање, а во некои случаи и смртни казни, како и до сериозни последици за земјоделското производство и глад во обете земји. === Современа анализа на гените што ги предизвикуваат Менделовите фенотипови на грашок === Мендел претпоставил дека седум „фактори“ ги одредуваат карактеристиките што ги проучувал кај грашокот. Овие фактори денес се нарекуваат „гени“, но природата на овие гени останала мистерија повеќе од еден век. Напорите за нивно идентификување траеле сè до 2025 година, кога биле конечно откриени последните три гени. Седумте гени се следниве (гените се скратени како PsXYZ за ''Pisum sativum'', научното име на грашокот): збрчканиот фенотип на семето (див тип: тркалезен) е предизвикан од вметнување во генот PsSBE1. Жолтиот фенотип (див тип: зелен) произлегува од мутација или вметнување во генот PsSGR. Белиот фенотип на бојата на цветот (див тип: виолетов) е резултат на бришење во генот PsbHLH. Џуџестиот фенотип е поврзан со генот PsGA3ox1, додека бојата на мешунката (жолта наспроти зелена) е одредена од генот PsChlG. Обликот на мешунката е контролиран од генот PsCLE41, кој влијае на стеснети или надуени форми, а положбата на цветот е одредена од генот PsCIK2/3, кој доведува до терминална или аксијална поставеност на цветовите. === Други експерименти === Мендел експериментирал и со јастреб (Hieracium). Тој објавил извештај за својата работа со јастреб,група растенија која во тоа време привлекувала големо внимание кај научниците поради својата разновидност. Сепак, резултатите од неговите истражувања кај јастребите се разликувале од оние кај грашокот; првата генерација покажувала значителна варијабилност, а голем дел од потомството било идентично со мајчиниот родител. Во својата кореспонденција со Карл Негели, Мендел ги разгледувал овие резултати, но не успеал да даде задоволително објаснување. Дури кон крајот на 19 век било откриено дека многу видови јастреб се апомиктични, односно создаваат семиња преку бесполово размножување. Се чини дека Мендел чувал и животни во манастирот, одгледувајќи пчели во кошници изработени по нарачка. Од неговите истражувања со пчели не се зачувани речиси никакви податоци, освен едно спомнување во извештаите на Моравското пчеларско друштво. Она што со сигурност се знае е дека користел кипарски и крањски пчели, [4] кои биле познати како прилично агресивни, што им создавало непријатности на другите монаси и посетители во манастирот, па на крај бил замолен да се откаже од нив. И покрај тоа, Мендел имал голема приврзаност кон своите пчели и ги нарекувал „моите најмили мали животни“. По неговата смрт, некои колеги на Мендел се присетиле дека тој наводно одгледувал глувци и вкрстувал различни варијанти со разлика во големината, иако за таква работа не постојат зачувани негови записи. Со текот на времето се појавил и постојан мит дека Мендел се пренасочил кон растенија дури откако Нап наводно изјавил дека е несоодветно еден целибатен свештеник внимателно да го набљудува размножувањето кај глодарите. Меѓутоа, во биографија од 2022 година, Даниел Фербенкс наведува дека таква изјава тешко може да се смета за точна, бидејќи Нап лично го надгледувал одгледувањето овци на големиот земјоделски имот на манастирот. Мендел, исто така, се занимавал со астрономија и метеорологија, и учествувал во основањето на „Австриското метеоролошко друштво“ во 1865 година. Поголемиот дел од неговите објавени трудови всушност биле поврзани со метеорологија. Тој, исто така, опишал нови растителни видови, а во ботаничката литература тие се означуваат со кратенката „Мендел“ како авторска ознака. == Менделовиот парадокс == Во 1936 година, Роналд Фишер, истакнат статистичар и популациски генетичар, ги реконструирал експериментите на Мендел и ги анализирал резултатите од генерацијата F2 (втора ќерка). Тој забележал дека односот на доминантните и рецесивните фенотипови (како жолт наспроти зелен грашок или тркалезен наспроти збрчкан грашок) е изненадувачки и постојано премногу блиску до очекуваниот однос 3:1. Фишер изнел контроверзно тврдење дека „податоците од повеќето, ако не и сите, експерименти се прилагодени за да одговараат на очекувањата на Мендел“. Според него, резултатите што му се припишуваат на Мендел биле „необично прецизни“, што ги опишал со остри критики како „сомнителни“ и „премногу уредни“. Други научници се согласиле со Фишер дека резултатите на Мендел изгледаат изненадувачки блиску до очекуваните теоретски односи. AWF Едвардс, на пример, забележал: „Човек може да му аплаудира на среќниот коцкар; но кога тој повторно има среќа утре, и следниот ден, и следниот ден, има право да стане малку сомничав“. Покрај ова, се наведуваат и уште три независни линии на докази кои дополнително го поддржуваат ставот дека резултатите на Мендел се статистички „премногу совршени“ за да бидат целосно случајни. Фишеровата анализа го довела до т.н. Менделов парадокс: објавените податоци на Мендел, од статистичка перспектива, изгледаат премногу уредни и блиску до теоретските очекувања за да бидат целосно реални, но истовремено „сè што знаеме за Мендел сугерира дека веројатно не би се впуштил во намерна измама или несвесно прилагодување на резултатите“. Поради оваа контрадикција, повеќе автори и истражувачи се обиделе да понудат различни објаснувања за да го решат овој парадокс. Едно од објаснувањата се повикува на потврдна пристрасност. Фишер ги опишал експериментите на Мендел како „силно пристрасни во насока на согласност со очекувањата“, сугерирајќи дека резултатите можеби несвесно биле наклонети кон теоријата: „да ѝ се даде на теоријата предност на сомнежот“. Во една статија од 2004 година, Џ. В. Портеус заклучил дека набљудувањата на Мендел навистина изгледаат изненадувачки прецизни. Исто така било предложено објаснување базирано на тетраден полен, но повторните експерименти не покажале докази дека овој модел може да ги објасни забележаните пристрасности. Друг обид за решавање на Менделовиот парадокс укажува дека понекогаш може да постои судир меѓу моралната обврска за целосно и непристрасно прикажување на фактите и поважната цел за унапредување на научното знаење. Според ова гледиште, Мендел можеби се чувствувал притиснат да „ги поедностави своите податоци за да одговори на реални или очекувани уреднички приговори“. Такво постапување би можело да се толкува како морално оправдано, бидејќи алтернативата — строго инсистирање на сите детали — би можела да го забави или попречи прифаќањето на новото научно знаење. Слично на многу други иноватори на своето време, Мендел, како релативно непознат истражувач од пониско општествено потекло, морал да „ги надмине постоечките когнитивни рамки и општествени предрасуди“ кај својата публика. Во таа смисла, ако научниот пробив „можел да се постигне преку селективно прикажување или поедноставување на дел од набљудувањата со цел тие да бидат поприфатливи за тогашната научна средина, таквите постапки би можеле да се оправдаат од морална перспектива". Даниел Л. Хартл и Даниел Џ. Фербенкс целосно го отфрлаат статистичкиот аргумент на Фишер, сметајќи дека тој погрешно ги интерпретирал експериментите на Мендел. Тие укажуваат дека е веројатно Мендел да имал поголеми примероци од десет потомци и дека неговите резултати реално се вклопувале со очекуваните односи. Тие заклучуваат: „Тврдењето на Фишер за намерно фалсификување конечно може да се отфрли, бидејќи по подетална анализа се покажа дека не е поткрепено со убедливи докази“. Во 2008 година, Хартл и Фербенкс, заедно со Алан Франклин и АВФ Едвардс, објавиле сеопфатна студија во која заклучиле дека нема основа за тврдењето дека Мендел ги измислил своите резултати, ниту дека Фишер се обидел намерно да го минимизира значењето на неговото дело. Според овие автори, повторната анализа на статистичките пресметки на Фишер исто така не ја поддржува идејата за потврдна пристрасност во експериментите на Мендел. == Комеморација == Планината Мендел во новозеландскиот планински венец [[Папароа]] е именувана по него во 1970 година од страна на Одделот за научни и индустриски истражувања. Во чест на неговиот 200-ти роденден, телото на Мендел било ексхумирано и неговата ДНК била секвенционирана. == Поврзано == * [[Музеј на генетика Мендел]] * [[Мендел (поларна станица)|Поларната станица Мендел]] во Антарктикот * [[Универзитет Мендел|Универзитет Мендел во Брно]] * [[Менделова грешка]] == Наводи == == Надворешни врски == * [http://www.newadvent.org/cathen/10180b.htm 1913 Catholic Encyclopedia entry, "Mendel, Mendelism"] * [http://www.opatbrno.cz/ Augustinian Abbey of St. Thomas at Brno] * [http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/people/data?id=per116 Biography, bibliography and access to digital sources] * [https://web.archive.org/web/20080117233318/http://mendel.imp.ac.at/mendeljsp/biography/biography.jsp Biography of Gregor Mendel] * [https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/science/add_aqa/celldivision/inheritance3.shtml GCSE student] * [http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BC/Gregor_Mendel.html Gregor Mendel (1822–1884)] * [https://web.archive.org/web/20170917000119/http://www.thomasmore.edu/library/mendel_collection.cfm?group%20=The%20Mendel%20Collection Gregor Mendel Primary Sources] * [http://www.weloennig.de/mendel.htm Johann Gregor Mendel: Why his discoveries were ignored for 35 (72) years] {{In lang|de}} * [https://web.archive.org/web/20090620175253/http://brnonow.com/2009/02/university-to-rebuild-mendels-greenhouse/ Masaryk University to rebuild Mendel's greenhouse | Brno Now] * [http://www.mendelmuseum.muni.cz/en/ Mendel Museum of Genetics] * [http://www.mendelweb.org/Mendel.html Mendel's Paper in English] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Omim/ Online Mendelian Inheritance in Man] * [https://web.archive.org/web/20080419020741/http://biology.clc.uc.edu/Fankhauser/Travel/Berlin/for_web/Mendel_in_Brno.html A photographic tour of St. Thomas' Abbey, Brno, Czech Republic] * [https://sciencefromthestacks.library.villanova.edu/rediscovering-gregor-mendel-os Villanova University Mendel Collection] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мендел, Грегор}} [[Категорија:Австриски биолози]] [[Категорија:Чешки биолози]] [[Категорија:Генетичари]] [[Категорија:Родени во 1822 година]] [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Римокатолички свештеници]] [[Категорија:Луѓе од Брно]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] <references /> [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] fxg5qn4b16t0y3y000v2dgzs7t02zex 5545228 5545226 2026-04-27T08:01:31Z Виолетова 1975 5545228 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник | name = Грегор Јохан Мендел | image = Gregor Mendel 2.jpg | birth_date = {{роден на|20|јули|1822}} | birth_place = {{роден во|Хинчице|Хајзендорф}}, Австроунгарија | death_date = {{починал на|6|јануари|1884}} | death_place = {{починал во|Брно}}, Австроунгарија | nationality = Австроунгарија | ethnicity = Чех, Германец | field = [[Генетика]] | work_institutions = Опатија „Св. Тома“ во Брно | alma_mater = Оломоучки универзитет<br>Виенски универзитет | doctoral_advisor = <!--Please insert--> | doctoral_students = <!--Please insert--> | known_for = откривање на [[генетика]]та | prizes = <!--Please insert--> | religion = римокатоличка |signature=Gregor Mendel Signature.svg }} [[Податотека:Gregor_Mendel_Monk.jpg|мини|десно|200п|Грегор Мендел.]] '''Грегор Мендел''' ({{langx|de|Gregor Johann Mendel}}; [[20 јули]] [[1822]] - [[6 јануари]] [[1884]]) — австриски [[свештеник]], [[биолог]], [[ботаничар]] и [[математичар]], кој се смета за научник кој ги поставил темелите на класичната [[генетика]]. Иако земјоделците во тој период со милениуми знаеле дека со вкрстување на животните и растенијата може да се изберат одредени посакувани особини, експериментите на Мендел со растенијата од грашок биле изведувани помеѓу 1856 и 1863 година воспоставиле многу од правилата на наследување, сега познати како законите на Менделовото наследување.<ref>{{Cite journal|last=Schacherer|first=Joseph|date=2016|title=Beyond the simplicity of Mendelian inheritance|journal=Comptes Rendus Biologies|volume=339|issue=7–8|pages=284–288|doi=10.1016/j.crvi.2016.04.006|pmid=27344551|doi-access=free}}</ref> Мендел работел со седум карактеристики на растенијата грашок : висина на растението, облик и боја на мешунката, облик и боја на семето и положба и боја на цветот. Земајќи ја бојата на семето како пример, Мендел покажал дека кога вистински размножувачки жолт грашок и вистински размножувачки зелен грашок биле вкрстени, нивното потомство секогаш давало жолти семиња. Меѓутоа, во следната генерација, зелениот грашок повторно се појавувал во сооднос од 1 зелена спрема 3 жолта. За да го објасни овој феномен, Мендел ги вовел термините „рецесивен“ и „ доминантен“ во однос на одредени особини. Во претходните примери од експериментите што ги вршел, зелената особина, која се чинела дека исчезнала во првата генерација, е рецесивна, а жолтата е доминантна. Тој ја објавил својата работа во 1866 година, прикажувајќи ги дејствата на невидливите „фактори“ - денес наречени гени - во предвидливото одредување на особините на еден организам. Вистинските гени биле откриени дури во долг процес кој завршил во 2025 година кога последните три од седумте Менделови гени биле идентификувани во геномите на грашокот. Длабокото значење на работата на Мендел не било препознато сè до почетокот на 20 век (повеќе од три децении подоцна), со повторното откривање на неговите закони. Ерих фон Чермак, Хуго де Врис и Карл Коренс независно потврдиле неколку од експерименталните резултати на Мендел во 1900 година, со што започнала современата ера на генетиката. == Детство и образование == Роден е на 20 јули 1822 година во [[Хајзендорф]] (денешно Хинчице, Нови Јичин), во [[Шлеска]] тогашна Австрија (а денешна [[Чешка]]) како Јохан, а името Грегор го зел откако станал августински свештеник. Мендел и имал една постара сестра, Вероника, и една помлада, Терезија. Тие живееле и работеле на фарма која била во сопственост на семејството Мендел најмалку 130 години (куќата каде што е роден Мендел денес е музеј посветен на него).<ref>{{cite web|url=http://www.mendel-rodnydum.vrazne.cz/index.php?lang=cs|title=Úvod – Rodný dům Johanna Gregora Mendela}}</ref> Во текот на детството, Мендел работел како градинар и изучувал пчеларство. Гимназија учел во [[Тропау]] (денешна [[Опава]]), а од 1840 до 1843 година, студирал практична и теоретска филозофија и физика на универзитетот во [[Оломоуц]] – Филозовски факултет. Заради болеста на татка си и недостаток на пари, тој се соочил со финансиски тешкотии да ги плати студиите, а сестра му Терезија му го дала својот мираз. Подоцна тој помогнал да ги издржува нејзините три сина, од кои двајца станале лекари.<ref>{{Cite book|title=Mendel und seine Erben: Eine Spurensuche|last=Eckert-Wagner|first=Silvia|publisher=Books on Demand|year=2004|isbn=978-3-8334-1706-1|location=Norderstedt|page=[https://books.google.com/books?id=3sU00yjUKfcC&pg=PA113 113]|language=de|trans-title=Mendel and His Heirs: A search for traces}}</ref> Тој станал монах делумно затоа што тоа му овозможило да стекне образование без самиот да го финансира.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/monkingardenlost00heni|title=The Monk in the Garden: The Lost and Found Genius of Gregor Mendel, the Father of Genetics|last=Henig|first=Robin Marantz|date=2000|publisher=Houghton Mifflin|isbn=0-395-97765-7|location=Boston|pages=19–21|oclc=43648512}}</ref> Како син на земјоделец кој се борел, монашкиот живот, според неговите зборови, го поштедил од „постојаната грижа за средства за живот“. Роден како Јохан Мендел, го добил името „Грегор“ ( Řehoř на чешки) кога се приклучил на Редот на Свети Августин. == Академска кариера == [[Податотека:Zawadzki and Mendel.jpg|left|thumb|Мендел (седи втор од десно и нумериран „2“) со други наставници во Реалшуле во Брно во 1864 година (Александар Завацки е означен со „1“.)]] Кога Мендел се запишал на Филозофскиот факултет, Одделот за природна историја и земјоделство го водел Јохан Карл Нестлер, кој спровел обемни истражувања за наследните особини кај растенијата и животните, особено овците. По препорака на неговиот наставник по физика, Фридрих Франц,<ref name="Hasan">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lXcRCag4rR8C&q=gregor+mendel+friedrich+franza&pg=PA1842|title=Mendel and The Laws Of Genetics|last=Hasan|first=Heather|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2004|isbn=978-1-4042-0309-9}}</ref> Мендел се запишал во августинската опатија „Свети Тома“ во Брно и ја започнал својата обука како католички свештеник. Мендел работел како заменик-наставник во средно училиште. Во 1850 година, не го положил усниот дел од испитите, последниот од трите дела, за да стане сертифициран наставник во средно училиште. Во 1851 година, бил испратен на Универзитетот во Виена да студира под покровителство на игуменот Кирил Франтишек Нап, за да добие поформално образование. Во Виена, негов професор по физика бил Кристијан Доплер. Мендел се вратил во својата опатија во 1853 година како наставник, главно по физика. Во 1854 година го запознал Александар Завацки, кој го поттикнал неговото истражување во Брно. Во 1856 година, тој полагал испит за да стане сертифициран учител и повторно не го положил усниот дел. Во летото 1862 година, тој се приклучил на организирана групна турнеја во Париз и Лондон, каде што ја посетил Меѓународната изложба и главните научни центри, патување кое можеби влијаело врз последната фаза од неговото истражување за хибридизација. Во 1867 година, тој го наследил Нап како игумен на манастирот.<ref name="MENDELMUSEUM">{{cite web|url=http://www.mendel-museum.com/eng/1online/|title=Online Museum Exhibition|publisher=The Masaryk University Mendel Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021181034/http://www.mendel-museum.com/eng/1online/|archive-date=21 October 2014|access-date=20 January 2010|url-status=dead}}</ref> Откако бил унапреден за игумен во 1868 година, неговата научна работа во голема мера завршила, бидејќи Мендел станал преоптоварен со административни обврски, особено спор со граѓанската власт околу нејзиниот обид да наметне посебни даноци на религиозните институции. Мендел починал на 6 јануари 1884 година, на 61 година, во Брно, од хроничен нефрит. Чешкиот композитор [[Леош Јаначек]] свирел на оргули на неговиот погреб. По неговата смрт, неговиот наследник ги изгорел сите документи во колекцијата на Мендел, за да се означи крајот на споровите околу оданочувањето. Ексхумацијата на телото на Мендел во 2021 година открила некои физиономски детали како што е висината на телото (168 см), а геномот бил анализиран, откривајќи дека Мендел имал предиспозиција за срцеви проблеми. == Придонеси == === Експерименти за хибридизација на растенијата === Мендел, познат како „татко на модерната генетика“, одлучил да ги проучува варијациите кај растенијата во експерименталната градина на неговиот манастир, со површина од околу 2 хектари. Во неговата работа му помогнал Александар Завадски, кој влијаел врз неговиот експериментален пристап, додека неговиот претпоставен, опатот Нап, му пишувал со обиди да го разубеди од истражувањето, наведувајќи дека владиката се потсмевал кога бил информиран за деталните генеалогии на грашокот. По почетните експерименти со растенија од грашок, Мендел се насочил кон проучување на седум особини кои изгледаат дека се наследуваат независно една од друга: облик на семето, боја на цветот, боја на обвивката на семето, облик на мешунката, боја на незрелата мешунка, положба на цветот и висина на растението. На почетокот се фокусирал на обликот на семето, кое можело да биде или мазно или набиено. Помеѓу 1856 и 1863 година, Мендел одгледал и анализирал околу 28.000 растенија, најголемиот дел од нив грашок (Pisum sativum). Овие експерименти покажале дека при вкрстување на различни чисти линии (на пример високи и ниски растенија), во втората генерација се добивала карактеристична распределба: едно растение со рецесивна особина, две хибридни и едно со доминантна особина. Врз основа на овие резултати, Мендел формулирал две основни правила — Законот за сегрегација и Законот за независно комбинирање — кои подоцна станале познати како Менделови закони на наследување. ==== Првичен прием на делото на Мендел ==== Мендел го претставил својот труд ''Versuche über Pflanzenhybriden'' („Експерименти за хибридизација на растенија“) на два состанока на Природонаучното друштво во Брно во Моравија, одржани на 8 февруари и 8 март 1865 година. Трудот предизвикал неколку позитивни извештаи во локалните весници, но бил во голема мера занемарен од пошироката научна јавност. Кога бил објавен во 1866 година во ''Verhandlungen des naturforschenden Vereines in Brünn'', се сметало дека главно се однесува на хибридизација, а не на наследување, па затоа имал мало влијание и бил цитиран само неколку пати во следните три и пол децении. Подоцна трудот бил повторно оценет и признат како фундаментален. [3] Интересно, Чарлс Дарвин не бил запознаен со работата на Мендел, а се смета дека доколку бил, развојот на модерната генетика можел да започне многу порано. Затоа, научната приказна на Мендел често се наведува како пример за тоа како револуционерни идеи понекогаш остануваат непрепознаени долго време. ==== Повторно откривање на делото на Мендел ==== Околу четириесет научници ги слушале двете револуционерни предавања на Мендел, но изгледа дека не успеале целосно да ги разберат последиците од неговата работа. Подоцна, тој продолжил да се допишува со Карл Негели, еден од водечките биолози на тоа време, но и Негели не ја препознал целосната важност на Менделовите откритија. Понекогаш Мендел се сомневал во сопствената работа, но не секогаш со обесхрабрување. Според сведоштва, тој му рекол на свој пријател, Густав фон Нисл: „Моето време ќе дојде“. За време на животот на Мендел, повеќето биолози верувале дека сите карактеристики се пренесуваат на следната генерација преку т.н. мешано наследување, при што особините од двајцата родители се „израмнуваат“ или просечно комбинираат. Денес се знае дека ваквите појави често се резултат на дејството на повеќе гени со квантитативни ефекти. Чарлс Дарвин се обидел да го објасни наследувањето преку својата теорија на пангенеза, но таа не била успешна. Дури на почетокот на 20 век била целосно разбрана и прифатена важноста на идеите на Мендел. До 1900 година, истражувањата насочени кон развивање успешна теорија за дисконтинуирано наследување, наместо мешано наследување, довеле до независно повторување на слични резултати од страна на Хуго де Врис и Карл Коренс, како и до повторно откривање на делото и законите на Мендел. И двајцата го признале приоритетот на Мендел, а се смета дека де Врис веројатно не ги разбрал целосно своите резултати сè додека не ги прочитал трудовите на Мендел. Иако првично Ерих фон Чермак бил сметан за дел од повторното откривање, денес тоа гледиште е напуштено, бидејќи се смета дека тој не ги разбрал целосно Менделовите закони. Иако де Врис подоцна го изгубил интересот за менделизмот, други биолози започнале да ја развиваат модерната генетика како научна дисциплина. Интересно е што сите тројца истражувачи, секој од различна земја, ги објавиле своите наоди за повторното откривање на работата на Мендел во ист период — во пролетта 1900 година, во рок од само два месеци. Резултатите на Мендел брзо биле реплицирани, а теоријата за генетска поврзаност бргу се развила. Биолозите масовно се насочиле кон оваа нова рамка, која иако сè уште не можела да објасни сите појави, нудела генотипско разбирање на наследувањето, нешто што недостасувало во претходните пристапи кои се фокусирале на фенотипот. Една од највлијателните претходни школи била биометриската школа на Карл Пирсон и В.Ф.Р. Велдон, заснована главно на статистичка анализа на варијациите на фенотипските особини. Најсилен отпор кон нивните идеи дошол од Вилијам Бејтсон, кој одиграл клучна улога во раното популаризирање на Менделовата теорија (и токму тој го вовел поимот „генетика“ и дел од основната терминологија на полето). Оваа дебата помеѓу биометричарите и менделијанците била многу интензивна во првите две децении на 20 век. Биометричарите ја нагласувале статистичката строгост и математичката анализа, додека менделијанците тврделе дека имаат подлабоко биолошко објаснување за наследувањето. Современата генетика денес покажува дека Менделовото наследување навистина претставува биолошки механизам, иако сè уште не се целосно разјаснети сите гени и фактори поврзани со неговите оригинални експерименти. На крајот, двата пристапа биле обединети, особено преку работата на Р. А. Фишер уште во 1918 година. Оваа интеграција, развивана во 1930-тите и 1940-тите, ја споила Менделовата генетика со Дарвиновата теорија за природна селекција, што довело до формирање на модерната синтеза во еволутивната биологија. Во Советскиот Сојуз и Народна Република Кина, Менделовата генетика била отфрлена во корист на ламаркизмот во рамки на државната политика позната како лисенкоизам. Ова довело до прогон на генетичарите, вклучително и нивно затворање, а во некои случаи и смртни казни, како и до сериозни последици за земјоделското производство и глад во обете земји. === Современа анализа на гените што ги предизвикуваат Менделовите фенотипови на грашок === Мендел претпоставил дека седум „фактори“ ги одредуваат карактеристиките што ги проучувал кај грашокот. Овие фактори денес се нарекуваат „гени“, но природата на овие гени останала мистерија повеќе од еден век. Напорите за нивно идентификување траеле сè до 2025 година, кога биле конечно откриени последните три гени. Седумте гени се следниве (гените се скратени како PsXYZ за ''Pisum sativum'', научното име на грашокот): збрчканиот фенотип на семето (див тип: тркалезен) е предизвикан од вметнување во генот PsSBE1. Жолтиот фенотип (див тип: зелен) произлегува од мутација или вметнување во генот PsSGR. Белиот фенотип на бојата на цветот (див тип: виолетов) е резултат на бришење во генот PsbHLH. Џуџестиот фенотип е поврзан со генот PsGA3ox1, додека бојата на мешунката (жолта наспроти зелена) е одредена од генот PsChlG. Обликот на мешунката е контролиран од генот PsCLE41, кој влијае на стеснети или надуени форми, а положбата на цветот е одредена од генот PsCIK2/3, кој доведува до терминална или аксијална поставеност на цветовите. === Други експерименти === Мендел експериментирал и со јастреб (Hieracium). Тој објавил извештај за својата работа со јастреб,група растенија која во тоа време привлекувала големо внимание кај научниците поради својата разновидност. Сепак, резултатите од неговите истражувања кај јастребите се разликувале од оние кај грашокот; првата генерација покажувала значителна варијабилност, а голем дел од потомството било идентично со мајчиниот родител. Во својата кореспонденција со Карл Негели, Мендел ги разгледувал овие резултати, но не успеал да даде задоволително објаснување. Дури кон крајот на 19 век било откриено дека многу видови јастреб се апомиктични, односно создаваат семиња преку бесполово размножување. Се чини дека Мендел чувал и животни во манастирот, одгледувајќи пчели во кошници изработени по нарачка. Од неговите истражувања со пчели не се зачувани речиси никакви податоци, освен едно спомнување во извештаите на Моравското пчеларско друштво. Она што со сигурност се знае е дека користел кипарски и крањски пчели, [4] кои биле познати како прилично агресивни, што им создавало непријатности на другите монаси и посетители во манастирот, па на крај бил замолен да се откаже од нив. И покрај тоа, Мендел имал голема приврзаност кон своите пчели и ги нарекувал „моите најмили мали животни“. По неговата смрт, некои колеги на Мендел се присетиле дека тој наводно одгледувал глувци и вкрстувал различни варијанти со разлика во големината, иако за таква работа не постојат зачувани негови записи. Со текот на времето се појавил и постојан мит дека Мендел се пренасочил кон растенија дури откако Нап наводно изјавил дека е несоодветно еден целибатен свештеник внимателно да го набљудува размножувањето кај глодарите. Меѓутоа, во биографија од 2022 година, Даниел Фербенкс наведува дека таква изјава тешко може да се смета за точна, бидејќи Нап лично го надгледувал одгледувањето овци на големиот земјоделски имот на манастирот. Мендел, исто така, се занимавал со астрономија и метеорологија, и учествувал во основањето на „Австриското метеоролошко друштво“ во 1865 година. Поголемиот дел од неговите објавени трудови всушност биле поврзани со метеорологија. Тој, исто така, опишал нови растителни видови, а во ботаничката литература тие се означуваат со кратенката „Мендел“ како авторска ознака. == Менделовиот парадокс == Во 1936 година, Роналд Фишер, истакнат статистичар и популациски генетичар, ги реконструирал експериментите на Мендел и ги анализирал резултатите од генерацијата F2 (втора ќерка). Тој забележал дека односот на доминантните и рецесивните фенотипови (како жолт наспроти зелен грашок или тркалезен наспроти збрчкан грашок) е изненадувачки и постојано премногу блиску до очекуваниот однос 3:1. Фишер изнел контроверзно тврдење дека „податоците од повеќето, ако не и сите, експерименти се прилагодени за да одговараат на очекувањата на Мендел“. Според него, резултатите што му се припишуваат на Мендел биле „необично прецизни“, што ги опишал со остри критики како „сомнителни“ и „премногу уредни“. Други научници се согласиле со Фишер дека резултатите на Мендел изгледаат изненадувачки блиску до очекуваните теоретски односи. AWF Едвардс, на пример, забележал: „Човек може да му аплаудира на среќниот коцкар; но кога тој повторно има среќа утре, и следниот ден, и следниот ден, има право да стане малку сомничав“. Покрај ова, се наведуваат и уште три независни линии на докази кои дополнително го поддржуваат ставот дека резултатите на Мендел се статистички „премногу совршени“ за да бидат целосно случајни. Фишеровата анализа го довела до т.н. Менделов парадокс: објавените податоци на Мендел, од статистичка перспектива, изгледаат премногу уредни и блиску до теоретските очекувања за да бидат целосно реални, но истовремено „сè што знаеме за Мендел сугерира дека веројатно не би се впуштил во намерна измама или несвесно прилагодување на резултатите“. Поради оваа контрадикција, повеќе автори и истражувачи се обиделе да понудат различни објаснувања за да го решат овој парадокс. Едно од објаснувањата се повикува на потврдна пристрасност. Фишер ги опишал експериментите на Мендел како „силно пристрасни во насока на согласност со очекувањата“, сугерирајќи дека резултатите можеби несвесно биле наклонети кон теоријата: „да ѝ се даде на теоријата предност на сомнежот“. Во една статија од 2004 година, Џ. В. Портеус заклучил дека набљудувањата на Мендел навистина изгледаат изненадувачки прецизни. Исто така било предложено објаснување базирано на тетраден полен, но повторните експерименти не покажале докази дека овој модел може да ги објасни забележаните пристрасности. Друг обид за решавање на Менделовиот парадокс укажува дека понекогаш може да постои судир меѓу моралната обврска за целосно и непристрасно прикажување на фактите и поважната цел за унапредување на научното знаење. Според ова гледиште, Мендел можеби се чувствувал притиснат да „ги поедностави своите податоци за да одговори на реални или очекувани уреднички приговори“. Такво постапување би можело да се толкува како морално оправдано, бидејќи алтернативата — строго инсистирање на сите детали — би можела да го забави или попречи прифаќањето на новото научно знаење. Слично на многу други иноватори на своето време, Мендел, како релативно непознат истражувач од пониско општествено потекло, морал да „ги надмине постоечките когнитивни рамки и општествени предрасуди“ кај својата публика. Во таа смисла, ако научниот пробив „можел да се постигне преку селективно прикажување или поедноставување на дел од набљудувањата со цел тие да бидат поприфатливи за тогашната научна средина, таквите постапки би можеле да се оправдаат од морална перспектива". Даниел Л. Хартл и Даниел Џ. Фербенкс целосно го отфрлаат статистичкиот аргумент на Фишер, сметајќи дека тој погрешно ги интерпретирал експериментите на Мендел. Тие укажуваат дека е веројатно Мендел да имал поголеми примероци од десет потомци и дека неговите резултати реално се вклопувале со очекуваните односи. Тие заклучуваат: „Тврдењето на Фишер за намерно фалсификување конечно може да се отфрли, бидејќи по подетална анализа се покажа дека не е поткрепено со убедливи докази“. Во 2008 година, Хартл и Фербенкс, заедно со Алан Франклин и АВФ Едвардс, објавиле сеопфатна студија во која заклучиле дека нема основа за тврдењето дека Мендел ги измислил своите резултати, ниту дека Фишер се обидел намерно да го минимизира значењето на неговото дело. Според овие автори, повторната анализа на статистичките пресметки на Фишер исто така не ја поддржува идејата за потврдна пристрасност во експериментите на Мендел. == Комеморација == Планината Мендел во новозеландскиот планински венец [[Папароа]] е именувана по него во 1970 година од страна на Одделот за научни и индустриски истражувања. Во чест на неговиот 200-ти роденден, телото на Мендел било ексхумирано и неговата ДНК била секвенционирана. == Поврзано == * [[Музеј на генетика Мендел]] * [[Мендел (поларна станица)|Поларната станица Мендел]] во Антарктикот * [[Универзитет Мендел|Универзитет Мендел во Брно]] * [[Менделова грешка]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.newadvent.org/cathen/10180b.htm 1913 Catholic Encyclopedia entry, "Mendel, Mendelism"] * [http://www.opatbrno.cz/ Augustinian Abbey of St. Thomas at Brno] * [http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/people/data?id=per116 Biography, bibliography and access to digital sources] * [https://web.archive.org/web/20080117233318/http://mendel.imp.ac.at/mendeljsp/biography/biography.jsp Biography of Gregor Mendel] * [https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/science/add_aqa/celldivision/inheritance3.shtml GCSE student] * [http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BC/Gregor_Mendel.html Gregor Mendel (1822–1884)] * [https://web.archive.org/web/20170917000119/http://www.thomasmore.edu/library/mendel_collection.cfm?group%20=The%20Mendel%20Collection Gregor Mendel Primary Sources] * [http://www.weloennig.de/mendel.htm Johann Gregor Mendel: Why his discoveries were ignored for 35 (72) years] {{In lang|de}} * [https://web.archive.org/web/20090620175253/http://brnonow.com/2009/02/university-to-rebuild-mendels-greenhouse/ Masaryk University to rebuild Mendel's greenhouse | Brno Now] * [http://www.mendelmuseum.muni.cz/en/ Mendel Museum of Genetics] * [http://www.mendelweb.org/Mendel.html Mendel's Paper in English] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Omim/ Online Mendelian Inheritance in Man] * [https://web.archive.org/web/20080419020741/http://biology.clc.uc.edu/Fankhauser/Travel/Berlin/for_web/Mendel_in_Brno.html A photographic tour of St. Thomas' Abbey, Brno, Czech Republic] * [https://sciencefromthestacks.library.villanova.edu/rediscovering-gregor-mendel-os Villanova University Mendel Collection] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мендел, Грегор}} [[Категорија:Австриски биолози]] [[Категорија:Чешки биолози]] [[Категорија:Генетичари]] [[Категорија:Родени во 1822 година]] [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Римокатолички свештеници]] [[Категорија:Луѓе од Брно]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] tpbf4dj30t21x3fv0em572kijlsfici 5545258 5545228 2026-04-27T08:48:11Z Виолетова 1975 /* Експерименти за хибридизација на растенијата */ 5545258 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник | name = Грегор Јохан Мендел | image = Gregor Mendel 2.jpg | birth_date = {{роден на|20|јули|1822}} | birth_place = {{роден во|Хинчице|Хајзендорф}}, Австроунгарија | death_date = {{починал на|6|јануари|1884}} | death_place = {{починал во|Брно}}, Австроунгарија | nationality = Австроунгарија | ethnicity = Чех, Германец | field = [[Генетика]] | work_institutions = Опатија „Св. Тома“ во Брно | alma_mater = Оломоучки универзитет<br>Виенски универзитет | doctoral_advisor = <!--Please insert--> | doctoral_students = <!--Please insert--> | known_for = откривање на [[генетика]]та | prizes = <!--Please insert--> | religion = римокатоличка |signature=Gregor Mendel Signature.svg }} [[Податотека:Gregor_Mendel_Monk.jpg|мини|десно|200п|Грегор Мендел.]] '''Грегор Мендел''' ({{langx|de|Gregor Johann Mendel}}; [[20 јули]] [[1822]] - [[6 јануари]] [[1884]]) — австриски [[свештеник]], [[биолог]], [[ботаничар]] и [[математичар]], кој се смета за научник кој ги поставил темелите на класичната [[генетика]]. Иако земјоделците во тој период со милениуми знаеле дека со вкрстување на животните и растенијата може да се изберат одредени посакувани особини, експериментите на Мендел со растенијата од грашок биле изведувани помеѓу 1856 и 1863 година воспоставиле многу од правилата на наследување, сега познати како законите на Менделовото наследување.<ref>{{Cite journal|last=Schacherer|first=Joseph|date=2016|title=Beyond the simplicity of Mendelian inheritance|journal=Comptes Rendus Biologies|volume=339|issue=7–8|pages=284–288|doi=10.1016/j.crvi.2016.04.006|pmid=27344551|doi-access=free}}</ref> Мендел работел со седум карактеристики на растенијата грашок : висина на растението, облик и боја на мешунката, облик и боја на семето и положба и боја на цветот. Земајќи ја бојата на семето како пример, Мендел покажал дека кога вистински размножувачки жолт грашок и вистински размножувачки зелен грашок биле вкрстени, нивното потомство секогаш давало жолти семиња. Меѓутоа, во следната генерација, зелениот грашок повторно се појавувал во сооднос од 1 зелена спрема 3 жолта. За да го објасни овој феномен, Мендел ги вовел термините „рецесивен“ и „ доминантен“ во однос на одредени особини. Во претходните примери од експериментите што ги вршел, зелената особина, која се чинела дека исчезнала во првата генерација, е рецесивна, а жолтата е доминантна. Тој ја објавил својата работа во 1866 година, прикажувајќи ги дејствата на невидливите „фактори“ - денес наречени гени - во предвидливото одредување на особините на еден организам. Вистинските гени биле откриени дури во долг процес кој завршил во 2025 година кога последните три од седумте Менделови гени биле идентификувани во геномите на грашокот. Длабокото значење на работата на Мендел не било препознато сè до почетокот на 20 век (повеќе од три децении подоцна), со повторното откривање на неговите закони. Ерих фон Чермак, Хуго де Врис и Карл Коренс независно потврдиле неколку од експерименталните резултати на Мендел во 1900 година, со што започнала современата ера на генетиката. == Детство и образование == Роден е на 20 јули 1822 година во [[Хајзендорф]] (денешно Хинчице, Нови Јичин), во [[Шлеска]] тогашна Австрија (а денешна [[Чешка]]) како Јохан, а името Грегор го зел откако станал августински свештеник. Мендел и имал една постара сестра, Вероника, и една помлада, Терезија. Тие живееле и работеле на фарма која била во сопственост на семејството Мендел најмалку 130 години (куќата каде што е роден Мендел денес е музеј посветен на него).<ref>{{cite web|url=http://www.mendel-rodnydum.vrazne.cz/index.php?lang=cs|title=Úvod – Rodný dům Johanna Gregora Mendela}}</ref> Во текот на детството, Мендел работел како градинар и изучувал пчеларство. Гимназија учел во [[Тропау]] (денешна [[Опава]]), а од 1840 до 1843 година, студирал практична и теоретска филозофија и физика на универзитетот во [[Оломоуц]] – Филозовски факултет. Заради болеста на татка си и недостаток на пари, тој се соочил со финансиски тешкотии да ги плати студиите, а сестра му Терезија му го дала својот мираз. Подоцна тој помогнал да ги издржува нејзините три сина, од кои двајца станале лекари.<ref>{{Cite book|title=Mendel und seine Erben: Eine Spurensuche|last=Eckert-Wagner|first=Silvia|publisher=Books on Demand|year=2004|isbn=978-3-8334-1706-1|location=Norderstedt|page=[https://books.google.com/books?id=3sU00yjUKfcC&pg=PA113 113]|language=de|trans-title=Mendel and His Heirs: A search for traces}}</ref> Тој станал монах делумно затоа што тоа му овозможило да стекне образование без самиот да го финансира.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/monkingardenlost00heni|title=The Monk in the Garden: The Lost and Found Genius of Gregor Mendel, the Father of Genetics|last=Henig|first=Robin Marantz|date=2000|publisher=Houghton Mifflin|isbn=0-395-97765-7|location=Boston|pages=19–21|oclc=43648512}}</ref> Како син на земјоделец кој се борел, монашкиот живот, според неговите зборови, го поштедил од „постојаната грижа за средства за живот“. Роден како Јохан Мендел, го добил името „Грегор“ ( Řehoř на чешки) кога се приклучил на Редот на Свети Августин. == Академска кариера == [[Податотека:Zawadzki and Mendel.jpg|left|thumb|Мендел (седи втор од десно и нумериран „2“) со други наставници во Реалшуле во Брно во 1864 година (Александар Завацки е означен со „1“.)]] Кога Мендел се запишал на Филозофскиот факултет, Одделот за природна историја и земјоделство го водел Јохан Карл Нестлер, кој спровел обемни истражувања за наследните особини кај растенијата и животните, особено овците. По препорака на неговиот наставник по физика, Фридрих Франц,<ref name="Hasan">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lXcRCag4rR8C&q=gregor+mendel+friedrich+franza&pg=PA1842|title=Mendel and The Laws Of Genetics|last=Hasan|first=Heather|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2004|isbn=978-1-4042-0309-9}}</ref> Мендел се запишал во августинската опатија „Свети Тома“ во Брно и ја започнал својата обука како католички свештеник. Мендел работел како заменик-наставник во средно училиште. Во 1850 година, не го положил усниот дел од испитите, последниот од трите дела, за да стане сертифициран наставник во средно училиште. Во 1851 година, бил испратен на Универзитетот во Виена да студира под покровителство на игуменот Кирил Франтишек Нап, за да добие поформално образование. Во Виена, негов професор по физика бил Кристијан Доплер. Мендел се вратил во својата опатија во 1853 година како наставник, главно по физика. Во 1854 година го запознал Александар Завацки, кој го поттикнал неговото истражување во Брно. Во 1856 година, тој полагал испит за да стане сертифициран учител и повторно не го положил усниот дел. Во летото 1862 година, тој се приклучил на организирана групна турнеја во Париз и Лондон, каде што ја посетил Меѓународната изложба и главните научни центри, патување кое можеби влијаело врз последната фаза од неговото истражување за хибридизација. Во 1867 година, тој го наследил Нап како игумен на манастирот.<ref name="MENDELMUSEUM">{{cite web|url=http://www.mendel-museum.com/eng/1online/|title=Online Museum Exhibition|publisher=The Masaryk University Mendel Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021181034/http://www.mendel-museum.com/eng/1online/|archive-date=21 October 2014|access-date=20 January 2010|url-status=dead}}</ref> Откако бил унапреден за игумен во 1868 година, неговата научна работа во голема мера завршила, бидејќи Мендел станал преоптоварен со административни обврски, особено спор со граѓанската власт околу нејзиниот обид да наметне посебни даноци на религиозните институции. Мендел починал на 6 јануари 1884 година, на 61 година, во Брно, од хроничен нефрит. Чешкиот композитор [[Леош Јаначек]] свирел на оргули на неговиот погреб. По неговата смрт, неговиот наследник ги изгорел сите документи во колекцијата на Мендел, за да се означи крајот на споровите околу оданочувањето. Ексхумацијата на телото на Мендел во 2021 година открила некои физиономски детали како што е висината на телото (168 см), а геномот бил анализиран, откривајќи дека Мендел имал предиспозиција за срцеви проблеми.<ref>{{cite web|url=https://science.apa.at/power-search/5470627088141089095l|title=Genomanalyse beim ersten Genetiker: Gregor Mendel exhumiert|author=Austria Presse Agentur|language=de|website=science.apa.at|access-date=2022-07-16}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Придонеси == [[Податотека:Mendelian_inheritance.svg|мини|(1) генерација родители. (2) генерација F1 (3) генерација F2]] === Експерименти за хибридизација на растенијата === Мендел, познат како „татко на модерната генетика“, одлучил да ги проучува варијациите кај растенијата во експерименталната градина на неговиот манастир, со површина од околу 2 хектари. Во неговата работа му помогнал Александар Завадски, кој влијаел врз неговиот експериментален пристап, додека неговиот претпоставен, опатот Нап, му пишувал со обиди да го разубеди од истражувањето, наведувајќи дека владиката се потсмевал кога бил информиран за деталните генеалогии на грашокот.<ref>{{Cite journal|last=Szybalski|first=W.|date=2010|title=Professor Alexander Zawadzki of Lviv University – Gregor Mendel's mentor and inspirer|journal=Biopolymers and Cell|volume=26|issue=2|pages=83–86|doi=10.7124/bc.000149|doi-access=free}}</ref> По почетните експерименти со растенија од грашок, Мендел се насочил кон проучување на седум особини кои изгледаат дека се наследуваат независно една од друга: облик на семето, боја на цветот, боја на обвивката на семето, облик на мешунката, боја на незрелата мешунка, положба на цветот и висина на растението. На почетокот се фокусирал на обликот на семето, кое можело да биде или мазно или набиено. Помеѓу 1856 и 1863 година, Мендел одгледал и анализирал околу 28.000 растенија, најголемиот дел од нив грашок (Pisum sativum). Овие експерименти покажале дека при вкрстување на различни чисти линии (на пример високи и ниски растенија), во втората генерација се добивала карактеристична распределба: едно растение со рецесивна особина, две хибридни и едно со доминантна особина. Врз основа на овие резултати, Мендел формулирал две основни правила — Законот за сегрегација и Законот за независно комбинирање — кои подоцна станале познати како Менделови закони на наследување.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OZeEmqzE4oC&pg=PA34|title=Fundamentals of Forensic DNA Typing|last1=Butler|first1=John M.|date=2010|publisher=Elsevier/Academic Press|isbn=978-0-08-096176-7|location=Burlington, MA|pages=34–35}}</ref> ==== Првичен прием на делото на Мендел ==== Мендел го претставил својот труд „Експерименти за хибридизација на растенија“ (''Versuche über Pflanzenhybriden'') на два состанока на Природонаучното друштво во Брно во Моравија, одржани на 8 февруари и 8 март 1865 година. Трудот предизвикал неколку позитивни извештаи во локалните весници, но бил во голема мера занемарен од пошироката научна јавност. Кога бил објавен во 1866 година, се сметало дека главно се однесува на хибридизација, а не на наследување, па затоа имал мало влијание и бил цитиран само неколку пати во следните три и пол децении.<ref>Mendel, J.G. (1866). "[https://www.biodiversitylibrary.org/item/124139#page/133/mode/1up Versuche über Pflanzenhybriden]", ''Verhandlungen des naturforschenden Vereines in Brünn'', Bd. IV für das Jahr, 1865, ''Abhandlungen'': 3–47. For the English translation, see: {{cite journal|last1=Druery|first1=C.T.|last2=Bateson|first2=William|year=1901|title=Experiments in plant hybridization|url=http://www.esp.org/foundations/genetics/classical/gm-65.pdf|journal=Journal of the Royal Horticultural Society|volume=26|pages=1–32|archive-url=https://web.archive.org/web/20000902033224/http://www.esp.org/foundations/genetics/classical/gm-65.pdf|archive-date=2000-09-02|access-date=9 October 2009|url-status=live}}</ref> Подоцна трудот бил повторно оценет и признат како фундаментален. Интересно е дека [[Чарлс Дарвин]] не бил запознат со работата на Мендел, а се смета дека доколку бил запознат, развојот на модерната генетика можел да започне многу порано. Затоа, научната приказна на Мендел често се наведува како пример за тоа како револуционерни идеи понекогаш остануваат непрепознаени долго време.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Nissani|first1=M.|date=1995|title=The Plight of the Obscure Innovator in Science|journal=Social Studies of Science|volume=25|issue=1|pages=165–83|doi=10.1177/030631295025001008|s2cid=144949936}}</ref> ==== Повторно откривање на делото на Мендел ==== Околу четириесет научници ги слушале двете револуционерни предавања на Мендел, но изгледа дека не успеале целосно да ги разберат последиците од неговата работа. Подоцна, тој продолжил да се допишува со Карл Негели, еден од водечките биолози на тоа време, но и Негели не ја препознал целосната важност на Менделовите откритија. Понекогаш Мендел се сомневал во сопствената работа, но не секогаш со обесхрабрување. Според сведоштва, тој му рекол на свој пријател, Густав фон Нисл: „Моето време ќе дојде“.<ref name=":5">{{Cite journal|last=Gustafsson|first=A.|date=1969|title=The life of Gregor Johann Mendel--tragic or not?|journal=Hereditas|volume=62|issue=1|pages=239–258|doi=10.1111/j.1601-5223.1969.tb02232.x|pmid=4922561|doi-access=free}}</ref> За време на животот на Мендел, повеќето биолози верувале дека сите карактеристики се пренесуваат на следната генерација преку т.н. мешано наследување, при што особините од двајцата родители се „израмнуваат“ или просечно комбинираат. Денес се знае дека ваквите појави често се резултат на дејството на повеќе гени со квантитативни ефекти.<ref>{{Cite journal|last=Bulmer|first=Michael|date=1999|title=The Development of Francis Galton's Ideas on the Mechanism of Heredity|url=http://link.springer.com/10.1023/A:1004608217247|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=263–292|doi=10.1023/A:1004608217247|pmid=11624207|url-access=subscription|s2cid=10451997}}</ref> Чарлс Дарвин се обидел да го објасни наследувањето преку својата теорија на пангенеза, но таа не била успешна. Дури на почетокот на 20 век била целосно разбрана и прифатена важноста на идеите на Мендел. До 1900 година, истражувањата насочени кон развивање успешна теорија за дисконтинуирано наследување, наместо мешано наследување, довеле до независно повторување на слични резултати од страна на Хуго де Врис и Карл Коренс, како и до повторно откривање на делото и законите на Мендел. И двајцата го признале приоритетот на Мендел, а се смета дека де Врис веројатно не ги разбрал целосно своите резултати сè додека не ги прочитал трудовите на Мендел. Иако првично Ерих фон Чермак бил сметан за дел од повторното откривање, денес тоа гледиште е напуштено, бидејќи се смета дека тој не ги разбрал целосно Менделовите закони. Иако де Врис подоцна го изгубил интересот за менделизмот, други биолози започнале да ја развиваат модерната генетика како научна дисциплина. Интересно е што сите тројца истражувачи, секој од различна земја, ги објавиле своите наоди за повторното откривање на работата на Мендел во ист период — во пролетта 1900 година, во рок од само два месеци. Резултатите на Мендел брзо биле реплицирани, а теоријата за генетска поврзаност бргу се развила. Биолозите масовно се насочиле кон оваа нова рамка, која иако сè уште не можела да објасни сите појави, нудела генотипско разбирање на наследувањето, нешто што недостасувало во претходните пристапи кои се фокусирале на фенотипот. Една од највлијателните претходни школи била биометриската школа на Карл Пирсон и В.Ф.Р. Велдон, заснована главно на статистичка анализа на варијациите на фенотипските особини. Најсилен отпор кон нивните идеи дошол од Вилијам Бејтсон, кој одиграл клучна улога во раното популаризирање на Менделовата теорија (и токму тој го вовел поимот „генетика“ и дел од основната терминологија на полето).<ref>{{cite journal|last1=Elston|first1=RC|last2=Thompson|first2=EA|author2-link=Elizabeth A. Thompson|date=2000|title=A century of biometrical genetics|journal=Biometrics|volume=56|issue=3|pages=659–66|doi=10.1111/j.0006-341x.2000.00659.x|pmid=10985200|s2cid=45142547}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pilpel|first1=Avital|date=September 2007|title=Statistics is not enough: revisiting Ronald A. Fisher's critique (1936) of Mendel's experimental results (1866)|journal=Studies in History and Philosophy of Science Part C: Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences|volume=38|issue=3|pages=618–26|doi=10.1016/j.shpsc.2007.06.009|pmid=17893069}}</ref> Оваа дебата помеѓу биометричарите и менделијанците била многу интензивна во првите две децении на 20 век. Биометричарите ја нагласувале статистичката строгост и математичката анализа, додека менделијанците тврделе дека имаат подлабоко биолошко објаснување за наследувањето. Современата генетика денес покажува дека Менделовото наследување навистина претставува биолошки механизам, иако сè уште не се целосно разјаснети сите гени и фактори поврзани со неговите оригинални експерименти. На крајот, двата пристапа биле обединети, особено преку работата на Р. А. Фишер уште во 1918 година. Оваа интеграција, развивана во 1930-ти години и 1940-ти години, ја споила Менделовата генетика со Дарвиновата теорија за природна селекција, што довело до формирање на модерната синтеза во еволутивната биологија.<ref>{{cite journal|last1=Kutschera|first1=Ulrich|last2=Niklas|first2=KarlJ.|date=2004|title=The modern theory of biological evolution: an expanded synthesis|journal=Naturwissenschaften|volume=91|issue=6|pages=255–76|bibcode=2004NW.....91..255K|doi=10.1007/s00114-004-0515-y|pmid=15241603|s2cid=10731711}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WkcvuVpzjYQC|title=Strickberger's evolution|last1=Hall|first1=Brian Keith|last2=Hallgrímsson|first2=Benedikt|last3=Strickberger|first3=Monroe W.|date=2014|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=978-1-4496-1484-3|edition=5|location=Burlington, Mass.|pages=10–11}}</ref> Во [[Советскиот Сојуз]] и [[Народна Република Кина]], Менделовата генетика била отфрлена во корист на [[Ламаркизам|ламаркизмот]] во рамки на државната политика позната како лисенкоизам. Ова довело до прогон на генетичарите, вклучително и нивно затворање, а во некои случаи и смртни казни, како и до сериозни последици за земјоделското производство и глад во обете земји.<ref>{{Cite web|url=https://exhibits.library.cornell.edu/cultivating-silence/feature/collapse-of-reason|title=Collapse of Reason|date=2021-11-02|language=en|access-date=2026-04-19|website=Cultivating Silence - Online exhibitions across Cornell University Library}}</ref> === Современа анализа на гените што ги предизвикуваат Менделовите фенотипови на грашок === Мендел претпоставил дека седум „фактори“ ги одредуваат карактеристиките што ги проучувал кај грашокот. Овие фактори денес се нарекуваат „гени“, но природата на овие гени останала мистерија повеќе од еден век. Напорите за нивно идентификување траеле сè до 2025 година, кога биле конечно откриени последните три гени. Седумте гени се следниве (гените се скратени како PsXYZ за ''[[Pisum sativum]]'', научното име на грашокот): збрчканиот фенотип на семето (див тип: тркалезен) е предизвикан од вметнување во генот PsSBE1. Жолтиот фенотип (див тип: зелен) произлегува од мутација или вметнување во генот PsSGR. Белиот фенотип на бојата на цветот (див тип: виолетов) е резултат на бришење во генот PsbHLH. Џуџестиот фенотип е поврзан со генот PsGA3ox1, додека бојата на мешунката (жолта наспроти зелена) е одредена од генот PsChlG. Обликот на мешунката е контролиран од генот PsCLE41, кој влијае на стеснети или надуени форми, а положбата на цветот е одредена од генот PsCIK2/3, кој доведува до терминална или аксијална поставеност на цветовите.<ref name=":6">{{Cite journal|last1=Feng|first1=Cong|last2=Chen|first2=Baizhi|last3=Hofer|first3=Julie|last4=Shi|first4=Yan|last5=Jiang|first5=Mei|last6=Song|first6=Bo|last7=Cheng|first7=Hong|last8=Lu|first8=Lu|last9=Wang|first9=Luyao|date=2025-04-23|title=Genomic and genetic insights into Mendel's pea genes|url=https://www.nature.com/articles/s41586-025-08891-6|journal=[[Nature (journal)| Nature]]|language=en|volume=642|issue=8069|pages=980–989|bibcode=2025Natur.642..980F|doi=10.1038/s41586-025-08891-6|issn=1476-4687|pmc=12221995|pmid=40269167|last10=Howard|first10=Alex|last11=Bendahmane|first11=Abdel|last12=Fouchal|first12=Anissa|last13=Moreau|first13=Carol|last14=Sawada|first14=Chie|last15=LeSignor|first15=Christine}}</ref> === Други експерименти === Мендел експериментирал и со ''[[Hieracium]]''.<ref name="Nogler2006">{{cite journal|last1=Nogler|first1=GA|date=2006|title=The lesser-known Mendel: his experiments on Hieracium.|journal=Genetics|volume=172|issue=1|pages=1–6|doi=10.1093/genetics/172.1.1|pmc=1456139|pmid=16443600}}</ref> Тој објавил извештај за својата работа со ''[[Hieracium]]'', група растенија која во тоа време привлекувала големо внимание кај научниците поради својата разновидност. Сепак, резултатите од неговите истражувања кај ''[[Hieracium]]'' се разликувале од оние кај грашокот; првата генерација покажувала значителна варијабилност, а голем дел од потомството било идентично со мајчиниот родител. Во својата кореспонденција со Карл Негели, Мендел ги разгледувал овие резултати, но не успеал да даде задоволително објаснување. Дури кон крајот на 19 век било откриено дека многу видови ''[[Hieracium]]'' се апомиктични, односно создаваат семиња преку бесполово размножување. Се чини дека Мендел чувал и животни во манастирот, одгледувајќи [[пчели]] во кошници изработени по нарачка. Од неговите истражувања со пчели не се зачувани речиси никакви податоци, освен едно спомнување во извештаите на Моравското пчеларско друштво. Она што со сигурност се знае е дека користел кипарски и крањски пчели,<ref>{{cite web|url=http://www.mendel-museum.com/eng/1online/room3.htm|title=The Enigma of Generation and the Rise of the Cell|publisher=The Masaryk University Mendel Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021181104/http://www.mendel-museum.com/eng/1online/room3.htm|archive-date=21 October 2014|access-date=20 January 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Vecerek|first=O.|date=1965|title=Johann Gregor Mendel as a Beekeeper|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/0005772X.1965.11095345|journal=Bee World|volume=46|issue=3|pages=86–96|doi=10.1080/0005772X.1965.11095345|issn=0005-772X|url-access=subscription}}</ref> кои биле познати како прилично агресивни, што им создавало непријатности на другите монаси и посетители во манастирот, па на крај бил замолен да се откаже од нив. И покрај тоа, Мендел имал голема приврзаност кон своите пчели и ги нарекувал „моите најмили мали животни“. По неговата смрт, некои колеги на Мендел се присетиле дека тој наводно одгледувал глувци и вкрстувал различни варијанти со разлика во големината, иако за таква работа не постојат зачувани негови записи. Со текот на времето се појавил и постојан мит дека Мендел се пренасочил кон растенија дури откако Нап наводно изјавил дека е несоодветно еден целибатен свештеник внимателно да го набљудува размножувањето кај глодарите. Меѓутоа, во биографија од 2022 година, Даниел Фербенкс наведува дека таква изјава тешко може да се смета за точна, бидејќи Нап лично го надгледувал одгледувањето овци на големиот земјоделски имот на манастирот.<ref>{{cite book|title=Gregor Mendel|last=Fairbanks|first=Daniel&nbsp;J.|publisher=Promethean Books|year=2022|isbn=9781633888395|location=Guilford, CT|at=Ch.&nbsp;4|lccn=2021054684|author-link=Daniel Justin Fairbanks}}</ref> Мендел, исто така, се занимавал со [[астрономија]] и метеорологија, и учествувал во основањето на „Австриското метеоролошко друштво“ во 1865 година. Поголемиот дел од неговите објавени трудови всушност биле поврзани со [[метеорологија]]. Тој, исто така, опишал нови растителни видови, а во ботаничката литература тие се означуваат со кратенката „'''Mendel'''“ како авторска ознака.<ref>{{cite web|url=http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=68141|title=Index of Botanists: Mendel, Gregor Johann|publisher=Harvard University Herbaria & Libraries|website=HUH – Databases – Botanist Search|access-date=29 January 2018}}</ref> == Менделовиот парадокс == Во 1936 година, Роналд Фишер, истакнат статистичар и популациски генетичар, ги реконструирал експериментите на Мендел и ги анализирал резултатите од генерацијата F2 (втора ќерка). Тој забележал дека односот на доминантните и рецесивните фенотипови (како жолт наспроти зелен грашок или тркалезен наспроти збрчкан грашок) е изненадувачки и постојано премногу блиску до очекуваниот однос 3:1. Фишер изнел контроверзно тврдење дека „податоците од повеќето, ако не и сите, експерименти се прилагодени за да одговараат на очекувањата на Мендел“. Според него, резултатите што му се припишуваат на Мендел биле „необично прецизни“, што ги опишал со остри критики како „сомнителни“ и „премногу уредни“. Други научници се согласиле со Фишер дека резултатите на Мендел изгледаат изненадувачки блиску до очекуваните теоретски односи. AWF Едвардс, на пример, забележал: „Човек може да му аплаудира на среќниот коцкар; но кога тој повторно има среќа утре, и следниот ден, и следниот ден, има право да стане малку сомничав“. Покрај ова, се наведуваат и уште три независни линии на докази кои дополнително го поддржуваат ставот дека резултатите на Мендел се статистички „премногу совршени“ за да бидат целосно случајни. Фишеровата анализа го довела до т.н. Менделов парадокс: објавените податоци на Мендел, од статистичка перспектива, изгледаат премногу уредни и блиску до теоретските очекувања за да бидат целосно реални, но истовремено „сè што знаеме за Мендел сугерира дека веројатно не би се впуштил во намерна измама или несвесно прилагодување на резултатите“. Поради оваа контрадикција, повеќе автори и истражувачи се обиделе да понудат различни објаснувања за да го решат овој парадокс. Едно од објаснувањата се повикува на потврдна пристрасност. Фишер ги опишал експериментите на Мендел како „силно пристрасни во насока на согласност со очекувањата“, сугерирајќи дека резултатите можеби несвесно биле наклонети кон теоријата: „да ѝ се даде на теоријата предност на сомнежот“. Во една статија од 2004 година, Џ. В. Портеус заклучил дека набљудувањата на Мендел навистина изгледаат изненадувачки прецизни. Исто така било предложено објаснување базирано на тетраден полен, но повторните експерименти не покажале докази дека овој модел може да ги објасни забележаните пристрасности. Друг обид за решавање на Менделовиот парадокс укажува дека понекогаш може да постои судир меѓу моралната обврска за целосно и непристрасно прикажување на фактите и поважната цел за унапредување на научното знаење. Според ова гледиште, Мендел можеби се чувствувал притиснат да „ги поедностави своите податоци за да одговори на реални или очекувани уреднички приговори“. Такво постапување би можело да се толкува како морално оправдано, бидејќи алтернативата — строго инсистирање на сите детали — би можела да го забави или попречи прифаќањето на новото научно знаење. Слично на многу други иноватори на своето време, Мендел, како релативно непознат истражувач од пониско општествено потекло, морал да „ги надмине постоечките когнитивни рамки и општествени предрасуди“ кај својата публика. Во таа смисла, ако научниот пробив „можел да се постигне преку селективно прикажување или поедноставување на дел од набљудувањата со цел тие да бидат поприфатливи за тогашната научна средина, таквите постапки би можеле да се оправдаат од морална перспектива". Даниел Л. Хартл и Даниел Џ. Фербенкс целосно го отфрлаат статистичкиот аргумент на Фишер, сметајќи дека тој погрешно ги интерпретирал експериментите на Мендел. Тие укажуваат дека е веројатно Мендел да имал поголеми примероци од десет потомци и дека неговите резултати реално се вклопувале со очекуваните односи. Тие заклучуваат: „Тврдењето на Фишер за намерно фалсификување конечно може да се отфрли, бидејќи по подетална анализа се покажа дека не е поткрепено со убедливи докази“. Во 2008 година, Хартл и Фербенкс, заедно со Алан Франклин и АВФ Едвардс, објавиле сеопфатна студија во која заклучиле дека нема основа за тврдењето дека Мендел ги измислил своите резултати, ниту дека Фишер се обидел намерно да го минимизира значењето на неговото дело. Според овие автори, повторната анализа на статистичките пресметки на Фишер исто така не ја поддржува идејата за потврдна пристрасност во експериментите на Мендел. == Комеморација == Планината Мендел во новозеландскиот планински венец [[Папароа]] е именувана по него во 1970 година од страна на Одделот за научни и индустриски истражувања. Во чест на неговиот 200-ти роденден, телото на Мендел било ексхумирано и неговата ДНК била секвенционирана. == Поврзано == * [[Музеј на генетика Мендел]] * [[Мендел (поларна станица)|Поларната станица Мендел]] во Антарктикот * [[Универзитет Мендел|Универзитет Мендел во Брно]] * [[Менделова грешка]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.newadvent.org/cathen/10180b.htm 1913 Catholic Encyclopedia entry, "Mendel, Mendelism"] * [http://www.opatbrno.cz/ Augustinian Abbey of St. Thomas at Brno] * [http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/people/data?id=per116 Biography, bibliography and access to digital sources] * [https://web.archive.org/web/20080117233318/http://mendel.imp.ac.at/mendeljsp/biography/biography.jsp Biography of Gregor Mendel] * [https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/science/add_aqa/celldivision/inheritance3.shtml GCSE student] * [http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BC/Gregor_Mendel.html Gregor Mendel (1822–1884)] * [https://web.archive.org/web/20170917000119/http://www.thomasmore.edu/library/mendel_collection.cfm?group%20=The%20Mendel%20Collection Gregor Mendel Primary Sources] * [http://www.weloennig.de/mendel.htm Johann Gregor Mendel: Why his discoveries were ignored for 35 (72) years] {{In lang|de}} * [https://web.archive.org/web/20090620175253/http://brnonow.com/2009/02/university-to-rebuild-mendels-greenhouse/ Masaryk University to rebuild Mendel's greenhouse | Brno Now] * [http://www.mendelmuseum.muni.cz/en/ Mendel Museum of Genetics] * [http://www.mendelweb.org/Mendel.html Mendel's Paper in English] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Omim/ Online Mendelian Inheritance in Man] * [https://web.archive.org/web/20080419020741/http://biology.clc.uc.edu/Fankhauser/Travel/Berlin/for_web/Mendel_in_Brno.html A photographic tour of St. Thomas' Abbey, Brno, Czech Republic] * [https://sciencefromthestacks.library.villanova.edu/rediscovering-gregor-mendel-os Villanova University Mendel Collection] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мендел, Грегор}} [[Категорија:Австриски биолози]] [[Категорија:Чешки биолози]] [[Категорија:Генетичари]] [[Категорија:Родени во 1822 година]] [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Римокатолички свештеници]] [[Категорија:Луѓе од Брно]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 805inwxfiizzjcv8pskldlg4j4tbggd 5545261 5545258 2026-04-27T08:53:29Z Виолетова 1975 /* Менделовиот парадокс */ 5545261 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник | name = Грегор Јохан Мендел | image = Gregor Mendel 2.jpg | birth_date = {{роден на|20|јули|1822}} | birth_place = {{роден во|Хинчице|Хајзендорф}}, Австроунгарија | death_date = {{починал на|6|јануари|1884}} | death_place = {{починал во|Брно}}, Австроунгарија | nationality = Австроунгарија | ethnicity = Чех, Германец | field = [[Генетика]] | work_institutions = Опатија „Св. Тома“ во Брно | alma_mater = Оломоучки универзитет<br>Виенски универзитет | doctoral_advisor = <!--Please insert--> | doctoral_students = <!--Please insert--> | known_for = откривање на [[генетика]]та | prizes = <!--Please insert--> | religion = римокатоличка |signature=Gregor Mendel Signature.svg }} [[Податотека:Gregor_Mendel_Monk.jpg|мини|десно|200п|Грегор Мендел.]] '''Грегор Мендел''' ({{langx|de|Gregor Johann Mendel}}; [[20 јули]] [[1822]] - [[6 јануари]] [[1884]]) — австриски [[свештеник]], [[биолог]], [[ботаничар]] и [[математичар]], кој се смета за научник кој ги поставил темелите на класичната [[генетика]]. Иако земјоделците во тој период со милениуми знаеле дека со вкрстување на животните и растенијата може да се изберат одредени посакувани особини, експериментите на Мендел со растенијата од грашок биле изведувани помеѓу 1856 и 1863 година воспоставиле многу од правилата на наследување, сега познати како законите на Менделовото наследување.<ref>{{Cite journal|last=Schacherer|first=Joseph|date=2016|title=Beyond the simplicity of Mendelian inheritance|journal=Comptes Rendus Biologies|volume=339|issue=7–8|pages=284–288|doi=10.1016/j.crvi.2016.04.006|pmid=27344551|doi-access=free}}</ref> Мендел работел со седум карактеристики на растенијата грашок : висина на растението, облик и боја на мешунката, облик и боја на семето и положба и боја на цветот. Земајќи ја бојата на семето како пример, Мендел покажал дека кога вистински размножувачки жолт грашок и вистински размножувачки зелен грашок биле вкрстени, нивното потомство секогаш давало жолти семиња. Меѓутоа, во следната генерација, зелениот грашок повторно се појавувал во сооднос од 1 зелена спрема 3 жолта. За да го објасни овој феномен, Мендел ги вовел термините „рецесивен“ и „ доминантен“ во однос на одредени особини. Во претходните примери од експериментите што ги вршел, зелената особина, која се чинела дека исчезнала во првата генерација, е рецесивна, а жолтата е доминантна. Тој ја објавил својата работа во 1866 година, прикажувајќи ги дејствата на невидливите „фактори“ - денес наречени гени - во предвидливото одредување на особините на еден организам. Вистинските гени биле откриени дури во долг процес кој завршил во 2025 година кога последните три од седумте Менделови гени биле идентификувани во геномите на грашокот. Длабокото значење на работата на Мендел не било препознато сè до почетокот на 20 век (повеќе од три децении подоцна), со повторното откривање на неговите закони. Ерих фон Чермак, Хуго де Врис и Карл Коренс независно потврдиле неколку од експерименталните резултати на Мендел во 1900 година, со што започнала современата ера на генетиката. == Детство и образование == Роден е на 20 јули 1822 година во [[Хајзендорф]] (денешно Хинчице, Нови Јичин), во [[Шлеска]] тогашна Австрија (а денешна [[Чешка]]) како Јохан, а името Грегор го зел откако станал августински свештеник. Мендел и имал една постара сестра, Вероника, и една помлада, Терезија. Тие живееле и работеле на фарма која била во сопственост на семејството Мендел најмалку 130 години (куќата каде што е роден Мендел денес е музеј посветен на него).<ref>{{cite web|url=http://www.mendel-rodnydum.vrazne.cz/index.php?lang=cs|title=Úvod – Rodný dům Johanna Gregora Mendela}}</ref> Во текот на детството, Мендел работел како градинар и изучувал пчеларство. Гимназија учел во [[Тропау]] (денешна [[Опава]]), а од 1840 до 1843 година, студирал практична и теоретска филозофија и физика на универзитетот во [[Оломоуц]] – Филозовски факултет. Заради болеста на татка си и недостаток на пари, тој се соочил со финансиски тешкотии да ги плати студиите, а сестра му Терезија му го дала својот мираз. Подоцна тој помогнал да ги издржува нејзините три сина, од кои двајца станале лекари.<ref>{{Cite book|title=Mendel und seine Erben: Eine Spurensuche|last=Eckert-Wagner|first=Silvia|publisher=Books on Demand|year=2004|isbn=978-3-8334-1706-1|location=Norderstedt|page=[https://books.google.com/books?id=3sU00yjUKfcC&pg=PA113 113]|language=de|trans-title=Mendel and His Heirs: A search for traces}}</ref> Тој станал монах делумно затоа што тоа му овозможило да стекне образование без самиот да го финансира.<ref>{{Cite book|url=https://archive.org/details/monkingardenlost00heni|title=The Monk in the Garden: The Lost and Found Genius of Gregor Mendel, the Father of Genetics|last=Henig|first=Robin Marantz|date=2000|publisher=Houghton Mifflin|isbn=0-395-97765-7|location=Boston|pages=19–21|oclc=43648512}}</ref> Како син на земјоделец кој се борел, монашкиот живот, според неговите зборови, го поштедил од „постојаната грижа за средства за живот“. Роден како Јохан Мендел, го добил името „Грегор“ ( Řehoř на чешки) кога се приклучил на Редот на Свети Августин. == Академска кариера == [[Податотека:Zawadzki and Mendel.jpg|left|thumb|Мендел (седи втор од десно и нумериран „2“) со други наставници во Реалшуле во Брно во 1864 година (Александар Завацки е означен со „1“.)]] Кога Мендел се запишал на Филозофскиот факултет, Одделот за природна историја и земјоделство го водел Јохан Карл Нестлер, кој спровел обемни истражувања за наследните особини кај растенијата и животните, особено овците. По препорака на неговиот наставник по физика, Фридрих Франц,<ref name="Hasan">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=lXcRCag4rR8C&q=gregor+mendel+friedrich+franza&pg=PA1842|title=Mendel and The Laws Of Genetics|last=Hasan|first=Heather|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2004|isbn=978-1-4042-0309-9}}</ref> Мендел се запишал во августинската опатија „Свети Тома“ во Брно и ја започнал својата обука како католички свештеник. Мендел работел како заменик-наставник во средно училиште. Во 1850 година, не го положил усниот дел од испитите, последниот од трите дела, за да стане сертифициран наставник во средно училиште. Во 1851 година, бил испратен на Универзитетот во Виена да студира под покровителство на игуменот Кирил Франтишек Нап, за да добие поформално образование. Во Виена, негов професор по физика бил Кристијан Доплер. Мендел се вратил во својата опатија во 1853 година како наставник, главно по физика. Во 1854 година го запознал Александар Завацки, кој го поттикнал неговото истражување во Брно. Во 1856 година, тој полагал испит за да стане сертифициран учител и повторно не го положил усниот дел. Во летото 1862 година, тој се приклучил на организирана групна турнеја во Париз и Лондон, каде што ја посетил Меѓународната изложба и главните научни центри, патување кое можеби влијаело врз последната фаза од неговото истражување за хибридизација. Во 1867 година, тој го наследил Нап како игумен на манастирот.<ref name="MENDELMUSEUM">{{cite web|url=http://www.mendel-museum.com/eng/1online/|title=Online Museum Exhibition|publisher=The Masaryk University Mendel Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021181034/http://www.mendel-museum.com/eng/1online/|archive-date=21 October 2014|access-date=20 January 2010|url-status=dead}}</ref> Откако бил унапреден за игумен во 1868 година, неговата научна работа во голема мера завршила, бидејќи Мендел станал преоптоварен со административни обврски, особено спор со граѓанската власт околу нејзиниот обид да наметне посебни даноци на религиозните институции. Мендел починал на 6 јануари 1884 година, на 61 година, во Брно, од хроничен нефрит. Чешкиот композитор [[Леош Јаначек]] свирел на оргули на неговиот погреб. По неговата смрт, неговиот наследник ги изгорел сите документи во колекцијата на Мендел, за да се означи крајот на споровите околу оданочувањето. Ексхумацијата на телото на Мендел во 2021 година открила некои физиономски детали како што е висината на телото (168 см), а геномот бил анализиран, откривајќи дека Мендел имал предиспозиција за срцеви проблеми.<ref>{{cite web|url=https://science.apa.at/power-search/5470627088141089095l|title=Genomanalyse beim ersten Genetiker: Gregor Mendel exhumiert|author=Austria Presse Agentur|language=de|website=science.apa.at|access-date=2022-07-16}}{{Dead link|date=June 2024|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> == Придонеси == [[Податотека:Mendelian_inheritance.svg|мини|(1) генерација родители. (2) генерација F1 (3) генерација F2]] === Експерименти за хибридизација на растенијата === Мендел, познат како „татко на модерната генетика“, одлучил да ги проучува варијациите кај растенијата во експерименталната градина на неговиот манастир, со површина од околу 2 хектари. Во неговата работа му помогнал Александар Завадски, кој влијаел врз неговиот експериментален пристап, додека неговиот претпоставен, опатот Нап, му пишувал со обиди да го разубеди од истражувањето, наведувајќи дека владиката се потсмевал кога бил информиран за деталните генеалогии на грашокот.<ref>{{Cite journal|last=Szybalski|first=W.|date=2010|title=Professor Alexander Zawadzki of Lviv University – Gregor Mendel's mentor and inspirer|journal=Biopolymers and Cell|volume=26|issue=2|pages=83–86|doi=10.7124/bc.000149|doi-access=free}}</ref> По почетните експерименти со растенија од грашок, Мендел се насочил кон проучување на седум особини кои изгледаат дека се наследуваат независно една од друга: облик на семето, боја на цветот, боја на обвивката на семето, облик на мешунката, боја на незрелата мешунка, положба на цветот и висина на растението. На почетокот се фокусирал на обликот на семето, кое можело да биде или мазно или набиено. Помеѓу 1856 и 1863 година, Мендел одгледал и анализирал околу 28.000 растенија, најголемиот дел од нив грашок (Pisum sativum). Овие експерименти покажале дека при вкрстување на различни чисти линии (на пример високи и ниски растенија), во втората генерација се добивала карактеристична распределба: едно растение со рецесивна особина, две хибридни и едно со доминантна особина. Врз основа на овие резултати, Мендел формулирал две основни правила — Законот за сегрегација и Законот за независно комбинирање — кои подоцна станале познати како Менделови закони на наследување.<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=-OZeEmqzE4oC&pg=PA34|title=Fundamentals of Forensic DNA Typing|last1=Butler|first1=John M.|date=2010|publisher=Elsevier/Academic Press|isbn=978-0-08-096176-7|location=Burlington, MA|pages=34–35}}</ref> ==== Првичен прием на делото на Мендел ==== Мендел го претставил својот труд „Експерименти за хибридизација на растенија“ (''Versuche über Pflanzenhybriden'') на два состанока на Природонаучното друштво во Брно во Моравија, одржани на 8 февруари и 8 март 1865 година. Трудот предизвикал неколку позитивни извештаи во локалните весници, но бил во голема мера занемарен од пошироката научна јавност. Кога бил објавен во 1866 година, се сметало дека главно се однесува на хибридизација, а не на наследување, па затоа имал мало влијание и бил цитиран само неколку пати во следните три и пол децении.<ref>Mendel, J.G. (1866). "[https://www.biodiversitylibrary.org/item/124139#page/133/mode/1up Versuche über Pflanzenhybriden]", ''Verhandlungen des naturforschenden Vereines in Brünn'', Bd. IV für das Jahr, 1865, ''Abhandlungen'': 3–47. For the English translation, see: {{cite journal|last1=Druery|first1=C.T.|last2=Bateson|first2=William|year=1901|title=Experiments in plant hybridization|url=http://www.esp.org/foundations/genetics/classical/gm-65.pdf|journal=Journal of the Royal Horticultural Society|volume=26|pages=1–32|archive-url=https://web.archive.org/web/20000902033224/http://www.esp.org/foundations/genetics/classical/gm-65.pdf|archive-date=2000-09-02|access-date=9 October 2009|url-status=live}}</ref> Подоцна трудот бил повторно оценет и признат како фундаментален. Интересно е дека [[Чарлс Дарвин]] не бил запознат со работата на Мендел, а се смета дека доколку бил запознат, развојот на модерната генетика можел да започне многу порано. Затоа, научната приказна на Мендел често се наведува како пример за тоа како револуционерни идеи понекогаш остануваат непрепознаени долго време.<ref name=":2">{{Cite journal|last1=Nissani|first1=M.|date=1995|title=The Plight of the Obscure Innovator in Science|journal=Social Studies of Science|volume=25|issue=1|pages=165–83|doi=10.1177/030631295025001008|s2cid=144949936}}</ref> ==== Повторно откривање на делото на Мендел ==== Околу четириесет научници ги слушале двете револуционерни предавања на Мендел, но изгледа дека не успеале целосно да ги разберат последиците од неговата работа. Подоцна, тој продолжил да се допишува со Карл Негели, еден од водечките биолози на тоа време, но и Негели не ја препознал целосната важност на Менделовите откритија. Понекогаш Мендел се сомневал во сопствената работа, но не секогаш со обесхрабрување. Според сведоштва, тој му рекол на свој пријател, Густав фон Нисл: „Моето време ќе дојде“.<ref name=":5">{{Cite journal|last=Gustafsson|first=A.|date=1969|title=The life of Gregor Johann Mendel--tragic or not?|journal=Hereditas|volume=62|issue=1|pages=239–258|doi=10.1111/j.1601-5223.1969.tb02232.x|pmid=4922561|doi-access=free}}</ref> За време на животот на Мендел, повеќето биолози верувале дека сите карактеристики се пренесуваат на следната генерација преку т.н. мешано наследување, при што особините од двајцата родители се „израмнуваат“ или просечно комбинираат. Денес се знае дека ваквите појави често се резултат на дејството на повеќе гени со квантитативни ефекти.<ref>{{Cite journal|last=Bulmer|first=Michael|date=1999|title=The Development of Francis Galton's Ideas on the Mechanism of Heredity|url=http://link.springer.com/10.1023/A:1004608217247|journal=Journal of the History of Biology|volume=32|issue=2|pages=263–292|doi=10.1023/A:1004608217247|pmid=11624207|url-access=subscription|s2cid=10451997}}</ref> Чарлс Дарвин се обидел да го објасни наследувањето преку својата теорија на пангенеза, но таа не била успешна. Дури на почетокот на 20 век била целосно разбрана и прифатена важноста на идеите на Мендел. До 1900 година, истражувањата насочени кон развивање успешна теорија за дисконтинуирано наследување, наместо мешано наследување, довеле до независно повторување на слични резултати од страна на Хуго де Врис и Карл Коренс, како и до повторно откривање на делото и законите на Мендел. И двајцата го признале приоритетот на Мендел, а се смета дека де Врис веројатно не ги разбрал целосно своите резултати сè додека не ги прочитал трудовите на Мендел. Иако првично Ерих фон Чермак бил сметан за дел од повторното откривање, денес тоа гледиште е напуштено, бидејќи се смета дека тој не ги разбрал целосно Менделовите закони. Иако де Врис подоцна го изгубил интересот за менделизмот, други биолози започнале да ја развиваат модерната генетика како научна дисциплина. Интересно е што сите тројца истражувачи, секој од различна земја, ги објавиле своите наоди за повторното откривање на работата на Мендел во ист период — во пролетта 1900 година, во рок од само два месеци. Резултатите на Мендел брзо биле реплицирани, а теоријата за генетска поврзаност бргу се развила. Биолозите масовно се насочиле кон оваа нова рамка, која иако сè уште не можела да објасни сите појави, нудела генотипско разбирање на наследувањето, нешто што недостасувало во претходните пристапи кои се фокусирале на фенотипот. Една од највлијателните претходни школи била биометриската школа на Карл Пирсон и В.Ф.Р. Велдон, заснована главно на статистичка анализа на варијациите на фенотипските особини. Најсилен отпор кон нивните идеи дошол од Вилијам Бејтсон, кој одиграл клучна улога во раното популаризирање на Менделовата теорија (и токму тој го вовел поимот „генетика“ и дел од основната терминологија на полето).<ref>{{cite journal|last1=Elston|first1=RC|last2=Thompson|first2=EA|author2-link=Elizabeth A. Thompson|date=2000|title=A century of biometrical genetics|journal=Biometrics|volume=56|issue=3|pages=659–66|doi=10.1111/j.0006-341x.2000.00659.x|pmid=10985200|s2cid=45142547}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pilpel|first1=Avital|date=September 2007|title=Statistics is not enough: revisiting Ronald A. Fisher's critique (1936) of Mendel's experimental results (1866)|journal=Studies in History and Philosophy of Science Part C: Studies in History and Philosophy of Biological and Biomedical Sciences|volume=38|issue=3|pages=618–26|doi=10.1016/j.shpsc.2007.06.009|pmid=17893069}}</ref> Оваа дебата помеѓу биометричарите и менделијанците била многу интензивна во првите две децении на 20 век. Биометричарите ја нагласувале статистичката строгост и математичката анализа, додека менделијанците тврделе дека имаат подлабоко биолошко објаснување за наследувањето. Современата генетика денес покажува дека Менделовото наследување навистина претставува биолошки механизам, иако сè уште не се целосно разјаснети сите гени и фактори поврзани со неговите оригинални експерименти. На крајот, двата пристапа биле обединети, особено преку работата на Р. А. Фишер уште во 1918 година. Оваа интеграција, развивана во 1930-ти години и 1940-ти години, ја споила Менделовата генетика со Дарвиновата теорија за природна селекција, што довело до формирање на модерната синтеза во еволутивната биологија.<ref>{{cite journal|last1=Kutschera|first1=Ulrich|last2=Niklas|first2=KarlJ.|date=2004|title=The modern theory of biological evolution: an expanded synthesis|journal=Naturwissenschaften|volume=91|issue=6|pages=255–76|bibcode=2004NW.....91..255K|doi=10.1007/s00114-004-0515-y|pmid=15241603|s2cid=10731711}}</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=WkcvuVpzjYQC|title=Strickberger's evolution|last1=Hall|first1=Brian Keith|last2=Hallgrímsson|first2=Benedikt|last3=Strickberger|first3=Monroe W.|date=2014|publisher=Jones & Bartlett Learning|isbn=978-1-4496-1484-3|edition=5|location=Burlington, Mass.|pages=10–11}}</ref> Во [[Советскиот Сојуз]] и [[Народна Република Кина]], Менделовата генетика била отфрлена во корист на [[Ламаркизам|ламаркизмот]] во рамки на државната политика позната како лисенкоизам. Ова довело до прогон на генетичарите, вклучително и нивно затворање, а во некои случаи и смртни казни, како и до сериозни последици за земјоделското производство и глад во обете земји.<ref>{{Cite web|url=https://exhibits.library.cornell.edu/cultivating-silence/feature/collapse-of-reason|title=Collapse of Reason|date=2021-11-02|language=en|access-date=2026-04-19|website=Cultivating Silence - Online exhibitions across Cornell University Library}}</ref> === Современа анализа на гените што ги предизвикуваат Менделовите фенотипови на грашок === Мендел претпоставил дека седум „фактори“ ги одредуваат карактеристиките што ги проучувал кај грашокот. Овие фактори денес се нарекуваат „гени“, но природата на овие гени останала мистерија повеќе од еден век. Напорите за нивно идентификување траеле сè до 2025 година, кога биле конечно откриени последните три гени. Седумте гени се следниве (гените се скратени како PsXYZ за ''[[Pisum sativum]]'', научното име на грашокот): збрчканиот фенотип на семето (див тип: тркалезен) е предизвикан од вметнување во генот PsSBE1. Жолтиот фенотип (див тип: зелен) произлегува од мутација или вметнување во генот PsSGR. Белиот фенотип на бојата на цветот (див тип: виолетов) е резултат на бришење во генот PsbHLH. Џуџестиот фенотип е поврзан со генот PsGA3ox1, додека бојата на мешунката (жолта наспроти зелена) е одредена од генот PsChlG. Обликот на мешунката е контролиран од генот PsCLE41, кој влијае на стеснети или надуени форми, а положбата на цветот е одредена од генот PsCIK2/3, кој доведува до терминална или аксијална поставеност на цветовите.<ref name=":6">{{Cite journal|last1=Feng|first1=Cong|last2=Chen|first2=Baizhi|last3=Hofer|first3=Julie|last4=Shi|first4=Yan|last5=Jiang|first5=Mei|last6=Song|first6=Bo|last7=Cheng|first7=Hong|last8=Lu|first8=Lu|last9=Wang|first9=Luyao|date=2025-04-23|title=Genomic and genetic insights into Mendel's pea genes|url=https://www.nature.com/articles/s41586-025-08891-6|journal=[[Nature (journal)| Nature]]|language=en|volume=642|issue=8069|pages=980–989|bibcode=2025Natur.642..980F|doi=10.1038/s41586-025-08891-6|issn=1476-4687|pmc=12221995|pmid=40269167|last10=Howard|first10=Alex|last11=Bendahmane|first11=Abdel|last12=Fouchal|first12=Anissa|last13=Moreau|first13=Carol|last14=Sawada|first14=Chie|last15=LeSignor|first15=Christine}}</ref> === Други експерименти === Мендел експериментирал и со ''[[Hieracium]]''.<ref name="Nogler2006">{{cite journal|last1=Nogler|first1=GA|date=2006|title=The lesser-known Mendel: his experiments on Hieracium.|journal=Genetics|volume=172|issue=1|pages=1–6|doi=10.1093/genetics/172.1.1|pmc=1456139|pmid=16443600}}</ref> Тој објавил извештај за својата работа со ''[[Hieracium]]'', група растенија која во тоа време привлекувала големо внимание кај научниците поради својата разновидност. Сепак, резултатите од неговите истражувања кај ''[[Hieracium]]'' се разликувале од оние кај грашокот; првата генерација покажувала значителна варијабилност, а голем дел од потомството било идентично со мајчиниот родител. Во својата кореспонденција со Карл Негели, Мендел ги разгледувал овие резултати, но не успеал да даде задоволително објаснување. Дури кон крајот на 19 век било откриено дека многу видови ''[[Hieracium]]'' се апомиктични, односно создаваат семиња преку бесполово размножување. Се чини дека Мендел чувал и животни во манастирот, одгледувајќи [[пчели]] во кошници изработени по нарачка. Од неговите истражувања со пчели не се зачувани речиси никакви податоци, освен едно спомнување во извештаите на Моравското пчеларско друштво. Она што со сигурност се знае е дека користел кипарски и крањски пчели,<ref>{{cite web|url=http://www.mendel-museum.com/eng/1online/room3.htm|title=The Enigma of Generation and the Rise of the Cell|publisher=The Masaryk University Mendel Museum|archive-url=https://web.archive.org/web/20141021181104/http://www.mendel-museum.com/eng/1online/room3.htm|archive-date=21 October 2014|access-date=20 January 2010|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Vecerek|first=O.|date=1965|title=Johann Gregor Mendel as a Beekeeper|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/0005772X.1965.11095345|journal=Bee World|volume=46|issue=3|pages=86–96|doi=10.1080/0005772X.1965.11095345|issn=0005-772X|url-access=subscription}}</ref> кои биле познати како прилично агресивни, што им создавало непријатности на другите монаси и посетители во манастирот, па на крај бил замолен да се откаже од нив. И покрај тоа, Мендел имал голема приврзаност кон своите пчели и ги нарекувал „моите најмили мали животни“. По неговата смрт, некои колеги на Мендел се присетиле дека тој наводно одгледувал глувци и вкрстувал различни варијанти со разлика во големината, иако за таква работа не постојат зачувани негови записи. Со текот на времето се појавил и постојан мит дека Мендел се пренасочил кон растенија дури откако Нап наводно изјавил дека е несоодветно еден целибатен свештеник внимателно да го набљудува размножувањето кај глодарите. Меѓутоа, во биографија од 2022 година, Даниел Фербенкс наведува дека таква изјава тешко може да се смета за точна, бидејќи Нап лично го надгледувал одгледувањето овци на големиот земјоделски имот на манастирот.<ref>{{cite book|title=Gregor Mendel|last=Fairbanks|first=Daniel&nbsp;J.|publisher=Promethean Books|year=2022|isbn=9781633888395|location=Guilford, CT|at=Ch.&nbsp;4|lccn=2021054684|author-link=Daniel Justin Fairbanks}}</ref> Мендел, исто така, се занимавал со [[астрономија]] и метеорологија, и учествувал во основањето на „Австриското метеоролошко друштво“ во 1865 година. Поголемиот дел од неговите објавени трудови всушност биле поврзани со [[метеорологија]]. Тој, исто така, опишал нови растителни видови, а во ботаничката литература тие се означуваат со кратенката „'''Mendel'''“ како авторска ознака.<ref>{{cite web|url=http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=68141|title=Index of Botanists: Mendel, Gregor Johann|publisher=Harvard University Herbaria & Libraries|website=HUH – Databases – Botanist Search|access-date=29 January 2018}}</ref> == Менделовиот парадокс == Во 1936 година, [[Роналд Фишер]], истакнат статистичар и популациски генетичар, ги реконструирал експериментите на Мендел и ги анализирал резултатите од генерацијата F2 (втора ќерка). Тој забележал дека односот на доминантните и рецесивните фенотипови (како жолт наспроти зелен грашок или тркалезен наспроти збрчкан грашок) е изненадувачки и постојано премногу блиску до очекуваниот однос 3:1.<ref name="fisher36">{{cite journal|last1=Fisher|first1=R.A.|year=1936|title=Has Mendel's work been rediscovered?|url=https://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/15123/1/144.pdf|journal=Annals of Science|volume=1|issue=2|pages=115–37|doi=10.1080/00033793600200111|archive-url=https://web.archive.org/web/20110413101103/http://digital.library.adelaide.edu.au/dspace/bitstream/2440/15123/1/144.pdf|archive-date=2011-04-13|hdl-access=free|url-status=live|hdl=2440/15123}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Thompson|first1=EA|year=1990|title=R.A. Fisher's contributions to genetical statistics|journal=Biometrics|volume=46|issue=4|pages=905–14|doi=10.2307/2532436|jstor=2532436|pmid=2085639}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Pilgrim|first1=I|year=1984|title=The too-good-to-be-true paradox and Gregor Mendel|journal=The Journal of Heredity|volume=75|issue=6|pages=501–02|doi=10.1093/oxfordjournals.jhered.a109998|pmid=6392413}}</ref> Фишер изнел контроверзно тврдење дека „податоците од повеќето, ако не и сите, експерименти се прилагодени за да одговараат на очекувањата на Мендел“. Според него, резултатите што му се припишуваат на Мендел биле „необично прецизни“, што ги опишал со остри критики како „сомнителни“ и „премногу уредни“. Други научници се согласиле со Фишер дека резултатите на Мендел изгледаат изненадувачки блиску до очекуваните теоретски односи. Едвардс, на пример, забележал: „Човек може да му аплаудира на среќниот коцкар; но кога тој повторно има среќа утре, и следниот ден, и следниот ден, има право да стане малку сомничав“.<ref name=":1">{{Cite journal|last=Nissani|first=M.|date=1994|title=Psychological, Historical, and Ethical Reflections on the Mendelian Paradox|journal=Perspectives in Biology and Medicine|volume=37|issue=2|pages=182–96|doi=10.1353/pbm.1994.0027|pmid=11644519|s2cid=33124822}}</ref> Покрај ова, се наведуваат и уште три независни линии на докази кои дополнително го поддржуваат ставот дека резултатите на Мендел се статистички „премногу совршени“ за да бидат целосно случајни. Фишеровата анализа го довела до т.н. Менделов парадокс: објавените податоци на Мендел, од статистичка перспектива, изгледаат премногу уредни и блиску до теоретските очекувања за да бидат целосно реални, но истовремено „сè што знаеме за Мендел сугерира дека веројатно не би се впуштил во намерна измама или несвесно прилагодување на резултатите“. Поради оваа контрадикција, повеќе автори и истражувачи се обиделе да понудат различни објаснувања за да го решат овој парадокс. Едно од објаснувањата се повикува на потврдна пристрасност.<ref>{{cite journal|last1=Price|first1=Michael|year=2010|title=Sins against science: Data fabrication and other forms of scientific misconduct may be more prevalent than you think|url=http://www.apa.org/monitor/2010/07-08/misconduct.aspx|journal=Monitor on Psychology|volume=41|issue=7|page=44}}</ref> Фишер ги опишал експериментите на Мендел како „силно пристрасни во насока на согласност со очекувањата“, сугерирајќи дека резултатите можеби несвесно биле наклонети кон теоријата: „да ѝ се даде на теоријата предност на сомнежот“. Во една статија од 2004 година, Џ. В. Портеус заклучил дека набљудувањата на Мендел навистина изгледаат изненадувачки прецизни. Исто така било предложено објаснување базирано на тетраден полен, но повторните експерименти не покажале докази дека овој модел може да ги објасни забележаните пристрасности.<ref>{{Cite journal|last1=Fairbanks|first1=D. J.|last2=Schaalje|first2=G. B.|date=2007|title=The tetrad-pollen model fails to explain the bias in Mendel's pea (''Pisum sativum'') experiments|journal=Genetics|volume=177|issue=4|pages=2531–34|doi=10.1534/genetics.107.079970|pmc=2219470|pmid=18073445}}</ref> Друг обид за решавање на Менделовиот парадокс укажува дека понекогаш може да постои судир меѓу моралната обврска за целосно и непристрасно прикажување на фактите и поважната цел за унапредување на научното знаење. Според ова гледиште, Мендел можеби се чувствувал притиснат да „ги поедностави своите податоци за да одговори на реални или очекувани уреднички приговори“. Такво постапување би можело да се толкува како морално оправдано, бидејќи алтернативата — строго инсистирање на сите детали — би можела да го забави или попречи прифаќањето на новото научно знаење. Слично на многу други иноватори на своето време, Мендел, како релативно непознат истражувач од пониско општествено потекло, морал да „ги надмине постоечките когнитивни рамки и општествени предрасуди“ кај својата публика. Во таа смисла, ако научниот пробив „можел да се постигне преку селективно прикажување или поедноставување на дел од набљудувањата со цел тие да бидат поприфатливи за тогашната научна средина, таквите постапки би можеле да се оправдаат од морална перспектива". [[Даниел Хартл]] и [[Даниел Џ. Фербенкс]] целосно го отфрлаат статистичкиот аргумент на Фишер, сметајќи дека тој погрешно ги интерпретирал експериментите на Мендел. Тие укажуваат дека е веројатно Мендел да имал поголеми примероци од десет потомци и дека неговите резултати реално се вклопувале со очекуваните односи.<ref name="hartl">{{cite journal|last=Hartl|first=Daniel L.|author2=Fairbanks, Daniel J.|year=2007|title=Mud sticks: On the alleged falsification of Mendel's Data|journal=Genetics|volume=175|issue=3|pages=975–79|doi=10.1093/genetics/175.3.975|pmc=1840063|pmid=17384156}}</ref> Тие заклучуваат: „Тврдењето на Фишер за намерно фалсификување конечно може да се отфрли, бидејќи по подетална анализа се покажа дека не е поткрепено со убедливи докази“. Во 2008 година, Хартл и Фербенкс, заедно со Алан Франклин и АВФ Едвардс, објавиле сеопфатна студија во која заклучиле дека нема основа за тврдењето дека Мендел ги измислил своите резултати, ниту дека Фишер се обидел намерно да го минимизира значењето на неговото дело. Според овие автори, повторната анализа на статистичките пресметки на Фишер исто така не ја поддржува идејата за потврдна пристрасност во експериментите на Мендел.<ref>{{cite journal|last1=Monaghan|first1=F|last2=Corcos|first2=A|date=1985|title=Chi-square and Mendel's experiments: where's the bias?|journal=The Journal of Heredity|volume=76|issue=4|pages=307–09|doi=10.1093/oxfordjournals.jhered.a110099|pmid=4031468}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Novitski|first1=C. E.|year=2004|title=Revision of Fisher's analysis of Mendel's garden pea experiments|journal=Genetics|volume=166|issue=3|pages=1139–40|doi=10.1534/genetics.166.3.1139|pmc=1470784|pmid=15082535}}</ref> == Комеморација == Планината Мендел во новозеландскиот планински венец [[Папароа]] е именувана по него во 1970 година од страна на Одделот за научни и индустриски истражувања.<ref>{{LINZ|id=3770|name=Mount Mendel|access-date=21 August 2022}}</ref> Во чест на неговиот 200-ти роденден, телото на Мендел било ексхумирано и неговата [[ДНК]] била секвенционирана.<ref>[https://www.npr.org/sections/health-shots/2022/12/30/1142202365/gregor-mendel-genetics-dna-analyzed Why scientists dug up the father of genetics, Gregor Mendel, and analyzed his DNA]</ref> == Поврзано == * [[Музеј на генетика Мендел]] * [[Мендел (поларна станица)|Поларната станица Мендел]] во Антарктикот * [[Универзитет Мендел|Универзитет Мендел во Брно]] * [[Менделова грешка]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.newadvent.org/cathen/10180b.htm 1913 Catholic Encyclopedia entry, "Mendel, Mendelism"] * [http://www.opatbrno.cz/ Augustinian Abbey of St. Thomas at Brno] * [http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/people/data?id=per116 Biography, bibliography and access to digital sources] * [https://web.archive.org/web/20080117233318/http://mendel.imp.ac.at/mendeljsp/biography/biography.jsp Biography of Gregor Mendel] * [https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/science/add_aqa/celldivision/inheritance3.shtml GCSE student] * [http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BC/Gregor_Mendel.html Gregor Mendel (1822–1884)] * [https://web.archive.org/web/20170917000119/http://www.thomasmore.edu/library/mendel_collection.cfm?group%20=The%20Mendel%20Collection Gregor Mendel Primary Sources] * [http://www.weloennig.de/mendel.htm Johann Gregor Mendel: Why his discoveries were ignored for 35 (72) years] {{In lang|de}} * [https://web.archive.org/web/20090620175253/http://brnonow.com/2009/02/university-to-rebuild-mendels-greenhouse/ Masaryk University to rebuild Mendel's greenhouse | Brno Now] * [http://www.mendelmuseum.muni.cz/en/ Mendel Museum of Genetics] * [http://www.mendelweb.org/Mendel.html Mendel's Paper in English] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Omim/ Online Mendelian Inheritance in Man] * [https://web.archive.org/web/20080419020741/http://biology.clc.uc.edu/Fankhauser/Travel/Berlin/for_web/Mendel_in_Brno.html A photographic tour of St. Thomas' Abbey, Brno, Czech Republic] * [https://sciencefromthestacks.library.villanova.edu/rediscovering-gregor-mendel-os Villanova University Mendel Collection] {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мендел, Грегор}} [[Категорија:Австриски биолози]] [[Категорија:Чешки биолози]] [[Категорија:Генетичари]] [[Категорија:Родени во 1822 година]] [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Римокатолички свештеници]] [[Категорија:Луѓе од Брно]] [[Категорија:Личности овековечени во споменикот „Валхала“]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] nfomfwh1jbpd4wittj2nzj2r0mjivmq 0 191221 5545069 5530377 2026-04-26T20:27:13Z Gurther 105215 5545069 wikitext text/x-wiki {{Викификација}} {{Инфокутија за личност | име = Боре Ангеловски | портрет = 1. Portret na Bore Angelovski.jpg | px = 200п | опис = ''Македонски драмски уметник'' | родено-име = | роден-дата = {{роден на|25|февруари|1944}} | роден-место = [[Велес]], [[Царство Бугарија]] | починал-дата = {{починал на и возраст|df=yes|2009|6|14|1944|2|25}} | починал-место = {{починал во|Велес}}, [[Македонија]] | починал-причина = | познат = човекот кој за првпат го поставил Бекет на македонската театарска сцена и основач на Театарот Чекори - Скопје | занимање = [[глумец]], [[режисер]], сценограф и педагог | сопружник = | родители = | деца = }} '''Боре Ангеловски''' или '''Борис Ангелков''' ([[Велес]], [[25 февруари]] [[1944]] - {{починал во|Велес}}<ref name="вест">{{наведени вести|url=http://www.vest.com.mk/?ItemID=E8FF53517F5D3943BF3E1175F97B37B3|title=ИН МЕМОРИАМ БОРЕ АНГЕЛОВСКИ Почина доајенот на театарскиот аматеризам|date=16 јуни 2009|publisher=Вест|language=македонски|accessdate=2010-03-30|archive-date=2022-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20220129111636/http://www.vest.com.mk/?ItemID=E8FF53517F5D3943BF3E1175F97B37B3|url-status=dead}}</ref>, [[14 јуни]] [[2009]]) ― [[Македонија|македонски]] театарски деец во [[Македонија]], [[глумец]], [[режисер]], [[преведување|преведувач]], [[сценографија|сценограф]], [[костимограф]], театарски педагог, театарски теоретичар, бекетолог, основач и уметнички раководител на [[Младинско Драмско Студио - Велес]], основач и уметнички раководител на [[Театар Чекори - Скопје]], икона на драмскиот аматеризам и театарската алтернатива во Република Македонија и поранешна [[Југославија]], првенец во сите домени и аспекти на театарската уметност, комплетна театарска личност, театарски фанатик. Како етичко-естетска поставеност, Боре Ангеловски е доајен и пионер на театарот на апсурдот во Република Македонија, поборник и следбеник на неконвенционалниот пристап кон создавањето на комплетен театарски чин, вечен експериментатор, иноватор и револуционер на комплексниот театарски израз<ref name="вест" />. == Рани години == [[Податотека: 2. Bore Angelovski na 6 godini.jpg|мини|150п|десно|<small>''Боре Ангеловски на 6 години''</small>]] Боре Ангеловски е роден на [[25 февруари]] [[1944]] год. во [[Велес]], тогаш во [[Царството Бугарија]], односно за време на [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|окупацијата]] во [[Македонија во Втората светска војна|Втората светска војна]].<ref name="BA"> Четири и пол децении театарска дејност на Боре Ангеловски, приредувач Тодор Кузманов - Скопје, Маска, 2006</ref>. Основно и средно образование завршува во родниот град. Уште како дете прави мал маалски театар ''Ѕвезда'', во задниот двор на семејната куќа, во кој заедно со останатите деца од маалото изведуваат циркуски трикови (одење по јаже, држење стол на чело, на брада), пејат, танцуваат, рецитираат, прават куклени претстави во стара кочина за свињи, играат скечеви, приказни. {{Цитатник|''Во градот пристигнува циркус. Подзамижувам со очите и во главата ги имам сите бои, сите светла, сите луѓе, сите животни, каква свечена светковина. Нелие планетава еден голем, шарен циркус, вечно свечен под небесната ѕвездена цирада. Коњите се отмени и горди, лавовите исто така, под услов да не ги навредите, а кловновите во секое време прават кловнови од себе. Дали навистина се луѓето - мајтапџии или под маската носат некое друго лице''<ref><small>''Разложено сеќавање на замислениот дневник на Б.А''</small></ref>}} На шест години зема прва награда за јавен настап пред работниците на УНР-а. Големо влијание врз Боре Ангеловски во тој период има ''[[Трајко Чоревски]]'' (таткото на [[Благоја Чоревски]] и [[Борис Чоревски]]) <ref name="BA"/> , познат македонски глумец. Тој, освен што му го продлабочува детскиот занес за театар во афинитет, му отвора нови видици за бесценетоста на убавината, за бесмислата на материјалистичката практичност, за театарот како животна определба. Втората личност која влијае во доизградувањето на личноста Боре Ангеловски е ''Надежда Петровна'', или како тој ја нарекува - ''бабушкa''. Надежда Петровна е руска учителка, која во тоа време живее и работи во Велес. Таа го запознава со целокупната руска литература: [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]], [[Иван Сергеевич Тургенев|Тургенев]], [[Николај Васиљевич Гогољ|Гогољ]], [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]], [[Михаил Јурјевич Лермонтов|Лермонтов]]...<ref name="BA"/> му ја распламтува љубовта, не само кон поезијата и литературата, туку кон уметноста воопшто. Ваквите влијанија во комбинација со вродената љубопитност и истрајност доведуваат, со тек на време, детскиот занес да стане конкретна определба во [[1959]] год. кога Боре Ангеловски станува дел од екипата на Народниот театар во Велес <ref name="BA"/>. {{Цитатник|''Невидлив е. Не барај го. Тој не се наоѓа. Постои, а не постои. Го слушаш, а го нема. Ќе ја крене клепката - се крева завесата. Играта почнува, а него го нема. И не од вчера, и не од завчера - од раѓање. А тука е. Пред тебе, а сепак го нема''<ref><small>''Скица за портретот на Боре Ангеловски''</small></ref>}} == Народен театар во Велес == Боре Ангеловски започнува да работи во ''Народниот Театар'' во [[Велес]] во 1959&nbsp;г. токму во периодот кога велешкиот професионален театар ја живее кулуминацијата на својот естетско-творечки квалитет - во поглед на глумечката игра и капацитет - во поглед на веќе изграден, стабилен театарски колектив <ref name="BA"/>. Во тој период, Боре Ангеловски ги црпи своите први искуства од плејада глумци кои се пионери и втемелувачи на глумечката уметност во Македонија: Борис Бегинов, Милојка Ковачевиќ, Благој Анчевски-Руски, Димче Петров-Галето, Никола Димитров-Кокан, Стојче Камчев, Рајна Савова, Стојна Апцева, Ратка Зарзева, Роксанда Ќекиќ, Владимир Гравчев, Виолета Џамбазова и уште многу други <ref name="BA"/>. Тоа се години кога Боре Ангеловски го учи занаетот во друштво на веќе формирани глумечки поединци и на репертоар кој напоредно со доминантните битови пиеси содржи и постановки на дела од класиката. Од претстава во претстава, довербата на младиот колега расте, така што тој добива сè позначајни ролји. Во ''Народниот Театар - Велес'', Боре Ангеловски има одиграно над дваесет ролји <ref name="BA"/>. [[Податотека:3. Bore angelovski vo ulogata na Debeliot brodolomnik.jpg|мини|200п|десно|<small>''Борe Ангеловски во улогата на Дебелиот бродоломник''</small>]] Паралелно со ангажманот на професионалната сцена, Боре Ангеловски започнува да работи и на ''Младинската сцена на Народниот Театар-Велес''. Во тој период, Младинската Сцена има огромен потенцијал <ref name="BA"/>. Додека професионалната сцена работи главно со проверени наслови, Младинската Сцена ја има слободата за сопствена репертоарска политика, доближување до современите и модерните текови на театарската уметност, можност за експериментирање и иновација, не само во поглед на репертоарот, туку и во поглед на формирање на нов пристап кон изградување на претставите, формирање на нова естетика на театарското изразување <ref name="BA"/>. Токму во Младинската Сцена започнува изградувањето на Боре Ангеловски како комплетна театарска личност. Само за две сезони Боре Ангеловски станува основен пулс, движечка сила на Младинската Сцена во Велес, пројавувајќи голема упорност и доследност во сопствениот развиток и во работата со колективот. Тој започнува да се интересира за режија, сценографија, костимографија, тука започнува и неговата педагошка дејност <ref name="BA"/>, не само што ги информира колегите за развитокот на театарската уметност во светот, туку настојува преку обемна литература да ги запознае со безбројните тајни и стапици на глумечкиот занает, без кои е невозможно да се оствари вистинска творба. Доаѓаат и првите признанија: I награда за улогата на ''Дебелиот бродоломник'' во '''''На морската шир''''' од ''Славомир Мрожек'' на Републичката Драмска Смотра - [[Штип]] во 1963&nbsp;г. за истата творба добива I награда и на Југословенскиот фестивал на аматерски театри - [[Хвар]] во 1964 год <ref name="BA"/>. Можеби најважен момент од периодот на Младинската Сцена на велешкиот театар, е средбата на Боре Ангеловски со творештвото на [[Семјуел Бекет]]. [[Податотека:4. Cekajki go Godo.jpg|мини|350п|лево|<small>''Сцена од претставата Чекајќи го Годо''</small>]] На 18 декември 1965&nbsp;г. на Младинската Сцена при Народниот Театар во Велес, за првпат во Република Македонија премиерно е изведена претставата '''''Чекајќи го Годо''''' на [[Семјуел Бекет]], во превод, режија, сценографија, костимографија на Боре Ангеловски<ref name="BA"/> . Тој воедно ја толкува и една од главните ролји во претставата, улогата на '''''Владимир-Диди'''''. На тој датум настанува пресвртница не само за Боре Ангеловски, не само за Младинската Сцена, туку и за театарот во Република Македонија воопшто. Се раѓа модерниот театар, се раѓа македонската театарска авангарда, македонската публика за првпат се судира со театарот на апсурдот. Претставата има огромен успех: на Републичката аматерска драмска смотра - Штип освојува награда за најдобра претстава, награда за најдобра режија, награда за најдобра главна машка улога за улогата на Владимир-Диди во интерпретација на Боре Ангеловски; на Југословенскиот фестивал на аматерски театри - Хвар освојува трета награда-бронзена плакета, награда за најдобра режија, награда за најдобра главна машка улога за улогата на Владимир-Диди во интерпретација на Боре Ангеловски<ref name="BA"/> . Забележително е што '''''Чекајќи го Годо''''' не е единечен случај. По големиот успех на претставата, Боре Ангеловски продолжува да се интересира уште повеќе за творештвото на Бекет. Следува '''''Крајот на играта''''' на Семјуел Бекет, во превод и режија на Боре Ангеловски во 1967&nbsp;г. исто така за првпат на македонска сцена. Тој исто така ја толкува и главната ролја на '''''Хам''''' <ref name="BA"/>. Во 1966&nbsp;г. донесена е одлука од страна на велешкото градско собрание, а со благослов од повисоки Републички институции и специјална комисија одговорна за ревизија на театрите од внатрешноста за затворање на Народниот Театар во Велес. По тој повод Боре Ангеловски пишува високо стручна дискусија во одбрана на Велешкиот театар и токму со таа дискусија успева да се поништи одлуката и театарот да продолжи со работа. Сепак, следната година Собранието на Град Велес, пронаоѓа нов начин, донесува нова одлука и ''Народниот Театар - Велес'' се затвора во 1967&nbsp;г. Се затвора и Младинската Сцена <ref name="BA"/>. == Младинското драмско студио во Велес == Веднаш по затворањето на ''Народниот Театар - Велес'', Боре Ангеловски го формира '''''Младинското Драмско Студио''''', кое во период од шест години ќе биде единствената форма на театарско живеење во [[Велес]]<ref name="BA"/> . Тој е основач, уметнички раководител и режисер на студиото. Започнатиот бран на нова естетика во театарското постоење во Велес со ''Младинската Сцена'', прераснува веќе во творечка зрелост. ''Младинското Драмско Студио'' претставува специфична форма на театарско делување, единствена од таков тип во [[Македонија|Република Македонија]]<ref name="BA"/> . Студиото освен што работи како театар со редовен репертоар, претставува и своевидна школа за театар, место каде се дискутира за театарската уметност, за литературата, за културата, место каде што доаѓа до израз не само желбата да се излезе на сцена, туку и потребата да се дојде до одредени сознанија за театарот и културата, желбата да се пронајдат нови начини за истражување на огромното сценско пространство. За да се оствари ваква програма во студиото, Боре Ангеловски ги проширува прво сопствените видици, пронаоѓа нови форми за да ги заинтересира членовите за многуте видови и можности на сценското и глумечкото дејствување<ref name="BA"/> . Паралелно со усовршувањето на неговата педагошка дејност, Боре Ангеловски се развива и како глумец и како режисер, за што говорат и многуте награди и признанија. Продолжува и се задлабочува интересот за новите светски тенденции во драмската уметност. Продолжува интересот кон творештвото на Бекет, кон ''театарот на апсурдот'' воопшто <ref name="BA"/>. Во периодот на Младинското Драмско Студио, Боре Ангеловски за првпат во ''Република Македонија'' ги поставува: '''''Забава''''' на Славомир Мрожек во 1968 година, '''''Зоолошка приказна''''' на Едвард Олби во 1968 година, '''''Последната лента на Крап''''' на [[Семјуел Бекет]] во 1969 година, '''''Кралот умира''''' на [[Ежен Јонеско]] во 1970 година, '''''Филоктет“ на Хајнер''''' Милер во 1971 година, '''''Страдањата на Г-дин Мокинпот''''' на Питер Вајс во 1971 година, '''''Дон Жуан во пеколот''''' на [[Џорџ Бернард Шо]] и уште десетина други претстави <ref name="BA"/>. Покрај работата во ''Младинското Драмско Студио'', Боре Ангеловски започнува да настапува и на програмата на ''Радио Велес''. Како радио реализации посебно остануваат забележани '''''Дванаесетмината''''' на Александар Блок, '''''Сонетен венец''''' на [[Франце Прешерн]] и '''''Црниот човек''''' на [[Сергеј Александрович Есенин|Сергеј Есенин]] <ref name="BA"/>. Но сепак, и покрај сите успеси пред велешката публика и на републичките фестивали, и покрај таквиот квалитетен и автентичен репертоар, проблемите со Собранието на опшината [[Велес]] и неколку поединци од градот не престануваат. Напротив, го обвинуваат и саботираат точно заради таквиот репертоар. Ги запираат финансиските средства на ''Младинското Драмско Студио'' под обвинение дека: {{Цитатник|''Боре Ангеловски ги заведувал младите со пробуржоаски идеи''<ref name="BA"/>}} бидејќи работи претежно со западно европски автори. И покрај сите напори, ''Младинското Драмско Студио'' да продолжи со работа, дури и без никакви финансиски средства, во 1973&nbsp;г. Боре Ангеловски е протеран од Велес, а Младинското Драмско Студио затворено засекогаш <ref name="BA"/>. == Театар Чекори == [[Податотека:6. Od onaa strana na kostenite.jpg |мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Од онаа страна на костените''</small>]] Веднаш по протерувањето од [[Велес]], Боре Ангеловски се ситуира во [[Скопје]], каде во 1974&nbsp;г. заедно со мала група колеги од Младинското Драмско Студио, го основа '''''Театарот Чекори - Скопје''''' <ref name="TC"><small>''Три децении Театар Чекори - Скопје, Тодор Кузманов, Скопје, Маска, 2006.''</small></ref> , при ''Домот на култура Кочо Рацин''. Првите неколку сезони Театарот Чекори ги изведува своите претстави на различни сцени во Скопје, а претежно во Домот на култура во населбата Маџари II. Во 1978&nbsp;г. ''Театарот Чекори'' конечно се стационира во ''Домот на култура Димитар Влахов'' во населбата [[Автокоманда]] во [[Скопје]] <ref name="TC"/>. Од основањето на ''Театарот Чекори'', Боре Ангеловски е негов уметнички раководител, директор, режисер, педагог <ref name="TC"/>. Продолжува неговата работа и како преведувач, сценограф, костимограф, но Боре Ангеловски веќе конечно престанува да се занимава со глума <ref name="TC"/>. Можеби од преголема оптовареност со другите активност во театарот, но поверојатно причината е длабоко емотивна: носталгија за родната велешка сцена. По протерувањето од Велес, Боре Ангеловски има изиграно само една улога и тоа во 1989&nbsp;г. (петнаесет години по протерувањето) и тоа како гостување во ''Народниот Театар во Велес'' ја толкува улогата на Нагант во пиесата '''''На сечило''''', по текст на [[Бранко Варошлија]] - колега од Младинското Драмско Студио во Велес и во партнерство со [[Петре Прличко]] - еден од доајените на македонскиот театар, исто така велешанец <ref name="TC"/>. Боре Ангеловски, освен на фестивалите, нема играно на друга сцена освен велешката <ref name="TC"/>. [[Податотека:7. Mauzer-Hamlet masina.jpg|мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Маузер - Хамлет машина''</small>]] Како организациска поставеност, ''Театар Чекор'' е своевидно продолжение на ''Младинското Драмско Студио''. Искуството стекнато во Велес, Боре Ангеловски го пренесува и во Скопје, се разбира веќе позрело и продлабочено, особено во однос на организацијата на театарот и педагогијата <ref name="TC"/>. Веќе во ''Театарот Чекори-Скопје'', Боре Ангеловски го финализира принципот на работа од '''''игла до завеса''''' - како што самиот го нарекува. Тоа е принцип на организирање на театарот и подготовка на претстава, каде што секој член треба сам да си го направи костимот, сам да си го направи реквизитот, да учествува во измислувањето и реализирањето на сценографијата, т.е. секој да учествува во сè што е потребно за изградба на претставата како комплетен театарски и уметнички чин <ref name="TC"/>. Од една страна тој принцип е неопходен поради фактот што само Боре Ангеловски е вработен во театарот како уметнички раководител и нема други вработени кадри задолжени за техничкото оформување на претставите, но од друга страна, наложената потреба преоѓа во уникатен систем на работа врз глумечките творби на ликовите <ref name="TC"/>. Тој принцип на работа им помага на глумците многу побрзо и подлабоко да навлезат во своите драмски ликови, на тој начин имаат потполна слобода на фантазијата, им овозможува подетална анализа на драмската ситуација и им помага секој ден, малку по малку, сè повеќе да го освојуваат бесконечното сценско пространство и глумечкиот занает. На тој начин се воспоставува оригинална творечка атмосфера и тогаш Боре Ангеловски се покажува како извонреден соработник подготвен да прифати најразлични идеи и сугестии по однос на работата, без разлика од каде и од кого доаѓаат. Во таа смисла членовите на театарот учествуваат не само во техничкото оформување на претставите, туку и во изборот на репертоарот, во преводите на пиесите, во изборот на музика, во оформување на плакатите и проспектите, буквално учествуваат во сеопштата работа на театарот <ref name="TC"/>. Таквиот принцип на работа не важи само за глумците-аматери, кои го сочинуваат јадрото на ''Театарот Чекори'', туку и за глумците-професионалци кои гостуваат во претставите на ''Чекори''. Тоа е уште еден оригинален принцип на работа. Боре Ангеловски не прави разлика помеѓу аматери и професионалци. [[Податотека:8. Generacija bez milost.jpg|мини|300п|десно|<small>''Сцена од претставата Генерација без милост''</small>]] {{Цитатник|''За него е најважен театарот - како институција и претставата како уметничко дело, а принципот на доаѓање до глумечка творба и претстава е потполно ист и кај аматерите и кај професионалците.''<ref name="TC"/> }} Во однос на квалитетот на репертоарот и естетиката на сценското оформување на претставите, Боре Ангеловски ја задржува својата оригиналност. Продолжува љубовта кон делата на Бекет и останатите претставници на театарот на апсурдот, продолжува љубовта кон авангардниот театар, продолжува потрагата по сè нови и нови, претходно неизведувани автори и дела во [[Македонија|Република Македонија]]. Боре Ангеловски за првпат во Република Македонија, на сцената на ''Театар Чекори'' ги поставува пиесите: '''''Антигона''''' на Доминик Смоле во 1978 година, '''''Кутриот мој Марат''''' на Алексеј Арбузов во 1978 година, '''''Хамлет''''' на Жил Лафорг во 1978 година, култната претстава '''''Од онаа страна на костените''''' на [[Жан-Мишел Риб]] во 1979 година, '''''Смртта на Лунин''''' на Едвард Радзински во 1980 година, '''''Маузер-Хамлет машина''''' во 1981&nbsp;г. и '''''Заповед или сеќавање на една револуција''''' во 1992&nbsp;г. на [[Хајнер Милер]], '''''Црвената река''''' на Пјер Лавил во 1983 година, '''''Генерација без милост''''' на Волфганг Борхерт во 1986 година, '''''Елисавета Бам''''' во 1986 година и '''''Теагеритројатрија''''' во 2002&nbsp;г. на [[Данил Хармс]], '''''Ноќ на боговите''''' на Миро Гавран во 1987 година, '''''Сите кои паѓаат''''' во 1990&nbsp;г. и '''''Скица за театар''''' во 2008&nbsp;г. на [[Семјуел Бекет]], '''''Животот на човекот''''' на Леонид Андреев во 1991 година, '''''Провинциски анегдоти''''' на Александар Вампилов во 1992 година, '''''Необична жена''''' на Нина Садур во 1995 година, '''''Фрагменти''''' на Мјуриел Шизгал во 1998 година, '''''Ескуриал''''' на Мишел де Гелдерот во 2002 година, '''''Клитемнестра''''' на Маријан Матковиќ во 2002 година, '''''Џон и Џо''''' на Агота Кристоф во 2004 година, '''''Годо дојде''''' на Миодраг Булатовиќ во 2007 година, '''''Пајтонот''''' на Артур Адамов во 2008 година, '''''Импровизација во Алма''''' и '''''Сликата''''' на [[Ежен Јонеско]] во 2009&nbsp;г. и уште над четириесет други наслови <ref name="TC"/> . Освен оригиналните наслови и дела, Боре Ангеловски работи и класични автори: [[Франсоа Волтер|Волтер]], [[Антон Павлович Чехов|Чехов]], [[Максим Горки|Горки]], [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]] и други. Успесите продолжуваат и веќе го потврдуваат Боре Ангеловски како маестро на театарската уметност: 17 награди во Република Македонија и на поранешните Југословенски простори за претставата '''''Од онаа страна на костените''''' по текст на Жан-Мишел Риб, во режија на Боре Ангеловски <ref name="TC"/>, 13 награди во Република Македонија и на поранешните Југословенски простори за претставата '''''Сите кои паѓаат''''' по текст на [[Семјуел Бекет]], во адаптација и режија на Боре Ангеловски; признание ''Мирко Стефановски'' за посебен придонес во унапредувањето на драмскиот аматеризам во Македонија <ref name="TC"/>, специјална награда на ''Театарот Чекори'' за посебни резултати во работата во текот на 1979&nbsp;г. и уште многу други <ref name="TC"/>. == Ангеловски и Бекет == [[Податотека: 5. Poslednata lenta na Krap.jpg|мини|150п|лево|<small>''Боре како Крап во Последната лента на Крап - С. Бекет''</small>]] [[Семјуел Бекет]] станува трајна окупација на Боре Ангеловски. Во 1967 и 1977 година ја поставува пиесата ''Крајот на играта'', а во 1970 година ја поставува ''Последната лената на Крап''. Постои мошне интересен континуитет. Најпрво доаѓа драмата ''Чекајќи го Годо'', текст што како основна идеја ја има отуѓувањето на современиот човек пред застрашувачката егзистенцијална безизлезност. Овде има допир со повеќе судбини распнати на крсот на отуѓувањето. Потоа следува ''Крајот на играта'', пиеса со две лица, на самиот раб на опстанокот, во безизлезното јадро на склерозата, фрлени во контејнерите на градската хигиена. И најпосле последната лента на Крап, пиеса, така што се рече без глумец, но во која животот веќе нема шанса за никаква пројава, а за некоја содржина и да не зборуваме. {{Цитатник|''Боре Ангеловски се јавува како вонреден толкувач на Бекетовото дело кон кое пројавува вонредно активен и автентичен сензибилитет. Кај Бекет можеби најцелосно доаѓаат до израз неговите преокупации - ангажирано да се проследи судбината на современиот човек и нејзините изгледи во вителот на модерното време. Отаму и Ангеловски се интересира за современата драмска литература - Бекет, Мрожек, Радзински, Јонеско, Борхерт, Вајс и многу други''<ref name="BA"/>.}} == Делото на Боре Ангеловски == Во текот на пет децениската театарска активност, Боре Ангеловски има настапувано во 37 претстави од 32 различни автори <ref name="TC"/> , има поставено 89 претстави од 59 различни автори <ref name="TC"/> , има направено над 30 преводи на драмски дела <ref name="TC"/> , има направено драматизации на [[Сердарот]] - [[Григор Прличев]], '''''Тага''''' - [[Максим Горки]], '''''Крокодил''''' - [[Фјодор Михајлович Достоевски|Достоевски]], '''''Гала претстава''''' - по текстови на [[Антон Павлович Чехов|Чехов]], [[Данил Хармс]], [[Иљф и Петроф]]; адаптации на: '''''Маузер-Хамлет машина''''' - [[Хајнер Милер]], '''''Генерација без милост''''' - [[Волфганг Борхерт]], '''''Фрагменти''''' - Мјуриел Шизгал, '''''Теагеритројатрија''''' - [[Данил Хармс]], '''''Скица за театар''''' - [[Семјуел Бекет]], има направено 32 сценографии<ref name="TC"/> , 34 костимографии <ref name="TC"/>, има напишано неколку дискусии за театарот, има напишано сценарио за пантомима '''''Сон''''' во 1969 година, ја има напишано драмската алелуја '''''Ал’ Бигории''''' во 1972 година, над 700 луѓе поминале низ ''Младинската Сцена'', ''Младинското Драмско Студио'', ''Театарот Чекори'', над триесет од нив продолжиле на академиите за драмски уметности и сега се афирмирани глумци и режисери: Мими Таневска, Лазе Манасков, Верица Ристевска, Љупчо Тодоровски-Упа, Ева Аманатиду, Кети Дончевска-Илиќ, Илија Рајковски, Љупчо Спасов, Роберт Вељановски, Ристо Гоговски, Роберт Симоновски, Антонио Димитриевски, Златко Митрески, Марија Ѓорѓијовска, Мартин Лазаревски...; над дваесет професионални глумци учествувале во претставите на Боре Ангеловски: Анче Џамбазова, Славица Јовановска, Снежана Конеска-Руси, Младен Крстевски, Соња Каранџуловска, Магдалена Ризова-Маги, Андреј Бељан, Видосава Грубач, Фазли Шаќири, Вера Вучкова, Владимир Спасов, Виолета Волак, Горан Илиќ и многу други <ref name="TC"/>. {{Цитатник|''Затоа погледниму во очите, таму се вгнездила: ТАГА - та, во срцето: Кралот умира, врз челото: СКИЦА ЗА ГОБЛЕН СО ПАЉАЧО, во крвта: ГЕНЕРАЦИЈА БЕЗ МИЛОСТ, на рамена: СЕРДАРОТ, НА ГОЛЕМИОТ ПАТ, алилуја АЛ БИГОРИИ... Ја затвора клепаката: КРАЈОТ НА ИГРАТА. И така ЧЕКАЈЌИ ГО ГОДО... распарчен и невидлив чекори ли, ЧЕКОРИ... До денес. До смрта. И понатаму...''<ref>[[Михаил Ренџов]]</ref>}} Боре Ангеловски ќе остане запаметен како ''прв македонски бекетолог'' - човек кој ги има поставено скоро сите драмски дела на [[Семјуел Бекет]]<ref name="TC"/>, плус радиодрамата '''''Сите кои паѓаат''''' во негова сценска адаптација и дел од монолозите и поезијата на Бекет во адаптација за претставата „Скица за театар“; ќе остане запаметен како човек кој ги има поставено за првпат на македонската театарска сцена авторите: [[Семјуел Бекет]], [[Ежен Јонеско]], [[Хајнер Милер]], [[Едвард Олби]], [[Питер Вајс]], [[Џорџ Бернард Шо]], [[Доминик Смоле]], [[Алексеј Арбузов]], [[Жил Лафорг]], [[Жан-Мишел Риб]], [[Пјер Лавил]], [[Волфганг Борхерт]], [[Данил Хармс]], [[Миро Гавран]], [[Маријан Матковиќ]], [[Александар Вампилов]], [[Нина Садур]], [[Мјуриел Шизгал]], [[Миодраг Булатовиќ]], [[Мишел де Гелдерот]], [[Агота Кристоф]], [[Артур Адамов]] и уште многу други; ќе остане запаметен како генијален глумец, маестрален режисер, нестандарден педагог, квалитетен преведувач, иновативен сценограф и костимограф, висококомпетентен теоретичар, извонредна личност, верен пријател, прекрасен човек; ќе остане запаметен како последниот македонски театарски фанатик<ref name="TC"/>. == Тој рече... == {{Цитатник|''ако е Театар, тој е вечно жив.'' ''ако е Театар, историја е и ука за болките како непробол.'' ''ако е Театар, народ е дух и држава.'' ''ако е Театар, тој не храни и не евидентира во времето и просторот.'' ''ако е Театар, тој е можеби држава или религија.'' ''ако е Театар, дух е мисла и весела.'' ''ако е Театар, минатото е сегашност и иднина.'' ''ако е Театар, тој е наша - твоја должност во општеството, како жител, како граѓанин, како човек, а не привилегија на поединецот.'' ''ако е Театар, и е праник на човекот од планетата, нека ни е честит.'' ''ако е Театар, и сè уште жив да воскликнеме да живее Театарот.''''' <ref><small>''По повод Меѓународниот ден на Театарот 27.03.2003''</small></ref>}} {{Цитатник|...''Театарот нè разобличува. Ни заповеда да егзистираме во времето и просторот. Не зуздува, и ги разбеснува злите јазици, мајстори на човековото злокобие. Белег е на општеството, каде сите ние и оние се воеткаме...''}} {{Цитатник|''Да е свет зборот што ја раѓа репликата, премолчениот монолог, средбата и дијалогот, меѓу распламтените срца, во просторниот животен, сценски врамен''}} {{Цитатник|''Да е света вистината во задушен молк, на глумецот што ржи и беснее вивнат до небото''}} {{Цитатник|''Плачејќи на земјата низ призракот на Хамлетовиот татко, низ блудните сценски заблуди, како сновидението, како розов призрачец на болното Гетеово дете, ја молчиме сцената''}} == Крај на еден бурен живот == Боре Ангеловски умира од срцев удар на [[14 јуни]] [[2009]] год. во родниот град Велес, само три дена по неговата последна премиера, во годината кога се слават два важни јубилеја: 35 години ''Театар Чекори'' (единствен алтернативен театар во Македонија со толкава традиција) и 50 години театарска дејност на Боре Ангеловски. Инфарктот е последица од лошата здравствена состојба (дијабетес, четири инфарктни состојби, хернија, проблеми со белите дробови), како резултат од фанатичната и безрезервна посветеност на театарот. == Награди == * 1963, за '''''Дебелиот бродоломник во Морската шир''''' – С. Моржек, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1964, за '''''Дебелиот бродоломник во Морската шир''''' – С. Моржек, Југословенски фестивал на аматерски театри – Хвар. * 1965, за '''''режија на Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, '''''за Владимир – Диди во Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1966, за '''''режија на Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, '''''за Владимир – Диди во Чекајќи го Годо''''' – С. Бекет, Југословенски фестивал на аматерски театри – Хвар. * 1967, за '''''режија на Крајот на играта''''' - С. Бекет, '''''за Хам во Крајот на играта''''' - С. Бекет, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1969, за ''''' Фратарот во монологот на фратарот''''' - О. Давичо, препеев - Чедо Јакимовски, Републичка аматерска драмска смотра – Штип. * 1970 за ''''' Кралот Беранже во Кралот умира''''' - Е. Јонеско, Републичка аматерска драмска смотра – Битола. * 1971, за ''''' режија на Страдањата на г - дин Мокинпот''''' - П. Вајс, препеев - Чедо Јовановски, Републичка аматерска драмска смотра – Битола. * 1973, за ''''' Дон Жуан во пеколот''''' - Б. Шо, Републичка аматерска драмска смотра – Струмица. * 1979, за ''''' режија на Од онаа страна на костените''''' - Ж.М. Риб, Републичка аматерска драмска смотра – Кочани. * 1979, '''''златна маска за режија на Од онаа страна на костените''''' - Ж.М. Риб, Југословенски фестивал на аматерски театри – Требиње. * 1989, '''''признание Мирко Стефановски''''', Културно просветна заедница на Македонија * 1990, за ''''' режија на Сите кои паѓаат''''' - С. Бекет, Југословенски фестивал на аматерски театри – Требиње. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рв|Bore Angelovski}} * [http://teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=47&Itemid=54 Боре Ангеловски - Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111116032026/http://teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=47&Itemid=54 |date=2011-11-16 }} * [http://www.utrinski.mk/?ItemID=F2601882798DA54D89B4B379F8FD3805 Боре Ангеловски Ин Мемориам - Утрински Весник]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.vest.mk/?ItemID=9C2AA1363DD3144E8F039EEE4F15D38B Почина доајенот на театарскиот аматеризам - Вест]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://teatar-chekori.mk/ Театар Чекори официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100425073121/http://www.teatar-chekori.mk/ |date=2010-04-25 }} * [http://theatresteps.blogspot.com/ Театар Чекори] * [http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2840&stID=61320 творец на глумечки ликови]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.teatar-chekori.mk/t1/index.php?option=com_content&view=article&id=48&Itemid=65 Театар „ЧЕКОРИ“ Скопје]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://vecer.mk/kultura/tri-decenii-chekori-po-scenata 3 децении Театар „Чекори“ Скопје]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Избрана}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ангеловски, Боре}} [[Категорија:Починати во 2009 година]] [[Категорија:Глумци од Велес]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски режисери]] [[Категорија:Македонски сценографи]] [[Категорија:Македонски костимографи]] [[Категорија:Југословенски глумци]] [[Категорија:Југословенски режисери]] [[Категорија:Југословенски сценографи]] [[Категорија:Југословенски костимографи]] [[Категорија:Добитници на награди]] 15rvfm6rfx3sietj7rlv903ubzfsjdn 8 198455 5544927 5544432 2026-04-26T16:53:15Z Виолетова 1975 5544927 wikitext text/x-wiki <div style="background:white;color:black;" class="notheme"><!-- НЕ СТАВАЈТЕ ПОТТОЧКИ (ЅВЕЗДИЧКИ), ТУКУ САМО ПИШЕТЕ ГО ТЕКСТОТ ОСТАВАЈЌИ ПО ЕДЕН ПРАЗЕН РЕД АКО ИМА ПОВЕЌЕ ОД ЕДНА ОБЈАВА--> <!-- Трајна објава за Википедија на Facebook --> [[Податотека:F icon.svg|лево|25п]] Следете ја Википедија на македонски јазик на '''<span class="plainlinks">[https://www.facebook.com/mk.wikipedia Facebook]</span>'''! {{-}} <!-- Известување за викисредби или други настани --> <!-- Известување за дискусии и гласања --> [[Податотека:Wikipedia-logo-v2.svg|лево|30п]] Се известуваат уредниците на Википедија на македонски јазик дека во тек е '''[[Википедија:Селска чешма#Филмови|дискусија]]''' за прегледување и дополнување на начела и напатствија: „Значајност - филмови“. {{-}} <!-- Известување за кандидати за/ревизија на избрани статии --> <!-- Известување за избор на јубилејна статија --> <!-- Објава за уредувачки денови или викенди --> {{#ifexist:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|{{#ifexist:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|}}}} {{-}} <!-- Објава за уредувачки натпревари или седмици --> [[Податотека:CEE Spring Logo transparent.svg|лево|30п|Уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2026“]] Од 1 до 30 април 2026 година, на Википедија на македонски јазик се одржува меѓународниот уредувачки натпревар: „'''[[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|СИЕ Пролет 2026]]'''“. Прочитајте ги упатствата на проектната страница, земете учество и освојте една од наградите! <!-- Објава за други натпревари --> {{-}} [[Податотека:Folhinhaasadsdsad.png|лево|30п]] Се известуваат сите заинтересирани средношколци дека од 20 април до 10 мај 2026 година се одржува уредувачки натпревар на тема „'''[[Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|Ботаничари со авторски кратенки]]'''“. Прочитајте ги правилата и вклучете се! 17xvb1mavrr3bcbd6mgsm2qdygq2q44 0 199348 5545032 5532979 2026-04-26T19:20:47Z Gurther 105215 Исто е 5545032 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Muzej_Bitola.jpg|мини|десно|250п|Зградата на музејот]] [[Податотека:Archaeological Museum of Bitola, Republic of Macedonia (7456902690).jpg|мини|десно|Античка статуа на божица во музејот]] '''Народен музеј - Битола''' — [[музеј]] во [[Центар (Битола)|центарот]] на [[Битола]], сместен во некогашното [[Битолско воено училиште]], основано во [[1847]] година. Со одлука на [[Владата на Република Македонија]] за утврдување на мрежата на национални установи од областа на културата (Службен весник на РМ број: 84/2003), Заводот за заштита на спомениците на културата, музеј и галерија Битола доби статус на национална установа од областа на културата и се преименува во Завод за заштита на спомениците на културата и музеј [[Битола]], односно Завод и музеј Битола. Денес, Заводот за заштита на спомениците на културата и музеј Битола, е национална установа од областа на културата чија основна дејност е заштита, систематизација, научна обработка и презентација на културното наследство во [[Општина Битола]]. Својата дејност, програма, цели и задачи, институцијата ги остварува преку секторите за музејска дејност, заштитна дејност и секторот за заеднички служби. Во установата се вработени 48 лица од кои 31 лице е со висока стручна подготовка. Заводот и музеј Битола во вршењето на својата дејност ги користи следните објекти: * Стара касарна *[[Податотека:Битолска одаја.jpg|мини|Битолска градска одаја]] Античко наоѓалиште [[Хераклеја Линкестис]] * Уметничка галерија [[Јени џамија (Битола)]] * Спомен-куќа на [[Гоце Делчев]] * Спомен-куќа на [[Стив Наумов]] * Магазата на ул. „27 март” Во музејот можат да се видат многу поучни работи, како на пример статуи од познати борци (Гоце Делчев, Питу Гули итн.), праисторијата на луѓето и др. == Надворешни врски == {{рв|Institute and Museum (Bitola)}} * [http://muzejbitola.mk/ Официјална страница на музејот]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://bitola.info/mk/sto-da-se-pravi-vo-bitola/top-destinacii-vo-bitola/407-muzej-bitola Музеј Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160308175500/http://bitola.info/mk/sto-da-se-pravi-vo-bitola/top-destinacii-vo-bitola/407-muzej-bitola |date=2016-03-08 }} — страница на туристичкиот портал на Битола {{Битола}} {{Coord|41|1|25|N|21|20|8|E|region:MK|display=title}} [[Категорија:Музеи во Битола]] [[Категорија:Знаменитости во Битола]] [[Категорија:Музеи во Македонија]] khy61usubu6vvf3c50s52fbfscmdvsd 5545033 5545032 2026-04-26T19:21:53Z Gurther 105215 5545033 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Muzej_Bitola.jpg|мини|десно|250п|Зградата на музејот]] [[Податотека:Archaeological Museum of Bitola, Republic of Macedonia (7456902690).jpg|мини|десно|Античка статуа на божица во музејот]] '''Народен музеј - Битола''' — [[музеј]] во [[Центар (Битола)|центарот]] на [[Битола]], сместен во некогашното [[Битолско воено училиште]], основано во [[1847]] година. == Историјат == Со одлука на [[Владата на Република Македонија]] за утврдување на мрежата на национални установи од областа на културата (Службен весник на РМ број: 84/2003), Заводот за заштита на спомениците на културата, музеј и галерија Битола доби статус на национална установа од областа на културата и се преименува во Завод за заштита на спомениците на културата и музеј [[Битола]], односно Завод и музеј Битола. Денес, Заводот за заштита на спомениците на културата и музеј Битола, е национална установа од областа на културата чија основна дејност е заштита, систематизација, научна обработка и презентација на културното наследство во [[Општина Битола]]. Својата дејност, програма, цели и задачи, институцијата ги остварува преку секторите за музејска дејност, заштитна дејност и секторот за заеднички служби. Во установата се вработени 48 лица од кои 31 лице е со висока стручна подготовка. == Објекти == Заводот и музеј Битола во вршењето на својата дејност ги користи следните објекти: * Стара касарна * Античко наоѓалиште [[Хераклеја Линкестис]] * Уметничка галерија [[Јени џамија (Битола)]] * Спомен-куќа на [[Гоце Делчев]] * Спомен-куќа на [[Стив Наумов]] * Магазата на ул. „27 март” Во музејот можат да се видат многу поучни работи, како на пример статуи од познати борци (Гоце Делчев, Питу Гули итн.), праисторијата на луѓето и др. == Надворешни врски == {{рв|Institute and Museum (Bitola)}} * [http://muzejbitola.mk/ Официјална страница на музејот]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://bitola.info/mk/sto-da-se-pravi-vo-bitola/top-destinacii-vo-bitola/407-muzej-bitola Музеј Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160308175500/http://bitola.info/mk/sto-da-se-pravi-vo-bitola/top-destinacii-vo-bitola/407-muzej-bitola |date=2016-03-08 }} — страница на туристичкиот портал на Битола {{Битола}} {{Coord|41|1|25|N|21|20|8|E|region:MK|display=title}} [[Категорија:Музеи во Битола]] [[Категорија:Знаменитости во Битола]] [[Категорија:Музеи во Македонија]] 7tw2bzghrplyutcbh79xhdz5o4jxwf0 5545034 5545033 2026-04-26T19:22:12Z Gurther 105215 /* Надворешни врски */ 5545034 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Muzej_Bitola.jpg|мини|десно|250п|Зградата на музејот]] [[Податотека:Archaeological Museum of Bitola, Republic of Macedonia (7456902690).jpg|мини|десно|Античка статуа на божица во музејот]] '''Народен музеј - Битола''' — [[музеј]] во [[Центар (Битола)|центарот]] на [[Битола]], сместен во некогашното [[Битолско воено училиште]], основано во [[1847]] година. == Историјат == Со одлука на [[Владата на Република Македонија]] за утврдување на мрежата на национални установи од областа на културата (Службен весник на РМ број: 84/2003), Заводот за заштита на спомениците на културата, музеј и галерија Битола доби статус на национална установа од областа на културата и се преименува во Завод за заштита на спомениците на културата и музеј [[Битола]], односно Завод и музеј Битола. Денес, Заводот за заштита на спомениците на културата и музеј Битола, е национална установа од областа на културата чија основна дејност е заштита, систематизација, научна обработка и презентација на културното наследство во [[Општина Битола]]. Својата дејност, програма, цели и задачи, институцијата ги остварува преку секторите за музејска дејност, заштитна дејност и секторот за заеднички служби. Во установата се вработени 48 лица од кои 31 лице е со висока стручна подготовка. == Објекти == Заводот и музеј Битола во вршењето на својата дејност ги користи следните објекти: * Стара касарна * Античко наоѓалиште [[Хераклеја Линкестис]] * Уметничка галерија [[Јени џамија (Битола)]] * Спомен-куќа на [[Гоце Делчев]] * Спомен-куќа на [[Стив Наумов]] * Магазата на ул. „27 март” Во музејот можат да се видат многу поучни работи, како на пример статуи од познати борци (Гоце Делчев, Питу Гули итн.), праисторијата на луѓето и др. == Надворешни врски == {{рв|Institute and Museum (Bitola)}} * [http://muzejbitola.mk/ Официјална страница на музејот]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://bitola.info/mk/sto-da-se-pravi-vo-bitola/top-destinacii-vo-bitola/407-muzej-bitola Музеј Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160308175500/http://bitola.info/mk/sto-da-se-pravi-vo-bitola/top-destinacii-vo-bitola/407-muzej-bitola |date=2016-03-08 }} — страница на туристичкиот портал на Битола {{Битола}} {{Coord|41|1|25|N|21|20|8|E|region:MK|display=title}} [[Категорија:Музеи во Битола]] [[Категорија:Знаменитости во Битола]] [[Категорија:Музеи во Македонија]] qdfqfnvc9re74rbkvtbm1guddgk85yi 5545035 5545034 2026-04-26T19:22:56Z Gurther 105215 5545035 wikitext text/x-wiki {{Без извори|датум=април 2026}}[[Податотека:Muzej_Bitola.jpg|мини|десно|250п|Зградата на музејот]] [[Податотека:Archaeological Museum of Bitola, Republic of Macedonia (7456902690).jpg|мини|десно|Античка статуа на божица во музејот]] '''Народен музеј - Битола''' — [[музеј]] во [[Центар (Битола)|центарот]] на [[Битола]], сместен во некогашното [[Битолско воено училиште]], основано во [[1847]] година. == Историјат == Со одлука на [[Владата на Република Македонија]] за утврдување на мрежата на национални установи од областа на културата (Службен весник на РМ број: 84/2003), Заводот за заштита на спомениците на културата, музеј и галерија Битола доби статус на национална установа од областа на културата и се преименува во Завод за заштита на спомениците на културата и музеј [[Битола]], односно Завод и музеј Битола. Денес, Заводот за заштита на спомениците на културата и музеј Битола, е национална установа од областа на културата чија основна дејност е заштита, систематизација, научна обработка и презентација на културното наследство во [[Општина Битола]]. Својата дејност, програма, цели и задачи, институцијата ги остварува преку секторите за музејска дејност, заштитна дејност и секторот за заеднички служби. Во установата се вработени 48 лица од кои 31 лице е со висока стручна подготовка. == Објекти == Заводот и музеј Битола во вршењето на својата дејност ги користи следните објекти: * Стара касарна * Античко наоѓалиште [[Хераклеја Линкестис]] * Уметничка галерија [[Јени џамија (Битола)]] * Спомен-куќа на [[Гоце Делчев]] * Спомен-куќа на [[Стив Наумов]] * Магазата на ул. „27 март” Во музејот можат да се видат многу поучни работи, како на пример статуи од познати борци (Гоце Делчев, Питу Гули итн.), праисторијата на луѓето и др. == Надворешни врски == {{рв|Institute and Museum (Bitola)}} * [http://muzejbitola.mk/ Официјална страница на музејот]{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://bitola.info/mk/sto-da-se-pravi-vo-bitola/top-destinacii-vo-bitola/407-muzej-bitola Музеј Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160308175500/http://bitola.info/mk/sto-da-se-pravi-vo-bitola/top-destinacii-vo-bitola/407-muzej-bitola |date=2016-03-08 }} — страница на туристичкиот портал на Битола {{Битола}} {{Coord|41|1|25|N|21|20|8|E|region:MK|display=title}} [[Категорија:Музеи во Битола]] [[Категорија:Знаменитости во Битола]] [[Категорија:Музеи во Македонија]] gv9lemqsx9vkgv62oekgocaiqxmje62 0 207731 5544874 5216426 2026-04-26T14:32:38Z Davorstefanoski 132615 5544874 wikitext text/x-wiki [[Податотека:FIFA_World_Cup_trophy_DE.JPG|мини|200п|Победничкиот пехар на светските првенства]] '''Светското првенство во фудбал''' е меѓународно натпреварување во [[фудбал]] кое се одржува под покровителство на [[ФИФА]]. На натпреварувањето може да учествуваат машки и женски репрезентации од сите земји кои се членки на [[ФИФА]]. Завршниот турнир се одржува на секои четири години, а според моментните правила на него учествуваат 48 репрезентации. Во минатото на завршниот турнир учествувале 13, 16, 24 или 32 репрезентации. Првото светско првенство е одржано во [[1930]] година во [[Уругвај]], а прв првак станала домашната репрезентација, која во финалето ја победила репрезентацијата на [[Аргентина]] со 4-2. Значаен придонес за развојот на светското првенство дал Французинот [[Жил Риме]], по кого во 1950 година бил наречен победничкиот пехар. Во [[1970]] година, [[Бразил]] станал светски првак по третпат, со што го освоил пехарот во трајна сопственост. Следната година бил претставен нов пехар, кој се доделува и денес. Најмногу светски титули досега има освоено репрезентацијата на Бразил, вкупно 5. Од 1991 година, ФИФА организира и Светско првенство во фудбал за жени. == Историја == Пред организацијата на првото светско првенство, постоеле бројни други меѓународни натпреварувања. Првиот меѓународен фудбалски натпревар се одиграл во [[Глазгов]] во [[1872]] година, меѓу репрезентациите на [[Шкотска]] и [[Англија]].<ref>[http://www.englandfootballonline.com/Seas1872-00/1872-73/M0001Sco1872.html Првиот натпревар на фудбалската репрезентација на Англија]</ref> До првиот меѓународен натпревар од натпреварувачки карактер се чекало до 1884 година, кога во [[Белфаст]] се сретнале репрезентациите на [[Ирска]] и [[Шкотска]] на првото издание на првенството на Британија. Во тоа време, фудбалот многу ретко се играл надвор од [[Велика Британија]] и [[Ирска]], но откако играта се развила и нејзината популарност се проширила, фудбалот бил демонстративен спорт на [[Летни олимписки игри 1900|Олимписките игри во 1900]] и [[Летни олимписки игри 1904|1904]] година, а веќе од [[Летни олимписки игри 1908|игрите во 1908 година]], фудбалот станал редовен спорт во олимписката програма. [[Фудбал на Олимписките игри|Фудбалот на Олимписките игри]],, тогаш бил организиран од страна на [[Фудбалски сојуз на Англија|Фудбалскиот сојуз на Англија]], а настап им бил дозволен само на аматери. Репрезентацијата на Велика Британија, којашто всушност претставувала фудбалска репрезентација на Англија го освоила златниот медал на игрите во 1908 и го повторила истиот успех на игрите во 1912 година. По своето основање во 1904 година, челниците на [[ФИФА]] се обиделе да организираат меѓународно натпреварување во [[Швајцарија]] во 1906 година. Со оглед на тоа, дека тоа биле почетоците на развојот на меѓународниот фудбал, самата ФИФА признала дека натпреварувањето било неуспешно.<ref name="FIFAhistory">[http://www.fifa.com/en/history/history/0,1283,4,00.html Како сè започна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070202034147/http://www.fifa.com/en/history/history/0,1283,4,00.html |date=2007-02-02 }}, официјално мрежно место на ФИФА</ref> Фактот што [[ФА куп]]от како најстаро фудбалско натпреварување и најпопуларно во тоа време било нарекувано светско првенство, иако на него учествувале фудбалски клубови од Велика Британија. Како што на Олимписките игри продолжило да се почитува правилото, според кое може да учествуваат само аматери, Сер [[Томас Липтон]] во [[Торино]] во 1909 година органирал „Трофеј Сер Томас Липтон“. Ова натпреварување бил единствен турнир по тоа што на него учествувале по еден клуб од секоја држава која добила покана за настап, а клубот ја претставувал целата нација. Во литературата, овој турнир понекогаш е опишан како првото светско првенство.<ref>[http://www.shrewsbury.gov.uk/Public/news/thomaslipton.htm Прво светско првенство во фудбал - Sir Thomas Lipton Trophy] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20031129221811/http://www.shrewsbury.gov.uk/Public/news/thomaslipton.htm |date=2003-11-29 }}.</ref> На турнирот учествувале најелитните фудбалски клубови од [[Италија]], [[Германија]] и Швајцарија, додека фудбалскиот сојуз на Англија одбил да испрати професионална екипа. Поради тоа, Липтон го поканил клубот Вест Окленд Таун од [[Дарам]] да ја претставува Англија. Англискиот клуб победил на турнирот, а титулата ја одбранил во 1911 година, со што го задржал пехарот во трајна сопственост, што било одредено со усвојувањето на правилата. Во 1914 година ФИФА се согласила да го признае фудбалот на Олимписките игри како „аматерско светско првенство во фудбал“ и се нафатила на организирање на натпреварувања низ целиот свет, што овозможило фудбалскиот турнир [[Летни олимписки игри 1920|Олимписките игри во 1920]] во [[Антверпен]] да добие интерконтинентален карактер, со настапот на репрезентацијата на [[Египет]], покрај тринаесет останати европски репрезентации. Златниот медал го освоила домашна репрезентација.<ref>[http://www.rsssf.com/tableso/ol1920f-det.html Летни олимписки игри 1920]</ref> Во текот на 1920-тите дошло до повеќекратна доминација на фудбалската репрезентација на [[Уругвај]], која освоила две златни медали на [[Летни олимписки игри 1924|игрите во 1924]] и [[Летни олимписки игри 1928|1928]]. По Летните олимписки игри во 1928 година, ФИФА конечно одлучила да организира натпреварување во сопствено покровителство, независно од Олимписките игри. Поради тоа што Уругвај бил двократен олимписки првак и државата ја славела стогодишнината од независноста, ФИФА му ја доделила организацијата на првото светско првенство на Уругвај. На [[Летни олимписки игри 1932|Летните олимписки игри во 1932]], кои се одржале во [[Лос Анџелес]] било одлучено фудбалот да не биде вклучен во олимписката програма, поради слабата популарност во [[САД]]. ФИФА и [[Меѓународен олимписки комитет|МОК]] не успеале да се согласат околу статусот на аматерите, што резултирало со отфрлање на фудбалот од Олимписките игри.<ref>[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A565148 Вовед во светските фудбалски првенства], BBC</ref> === Прво светско првенство === [[Податотека:Estadiocentenario.JPG|мини|200п|десно|На стадионот Центенарио се одиграле најголем дел од натпреварите на првото светско првенство.]] Одлуката дека Уругвај ќе го организира [[Светско првенство во фудбал 1930|првото светско првенство]] била проблематична, бидејќи европските земји не сакале да испратат свои репрезентации, бидејќи патот преку [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]] бил доста скап и одземал многу време. Сепак, тогашниот претседател на ФИФА, [[Жил Риме]], успеал да ги наговори [[Белгија]], [[Франција]], [[Романија]] и [[Југославија]] да испратат свои репрезентации, при што ФИФА ќе им го финансира патот. На првенството учествувале 13 репрзентации: 7 [[Јужна Америка|јужноамерикански]], 4 [[Европа|европски]] и [[Канада]] и САД. Првите два натпревари се одиграле истовремено. [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] ја победила репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] со 4-1, додека репрзентацијата на [[Фудбалска репрзентација на САД|САД]] ја совладала [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] со 3-0. Првиот погодок на првенството го постигнал Французинот [[Лисијен Лоран]]. Во финалето, домашната репрезентација на Уругвај пред 93.000 гледачи ја совладала репрезентацијата на Аргентина со 4-2 (1-2), со што станала прв светски првак. === Останати светски првенства === Во 1930-тите, главни проблеми кои го ограничувале учеството на репрезентациите во странство биле тешкотиите за влез во земјата. Поради тоа, на светските првенства во [[Светско првенство во фудбал 1934|1934]] и [[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], ниту една јужноамериканска репрезентација освен Бразил не сакала да игра во Европа. Првенствата кои требало да се одржат во 1942 и 1946 година биле откажани, како последица на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. На [[Светско првенство во фудбал 1950|светското првенство во 1950]], за првпат учествувала репрезентацијата на Велика Британија, која уште во 1920 година се повлекла од ФИФА, делумно поради тоа што не сакале да играат против репрезентации од земјите против кои војувале, а делумно како протест поради странското влијане во фудбалот<ref>[http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0001/index.shtml Шкотска и Светското првество во фудбал 1950], BBC</ref>, но во 1946 година поднела молба која ФИФА ја одобрила. На своето второ учество на светските првенства, репрезентацијата на Уругвај по вторпат станала светски првак. Во периодот од 1934 до 1978 година, на првенствата учествувале 16 репрезентации, освен во 1938 година, кога Австрија била припоена со Германија, па едно место останало празно и во 1950 година, кога Шкотска, Турција и Индија се повлекле од учеството, со што бројот на земји-учеснички се намалил на 13, како и на првото светско првенство. Најголем број од репрезентациите кои учествувале биле од [[Европа]] и [[Јужна Америка]], додека репрезентациите од [[Азија]], [[Северна Америка]], [[Африка]] и [[Океанија]] биле малубројни и главно имале споредна улога. До 1982 година, репрезентациите кои го поминале првиот круг на натпревари, а не биле од Европа или Јужна Америка, биле: * [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] (во 1930 година, обезбедиле учество во полуфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Куба|Куба]] (во 1938 година, обезбедила учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Северна Кореја|Северна Кореја]] (во 1966 година, обезбедила учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] (во 1970 година, обезбедило учество во четвртфиналето). На првенството во 1982 година, било извршено зголемување на бројот на учесници од 16 на 24, а во 1998 година од 24 на 32. Со тоа се гарантира учество на земји од сите континенти, освен Океанија. Од 1982, па до денес, земји-учеснички од останатите континенти (освен Европа и Јужна Америка), кои оствариле најголем успех се; * [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] (во 1986 година, обезбедило учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Јапонија Мароко|Мароко]] (во 1986 година, обезбедило учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Камерун|Камерун]] (во 1990 година, обезбедил учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] (во 2010 година, обезбеди учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Саудиска Арабија|Саудиска Арабија]] (во 1994 година, обезбеди учество во осминафиналето); * [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] (во 1994 и во 2002 година, обезбеди учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Јужна Кореја|Јужна Кореја]] (во 2002 година го освои четвртото место); * [[Фудбалска репрезентација на Сенегал|Сенегал]] (во 2002 година, обезбеди учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]] (во 2002 и во 2010 година, обезбеди учество во осминафиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Австралија|Австралија]] (во 2006 година, обезбеди учество во осминафиналето). Сепак европските и јужноамериканските репрезентации останале доминантни над репрезентациите од останатите континенти. Така на [[Светско првенство во фудбал 2006|првенството во 2006]] во четвртфиналето учествуваа репрезентации од овие два континента. Во квалификациите за учество на завршницата на [[Светско првенство во фудбал 2010|првенството во 2010]] учествуваа рекордни 204 репрезентации од исто толку земји.<ref>[http://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,134690,00.html Рекордни 204 репрезентации во квалификациите за Светското првенство во Јужноафриканската Република] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070524102759/http://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,134690,00.html |date=2007-05-24 }}, официјално мрежно место на ФИФА</ref> == Победнички пехар == Од 1930 до 1970, на победничката репрезентација и бил доделуван „Пехарот Жил Риме“, име коешто трофејот го добил во 1946 година, во чест на претседателот на ФИФА и еден од најзаслужните за организацијата на светските првенства, Жил Риме. Пред тоа, пехарот бил наречен „Светски пехар“. На првенството во 1970 година, репрезентацијата на Бразил станала светски првак по трет, па според правилата го освоила пехарот во трајна сопственост. Пехарот бил украден во 1983 година и до денес не е пронајден.<ref>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/h/rimet.html Пехар „Жил Риме“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070320063520/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/h/rimet.html |date=2007-03-20 }}, официјално мрежно место на ФИФА</ref> По 1970 година бил изработен нов пехар, кој го носи името „Пехар на светските првенства во фудбал“. Имало 53 предлози за нов пехар, меѓу кои на 5 април 1971 година бил избран предлогот на италијанскиот вајар [[Силвио Гацанига]]. Пехарот е висок 36&nbsp;cm, изработен е од 18-каратно [[злато]] и тежи 6,175 килограми. израђен је од 18-каратнога [[злато|злата]] и тежи 6.175 килограма. Подлогата е изработена од два слоја полудрагоцен камен, а од долната страна на подлогата се изгравирани годините на одржување на светските првенства и победниците на истите, од 1974 година до денес. Правилото за трајна сопственост на новиот пехар не важи, туку без оглед на бројот на освоени титули, светскиот првак го чува пехарот до наредното натпреварување, а по враќањето му се доделува копија на пехарот, обложена со злато, која се задржува во трајна сопственост. Аргентина, Германија, Италија и Бразил го имаат освоено новиот пехар по двапати, додека Франција еднаш. Пехарот ќе биде победнички, сè до 2038 година, кога на долната страна од пехарот, повеќе нема да има место за запишување на новите победници. == Преглед на досегашните светски првенства == {| border=1 style="border-collapse:collapse; font-size:90%;" cellpadding=3 cellspacing=0 width=100% |- bgcolor=#C1D8FF !rowspan=2 width=5%|Година !rowspan=2 width=10%|Домаќин |width=1% rowspan=35 bgcolor=ffffff| !colspan=3|Финале |width=1% rowspan=5 bgcolor=ffffff| !colspan=3|Натпревар за трето место |- bgcolor=#EFEFEF !width=15%|Победник !width=8%|Резултат !width=15%|Второ место !width=15%|Трето место !width=8%|Резултат !width=15%|Четврто место |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1930]]<br> ''[[Светско првенство во фудбал 1930|детали]]'' |[[Уругвај]] |'''{{fb-big|URU}}''' |'''4 - 2''' | {{fb-big|ARG}} | {{fb-big|USA|1912}} |'''n/a'''{{ref label|А|а|а}} |[[Податотека:Naval_Ensign_of_the_Kingdom_of_Yugoslavia.svg|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]] |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1934]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1934|детали]]'' |[[Италија]] |'''{{fb-big|ITA|1861}}''' |'''2 - 1'''<br>по продолженија |{{fb-big|TCH}} |{{fb-big|GER|empire}} |'''3 - 2''' |{{fb-big|AUT}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1938]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1938|детали]]'' |[[Франција]] |'''{{fb-big|ITA|1861}}''' |'''4 - 2''' |{{fb-big|HUN|1940}} |{{fb-big|BRA|1889}} |'''4 - 2''' |{{fb-big|SWE}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1950]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1950|детали]]'' |[[Бразил]] |'''{{fb-big|URU}}''' |'''n/a'''{{ref label|Б|б|б}} |{{fb-big|BRA|1889}} |rowspan=28 bgcolor=ffffff| |{{fb-big|SWE}} |'''n/a'''{{ref label|Б|б|б}} |{{fb-big|ESP|1945}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1954]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1954|детали]].'' |[[Швајцарија]] |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> '''[[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]]''' |'''3 - 2''' |{{fb-big|HUN|1949}} |{{fb-big|AUT}} |'''3 - 1''' |{{fb-big|URU}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1958]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1958|детали]]'' |[[Шведска]] |'''{{fb-big|BRA|1889}}''' |'''5 - 2''' |{{fb-big|SWE}} |{{fb-big|FRA}} |'''6 - 3''' |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1962]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1962|детали]]'' |[[Чиле]] |'''{{fb-big|BRA|1960}}''' |'''3 - 1''' |{{fb-big|TCH}} |{{fb-big|CHI}} |'''1 - 0''' |{{fb-big|YUG}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1966]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1966|детали]]'' |[[Англија]] |'''{{fb-big|ENG}}''' |'''4 - 2'''<br>по продолженија |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] |{{fb-big|POR}} |'''2 - 1''' |{{fb-big|URS|1955}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1970]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1970|детали]]'' |[[Мексико]] |'''{{fb-big|BRA|1968}}''' |'''4 - 1''' |{{fb-big|ITA}} |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] |'''1 - 0''' |{{fb-big|URU}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1974]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1974|детали]]'' |[[Западна Германија]] |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> '''[[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]]''' |'''2 - 1''' |{{fb-big|NED}} |{{fb-big|POL}} |'''1 - 0''' |{{fb-big|BRA|1968}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1978]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1978|детали]]'' |[[Аргентина]] |'''{{fb-big|ARG}}''' |'''3 - 1'''<br> по продолженија |{{fb-big|NED}} |{{fb-big|BRA|1968}} |'''2 - 1''' |{{fb-big|ITA}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1982]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1982|детали]]'' |[[Шпанија]] |'''{{fb-big|ITA}}''' |'''3 - 1''' |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] |{{fb-big|POL}} |'''3 - 2''' |{{fb-big|FRA}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1986]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1986|детали]]'' |[[Мексико]] |'''{{fb-big|ARG}}''' |'''3 - 2''' |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] |{{fb-big|FRA}} |'''4 - 2'''<br>по продолженија |{{fb-big|BEL|state}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1990]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1990|детали]]'' |[[Италија]] |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> '''[[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]]''' |'''1 - 0''' |{{fb-big|ARG}} |{{fb-big|ITA}} |'''2 - 1''' |{{fb-big|ENG}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1994]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1994|детали]]'' |[[САД]] |'''{{fb-big|BRA}}''' |'''0 - 0'''<br>'''(3 - 2)''' по пенали |{{fb-big|ITA}} |{{fb-big|SWE}} |'''4 - 0''' |{{fb-big|BUL}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1998]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1998|детали]]'' |[[Франција]] |'''{{fb-big|FRA}}''' |'''3 - 0''' |{{fb-big|BRA}} |{{fb-big|CRO}} |'''2 - 1''' |{{fb-big|NED}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[2002]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 2002|детали]]'' |[[Јужна Кореја]]<br>и [[Јапонија]] |'''{{fb-big|BRA}}''' |'''2 - 0''' |{{fb-big|GER}} |{{fb-big|TUR}} |'''3 - 2''' |{{fb-big|KOR}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[2006]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 2006|детали]]'' |[[Германија]] |'''{{fb-big|ITA}}''' |'''1 - 1'''<br>'''(5 - 3)''' по пенали |{{fb-big|FRA}} |{{fb-big|GER}} |'''3 - 1''' |{{fb-big|POR}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[2010]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 2010|детали]]'' |[[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] |'''{{fb-big|ESP}}''' |'''1 - 0'''<br>по продолженија |{{fb-big|NED}} |{{fb-big|GER}} |'''3 - 2''' |{{fb-big|URU}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[2014]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 2014|детали]]'' |[[Бразил]] |'''{{fb-big|GER}}''' |'''1 - 0'''<br>по продолженија |{{fb-big|ARG}} |{{fb-big|NED}} |'''3 - 0''' |{{fb-big|BRA}} |} == Резултати по држави == {| class=wikitable bgcolor="#f7f8ff" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |----- bgcolor="#CCCCCC" !Пласман !width=15%| Екипа ! Победник ! Второ место ! Трето место |- | align=center| 1 |{{БРАз}} |align=center|'''5'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1950|1950]], [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], [[Светско првенство во фудбал 1978|1978]] |- | align=center| 2 |{{ГЕРз}} |align=center|'''4'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1954|1954]], [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]], [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]], [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] |align=center|4<br/>[[Светско првенство во фудбал 1966|1966]], [[Светско првенство во фудбал 1982|1982]], [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] |align=center|3<br/>[[Светско првенство во фудбал 1934|1934]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]] |- | align=center| 3 |{{ИТАз}} |align=center|'''4'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1934|1934]], [[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], [[Светско првенство во фудбал 1982|1982]], [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]] |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1990|1990]] |- | align=center| 4 |{{АРГз}} |align=center|'''2'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1978|1978]], [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]] |align=center|3<br/>[[Светско првенство во фудбал 1930|1930]], [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]], [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] |&nbsp; |- | align=center| 5 |{{УРУз}} |align=center|'''2'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1930|1930]], [[Светско првенство во фудбал 1950|1950]] |&nbsp; |&nbsp; |- | align=center| 6 |{{ФРАз}} |align=center|'''1'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 2006|2006]] |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]] |- | align=center| 7 |{{ШПАз}} |align=center|'''1'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 2010|2010]] |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1950|1950]] |- | align=center| 8 |{{АНГз}} |align=center|'''1'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1966|1966]] |&nbsp; |&nbsp; |- | align=center| 9 |{{ХОЛз}} |&nbsp; |align=center|3<br/>[[Светско првенство во фудбал 1974|1974]], [[Светско првенство во фудбал 1978|1978]], [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]] |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] |- | align=center| 10 |{{ЧЕХз}} |&nbsp; |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1934|1934]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]] |&nbsp; |- | align=center| 11 |{{УНГз}} |&nbsp; |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], [[Светско првенство во фудбал 1954|1954]] |&nbsp; |- | align=center| 12 |{{ШВЕз}} |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1958|1958]] |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1950|1950]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] |- | align=center| 13 |{{ПОЛз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1974|1974]], [[Светско првенство во фудбал 1982|1982]] |- | align=center| 14 |{{ТУРз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] |- | align=center| 15 |{{ХРВз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] |- | align=center| 16 |{{ПОРз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1966|1966]] |- | align=center| 17 |{{ЧИЛз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1962|1962]] |- | align=center| 18 |{{АУТз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1954|1954]] |} == Поврзано == * [[Фудбал]] * [[ФИФА]] == Белешки == * {{note label|А|а|а}} На светското првенство во 1930, не се одиграл натпревар за трето место. * {{note label|Б|б|б}} На светското првенство во 1950 натпреварите завршиле без систем на елиминации, туку најдобрите 4 репрезентации играле во завршна група, па завршниот пласман бил одреден според завршното место на групната табела. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|FIFA World Cup}} * [http://www.fifaworldcup.com Официјално мрежно место на ФИФА] * [http://www.fifa.com/infoplus/IP-201_02E_WC-origin.pdf Официјално рангирање според ФИФА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140416180159/http://www.fifa.com/infoplus/IP-201_02E_WC-origin.pdf |date=2014-04-16 }} * [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/index.html Сите резултатие од 1930 до 2002] * [http://www.worldcup-history.com Историја на светските првенства] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190725125256/http://www.worldcup-history.com/ |date=2019-07-25 }} * [http://www.planetworldcup.com Светско првенство во фудбал], ''Planet World Cup'' {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал| ]] 5wtkwbq73o48e6ef92tflfqnxxmi0zo 5544875 5544874 2026-04-26T14:36:53Z Davorstefanoski 132615 5544875 wikitext text/x-wiki [[Податотека:FIFA_World_Cup_trophy_DE.JPG|мини|200п|Победничкиот пехар на светските првенства]] '''Светското првенство во фудбал''' е меѓународно натпреварување во [[фудбал]] кое се одржува под покровителство на [[ФИФА]]. На натпреварувањето може да учествуваат машки и женски репрезентации од сите земји кои се членки на [[ФИФА]]. Завршниот турнир се одржува на секои четири години, а според моментните правила на него учествуваат 48 репрезентации. Во минатото на завршниот турнир учествувале 13, 16, 24 или 32 репрезентации. Првото светско првенство е одржано во [[1930]] година во [[Уругвај]], а прв првак станала домашната репрезентација, која во финалето ја победила репрезентацијата на [[Аргентина]] со 4-2. Значаен придонес за развојот на светското првенство дал Французинот [[Жил Риме]], по кого во 1950 година бил наречен победничкиот пехар. Во [[1970]] година, [[Бразил]] станал светски првак по третпат, со што го освоил пехарот во трајна сопственост. Следната година бил претставен нов пехар, кој се доделува и денес. Најмногу светски титули досега има освоено репрезентацијата на Бразил, вкупно 5. Од 1991 година, ФИФА организира и Светско првенство во фудбал за жени. == Историја == Пред организацијата на првото светско првенство, постоеле бројни други меѓународни натпреварувања. Првиот меѓународен фудбалски натпревар се одиграл во [[Глазгов]] во [[1872]] година, меѓу репрезентациите на [[Шкотска]] и [[Англија]].<ref>[http://www.englandfootballonline.com/Seas1872-00/1872-73/M0001Sco1872.html Првиот натпревар на фудбалската репрезентација на Англија]</ref> До првиот меѓународен натпревар од натпреварувачки карактер се чекало до 1884 година, кога во [[Белфаст]] се сретнале репрезентациите на [[Ирска]] и [[Шкотска]] на првото издание на првенството на Британија. Во тоа време, фудбалот многу ретко се играл надвор од [[Велика Британија]] и [[Ирска]], но откако играта се развила и нејзината популарност се проширила, фудбалот бил демонстративен спорт на [[Летни олимписки игри 1900|Олимписките игри во 1900]] и [[Летни олимписки игри 1904|1904]] година, а веќе од [[Летни олимписки игри 1908|игрите во 1908 година]], фудбалот станал редовен спорт во олимписката програма. [[Фудбал на Олимписките игри|Фудбалот на Олимписките игри]],, тогаш бил организиран од страна на [[Фудбалски сојуз на Англија|Фудбалскиот сојуз на Англија]], а настап им бил дозволен само на аматери. Репрезентацијата на Велика Британија, којашто всушност претставувала фудбалска репрезентација на Англија го освоила златниот медал на игрите во 1908 и го повторила истиот успех на игрите во 1912 година. По своето основање во 1904 година, челниците на [[ФИФА]] се обиделе да организираат меѓународно натпреварување во [[Швајцарија]] во 1906 година. Со оглед на тоа, дека тоа биле почетоците на развојот на меѓународниот фудбал, самата ФИФА признала дека натпреварувањето било неуспешно.<ref name="FIFAhistory">[http://www.fifa.com/en/history/history/0,1283,4,00.html Како сè започна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070202034147/http://www.fifa.com/en/history/history/0,1283,4,00.html |date=2007-02-02 }}, официјално мрежно место на ФИФА</ref> Фактот што [[ФА куп]]от како најстаро фудбалско натпреварување и најпопуларно во тоа време било нарекувано светско првенство, иако на него учествувале фудбалски клубови од Велика Британија. Како што на Олимписките игри продолжило да се почитува правилото, според кое може да учествуваат само аматери, Сер [[Томас Липтон]] во [[Торино]] во 1909 година органирал „Трофеј Сер Томас Липтон“. Ова натпреварување бил единствен турнир по тоа што на него учествувале по еден клуб од секоја држава која добила покана за настап, а клубот ја претставувал целата нација. Во литературата, овој турнир понекогаш е опишан како првото светско првенство.<ref>[http://www.shrewsbury.gov.uk/Public/news/thomaslipton.htm Прво светско првенство во фудбал - Sir Thomas Lipton Trophy] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20031129221811/http://www.shrewsbury.gov.uk/Public/news/thomaslipton.htm |date=2003-11-29 }}.</ref> На турнирот учествувале најелитните фудбалски клубови од [[Италија]], [[Германија]] и Швајцарија, додека фудбалскиот сојуз на Англија одбил да испрати професионална екипа. Поради тоа, Липтон го поканил клубот Вест Окленд Таун од [[Дарам]] да ја претставува Англија. Англискиот клуб победил на турнирот, а титулата ја одбранил во 1911 година, со што го задржал пехарот во трајна сопственост, што било одредено со усвојувањето на правилата. Во 1914 година ФИФА се согласила да го признае фудбалот на Олимписките игри како „аматерско светско првенство во фудбал“ и се нафатила на организирање на натпреварувања низ целиот свет, што овозможило фудбалскиот турнир [[Летни олимписки игри 1920|Олимписките игри во 1920]] во [[Антверпен]] да добие интерконтинентален карактер, со настапот на репрезентацијата на [[Египет]], покрај тринаесет останати европски репрезентации. Златниот медал го освоила домашна репрезентација.<ref>[http://www.rsssf.com/tableso/ol1920f-det.html Летни олимписки игри 1920]</ref> Во текот на 1920-тите дошло до повеќекратна доминација на фудбалската репрезентација на [[Уругвај]], која освоила две златни медали на [[Летни олимписки игри 1924|игрите во 1924]] и [[Летни олимписки игри 1928|1928]]. По Летните олимписки игри во 1928 година, ФИФА конечно одлучила да организира натпреварување во сопствено покровителство, независно од Олимписките игри. Поради тоа што Уругвај бил двократен олимписки првак и државата ја славела стогодишнината од независноста, ФИФА му ја доделила организацијата на првото светско првенство на Уругвај. На [[Летни олимписки игри 1932|Летните олимписки игри во 1932]], кои се одржале во [[Лос Анџелес]] било одлучено фудбалот да не биде вклучен во олимписката програма, поради слабата популарност во [[САД]]. ФИФА и [[Меѓународен олимписки комитет|МОК]] не успеале да се согласат околу статусот на аматерите, што резултирало со отфрлање на фудбалот од Олимписките игри.<ref>[http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A565148 Вовед во светските фудбалски првенства], BBC</ref> === Прво светско првенство === [[Податотека:Estadiocentenario.JPG|мини|200п|десно|На стадионот Центенарио се одиграле најголем дел од натпреварите на првото светско првенство.]] Одлуката дека Уругвај ќе го организира [[Светско првенство во фудбал 1930|првото светско првенство]] била проблематична, бидејќи европските земји не сакале да испратат свои репрезентации, поради тоа што патот преку [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]] бил доста скап и одземал многу време. Сепак, тогашниот претседател на ФИФА, [[Жил Риме]], успеал да ги наговори [[Белгија]], [[Франција]], [[Романија]] и [[Југославија]] да испратат свои репрезентации, при што ФИФА им го финансирала патот. На првенството учествувале 13 репрзентации: 7 [[Јужна Америка|јужноамерикански]], 4 [[Европа|европски]] и 2 [[Северна Америка|северноамерикански]]. Првите два натпревари се одиграле истовремено. [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] ја победила репрезентацијата на [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] со 4-1, додека репрзентацијата на [[Фудбалска репрзентација на САД|САД]] ја совладала [[Фудбалска репрезентација на Белгија|Белгија]] со 3-0. Првиот погодок на првенството го постигнал Французинот [[Лисијен Лоран]]. Во финалето, домашната репрезентација на Уругвај пред 93.000 гледачи ја совладала репрезентацијата на Аргентина со 4-2 (1-2), со што станала прв светски првак. === Останати светски првенства === Во 1930-тите, главни проблеми кои го ограничувале учеството на репрезентациите во странство биле тешкотиите за влез во земјата. Поради тоа, на светските првенства во [[Светско првенство во фудбал 1934|1934]] и [[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], ниту една јужноамериканска репрезентација освен Бразил не сакала да игра во Европа. Првенствата кои требало да се одржат во 1942 и 1946 година биле откажани, како последица на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. На [[Светско првенство во фудбал 1950|светското првенство во 1950]], за првпат учествувала репрезентацијата на Велика Британија, која уште во 1920 година се повлекла од ФИФА, делумно поради тоа што не сакале да играат против репрезентации од земјите против кои војувале, а делумно како протест поради странското влијане во фудбалот<ref>[http://www.bbc.co.uk/scotland/sportscotland/asportingnation/article/0001/index.shtml Шкотска и Светското првество во фудбал 1950], BBC</ref>, но во 1946 година поднела молба која ФИФА ја одобрила. На своето второ учество на светските првенства, репрезентацијата на Уругвај по вторпат станала светски првак. Во периодот од 1934 до 1978 година, на првенствата учествувале 16 репрезентации, освен во 1938 година, кога Австрија била припоена со Германија, па едно место останало празно и во 1950 година, кога Шкотска, Турција и Индија се повлекле од учеството, со што бројот на земји-учеснички се намалил на 13, како и на првото светско првенство. Најголем број од репрезентациите кои учествувале биле од [[Европа]] и [[Јужна Америка]], додека репрезентациите од [[Азија]], [[Северна Америка]], [[Африка]] и [[Океанија]] биле малубројни и главно имале споредна улога. До 1982 година, репрезентациите кои го поминале првиот круг на натпревари, а не биле од Европа или Јужна Америка, биле: * [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] (во 1930 година, обезбедиле учество во полуфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Куба|Куба]] (во 1938 година, обезбедила учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Северна Кореја|Северна Кореја]] (во 1966 година, обезбедила учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] (во 1970 година, обезбедило учество во четвртфиналето). На првенството во 1982 година, било извршено зголемување на бројот на учесници од 16 на 24, а во 1998 година од 24 на 32. Со тоа се гарантира учество на земји од сите континенти, освен Океанија. Од 1982, па до денес, земји-учеснички од останатите континенти (освен Европа и Јужна Америка), кои оствариле најголем успех се; * [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] (во 1986 година, обезбедило учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Јапонија Мароко|Мароко]] (во 1986 година, обезбедило учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Камерун|Камерун]] (во 1990 година, обезбедил учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Гана|Гана]] (во 2010 година, обезбеди учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Саудиска Арабија|Саудиска Арабија]] (во 1994 година, обезбеди учество во осминафиналето); * [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] (во 1994 и во 2002 година, обезбеди учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Јужна Кореја|Јужна Кореја]] (во 2002 година го освои четвртото место); * [[Фудбалска репрезентација на Сенегал|Сенегал]] (во 2002 година, обезбеди учество во четвртфиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Јапонија|Јапонија]] (во 2002 и во 2010 година, обезбеди учество во осминафиналето); * [[Фудбалска репрезентација на Австралија|Австралија]] (во 2006 година, обезбеди учество во осминафиналето). Сепак европските и јужноамериканските репрезентации останале доминантни над репрезентациите од останатите континенти. Така на [[Светско првенство во фудбал 2006|првенството во 2006]] во четвртфиналето учествуваа репрезентации од овие два континента. Во квалификациите за учество на завршницата на [[Светско првенство во фудбал 2010|првенството во 2010]] учествуваа рекордни 204 репрезентации од исто толку земји.<ref>[http://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,134690,00.html Рекордни 204 репрезентации во квалификациите за Светското првенство во Јужноафриканската Република] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070524102759/http://www.fifa.com/en/media/index/0,1369,134690,00.html |date=2007-05-24 }}, официјално мрежно место на ФИФА</ref> == Победнички пехар == Од 1930 до 1970, на победничката репрезентација и бил доделуван „Пехарот Жил Риме“, име коешто трофејот го добил во 1946 година, во чест на претседателот на ФИФА и еден од најзаслужните за организацијата на светските првенства, Жил Риме. Пред тоа, пехарот бил наречен „Светски пехар“. На првенството во 1970 година, репрезентацијата на Бразил станала светски првак по трет, па според правилата го освоила пехарот во трајна сопственост. Пехарот бил украден во 1983 година и до денес не е пронајден.<ref>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/h/rimet.html Пехар „Жил Риме“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070320063520/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/h/rimet.html |date=2007-03-20 }}, официјално мрежно место на ФИФА</ref> По 1970 година бил изработен нов пехар, кој го носи името „Пехар на светските првенства во фудбал“. Имало 53 предлози за нов пехар, меѓу кои на 5 април 1971 година бил избран предлогот на италијанскиот вајар [[Силвио Гацанига]]. Пехарот е висок 36&nbsp;cm, изработен е од 18-каратно [[злато]] и тежи 6,175 килограми. израђен је од 18-каратнога [[злато|злата]] и тежи 6.175 килограма. Подлогата е изработена од два слоја полудрагоцен камен, а од долната страна на подлогата се изгравирани годините на одржување на светските првенства и победниците на истите, од 1974 година до денес. Правилото за трајна сопственост на новиот пехар не важи, туку без оглед на бројот на освоени титули, светскиот првак го чува пехарот до наредното натпреварување, а по враќањето му се доделува копија на пехарот, обложена со злато, која се задржува во трајна сопственост. Аргентина, Германија, Италија и Бразил го имаат освоено новиот пехар по двапати, додека Франција еднаш. Пехарот ќе биде победнички, сè до 2038 година, кога на долната страна од пехарот, повеќе нема да има место за запишување на новите победници. == Преглед на досегашните светски првенства == {| border=1 style="border-collapse:collapse; font-size:90%;" cellpadding=3 cellspacing=0 width=100% |- bgcolor=#C1D8FF !rowspan=2 width=5%|Година !rowspan=2 width=10%|Домаќин |width=1% rowspan=35 bgcolor=ffffff| !colspan=3|Финале |width=1% rowspan=5 bgcolor=ffffff| !colspan=3|Натпревар за трето место |- bgcolor=#EFEFEF !width=15%|Победник !width=8%|Резултат !width=15%|Второ место !width=15%|Трето место !width=8%|Резултат !width=15%|Четврто место |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1930]]<br> ''[[Светско првенство во фудбал 1930|детали]]'' |[[Уругвај]] |'''{{fb-big|URU}}''' |'''4 - 2''' | {{fb-big|ARG}} | {{fb-big|USA|1912}} |'''n/a'''{{ref label|А|а|а}} |[[Податотека:Naval_Ensign_of_the_Kingdom_of_Yugoslavia.svg|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Југославија|Југославија]] |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1934]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1934|детали]]'' |[[Италија]] |'''{{fb-big|ITA|1861}}''' |'''2 - 1'''<br>по продолженија |{{fb-big|TCH}} |{{fb-big|GER|empire}} |'''3 - 2''' |{{fb-big|AUT}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1938]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1938|детали]]'' |[[Франција]] |'''{{fb-big|ITA|1861}}''' |'''4 - 2''' |{{fb-big|HUN|1940}} |{{fb-big|BRA|1889}} |'''4 - 2''' |{{fb-big|SWE}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1950]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1950|детали]]'' |[[Бразил]] |'''{{fb-big|URU}}''' |'''n/a'''{{ref label|Б|б|б}} |{{fb-big|BRA|1889}} |rowspan=28 bgcolor=ffffff| |{{fb-big|SWE}} |'''n/a'''{{ref label|Б|б|б}} |{{fb-big|ESP|1945}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1954]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1954|детали]].'' |[[Швајцарија]] |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> '''[[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]]''' |'''3 - 2''' |{{fb-big|HUN|1949}} |{{fb-big|AUT}} |'''3 - 1''' |{{fb-big|URU}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1958]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1958|детали]]'' |[[Шведска]] |'''{{fb-big|BRA|1889}}''' |'''5 - 2''' |{{fb-big|SWE}} |{{fb-big|FRA}} |'''6 - 3''' |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1962]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1962|детали]]'' |[[Чиле]] |'''{{fb-big|BRA|1960}}''' |'''3 - 1''' |{{fb-big|TCH}} |{{fb-big|CHI}} |'''1 - 0''' |{{fb-big|YUG}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1966]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1966|детали]]'' |[[Англија]] |'''{{fb-big|ENG}}''' |'''4 - 2'''<br>по продолженија |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] |{{fb-big|POR}} |'''2 - 1''' |{{fb-big|URS|1955}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1970]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1970|детали]]'' |[[Мексико]] |'''{{fb-big|BRA|1968}}''' |'''4 - 1''' |{{fb-big|ITA}} |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] |'''1 - 0''' |{{fb-big|URU}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1974]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1974|детали]]'' |[[Западна Германија]] |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> '''[[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]]''' |'''2 - 1''' |{{fb-big|NED}} |{{fb-big|POL}} |'''1 - 0''' |{{fb-big|BRA|1968}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1978]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1978|детали]]'' |[[Аргентина]] |'''{{fb-big|ARG}}''' |'''3 - 1'''<br> по продолженија |{{fb-big|NED}} |{{fb-big|BRA|1968}} |'''2 - 1''' |{{fb-big|ITA}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1982]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1982|детали]]'' |[[Шпанија]] |'''{{fb-big|ITA}}''' |'''3 - 1''' |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] |{{fb-big|POL}} |'''3 - 2''' |{{fb-big|FRA}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1986]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1986|детали]]'' |[[Мексико]] |'''{{fb-big|ARG}}''' |'''3 - 2''' |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> [[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]] |{{fb-big|FRA}} |'''4 - 2'''<br>по продолженија |{{fb-big|BEL|state}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1990]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1990|детали]]'' |[[Италија]] |[[Податотека:Flag_of_Germany.svg‎|32п]]<br /> '''[[Фудбалска репрезентација на Германија|Западна Германија]]''' |'''1 - 0''' |{{fb-big|ARG}} |{{fb-big|ITA}} |'''2 - 1''' |{{fb-big|ENG}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[1994]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1994|детали]]'' |[[САД]] |'''{{fb-big|BRA}}''' |'''0 - 0'''<br>'''(3 - 2)''' по пенали |{{fb-big|ITA}} |{{fb-big|SWE}} |'''4 - 0''' |{{fb-big|BUL}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[1998]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 1998|детали]]'' |[[Франција]] |'''{{fb-big|FRA}}''' |'''3 - 0''' |{{fb-big|BRA}} |{{fb-big|CRO}} |'''2 - 1''' |{{fb-big|NED}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[2002]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 2002|детали]]'' |[[Јужна Кореја]]<br>и [[Јапонија]] |'''{{fb-big|BRA}}''' |'''2 - 0''' |{{fb-big|GER}} |{{fb-big|TUR}} |'''3 - 2''' |{{fb-big|KOR}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[2006]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 2006|детали]]'' |[[Германија]] |'''{{fb-big|ITA}}''' |'''1 - 1'''<br>'''(5 - 3)''' по пенали |{{fb-big|FRA}} |{{fb-big|GER}} |'''3 - 1''' |{{fb-big|POR}} |- align=center bgcolor=#F5FAFF |[[2010]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 2010|детали]]'' |[[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] |'''{{fb-big|ESP}}''' |'''1 - 0'''<br>по продолженија |{{fb-big|NED}} |{{fb-big|GER}} |'''3 - 2''' |{{fb-big|URU}} |- align=center bgcolor=#D0E7FF |[[2014]]<br>''[[Светско првенство во фудбал 2014|детали]]'' |[[Бразил]] |'''{{fb-big|GER}}''' |'''1 - 0'''<br>по продолженија |{{fb-big|ARG}} |{{fb-big|NED}} |'''3 - 0''' |{{fb-big|BRA}} |} == Резултати по држави == {| class=wikitable bgcolor="#f7f8ff" style="font-size: 95%; border: gray solid 1px; border-collapse: collapse;" |----- bgcolor="#CCCCCC" !Пласман !width=15%| Екипа ! Победник ! Второ место ! Трето место |- | align=center| 1 |{{БРАз}} |align=center|'''5'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1950|1950]], [[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], [[Светско првенство во фудбал 1978|1978]] |- | align=center| 2 |{{ГЕРз}} |align=center|'''4'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1954|1954]], [[Светско првенство во фудбал 1974|1974]], [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]], [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] |align=center|4<br/>[[Светско првенство во фудбал 1966|1966]], [[Светско првенство во фудбал 1982|1982]], [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], [[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] |align=center|3<br/>[[Светско првенство во фудбал 1934|1934]], [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]] |- | align=center| 3 |{{ИТАз}} |align=center|'''4'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1934|1934]], [[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], [[Светско првенство во фудбал 1982|1982]], [[Светско првенство во фудбал 2006|2006]] |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1970|1970]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1990|1990]] |- | align=center| 4 |{{АРГз}} |align=center|'''2'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1978|1978]], [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]] |align=center|3<br/>[[Светско првенство во фудбал 1930|1930]], [[Светско првенство во фудбал 1990|1990]], [[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] |&nbsp; |- | align=center| 5 |{{УРУз}} |align=center|'''2'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1930|1930]], [[Светско првенство во фудбал 1950|1950]] |&nbsp; |&nbsp; |- | align=center| 6 |{{ФРАз}} |align=center|'''1'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 2006|2006]] |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1958|1958]], [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]] |- | align=center| 7 |{{ШПАз}} |align=center|'''1'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 2010|2010]] |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1950|1950]] |- | align=center| 8 |{{АНГз}} |align=center|'''1'''<br/>[[Светско првенство во фудбал 1966|1966]] |&nbsp; |&nbsp; |- | align=center| 9 |{{ХОЛз}} |&nbsp; |align=center|3<br/>[[Светско првенство во фудбал 1974|1974]], [[Светско првенство во фудбал 1978|1978]], [[Светско првенство во фудбал 2010|2010]] |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 2014|2014]] |- | align=center| 10 |{{ЧЕХз}} |&nbsp; |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1934|1934]], [[Светско првенство во фудбал 1962|1962]] |&nbsp; |- | align=center| 11 |{{УНГз}} |&nbsp; |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1938|1938]], [[Светско првенство во фудбал 1954|1954]] |&nbsp; |- | align=center| 12 |{{ШВЕз}} |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1958|1958]] |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1950|1950]], [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]] |- | align=center| 13 |{{ПОЛз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|2<br/>[[Светско првенство во фудбал 1974|1974]], [[Светско првенство во фудбал 1982|1982]] |- | align=center| 14 |{{ТУРз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 2002|2002]] |- | align=center| 15 |{{ХРВз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1998|1998]] |- | align=center| 16 |{{ПОРз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1966|1966]] |- | align=center| 17 |{{ЧИЛз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1962|1962]] |- | align=center| 18 |{{АУТз}} |&nbsp; |&nbsp; |align=center|1<br/>[[Светско првенство во фудбал 1954|1954]] |} == Поврзано == * [[Фудбал]] * [[ФИФА]] == Белешки == * {{note label|А|а|а}} На светското првенство во 1930, не се одиграл натпревар за трето место. * {{note label|Б|б|б}} На светското првенство во 1950 натпреварите завршиле без систем на елиминации, туку најдобрите 4 репрезентации играле во завршна група, па завршниот пласман бил одреден според завршното место на групната табела. == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|FIFA World Cup}} * [http://www.fifaworldcup.com Официјално мрежно место на ФИФА] * [http://www.fifa.com/infoplus/IP-201_02E_WC-origin.pdf Официјално рангирање според ФИФА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140416180159/http://www.fifa.com/infoplus/IP-201_02E_WC-origin.pdf |date=2014-04-16 }} * [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/index.html Сите резултатие од 1930 до 2002] * [http://www.worldcup-history.com Историја на светските првенства] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190725125256/http://www.worldcup-history.com/ |date=2019-07-25 }} * [http://www.planetworldcup.com Светско првенство во фудбал], ''Planet World Cup'' {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Светско првенство во фудбал| ]] rqruviznn3liwp6cgn4guw43cbdseyy 0 209103 5544870 5209709 2026-04-26T14:24:13Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5544870 wikitext text/x-wiki {{викифицирање}} {{Infobox |name = Infobox/doc |title = Lego Mindstorms |image = [[Податотека:Lego NXT Logo.png|200px]] |label1 = '''Други имиња:''' |data1 = [[Mindstorms NXT]], [[Mindstorms NXT 2.0]] |header2 = |data2 = Од 1998 до денес |label2 = '''Достапно:''' |header3 = |label3 = '''Комплети:''' |data3 = 46 }} [[Податотека:Lego Mindstorms Nxt-FLL.jpg|thumb|right|"Golf bot" – робот изграден со NXT сетот.]] [[Податотека:Lego Mindstorms.jpg|thumb|[[Природни и законски права|Lego]] сет од комбинирани програмирачки коцки со електронски мотори, сензори, коцки.]] '''Lego Mindstorms''' е линија на програмирачки [[робот]]и/играчки, произведени од [[Lego Group]]. Доаѓа во кутија која содржи многу делови, сензори и кабли. Првата верзија од Lego Mindstorms излегла во малопродажба во 1998. Следната верзија била пуштена во малопродажба во 2006 под името [[Lego Mindstorms NXT]]. Најновата верзија, пуштена во продажба на [[5 август]] 2009 е позната како [[Lego Mindstorms NXT 2.0]]. [[Машинска опрема|Хардверот]] и [[програмска опрема|софтверот]] потекнува од [[Mindstorms Robotic]], а главниот контролер e создаден од [[Media Lab]]. Првата визуелна програма, наречена [[LEGOsheets]], била создадена на универзитетот во Колорадо во 1994. Оригиналната Mindstorm кутија содржи два мотори, два сензори за допир и еден сензор за светлина. NXT верзијата има три преносни мотори и по еден сензор за светлина, звук, и далечина. NXT 2.0 верзијата има по два сензори за светлина, звук и далечина. Mindstorm опремата исто така е користена и за едукација. Проектот е од соработката со LEGO и MIT Media Labaratory. Верзијата која е наменета за образование е наречена “Lego Mindstorms за училиштата”, и доаѓа со [[програмска опрема|софтвер]] за програмирање. Но сепак [[програмска опрема|софтверот]] може да биде заменет и може да се користат и други програмски јазици како на пример [[Java (програмски јазик)|Java]] или [[C (Латиница)|C]] . Единствената разлика помеѓу серијата за образование и серијата за потрошувачите е тоа шо има уште еден сензор за светлина и повеќе опции за нагодување. == Систем на пронајдоци од областа на роботиката == === RCX === [[Податотека:LegoMindstormsRCX.jpg|thumb|Прва генерација на RCX програмирачка коцка.]] Првата генерација на Lego Mindstorms беше изградена врз одредена основа денес позната како [[RCX]]. Таа содржи осумбитен Renesas H8/300 microcontroler како нејзин внатрешен процесор. Таа исто така содржи 32К на RAM меморија што сместува дел од системскиот софтвер и останатите програми. Контролерот е програмиран со преземање на програма (напишана на еден од неколкуте слободни програмски јазици) од Windows или Mac OS компјутер при што преку специјален инфрацрвен посредник се префрла во RAM меморијата на контролерот. Кога корисникот ќе ја започне програмата, создадената творба може комплетно да функционира самостојно врз основа на инструкциите определени од програмата која е претходно напишана. Исто така два или повеќе контролери можат да комуницираат меѓусебно преку инфраред интерфејс, овозможувајќи внатрешна соработка помеѓу контролерите. Како додаток на инфраред портата постојат и три порти за сензори како и три влезни порти за мотори (кои исто така можат да се искористат за ламбички и др.). Исто така постои [[LCD]] екран којшто ја покажува состојбата на батеријата, статусот на влезните и излезните порти, која програма е активна и др. слични информации. Првата верзија на 1.0 RCX контролер се напојува со помош на адаптер кој го заменува ограничениот број на операции кои можат да се извршат со батериско напојување. Во верзијата 2.0 (кон првата верзија беше приклучена и [[RIS]] 1.5), адаптерот беше отстранет. Контролерите кои се напојуваат преку адаптер повеќе се користат за статични роботски делови (како што се роботски раце) или за контролирање на [[Природни и законски права|Lego]] врските. Во понатамошната изработка [[RCX]] пожелно е да се програмира со Digital Command Control ([[DCC]]) за да може полесно да оперира со повеќекратините врски. Инфрацрвениот посредник на [[RCX]] може да комуницира со [[Spybots]], [[Scout-Bricks]], [[Lego Train]] и [[NXT]] (користејќи триделна врска преку инфраред сензор). [[RCX]] 1.0 инфраред ресиверот пренесува податоци со честота од 38,5&nbsp;kHz, додека пак [[RCX]] 2.0 инфраред ресиверот пренесува податоци со честота од 76&nbsp;kHz. Двете верзии можат да пренесуваат податоци на обете честоти. Носечкиот сигнал е генериран од страна на еден од внатрешните тајмери на [[RCX]]. [[RCX]] комуницира со [[сметач|компјутерот]] користејќи сериска или [[USB]] инфраред порта. Портата е поддржана од Windows98 корисникот или XP (32 битен). Нема формална поддршка за Windows Vista (32 битен), но постојат известувања дека нормално функционира. Контролерот воопшто не работи на 64 битни оперативни системи. Сите верзии на [[RCX]] имаат посебен број испечатен на нив кој е потребен за техничка поддршка и се користи како идентификационен број за контролерите од Lego Mindstorms. Првиот [[RCX]] кој е произведен е означен со “000001”, а бил изложен на десетгодишнината од создавањето на Lego Mindstorms. === Програмски јазици === [[Природни и законски права|Lego]] ги поддршува следниве програмски јазици: * [[RCX Code]] * [[ROBOLAB]] Останати популарни јазици: * [[Ch]] interpreter, a C/C++ Interpreter Ch * [[Ch]] Mindstorms NXT Control Package * [[C (Латиница)|C]] and [[C++]] under BrickOS (formerly LegOS) * [[C (Латиница)|C]] and Assembler * [[Java (програмски јазик)|Java]] * [[NQC]] ("Not Quite C") * [[pbFORTH]] * [[Visual Basic]] * [[RobotC]] * [[Interactive C]] * [[XSLisp]] * [[Not eXactly C]] * [[pbLua]] === Лего камера === Лего [[камерата|камера]] самата по себе не е роботска играчка, таа е нормална [[мрежна камера|веб-камера]] (Logitech Quickcam Web) ставена во Lego комплетот. Бидејќи е нормална [[камера]], за разлика од другите лего производи таа не може да се програмира, туку единствено се употребува поврзана со компјутер или друга направа која поддржува [[USB]] веб-камери. Lego камерата е предвидена да се користи со придружниот [[програмска опрема|софтвер]] за визуелни команди којшто е исто така дел од [[RCX]] при што овозможува создавање роботи со вид. [[Програмска опрема|Софтверот]] е направен така што детектира различна светлина, движење и бои. Исто така може да се употребува со сите видови [[програмска опрема|софтвери]] кои користат [[мрежна камера|веб-камера]]. [[Мрежна камера|Веб-камерата]] може да сними 30 слики во секунда. Содржи и [[микрофон]] кој се користи за снимање на [[звук]] или [[видео]]. == Cybermaster == "Cybermaster" главно се продаваше во [[Европа]] и [[Австралија]] / [[Нов Зеланд]], но за кратко време беше достапно во [[Америка]] преку [[Природни и законски права|Lego]] клуб списанијата. Беше наменета за помладата публика како предвремено обид за спојување на [[сметач|компјутерски]] игри со роботиката и [[Природни и законски права|Lego]]. "[[Pbrick]]" сподели многу, особено [[програмска опрема|софтвер]], функции со [[RCX]] но се разликува по изгледот и техничките спецификации: 1 излез (плус 2 вграден) и 3 сензори. * За комуникации користеше RF (27 Mhz R/C бенд) наместо IR. * Има два вградени мотори со интегрирани [[обртомер]] и брзиномер. * Лимитиран е на пасивни сензори ( на пример A/D со внатрешни променливи отпорници). * Сензорите кои се со нив се кодирани и имаат внатрешни отпорници во нивна отворена позиција ( дозволуваќи му на [[Pbrick]] да осети кој сензор е прикачен на која порта). * Има фиксен [[програмска опрема|софтвер]] (па не е можно да се надоградува или заменува) * Има ограничена [[RAM меморија|RAM]] (Random access memory) и само еден програмски слот. Покрај неговите очигледни ограничености има бројни предности во однос на неговиот „Голем брат“, [[RCX]]. * Врската RF има поголем опсег и е универзален (двонасочен). * Вградените сензори за мерење на брзина на ротација и брзина на внатрешните мотори ја обзбедуваат истата функција како и надворешните вртежни сензори на [[RCX]], но без употреба на портите за сензори. Ова гоправи многу корисен за различни мобилни платформи и вршење на основни движечки/позиционирачки задачи. Го користи истиот протокол како и [[RCX]] но не можат да комуницираат директно ( поради IR со RF) но со повторувач ( [[сметач|компјутер]] со 2 сериски порти и обична програма) тие мошат да се обединат. == Codepilot == Продадени како дел од Баркод камион комплет. Оваа единица е првиот програмобилен контролер ([[Pbrick]]). Се одликува со еден мотор, еден сензор за допир и светлосен сензор. Тоа е програмирано со поставување тоа да се "научи" и со помош на светлосен сензор за да ги надополни со “barcod” команди. Командите се многу ограничени. Откако барцоде е само една серија на разлики во светлина, оваа форма на командната позиција беше наречена [[VLL]] (Визуеллно светлосна поврзаност) и се користи во неколку подоцна [[Природни и законски права|Lego]] модели. == Scout == [[Природни и законски права|Lego]], исто така, објави сини [[сметач|компјутер]] наречен “[[Scout]]”, кој има 2 порта за сензори, 2 моторни портоа, и вграден светлосен сензор, но нема [[сметач|компјутерски]] интерфејс. Доаѓа заедно со прибор за истражување. “Scout” може да биде програмиран од колекција од вградени програмски комбинации. Со цел да се програмира “Scout” корисникот мора да ја овозможи “[[Power mode]]” опцијата. “Scout” моѓе да зачува само една програма. [[Природни и законски права|Lego]] планираше да создава засилувачки сет кој ќе овозможи “Scout” да може да се програмира од [[сметач|компјутер]] кој има [[програмска опрема|софтвер]] како што е [[RCX]] кодот. Но поради комплексноста на овојпроект, беше прекинат. [[RCX]] може да го контролира контролорот на “Scout” користејќи го програмскиот блок “Send IR Message“. [[RCX]] ја извршува целата работа околу контолирањето, а ако резултат на тоа “Scout” може да се програмира со ПЦ, додека “Scout” прифаќа команди. “Scout” контролорот мора да ги има сите негови опции кои треба да бидат исклучени. “Scout” исто така е способен да користи VLL за да го контролира “Micro Scout”. == Micro Scout == “Micro Scout” контролерот е додаден како ново ниво во [[Природни и законски права|Lego]] роботиката. Тој е многу редок “P конторлер” со вграден сензор и мотор. Тој исто така има и вградена програма. == Spybotics == “Spybotics” е роботски пакет. Тој содржи четири роботи во боја наречени “Spybots”, програмски јазик со кој се конторлираат “Spybots”. == Lego Mindstorms NXT == “Lego Mindstorms NXT” е програмирачки робот кој е направен од [[Природни и законски права|Lego]] во јули 2006, заменуваќи ја првата верзија “[[Lego Mindostorms]]” . Кутијата содржи 519 коцки, 3 пренесувачки мотори, 4 сензори (ултразвучен, звучен, допир и светлина), 7 кабли за поврзување, [[USB]] кабел, и NXT програмирачки конторлер. Контролерот е познат и како “мозокот” на Mindtorms машините. Тој му дозволува на [[робот]]от да прави разни операции. Кутијата исто така содржи и NXT-G, графичка програма за програмирање која овозможува создавање и преземање на програми на NXT (главниот контролер). == Lego Mindstorms NXT 2.0 == “Lego Mindstorms NXT 2.0” е објавена на 5 август 2009. Кутијата содржи 619 коцки (вклучуваќи ги и сензорите и моторите), новиот сензор за боја, два сензори за допир и ултразвучен сензор. == Макета на Filament Winding машина == Во Прилеп во рамките на фабриката Микросам АД работи и функционира Академијата Микросам за таленти, каде што постои Клуб за талентирани средношколци. Во клубот на талентирани средношколци 2010, средношколците користеќи ги Lego комплетите Lego Mindstorms и Lego Mindstorms NXT 2.0 успеаа да конструираат Filament Winding машина за композитни материјали. Оваа машина може да обложи цилиндар со композитен материјал. <gallery> Податотека:IMG 3520.JPG Податотека:Filament 1.jpg Податотека:Filament 3.jpg Податотека:IMG 3755.JPG Податотека:Filament 6.jpg.JPG Податотека:Filament_8.jpg </gallery> Макетата е составена од: * Пет серво мотори * Два контролери NXT 2.0 * Еден комплет коцки Lego Mindstorms и два комплети Lego Mindstorms NXT 2.0 * Програма Lego Mindstorms NXT 2.0. Моторите се меѓусебно усогласени за да можат да ја извршат поставената задача со помош на двата конторлери во кои има сихронизирано софтвер кој е направен со помош на програмата Lego Mindsotrms NXT 2.0. == Програмски јазици == {{See|Lego Mindstorms NXT#Programming}} {| class="wikitable" border="1" style="margin: 1em auto 1em auto" |- ! Име ! Типови на програмски јазици ! Белешки ! URL |- | [[Actor Lab]] | Изработено во програмски јазик кој користи дијаграми | | [http://web.archive.org/web/20041214124459/ web.archive.org] [http://actor-lab.open.ac.uk/index.html actor-lab.open.ac.uk] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100817132353/http://actor-lab.open.ac.uk/index.html |date=2010-08-17 }} |- | [[Остров|Ada]] | [[Остров|Ada]] | Потребно е [[nxtOSEK]] | [http://libre.adacore.com/libre/tools/mindstorms/ libre.adacore.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120305152716/http://libre.adacore.com/libre/tools/mindstorms/ |date=2012-03-05 }} |- | [[Остров|Ada]] работна околина за “Мindstorms“ | [[Остров|Ada]] | | [http://www.faginfamily.net/barry/Papers/AdaLetters.htm www.faginfamily.net] |- | [[brickOS]] | [[C (програмски јазик)|C]]/[[C++]] | | [http://brickos.sourceforge.net/ brickos.sourceforge.net] |- | [[Ch]] | [[C/C++]] | Контрола на “Lego Mindstorm“ во C/C++ интерактивно без прилагодување | [http://www.softintegration.com/ www.softintegration.com] |- | [[FLL NXT Navigation]] | Користи [[NXT-G]] и .txt податотеки | | [http://fllnxtnavigation.codeplex.com/ FLL NXT Navigation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304040028/http://fllnxtnavigation.codeplex.com/ |date=2016-03-04 }} |- | [[GCC]] | [[C/C++]], [[Objective-C]], [[Fortran]], [[Java (програмски јазик)|Java]], [[Остров|Ada]], други | | [http://gcc.gnu.org/ gcc.gnu.org], [http://nxtgcc.sourceforge.net/ nxtgcc.sourceforge.net] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101029041417/http://nxtgcc.sourceforge.net/ |date=2010-10-29 }} |- | [[GNU Toolchain]] за h8300 | [[C/C++]], [[Assembly language|ASM]] | | [http://h8300-hms.sourceforge.net/ h8300-hms.sourceforge.net] |- | jaraco.nxt | [[Пајтон (програмски јазик)|Python]] | [[Пајтон (програмски јазик)|Python]] модулите обезбедуваат ниско ниво на работна околина за управување на [[Природни и законски права|Lego]] NXT контролерот преку [[Bluetooth]]. Исто така вклучува и код за контролирање на моторите со Xbox 360 контролерот користејќи ја медија библиотеката на Python | [http://pypi.python.org/pypi?:action=display&name=jaraco.nxt pypi.python.org]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jaraco.com/projects/jaraco.nxt |title=jaraco.nxt Download |publisher=jaraco.com |date= |accessdate=2008-12-03 |archive-date=2009-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090112091003/http://www.jaraco.com/projects/jaraco.nxt |url-status=dead }}</ref> |- | [[LabVIEW]] | Mеѓународен инструмент [[LabVIEW]] [[Visual programming language]] (G code) | Core програмскиот јазик се користи за создавање на Mindstorms NXT софтверот. Може да користи слободен приклучок за создавање и преземање на програми за NXT, создавање на оригинални NXT блокови или контролирање на робот директно преку USB или Bluetooth користејќи го NXT fantom.dll | [http://www.ni.com/academic/mindstorms/ www.ni.com] |- | Lego.NET | Се што може да создаде на Microsoft .NET, работи најдобро со [[C Sharp]] (програмски јазик) | Не се испорачува со компајлер, го претвора дигиталниот код во машински код | [http://www.dcl.hpi.uni-potsdam.de/research/lego.NET/ www.dcl.hpi.uni-potsdam.de] |- | Lego::NXT | [[Perl]] | Комплет од Perl модули обезбедуваат ниско ниво на контрола на Lego NXT контролерот во реално време преку Bluetooth. | [http://search.cpan.org/~collins/LEGO-NXT-2.00-1/ search.cpan.org] [http://nxt.ivorycity.com/ nxt.ivorycity.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130205215727/http://nxt.ivorycity.com/ |date=2013-02-05 }} |- | [[LegoNXTRemote]] | [[Objective-C]] | Програма за далечинско управување за далечинско оперирање и програмирање на Lego NXT Контролерот. Поддржува NXT 2.0 and 1.0, сензори, сите 3 мотори, контрола за автоматско “возење“. | [http://www.macupdate.com/info.php/id/32602/lego-nxt-remote/ www.macupdate.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100811001824/http://www.macupdate.com/info.php/id/32602/lego-nxt-remote |date=2010-08-11 }} |- | [[leJOS]] | [[Java (програмски јазик)|Java]] | Систем заснован врз Java за напредни програмери може да управува со повеќето сензори и нешта како GPS, распознавање на говорот и работи преку преземање на податоци. Може да работи во работна околина на Eclipse (софтвер) преку наредби во командна линија. | [http://lejos.sourceforge.net/ lejos.sourceforge.net] |- | [[NXTGCC]] | Асемблер, С (програмски јазик), [[makefiles]], [[Eclipse (софтвер)|Eclipse]]. | Првата GCC лента со алатки за програмирање на Lego Mindstorms NXT системскиот софтвер. | [http://nxtgcc.sourceforge.net/ nxtgcc.sourceforge.net] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101029041417/http://nxtgcc.sourceforge.net/ |date=2010-10-29 }} |- | [[nxtOSEK]] | [[C (програмски јазик)|C]] | | [http://lejos-osek.sourceforge.net/ lejos-osek.sourceforge.net] |- | [[librcx]] | [[C/C++]] | Библиотека за GCC | [http://graphics.stanford.edu/~kekoa/rcx/tools.html#Librcx graphics.stanford.edu] |- | [[Logitech SDK]] | [[Visual Basic]], [[Visual C++]] | Може да се комбинира се RCX контролна библиотека како spirit.ocx оа MindStorms SDK за да може да се употребува the Lego Cam | [http://www.logitech.com/index.cfm?PAGE=partners/select&CRID=932&countryid=18&languageid=1 www.logitech.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927012628/http://www.logitech.com/index.cfm?PAGE=partners%2Fselect&CRID=932&countryid=18&languageid=1 |date=2007-09-27 }} |- | [[MicroWorlds EX]] Издание за роботика | | Ова е програма од серијата на MicroWorlds која им овозможув на корисниците да го контролираат NXT. | [http://www.microworlds.com/solutions/mwexrobotics.html www.microworlds.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100701185020/http://www.microworlds.com/solutions/mwexrobotics.html |date=2010-07-01 }} |- | [[NQC]] | [[Not Quite C|NQC]], a C-like language | Овој е најшироко употребуваниот неофицијален програмски јазик | [http://bricxcc.sourceforge.net/nqc/ bricxcc.sourceforge.net] |- | [[NXT++]] | [[C++]] | Ти овозможува да го контролираш NXT директно од која било C++ програма, во Visual Studio, Windows. | [http://nxtpp.sourceforge.net/ nxtpp.sourceforge.net] |- | [[NXT Python]] | [[Пајтон (програмски јазик)|Python]] | [[NXT Python]] е пакет за контролирање на LEGO NXT робот користејќи го програмскиот јазик Python. Може да комуницира користејќи USB или Bluetooth. | [http://home.comcast.net/~dplau/nxt_python/ home.comcast.net] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100529015515/http://home.comcast.net/~dplau/nxt_python/ |date=2010-05-29 }} |- | [[NXT-Python]] | [[Пајтон (програмски јазик)|Python]] | [[NXT-Python]] е понова верзија на [[NXT Python]], и има некои екстра способности. Складиштето svn е во кодот на Google. Секој може да учествува во создавањето со поднесување на барање. | [http://code.google.com/p/nxt-python/ code.google.com] |- | Lestat | C++ | Ви овозможува да го контролирате NXT директно од која било C++ програма во Linux. | [https://csrg.inf.utfsm.cl/twiki4/bin/view/ACS/LesTat] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110707013411/https://csrg.inf.utfsm.cl/twiki4/bin/view/ACS/LesTat |date=2011-07-07 }} |- | OCaml Mindstorm | [[Ocaml|OCaml]] | Модул за контролирање на LEGO NXT роботите користејќи OCaml преку Bluetooth и USB интерфејси. | [http://ocaml-mindstorm.forge.ocamlcore.org/] |- | Mindstorms SDK | Visual Basic, Visual C++, MindScript, LASM | Не ви е потребен VB(Visual Basic) за да ги користите на VB бидејќи MS Office доаѓа со скратена верзија на VB за правење на макроа. | [http://www.philohome.com/sdk25/sdk25.htm] Неофицијално мрежно место. Компанијата LEGO повеќе не нуди теџничка поддршка за напредните корисници на историскиот MINDSTORMS опсег, особено за оние кои користат SDK 2.5 (RCX и Scout), и Spybotics опсег. Алатките и документацијата поврзана со нив беа отстранети vo 2008 од официјалното мрежно место на LEGO MINDSTORMS. |- | OnScreen | Јазик со кој може да се програмира директно на RCX. | | [http://alumni.cse.ucsc.edu/~davevw/onscreen/index.html] |- | pbForth | [[Forth (programming language)|Forth]] | | [http://www.hempeldesigngroup.com/lego/pbForth/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160404031754/http://www.hempeldesigngroup.com/lego/pbFORTH/ |date=2016-04-04 }} |- | PBrickDev | PBrickDev, јазик заснован на дијаграм. | Има поголема функционалност од RIS јазикот, како и база на податоци и мултиридинг (начин на работа што овозможува истовремено работење на неколку различни делови од еден ист програм). | [https://web.archive.org/web/20021003141259/http://www.geocities.com/pbrickdev/mainpage.html] |- |PRO-BOT | Еден вид на VB заснован јазик. | Направен за роботи кои се цело време со директен контакт со работната станица. | [http://mapageweb.umontreal.ca/cousined/lego/4-RCX/PRO-BOT/index.html] |- | QuiteC | C | Библиотека која се употребува со GCC и доаѓа со GCC за Windows. | [http://www.elenafrancesco.org/info/lego/qc/index.html] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081119132209/http://www.elenafrancesco.org/info/lego/qc/index.html |date=2008-11-19 }} |- | RCX Code | RCX Code, јазик заснован на дијаграм. | Вклучен во Mindstorms потрошувачката верија продадена во продавница за играчки. | [http://mindstorms.lego.com/eng/products/ris/rissoft.asp] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080710085426/http://mindstorms.lego.com/eng/products/ris/rissoft.asp |date=2008-07-10 }} |- | ROBOLAB | Дијаграм јазик заснован на LabVIEW | Ова е програмирачката околина понудена во училиштата кои користат MindStorms, поддржана од Lego | [http://www.lego.com/eng/education/mindstorms/home.asp?pagename=robolab] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100722032623/http://www.lego.com/eng/education/mindstorms/home.asp?pagename=robolab |date=2010-07-22 }} |- | [[RoboRealm]] | Повеќе платформен јазик којшто работи со IRobot Roomba, NXT, RCX, VEX, и многу други популарни роботски комплети. Овој јазик е исто така способен за видео обработка со помош на видеокамера, ова му дава на одлична визија откако може да филтрира бои, Заклучување на одредено подрачје на боја, приказ на промени од роботот или компјутерот, и многу други функции. Софтверот работи со тастатура, џојстик, и маус. Овој софтвер е слободен за користење. | | [http://www.roborealm.com/] |- | ROBOTC | Повеќе платформен C програмски јазик направен за помоќни дебагирачки алатки за NXT, RCX, VEX, и наскоро да биде ПРВИОТ Контролер(за FRC). | ROBOTC дава можност да се користи текстуално заснован јазик заснован на C програмскиот јазик. То а ги вклучува и Вградените Дебагирачки алатки, како и кодни предлошки, Математички/тригонометриски операции (sin, cos,tan, asin,acos... итн.), авто-комплетна функција е вградена во самиот интерфејс, вграден во програмите. | [http://www.robotc.net/] |- | ruby-nxt | [[Ruby (programming language)|Ruby]] | Обезбедува низок левел на пристап кон NXT преку блутут како и некои прелиминарни функционалности од висок левел. | [http://rubyforge.org/projects/ruby-nxt/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160525182257/http://rubyforge.org/projects/ruby-nxt/ |date=2016-05-25 }} |- | RWTH – Mindstorms NXT Toolbox | [[MATLAB]] | Интерфејс за контрола на NXT од MATLAB преку Bluetooth или USB. | [http://www.mindstorms.rwth-aachen.de/] |- | SqLego | [[Squeak (programming language)|Squeak]] | | [http://wiki.squeak.org/squeak/2412] |- | TclRCX | [[Tcl (programming language)|Tcl]] | | [http://www.demailly.com/tcl/rcx/] |- | Terrapin Logo | [[Logo (programming language)|LOGO]] | | [http://www.terrapinlogo.com/terrapin-logo.php] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100722155415/http://www.terrapinlogo.com/terrapin-logo.php |date=2010-07-22 }} |- | TinySoar | [[Soar (cognitive architecture)|Soar]] | Имплементација на Soar вештачки интелегентна архитектура која работи преку RCX контролерот. Soar вклучува глумење, планирање, и учење според претходно определена програма. | [http://tinysoar.sourceforge.net] |- | TinyVM | Java | Предцесор на lejos јазикот. Отворен извор Java (програмски јазик) замена за Lego Mindstorms RCX микроконтролерот. | [http://tinyvm.sourceforge.net/] |- | The Transterpreter | [[Occam (programming language)|Occam]] | | [http://transterpreter.org/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100729075012/http://www.transterpreter.org/ |date=2010-07-29 }} |- | [[TuxMinds]] | (Linux) GUI за различни дистрибуции, слободна програма заснована на IDE Qt. поддржува голем број на компјутерски робот. RcX, NxT и Asuro се предефинирани. | Со XML-заснованата конфигурација на податотеки скоро секој вид на компјутерски робот (или микроконтролер) може да биде додаден. Сопствена опрема може да се додаде на истиот начин. | [http://sourceforge.net/projects/tuxminds] |- | Gostai [[URBI]] for [[Lego Mindstorms NXT]] | [[URBI]], C++, Java, Matlab | Лесно користи паралелна скрипта на јазик со компонентна архитектура и слободни работни околини на многу програмски јазици. Исто така нуди гласна/говорна, препознавање на лица/детекција,итн. | [http://www.gostai.com/nxt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070430122133/http://www.gostai.com/nxt/ |date=2007-04-30 }} |- | Vision Command | RCX Код | Официјалниот програмски јазик за користење на лего камерата, кој овозможува да се контролира роботот со боја, движење, блесоци на светлина. | |- | XS | Lisp | | [http://www.yuasa.kuis.kyoto-u.ac.jp/~yuasa/xs/] |- | LegoLog | Prolog | Користи NQC програма за Uses an NQC program to преведува команди пратени преку компјутерот со "Prolog" кодот. | [http://www.cs.toronto.edu/cogrobo/Legolog/] |- | Microsoft Visual Programming Language (VPL) | Графички дијаграм, заснован на .NET | Со Microsoft Robotics Studio, користи it uses a стара NXT програма ''msrs'' за да праќа и прима пораки до и од контролната порограма на компјутерот преку блутут. | [http://msdn2.microsoft.com/en-us/robotics/default.aspx] |- | DialogOS | Графички дијаграм за роботи конторлирани со звук | DialogOS ги комбинира препознавањето на глас и синтаксата на разговор со роботи, овозможуваќи да се создаваат роботи кои ќе реагираат на гласовни команди. | [http://www.clt-st.de/produkte-losungen/dialogos/ubersicht/] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100811030045/http://www.clt-st.de/produkte-losungen/dialogos/ubersicht/ |date=2010-08-11 }} |- | Processing | Java (Поедноставен/ програмиран во C-стил) | "Processing" е слободен програмски јазик со работна околина за луѓе кои сакаат да програмираат слики, анимации и интеракции. Го користат ученици, уметници, дизајнери, истражувачи, за правење на прототипови и за производство. За да се контролира NXT со "Processing" можете да ја користите [http://jorgecardoso.eu/processing/NXTComm/ NXTComm Processing library] развиена од [http://jorgecardoso.eu/ Jorge Cardoso]. | [http://jorgecardoso.org/processing/NXTComm/],<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.diegobaca.co.uk/NXT/nxt.html |title=nxt sensor value viewer |publisher=Diegobaca.co.uk |date= |accessdate=2008-12-03 |archive-date=2008-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080914033841/http://www.diegobaca.co.uk/NXT/nxt.html |url-status=dead }}</ref> |- |Interactive C |C-стил јазик. |Јазик развиен за MIT Lego натпревар за дизајн на роботи | [http://spacecats.mit.edu/] |- |pbLua |API за [[Lua (programming language)|Lua]] програмски јазик за Mindstorms NXT, заснован на текст |pBLua: ... е напишан во преносен C, со минимални побарувања; може да биде компајлиран и во самото NXT ; тој е мал , лесен за читање, и лесен за пишување; има документација достапна онлајн, и многу пријателска страница со новости. | [http://www.hempeldesigngroup.com/lego/pbLua/ pbLua] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081208045027/http://www.hempeldesigngroup.com/lego/pbLua/ |date=2008-12-08 }}, [http://www.lua.org/ Lua.org] |} ==Белешки== {{Reflist|2}} ==Наводи== * Bagnall, Brian. ''Maximum LEGO NXT: Building Robots with Java Brains'' Variant Press. 2007. ISBN 0-9738649-1-5 * Bagnall, Brian. ''Core LEGO Mindstorms'' Prentice-Hall PTR. 2002. ISBN 0-13-009364-5 * Baum, Dave. ''Definitive Guide to LEGO MINDSTORMS'', 2nd ed. Apress. 2002. ISBN 1-59059-063-5. * Erwin, Benjamin. ''Creative Projects with LEGO Mindstorms'' (book and CD-ROM). Addison-Wesley. 2001. ISBN 0-201-70895-7. * Ferrari et al. ''Building Robots with LEGO Mindstorms: The Ultimate Tool for Mindstorms Maniacs''. Syngress. 2001. ISBN 1-928994-67-9. * Gindling, J., A. Ioannidou, J. Loh, O. Lokkebo, and A. Repenning., "[http://www.cs.colorado.edu/~ralex/papers/PDF/VL95-LEGOsheets.pdf LEGOsheets: A Rule-Based Programming, Simulation and Manipulation Environment for the LEGO Programmable Brick]," Proceeding of Visual Languages, Darmstadt, Germany, IEEE Computer Society Press, 1995, pp.&nbsp;172–179. * Breña Moral, Juan Antonio. ''Develop LeJOS programs Step by Step'', "[http://www.juanantonio.info/lejos-ebook/ http://www.juanantonio.info/lejos-ebook/] ==Надворешни врски== {{рв|Lego Mindstorms}} <!--Please consider adding fan, how-to and 3rd party commercial links to one of the two listed 'Open Directory' categories, not here.--> * [http://mindstorms.lego.com/ Official Lego Mindstorms (NXT)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060109150438/http://mindstorms.lego.com/ |date=2006-01-09 }} * [http://l3d.cs.colorado.edu/systems/legosheets/Home.html LEGOsheets] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081013181442/http://l3d.cs.colorado.edu/systems/legosheets/Home.html |date=2008-10-13 }} * {{dmoz|Kids_and_Teens/Sports_and_Hobbies/Toys/Lego/Mindstorms/}} * [http://www.youtube.com/watch?v=zL0QnkQ6cSA A NXT 2.0 robot in action] * [http://www.youtube.com/watch?v=eaRcWB3jwMo Lego Mindstorms robot solving the Rubik's Cube in 12 seconds] * [http://singularityhub.com/2010/04/19/first-video-of-lego-robot-playing-tetris/ "Tetrisbot", a Lego Mindstorms robot that plays [[Tetris]]] [[Категорија:Образовни играчки]] cyg5pw57ekgbqw0s9zln4tb16ey9zeu 0 743816 5545174 5435311 2026-04-26T23:34:43Z Buli 2648 5545174 wikitext text/x-wiki {{внимание}} {{Infobox person | honorific_prefix = | name = Јосип Јурај Штросмаер | image = Josip Juraj Strossmayer.jpg | caption = Портрет на Јосип Јурај Штросмаер од 1871 г. | birth_name = | birth_date = {{Birth date|1815|02|04|df=y}} | birth_place = [[Осиек]], [[Кралство Славонија]], [[Австриско Царство]] | death_date = {{Death date and age|1905|04|08|1815|02|04|df=y}} | death_place = [[Ѓаково]], [[Кралство Хрватска и Славонија]], [[Австроунгарија]] | resting_place = [[Ѓаковска катедрала]], [[Ѓаково]], Хрватска | resting_place_coordinates = {{Coord|45|18|27.9|N|18|24|39|E|type:landmark|name=Grave of Josip Strossmayer}} | monuments = | other_names = Joseph Georg Strossmayer | citizenship = | education = | alma_mater = [[Виенски универзитет]] | occupation = Епископ, политичар, професор | years_active = 1838–1905 | known_for = Основач на [[Југословенска академија на науките и уметностите|Југословенската академија на науките и уметностите]] | notable_works = | party = | movement = [[Илирско движење]] | boards = | signature = Potpis Josipa Jurja Strossmayera.svg | signature_alt = | signature_size = }} '''Јосип Јурај Штросмаер''' ({{langx|hr|Josip Juraj Štrosmajer}}, {{langx|de|Joseph Georg Strossmayer}}; {{роден на|4|февруари|1815}} - {{починал на|8|мај|1905}}) — римокатолички [[епископ]], добродетел и [[политичар]] од [[Хрватска]].<ref name="catholic-encyclopedia-bio">{{Наведена мрежна страница | url = http://www.newadvent.org/cathen/14316a.htm | title = Catholic Encyclopedia: Joseph Georg Strossmayer | work = [[The Catholic Encyclopedia]] Vol. 14 | author = Klemens Löffler | publisher = Robert Appleton Company, New York | year = 1912 | accessdate = 2010-04-18}}</ref> ==Рана возраст и свештеничка кариера== Штросмаер е роден во [[Осиек]], произлегува од [[Хрвати|хрватско]] семејство со германско презиме бидејќи прадедо му бил [[Германци|етнички Германец]], емигрант од [[Штаерска]], кој зел Хрватка за жена. Штросмаер го завршил средното образование во Осиек, а дипломирал [[теологија]] во [[Римокатоличка црква|католичката]] [[богословија]] во [[Ѓаково]]. На дваесетгодишна возраст [[Докторат|докторирал]] [[филозофија]] во врховната богословија во [[Будимпешта]].<ref name="catholic-encyclopedia-bio"/> Во 1838 започнал да работи како [[викар]] во [[Петроварадин]], потоа во 1840 година се префрлил во [[Виена]] во ''[[Augustineum|Августиниумот]]'' и во [[University of Vienna|Виенскиот универзитет]] каде во 1842 се здобил со уште еден докторат по филозофија и [[Canon law (Catholic Church)|канонско право]]. Во 1847 година бил назначен дворски поп на [[Хабсбуршка династија|хабсбуршката династија]] (функција која ја вршел сè до 1859 година). Тој исто така и станал еден од пасторите на Августиниумот.<ref name="catholic-encyclopedia-bio"/> На 18 ноември 1849 година, Јосип бил назначен бискуп на [[Босна (регион)|Босна]] и [[Срем]] со седиште во Ѓаково. Назначувањето било направено од страна на [[Франц Јосиф I]] по препорака од хрватскиот бан [[Јосип Јелачиќ]]. На 20 мај 1850 [[Папа Пиј IX|папата Пиј IX]] ја одобрил кралската одлука. На 8 септември 1850 година, Јосип бил прогласен бискуп и официјално поставен во Ѓаково на 29 септември истата година. Кога станал бискуп најавил дека неговото мото ќе биде ''Сè за верата и татковината''. Штросмаер наследил богата епархија: имала над 70.000 хектари (280&nbsp;км²) шуми, пасишта, обработлива земја и лозја, со развиени капацитети за стока и коњи, кое сè заедно носело годишен приход од 150.000 до 300.000 [[Унгарска форинта|форинти]]. ==Хрватска политика== Во 1860 станал водач на [[Narodna stranka|Народната партија]] сè до 1873. Претходно веќе се имал спријателено со [[Јан Колар]] во [[Пешта]], а и соработувал со [[Чеси|чешките]] политичари [[Франтишек Палацки]] и [[František Ladislav Rieger|Франтишек Риегер]] кон културна и политичка соработка меѓу сите [[Словени|словенски народи]]. Исто како бан Јелачиќ, Јосип ја поддржувал [[Австрија|австриската]] хабсбуршка династија, меѓутоа тој сепак се стремел да им овозможи повеќе права на Словените во династијата. Тој препорачувал [[Федерација|федерализација]] (соединување) на [[Далмација]] и Хрватска, како и воведувањето на [[Хрватски јазик|хрватскиот јазик]] во јавната администрација и училиштата. Во 1861 година, Штросмаер одржал влијателен говор пред [[Хрватски сабор|хрватскиот парламент]] на тема на односите меѓу Хрватска и [[Унгарија]], во кој навел дека се стреми кон федерализација и дека го поддржувал соединувањето на [[Меѓимурска жупанија]] и градот [[Риека]] со Хрватска. Во 1866 година, парламентот го изгласал него за претседател на хрватската ''регниколарна'' делегација (''регниколарна'', онаа која ги застапува интересите на луѓето во кралството), која требала да ги преговара условите на сувереност со Унгарија, но тие не успеале успешно да ја склопат зделката. Хрватско-унгарскиот договор, кој стапил во сила во 1868 година, не ги застапувал хрватските интереси целосно &mdash; на кое Штросмаер протестирал поради намалената автономија во областите на [[буџет]]от и [[Finance|финансиите]]. Во 1872 година парламентот формирал уште една ''регниколарна'' делегација чија цел било да изврши ревизија на договорот. Штросмаер повторно бил назначен како член, но делегацијата повторно била неуспешна во својата задача. Ова го натерало Штросмаер да се повлече од политичкиот живот и да отстапи како водач на Народната партија. Подоцна ѝ се придружил на опозиционата Народно независна партија која протестирала против владеењето на бан [[Károly Khuen-Héderváry|Куен Хедервари]] (1883–1903) и инсистирала сите хрватски земји да се соединат со [[Кралство Унгарија|Унгарското Кралство]]. Во 1888 година, откако императорот го прекорил за тоа што ги претпочитувал Русите и им се спротивставувал на Унгарците, Јосип се пензионирал од активната политика. ==Културна стратегија== Во 1867 Штросмаер имал важна улога во создавањето на [[Хрватска академија на науките и уметностите|Хрватската академија на науките и уметностите]], како и во повторното воспоставување на [[Загрепски универзитет|Загрепскиот универзитет]] во 1874.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.unizg.hr/homepage/about-university/history/ | title = History of the University of Zagreb | publisher = [[University of Zagreb]] | quote = Bishop Josip Juraj Strossmayer in 1861 proposed to the Croatian Parliament that a legal basis be established for the founding of the University of Zagreb. During his visit to Zagreb in 1869 the Emperor Franz Joseph signed the Decree on the Establishment of the University of Zagreb. | year = 2005 | accessdate = 2010-09-30}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://hr.wikisource.org/wiki/Govor_Josipa_Jurja_Strossmayera_u_Saboru_29._travnja_1861. | language = hr | title = Akademija znanosti - put prema narodnom obrazovanju | author = Josip Juraj Strossmayer | work = Speech in the Croatian Parliament | publisher = Wikisource | date = 1861-04-29 | accessdate = 2010-09-30}}</ref> Тој го иницирал градењето на Академската палата (завршена во 1880), на Академската галерија (1884) во Загреб,<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://info.hazu.hr/foundation_of_academy | title = Croatian Academy of Sciences and Arts - The Founding of the Academy | publisher = Croatian Academy of Sciences and Arts | year = 2007 | accessdate = 2010-04-18}}</ref> а и помогнал во создавањето на печатница во [[Цетиње]]. Тој исто така помогнал во основањето на ''[[Slovenska matica|Словенската матица]]'' и активно ја поддржувал ''[[Matica srpska|Српската матица]]'' (национално културолошки здруженија на [[Словенци]]те и [[Срби]]те). Во 1861 тој дозволил да се испечати [[Зборник на Миладиновци|Зборникот]] на [[Браќа Миладиновци|браќата Миладиновци]] во Загреб, но без песните и белешките на [[Наум Миладинов]] <ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.struga.org/eng/why_the_collection_brother_miladinovi_not_three_authors.htm | title = Why the collection of folk-songs by the Miladinovi did not appear under the name of the three brothers | publisher = http://www.struga.org | quote = Moreover, because of his loyalty to the Patriarchate of Constantinople, not only were the songs (that he collected) together with their notes (that he prepared) not to be inserted in the collection, at Strossmayer's request, but also the book-collection itself was to be published only under the name of the two brothers Dimitar and Konstantin. | year = | accessdate = }}</ref>. Бидејќи тој многу го ценел трудот на [[Св. Кирил и Методиј]], Јосип исто така наредил да се испечатат неколку требници на [[Glagolitic alphabet|глаголица]] со цел да се исцелат словенските литургии кои ги поврзувале двете јужнословенски христијански религии. ==Католичка дипломатија== Штросмаер го поддржувал обединувањето на сите јужнословенски народи под покровителството на хабсбуршската династија и ја поттикнувал религиозната унификација преку употребата на словенски обреди како и во [[Римокатоличка црква|католичките]] така и во [[Православие|православните]] цркви. Тој служел како српски [[нунциј]] на папата и во таа служба ја има посетено [[Србија]] неколкупати во текот меѓу 1852 и 1886 година. Во 1866 тој исто така помогнал во воспоставувањето на договор меѓу ''[[Света столица|Светата столица (Sancta Sedes)]]'' (Ватикан) и [[Црна Гора]]. Во 1869 и 1870 година, Јосип присуствувал на [[First Vatican Council|Првиот ватикански совет]] во [[Рим]]. Тој се истакнал со тоа што бил еден од оние кои јавно ја доведувале во прашање неограничената моќ на [[Папа]]та и доктрината [[papal infallibility]] (папата е безгрешен). Одржал тричасовен говор на [[Латински јазик]], кое на времето многумина го сметале за еретично, и потоа си заминал од Советот.<ref>{{Наведена мрежна страница | url = http://www.newadvent.org/cathen/15303a.htm | title = Catholic Encyclopedia: Vatican Council | work = [[The Catholic Encyclopedia]] Vol. 15 | author = Joseph Kirch | publisher = Robert Appleton Company, New York | year = 1912 | accessdate = 2010-04-18}}</ref> Подоцна попуштил на темата за [[papal infallibility]]<ref name="catholic-encyclopedia-bio"/>. Во 1881 и 1888 тој ги предводел словенските делегациите во Рим каде успеал да го убедат [[Папа Лав XIII]] да им дозволи на јужните Словени во [[Хрватска]] и [[Далмација]] да го задржат словенскиот јазик како и во [[Roman Rite|римските црковни обредни]] литургии така и во [[Byzantine Rite|византиските обреди]]. ==Личен живот== Уште од раните денови како поп тој бил близок пријател на д-р [[Franjo Rački|Фрањо Рачки]], најпознатиот хрватски историчар на времето. Кога Академијата била основана во 1867 Штросмаер бил именуван главен спонзор, а Фрањо за претседател. Во 1894, кога Фрањо починал, Штросмаер напишал: ''Го загубив мојот најдраг пријател... загубив дел од себе... поголемата половина од сè што создадов беше негова идеја, негова заслуга и негова слава.'' Нивното пријателство е документирано во серија од четири книги, напишани од страна на историчарот [[Фердо Шишић|Фердо Шишиќ]], кои ги содржат нивните писма.<ref>{{Наведена книга | series=Korespondencija Rački-Strossmayer | last=Šišić | first=Ferdo | authorlink=Ferdo Šišić | year=1928-1931 | publisher=[[Croatian Academy of Sciences and Arts|Jugoslavenska akademija znanosti i umjetnosti]] | location=Zagreb | url=http://katalog.hazu.hr/WebCGI.exe?Tip=Listic&Jbmg=008166&Baza=1 | accessdate=2010-04-18 | title=архивски примерок | archive-date=2011-07-21 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110721100144/http://katalog.hazu.hr/WebCGI.exe?Tip=Listic&Jbmg=008166&Baza=1 | url-status=dead }}</ref> Јосип Јурај Штросмаер починал во Ѓаково на 90 годишна возраст. ==Наследство== Парите кои ги добивал од својата епархија Штросмаер редовно ги употребувал во финансирање на изградба на училишта, галерии и цркви. Најзначајна била украсната [[cathedral|катедрала]] во Ѓаково, чија конструкција тој ја надгледувал од 1866 до 1882<ref name="catholic-encyclopedia-bio"/> и која ја посветил на ''Славата Божја, единство на црквите, слога и љубов меѓу луѓето''. Катедралата во Ѓаково била највеличествениот објект изграден од страна на Штросмаер во текот на неговите 55 години како бискуп. Тој исто така отворил печатница во Ѓаково, машка богословија во Осиек, ја поддржувал главната теолошка богословија и пристигнувањето на калуѓерќите во Ѓаково кои требале да помогнат во обучувањето на женската младина, основал нови парохии низ целата епархија, организирал мисии за светите лица, има одговорено на стотици ако не и илјадници [[Pastoral letter|пасторски писма]] како и од епархијата така и од другите делови на Хрватска и подалеку. [[Image:Josip Juraj Strossmayer2.jpg|thumb|right|200px|Josip Juraj Strossmayer]] Штросмаер има пружено финасиска и организаторска поддршка во изградбата на најразновидни јавни градби во Хрватска: училишта, гимназии, библиотеки, помагање на сиромашните во запуштени делови, дури и градење патишта и донирање градежен материјал за изградбата на [[Базилика Свети Петар]] во [[Ватикан]]. [[University Josip Juraj Strossmayer|Универзитетот во Осиек]] и крстен по него, а во паркот на [[Хрватска академија знаности и умјетности|Хрватската академија на науки и уметности]] има голема статуа на Штросмаер. Во 1991 граѓаните на Ѓаково му имаат изградено меморијален [[музеј]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Штросмаер, Јосип Јурај}} [[Категорија:Хрватски политичари]] [[Категорија:Хрватски епископи]] [[Категорија:Римокатолички епископи од 19 век]] [[Категорија:Римокатолички епископи од 20 век]] [[Категорија:Римокатолички христијани од Хрватска]] [[Категорија:Членови на БАН]] [[Категорија:Хрватски писатели]] [[Категорија:Академици на САНУ]] [[Категорија:Луѓе од Осиек]] jkiz126nk06fd6fsgcywncpx11tyspk 0 963667 5544987 5470210 2026-04-26T18:01:19Z Niegodzisie 79128 /* Албуми */ 5544987 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | Name = Лана Дел Реј <br /> Lana Del Rey | Img =Lana Del Rey @ Grammy Museum 10 13 2019 (49311023203).jpg | Img_alt = | Img_capt = | Landscape = | Background = solo_singer | Birth_name = Елизабет Вулриџ Грант | Alias = Лана Дел Реј | Born = {{Birth date and age|df=yes|1985|6|21}} | Died = | Origin = [[Лејк Плесид]], [[Њујорк]], [[САД]] | Instrument = | Genre = [[Indie Pop]], [[Chamber pop]], [[Adult alternative]], [[Sadcore]] | Occupation = [[Пејачка]] | Years_active = 2008 – сѐ уште | Label = [[Интерскоп]], [[Полидор]], [[Стрејнџер]] | Associated_acts = | URL = [http://www.lanadelrey.com/ Официјално мрежно место ] <br> |First_album = Lana Del Ray A.K.A. Lizzy Grant |Latest_album =Did you know that there's a tunnel under Ocean Blvd | Notable_instruments = |image=https://media2.miaminewtimes.com/mia/imager/the-uniquely-american-mystery-of-lana-del-rey/u/magnum/17827903/gettyimages-1470628976.jpg?cb=1694719730}} '''Елизабет Вулриџ Грант''' ([[Англиски јазик|англиски]]: Elizabeth Woolridge Grant), попозната како '''Лана дел Реј''' ''(''англ''. Lana Del Rey;'' родена на [[21 јуни]] [[1985]]<ref name="age">* {{cite magazine|last1=Hiatt|first1=Brian|title=Lana Del Rey – The Saddest, Baddest Diva in Rock|magazine=[[Rolling Stone]]|date=July 18, 2014|issue=1212|page=44|quote=Del Rey is four days away from her 29th birthday (for reasons she can't explain, she's usually reported to be a year younger), but looks, at the moment, like a college junior home for the summer.}}; * {{cite web|url=http://www.dnjournal.com/archive/lowdown/2008/dailyposts/07-04-08.htm|title=July 4, 2008 Post|last1=Jackson|first1=Ron|date=July 4, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725115025/http://www.dnjournal.com/archive/lowdown/2008/dailyposts/07-04-08.htm|archive-date=July 25, 2014|website=Domain Name Journal|access-date=July 18, 2014|url-status=live}}; * {{cite web|url=http://blurtonline.com/feature/girl-interrupted-lizzy-grant-becomes-lana-del-rey-2|title=Girl, Interrupted: Lizzy Grant Becomes Lana Del Rey|year=2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140727011844/http://blurtonline.com/feature/girl-interrupted-lizzy-grant-becomes-lana-del-rey-2|archive-date=July 27, 2014|website=[[Blurt (magazine)|Blurt]]|access-date=July 18, 2014|url-status=live}}</ref> во [[Lake Placid|Лејк Плејсид]], Њјујорк, [[САД]]) — [[америка]]нска [[пејач]]ка и текстописец. Лана е опишана како "самонаречена ганкста [[Ненси Синатра]]" и ги наведува [[Бритни Спирс]], [[Елвис Присли]] и [[Курт Кобејн]] како нејзини најголеми музички влијанија. ==Животопис== ==='''Ран живот и првите почетоци'''=== Лана е родена во градот [[Њујорк]]<ref name="vbio2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|title=Lana Del Rey Biography, Quotes and Facts|last=Sowray|first=Bibby|date=February 10, 2012|work=Vogue|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073102/http://www.vogue.co.uk/spy/biographies/lana-del-rey|archive-date=October 3, 2012|accessdate=June 20, 2012}}</ref> и порастена во [[Лејк Плејсид]], [[Њујорк]], [[САД]].<ref name="pitchbio">{{Наведена мрежна страница|url=https://pitchfork.com/features/rising/8657-lana-del-rey|title=Rising: Lana Del Rey|last=Dombal|first=Ryan|date=August 30, 2011|work=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20120124171215/http://pitchfork.com/features/rising/8657-lana-del-rey|archive-date=January 24, 2012|accessdate=January 25, 2012}}</ref> Кога имала 15 години, се запишала во [[Kent School]], училиште со интернат во Конектикат.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gq-magazine.co.uk/article/woman-of-the-year-lana-del-rey|title=Woman Of The Year: Lana Del Rey|last=Heaf|first=Jonathan|date=October 1, 2012|work=British [[GQ]]|language=en-GB|accessdate=October 17, 2022}}</ref> Грант е ќерка на инвесторот и милионерот во областа на Њујорк, [[Роб Грант]], кој ја поддржувал својата ќерка во почетоците на нејзината кариера. Дел Реј се запишала во [[Fordham University]] во [[Њујорк]], приоритет за да се откаже и да започне музичка кариера.<ref name="vbio2"/> Лана наведува во интервју за списанието [[Vogue]],''"Јас сакав име со кое би можела да ја формирам музиката во насока[...] Одев во Мајами многу често во времето, зборував многу на шпански јазик со моите пријатели од [[Куба]] - Лана Дел Реј не потсети на гламурот од крајбрежјето. Звучеше прекрасно да излезат тие зборови од нејзината уста".<ref>{{Наведено списание|date=October 20, 2011|title=Lana Del Rey Interview|url=http://www.vogue.co.uk/blogs/the-culture-edit/2011/10/20/lana-del-rey-interview|journal=[[British Vogue|Vogue UK]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20121110201921/http://www.vogue.co.uk/blogs/the-culture-edit/2011/10/20/lana-del-rey-interview|archive-date=November 10, 2012|access-date=August 9, 2012}}</ref>'' Лана е спомната во списанието ''"The New Musical Express"'' во бројот што излегол на 28 јануари 2012. Лана на 8 октомври го реализирала албумот со 3 песни [[EP]] под наслов Лизи Грант (Lizzy Grant). ==='''2010: Lana Del Ray A.K.A. Lizzy Grant'''=== Лана подоцна го реализирала нејзиниот прв студиски албум со целосна должина, наречен [[Lana Del Ray A.K.A. Lizzy Grant]] во јануари 2010 година.<ref name="disappeared2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/2695337/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview/|title=Why Lana Del Rey's First Album Disappeared|last=Ayers|first=David|date=January 30, 2012|work=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410054156/http://www.mtvhive.com/2012/01/30/lana-del-rey-first-album-5-points-records-interview|archive-date=April 10, 2014}}</ref> Овој албум бил прв професионален продуциран албум, објавен од Лизи Грант со независна издавачка куќа на продуцентот [[Давид Кахне]]. Лана изјавила:''"Давид ме праша дали сака да работи со мене ден подоцна откако го направи моето демо. Тој е продуцент со многу интегритет и се интересира за правење музика што не е само поп-музика."'' Нејзиниот татко, [[Роберт Грант]], помогнал со маркетингот на албумот<ref name="adirondackdailyenterprise">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/510931.html?nav=5050|title=Lizzy Grant aka. Lana Del Rey releases album|last=Collier|first=Jessica|date=January 28, 2010|publisher=adirondack daily enterprise.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120605033333/http://www.adirondackdailyenterprise.com/page/content.detail/id/510931.html?nav=5050|archive-date=June 5, 2012|accessdate=September 27, 2011}}</ref> што бил достапен за купување на [[iTunes]] за краток период пред да биде повлечен во април 2010 година.<ref name="disappeared2"/> ==='''2011-сегашност: Born to Die'''=== [[File:Lana_Del_Rey_@Paradiso_(Amsterdam)2.jpg|thumb|170px|Лана Дел Реј настапува во [[Paradiso (Amsterdam)|Paradiso]], [[Amsterdam]] во 2011.]] Подоцна во јули 2011, Дел Реј потпишала со [[Стрејнџер Рекордс]],<ref name="signstranger">{{Наведена мрежна страница|url=http://strangerrecords.com/#section_01news_2011-06-30-lana_signed_to_stranger|title=Lana Del Rey signs to Stranger!|date=June 30, 2011|publisher=Stranger Records|archive-url=https://web.archive.org/web/20111218225159/http://strangerrecords.com/#section_01news_2011-06-30-lana_signed_to_stranger|archive-date=December 18, 2011|accessdate=December 23, 2011}}</ref> за да го оствари нејзиниот дебут синг "Video Games"; во октомври 2011 таа потпишала заеднички договор со [[Интерскоп Рекордс]] и [[Полидор]].<ref>{{cite news |last=Savage |first=Mark |date=January 27, 2012 |title=Love, the law, and Lana Del Rey |work=[[BBC News]] |url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |url-status=live |access-date=January 1, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203202621/http://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-16729651 |archive-date=February 3, 2012}}|{{cite magazine|title=Lana Del Rey: The Billboard Cover Story|last=Horowitz|first=Stephen|url=https://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|magazine=Billboard|date=January 13, 2012|access-date=February 27, 2012|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206004648/http://www.billboard.com/articles/news/512467/lana-del-rey-the-billboard-cover-story|archive-date=February 6, 2013}}|{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/articles/news/464840/lana-del-rey-to-release-interscope-debut-january-2012|title=Lana Del Rey to Release Interscope Debut January 2012|last=Halperin|first=Shirley|date=December 5, 2011|access-date=December 23, 2011|magazine=Billboard|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130528113255/http://www.billboard.com/articles/news/464840/lana-del-rey-to-release-interscope-debut-january-2012|archive-date=May 28, 2013}}|{{cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2011/sep/04/one-to-watch-lana-del-rey|title=One to watch: Lana Del Rey|date=September 4, 2011|access-date=December 20, 2011|work=The Observer|last=Swash|first=Rosie|location=London, UK|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130921215205/http://www.theguardian.com/music/2011/sep/04/one-to-watch-lana-del-rey|archive-date=September 21, 2013}}</ref> Додека била интервјуирана од Роси Сваш од "The Observer", Дел Реј кажа,''"Ја ставив таа песна на интернет пред неколку месеци затоа што ми беше омилена. Да бидам искрена, нема да беше сингл но луѓето навистина ја засакаа. Јас сум многу тажна кога ја пеам таа песна. Сè уште плачам кога понекогаш ја пеам."'' На 24 октомври 2011, беше соопштено дека Лана ја добила '''Q''' наградата за "Next Big Thing". Песната на Лана Дел Реј "Video Games" беше употребена за првпат на "The CW's TV-Series Ringer" на 27 септември 2011, за време на главната сцена, носејќи ја Лана во главните. Дел Реј исто така го промовирала албумот во голем број на живи настапи, вклучувајќи и за '''MTV Push''', и во "Bowery Ballroom", каде, според [[Елиот Глазер]] од [[Њујорк]], ''"the polarizing indie hipstress и го донеле 'ганкста Ненси Синатра."'' Списанието [[Ролинг Стоун]] коментирал дека, покрај тоа што Лана е нервозна и вознемирена кога настапува живо и ги пее нејзините песни, таа ''"пее со значителна доверба"'', иако тие напоменале дека ''"нејзиното преминување може да биде прилично разногласно."'' Дел Реј исто така настапувала со песната "Video Games" на германската телевизиска програма "De Wereld Draait Door", на британското музичко телевизиско шоу "Later... with Jools Holland", и на интимно шоу во "Chateau Marmont" во Западен [[Холивуд]], [[Калифорнија]]. Дел Реј исто така, дала неколку интервјуа за весниците и онлајн списанијата како што се "The Quietus", "The Observer", и за "Pitchfork Media", при создавање на нејзини музички видеа за "Blue Jeans" и "Diet Mountain Dew". Подоцна беше соопштено дека пејачката ќе го објави нејзиниот деби албум под издавачка куќа во јануари 2012. Во текот на интервјуто на Француското ТВ шоу "Taratata", Дел Реј откри дека албумот ќе се вика "Born to Die". "Born to Die" беше објавен на 27 јануари 2012, во [[Ирска]], 30 јануари 2012, во [[Велика Британија]] и на 31 јануари 2012, во целиот свет. Лана настапила со две песни на "Saturday Night Live" на 14 јануари 2012 и добила топол прием од публиката, но добила мешани критики од критичарите и во пошироката јавност. "NBC Nightly News" со поткрепа од [[Брајан Вилијамс]] го нарече настапот на Лана "еден од најлошите настапи во SNL историјата", и глумицата [[Џулијет Луис]] на Твитер објави ''"како да гледав 12 годишно девојче во нејзината соба како се преправа дека пее и настапува"''. Таа објава на Твитер беше избришана и објавена нова ''"Се разбудив пеејќи песна од @ЛанаДелРеј! Толку големи незаборавни мелодии! Без разлика на мојот сопствен вкус во ЖИВО таа е #СвежиСладоктекстописец."'' Глумецот [[Даниел Редклиф]], гостин-домаќин на вечерното шоу, го бранеше настапот на Лана Дел Реј, кој рече: ''"Беше жално што луѓето веднаш имаа лошо мислење за настапот [...] Јас не мислам дека [настапот] гарантирано не беше во близина на таа реакција."'' Дел Реј претходно ја бранеше својата точка на програмата, велејќи: ''"Јас сум добар музичар [...] Јас пеам долго време, и мислам дека [творецот на SNL] [[Лорн Мајклс]] знае дека [...] тоа не е случајнa одлука."<ref name="montgomery">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mtv.com/news/1677389/lana-del-rey-snl/|title=Lana Del Rey's 'SNL' Performance Has Critics Howling|last=Montgomery, James|date=January 17, 2012|work=[[MTV]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20141102122305/http://www.mtv.com/news/1677389/lana-del-rey-snl/|archive-date=November 2, 2014}}</ref>'' На 5 февруари 2012, [[Кристен Вииг]] се појавила на "Weekend Update" правејќи пародија од Лана Дел Реј од настапот на SNL, заедно со [[Сет Мејерс]]. Вториот сингл и насловна песна "Born to Die" беше објавен на 30 декември 2011. Музичкото видео за песната доставен на 14 септември, беше заснован на концепт создаден од пејачката и беше во режија на [[Џоан Лемоин]]. Видеото доби главно поволни критики од современи критичари. Во јануари 2012, Дел Реј откри дека таа неодамна ги купи назад правата на нејзиниот албум од 2010 "Lana Del Ray A.K.A. Lizzy Grant" и повторно ќе го реализира на лето во 2012 под [[Интерскоп Рекордс]] и [[Полидор]]. На 4 јануари 2012, беше објавено дека Лана потпишала договор со агенцијата "NEXT Model Management". ==Дискографија== === Албуми === * 2010: '''Lana Del Ray A.K.A. Lizzy Grant''' * 2011: '''Born to Die''' * 2012: '''Paradise''' * 2014: '''Ultraviolence''' * 2015: '''Honeymoon''' * 2017: '''Lust for Life''' * 2019: '''Norman Fucking Rockwell!''' * 2021: '''Chemtrails Over the Country Club и''' '''Blue Banisters''' * 2023: '''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd''' * 2026: '''Stove''' == Наводи == {{наводи|30em}} {{Нормативна контрола}} {{DEFAULTSORT:Реј, Лана Дел}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Американски музичари]] [[Категорија:Родени во 1985 година]] [[Категорија:Добитници на наградата „Ајвор Новело“]] 1k96esh0nu0zamuje8d1f2a95pbeeth 8 1069188 5544928 5544433 2026-04-26T16:53:34Z Виолетова 1975 5544928 wikitext text/x-wiki <div style="background:white;color:black;" class="notheme"><!-- НЕ СТАВАЈТЕ ПОТТОЧКИ (ЅВЕЗДИЧКИ), ТУКУ САМО ПИШЕТЕ ГО ТЕКСТОТ ОСТАВАЈЌИ ПО ЕДЕН ПРАЗЕН РЕД АКО ИМА ПОВЕЌЕ ОД ЕДНА ОБЈАВА--> <!-- Трајна објава за Википедија на Facebook --> [[Податотека:F icon.svg|лево|25п]] Следете ја Википедија на македонски јазик на '''<span class="plainlinks">[https://www.facebook.com/mk.wikipedia Facebook]</span>'''! {{-}} <!-- Известување за викисредби или други настани --> <!-- Известување за дискусии и гласања --> [[Податотека:Wikipedia-logo-v2.svg|лево|30п]] Се известуваат уредниците на Википедија на македонски јазик дека во тек е '''[[Википедија:Селска чешма#Филмови|дискусија]]''' за прегледување и дополнување на начела и напатствија: „Значајност - филмови“. {{-}} <!-- Известување за кандидати за/ревизија на избрани статии --> <!-- Известување за избор на јубилејна статија --> <!-- Објава за уредувачки денови или викенди --> {{#ifexist:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|{{#ifexist:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|}}}} {{-}} <!-- Објава за уредувачки натпревари или седмици --> [[Податотека:CEE Spring Logo transparent.svg|лево|30п|Уредувачки натпревар „СИЕ Пролет 2026“]] Од 1 до 30 април 2026 година, на Википедија на македонски јазик се одржува меѓународниот уредувачки натпревар: „'''[[Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|СИЕ Пролет 2026]]'''“. Прочитајте ги упатствата на проектната страница, земете учество и освојте една од наградите! <!-- Објава за други натпревари --> {{-}} [[Податотека:Folhinhaasadsdsad.png|лево|30п]] Се известуваат сите заинтересирани средношколци дека од 20 април до 10 мај 2026 година се одржува уредувачки натпревар на тема „'''[[Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|Ботаничари со авторски кратенки]]'''“. Прочитајте ги правилата и вклучете се! 17xvb1mavrr3bcbd6mgsm2qdygq2q44 0 1085818 5545080 5381479 2026-04-26T20:46:07Z Dandarmkd 31127 /* Доскорешни сезони */ 5545080 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = ФК Горно Лисиче | image = | caption = Лого на клубот | fullname = Фудбалски клуб Еуромилк Горно Лисиче | founded = {{Start date and age|1962}} | |nickname = | | ground = [[Стадион Горно Лисиче]]| | capacity = 500| |chairman = Горан Малишиќ| |manager = Зоран Смилевски| |league = [[Општинска фудбалска лига - Кисела Вода|ОФЛ Кисела Вода]] | season =[[Трета фудбалска лига на Македонија 2023/2024#Север|2023/24]] | position = Трета лига - Север, 3. од 14 места | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1= | leftarm1=0077FF|body1=0077FF|rightarm1=0077FF|shorts1=0077FF|socks1=FFFFFF| pattern_la2=|pattern_b2=_shouldersonwhite|pattern_ra2=| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''Еуромилк Горно Лисиче''' — [[фудбал]]ски клуб кој се наоѓа во [[Населби и маала во Скопје|населбата]] [[Горно Лисиче]] во [[Скопје]]. Клубот се натреварува во [[Трета македонска фудбалска лига|Третата фудбалска лига - Север]]. == Историја == ===Духовни претходници на ФК Горно Лисиче=== [[Фудбал]]от како [[спорт]] влечел корени уште од времето на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] (1918 - 1941 година). Се знае дека почетоците на фудбалската игра во тогаш селото се врзуваат за некој затвореник (кој пред да биде затворен во Скопскиот затвор активно играл фудбал). Тој во 1940 година ја донел првата фудбалска топка и го организирал првиот натпревар во селото што се одиграл во местото викано [[Стадион Горно Лисиче|Јурија]]. Многу бргу бил расчистен теренот и подготвен за игра. Од тогаш па сè до денес овој терен е место каде што се игра фудбал. Првите фудбалери биле [[Срби]] и [[Хрвати]], дојдени како колонисти во селото во 1923 година. Клубот бил именувал по името на селото, односно се викал „Лисиче”. Под тоа име ја одиграл и првата средба со фудбалскиот клуб „Лебане” од [[Лесковац]] ([[Србија]]), во есента на 1940 година.<ref>{{Наведена книга |author-last=Малковски |author-first=Ѓорѓи |author-link=Ѓорѓи Малковски |title=[[Горно Лисиче - Скопско]] |page=126 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> Меѓу првите фудбалери на клубот бил Пајо Гргиќ, [[Хрвати|Хрват]], кој во [[Горно Лисиче]] живеел од 1923 година. Во почетокот во клубот немало ниту еден фудбалер од Горно Лисиче. Дури во 1941 година во него почнале да играат и жители од селото. Фудбалерите немале некоја стандардна опрема, туку се играло со минимум опрема, обезбедена и чувана од самите нив. Во фудбалските вештини ги подучувал Паjo Гргиќ, кој воедно го водел и тимот на повеќето натпревари со клубови од околните села. Се играло со клубови од скопските села. Клубот од Горно Лисиче бил еден од посилните во овој реон на Скопската околија. Треба да потенцираме дека овие натпревари немале натпреварувачки карактер, туку биле рекреативни, за забава и дружење меѓу жителите од соседните села.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=126-127 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> се поголемата љубов кон фудбалскиот спорт и забележителното подобрување на фудбалската игра било прекинато со [[Априлска војна|Априлската војна]] во 1941 година. Во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] клубот се распаднал и престанал да постои.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=127 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> По завршувањето на Втората светска војна спортскиот живот во Г. Лисиче заживеал со новоформираниот фудбалски клуб „Ударник”, формиран во 1945 година. Клубот бил аматерски, а ја продолжил традицијата на фудбалскиот клуб кој во Г. Лисиче постоел до април 1941 година. Најголема заслуга за повторното реактивирање на клубот имал Пајо Гргиќ кој во почетокот клубот одигрувал повеќе натпревари со фудбалски екипи од соседните села. Натпреварите немале натпреварувачки карактер, туку повеќе рекреативен и забавен. Во меѓувреме клубот повеќето натпревари ги одигрувал и на новоформираното фудбалско игралиште во местото Расадник (денес [[Расадник (скопска населба)|населба Расадник]]). Тука натпреварите се играле до 1957 година и биле поорганизирани, помасовно посетени и со учество на поголем број екипи. Од 1958 година натпреварите продолжиле да се играат на игралиштето во местото „Јурија”.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=128-129 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===Основање=== Сосема нови услови на планот на поорганизираното дејствување во фудбалскиот клуб „Ударник” настануваат во 1962 година. Во летото на оваа година, по иницијатива било одржано едно основачко собрание за формирање на спортско друштво во [[Горно Лисиче|Г. Лисиче]]. На ова основачко собрание, во присуство на голем број жители, била донесена одлука да се создаде нов фудбалски клуб кој ќе се натпреварува во тогашниот Скопски потсојуз. Бил формиран нов фудбалски клуб со поголем број нови фудбалери, распоредени во повеќе групи. Било променето и името на клубот од „Ударник” во фудбалски клуб „Братство-Единство”. Спонзор на клубот била Земјоделската задруга „Братство-Единство“ од Горно Лисиче, зашто според тогашните законски правила за да се формирал фудбалски клуб морало некоја работна организација да го поддржува и гарантира за истиот.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=129-130 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> Во почетокот Клубот се натпреварувал во Скопскиот фудбалски потсојуз. Првиот натпревар го одиграл со [[ФК Југ]] од населбата [[Мичурин (Скопје)|Мичурин]]. Натпреварот бил одигран на игралиштето во населбата [[Автокоманда]].<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=130 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===60-ти до 80-ти=== Во текот на наредните години фудбалскиот клуб во [[Горно Лисиче]] постигнувал се позабележителни резултати. Играта станувала се поквалитетна, додека бројот на играчите од ден на ден се зголемувал, што создавало поголема конкуренција и квалитет. Резултатите биле видливи по неколку години. За релативно брзо време, односно за четири години, клубот од Г. Лисиче го освоил првото место во Скопскиот фудбалски потсојуз, по што се здобил со право да настапува во лига со повисок ранг, односно во Скопскиот фудбалски регион. Квалитетот на играта продолжил и понатаму да биде на високо ниво. Клубот секогаш се наоѓал во горниот дел на табелата. Тренинзите продолжиле на местото [[Стадион Горно Лисиче|Јурија]]. Главен спонзор сè уште била задругата Братство Единство.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=130-131 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===90-ти=== Најголемиот успех клубот го постигнал со освојувањето на првото место во лигата во натпреварувачката 1992/93 година. По оваа година тој започнал да се натпреварува во многу поквалитетната [[Втора македонска фудбалска лига|Втора лига]] [[Втора фудбалска лига на Македонија 1993/1994|1993/94]]. За жал, во оваа фудбалска лига клубот се натпреварувал само една сезона. Причини имало повеќе. Сепак, една од најголемите била немањето на доволно финансиски средства. Од друга страна, на клубот му била нанесена голема неправда од страна на [[Фудбалска федерација на Македонија|Фудбалскиот Сојуз на Македонија]], кој на негова штета форсирал друг фудбалски клуб за останување во оваа поквалитетна лига. Тоа било причина Клубот како последен во наредната фудбалска сезона да се натпреварува во подолната лига на Скопскиот Регион.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=131-132 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> Во наредните години клубот доживува повеќе турбуленции, така што едно време, заради лошиот материјален статус, опстанокот му зависел од приватни спонзорства. Извесен период тој настапувал и под името „Техноком”, фирма која привремено со свои финансиски средства го спасила од распаѓање. Но, инвестирањето на оваа фирма во наредните години стагнирало, а потоа и целосно престанало. Тоа било причина клубот да се најде во дотогаш најголемата неизвесност од своето постоење. Само благодарејќи на упорноста на фудбалерите, раководството на клубот и на жителите на [[Горно Лисиче|Г. Лисиче]] било избегнато најлошото. По напуштањето на спонзорот „Техноком”, клубот си го променил името во ФК Горно Лисиче.<ref name="a">{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=132 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===21 век=== Клубот во овој период се натпреварувал во Општинските лиги во [[Скопје]]<ref name="a"/> и [[Трета македонска фудбалска лига|Третата лига]]. Во сезоната 2009/10, екипата го освоила првото место во Третата лига - група А, победувајќи го [[ФК Раштак|Раштак]] во баражот и си обезбедил пласман во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората лига]]. Исто така, главен спонзор на клубот станала фирмата „Еуромилк“ со што добил финансиска поддршка и поголема стабилност. Исто така, клубот ja додал претставката Еуромилк во своето име. За сезоната [[Прва фудбалска лига на Македонија 2013/2014|2013/14]], по само три изминати сезони, клубот напреднал во [[Прва македонска фудбалска лига|Првата лига]], што било негово деби учество. Екипата настапувала на [[Стадион „Борис Трајковски“|Стадионот Борис Трајковски]] бидејќи теренот во [[Горно Лисиче]] не ги пополнувал условите за Првата лига. Својот прволигашки натпревар, екипата на Еуромилк Горно Лисиче го одиграла на гости, против екипата на [[ФК Пелистер|Пелистер]]. Тој натпревар завршил со 1:0 за [[Битола|битолската]] екипа.<ref>{{cite AV media |people= |last= |first= |date=4 август 2013 |title=Пелистер - Еуромилк 1:0 (цел натпревар ) |url=https://www.youtube.com/watch?v=He22auPpcLg |trans-title= |format= |work= |type= |language= |location=[[Битола]] |publisher=канал pelisterfctv на Youtube |time= |access-date=20 март 2025}}</ref> По една измината сезона во Првата лига, клубот отпаднал и со тоа се вратил во Втората лига. Во сезоната [[Втора фудбалска лига на Македонија 2014/2015|2014/15]], екипата завршила на осмото место од вкупно десет учесници и играла бараж за опстанок во Втората лига која го добила против екипата на [[ФК Зајази|Зајази]]. Во сезоната [[Втора фудбалска лига на Македонија 2015/2016|2015/16]] Горно Лисиче завршил на седмото место на табелата. [[Втора фудбалска лига на Македонија 2016/2017|Следната сезона]] екипата го освоило петтото место во Втората лига. Карактеристично за овие три второлигашки сезони е дека екипата повторно играла вон Горно Лисиче како домашна екипа, најчесто на стадионите [[Стадион Цементарница|Цементарница]] и Борис Трајковски. Во [[Втора фудбалска лига на Македонија 2017/2018|сезоната 2017/18]], екипата се вратила да игра на својот терен во Горно Лисиче, но сепак екипата завршила на седмото место и отпаднала во Третата лига - Север. [[Трета фудбалска лига на Македонија 2018/2019|Сезоната 2018/19]], клубот отпаднал и од третиот ранг на фудбал и се спуштил да игра на општинско ниво, односно [[Општинска фудбалска лига - Кисела Вода|Општинската фудбалска лига - Кисела Вода]]. ===Историја на клупското име=== *1964—19??: ФК Братство-Единство *199?—199?: ФК Техноком *199?—2010: ФК Горно Лисиче *2010—...: ФК Еуромилк Горно Лисиче == Преглед на одиграни сезони == {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align: center;" |- !rowspan=2|Сезона !colspan=9|Лига !rowspan=2 width="30"|[[Куп на Македонија (фудбал)|Куп]] |- !Дивизија !width="25"|О !width="25"|П !width="25"|Н !width="25"|З !width="25"|Д.Г. !width="25"|П.Г. !width="25"|Бод !width="40"|Поз |- |1993–94 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 1993/1994#Запад|2. МФЛ Запад]] |26 |7 |7 |12 |23 |45 |21 |bgcolor="#FFCCCC"|14ти ↓ | |-bgcolor=#EEEEEE |2007–08 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2007/2008|3. МФЛ Север]] |30 |10 |6 |14 |49 |67 |36 |10-ти | |- |2009–10 |3. МФЛ Север - Група А | | | | | | | |bgcolor="#DDFFDD"| 1ви ↑ | |-bgcolor=#EEEEEE |2010–11 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2010/2011|2. МФЛ]] |26 |11 |2 |13 |41 |49 |35 |8ми |[[Македонски куп во фудбал 2010-11|1Р]] |- |2011–12 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2011/2012|2. МФЛ]] |30 |17 |5 |8 |60 |30 |56 |4ти |[[Македонски куп во фудбал 2011-12|1Р]] |-bgcolor=#EEEEEE |2012–13 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2012/2013|2. МФЛ]] |30 |19 |7 |4 |47 |16 |61 |bgcolor="#DDFFDD"|4ти ↑ |[[Македонски куп во фудбал 2012-13|1/8]] |- |2013–14 |[[Прва фудбалска лига на Македонија 2013/2014|1. МФЛ]] |33 |9 |12 |12 |34 |37 |39 |bgcolor="#FFCCCC"|9ти ↓ |[[Македонски куп во фудбал 2013-14|1Р]] |-bgcolor=#EEEEEE |2014–15 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2014/2015|2. МФЛ]] |27 |10 |5 |12 |29 |36 |35 |8ми |[[Македонски куп во фудбал 2014-15|1/4]] |- |2015–16 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2015/2016|2. МФЛ]] |27 |9 |9 |9 |26 |29 |36 |7ми |[[Македонски куп во фудбал 2015/2016|1Р]] |-bgcolor=#EEEEEE |2016–17 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2016/2017|2. МФЛ]] |27 |10 |5 |12 |29 |30 |35 |5ти |[[Македонски куп во фудбал 2016/2017|1Р]] |- |2017–18 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2017/2018|2. МФЛ]] |27 |10 |5 |12 |32 |46 |35 |bgcolor="#FFCCCC"|7ми ↓ |[[Фудбалски куп на Македонија 2017-2018|1/8]] |- |2018–19 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2018/2019|3. МФЛ - Север]] |26 |9 |0 |17 |38 |66 |24 |bgcolor="#FFCCCC"|12ти ↓ | - |- |2019–20 |[[Општински фудбалски лиги на Македонија 2019/2020|ОФЛ - Кисела Вода]]{{efn|Резултатите се по зимската пауза. Пред да почнела втората полусезона, во меѓувреме започнала [[Пандемија на КОВИД-19 во Македонија|пандемијата на КОВИД-19]] и сезоната не била довршена.<ref>{{нмс | author=Филип Здравески | title=4.MFL Kisela Voda 2019/20 Standings & Fixtures | url=https://macedonianfootball.com/table/4-mfl-kisela-voda-2019-20/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110193746/https://macedonianfootball.com/table/4-mfl-kisela-voda-2019-20/ | work= | publisher=macedonianfootball.com | archivedate=10 ноември 2022 | date=5 јануари 2020 | accessdate= 6 мај 2024}}</ref>}} |8 |6 |0 |2 |22 |11 |18 |3ти | |- |2020–21 |[[Општински фудбалски лиги на Македонија 2020/2021|ОФЛ - Кисела Вода]] | | | | | | | | | |- |2021–22 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2021/2022|3. МФЛ - Север]]{{efn|Сезоната не започнала поради неусогласеноста меѓу клубовите и организаторите на првенството поради раководењето со пандемијата на КОВИД-19.<ref>{{нмс | author= | title=3.MFL North 2021/22 Standings & Fixtures | url=https://macedonianfootball.com/3-mfl-north-2021-22-standings-fixtures/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20220927081618/https://macedonianfootball.com/3-mfl-north-2021-22-standings-fixtures/ | work= | publisher=macedonianfootball.com | archivedate=27 септември 2022 | date= | accessdate= 6 мај 2024}}</ref>}} |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |― | |- |2022–23 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2022/2023|3. МФЛ - Север]] |29 |12 |6 |11 |42 |45 |42 |7ми | |- |2023–24 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2023/2024|3. МФЛ - Север]] |26 |17 |5 |4 |74 |25 |56 |3ти | |- |2024–25 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2024/2025|3. МФЛ - Север]] |26 |13 |3 |10 |67 |51 |42 |3ти | |} '''Легенда''' {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |bgcolor=gold|1ви |bgcolor=silver|2ри |bgcolor="#DDFFDD"| ↑ |bgcolor="#FFCCCC"| ↓ |- |Првак |Вицепрвак |Унапреден |Отпаднат |} {{col-begin}} {{col-3}} *О = Одиграни натпревари *П = Победи *Н = Нерешени *З = Загубени *Д.Г. = Дадени голови *П.Г. = Примени голови *Пое = Бодови *Поз = Конечна позиција {{col-3}} *1. МФЛ = [[Прва македонска фудбалска лига]] *2. МФЛ = [[Втора македонска фудбалска лига]] *3. МФЛ = [[Трета македонска фудбалска лига]] *ОФЛ = [[Општински фудбалски лиги на Македонија|Општинска фудбалска лига]] {{col-3}} *1Р = 1 Рунда *1/8 = Осминафинале *1/4 = Четвртфинале *1/2 = Полуфинале *ВП = Вицепрвак *П = Првак {{col-end}} ==Стручен штаб== {| class="wikitable" |- ! Позиција ! Име и презиме ! Националност |- | Тренер | Зоран Смилевски | {{знаме|Macedonia}} |- |} ===Поранешни тренери=== * {{знамеикона|МКД}} Борче Христов<ref>{{нмс | author= | title=Борче Христов е нов тренер на Борец | url=https://ekipa.mk/borche-hristov-e-nov-trener-na-borets/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203172017/https://ekipa.mk/borche-hristov-e-nov-trener-na-borets/ | work= | publisher=ekipa.mk | archivedate=3 февруари 2024 | date=3 февруари 2021 | accessdate= 6 мај 2024}}</ref> ==Забелешки== {{Белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://forum.kajgana.com/threads/%D0%A4%D0%B0%D0%BD-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1-%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BA-%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%9B%D0%B8%D1%81%D0%B8%D1%87%D0%B5.40845/page-2#post-3759258 Фан страница на клубот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150610214913/http://forum.kajgana.com/threads/%D0%A4%D0%B0%D0%BD-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1-%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BA-%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%9B%D0%B8%D1%81%D0%B8%D1%87%D0%B5.40845/page-2#post-3759258 |date=2015-06-10 }} {{Прва фудбалска лига на Македонија 2013/2014}} [[Категорија:ФК Горно Лисиче]] hatkrfutf9awqm1g5n6clbw44d21akl 5545082 5545080 2026-04-26T20:56:53Z Dandarmkd 31127 5545082 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = ФК Горно Лисиче | image = | caption = Лого на клубот | fullname = Фудбалски клуб Еуромилк Горно Лисиче | founded = {{Start date and age|1962}} | |nickname = | | ground = [[Стадион Горно Лисиче]]| | capacity = 500| |chairman = Горан Малишиќ| |manager = Јован Трајков| |league = [[Трета фудбалска лига на Македонија|Трета лига - Север]] | season =[[Трета фудбалска лига на Македонија 2024/2025#Север|2024/2025]] | position = Трета лига - Север, 3. од 14 места | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1= | leftarm1=0077FF|body1=0077FF|rightarm1=0077FF|shorts1=0077FF|socks1=FFFFFF| pattern_la2=|pattern_b2=_shouldersonwhite|pattern_ra2=| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''Еуромилк Горно Лисиче''' — [[фудбал]]ски клуб кој се наоѓа во [[Населби и маала во Скопје|населбата]] [[Горно Лисиче]] во [[Скопје]]. Клубот се натреварува во [[Трета македонска фудбалска лига|Третата фудбалска лига - Север]]. == Историја == ===Духовни претходници на ФК Горно Лисиче=== [[Фудбал]]от како [[спорт]] влечел корени уште од времето на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] (1918 - 1941 година). Се знае дека почетоците на фудбалската игра во тогаш селото се врзуваат за некој затвореник (кој пред да биде затворен во Скопскиот затвор активно играл фудбал). Тој во 1940 година ја донел првата фудбалска топка и го организирал првиот натпревар во селото што се одиграл во местото викано [[Стадион Горно Лисиче|Јурија]]. Многу бргу бил расчистен теренот и подготвен за игра. Од тогаш па сè до денес овој терен е место каде што се игра фудбал. Првите фудбалери биле [[Срби]] и [[Хрвати]], дојдени како колонисти во селото во 1923 година. Клубот бил именувал по името на селото, односно се викал „Лисиче”. Под тоа име ја одиграл и првата средба со фудбалскиот клуб „Лебане” од [[Лесковац]] ([[Србија]]), во есента на 1940 година.<ref>{{Наведена книга |author-last=Малковски |author-first=Ѓорѓи |author-link=Ѓорѓи Малковски |title=[[Горно Лисиче - Скопско]] |page=126 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> Меѓу првите фудбалери на клубот бил Пајо Гргиќ, [[Хрвати|Хрват]], кој во [[Горно Лисиче]] живеел од 1923 година. Во почетокот во клубот немало ниту еден фудбалер од Горно Лисиче. Дури во 1941 година во него почнале да играат и жители од селото. Фудбалерите немале некоја стандардна опрема, туку се играло со минимум опрема, обезбедена и чувана од самите нив. Во фудбалските вештини ги подучувал Паjo Гргиќ, кој воедно го водел и тимот на повеќето натпревари со клубови од околните села. Се играло со клубови од скопските села. Клубот од Горно Лисиче бил еден од посилните во овој реон на Скопската околија. Треба да потенцираме дека овие натпревари немале натпреварувачки карактер, туку биле рекреативни, за забава и дружење меѓу жителите од соседните села.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=126-127 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> се поголемата љубов кон фудбалскиот спорт и забележителното подобрување на фудбалската игра било прекинато со [[Априлска војна|Априлската војна]] во 1941 година. Во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] клубот се распаднал и престанал да постои.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=127 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> По завршувањето на Втората светска војна спортскиот живот во Г. Лисиче заживеал со новоформираниот фудбалски клуб „Ударник”, формиран во 1945 година. Клубот бил аматерски, а ја продолжил традицијата на фудбалскиот клуб кој во Г. Лисиче постоел до април 1941 година. Најголема заслуга за повторното реактивирање на клубот имал Пајо Гргиќ кој во почетокот клубот одигрувал повеќе натпревари со фудбалски екипи од соседните села. Натпреварите немале натпреварувачки карактер, туку повеќе рекреативен и забавен. Во меѓувреме клубот повеќето натпревари ги одигрувал и на новоформираното фудбалско игралиште во местото Расадник (денес [[Расадник (скопска населба)|населба Расадник]]). Тука натпреварите се играле до 1957 година и биле поорганизирани, помасовно посетени и со учество на поголем број екипи. Од 1958 година натпреварите продолжиле да се играат на игралиштето во местото „Јурија”.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=128-129 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===Основање=== Сосема нови услови на планот на поорганизираното дејствување во фудбалскиот клуб „Ударник” настануваат во 1962 година. Во летото на оваа година, по иницијатива било одржано едно основачко собрание за формирање на спортско друштво во [[Горно Лисиче|Г. Лисиче]]. На ова основачко собрание, во присуство на голем број жители, била донесена одлука да се создаде нов фудбалски клуб кој ќе се натпреварува во тогашниот Скопски потсојуз. Бил формиран нов фудбалски клуб со поголем број нови фудбалери, распоредени во повеќе групи. Било променето и името на клубот од „Ударник” во фудбалски клуб „Братство-Единство”. Спонзор на клубот била Земјоделската задруга „Братство-Единство“ од Горно Лисиче, зашто според тогашните законски правила за да се формирал фудбалски клуб морало некоја работна организација да го поддржува и гарантира за истиот.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=129-130 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> Во почетокот Клубот се натпреварувал во Скопскиот фудбалски потсојуз. Првиот натпревар го одиграл со [[ФК Југ]] од населбата [[Мичурин (Скопје)|Мичурин]]. Натпреварот бил одигран на игралиштето во населбата [[Автокоманда]].<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=130 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===60-ти до 80-ти=== Во текот на наредните години фудбалскиот клуб во [[Горно Лисиче]] постигнувал се позабележителни резултати. Играта станувала се поквалитетна, додека бројот на играчите од ден на ден се зголемувал, што создавало поголема конкуренција и квалитет. Резултатите биле видливи по неколку години. За релативно брзо време, односно за четири години, клубот од Г. Лисиче го освоил првото место во Скопскиот фудбалски потсојуз, по што се здобил со право да настапува во лига со повисок ранг, односно во Скопскиот фудбалски регион. Квалитетот на играта продолжил и понатаму да биде на високо ниво. Клубот секогаш се наоѓал во горниот дел на табелата. Тренинзите продолжиле на местото [[Стадион Горно Лисиче|Јурија]]. Главен спонзор сè уште била задругата Братство Единство.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=130-131 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===90-ти=== Најголемиот успех клубот го постигнал со освојувањето на првото место во лигата во натпреварувачката 1992/93 година. По оваа година тој започнал да се натпреварува во многу поквалитетната [[Втора македонска фудбалска лига|Втора лига]] [[Втора фудбалска лига на Македонија 1993/1994|1993/94]]. За жал, во оваа фудбалска лига клубот се натпреварувал само една сезона. Причини имало повеќе. Сепак, една од најголемите била немањето на доволно финансиски средства. Од друга страна, на клубот му била нанесена голема неправда од страна на [[Фудбалска федерација на Македонија|Фудбалскиот Сојуз на Македонија]], кој на негова штета форсирал друг фудбалски клуб за останување во оваа поквалитетна лига. Тоа било причина Клубот како последен во наредната фудбалска сезона да се натпреварува во подолната лига на Скопскиот Регион.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=131-132 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> Во наредните години клубот доживува повеќе турбуленции, така што едно време, заради лошиот материјален статус, опстанокот му зависел од приватни спонзорства. Извесен период тој настапувал и под името „Техноком”, фирма која привремено со свои финансиски средства го спасила од распаѓање. Но, инвестирањето на оваа фирма во наредните години стагнирало, а потоа и целосно престанало. Тоа било причина клубот да се најде во дотогаш најголемата неизвесност од своето постоење. Само благодарејќи на упорноста на фудбалерите, раководството на клубот и на жителите на [[Горно Лисиче|Г. Лисиче]] било избегнато најлошото. По напуштањето на спонзорот „Техноком”, клубот си го променил името во ФК Горно Лисиче.<ref name="a">{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=132 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===21 век=== Клубот во овој период се натпреварувал во Општинските лиги во [[Скопје]]<ref name="a"/> и [[Трета македонска фудбалска лига|Третата лига]]. Во сезоната 2009/10, екипата го освоила првото место во Третата лига - група А, победувајќи го [[ФК Раштак|Раштак]] во баражот и си обезбедил пласман во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората лига]]. Исто така, главен спонзор на клубот станала фирмата „Еуромилк“ со што добил финансиска поддршка и поголема стабилност. Исто така, клубот ja додал претставката Еуромилк во своето име. За сезоната [[Прва фудбалска лига на Македонија 2013/2014|2013/14]], по само три изминати сезони, клубот напреднал во [[Прва македонска фудбалска лига|Првата лига]], што било негово деби учество. Екипата настапувала на [[Стадион „Борис Трајковски“|Стадионот Борис Трајковски]] бидејќи теренот во [[Горно Лисиче]] не ги пополнувал условите за Првата лига. Својот прволигашки натпревар, екипата на Еуромилк Горно Лисиче го одиграла на гости, против екипата на [[ФК Пелистер|Пелистер]]. Тој натпревар завршил со 1:0 за [[Битола|битолската]] екипа.<ref>{{cite AV media |people= |last= |first= |date=4 август 2013 |title=Пелистер - Еуромилк 1:0 (цел натпревар ) |url=https://www.youtube.com/watch?v=He22auPpcLg |trans-title= |format= |work= |type= |language= |location=[[Битола]] |publisher=канал pelisterfctv на Youtube |time= |access-date=20 март 2025}}</ref> По една измината сезона во Првата лига, клубот отпаднал и со тоа се вратил во Втората лига. Во сезоната [[Втора фудбалска лига на Македонија 2014/2015|2014/15]], екипата завршила на осмото место од вкупно десет учесници и играла бараж за опстанок во Втората лига која го добила против екипата на [[ФК Зајази|Зајази]]. Во сезоната [[Втора фудбалска лига на Македонија 2015/2016|2015/16]] Горно Лисиче завршил на седмото место на табелата. [[Втора фудбалска лига на Македонија 2016/2017|Следната сезона]] екипата го освоило петтото место во Втората лига. Карактеристично за овие три второлигашки сезони е дека екипата повторно играла вон Горно Лисиче како домашна екипа, најчесто на стадионите [[Стадион Цементарница|Цементарница]] и Борис Трајковски. Во [[Втора фудбалска лига на Македонија 2017/2018|сезоната 2017/18]], екипата се вратила да игра на својот терен во Горно Лисиче, но сепак екипата завршила на седмото место и отпаднала во Третата лига - Север. [[Трета фудбалска лига на Македонија 2018/2019|Сезоната 2018/19]], клубот отпаднал и од третиот ранг на фудбал и се спуштил да игра на општинско ниво, односно [[Општинска фудбалска лига - Кисела Вода|Општинската фудбалска лига - Кисела Вода]]. ===Историја на клупското име=== *1964—19??: ФК Братство-Единство *199?—199?: ФК Техноком *199?—2010: ФК Горно Лисиче *2010—...: ФК Еуромилк Горно Лисиче == Преглед на одиграни сезони == {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align: center;" |- !rowspan=2|Сезона !colspan=9|Лига !rowspan=2 width="30"|[[Куп на Македонија (фудбал)|Куп]] |- !Дивизија !width="25"|О !width="25"|П !width="25"|Н !width="25"|З !width="25"|Д.Г. !width="25"|П.Г. !width="25"|Бод !width="40"|Поз |- |1993–94 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 1993/1994#Запад|2. МФЛ Запад]] |26 |7 |7 |12 |23 |45 |21 |bgcolor="#FFCCCC"|14ти ↓ | |-bgcolor=#EEEEEE |2007–08 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2007/2008|3. МФЛ Север]] |30 |10 |6 |14 |49 |67 |36 |10-ти | |- |2009–10 |3. МФЛ Север - Група А | | | | | | | |bgcolor="#DDFFDD"| 1ви ↑ | |-bgcolor=#EEEEEE |2010–11 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2010/2011|2. МФЛ]] |26 |11 |2 |13 |41 |49 |35 |8ми |[[Македонски куп во фудбал 2010-11|1Р]] |- |2011–12 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2011/2012|2. МФЛ]] |30 |17 |5 |8 |60 |30 |56 |4ти |[[Македонски куп во фудбал 2011-12|1Р]] |-bgcolor=#EEEEEE |2012–13 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2012/2013|2. МФЛ]] |30 |19 |7 |4 |47 |16 |61 |bgcolor="#DDFFDD"|4ти ↑ |[[Македонски куп во фудбал 2012-13|1/8]] |- |2013–14 |[[Прва фудбалска лига на Македонија 2013/2014|1. МФЛ]] |33 |9 |12 |12 |34 |37 |39 |bgcolor="#FFCCCC"|9ти ↓ |[[Македонски куп во фудбал 2013-14|1Р]] |-bgcolor=#EEEEEE |2014–15 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2014/2015|2. МФЛ]] |27 |10 |5 |12 |29 |36 |35 |8ми |[[Македонски куп во фудбал 2014-15|1/4]] |- |2015–16 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2015/2016|2. МФЛ]] |27 |9 |9 |9 |26 |29 |36 |7ми |[[Македонски куп во фудбал 2015/2016|1Р]] |-bgcolor=#EEEEEE |2016–17 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2016/2017|2. МФЛ]] |27 |10 |5 |12 |29 |30 |35 |5ти |[[Македонски куп во фудбал 2016/2017|1Р]] |- |2017–18 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2017/2018|2. МФЛ]] |27 |10 |5 |12 |32 |46 |35 |bgcolor="#FFCCCC"|7ми ↓ |[[Фудбалски куп на Македонија 2017-2018|1/8]] |- |2018–19 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2018/2019|3. МФЛ - Север]] |26 |9 |0 |17 |38 |66 |24 |bgcolor="#FFCCCC"|12ти ↓ | - |- |2019–20 |[[Општински фудбалски лиги на Македонија 2019/2020|ОФЛ - Кисела Вода]]{{efn|Резултатите се по зимската пауза. Пред да почнела втората полусезона, во меѓувреме започнала [[Пандемија на КОВИД-19 во Македонија|пандемијата на КОВИД-19]] и сезоната не била довршена.<ref>{{нмс | author=Филип Здравески | title=4.MFL Kisela Voda 2019/20 Standings & Fixtures | url=https://macedonianfootball.com/table/4-mfl-kisela-voda-2019-20/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110193746/https://macedonianfootball.com/table/4-mfl-kisela-voda-2019-20/ | work= | publisher=macedonianfootball.com | archivedate=10 ноември 2022 | date=5 јануари 2020 | accessdate= 6 мај 2024}}</ref>}} |8 |6 |0 |2 |22 |11 |18 |3ти | |- |2020–21 |[[Општински фудбалски лиги на Македонија 2020/2021|ОФЛ - Кисела Вода]] | | | | | | | | | |- |2021–22 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2021/2022|3. МФЛ - Север]]{{efn|Сезоната не започнала поради неусогласеноста меѓу клубовите и организаторите на првенството поради раководењето со пандемијата на КОВИД-19.<ref>{{нмс | author= | title=3.MFL North 2021/22 Standings & Fixtures | url=https://macedonianfootball.com/3-mfl-north-2021-22-standings-fixtures/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20220927081618/https://macedonianfootball.com/3-mfl-north-2021-22-standings-fixtures/ | work= | publisher=macedonianfootball.com | archivedate=27 септември 2022 | date= | accessdate= 6 мај 2024}}</ref>}} |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |― | |- |2022–23 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2022/2023|3. МФЛ - Север]] |29 |12 |6 |11 |42 |45 |42 |7ми | |- |2023–24 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2023/2024|3. МФЛ - Север]] |26 |17 |5 |4 |74 |25 |56 |3ти | |- |2024–25 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2024/2025|3. МФЛ - Север]] |26 |13 |3 |10 |67 |51 |42 |3ти | |} '''Легенда''' {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |bgcolor=gold|1ви |bgcolor=silver|2ри |bgcolor="#DDFFDD"| ↑ |bgcolor="#FFCCCC"| ↓ |- |Првак |Вицепрвак |Унапреден |Отпаднат |} {{col-begin}} {{col-3}} *О = Одиграни натпревари *П = Победи *Н = Нерешени *З = Загубени *Д.Г. = Дадени голови *П.Г. = Примени голови *Пое = Бодови *Поз = Конечна позиција {{col-3}} *1. МФЛ = [[Прва македонска фудбалска лига]] *2. МФЛ = [[Втора македонска фудбалска лига]] *3. МФЛ = [[Трета македонска фудбалска лига]] *ОФЛ = [[Општински фудбалски лиги на Македонија|Општинска фудбалска лига]] {{col-3}} *1Р = 1 Рунда *1/8 = Осминафинале *1/4 = Четвртфинале *1/2 = Полуфинале *ВП = Вицепрвак *П = Првак {{col-end}} ==Стручен штаб== {| class="wikitable" |- ! Позиција ! Име и презиме ! Националност |- | Тренер | Зоран Смилевски | {{знаме|Macedonia}} |- |} ===Поранешни тренери=== * {{знамеикона|МКД}} Борче Христов<ref>{{нмс | author= | title=Борче Христов е нов тренер на Борец | url=https://ekipa.mk/borche-hristov-e-nov-trener-na-borets/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203172017/https://ekipa.mk/borche-hristov-e-nov-trener-na-borets/ | work= | publisher=ekipa.mk | archivedate=3 февруари 2024 | date=3 февруари 2021 | accessdate= 6 мај 2024}}</ref> * {{знамеикона|МКД}} Зоран Смилевски ==Забелешки== {{Белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://forum.kajgana.com/threads/%D0%A4%D0%B0%D0%BD-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1-%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BA-%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%9B%D0%B8%D1%81%D0%B8%D1%87%D0%B5.40845/page-2#post-3759258 Фан страница на клубот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150610214913/http://forum.kajgana.com/threads/%D0%A4%D0%B0%D0%BD-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1-%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BA-%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%9B%D0%B8%D1%81%D0%B8%D1%87%D0%B5.40845/page-2#post-3759258 |date=2015-06-10 }} {{Прва фудбалска лига на Македонија 2013/2014}} [[Категорија:ФК Горно Лисиче]] i7hxe3vypvi6w3xvg92zl5breekbf9s 5545086 5545082 2026-04-26T21:00:48Z Dandarmkd 31127 /* Преглед на одиграни сезони */ 5545086 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club | clubname = ФК Горно Лисиче | image = | caption = Лого на клубот | fullname = Фудбалски клуб Еуромилк Горно Лисиче | founded = {{Start date and age|1962}} | |nickname = | | ground = [[Стадион Горно Лисиче]]| | capacity = 500| |chairman = Горан Малишиќ| |manager = Јован Трајков| |league = [[Трета фудбалска лига на Македонија|Трета лига - Север]] | season =[[Трета фудбалска лига на Македонија 2024/2025#Север|2024/2025]] | position = Трета лига - Север, 3. од 14 места | pattern_la1=|pattern_b1=|pattern_ra1= | leftarm1=0077FF|body1=0077FF|rightarm1=0077FF|shorts1=0077FF|socks1=FFFFFF| pattern_la2=|pattern_b2=_shouldersonwhite|pattern_ra2=| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''Еуромилк Горно Лисиче''' — [[фудбал]]ски клуб кој се наоѓа во [[Населби и маала во Скопје|населбата]] [[Горно Лисиче]] во [[Скопје]]. Клубот се натреварува во [[Трета македонска фудбалска лига|Третата фудбалска лига - Север]]. == Историја == ===Духовни претходници на ФК Горно Лисиче=== [[Фудбал]]от како [[спорт]] влечел корени уште од времето на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] (1918 - 1941 година). Се знае дека почетоците на фудбалската игра во тогаш селото се врзуваат за некој затвореник (кој пред да биде затворен во Скопскиот затвор активно играл фудбал). Тој во 1940 година ја донел првата фудбалска топка и го организирал првиот натпревар во селото што се одиграл во местото викано [[Стадион Горно Лисиче|Јурија]]. Многу бргу бил расчистен теренот и подготвен за игра. Од тогаш па сè до денес овој терен е место каде што се игра фудбал. Првите фудбалери биле [[Срби]] и [[Хрвати]], дојдени како колонисти во селото во 1923 година. Клубот бил именувал по името на селото, односно се викал „Лисиче”. Под тоа име ја одиграл и првата средба со фудбалскиот клуб „Лебане” од [[Лесковац]] ([[Србија]]), во есента на 1940 година.<ref>{{Наведена книга |author-last=Малковски |author-first=Ѓорѓи |author-link=Ѓорѓи Малковски |title=[[Горно Лисиче - Скопско]] |page=126 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> Меѓу првите фудбалери на клубот бил Пајо Гргиќ, [[Хрвати|Хрват]], кој во [[Горно Лисиче]] живеел од 1923 година. Во почетокот во клубот немало ниту еден фудбалер од Горно Лисиче. Дури во 1941 година во него почнале да играат и жители од селото. Фудбалерите немале некоја стандардна опрема, туку се играло со минимум опрема, обезбедена и чувана од самите нив. Во фудбалските вештини ги подучувал Паjo Гргиќ, кој воедно го водел и тимот на повеќето натпревари со клубови од околните села. Се играло со клубови од скопските села. Клубот од Горно Лисиче бил еден од посилните во овој реон на Скопската околија. Треба да потенцираме дека овие натпревари немале натпреварувачки карактер, туку биле рекреативни, за забава и дружење меѓу жителите од соседните села.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=126-127 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> се поголемата љубов кон фудбалскиот спорт и забележителното подобрување на фудбалската игра било прекинато со [[Априлска војна|Априлската војна]] во 1941 година. Во текот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] клубот се распаднал и престанал да постои.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=127 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> По завршувањето на Втората светска војна спортскиот живот во Г. Лисиче заживеал со новоформираниот фудбалски клуб „Ударник”, формиран во 1945 година. Клубот бил аматерски, а ја продолжил традицијата на фудбалскиот клуб кој во Г. Лисиче постоел до април 1941 година. Најголема заслуга за повторното реактивирање на клубот имал Пајо Гргиќ кој во почетокот клубот одигрувал повеќе натпревари со фудбалски екипи од соседните села. Натпреварите немале натпреварувачки карактер, туку повеќе рекреативен и забавен. Во меѓувреме клубот повеќето натпревари ги одигрувал и на новоформираното фудбалско игралиште во местото Расадник (денес [[Расадник (скопска населба)|населба Расадник]]). Тука натпреварите се играле до 1957 година и биле поорганизирани, помасовно посетени и со учество на поголем број екипи. Од 1958 година натпреварите продолжиле да се играат на игралиштето во местото „Јурија”.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=128-129 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===Основање=== Сосема нови услови на планот на поорганизираното дејствување во фудбалскиот клуб „Ударник” настануваат во 1962 година. Во летото на оваа година, по иницијатива било одржано едно основачко собрание за формирање на спортско друштво во [[Горно Лисиче|Г. Лисиче]]. На ова основачко собрание, во присуство на голем број жители, била донесена одлука да се создаде нов фудбалски клуб кој ќе се натпреварува во тогашниот Скопски потсојуз. Бил формиран нов фудбалски клуб со поголем број нови фудбалери, распоредени во повеќе групи. Било променето и името на клубот од „Ударник” во фудбалски клуб „Братство-Единство”. Спонзор на клубот била Земјоделската задруга „Братство-Единство“ од Горно Лисиче, зашто според тогашните законски правила за да се формирал фудбалски клуб морало некоја работна организација да го поддржува и гарантира за истиот.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=129-130 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> Во почетокот Клубот се натпреварувал во Скопскиот фудбалски потсојуз. Првиот натпревар го одиграл со [[ФК Југ]] од населбата [[Мичурин (Скопје)|Мичурин]]. Натпреварот бил одигран на игралиштето во населбата [[Автокоманда]].<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=130 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===60-ти до 80-ти=== Во текот на наредните години фудбалскиот клуб во [[Горно Лисиче]] постигнувал се позабележителни резултати. Играта станувала се поквалитетна, додека бројот на играчите од ден на ден се зголемувал, што создавало поголема конкуренција и квалитет. Резултатите биле видливи по неколку години. За релативно брзо време, односно за четири години, клубот од Г. Лисиче го освоил првото место во Скопскиот фудбалски потсојуз, по што се здобил со право да настапува во лига со повисок ранг, односно во Скопскиот фудбалски регион. Квалитетот на играта продолжил и понатаму да биде на високо ниво. Клубот секогаш се наоѓал во горниот дел на табелата. Тренинзите продолжиле на местото [[Стадион Горно Лисиче|Јурија]]. Главен спонзор сè уште била задругата Братство Единство.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=130-131 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===90-ти=== Најголемиот успех клубот го постигнал со освојувањето на првото место во лигата во натпреварувачката 1992/93 година. По оваа година тој започнал да се натпреварува во многу поквалитетната [[Втора македонска фудбалска лига|Втора лига]] [[Втора фудбалска лига на Македонија 1993/1994|1993/94]]. За жал, во оваа фудбалска лига клубот се натпреварувал само една сезона. Причини имало повеќе. Сепак, една од најголемите била немањето на доволно финансиски средства. Од друга страна, на клубот му била нанесена голема неправда од страна на [[Фудбалска федерација на Македонија|Фудбалскиот Сојуз на Македонија]], кој на негова штета форсирал друг фудбалски клуб за останување во оваа поквалитетна лига. Тоа било причина Клубот како последен во наредната фудбалска сезона да се натпреварува во подолната лига на Скопскиот Регион.<ref>{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=131-132 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> Во наредните години клубот доживува повеќе турбуленции, така што едно време, заради лошиот материјален статус, опстанокот му зависел од приватни спонзорства. Извесен период тој настапувал и под името „Техноком”, фирма која привремено со свои финансиски средства го спасила од распаѓање. Но, инвестирањето на оваа фирма во наредните години стагнирало, а потоа и целосно престанало. Тоа било причина клубот да се најде во дотогаш најголемата неизвесност од своето постоење. Само благодарејќи на упорноста на фудбалерите, раководството на клубот и на жителите на [[Горно Лисиче|Г. Лисиче]] било избегнато најлошото. По напуштањето на спонзорот „Техноком”, клубот си го променил името во ФК Горно Лисиче.<ref name="a">{{Наведена книга |editor-last=Малковски |editor-first=Ѓорѓи |title=Горно Лисиче - Скопско |page=132 |series= |publisher=Црковен одбор на [[Црква „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче|Црквата „Св. Апостоли Петар и Павле“ - Горно Лисиче]] |location=Скопје |year=2002 |edition= |isbn=}}</ref> ===21 век=== Клубот во овој период се натпреварувал во Општинските лиги во [[Скопје]]<ref name="a"/> и [[Трета македонска фудбалска лига|Третата лига]]. Во сезоната 2009/10, екипата го освоила првото место во Третата лига - група А, победувајќи го [[ФК Раштак|Раштак]] во баражот и си обезбедил пласман во [[Втора македонска фудбалска лига|Втората лига]]. Исто така, главен спонзор на клубот станала фирмата „Еуромилк“ со што добил финансиска поддршка и поголема стабилност. Исто така, клубот ja додал претставката Еуромилк во своето име. За сезоната [[Прва фудбалска лига на Македонија 2013/2014|2013/14]], по само три изминати сезони, клубот напреднал во [[Прва македонска фудбалска лига|Првата лига]], што било негово деби учество. Екипата настапувала на [[Стадион „Борис Трајковски“|Стадионот Борис Трајковски]] бидејќи теренот во [[Горно Лисиче]] не ги пополнувал условите за Првата лига. Својот прволигашки натпревар, екипата на Еуромилк Горно Лисиче го одиграла на гости, против екипата на [[ФК Пелистер|Пелистер]]. Тој натпревар завршил со 1:0 за [[Битола|битолската]] екипа.<ref>{{cite AV media |people= |last= |first= |date=4 август 2013 |title=Пелистер - Еуромилк 1:0 (цел натпревар ) |url=https://www.youtube.com/watch?v=He22auPpcLg |trans-title= |format= |work= |type= |language= |location=[[Битола]] |publisher=канал pelisterfctv на Youtube |time= |access-date=20 март 2025}}</ref> По една измината сезона во Првата лига, клубот отпаднал и со тоа се вратил во Втората лига. Во сезоната [[Втора фудбалска лига на Македонија 2014/2015|2014/15]], екипата завршила на осмото место од вкупно десет учесници и играла бараж за опстанок во Втората лига која го добила против екипата на [[ФК Зајази|Зајази]]. Во сезоната [[Втора фудбалска лига на Македонија 2015/2016|2015/16]] Горно Лисиче завршил на седмото место на табелата. [[Втора фудбалска лига на Македонија 2016/2017|Следната сезона]] екипата го освоило петтото место во Втората лига. Карактеристично за овие три второлигашки сезони е дека екипата повторно играла вон Горно Лисиче како домашна екипа, најчесто на стадионите [[Стадион Цементарница|Цементарница]] и Борис Трајковски. Во [[Втора фудбалска лига на Македонија 2017/2018|сезоната 2017/18]], екипата се вратила да игра на својот терен во Горно Лисиче, но сепак екипата завршила на седмото место и отпаднала во Третата лига - Север. [[Трета фудбалска лига на Македонија 2018/2019|Сезоната 2018/19]], клубот отпаднал и од третиот ранг на фудбал и се спуштил да игра на општинско ниво, односно [[Општинска фудбалска лига - Кисела Вода|Општинската фудбалска лига - Кисела Вода]]. ===Историја на клупското име=== *1964—19??: ФК Братство-Единство *199?—199?: ФК Техноком *199?—2010: ФК Горно Лисиче *2010—...: ФК Еуромилк Горно Лисиче == Преглед на одиграни сезони == {| class="wikitable" style="font-size:95%; text-align: center;" |- !rowspan=2|Сезона !colspan=9|Лига !rowspan=2 width="30"|[[Куп на Македонија (фудбал)|Куп]] |- !Дивизија !width="25"|О !width="25"|П !width="25"|Н !width="25"|З !width="25"|Д.Г. !width="25"|П.Г. !width="25"|Бод !width="40"|Поз |- |1993–94 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 1993/1994#Запад|2. МФЛ Запад]] |26 |7 |7 |12 |23 |45 |21 |bgcolor="#FFCCCC"|14ти ↓ | |-bgcolor=#EEEEEE |2007–08 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2007/2008|3. МФЛ Север]] |30 |10 |6 |14 |49 |67 |36 |10-ти | |- |2009–10 |3. МФЛ Север - Група А | | | | | | | |bgcolor="#DDFFDD"| 1ви ↑ | |-bgcolor=#EEEEEE |2010–11 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2010/2011|2. МФЛ]] |26 |11 |2 |13 |41 |49 |35 |8ми |[[Македонски куп во фудбал 2010-11|1Р]] |- |2011–12 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2011/2012|2. МФЛ]] |30 |17 |5 |8 |60 |30 |56 |4ти |[[Македонски куп во фудбал 2011-12|1Р]] |-bgcolor=#EEEEEE |2012–13 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2012/2013|2. МФЛ]] |30 |19 |7 |4 |47 |16 |61 |bgcolor="#DDFFDD"|4ти ↑ |[[Македонски куп во фудбал 2012-13|1/8]] |- |2013–14 |[[Прва фудбалска лига на Македонија 2013/2014|1. МФЛ]] |33 |9 |12 |12 |34 |37 |39 |bgcolor="#FFCCCC"|9ти ↓ |[[Македонски куп во фудбал 2013-14|1Р]] |-bgcolor=#EEEEEE |2014–15 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2014/2015|2. МФЛ]] |27 |10 |5 |12 |29 |36 |35 |8ми |[[Македонски куп во фудбал 2014-15|1/4]] |- |2015–16 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2015/2016|2. МФЛ]] |27 |9 |9 |9 |26 |29 |36 |7ми |[[Македонски куп во фудбал 2015/2016|1Р]] |-bgcolor=#EEEEEE |2016–17 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2016/2017|2. МФЛ]] |27 |10 |5 |12 |29 |30 |35 |5ти |[[Македонски куп во фудбал 2016/2017|1Р]] |- |2017–18 |[[Втора фудбалска лига на Македонија 2017/2018|2. МФЛ]] |27 |10 |5 |12 |32 |46 |35 |bgcolor="#FFCCCC"|7ми ↓ |[[Фудбалски куп на Македонија 2017-2018|1/8]] |-bgcolor=#EEEEEE |2018–19 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2018/2019|3. МФЛ - Север]] |26 |9 |0 |17 |38 |66 |24 |bgcolor="#FFCCCC"|12ти ↓ | - |- |2019–20 |[[Општински фудбалски лиги на Македонија 2019/2020|ОФЛ - Кисела Вода]]{{efn|Резултатите се по зимската пауза. Пред да почнела втората полусезона, во меѓувреме започнала [[Пандемија на КОВИД-19 во Македонија|пандемијата на КОВИД-19]] и сезоната не била довршена.<ref>{{нмс | author=Филип Здравески | title=4.MFL Kisela Voda 2019/20 Standings & Fixtures | url=https://macedonianfootball.com/table/4-mfl-kisela-voda-2019-20/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20221110193746/https://macedonianfootball.com/table/4-mfl-kisela-voda-2019-20/ | work= | publisher=macedonianfootball.com | archivedate=10 ноември 2022 | date=5 јануари 2020 | accessdate= 6 мај 2024}}</ref>}} |8 |6 |0 |2 |22 |11 |18 |3ти | |-bgcolor=#EEEEEE |2020–21 |[[Општински фудбалски лиги на Македонија 2020/2021|ОФЛ - Кисела Вода]] | | | | | | | | | |- |2021–22 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2021/2022|3. МФЛ - Север]]{{efn|Сезоната не започнала поради неусогласеноста меѓу клубовите и организаторите на првенството поради раководењето со пандемијата на КОВИД-19.<ref>{{нмс | author= | title=3.MFL North 2021/22 Standings & Fixtures | url=https://macedonianfootball.com/3-mfl-north-2021-22-standings-fixtures/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20220927081618/https://macedonianfootball.com/3-mfl-north-2021-22-standings-fixtures/ | work= | publisher=macedonianfootball.com | archivedate=27 септември 2022 | date= | accessdate= 6 мај 2024}}</ref>}} |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |― | |-bgcolor=#EEEEEE |2022–23 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2022/2023|3. МФЛ - Север]] |29 |12 |6 |11 |42 |45 |42 |7ми | |- |2023–24 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2023/2024|3. МФЛ - Север]] |26 |17 |5 |4 |74 |25 |56 |3ти | |-bgcolor=#EEEEEE |2024–25 |[[Трета фудбалска лига на Македонија 2024/2025|3. МФЛ - Север]] |26 |13 |3 |10 |67 |51 |42 |3ти | |} '''Легенда''' {| class="wikitable" style="text-align:center" |- |bgcolor=gold|1ви |bgcolor=silver|2ри |bgcolor="#DDFFDD"| ↑ |bgcolor="#FFCCCC"| ↓ |- |Првак |Вицепрвак |Унапреден |Отпаднат |} {{col-begin}} {{col-3}} *О = Одиграни натпревари *П = Победи *Н = Нерешени *З = Загубени *Д.Г. = Дадени голови *П.Г. = Примени голови *Пое = Бодови *Поз = Конечна позиција {{col-3}} *1. МФЛ = [[Прва македонска фудбалска лига]] *2. МФЛ = [[Втора македонска фудбалска лига]] *3. МФЛ = [[Трета македонска фудбалска лига]] *ОФЛ = [[Општински фудбалски лиги на Македонија|Општинска фудбалска лига]] {{col-3}} *1Р = 1 Рунда *1/8 = Осминафинале *1/4 = Четвртфинале *1/2 = Полуфинале *ВП = Вицепрвак *П = Првак {{col-end}} ==Стручен штаб== {| class="wikitable" |- ! Позиција ! Име и презиме ! Националност |- | Тренер | Зоран Смилевски | {{знаме|Macedonia}} |- |} ===Поранешни тренери=== * {{знамеикона|МКД}} Борче Христов<ref>{{нмс | author= | title=Борче Христов е нов тренер на Борец | url=https://ekipa.mk/borche-hristov-e-nov-trener-na-borets/ | archiveurl=https://web.archive.org/web/20210203172017/https://ekipa.mk/borche-hristov-e-nov-trener-na-borets/ | work= | publisher=ekipa.mk | archivedate=3 февруари 2024 | date=3 февруари 2021 | accessdate= 6 мај 2024}}</ref> * {{знамеикона|МКД}} Зоран Смилевски ==Забелешки== {{Белешки}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://forum.kajgana.com/threads/%D0%A4%D0%B0%D0%BD-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1-%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BA-%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%9B%D0%B8%D1%81%D0%B8%D1%87%D0%B5.40845/page-2#post-3759258 Фан страница на клубот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150610214913/http://forum.kajgana.com/threads/%D0%A4%D0%B0%D0%BD-%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1-%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BA-%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%9B%D0%B8%D1%81%D0%B8%D1%87%D0%B5.40845/page-2#post-3759258 |date=2015-06-10 }} {{Прва фудбалска лига на Македонија 2013/2014}} [[Категорија:ФК Горно Лисиче]] sox16l168vp5qrmagc83sz7in68a79b 0 1104616 5544901 5431628 2026-04-26T15:16:19Z Carshalton 30527 5544901 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = blue | color2 = #FF0000 | clubname = Индепендиенте Медељин | image = [[Податотека:Escudo del Deportivo Independiente Medellín.svg|200п|Амблемот на Индепендиенте Медељин]] | image_size = 200px | fullname = Deportivo Independiente Medellín | nickname = | founded = {{Start date and age|df=yes|1913|11|14}} | ground = [[Атанасио Хирардот (стадион)|Атанасио Хирардот]]<br>[[Медељин]], Колумбија | capacity = 44.500 | chairman = [[Едуардо Силва Мелук]] | manager = ''Alejandro Restrepo'' | league = [[Категорија Примера А]] | season = 2024 | position = 10. | website = http://www.dimoficial.com/ | pattern_la1=_medellin16h|pattern_b1=_medellin16h|pattern_ra1=_medellin16h | pattern_sh1=|pattern_so1= | leftarm1=DF0101|body1=DF0101|rightarm1=DF0101|shorts1=1C1C52|socks1=DF0101 | pattern_la2=_medellin16a|pattern_b2=_medellin16a|pattern_ra2=_medellin16a | pattern_sh2=|pattern_so2= | leftarm2=0A0A2A|body2=0A0A2A|rightarm2=0A0A2A|shorts2=1C1C52|socks2=FFFFFF | pattern_la3=_medellin16t|pattern_b3=_medellin16t|pattern_ra3=_medellin16t | pattern_sh3=|pattern_so3= | leftarm3=FFFFFF|body3=FFFFFF|rightarm3=FFFFFF|shorts3=251C7D|socks3=251C7D }} '''Индепендиенте Медељин''' ({{langx|es|Deportivo Independiente Medellín}}, ''DIM'') — професионалeн [[фудбал]]ски клуб со седиште во [[Медељин]], [[Колумбија]], кој игра во лигата [[Категорија Примера А]]. Тие ги играат нивните натпревари на стадионот „[[Атанасио Хирардот (стадион)|Атанасио Хирардот]]“. Медељин е добитник на освојувач на првата државна лига шест пати: во 1955, 1957, 2002, II, 2004-I, 2009-II и 2016-I. Своите најголеми успеси на меѓународно ниво клубот ги имал во [[2003]] година, кога екипата го освоилла третото место во [[Копа Либертадорес]]. ==Историја== Клубот е основан на [[15 април]] [[1913]] г. ==Титули и статистика== * '''[[Категорија Примера А|Колумбиско првенство]]''' (5) : 1955, 1957, 2002-II, 2004-I, 2009-II, 2016-I. * '''[[Куп на Колумбија]]''' (1) : 1981. ==Надворешни врски== {{рвр|Corporación Deportiva Independiente Medellín}} *[http://www.dim.com.co Портал на „Индепендиенте Медељин“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070801034131/http://dim.com.co/ |date=2007-08-01 }} [[Категорија:Индепендиенте Медељин| ]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Колумбија]] [[Категорија:Медељин]] nx5amiizpl98tag28yuy6kttypm87ix 0 1104668 5544902 5446139 2026-04-26T15:20:50Z Carshalton 30527 5544902 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дајро Морено | image = [[Податотека:Dayro Moreno.jpg|200px]] | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1985|9|16}} | cityofbirth = {{роден во|Толима|}} | countryofbirth = [[Колумбија]] | nationality = {{flagsport|COL}} [[Колумбија]] | height = {{height|m=1.78}} | position = [[Напад (фудбал)|Напад]] | currentclub = {{Fb team Once Caldas}} | clubnumber = 17 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Once Caldas}} | years1 = 2003-2007 | caps1 = 136 | goals1 = 58 | clubs1 = {{Fb team Once Caldas}} | years2 = 2006 | caps2 = 2 | goals2 = 1 | clubs2 = →{{Fb team Atletico PR}} | years3 = 2008-2010 | caps3 = 43 | goals3 = 12 | clubs3 = {{Fb team Steaua Bucuresti}} | years4 = 2010-2011 | caps4 = 44 | goals4 = 32 | clubs4 = {{Fb team Once Caldas}} | years5 = 2011-2018 | caps5 = 95 | goals5 = 47 | clubs5 = {{Fb team Tijuana}} | years6 = 2012 | caps6 = 12 | goals6 = 3 | clubs6 = →{{Fb team Once Caldas}} | years7 = 2012-2013 | caps7 = 38 | goals7 = 11 | clubs7 = →{{Fb team Atletico Junior}} | years8 = 2013-2014 | caps8 = 45 | goals8 = 29 | clubs8 = →{{Fb team Millonarios}} | years9 = 2017-2018 | caps9 = 68 | goals9 = 44 | clubs9 = →{{Fb team Atletico Nacional}} | years10 = 2018-2020 | caps10 = 29 | goals10 = 4 | clubs10 = {{Fb team Talleres}} | years11 = 2020 | caps11 = 14 | goals11 = 5 | clubs11 = {{Fb team Once Caldas}} | years12 = 2021-2022 | caps12 = 17 | goals12 = 4 | clubs12 = {{Fb team Oriente Petrolero}} | years13 = 2022- | caps13 = 42 | goals13 = 22 | clubs13 = {{Fb team Atletico Bucaramanga}} | years14 = 2023- | caps14 = 129 | goals14 = 55 | clubs14 = {{Fb team Once Caldas}} | nationalyears1 = 2007- | nationalcaps1 = 33 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|COL}} [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]] }} '''Дајро Маурисио Морено Галиндо''' (роден на [[16 септември]] [[1985]] во [[Толима]], [[Колумбија]]) — [[Колумбија|колумбиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[Онсе Калдас]] и на [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|колумбиската репрезентација]]. ==Титули== ===={{знамеикона|Колумбија}} Онсе Калдас ==== *'''[[Категорија Примера А|Примера А]]''' (3) : Апертура 2003, Финалисасион 2009, Финалисасион 2010. *'''[[Копа Либертадорес]]''' (1) : 2004. ===={{знамеикона|Колумбија}} Атлетико Насионал ==== *'''[[Категорија Примера А|Примера А]]''' (1) : Апертура 2017. *'''[[Рекопа Суадамерикана]]''' (1) : 2017. == Надворешни врски == *[http://www.transfermarkt.com/en/dayro-moreno/profil/spieler_42457.html Дајро Морено на transfermarkt] *[http://int.soccerway.com/players/dayro-mauricio-moreno-galindo/3883/ Дајро Морено на soccerway] *[http://espnfc.com/player/_/id/66271/dayro-moreno?cc=5739 Дајро Морено на espn] *[http://espnfc.com/player/_/id/66271/dayro-moreno?cc=5739 Дајро Морено на whosocered] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Морено, Дајро}} [[Категорија:Колумбиски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Стеауа Букурешт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Хуниор]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Миљонариос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Насионал]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Талјерес]] [[Категорија:Фудбалери од Примера Дивисион (Мексико)]] [[Категорија:Родени во 1985 година]] gja6sv345hsl60bbvf19aw51ld00wh9 5544903 5544902 2026-04-26T15:21:33Z Carshalton 30527 5544903 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Дајро Морено | image = [[Податотека:Dayro Moreno.jpg|200px]] | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1985|9|16}} | cityofbirth = {{роден во|Толима|}} | countryofbirth = [[Колумбија]] | nationality = {{flagsport|COL}} [[Колумбија]] | height = {{height|m=1.78}} | position = [[Напад (фудбал)|Напад]] | currentclub = {{Fb team Once Caldas}} | clubnumber = 17 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Once Caldas}} | years1 = 2003-2007 | caps1 = 136 | goals1 = 58 | clubs1 = {{Fb team Once Caldas}} | years2 = 2006 | caps2 = 2 | goals2 = 1 | clubs2 = →{{Fb team Atletico PR}} | years3 = 2008-2010 | caps3 = 43 | goals3 = 12 | clubs3 = {{Fb team Steaua Bucuresti}} | years4 = 2010-2011 | caps4 = 44 | goals4 = 32 | clubs4 = {{Fb team Once Caldas}} | years5 = 2011-2018 | caps5 = 95 | goals5 = 47 | clubs5 = {{Fb team Tijuana}} | years6 = 2012 | caps6 = 12 | goals6 = 3 | clubs6 = →{{Fb team Once Caldas}} | years7 = 2012-2013 | caps7 = 38 | goals7 = 11 | clubs7 = →{{Fb team Atletico Junior}} | years8 = 2013-2014 | caps8 = 45 | goals8 = 29 | clubs8 = →{{Fb team Millonarios}} | years9 = 2017-2018 | caps9 = 68 | goals9 = 44 | clubs9 = →{{Fb team Atletico Nacional}} | years10 = 2018-2020 | caps10 = 29 | goals10 = 4 | clubs10 = {{Fb team Talleres}} | years11 = 2020 | caps11 = 14 | goals11 = 5 | clubs11 = {{Fb team Once Caldas}} | years12 = 2021-2022 | caps12 = 17 | goals12 = 4 | clubs12 = {{Fb team Oriente Petrolero}} | years13 = 2022 | caps13 = 42 | goals13 = 22 | clubs13 = {{Fb team Atletico Bucaramanga}} | years14 = 2023- | caps14 = 129 | goals14 = 55 | clubs14 = {{Fb team Once Caldas}} | nationalyears1 = 2007- | nationalcaps1 = 33 | nationalgoals1 = 3 | nationalteam1 = {{flagsport|COL}} [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|Колумбија]] }} '''Дајро Маурисио Морено Галиндо''' (роден на [[16 септември]] [[1985]] во [[Толима]], [[Колумбија]]) — [[Колумбија|колумбиски]] [[фудбалер]], [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[Онсе Калдас]] и на [[Фудбалска репрезентација на Колумбија|колумбиската репрезентација]]. ==Титули== ===={{знамеикона|Колумбија}} Онсе Калдас ==== *'''[[Категорија Примера А|Примера А]]''' (3) : Апертура 2003, Финалисасион 2009, Финалисасион 2010. *'''[[Копа Либертадорес]]''' (1) : 2004. ===={{знамеикона|Колумбија}} Атлетико Насионал ==== *'''[[Категорија Примера А|Примера А]]''' (1) : Апертура 2017. *'''[[Рекопа Суадамерикана]]''' (1) : 2017. == Надворешни врски == *[http://www.transfermarkt.com/en/dayro-moreno/profil/spieler_42457.html Дајро Морено на transfermarkt] *[http://int.soccerway.com/players/dayro-mauricio-moreno-galindo/3883/ Дајро Морено на soccerway] *[http://espnfc.com/player/_/id/66271/dayro-moreno?cc=5739 Дајро Морено на espn] *[http://espnfc.com/player/_/id/66271/dayro-moreno?cc=5739 Дајро Морено на whosocered] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Морено, Дајро}} [[Категорија:Колумбиски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Стеауа Букурешт]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Хуниор]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Миљонариос]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Атлетико Насионал]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Талјерес]] [[Категорија:Фудбалери од Примера Дивисион (Мексико)]] [[Категорија:Родени во 1985 година]] qvnsr76j34s7an4ce0oscid1irr7gn6 10 1107072 5545077 3921602 2026-04-26T20:34:39Z Dandarmkd 31127 5545077 wikitext text/x-wiki <onlyinclude>{{Navbox | name = Прва фудбалска лига на Македонија 2013/2014 | title = Тимови во [[Прва македонска фудбалска лига|Првата фудбалска лига]] на [[Република Македонија|Македонија]] [[Прва фудбалска лига на Македонија 2013/2014|сезона 2013/2014]] | list1= [[ФК Брегалница 2008 (ФК Алумина)|Брегалница 2008]]{{•}} [[ФК Вардар|Вардар]]{{•}} [[ФК Гостивар|Гостивар]]{{•}} [[ФК Горно Лисиче|Еуромилк Горно Лисиче]]{{•}} [[ФК Македонија Ѓорче Петров 1932|Македонија Ѓорче Петров 1932]]{{•}} [[ФК Металург Скопје|Металург]]<br> [[ФК Напредок Кичево|Напредок]]{{•}} [[ФК Пелистер|Пелистер]]{{•}} [[ФК Работнички|Работнички]]{{•}} [[ФК Ренова|Ренова]]{{•}} [[ФК Турново|Хоризонт Турново]]{{•}} [[ФК Шкендија Тетово|Шкендија]] }} </onlyinclude> <noinclude> [[Категорија:Предлошки за натпреварувачките сезони во првата фудбалска лига на Македонија|2013/2014]] </noinclude> ejbfu4bvnycaiweqbq4ttb1wck2a669 0 1115959 5544917 4580297 2026-04-26T16:23:35Z SrpskiAnonimac 64566 5544917 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Flag of Scotland.svg|мини|десно|[[Знаме на Шкотска]] - [[Андреев крст]]]] '''Шкоти''' или '''Шкотланѓани''' ([[англиски]]: ''Scottish people'', ''Scots'', [[Шкотски јазик|шкотски]]: ''Gáidheal'', ''Albannaich'') се жителите на [[Шкотска]], односно северниот дел на [[Велика Британија]] и блиските [[остров]]и. Шкотска има околу 5,3 милиони жители, што е 9% од вкупниот број население на [[Обединетото Кралство]]. Мнозинството од нив, или 65%, живее во Централната долина (Central Lowlands). Како етничка група, старите Шкоти биле народ од [[келти|келтско потекло]], блиски со [[Ирци]]те и [[Велшани]]те. Меѓутоа, денешните Шкоти се со мешано [[келти|келтско]]-[[германи|германско]] потекло. Се смета дека луѓето чие потекло е од Шкотска се околу 30-40 милиони во светот, најмногу во: *[[САД]] 6,006,955 (Шкотско потекло); 5,393,554 (Шкотско-ирско потекло) *[[Канада]] 4,719,850 *[[Австралија]] 1,792,600 *[[Англија]] 795,000 *[[Северна Ирска]] 760,620 *[[Аргентина]] 100,000 *[[Чиле]] 80,000 *[[Франција]] 45,000 *[[Полска]] 15,000 *[[Нов Зеланд]] 12,792 *[[Ман (остров)]] 2,403 Главниот јазик на Шкотите е дијалект на [[Англиски јазик|англискиот јазик]], а 1,5% од нив зборуваат [[Шкотски гелски правопис|шкотски гелски јазик]]. Мнозинството од Шкотите припаѓаат на [[Протестантство|протестантската црква]], додека [[католици]]те сочинуваат 15% од населението. ==Шкотите како тема во уметноста и во популарната култура== * „Приговор кон Шкотите оти им го расипале наравот на нивните духови и самовили“ - кус расказ на ирскиот писател [[Вилијам Батлер Јејтс]] од 1902 година.<ref>Вилијам Батлер Јејтс, ''Келтскиот самрак''. Скопје: Бегемот, 2014, стр. 123-126.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Шкотска-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Шкотска]] [[Категорија:Народи во Обединетото Кралство]] [[Категорија:Германски народи]] [[Категорија:Келти]] m66jhd4wher4pwdcury2dje6v7o09rh 0 1119546 5545135 5514587 2026-04-26T22:01:55Z Carshalton 30527 5545135 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Карим Лариби | image = [[Податотека:Karim Laribi.jpg|200px]] | height = {{height|m=1.75}} | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1991|4|20}} | cityofbirth = {{роден во|Милано|}} | countryofbirth = [[Италија]] | position = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]] | currentclub = {{Fb team Cesena}} | clubnumber = 5 | youthyears1 = | youthclubs1 = {{Fb team Inter}} | youthyears2 = | youthclubs2 = {{Fb team Fulham}} | youthyears3 = | youthclubs3 = {{Fb team Palermo}} | years1 = 2010-2011 | caps1 = 28 | goals1 = 4 | clubs1 = →{{Fb team Foggia}} | years2 = 2011-2016 | caps2 = 37 | goals2 = 1 | clubs2 = {{Fb team Sassuolo}} | years3 = 2014 | caps3 = 10 | goals3 = 2 | clubs3 = →{{Fb team Latina}} | years4 = 2014-2015 | caps4 = 38 | goals4 = 8 | clubs4 = →{{Fb team Bologna}} | years5 = 2016-2018 | caps5 = 71 | goals5 = 9 | clubs5 = {{Fb team Cesena}} | years5 = 2018- | caps5 = 27 | goals5 = 4 | clubs5 = {{Fb team Verona}} | nationalyears1 = 2010-2011 | nationalcaps1 = 4 | nationalgoals1 = 1 | nationalteam1 = {{знамеикона|Италија}} [[Фудбалска репрезентација на Италија под 20 години|Италија 20]] | nationalyears2 = 2017- | nationalcaps2 = 2 | nationalgoals2 = 0 | nationalteam2 = {{знамеикона|Тунис}} [[Фудбалска репрезентација на Тунис|Тунис]] }} '''Карим Лариби''' (роден на [[20 април]] [[1991]]) — [[тунис]]ки [[фудбалер]] роден во Италија, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Чезена|Чезена]] и на [[Фудбалска репрезентација на Тунис|туниската репрезентација]]. ==Технички одлики== Игра по левата страна во средниот ред со многу офанзивни одлики.<ref>[http://www.tuttopalermo.net/?action=read&idnotizia=26124 Palermo, la Primavera che... non c'è] Tuttopalermo.net</ref> ==Кариера== Тој бил дел од младинската школа на [[ФК Интер|Интер]] (како и неговиот постар брат Омар)<ref>[http://www.campionatoprimavera.com/giocatori/laribi/laribi/scheda.html Profilo su Campionatoprimavera.com]</ref> а, подоцна и на [[ФК Фулам|Фулам]] и [[УС Чита Палермо|Палермо]], откако вториот клуб го купува на [[19 август]] [[2009]] година. По една сезона во Примавера тимот на Палермо, во [[2010]] година бил преотстапен на позајмица со право на откуп во [[УС Фоџа|Фоџа]] во Лега Про Прима Дивизионе,<ref>[http://www.tuttopalermo.net/?action=read&idnotizia=26093 Ufficiale: Laribi in prestito al Foggia] Tuttopalermo.net</ref>, каде одиграл одлична сезона<ref>[http://www.tuttopalermo.net/?action=read&idnotizia=31705 Foggia, a forza 5 grazie ad un grande Laribi] Tuttopalermo.net</ref> 28 натпревари и 4 гола под водство на [[Зденек Земан]]. На 1 јули 2011 година отишол во [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] на позајмица со право на откуп,<ref>[http://www.tuttopalermo.net/?action=read&idnotizia=36675 Ufficiale: Palermo, Laribi, Cappelletti e Terranova al Sassuolo] Tuttopalermo.net</ref> и настапил на 7 натпревари, постигнувајќи еден гол во [[Серија Б]]. Во летото 2012 година е откупен од ''неровердите''.<ref>[http://www.calciomercato.com/palermo/sassuolo-calcio-riscattati-laribi-e-marzorati-575826 Sassuolo calcio: Riscattati Laribi e Marzorati] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131210130512/http://www.calciomercato.com/palermo/sassuolo-calcio-riscattati-laribi-e-marzorati-575826 |date=2013-12-10 }} Calciomercato.com</ref> На 18 мај 2013 година, со девет настапи придонел за освојувањето на титулата во Серија Б и промоција во Серија А следната сезона со тимот предводен од [[Еузебио Ди Франческо]]. Следната сезона го направил своеото деби во [[Серија А 2013-14|Серија А]] во првото коло од сезоната, во натпреварот на гости против [[ФК Торино|Торино]] кој неговиот тим го загубил со 2-0; Лариби влегол во игра како замена на местото на [[Франческо Мањанели]] во 79-тата минута. На 8 јануари 2014 отишол на позајмица до крајот на сезоната со право на откуп во [[УС Латина Калчо|Латина]].<ref>[http://www.uslatinacalcio.it/notizie/1546/karim-laribi-e-del-latina Ufficiale: Karim Laribi è del Latina.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140108214736/http://www.uslatinacalcio.it/notizie/1546/karim-laribi-e-del-latina |date=2014-01-08 }} Uslatinacalcio.it</ref> Во 41-вото коло го постигнал својот прв гол во оваа сезона, благодарение на двата гола во натпреварот Чезена-Латина (1-3). Во вториот натпревар од плеј-офите на Серија Б погодил во мрежата на Бари на домашен терен за моментално водство од 2-1; конечниот резултат бил 2-2 со кој Латина се избориле за финале. Тој се вратил во Сасуоло откако истекол заемот во Латина. На 23 јули 2014, отишол на позајмица во Болоња.<ref>{{Наведена мрежна страница|authore = |url = http://www.bolognafc.it/news.asp?id=7107|title = Laribi al Bologna|accessdate = |editor = Bolognafc.it|data = }}</ref> Својот прв гол во дресот на ''рособлу'' го постигнал против [[Читадела Калчо|Читадела]], на 27 септември 2014 година. ==Титули== ===={{знамеикона|Италија}} Сасуоло ==== *'''{{Трофеј-Серија Б}} [[Серија Б]]''' (1) : 2012-13. ==Надворешни врски== * [http://int.soccerway.com/players/karim-laribi/147790/ Карим Лариби на soccerway] * [http://www.transfermarkt.co.uk/karim-laribi/profil/spieler/124911 Карим Лариби на transfermakt] ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Лариби, Карим}} [[Категорија:Туниски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Фудбалери во Серија А]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Интер]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Палермо]] [[Категорија:Фудбалери на Сасуоло Калчо]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Болоња]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Чезена]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Верона]] [[Категорија:Италијански фудбалери]] [[Категорија:Родени во 1991 година]] 8qr362h4xsu9jrpnk36rxv3x09rlo48 10 1131448 5545019 4370658 2026-04-26T18:35:43Z Carshalton 30527 5545019 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = МЛС |titlestyle = background:#BFD7FF |title = [[МЛС]] |group1style = background:#D0E7FF; |group1 = Источна конференција |list1 = <div> {{Безпрелом|{{Fb team (N) Atlanta United}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) DC United}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Inter Miami}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Columbus Crew}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Montreal Impact}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Nashville}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) New York Red Bulls}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) New York City}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) New England Revolution}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Orlando City}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) FC Cincinnati}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Toronto}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Philadelphia Union}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Chicago Fire}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Charlotte FC}}}} </div> |group2style = background:#FFE6BD; |group2 = Западна конференција |list2 = <div> {{Безпрелом|{{Fb team (N) Vancouver Whitecaps}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Dallas}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Colorado Rapids}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Los Angeles FC}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Los Angeles Galaxy}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Minnesota United}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Austin}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Portland Timbers}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Real Salt Lake}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) San Diego}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) San Jose Earthquakes}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) St. Louis City}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Seattle Sounders FC}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Sporting Kansas City}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Houston Dynamo}}}} </div> |group3 = Сезони |list3 = <div> {{Безпрелом|[[МЛС 1996|1996]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 1997|1997]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 1998|1998]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 1999|1999]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2000|2000]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2001|2001]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2002|2002]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2003|2003]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2004|2004]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2005|2005]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2006|2006]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2007|2007]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2008|2008]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2009|2009]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2010|2010]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2011|2011]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2012|2012]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2013|2013]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2014|2014]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2015|2015]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2016|2016]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2017|2017]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2018|2018]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2019|2019]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2020|2020]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2021|2021]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2022|2022]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2023|2023]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2024|2024]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2025|2025]]{{·}}}} {{Безпрелом|''[[МЛС 2026|2026]]''}} </div> |group4 = Екипи во минатото |list4 = <div> {{Безпрелом|{{Fb team (N) Chivas USA}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Miami Fusion}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Tampa Bay Mutiny}}}} </div> |group5 = Екипи на следниот прием |list5 = <div> {{Безпрелом|Мајами <small>(2020)</small>{{·}}}} {{Безпрелом|Нешвил <small>(2019)</small>{{·}}}} </div> |belowstyle = background:#BFD7FF |below = [[МЛС Ол-Стар натпревар|Ол-Стар натпревар]] · [[МЛС Најдобри XI|Најдобри XI]] · [[МЛС МВП|МВП]] · [[МЛС Супер Драфт|Супер Драфт]] · [[MLS Supporters' Shield|Supporters' Shield]] }} <noinclude> [[Категорија:Фудбалот во САД|МЛС]]<noinclude> [[Категорија:Фудбалот во Канада|МЛС]]<noinclude> s4dq34y1ssx1rziym2mwfn67cgcmtw4 5545020 5545019 2026-04-26T18:36:16Z Carshalton 30527 5545020 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = МЛС |titlestyle = background:#BFD7FF |title = [[МЛС]] |group1style = background:#D0E7FF; |group1 = Источна конференција |list1 = <div> {{Безпрелом|{{Fb team (N) Atlanta United}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) DC United}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Inter Miami}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Columbus Crew}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Montreal Impact}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Nashville}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) New York Red Bulls}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) New York City}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) New England Revolution}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Orlando City}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) FC Cincinnati}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Toronto}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Philadelphia Union}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Chicago Fire}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Charlotte FC}}}} </div> |group2style = background:#FFE6BD; |group2 = Западна конференција |list2 = <div> {{Безпрелом|{{Fb team (N) Vancouver Whitecaps}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Dallas}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Colorado Rapids}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Los Angeles FC}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Los Angeles Galaxy}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Minnesota United}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Austin}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Portland Timbers}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Real Salt Lake}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) San Diego}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) San Jose Earthquakes}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) St. Louis City}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Seattle Sounders FC}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Sporting Kansas City}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Houston Dynamo}}}} </div> |group3 = Сезони |list3 = <div> {{Безпрелом|[[МЛС 1996|1996]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 1997|1997]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 1998|1998]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 1999|1999]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2000|2000]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2001|2001]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2002|2002]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2003|2003]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2004|2004]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2005|2005]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2006|2006]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2007|2007]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2008|2008]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2009|2009]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2010|2010]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2011|2011]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2012|2012]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2013|2013]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2014|2014]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2015|2015]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2016|2016]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2017|2017]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2018|2018]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2019|2019]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2020|2020]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2021|2021]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2022|2022]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2023|2023]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2024|2024]]{{·}}}} {{Безпрелом|[[МЛС 2025|2025]]{{·}}}} {{Безпрелом|''[[МЛС 2026|2026]]''}} </div> |group4 = Екипи во минатото |list4 = <div> {{Безпрелом|{{Fb team (N) Chivas USA}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Miami Fusion}}{{·}}}} {{Безпрелом|{{Fb team (N) Tampa Bay Mutiny}}}} </div> |group5 = Екипи на следниот прием |list5 = <div> </div> |belowstyle = background:#BFD7FF |below = [[МЛС Ол-Стар натпревар|Ол-Стар натпревар]] · [[МЛС Најдобри XI|Најдобри XI]] · [[МЛС МВП|МВП]] · [[МЛС Супер Драфт|Супер Драфт]] · [[MLS Supporters' Shield|Supporters' Shield]] }} <noinclude> [[Категорија:Фудбалот во САД|МЛС]]<noinclude> [[Категорија:Фудбалот во Канада|МЛС]]<noinclude> ibwlggkyf8d0ljw5066ot3ky5gyi8g3 0 1173001 5545340 5413305 2026-04-27T11:55:29Z Slovolyub 21487 ажурирање на податоци 5545340 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место |official_name = Терешки |native_name = {{Langx|uk|Терешки}} |settlement_type = [[Село]] |image_skyline = Терешки, центр.jpg |image_caption = Во центарот на селото | etymology =од украинското име „Терешко“ |pushpin_map = Ukraine |pushpin_mapsize = 300 |pushpin_map_caption = Местоположба |coordinates_region = UA |subdivision_type = Земја |subdivision_name = {{UKR}} |subdivision_type1 = [[Покраина|Област]] |subdivision_name1 = [[Полтавска Област]] |subdivision_type2 = [[Реон]] |subdivision_name2 = [[Полтавски Реон]] |subdivision_type3 = [[Општина]] |subdivision_name3 = Терешки | leader_party = непартиска | leader_title = Градоначалник | leader_name = Виталиј Турпитко |established_title = Првото спомнување |established_date = 2 четвртина на 17 век |elevation_m = 88 |area_total_km2 = 2.078 |population_as_of = 2001 |population_total = 2,450 жители |population_density_km2 = 1,179 жители |population_footnotes = |timezone = EET |utc_offset = +2 |timezone_DST = EEST |utc_offset_DST = +3 |latd=49 |latm=33 |lats = 07 |latNS=N |longd=34 |longm=37 |longs = 06 |longEW=E |postal_code_type = Поштенски број |postal_code = 38762 |area_code = +380 532 |website = [http://rada-tereshki.org/ rada-tereshki.org/] |footnotes = }} '''Терешки''' ({{Langx|uk|Терешки}}) — [[село]] и [[општина]] во [[Украина]], [[Полтавска Област]], [[Полтавски Реон]]. Селото се наоѓа на 4 [[км]] југоисточно од [[Полтава]] во близина на реката [[Ворскла]]. Сместено е на железничка пруга Полтава—[[Кременчук]]. == Надворешни врски == * [http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/z7503/A005?rdat1=04.02.2017&rf7571=26461 Терешки на мрежното место на Врховната рада на Украина] {{uk}} {{Украина-гео-никулец}} [[Категорија:Села во Украина]] [[Категорија:Полтавска Област]] 3tt66ftxqq5pnz1j380p1q01wjy96iq 0 1191473 5545341 5357573 2026-04-27T11:56:27Z Aprilija50.A.D 119801 /* Театарска кариера */ 5545341 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Емил Рубен | портрет=Емил Рубен во театарска претстава.jpg | рх = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1948|7|17}} | роден-место = [[Скопје]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = | познат = по улогата во: <br>[[Истрел (филм) |Истрел]]<br>[[Збогум на 20-тиот век]]<br>[[Контакт (филм) |Контакт]]<br>[[Трето полувреме]]<br>[[Големата вода (филм) |Големата вода]]<br>[[Бал-кан-кан]] | занимање = [[глумец]] }} '''Емил Рубен''' ([[Скопје]], {{роден на|17|јули|1948}}) — [[Македонија|македонски]] [[филм]]ски и [[театар]]ски глумец. ==Животопис== Емил Рубен се школувал во Скопје и во [[Загреб]], а во 1971 година дипломирал на Академијата за филм и театар во Загреб. Истата година се вработил во [[МНТ]]. Во 2001 година ја добил наградата „[[Награда „13 Ноември“|13 Ноември]]“.<ref name="maccinema.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.maccinema.com/Person.aspx?p=75|title=Рубен Емил|last=|first=|date=|work=Кинотека на Македонија|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref><ref name="ReferenceA">55 Охридско лето/ Ohrid Summer Festival – 12 July -20 August 2015.</ref> ==Филмска кариера== Својата [[филм]]ска кариера Рубен ја започнал како дете. Во 1954 година, на шестгодишна возраст, бил избран да ја игра улогата на Жарко во филмот „''Тие двајцата''“ на [[Жорж Скригин]] кој бил премиерно прикажан во 1955 година. Две години подоцна снимила два филма во кои ги играл главните улоги: „''Малиот човек''“ (1957) на [[Жика Чукулиќ]] и краткометражниот филм „Бунт на куклите“ на [[Димитрие Османли]].<ref name="maccinema.com"/><ref name="ReferenceA"/> ==Филмографија== *1955: Тие двајца (споредна улога) *1957: [[Малиот човек (филм од 1957)|Малиот човек]] (главна улога) *1957: [[Бунт на куклите (филм)|Бунт на куклите]] (главна улога) *1959: Ветрот престана пред зори (споредна улога) *1960: Ден четринаесети (споредна улога) *1960: Партизанска приказна (главна улога) *1972: Пријатели (споредна улога) *1972: [[Истрел (филм)|Истрел]] (главна улога) *1979: [[Наши години]] (главна улога) *1981: [[Булки крај шините]] (споредна улога) *1982: [[Црвено, жолто, зелено]] (главна улога) *1982: [[Едно лето]] (главна улога) *1983: Јавачи на бура (споредна улога) *1985: [[На наш начин]] (споредна улога) *1985: [[Јазол (филм)|Јазол]] (главна улога) *1988: [[Марика лета со авион]] (главна улога) *1998: [[Збогум на 20-тиот век|Збогум на 20. век]] (главна улога) *2000: Глас (Глумец) *2000: Писмо (Глумец) *2002: Наше маало (главна улога) *2003: Едно од лицата на смртта (Глумец) *2003: Седум приказни за љубовта и свршувањето (Глумец) *2004: [[Како убив светец (филм) |Како убив светец]] (споредна улога) *2004: [[Големата вода (филм) |Големата вода]] (споредна улога) *2005: [[Бал-кан-кан]] (главна улога) *2005: [[Контакт (филм)|Контакт]] (главна улога) *2005: Остани исправен (споредна улога) *2008: Убави (главна улога) *2011: Луѓе без земја (главна улога) *2012: [[Трето полувреме]] (главна улога) *2013: Изгубени Германци (главна улога) *2013: [[Балканот не е мртов (филм) |Балканот не е мртов]] (главна улога) *2014: Ул. Шехспир 9/1 (главна улога) *2015: Лазар (споредна улога) *2017: Македонија (главна улога) *2018: Еј (главна улога) ==Театарска кариера== Првата [[театар]]ска улога ја остварил во 1960 година, кога гостувал во претставата „''Колибата на чичко Том''“, изведена од учениците на денес поранешната [[Учителска школа (Скопје)|Учителска школа]]. Професионалниот театарски ангажман го почнал во сезоната 1966/67, играјќи во претставата „''Случајот во Виши''“ во режија на [[Димитар Ќостаров]], а во изведба на [[МНТ]].<ref name="maccinema.com"/><ref name="ReferenceA"/> '''Театарски претстави''' * Детето - (Случајот во ваши), автор: Аргур Милер, режисер: Димитар Ќостаров, [[МНТ]] 1967; * Благоја - (Под пирамидата), автор: Бранко Пендаровски, режисер: [[Илија Милчин]], [[МНТ]] 1971; * Прв слуга - (Крал Чир), автор: [[Вилијам Шекспир]], режисер: [[Вукан Диневски]], [[МНТ]] 1972; * Камило - (Скуп), автор: Марин Држиќ, режисер: Димитар Ќостаров, [[МНТ]] 1973; * Хилер - (Хелдерлин), автор: Петер Вајс, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1973; * Кени - (Брелтолт Брехт), автор: Ерик Бентли, режисер: [[Наум Пановски]], [[МНТ]] 1977; * Контето - (Крчма под зелено дрво), автор: Петар Ковачевиќ, режисер: Владимир Стрниско, [[МНТ]] 1977; * Петар - (Бесови), автор: Арбер Камо, режисер: [[Илија Милчин]], [[МНТ]] 1978; * Панко - (Чорбаџи Теодос), автор: [[Васил Иљоски]], режисер: [[Ацо Алексов]], [[МНТ]] 1978; * Мартин - (Кандит), автор: Волтер, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1980; * Радуле (Војна и мир во Груда), автор: Вељко Радовиќ, режисер: Благота Ераковиќ, [[МНТ]] 1981; * Морел Камзоил - (Свирач на покривот), автор: Џери Бог, режисер: Владо Штефанчиќ, [[МНТ]] 1983; * Писателот (Бог), автор: Вуди Ален, режисер: [[Димитрие Османли]], [[МНТ]] 1984; * Пик - (Воена тајна), автор: Душан Јовановиќ, режисер: [[Душан Наумовски]], [[МНТ]] 1984; * Чучулев - (Рамна земја), автор: [[Ташко Георгиевски]], режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1985; * Мех - (Баал), автор: Бертолт Брехт, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1987; * Лаза Паунов - (Мрестење на Краповите), автор: Александар Поповиќ, режисер: [[Ацо Алексов]], [[МНТ]] 1987; * Матеј Леви - (Рави), автор: Синиша Ковачевиќ, режисер: [[Љубиша Георгиевски]], [[МНТ]] 1989; * Петар Сив - (Крик), автор: Блаже Миневски, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1991; * Кочо Рацин - (Женски прилок во ноќта), автор: Блаже Миневски, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1993; * Благоја - (Буре барут), автор: [[Дејан Дуковски]], режисер: [[Сашо Миленковски]], [[МНТ]] 1994; * Осман Бег - ([[Македонска крвава свадба]]), автор: [[Војдан Чернодрински]], режисер; [[Сашо Миленковски]], [[МНТ]] 1995; * Титус Андроникув - (Глембаеви), автор: Мирослав Крлежа, режисер: [[Љубиша Георгиевски]], [[МНТ]] 1996; * Симеонов - (Вишновата градина), автор: [[Антон Павлович Чехов]], режисер: [[Љубиша Георгиевски]], [[МНТ]] 1997; * Ефтим - (Балканот не е мртов), автор: [[Дејан Дуковски]], режисер: Александар Поповски, [[МНТ]] 2001; * Офицер - (Ослободување на Скопје), автор: Душан Јовановиќ, режисер: Срѓан Јанаќиевиќ, [[МНТ]] 2002; * Дихот - (Хамлет од транзиција), автор: Светислав Басара, режисер: [[Сашо Миленковски]], [[МНТ]] 2004; * Дејв Брек - (Сцени од животот), автор: Овен Каферти, режисер: Филип ле Моан, [[МНТ]] 2004; * Иван - (Црнила), автор: [[Коле Чашуле]], режисер: [[Слободан Унковски]], [[МНТ]] 2005; * Арист - (Една вечер со...), автор: Жан Батист Молиер, режисер: Деан Дамјановски, [[МНТ]] 2006; * Жика - (Сомнително лице), автор Бранислав Нушиќ, режисер: Синиша Ефтимов, [[МНТ]] 2007; * Дупчо Марое - (Дупло Марое), автор: Марин Држиќ, режисер: Драгана Милошевска, [[МНТ]] 2008; * (Госпоѓа Министерка), автор: Бранислав Нушиќ, режисер: Наташа Поплавска, [[МНТ]] 2009; * (Темпирана опера), автор: Бертол Брехт, режисер: Васил Христов, [[МНТ]] 2010; * Тито - (Изгубени германци), автор: [[Дејан Дуковски]], режисер: [[Слободан Унковски]], [[МНТ]] 2013; * Крсте Поплавски - (Вечната куќа), автор: [[Јордан Плевнеш]], режисер: Дејан Пројковски, [[МНТ]] 2013; * Доктор Стривински - (Мајсторот и Маргарита), автор: Михаил Булгаков, режисер: Иван Поповски, [[МНТ]] 2015; * Аристарх - (Животот е прекрасен), автор: Николај Ердман, режисер: Александар Морфов, [[МНТ]] 2016: * Илија - (Галеб), автор: [[Антон Павлович Чехов]], режисер: Нина Николиќ, [[МНТ]] 2018; * Етгар - (Сите сме птици), автор: Важди Муавад, режисер: [[Слободан Унковски]], [[МНТ]] 2022; * Шефот на полицијата - (Варвари), автор: [[Максим Горки]], режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 2025; * Иван - (Три сестри), автор: [[Антон Павлович Чехов]], [[МНТ]] 2026. ==Награди и признанија== *2001 - [[Награда „13 Ноември“]] *2007 - [[Награда „Петре Прличко“]] *2013 - Награда „Димче Трајковски“ за епизодна улога во претставата „''Изгубени Германци''“ за улогата на ликот Куче *2021 - Награда за животно дело „Војдан Чернодрински“ ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Рубен, Емил}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на наградата „Петре Прличко“]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] qjvlomytb50qoom205c2dbcyq7sfw7j 5545342 5545341 2026-04-27T11:57:19Z Aprilija50.A.D 119801 /* Театарска кариера */ 5545342 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име=Емил Рубен | портрет=Емил Рубен во театарска претстава.jpg | рх = | роден-дата = {{роден на и возраст|df=yes|1948|7|17}} | роден-место = [[Скопје]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] | националност = [[Македонија|Македонец]] | народност = | познат = по улогата во: <br>[[Истрел (филм) |Истрел]]<br>[[Збогум на 20-тиот век]]<br>[[Контакт (филм) |Контакт]]<br>[[Трето полувреме]]<br>[[Големата вода (филм) |Големата вода]]<br>[[Бал-кан-кан]] | занимање = [[глумец]] }} '''Емил Рубен''' ([[Скопје]], {{роден на|17|јули|1948}}) — [[Македонија|македонски]] [[филм]]ски и [[театар]]ски глумец. ==Животопис== Емил Рубен се школувал во Скопје и во [[Загреб]], а во 1971 година дипломирал на Академијата за филм и театар во Загреб. Истата година се вработил во [[МНТ]]. Во 2001 година ја добил наградата „[[Награда „13 Ноември“|13 Ноември]]“.<ref name="maccinema.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.maccinema.com/Person.aspx?p=75|title=Рубен Емил|last=|first=|date=|work=Кинотека на Македонија|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}</ref><ref name="ReferenceA">55 Охридско лето/ Ohrid Summer Festival – 12 July -20 August 2015.</ref> ==Филмска кариера== Својата [[филм]]ска кариера Рубен ја започнал како дете. Во 1954 година, на шестгодишна возраст, бил избран да ја игра улогата на Жарко во филмот „''Тие двајцата''“ на [[Жорж Скригин]] кој бил премиерно прикажан во 1955 година. Две години подоцна снимила два филма во кои ги играл главните улоги: „''Малиот човек''“ (1957) на [[Жика Чукулиќ]] и краткометражниот филм „Бунт на куклите“ на [[Димитрие Османли]].<ref name="maccinema.com"/><ref name="ReferenceA"/> ==Филмографија== *1955: Тие двајца (споредна улога) *1957: [[Малиот човек (филм од 1957)|Малиот човек]] (главна улога) *1957: [[Бунт на куклите (филм)|Бунт на куклите]] (главна улога) *1959: Ветрот престана пред зори (споредна улога) *1960: Ден четринаесети (споредна улога) *1960: Партизанска приказна (главна улога) *1972: Пријатели (споредна улога) *1972: [[Истрел (филм)|Истрел]] (главна улога) *1979: [[Наши години]] (главна улога) *1981: [[Булки крај шините]] (споредна улога) *1982: [[Црвено, жолто, зелено]] (главна улога) *1982: [[Едно лето]] (главна улога) *1983: Јавачи на бура (споредна улога) *1985: [[На наш начин]] (споредна улога) *1985: [[Јазол (филм)|Јазол]] (главна улога) *1988: [[Марика лета со авион]] (главна улога) *1998: [[Збогум на 20-тиот век|Збогум на 20. век]] (главна улога) *2000: Глас (Глумец) *2000: Писмо (Глумец) *2002: Наше маало (главна улога) *2003: Едно од лицата на смртта (Глумец) *2003: Седум приказни за љубовта и свршувањето (Глумец) *2004: [[Како убив светец (филм) |Како убив светец]] (споредна улога) *2004: [[Големата вода (филм) |Големата вода]] (споредна улога) *2005: [[Бал-кан-кан]] (главна улога) *2005: [[Контакт (филм)|Контакт]] (главна улога) *2005: Остани исправен (споредна улога) *2008: Убави (главна улога) *2011: Луѓе без земја (главна улога) *2012: [[Трето полувреме]] (главна улога) *2013: Изгубени Германци (главна улога) *2013: [[Балканот не е мртов (филм) |Балканот не е мртов]] (главна улога) *2014: Ул. Шехспир 9/1 (главна улога) *2015: Лазар (споредна улога) *2017: Македонија (главна улога) *2018: Еј (главна улога) ==Театарска кариера== Првата [[театар]]ска улога ја остварил во 1960 година, кога гостувал во претставата „''Колибата на чичко Том''“, изведена од учениците на денес поранешната [[Учителска школа (Скопје)|Учителска школа]]. Професионалниот театарски ангажман го почнал во сезоната 1966/67, играјќи во претставата „''Случајот во Виши''“ во режија на [[Димитар Ќостаров]], а во изведба на [[МНТ]].<ref name="maccinema.com"/><ref name="ReferenceA"/> '''Театарски претстави''' * Детето - (Случајот во ваши), автор: Аргур Милер, режисер: Димитар Ќостаров, [[МНТ]] 1967; * Благоја - (Под пирамидата), автор: Бранко Пендаровски, режисер: [[Илија Милчин]], [[МНТ]] 1971; * Прв слуга - (Крал Чир), автор: [[Вилијам Шекспир]], режисер: [[Вукан Диневски]], [[МНТ]] 1972; * Камило - (Скуп), автор: Марин Држиќ, режисер: Димитар Ќостаров, [[МНТ]] 1973; * Хилер - (Хелдерлин), автор: Петер Вајс, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1973; * Кени - (Брелтолт Брехт), автор: Ерик Бентли, режисер: [[Наум Пановски]], [[МНТ]] 1977; * Контето - (Крчма под зелено дрво), автор: Петар Ковачевиќ, режисер: Владимир Стрниско, [[МНТ]] 1977; * Петар - (Бесови), автор: Арбер Камо, режисер: [[Илија Милчин]], [[МНТ]] 1978; * Панко - (Чорбаџи Теодос), автор: [[Васил Иљоски]], режисер: [[Ацо Алексов]], [[МНТ]] 1978; * Мартин - (Кандит), автор: Волтер, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1980; * Радуле (Војна и мир во Груда), автор: Вељко Радовиќ, режисер: Благота Ераковиќ, [[МНТ]] 1981; * Морел Камзоил - (Свирач на покривот), автор: Џери Бог, режисер: Владо Штефанчиќ, [[МНТ]] 1983; * Писателот (Бог), автор: Вуди Ален, режисер: [[Димитрие Османли]], [[МНТ]] 1984; * Пик - (Воена тајна), автор: Душан Јовановиќ, режисер: [[Душан Наумовски]], [[МНТ]] 1984; * Чучулев - (Рамна земја), автор: [[Ташко Георгиевски]], режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1985; * Мех - (Баал), автор: Бертолт Брехт, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1987; * Лаза Паунов - (Мрестење на Краповите), автор: Александар Поповиќ, режисер: [[Ацо Алексов]], [[МНТ]] 1987; * Матеј Леви - (Рави), автор: Синиша Ковачевиќ, режисер: [[Љубиша Георгиевски]], [[МНТ]] 1989; * Петар Сив - (Крик), автор: Блаже Миневски, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1991; * Кочо Рацин - (Женски прилок во ноќта), автор: Блаже Миневски, режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 1993; * Благоја - (Буре барут), автор: [[Дејан Дуковски]], режисер: [[Сашо Миленковски]], [[МНТ]] 1994; * Осман Бег - ([[Македонска крвава свадба]]), автор: [[Војдан Чернодрински]], режисер; [[Сашо Миленковски]], [[МНТ]] 1995; * Титус Андроникув - (Глембаеви), автор: Мирослав Крлежа, режисер: [[Љубиша Георгиевски]], [[МНТ]] 1996; * Симеонов - (Вишновата градина), автор: [[Антон Павлович Чехов]], режисер: [[Љубиша Георгиевски]], [[МНТ]] 1997; * Ефтим - (Балканот не е мртов), автор: [[Дејан Дуковски]], режисер: Александар Поповски, [[МНТ]] 2001; * Офицер - (Ослободување на Скопје), автор: Душан Јовановиќ, режисер: Срѓан Јанаќиевиќ, [[МНТ]] 2002; * Дихот - (Хамлет од транзиција), автор: Светислав Басара, режисер: [[Сашо Миленковски]], [[МНТ]] 2004; * Дејв Брек - (Сцени од животот), автор: Овен Каферти, режисер: Филип ле Моан, [[МНТ]] 2004; * Иван - (Црнила), автор: [[Коле Чашуле]], режисер: [[Слободан Унковски]], [[МНТ]] 2005; * Арист - (Една вечер со...), автор: Жан Батист Молиер, режисер: Деан Дамјановски, [[МНТ]] 2006; * Жика - (Сомнително лице), автор Бранислав Нушиќ, режисер: Синиша Ефтимов, [[МНТ]] 2007; * Дупчо Марое - (Дупло Марое), автор: Марин Држиќ, режисер: Драгана Милошевска, [[МНТ]] 2008; * (Госпоѓа Министерка), автор: Бранислав Нушиќ, режисер: Наташа Поплавска, [[МНТ]] 2009; * (Темпирана опера), автор: Бертол Брехт, режисер: Васил Христов, [[МНТ]] 2010; * Тито - (Изгубени германци), автор: [[Дејан Дуковски]], режисер: [[Слободан Унковски]], [[МНТ]] 2013; * Крсте Поплавски - (Вечната куќа), автор: [[Јордан Плевнеш]], режисер: Дејан Пројковски, [[МНТ]] 2013; * Доктор Стривински - (Мајсторот и Маргарита), автор: Михаил Булгаков, режисер: Иван Поповски, [[МНТ]] 2015; * Аристарх - (Животот е прекрасен), автор: Николај Ердман, режисер: Александар Морфов, [[МНТ]] 2016: * Илија - (Галеб), автор: [[Антон Павлович Чехов]], режисер: Нина Николиќ, [[МНТ]] 2018; * Етгар - (Сите сме птици), автор: Важди Муавад, режисер: [[Слободан Унковски]], [[МНТ]] 2022; * Шефот на полицијата - (Варвари), автор: [[Максим Горки]], режисер: [[Владимир Милчин]], [[МНТ]] 2025; * Иван - (Три сестри), автор: [[Антон Павлович Чехов]], режисер: [[Нела Витошевиќ]], [[МНТ]] 2026. ==Награди и признанија== *2001 - [[Награда „13 Ноември“]] *2007 - [[Награда „Петре Прличко“]] *2013 - Награда „Димче Трајковски“ за епизодна улога во претставата „''Изгубени Германци''“ за улогата на ликот Куче *2021 - Награда за животно дело „Војдан Чернодрински“ ==Наводи== {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Рубен, Емил}} [[Категорија:Глумци од Скопје]] [[Категорија:Македонски театарски глумци]] [[Категорија:Македонски филмски глумци]] [[Категорија:Добитници на наградата „Петре Прличко“]] [[Категорија:Добитници на наградата „13 Ноември“]] [[Категорија:Глумци во Македонскиот народен театар]] 8399q0x2y7eof65qa3h26irztk6bnhw 0 1205593 5544876 5220877 2026-04-26T14:37:27Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5544876 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Сингл|име=Make Me...|изведувач=[[Бритни Спирс]] придружена од [[G-Eazy]]|издаден=July&nbsp;15,&nbsp;2016<span style="display:none">&nbsp;(<span class="bday dtstart published updated">2016-07-15</span>)</span>|текстописец=* Бритни Спирс * [[Burns (musician)|Matthew Burns]] * Joe Janiak * [[G-Eazy|Gerald Gillum]]|формат=[[Music download|Digital download]]|снимен=2015–16|жанр=[[Contemporary R&B|R&B]]|должина={{duration|m=3|s=51}}|куќа=[[RCA Records|RCA]]|продуцент=* Burns * [[T. D. Mischke|Mischke]] <span style="font-size:85%;">(vocal)</span>|претходен="[[Tom's Diner#Giorgio Moroder version|Tom's Diner]]" <br />(2015)|следен="[[Slumber Party (song)|Slumber Party]]" <br />(2016)|хронологија=[[Britney Spears]] singles|овој="'''Make Me...'''" <br />(2016)}} „'''Make Me<span>...</span>'''“ е песна снимена од страна на американската пејачка [[Бритни Спирс]] за нејзиниот деветти студиски албум, '''''Glory''''' (2016 година). Песната е во соработка со Американскиот рапер G-Eazy. Песната е напишана од Спирс, Матју Бурнс, Jo Janiak и Gerald Gillum, додека продуцирани од Burns, со Mischke служејќи како вокален продуцент. "Make Me...", е издаден како првиот сингл на албум на 15 јули, 2016 година, откако беше претходно одложен поради пријавени производство тешкотии.<ref>{{Наведена мрежна страница|last=Trust|first=Gary|url=http://www.billboard.com/articles/columns/podcasts/7364565/chart-beat-podcast-rcas-joe-riccitelli-on-zayn-britney-spears|title=Chart Beat Podcast: RCA's Joe Riccitelli on Zayn, Britney Spears, Justin Timberlake & More|website=Billboard|accessdate=July 17, 2016}}</ref> Опишуван како балада што е "slinky" со средно темпо и со [[Современ Р&Б|R&B]] влијание, снимањето вклучува 'свежи' гитарни рифови, "snare slaps", "ентузијастични синтови" и "полу дабстеп- бум-бап" во својата инструментација. Лирично, песната зборува за барање сексуално задоволство.  Песната доби генерално поволни критики од критичарите. Комерцијално, песната ги достигна топ-десет врвови во Финска, Унгарија и Израел. Постигнување на топ-дваесет го достигна во Канада, Франција, Шкотска, топ-четириесет во Австралија и во сад каде што се искачила на бројот седумнаесет на [[Билборд Хот 100|''Билборд'' Хот 100]] и на врвот на [[Хот Денс Клуб Песни|денс клуб на табелата]]. Почнувајќи од април 2018, "Make Me..." добила платина од страна на RIAA за комбинација на продажбата и стримови од 1 милион единици во САД. Првата верзија на видео која била во режија на David LaChapelle, било откажано. Потоа, Randee St. Nicholas- бил режија на музичко видео кое било објавено на 5 август, 2016 година. "Make Me..." е додадена песна во нејзината резиденција Britney: Piece of Me, која беше изведена од страна на Спирс и G-Eazy во 2016 годишно издание на MTV Видео Музички Награди (VMA) и 2016 iHeartRadio Music Festival. == Производство == На 8 октомври 2015 година,Спирс објави на својот [[Инстаграм|Instagram]] профил слика од себе со Британскиот продуцент и диџеј Burns, алудирајќи можна соработка.<ref name="ds2">{{наведени вести|last1=Corner|first1=Lewis|title=Britney Spears is working with Ellie Goulding producer Burns|url=http://www.digitalspy.com/music/news/a672803/britney-spears-is-working-with-ellie-goulding-producer-burns/|accessdate=August 27, 2016|work=Digital Spy|date=October 9, 2015}}</ref> Во тоа време, продуцент имаше производство кредити со Ellie Goulding, [[Питбул (рапер)|Pitbull]] и Калвин Харис, меѓу другите. Во друга слика со производителот, таа, исто така, го спомна Американски музичар Mischke. Пред нивниот студио состанок, продуцентот работел на инструменталниот дел од песната, мешање на органски елементи со "[[Електронска музика|електронски]] работи", како и свирејќи на гитара, создавајќи што ќе стане "Make Me...". Подоцна, Британски текстописец Joe Janiak ја создал мелодијата, и по средбата со Burns тие создадоа дел од текст на песната. Тимот на Спирс го контактирале производителот, тврдејќи дека тие ја сакале песната и тие се сретнале за да ја снимат. Како што е наведено од страна на Burns, "вокалот беше една од моите главни цели на ова, бидејќи јас сакав да се чувствува како да има некој вид на емоции во тоа, што не е нешто во многу од последните синглови таа го направи. Сакав да се оддалечам далеку од autotune вид на звук и да има многу повеќе природен глас, затоа ние имавме поминато многу време за вокал и само добивање на тоа до каде ми звучеше како таа всушност да пее од срце, наместо тоа да биде премногу производствено. Јас мислам дека ние го остваривме тоа".<ref name="iheart">{{наведени вести|last1=Dinh|first1=James|title=BURNS On Producing Britney Spears' 'Make Me': I Wanted Her To Sing From Her Heart|url=http://www.iheart.com/news/burns-on-producing-britney-spears-make-15023823/|accessdate=August 27, 2016|work=[[iHeart Radio]]|date=August 19, 2016|quote=...and her slinky R&B mid-tempo cut, 'Make Me,'|archive-date=2016-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160828063510/http://www.iheart.com/news/burns-on-producing-britney-spears-make-15023823/|url-status=dead}}</ref> == Критички прием == Кевин Одонел на ''[[Entertainment Weekly]]'' даде "Make Me..." А (5) - оценка, повикувајќи се на песната "ентузијастична, футуристична-funk burner...полна со ентузијастични синтови и заводлива, полудабстеп-бум-бап."<ref name="ew">{{Наведена мрежна страница|last=O'Donnell|first=Kevin|url=http://www.ew.com/article/2016/07/15/britney-spears-make-me-ew-review|title=Britney Spears scores with sexy comeback 'Make Me': EW Review|website=Entertainment Weekly|date=July 15, 2016|accessdate=July 17, 2016}}</ref> Рејчел Бродски на ''[[Spin|Спин]]'' истакна дека Спирс "звучи повеќе будна од вообичаеното" на песната, истакнувајќи дека таа "себеси се исчисти од катастрофа со Iggy Azalea од последното лето со новиот сингл." ''[[Билборд (магазин)|Билборд]]'' Персонал истакна дека " Британи е во нејзиниот најдобар секси [изглед] на новата песна." Мајкл Краг на ''The Guardian'', истакна дека песната "се вперува во тековната душа<nowiki>' на поп...''</nowiki><ref name="guardian">{{наведени вести|last1=Cragg|first1=Michael|title=Britney Spears' Make Me and the new slow pop movement|url=https://www.theguardian.com/music/2016/jul/15/britney-spears-make-me-new-slow-pop-movement|accessdate=July 18, 2016|work=[[The Guardian]]|date=July 15, 2016}}</ref> Алисон Броушир на ''Much'' истакна дека Спирс "е во нејзино спарно-најдобрo," нарекувајќи "песна достојна за кам-бек."<ref name="much">{{наведени вести|last1=Bowsher|first1=Allison|title=Britney Spears Delivers A Song Worthy Of A Comeback With ‘Make Me’|url=http://www.much.com/britney-spears-make-me-g-eazy/|accessdate=July 18, 2016|work=[[Much (TV channel)|Much]]|date=July 15, 2016}}</ref> Саша Гефен на ''MTV News ''беше комплементарнa на песната, истакнувајќи дека "совршено се вклопува заедно со други последни хитови... И пофалувајќи го инструменталот дел од Л. А. продуцент Burns."<ref name="mtvnews">{{наведени вести|last1=Geffen|first1=Sasha|title=Britney Spears Is Back and Bossier Than Ever On Sexy New Single 'Make Me'|url=http://www.mtv.com/news/2905647/britney-spears-make-me-g-eazy/|accessdate=July 25, 2016|work=[[MTV News]]|date=July 15, 2016|archive-date=2018-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20181028225602/http://www.mtv.com/news/2905647/britney-spears-make-me-g-eazy/|url-status=dead}}</ref> Дејвид Канфилд на ''Slate'' го пофали G-Eazy за "дополнувајќи го звукот на Спирс' звук со заводлива олесни" и песната за "репрезентирање враќање на формата во својот ритам и во пејачот и нејзиниот спарна вокална команда."<ref name="slate">{{наведени вести|last1=Canfield|first1=David|title=Britney Spears’ New Single Is Midtempo Britney Instead of Dancey Britney, but It’s Still Britney|url=http://www.slate.com/blogs/browbeat/2016/07/15/listen_to_new_britney_spears_song_make_me.html|accessdate=July 25, 2016|work=[[Slate (magazine)|Slate]]|date=July 15, 2016}}</ref> Idolator персонал даде на песната просечна оценка од 6 од 10, со Роби Дав повикува на "прилично безбедно", Карл Вилот нарекувајќи ја "најсвежо таа звучеше од нејзиното пионерски моли-поп дена во 2011 година," и Рејчел Сонис кажувајќи дека "Бритни се концентрира за радио хит." Џеф Бенџамин на ''Fuse ''забележа дека "убедливо рефрен ги потенцира разигран, тивок звук кој Брит има направено потпис како дел од својата дискографија и стои како значајна песна која ќе ги направи нејзините обожаватели горди."<ref name="fuse">{{наведени вести|last=Benjamin|first=Jeff|title=Britney Spears Returns With Moody, Sensual 'Make Me...|url=http://www.fuse.tv/2016/07/britney-spears-make-me-g-eazy|accessdate=July 18, 2016|work=[[Fuse (TV channel)|Fuse]]|date=July 15, 2016}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Герик Г. Кенеди на ''Лос Анџелес Тајмс'', исто така, беше комплиментарен, пофалувајќи го Burns за изработката "бујна, бавно-темпо спалната соба број, кој во голема мера го одбегнува Auto-Tune ефекти кои имаат ги нарешувлае нејзините последни дела." Тој го нарекува тоа "една песна, која им овозможува на пејачот да ја пее&#x20;— "навистина пее" и истакна дека "Спирс звучи подобро отколку што има во години," со нејзиниот топол тон "зимајчи команда на песната." Алим Кхерај на Digital Spy мислење дека "она што е толку освежувателно е што препознатливите вокали на Брит им е даден простор тие треба да блеснат; таа звучи секси, ангажирана и како таа навистина да го сака." Керенса Каденас на ''Complex'' ја дефинира песна како "добра [...] Бритни ја запознава 2016 година," се напомена дека песната е "малку меланхологична, но без целосно да стане #sadgirl танц поп на Carly Rae Jepsen или Sky Ferreira."<ref name="complex">{{наведени вести|last1=Cadenas|first1=Kerensa|title=Britney Spears' New Single Is Enough to Let Us Know She's OK|url=http://www.complex.com/music/2016/07/britney-spears-new-single-make-me|accessdate=July 25, 2016|work=[[Complex (magazine)|Complex]]|date=July 18, 2016}}</ref> == Наводи == {{наводи|2}} scscmd2zcz2ypwz13q26z21m3htwjqo 0 1214765 5544905 5236174 2026-04-26T15:23:44Z Carshalton 30527 5544905 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #008000 | clubname = Атлетико Насионал | current = Атлетико Насионал сезона 2019| | image = [[Податотека:Atletico Nacional Logo.png|200px]] | fullname = Клуб Атлетико Насионал С.А. | nickname = ''El Verde'' (зелените) | founded = [[7 март]] [[1947]] (како Америка Фудбал Клуб)<br />[[13 февруари]] [[1927]] (официјално) | ground = [[Стадион Атанасио Гирардот]]<br />[[Медељин]], [[Колумбија]] | capacity = 40,043<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://es.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/01/52/19/97/fu20wcreportv2.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2019-01-07 |archive-date=2020-04-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200428125028/https://es.fifa.com/mm/document/footballdevelopment/technicalsupport/01/52/19/97/fu20wcreportv2.pdf |url-status=dead }}</ref> | owner = Organización Ardila Lülle | chrtitle = Претседател | | chairman = Хуан Давид Перес | manager = [[Пауло Аутуори]] | mgrtitle = Тренер | | league = [[Категорија Примера А]] | season = [[Категорија Примера A 2018|2018-II]] | position = 9-ти, Клаусура | website = http://www.atlnacional.com.co/ |pattern_la1 =_atlnacional18h |pattern_b1 =_atlnacional18h |pattern_ra1 =_atlnacional18h |pattern_sh1 =_atlnacional18h |pattern_so1 =_atlnacional18h |leftarm1 =1E9943 |body1 =FFFFFF |rightarm1 =1E9943 |shorts1 =1E9943 |socks1 =017833 |pattern_la2 =_atlnacional18a |pattern_b2 =_atlnacional18a |pattern_ra2 =_atlnacional18a |pattern_sh2 =_atlnacional18a |pattern_so2 =_corinthians17h |leftarm2 =000000 |body2 =E8FFCE |rightarm2 =000000 |shorts2 =E8FFCE |socks2 =000000 |pattern_b3 = _atlnacional18t |pattern_la3 = _atlnacional18t |pattern_ra3 = _atlnacional18t |pattern_sh3 = _atlnacional18t |leftarm3 = 000000 |body3 = 000000 |rightarm3 = 000000 |shorts3 = 000000 |socks3 = 000000 |}} '''Клуб Атлетико Насионал С.А.''', исто така познат само како '''Атлетико Насионал''', е [[Колумбија|колумбиски]] професионален [[фудбал]]ски од градот [[Медељин]]. Клубот е еден од само трите екипи кои ги одиграле сите сезони во највисоката лига во земјата во нејзината историјата, заедно со [[ФК Миљонариос|Миљонариос]] и [[Индепендиенте Санта Фе]]. Атлетико Насионал бил основан на 7 март 1947 година како ''Клуб Алектико Мунисипал де Меделин'' од Луис Алберто Вилегас Лопес, поранешен претседател на фудбалската лига на [[Антиокија]]. Моменталниот сопственик, [[Organización Ardila Lülle]], официјално го добила клубот во 1996 година.<ref>{{Наведена книга|title=Atlético Nacional, Rey de Copas|publisher=Periódico El Colombiano, Medellín, Colombia|year=2004|isbn=958-693-696-1|page=13}}</ref> Според [[КОНМЕБОЛ]], Атлетико Насионал е клуб со најголем број на навивачи во Колумбија.<ref>{{наведени вести|url=http://caracol.com.co/radio/2016/04/27/deportes/1461708496_404096.html| title=¿Cuál es el equipo con más hinchada en Colombia? |website=[[Caracol Radio]] |language=es |date=27 April 2016 |accessdate=1 December 2016}}</ref> Атлетико Насионал својте домашни натпревари ги игра на стадионот [[Стадион Атанасио Гирардот|Атанасио Гирардот]], кој има капацитет од 45.943. Стадионот го делат со нивните локални соперници, [[Индепендиенте Медељин]]. Овие два клуба се соочуваат еден против друг во нивното дерби наречено ''[[Ел Класико Пајса]]'', кое се смета за едно од најважните дерби натпревари во земјата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://es.fifa.com/classicfootball/clubs/club=1914840/index.html |title=Архивиран примерок |accessdate=2014-05-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131224105812/http://es.fifa.com/classicfootball/clubs/club%3D1914840/index.html |archivedate=24 December 2013 |df=dmy }}</ref> Атлетико Национал, исто така, има соперништво со [[ФК Миљонариос|Миљонариос]], кое произлегло од [[Копа Либертадорес 1989]].<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.golcaracol.com/futbol-colombiano/liga-postobon/articulo-260934-nacional-vs-millonarios-asi-nacio-un-clasico-vuelve-a-ser-protagonista |title=Millonarios vs. Nacional: así nació un clásico que vuelve a escena |website=Gol Caracol |last=Suárez |first=Ronny |language=es |accessdate=2019-01-07 |archive-date=2020-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200731183603/https://gol.caracoltv.com/futbol-colombiano/liga-postobon/articulo-260934-nacional-vs-millonarios-asi-nacio-un-clasico-vuelve-a-ser-protagonista |url-status=dead }}</ref> Клубот се смета за еден од најсилните екипи од Колумбија, тој е еден од најконзистентни клубови во земјата. До денес, Атлетико Насионал освоил 16 титули во лигата, четири [[Фудбалски куп на Колумбија|Купа на Колумбија]] и двапати бил победник на [[Суперлига на Колумбија|Суперлигата на Колумбија]], вкупно 22 домашни титули, што го прават најуспешниот фудбалски тим во Колумбија. Тој бил исто така првиот колумбиски клуб кој ја освоил [[Копа Либертадорес]] во 1989 година, а откако ја освоил титулата повторно во 2016 година, е најуспешниот колумбиски клуб во ова натпреварување. Исто така има и најмногу меѓународни титули во споредба со кој било друг колумбиски клуб; двапати ги освоил [[Копа Мерконорте]] и [[Копа Интерамерикана]] и еднаш [[Рекопа Судамерикана]], што вкупно прави седум меѓународни трофеи. Во 2016 година, Алетико Насионал бил рангиран од [[IFFHS]] како најдобар фудбалски клуб во светот, станувајќи првиот Јужноамерикански клуб, и првиот надвор од Европа, кој ја примил наградата.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://iffhs.com/dev/7077/club-world-ranking-2016-club-atletico-nacional-medellin-colombia/ |title=Club World Ranking 2016 |website=IFFHS.com |accessdate=2019-01-07 |archive-date=2019-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190629142651/https://iffhs.com/dev/7077/club-world-ranking-2016-club-atletico-nacional-medellin-colombia/ |url-status=dead }}</ref> Исто така е рангиран како најдобар колумбиски клуб во 21 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iffhs.de/?32b0cfd380ff73117fe2c0bf23c17e23a09e33b17f7370eff3702bb0a35bb6e36e52c00f23808f02 |title=El Club de Sudamérica de la 1ª Década del Siglo XXI (2001-2010) |accessdate=2010-01-16 |url-status=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101204063206/http://iffhs.de/?32b0cfd380ff73117fe2c0bf23c17e23a09e33b17f7370eff3702bb0a35bb6e36e52c00f23808f02 |archivedate=4 December 2010 |df=dmy }}</ref> Насионал, исто така, се смета за најдобар колумбиски клуб во клупските турнири под покровителство на [[КОНМЕБОЛ]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pasionlibertadores.com/fanaticos/Ranking-Historico-de-la-CONMEBOL-1960-2013-Cinco-primeros-clubes-por-pais-Primera-Parte-20130321-0039.html |title=Ranking Histórico de la Conmebol 1960-2013 (5 primeros clubes por país) - 1a. parte |website=Pasion Futbol |language=es |accessdate=2019-01-07 |archive-date=2013-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130325045436/http://www.pasionlibertadores.com/fanaticos/Ranking-Historico-de-la-CONMEBOL-1960-2013-Cinco-primeros-clubes-por-pais-Primera-Parte-20130321-0039.html |url-status=dead }}</ref> и рангиран на третото место на официјалниот клупски поредок на Копа Либертадорес.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.conmebol.com/es/ranking-conmebol-libertadores2017 |title=Ranking Conmebol de Copa Libertadores 2017|website=[[CONMEBOL]].com}}</ref> ==Играчи== ===Моментален состав=== {{Fs start}} {{Fs player|no=1|nat=ARG|name=[[Фернандо Монети]]|pos=GK}} {{Fs player|no=2|nat=COL|name=[[Даниел Боканегра]]|pos=DF}} {{Fs player|no=3|nat=COL|name=[[Фелипе Агилар (фудбалер)|Фелипе Агилар]]|pos=DF}} {{Fs player|no=4|nat=ARG|name=[[Диего Брагиери]]|pos=DF}} {{Fs player|no=6|nat=COL|name=[[Раул Лоаиса]]|pos=MF}} {{Fs player|no=7|nat=COL|name=[[Густаво Торес]]|pos=MF}} {{Fs player|no=9|nat=COL|name=[[Омар Дуарте]]|pos=FW}} {{Fs player|no=10|nat=COL|name=[[Хуан Пабло Рамирес]]|pos=MF}} {{Fs player|no=11|nat=COL|name=[[Карлос Ривас (фудбалер 1994)|Карлос Ривас]]|pos=FW}} {{Fs player|no=12|nat=COL|name=[[Алексис Енрикес]]|pos=DF}} {{Fs player|no=13|nat=COL|name=[[Елибертон Паласиос]]|pos=DF}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=14|nat=COL|name=[[Реиналдо Ленис]]|pos=FW}} {{Fs player|no=15|nat=COL|name=[[Деивер Мачадо]]|pos=DF}} {{Fs player|no=16|nat=COL|name=[[Владимир Ернандес]]|pos=MF}} {{Fs player|no=19|nat=COL|name=[[Џерсон Кандело]]|pos=MF}} {{Fs player|no=20|nat=COL|name=[[Џејсон Лусуми]]|pos=MF}} {{Fs player|no=21|nat=COL|name=[[Хорман Кампусано]]|pos=MF}} {{Fs player|no=25|nat=COL|name=[[Кристијан Варгас Кортес|Кристијан Варгас]]|pos=GK}} {{Fs player|no=26|nat=COL|name=[[Карлос Куеста]]|pos=DF}} {{Fs player|no=27|nat=ARG|name=[[Гонсало Кастелани]]|pos=MF}} {{Fs player|no=29|nat=COL|name=[[Алдо Леао Рамирес]]|pos=MF}} {{Fs player|no=32|nat=COL|name=[[Кристијан Мафла]]|pos=DF}} {{Fs end}} ==Титули== ===Домашни=== *'''[[Категорија Примера А]]:''' ::'''Победник (16):''' 1954, 1973, 1976, 1981, 1991, 1994, 1999, 2005 Апертура, 2007 Апертура, 2007 Клуасура, 2011 Апертура, 2013 Апертура, 2013 Клаусура, 2014 Апертура, 2015 Клаусура, 2017 Апертура ::Вицешампион (11): 1955, 1965, 1971, 1974, 1988, 1990, 1992, 2002 Апертура, 2004 Апертура, 2004 Клаусура, 2018 Апертура *'''[[Фудбалски куп на Колумбија|Куп на Колумбија]]:''' ::'''Победник (4):''' 2012, 2013, 2016, 2018 *'''[[Суперлига на Колумбија]]:''' ::'''Победник (2):''' 2012, 2016 ::Вицешампион (3): 2014, 2015, 2018 ===Меѓуанродни=== *'''[[Копа Либертадорес]]: 19 настапи''' ::'''Победник (2):''' [[Копа Либертадорес 1989|1989]], [[Копа Либертадорес 2016|2016]] ::Финалист (1): [[Копа Либертадорес 1995|1995]] ::Полуфиналист (2): [[Копа Либертадорес 1990|1990]], [[Копа Либертадорес 1991|1991]] *'''[[Копа Мерконорте]]: 4 настапи''' ::'''Победник (2):''' 1998, 2000 *'''[[Copa Sudamericana]]: 8 настапи''' ::Финалист (3): 2002, 2014, 2016 ::Полуфиналист (1): 2003 *'''[[Копа Интерамерикана]]: 2 настапи''' ::'''Победник (2):''' 1989, 1995 *'''[[Рекопа Судамерикана]]: 2 настапи''' ::'''Победник (1):''' [[Рекопа Судамерикана 2017|2017]] ::Финалист (1): [[Рекопа Судамерикана 1990|1990]] *'''[[Интерконтинентален куп]]: 1 настап''' ::Вицешампион (1): 1989 *'''[[ФИФА Светско клупско првенство]]: 1 настап''' ::Трето место (1): [[ФИФА Светско клупско првенство 2016|2016]] == Наводи == {{наводи|1}} == Надворешни врски == * [http://www.atlnacional.com.co/ Атлетико Насионал] [[Категорија:Фудбалски клубови од Колумбија|Атлетико Насионал]] 7iz31weei206to2x8y02znwyjo6i86p 0 1294887 5545329 5357988 2026-04-27T11:36:02Z GaniAjredini 97750 5545329 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија здание | name = Универзална сала | othernames = | image = Универзална сала - Скопје 3.JPG | image_size = 270 | image_alt = | caption = | address = бул. Партизански одреди | city = [[Скопје]], [[Република Северна Македонија]] | publictransit = | owner = | operator = | designation = | type = [[Концертна сала]] | capacity = | currentuse = | production = | opened = | closed = | reopened = | demolished = | rebuilt = | yearsactive = | architect = | tenant = | website = {{URL|https://univerzalna.com.mk}} | embedded = }} '''Универзална сала''' – концертна сала во Скопје.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://univerzalna.com.mk/?page_id=66|title=Историјата на Универзална Сала – ЈУ Универзална сала Скопје|language=en-US|accessdate=2022-03-12}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://starportal.skopje.gov.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=497|title=Официјален портал на Град Скопје - Универзална сала - Скопје|work=starportal.skopje.gov.mk|accessdate=2022-03-12}}</ref> На 9 април 2024 година, Универзална сала изгорела во пожар.<ref>[https://skopjeinfo.mk/gori-univerzalna-sala-vo-skopje-fotovideo Вест на skopjeinfo.mk]</ref><ref>[https://telma.com.mk/2024/04/09/se-zapalila-novata-kupola-na-univerzalna-pozharot-lokaliziran-dve-licza-na-toksikologija-poradi-vdishuvane-na-chad/ Вест на telma]</ref> == Историја == Непосредно по катастрофалниот [[Скопски земјотрес (1963)|земјотрес во Скопје]], во 1963 година, со отстранувањето на тешките последици и обновувањето на градот, започнала изградбата на Универзална сала, како трајно одбележување на хуманата акција на дарители од странство. Во мигот на катастрофата, Скопје воспостави низа контакти со светот. Човечката солидарност дојде до целосен и безрезервен израз на сите полиња од животот. Во областа на културата тоа се изрази преку „Средбата на солидарноста“, која се реализира уште во првата година по земјотресот. Културно уметничката манифестација „Средба на солидарноста“ е од посебно значење за градот, неговото пост-земјотресно траење и развиток. Идејата се изрази во остварување на меѓународна манифестација што ќе ги собере еднаш во годината во Скопје претставниците на земјите што му укажаа помош на разурнатиот град и тоа со средба на културно-уметнички ансамбли и спортски екипи. Оваа идеја за прв пат е остварена во 1964 година од 26 јули до 2 август, во организација на посебен Организационен одбор, продолжува неколку години потоа, добива нови димензии на хуманост и меѓународна солидарност, во вид на продлабочување на врските, соработка и збратимување на градовите Во разрушениот град веднаш се појавува проблемот со простор за организирање на овие манифестации, односно започна да се размислува за една таканаречена „универзална сала“ во која ќе можат да се организираат културно-уметнички, но и помали спортски манифестации. Дирекцијата за комунална и станбена изградба на Скопје, носи одлука за изградба на еден ваков објект кој ќе биде од монтажен карактер. Во изградбата со значајна материјална/финансиска помош учествувале повеќе од 35 земји од светот, со чии средства е купен објектот Универзална сала од фирмата „Техноекспортстрој“ од Софија, Република Бугарија. На 11 јули 1964 година во Софија е потпишан Договорот за купопродажба на објектот „универзална сала“, со вкупно 1800 седишта. За 10 месеци од потпишувањето на договорот за купопродажба, во 1965 година никнува објектот „Универзална сала“. Иако недовршен и без технички прием, во период од 26. јули до 2. Август 1965 година ги прима учесниците на втората „Средба на солидарноста“. Втората „Средба на солидарноста“ беше отворена со концерт на Македонската филхармонија под диригентската палка на маестро Ловро Матачиќ, со солистите Ружа Поспиш и Владимир Ружјак. Атрактивната програма продолжува со „Вечерта на забавни мелодии“, со настап на еминентни интерпретатори од цела Југославија, придружувани од Забавниот оркестар на РТС – Скопје, под диригентство на маестро Александар Џамбазов. Свој придонес на оваа средба ќе дадат и Оркестарот на хармоники од Љубљана, Томас Гару пеејќи африкански спиритуали, Италијанскиот гудачки ансамбл „Вивалди“, Бугарскиот детски хор „Добра смена“, групата „Лос Парагвајос“, од Парагвај, Рускиот ансамбал „Балалајки“ и многу фолклорни ансабли од Европа. Сите 7 настани се следени од околу 10.000 посетители. Покрај наведените актвности во 1965 година во Универзалната сала ќе се остварат и 2 драсмки претстави, со гостувањето на познатото „Атеље 212“, од Белград и тоа со претставите „Зад затворени врати“ и „Чекајќи го Годо“, во присуство на 3.300 посетители. Во 1965. Година, на самиот старт на својата работа, во Униврзална сала се реализирани 9 настани со околу 13.300 посетители. Салата е официјално пуштена во употреба 10 јануари 1966 година, како Центар за организирање на приредби, со драмската претстава „Виктор или деца на власт“, во изведба на белградското „Атеље 212“, а на 16 јануари е одржан голем Симфониски концерт на Македонската филхармонија со пијанистот Александар Унински. == Капацитет == Извонредните сценски и капацитетни услови, заедно со сите пратечки функции на објектот, во амфитеатрална поставеност на гледалиштето, овозможуваат оптимални услови публиката да ја следи реализацијата на концертите на сериозна, забавна, фолклорна, етно, блуз и џез музика, поетски манифестации, драмски претстави, модни ревии, презентации, конгреси, советувања, трибини, спортски манифестации и други приредби. Малата сцена со капацитет до 300 седишта, акустички решена, овозможува реализација на камерни претстави, концерти на сериозна и џез музика. Сценскиот простор со кој располага салата овозможува повеќе варијанти на користење на сцената со вкупна површина од 400м2. Универзална Сала располага со: * гледалиште со капацитет од 1500 седишта * комплетно озвучување (JBL) со јачина од 15 киловати * светлосен парк со јачина од 100 киловати (рампа, скенери, машина за магла, видео бим и др.) * можност за аудио и видео запис * концертен и полуконцертен клавир, марка Petrof * простор за оркестра * комплетни сценографски решенија * изложбен простор во холот на салата во должина од 70 метри * прирачни бифеа, бифе за коктели и промоции со капацитет до 80 посетители == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Universal Hall}} [[Категорија:Скопје]] mij5wtc2ldtsdh4mrx4ng82s6xmsvun 0 1302272 5544861 5544819 2026-04-26T13:59:13Z SpectralWiz 106165 5544861 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свети Ѓорѓи | fullname = | other name = | native_name = Αγίου Γεωργίου | native_name_lang = el | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|41|1|48.5|N|23|49|42.8|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Зелјахово]], [[Зихненско]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = 1835 | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = Зелјаховско | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихненско-неврокопска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свети Ѓорѓи''' ({{langx|el|Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Αγίου Γεωργίου}}) — [[црква (градба)|црква]] во селото [[Зелјахово]], [[Зихненско]], [[Егејска Македонија]]. Претставува катедрален храм на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихненско-неврокопската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]].<ref name="Corect">{{нмс | url = http://corect.ipet.gr/index.php?option=com_chronoforms&chronoform=mnimeio&id_mnimeio=36&action=show&Itemid=192&lang=el | title = Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Αγ. Γεωργίου Ζιχνών | access-date = 20 мај 2014 | publisher = Corect | archive-date = 2014-05-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140521031446/http://corect.ipet.gr/index.php?option=com_chronoforms&chronoform=mnimeio&id_mnimeio=36&action=show&Itemid=192&lang=el#page=page-1 | url-status = dead }}</ref> Црквата е завршена во [[1835]] г. а [[живопис]]от е изработен во 1865 г. Направена е од камен и има облик на [[базилика]]. На западната страна има женска црква. Во 1967 – 1973 г. храмот е изграден одново. Од старата црква се зачувани владичкиот престол, еден проскинитар, царските икони, преносливите икони и свеќниците.<ref name="Corect"/> == Поврзано == * [[Зихненско-неврокопска епархија]] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи - Зелјахово}} [[Категорија:Зелјахово]] [[Категорија:Цркви во Зелјахово (општина)|Ѓорѓи, Зелјахово]] [[Категорија:Цркви во Зихненско-неврокопската епархија|Ѓорѓи, Зелјахово]] [[Категорија:Православни катедрали во Егејска Македонија|Ѓорѓи, Зелјахово]] [[Категорија:Појавено во 1835 година]] mdjbiwff4kcn8appijz8ze8fkukoopz 5544862 5544861 2026-04-26T14:00:11Z SpectralWiz 106165 5544862 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Црква | icon = | icon_width = | icon_alt = | name = Свети Ѓорѓи | fullname = | other name = | native_name = Αγίου Γεωργίου | native_name_lang = el | image = | image_size = | alt = | caption = | pushpin map = | pushpin label position = | pushpin map alt = | pushpin mapsize = | relief = | map caption = | coordinates = {{coord|41|1|48.5|N|23|49|42.8|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}} | osgraw = <!-- TEXT --> | osgridref = <!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --> | location = [[Зелјахово]], [[Зихненско]] | country = [[Егејска Македонија]], [[Грција]] | denomination = [[Цариградска патријаршија]] | previous denomination = | tradition = | religious institute = <!-- Can be substituted with 'religious order'--> | churchmanship = | membership = | attendance = | website = <!-- {{URL| example.com}} --> | former name = | bull date = | founded date = <!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --> | founder = | dedication = | dedicated date = | consecrated date = | cult = | relics = | events = | past bishop = | people = | status = | functional status = | heritage designation = | designated date = | architect = | architectural type = | style = | years built = | groundbreaking = | completed date = 1835 | construction cost = | closed date = | demolished date = | capacity = | length = <!-- {{convert| }} --> | width = <!-- {{convert| }} --> | width nave = <!-- {{convert| }} --> | height = <!-- {{convert| }} --> | diameter = <!-- {{convert| }} --> | other dimensions = | floor count = | floor area = <!-- {{convert| }} --> | dome quantity = | dome height outer = <!-- {{convert| }} --> | dome height inner = <!-- {{convert| }} --> | dome dia outer = <!-- {{convert| }} --> | dome dia inner = <!-- {{convert| }} --> | spire quantity = | spire height = <!-- {{convert| }} --> | materials = | bells = | bells hung = | bell weight = <!-- {{long ton|0| }} --> | parish = | benefice = | deanery = | archdeaconry = | episcopalarea = Зелјаховско | archdiocese = | metropolis = | diocese = [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихненско-неврокопска]] | province = | presbytery = | synod = | circuit = | district = | division = | subdivision = | archbishop = | bishop = | auxiliary bishop = | cardinal protector = | abbot = | prior = | subprior = | exarch = | provost-rector = | provost = | viceprovost = | rector = | vicar = | dean = | subdean = | archpriest = | precentor = | succentor = | chancellor = | canonchancellor = | canon = | canonpastor = | canonmissioner = | canontreasurer = | prebendary = | priestincharge = | priest = | asstpriest = | honpriest = | curate = | asstcurate = | nonstipendiaryminister = | minister = | assistant = | seniorpastor = | pastor = | chaplain = | archdeacon = | deacon = | deaconess = | reader = | student intern = | organistdom = | director = | organist = | organscholar = | chapterclerk = | laychapter = | warden = | verger = | businessmgr = | liturgycoord = | reledu = | rcia = | youthmin = | flowerguild = | musicgroup = | parishadmin = | serversguild = | sacristan = | logo = | logosize = | logolink = | logoalt = | embedded = }} '''Свети Ѓорѓи''' ({{langx|el|Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Αγίου Γεωργίου}}) — [[црква (градба)|црква]] во селото [[Зелјахово]], [[Зихненско]], [[Егејска Македонија]]. Претставува катедрален храм на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихненско-неврокопската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]].<ref name="Corect">{{нмс | url = http://corect.ipet.gr/index.php?option=com_chronoforms&chronoform=mnimeio&id_mnimeio=36&action=show&Itemid=192&lang=el | title = Ιερός Μητροπολιτικός Ναός Αγ. Γεωργίου Ζιχνών | access-date = 20 мај 2014 | publisher = Corect | archive-date = 2014-05-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140521031446/http://corect.ipet.gr/index.php?option=com_chronoforms&chronoform=mnimeio&id_mnimeio=36&action=show&Itemid=192&lang=el#page=page-1 | url-status = dead }}</ref> Црквата е завршена во [[1835]] г. а [[живопис]]от е изработен во 1865 г. Направена е од камен и има облик на [[базилика]]. На западната страна има женска црква. Во 1967 – 1973 г. храмот е изграден одново. Од старата црква се зачувани владичкиот престол, еден проскинитар, царските икони, преносливите икони и свеќниците.<ref name="Corect"/> == Поврзано == * [[Зихненско-неврокопска епархија]] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ѓорѓи - Зелјахово}} [[Категорија:Зелјахово|Црква „Св. Ѓорѓи“ - Зелјахово]] [[Категорија:Цркви во Зелјахово (општина)|Ѓорѓи, Зелјахово]] [[Категорија:Цркви во Зихненско-неврокопската епархија|Ѓорѓи, Зелјахово]] [[Категорија:Православни катедрали во Егејска Македонија|Ѓорѓи, Зелјахово]] [[Категорија:Појавено во 1835 година]] 5puj4eeuv9jw1ckjmngaa8oaxzccu6g 0 1318812 5544841 5418749 2026-04-26T12:49:33Z Arbalete 92095 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Procaccini1.jpg]] → [[File:Giulio Cesare Procaccini - Sposalizio mistico di Santa Caterina.jpg]] 5544841 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Giulio_cesare_procaccini-autorretrato-cerralbo.JPG|мини|307x307пкс| ''Автопортрет'', музеј Цералбо, Мадрид.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://ceres.mcu.es/pages/ResultSearch?txtSimpleSearch=Procaccini,%20Giulio%20Cesare&simpleSearch=0&hipertextSearch=1&search=simple&MuseumsSearch=&MuseumsRolSearch=1&listaMuseos=null|title=Red Digital de Colecciones de Museos de España - Museos|work=ceres.mcu.es|language=es|accessdate=2021-07-07}}</ref>]] '''Џулио Чезаре Прокачини''' (1574–1625) бил италијански сликар и скулптор од раната [[барок]]на ера во [[Милано]]. == Биографија == Роден во [[Болоња]], тој бил син на маниристичкиот сликар Ерколе Прокачини постариот и брат на Камило Прокачини и Карло Антонио Прокачини. Семејството се преселило во [[Милано]] околу 1585 година со помош на богатиот колекционер на уметнички дела Пиро Висконти. Почнал како скулптор во [[Миланска катедрала|катедралата]] и во миланската црква Санта Марија во близина на Сан Целзус. Во 1610 година тој насликал шест од ''Квадрони'', големи платна кои го слават св. [[Карло Боромејски]]. Меѓу неговите многубројни жртвеници се ''Обрежувањето'' (околу 1616 година) сега во Галерија Есте, Модена, и ''Тајната вечера'' (1616) за манастирот поврзан со базиликата на Пресвета Го насликал и ''камшикувањето Христово''. Во 1620 година за црквата Санта Марија ди Канепанова во [[Павија]] насликал две платна на кои е прикажана ''Дебора која ја собира војската'' и ''Рејчел со Јаков'' кај бунарот и, сè уште во истиот град, ''Света Тереза'' за црквата Санта Марија дел Грацие.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.fraticanepanova.it/santuario/cenni-storici-e-architettonici.html|title=Cenni Storici e Architettonici|work=Frati di Canepanova|accessdate=8 September 2022|archive-date=2022-08-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20220831103052/https://www.fraticanepanova.it/santuario/cenni-storici-e-architettonici.html|url-status=dead}}</ref> Работел со Џовани Батиста Креспи (''ил Серано'') и Пјер Франческо Мазучели (''ил Моразоне'') следејќи ги упатствата на кардиналот Федерико Боромејски, покровител на уметноста и братучед на Карло Боромејски. Од тоа време постои прекрасен венец што Прокачини го направил во соработка со фламанскиот сликар [[Јан Бројгел Постариот|Јан Бројгел]], кој во тоа време работел и за кардиналот Боромејски, припаѓа на колекциите на музејот Прадо и потекнува од шпанската кралска колекција. Тој исто така насликал и мали религиозни платна за богати семејства, во Милано и во Џенова, каде што ги видел делата на [[Петер Паул Рубенс|Рубенс]]. Неговиот стил го покажува влијанието на болоњскиот маниризам и [[венеција]]нскиот колоризам и го означува почетокот на барокот. == Галерија == <gallery> Податотека:Procaccini - Ecce Homo.jpg|alt=Ecce Homo, 1615–1620, Dallas Museum of Art|''Еце Хомо'', 1615–1620, Музеј на уметност во Далас Податотека:Artgate Fondazione Cariplo - Doneda Giovanni Stefano, Predica di San Giovanni Battista.jpg|alt=Predica di San Giovanni Battista|Предика ди Сан Џовани Батиста Податотека:LA ORACIÓN EN EL HUERTO (GIULIO CESARE PROCACCINI) (RESTAURADA).jpg|alt=The Agony in the garden, 1616–1620, Prado Museum, Madrid.|''Агонијата во градината'', 1616–1620, музеј Прадо, [[Мадрид]].<ref name="museodelprado.es">{{Cite web|url=https://www.museodelprado.es/en/the-collection/art-work/garland-with-the-virgin-and-child-and-two-angels/b63d07fb-e2b0-4155-9494-4b8756502b28|title=Garland with the Virgin and Child and two Angels - The Collection - Museo Nacional del Prado|url-status=live|access-date=July 6, 2021|website=www.museodelprado.es}}</ref> Податотека:Giulio Cesare Procaccini - Sposalizio mistico di Santa Caterina.jpg|alt=The Mystical Marriage of Saint Catherine, Royal Museum of Fine Arts of Belgium|''Мистичниот брак на Света Катерина'', Кралскиот музеј за ликовни уметности на Белгија Податотека:Jan Brueghel (I) - Wreath with Virgin and Child and Two Angels.jpg|alt=Garland with the Virgin and Child and two Angels, in collaboration with Jan Brueghel the Elder. c. 1619. Prado Museum, Madrid.|Венец со Богородица и дете и два ангели, во соработка со Јан Бројгел Постариот. в. 1619. Музеј Прадо, Мадрид.<ref name="museodelprado.es"/> </gallery> == Делумна антологија == * ''Крунисување на Богородица'' [http://www.getty.edu/art/gettyguide/artObjectDetails?artobj=827] * ''Богородица со светите Фрањо и Доминик; институција Бројаница'' [http://www.metmuseum.org/Works_Of_Art/viewOne.asp?dep=11&viewMode=1&item=1979.209] * ''Ecce Homo, 1615–1620, денес во Музејот на уметност во Далас'' == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведена книга|title=Pelican History of Art|last=Wittkower|first=Rudolf|publisher=Penguin Books Ltd|others=1980|year=1993|pages=98–102|chapter=Art and Architecture Italy, 1600–1750|author-link=Rudolf Wittkower}} * [https://web.archive.org/web/20070310141303/http://www.hallandknight.com/exhibitions/procaccini/reviews.html Procaccini exhibition]. * Domenico Sedini, [http://www.artgate-cariplo.it/collezione-online/page45d.do?link=oln82d.redirect&kcond31d.att3=383 Giulio Cesare Procaccini] Archived 2021-08-17 at the Wayback Machine, online catalogue [https://web.archive.org/web/20120402223047/http://www.artgate-cariplo.it/Portal-museo/page38.do?sp=page38&link=ln502&stu24.LanguageISOCtxParam=en Artgate] by Fondazione Cariplo, 2010, CC BY-SA. == Други проекти == {{Ризница-ред|Giulio Cesare Procaccini}}{{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Прокачини}} [[Категорија:Италијански сликари]] [[Категорија:Родени во 1574 година]] [[Категорија:Починати во 1625 година]] [[Категорија:Италијански барокни сликари]] ttu5usonybgzwtqru0md36tmq9dxn0b 0 1334542 5544863 5192139 2026-04-26T14:02:32Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5544863 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Institut polytechnique de Paris main entrance.jpg|thumb|right|250px]] '''Institut polytechnique de Paris''' големо инженерско училиште во [[Франција]]<ref>[https://www.lesechos.fr/politique-societe/societe/a-saclay-le-pole-decoles-autour-de-polytechnique-se-voit-parmi-les-premiers-mondiaux-dici-a-2030-1326866 A Saclay, le pôle d'écoles autour de Polytechnique se voit parmi les premiers mondiaux d'ici à 2030]</ref>. Се наоѓа во Палезо<ref>[https://www.usinenouvelle.com/article/comment-fonctionnera-l-institut-polytechnique-de-paris.N804130 Comment fonctionnera l’Institut Polytechnique de Paris]</ref>. IP Paris е јавна високообразовна и техничко-истражувачка институција. Истражувањето на IP Paris се спроведува во пет тематски области: енергија и клима, дигитална технологија, безбедност, технологија и здравје.<ref>[https://www.letudiant.fr/educpros/entretiens/e-labaye-ip-paris-si-nous-voulons-etre-aussi-performant-que-le-mit-ou-l-epfl-il-nous-faut-intensifier-notre-force-de-frappe.html E. Labaye (IP Paris) : "Si nous voulons être aussi performant que le MIT ou l’EPFL, il nous faut intensifier notre force de frappe"]</ref> На 15 септември 2020 година, Институтот заедно со [[ХЕК Париз]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.forbes.fr/technologie/hiparis-linstitut-polytechnique-de-paris-et-hec-paris-affiche-leur-ambition-dans-lia/ |title=Hi!Paris, L’Institut Polytechnique De Paris Et HEC Paris Affichent Leur Ambition Dans L’IA |accessdate=2023-10-20 |archive-date=2022-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221014085903/https://www.forbes.fr/technologie/hiparis-linstitut-polytechnique-de-paris-et-hec-paris-affiche-leur-ambition-dans-lia/ |url-status=dead }}</ref> го основаа истражувачкиот центар за вештачка интелигенција, Hi PARIS!.<ref>[https://www.actuia.com/actualite/__trashed-2/ Zoom sur Hi! PARIS, le centre consacré à l’IA et aux Sciences des données de l’Institut Polytechnique de Paris et HEC Paris]</ref><ref>[https://www.usinenouvelle.com/editorial/hec-et-polytechnique-lancent-le-centre-pluridisciplinaire-hi-paris-pour-devenir-champion-de-la-recherche-en-ia.N1005034 HEC et Polytechnique lancent le centre pluridisciplinaire Hi! Paris pour devenir champions de la recherche en IA]</ref> == Наводи == <references/> == Надворешни врски == * [https://www.ip-paris.fr IP Paris] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Универзитети во Франција]] [[Категорија:Париз]] 5igf5tzep3qxjjmn4qyq130lny1yfb0 0 1335623 5545075 5156167 2026-04-26T20:32:14Z Boris Cheshlarov 47849 /* Улоги */ 5545075 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = На наш начин | genre = [[комедија]] | director = [[Тихомир Бачовски]] | writer = [[Велко Неделковски]] | starring = [[Ацо Стефановски]]<br>[[Вукан Диневски]]<br>[[Ацо Јовановски]]<br>[[Ненад Стојановски]]<br>[[Милица Стојанова]]<br>[[Лилјана Велјанова]]<br>[[Катерина Коцевска]]<br>[[Петре Арсовски]]<br>[[Ѓорѓи Колозов]]<br>[[Душко Костовски]]<br>[[Ацо Дуковски]]<br>[[Петар Темелковски]]<br>[[Ненад Милосављевиќ]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 4 | language = [[Македонски јазик|македонски]] | country = {{МКД}} | released = [[1985]] | network = [[Телевизија Скопје]] }} '''На наш начин''' - [[Македонски|македонска]] телевизиска серија по сценарио на [[Велко Неделковски]], а во режија на [[Тихомир Бачовски]]. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Ацо Стефановски]] | Јован |- | [[Вукан Диневски]] | Киро ВД Технички директор |- | [[Ацо Јовановски]] | Најден Апостолов |- | [[Ненад Стојановски]] | Записничарот |- | [[Милица Стојанова]] | Стефка |- | [[Лилјана Велјанова]] | |- | [[Катерина Коцевска]] | |- | [[Петре Арсовски]] | |- | [[Ѓорѓи Колозов]] | |- | [[Душко Костовски]] | |- | [[Ацо Дуковски]] | |- | [[Петар Темелковски]] | Дренко |- | [[Драги Крстевски]] | |- | [[Кирил Ќортошев]] | |- | [[Ѓокица Лукаревски]] | |- | [[Кирил Ристоски]] | |- | [[Владимир Светиев]] | |- | [[Ванчо Петрушевски]] | |- | [[Гоце Тодоровски]] |Бимбо |- | [[Благоја Спиркоски-Џумерко]] | |- | [[Сабина Ајрула-Тозија]] | |- | [[Гоце Влахов]] | |- | [[Лиле Георгиева]] | |- | [[Јосиф Јосифовски (глумец) |Јосиф Јосифовски]] | |- | [[Снежана Стамеска]] | |- | [[Ленче Делова]] | |- | [[Виолета Шапковска]] | |- | [[Викторија Анѓушева]] | |- | [[Димче Мешковски]] | |- | [[Владимир Ангеловски-Дади]] | Полицаец 1 |- | [[Дине Дрваров]] | |- | [[Вера Вучкова]] | |- | [[Лазе Манасковски]] | |- | [[Љупчо Петрушевски]] | |- | [[Добрила Пуцкова]] | |- | [[Мустафа Јашар]] | |- | [[Фехми Груби]] | |- | [[Димитар Зози]] | |- | [[Салаетин Билал]] | |- | [[Тома Киров]] | Полицаец 2 |- | [[Кица Ивковска-Велјановска]] | |- | [[Соња Каранџуловска]] | |- | [[Светлана Василковска]] | |- | [[Емил Рубен]] | |- | [[Сашо Огненовски]] | |- | [[Дејан Јосифовски]] | |- | [[Славица Јовановска|Славица Ковачевиќ-Јовановска]] | |- | [[Јовица Михајловски]] | |- | [[Иво Велјановски]] | |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|id=0482865|title=На наш начин}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови со Виолета Шапковска]] kggulpuulzu452y15czq94pli7rjxz8 0 1336157 5544993 5404664 2026-04-26T18:05:47Z Andrew012p 85224 5544993 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Outlast | image = Outlast cover.jpg | developer = [[Red Barrels]] | publisher = Red Barrels | writer = | composer = | engine = [[Unreal Engine|Unreal Engine 3]]<ref>{{cite web|url=https://blog.playstation.com/2021/09/03/the-outlast-trials-is-like-a-tv-series-offering-new-challenges-for-players-and-developer-alike/|title=The Outlast Trials "is like a TV series", offering new challenges for players and developer alike|first=Phillipe|last=Morin|work=[[PlayStation Blog]]|date=September 3, 2021|accessdate=September 4, 2021}}</ref> | platforms = {{Unbulleted list|[[Microsoft Windows]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]|[[Linux]]|[[macOS|OS X]]|[[Nintendo Switch]]}} | released = '''Microsoft Windows'''<br/> [[4 септември]] [[2013]] <br>'''PlayStation 4'''<br/> [[5 февруари]] [[2014]] '''Xbox One'''<br/> [[19 јуни]] [[2014]]<br> '''Linux'''<br/> [[31 март]] [[2015]]<br> '''Mac OS X'''<br/> [[31 март]] [[2015]] '''Nintendo Switch'''<br/> [[27 февруари]] [[2018]] | genre = [[ужас за преживување|ужаси за преживување]] | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }}'''Outlast''' (буквално: ''Надживеј'') — [[видеоигра]] на [[Ужас за преживување|ужасите за преживување]] од прво лице развиена и објавена од Red Barrels за [[Microsoft Windows|Windows]] во [[2013]] г. Верзиите на играта подоцна биле објавени за [[macOS]], [[Линукс|Linux]], [[PlayStation 4]] и [[Xbox One]]. ''Outlast'' се одвива во пропадната лудница. Во лудницата, јунакот новинар наидува на крвожедни лудаци. За разлика од многу слични игри, ликот на играта нема [[оружје]], не знае да се бори и е принуден да бега и да се крие од враговите што го гонат. Во [[2017]] г., бил објавен вториот дел на играта — [[Outlast 2|''Outlast 2'']].<ref name="GamingOnLinux">{{cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UC_AZGkToFnM_nKjb_LoicDQ|title=Humble Indie Bundle 14 Is Out, Outlast & Shadow Warrior New To Linux|publisher=GamingOnLinux|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009105429/https://www.youtube.com/channel/UC_AZGkToFnM_nKjb_LoicDQ|archive-date=9 October 2016|access-date=31 March 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://comicbook.com/gaming/news/outlast-15-million-copies-sold/|title=Outlast Series Has Sold Over 15 Million Copies|date=14 May 2018|access-date=25 August 2020}}</ref> == Играчки процес == Играчот ја презема улогата на [[Новинарство|новинарот]] Мајлс Апшур, управуван од прво лице. Мајлс со себе носи бележник во кој пишува белешки за време на играта, и [[видеокамера]]. Бидејќи Мајлс е обичен човек што не поседува никакво [[оружје]], видеокамерата е единствениот предмет што може да се користи. Тој исто така не може да се бори. Камерата е опремена со уред за ноќно гледање, без уредот е невозможно да се движите низ слабо осветлената болница. Кога користите уред за ноќно гледање, камерата почнува брзо да се празни, принудувајќи го играчот постојано да бара [[Батерија|батерии]] расфрлани насекаде. Играта вклучува решавање едноставни [[Загатка|загатки]], тајно движење, како и мигови во кои треба да бегате од вашите гонители, да ги надминете различните пречки и да се криете во темницата, плакарите, под [[Кревет|креветите]] и на други затскриени места. Во играта, главниот лик нема сојузници, освен [[Татко|таткото]] на Мартин и еден пациент што ве демне и ви помага во текот на играта. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}}{{Wikiquote}} * {{Official website|https://redbarrelsgames.com/games/outlast/}} [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Windows]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ 8atb2b1bhkmcorzdf80dr63v32kktct 5544994 5544993 2026-04-26T18:06:06Z Andrew012p 85224 5544994 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Outlast | image = Outlast cover.jpg | developer = [[Red Barrels]] | publisher = Red Barrels | writer = | composer = | engine = [[Unreal Engine|Unreal Engine 3]]<ref>{{cite web|url=https://blog.playstation.com/2021/09/03/the-outlast-trials-is-like-a-tv-series-offering-new-challenges-for-players-and-developer-alike/|title=The Outlast Trials "is like a TV series", offering new challenges for players and developer alike|first=Phillipe|last=Morin|work=[[PlayStation Blog]]|date=September 3, 2021|accessdate=September 4, 2021}}</ref> | platforms = {{Unbulleted list|[[Microsoft Windows]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]|[[Linux]]|[[macOS|OS X]]|[[Nintendo Switch]]}} | released = '''Microsoft Windows'''<br/> [[4 септември]] [[2013]] <br>'''PlayStation 4'''<br/> [[5 февруари]] [[2014]] '''Xbox One'''<br/> [[19 јуни]] [[2014]]<br> '''Linux'''<br/> [[31 март]] [[2015]]<br> '''Mac OS X'''<br/> [[31 март]] [[2015]] '''Nintendo Switch'''<br/> [[27 февруари]] [[2018]] | genre = [[ужас за преживување|ужаси за преживување]] | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }}'''''Outlast''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Надживеј'') — [[видеоигра]] на [[Ужас за преживување|ужасите за преживување]] од прво лице развиена и објавена од Red Barrels за [[Microsoft Windows|Windows]] во [[2013]] г. Верзиите на играта подоцна биле објавени за [[macOS]], [[Линукс|Linux]], [[PlayStation 4]] и [[Xbox One]]. ''Outlast'' се одвива во пропадната лудница. Во лудницата, јунакот новинар наидува на крвожедни лудаци. За разлика од многу слични игри, ликот на играта нема [[оружје]], не знае да се бори и е принуден да бега и да се крие од враговите што го гонат. Во [[2017]] г., бил објавен вториот дел на играта — [[Outlast 2|''Outlast 2'']].<ref name="GamingOnLinux">{{cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UC_AZGkToFnM_nKjb_LoicDQ|title=Humble Indie Bundle 14 Is Out, Outlast & Shadow Warrior New To Linux|publisher=GamingOnLinux|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009105429/https://www.youtube.com/channel/UC_AZGkToFnM_nKjb_LoicDQ|archive-date=9 October 2016|access-date=31 March 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://comicbook.com/gaming/news/outlast-15-million-copies-sold/|title=Outlast Series Has Sold Over 15 Million Copies|date=14 May 2018|access-date=25 August 2020}}</ref> == Играчки процес == Играчот ја презема улогата на [[Новинарство|новинарот]] Мајлс Апшур, управуван од прво лице. Мајлс со себе носи бележник во кој пишува белешки за време на играта, и [[видеокамера]]. Бидејќи Мајлс е обичен човек што не поседува никакво [[оружје]], видеокамерата е единствениот предмет што може да се користи. Тој исто така не може да се бори. Камерата е опремена со уред за ноќно гледање, без уредот е невозможно да се движите низ слабо осветлената болница. Кога користите уред за ноќно гледање, камерата почнува брзо да се празни, принудувајќи го играчот постојано да бара [[Батерија|батерии]] расфрлани насекаде. Играта вклучува решавање едноставни [[Загатка|загатки]], тајно движење, како и мигови во кои треба да бегате од вашите гонители, да ги надминете различните пречки и да се криете во темницата, плакарите, под [[Кревет|креветите]] и на други затскриени места. Во играта, главниот лик нема сојузници, освен [[Татко|таткото]] на Мартин и еден пациент што ве демне и ви помага во текот на играта. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}}{{Wikiquote}} * {{Official website|https://redbarrelsgames.com/games/outlast/}} [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Windows]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ n65lcmu6bncq4p1g90fyzvz4f9dr50i 5544995 5544994 2026-04-26T18:06:37Z Andrew012p 85224 5544995 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Outlast | image = Outlast cover.jpg | developer = [[Red Barrels]] | publisher = Red Barrels | writer = | composer = | engine = [[Unreal Engine|Unreal Engine 3]]<ref>{{cite web|url=https://blog.playstation.com/2021/09/03/the-outlast-trials-is-like-a-tv-series-offering-new-challenges-for-players-and-developer-alike/|title=The Outlast Trials "is like a TV series", offering new challenges for players and developer alike|first=Phillipe|last=Morin|work=[[PlayStation Blog]]|date=September 3, 2021|accessdate=September 4, 2021}}</ref> | platforms = {{Unbulleted list|[[Microsoft Windows]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]|[[Linux]]|[[macOS|OS X]]|[[Nintendo Switch]]}} | released = '''Microsoft Windows'''<br/> [[4 септември]] [[2013]] <br>'''PlayStation 4'''<br/> [[5 февруари]] [[2014]] '''Xbox One'''<br/> [[19 јуни]] [[2014]]<br> '''Linux'''<br/> [[31 март]] [[2015]]<br> '''Mac OS X'''<br/> [[31 март]] [[2015]] '''Nintendo Switch'''<br/> [[27 февруари]] [[2018]] | genre = [[ужас за преживување|ужаси за преживување]] | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }}'''''Outlast''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Надживеј'') — [[видеоигра]] на [[Ужас за преживување|ужасите за преживување]] од прво лице развиена и објавена од Red Barrels за [[Microsoft Windows|Windows]] во [[2013]] г. Верзиите на играта подоцна биле објавени за [[macOS]], [[Линукс|Linux]], [[PlayStation 4]] и [[Xbox One]]. ''Outlast'' се одвива во пропадната лудница. Во лудницата, јунакот новинар наидува на крвожедни лудаци. За разлика од многу слични игри, ликот на играта нема [[оружје]], не знае да се бори и е принуден да бега и да се крие од враговите што го гонат. Во [[2017]] г., бил објавен вториот дел на играта — [[Outlast 2|''Outlast 2'']].<ref name="GamingOnLinux">{{cite web|url=https://www.youtube.com/channel/UC_AZGkToFnM_nKjb_LoicDQ|title=Humble Indie Bundle 14 Is Out, Outlast & Shadow Warrior New To Linux|publisher=GamingOnLinux|archive-url=https://web.archive.org/web/20161009105429/https://www.youtube.com/channel/UC_AZGkToFnM_nKjb_LoicDQ|archive-date=9 October 2016|access-date=31 March 2015|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://comicbook.com/gaming/news/outlast-15-million-copies-sold/|title=Outlast Series Has Sold Over 15 Million Copies|date=14 May 2018|access-date=25 August 2020}}</ref> == Играчки процес == Играчот ја презема улогата на [[Новинарство|новинарот]] Мајлс Апшур, управуван од прво лице. Мајлс со себе носи бележник во кој пишува белешки за време на играта, и [[видеокамера]]. Бидејќи Мајлс е обичен човек што не поседува никакво [[оружје]], видеокамерата е единствениот предмет што може да се користи. Тој исто така не може да се бори. Камерата е опремена со уред за ноќно гледање, без уредот е невозможно да се движите низ слабо осветлената болница. Кога користите уред за ноќно гледање, камерата почнува брзо да се празни, принудувајќи го играчот постојано да бара [[Батерија|батерии]] расфрлани насекаде. Играта вклучува решавање едноставни [[Загатка|загатки]], тајно движење, како и мигови во кои треба да бегате од вашите гонители, да ги надминете различните пречки и да се криете во темницата, плакарите, под [[Кревет|креветите]] и на други затскриени места. Во играта, главниот лик нема сојузници, освен [[Татко|таткото]] на Мартин и еден пациент што ве демне и ви помага во текот на играта. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}}{{Wikiquote}} * {{Official website|https://redbarrelsgames.com/games/outlast/}} [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Windows]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Ужаси за преживување]] afcgdxu14gvjlaxouj77vtu0tu0jkpk 0 1336371 5544998 5541614 2026-04-26T18:07:50Z Andrew012p 85224 5544998 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Vampyr | image = Vampyr (game).jpg | developer = [[Dontnod Entertainment]] | publisher = [[Focus Home Interactive]] | director = Филип Моро | producer = | designer = | programmer = | artist = | writer = Стефан Боверже | composer = [[Оливие Деривиер]] | engine = [[Unreal Engine|Unreal Engine 4]] | platforms = {{Unbulleted list|[[PlayStation 4]]|[[Windows]]|[[Xbox One]]|[[Nintendo Switch]]}} | released = {{Unbulleted list|'''PlayStation 4, Windows и Xbox One'''|[[5 јуни]] [[2018]] г.|'''Nintendo Switch'''|[[29 октомври]] [[2019]] г.}} | genre = акциона игра со улоги | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }}'''''Vampyr''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Вампир'') — компјутерска акциона игра со улоги, развиена од [[Франција|француското]] студио Dontnod Entertainment за платформите [[Microsoft Windows|Windows]], [[PlayStation 4]], [[Nintendo Switch]] и [[Xbox One]], и објавена од Focus Home Interactive во [[2018]] г. [[Видеоигра|Играта]] се одвива во [[Лондон]] во [[1918]] г. Главниот лик, [[Лекар|лекарот]] Џонатан Рид, се претвора во [[вампир]] и мора да се помири со својата нова состојба, растргната помеѓу [[Хипократова заклетва|Хипократовата заклетва]] и неговата новооткриена крвожедна [[природа]]. „[[Отворен свет|Полуотворениот]]“ свет на играта е поделен на неколку поврзани области, чија состојба може да се промени во зависност од дејствата на играчот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.playstation.com/archive/2015/12/02/everything-you-need-to-know-about-vampyr-from-the-team-behind-life-is-strange|title=Everything you need to know about Vampyr, from the team behind Life is Strange|date=2015-12-02|work=PlayStation.Blog|language=en-US|accessdate=2023-11-17}}</ref> Од играчот не се бара да убива други ликови за успешно да ја заврши играта, но ловот на [[Човек|луѓе]] му овозможува на јунакот да ја врати изгубената сила и да стекне нови способности; Во битките, играчот може да користи и [[оружје]] и натприродни способности на вампирот. Развивачите го посетиле Лондон и користеле [[Историја|историски]] материјали за подробно да го произнесат [[Град|градот]] во почетокот на [[20 век|XX век]]. Играта добила мешани оценки од печатот: рецензентите ја пофалиле атмосферата на играта, пишувањето и развивачкиот систем на ликовите, но го критикувале борбениот систем и повеќекратните технички проблеми на играта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.playstation.com/en-us/games/vampyr|title=Vampyr|work=PlayStation|language=en-US|accessdate=2023-11-17}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [https://store.steampowered.com/app/427290/Vampyr/ Vampyr] на [[Steam (софтвер)|Steam]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ gaq25e1e9exb21u3akgs6ylzqc45ou6 0 1352123 5545160 5538165 2026-04-26T22:49:38Z Aprilija50.A.D 119801 5545160 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Утре Наутро | image = Утре наутро серија.jpg | director = [[Јани Бојаџи]] | writer = [[Јани Бојаџи]] | producer = [[Дејан Милошевски]] | starring = [[Нина Деан]]<br>[[Ирена Илиевска]]<br>[[Кети Дончевска-Илиќ]]<br>[[Бајрам Северџан]]<br>[[Васил Зафирчев]]<br>[[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]]<br>[[Гоце Андонов]]<br>[[Коста Ангов]]<br>[[Благој Веселинов]]<br>[[Роберт Вељановски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Симеон Мони Дамевски]]<br>[[Благоја Чоревски]]<br>[[Александар Микиќ]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Младен Крстевски]]<br>[[Гордана Ендровска]]<br>[[Рубенс Муратовски]] | location = [[Скопје]], [[Матка (кањон)|Матка]], [[Македонија]] | country = {{МКД}} | language = [[македонски]] | genre = [[драма]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 5 | network = [[Телевизија Алфа]] | released = [[29 март]] [[2026]] - [[26 април]] [[2026]] }} '''Утре Наутро''' — [[Македонија|македонска]] [[Телевизија|телевизиска]] серија во [[режија]] и [[сценарио]] на [[Јани Бојаџи]]. Серијата е снимана во [[2024]] година, во продукција на [[Телевизија Алфа]]. Серијата имала 5 епизоди и почнала емитување во [[2026|2026 година]].<ref>{{нмс|title=Последна клапа од Утре Наутро, најновото дело на режисерот Јани Бојаџи | url=https://www.alfa.mk/posledna-klapa-od-utre-nautro-najnovoto-delo-na-rezhiserot-jani-bojadhi/ | publisher = | work = Алфа ТВ | date = | accessdate = 17 јули 2024}}</ref> == Содржина == По бегството на нејзиниот сопруг, ЈОАНА е предмет на јавен линч додека нејзините деца БОРИС и ТИНА се жртви на малтретирање. Нејзината ромска домаќинка АЈТЕН, нејзиниот сопруг ЕШТРЕФ и нивната ќерка АИДА се жртви на етничка дискриминација. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Нина Деан]] | Јоана Пеласка |- | [[Ирена Илиевска]] | Аида |- | [[Кети Дончевска-Илиќ]] | Ајтен |- | [[Васил Зафирчев]] | Рустем |- | [[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]] | Никола Бакалски |- | [[Бајрам Северџан]] | Ешреф |- | [[Јана Никодиновска]] | Тина |- | [[Гоце Андонов]] | Борис |- | [[Игор Стојчевски]] | Петар Поповски |- |[[Коста Ангов]] | Владимир |- | [[Благој Веселинов]] | Инспектор |- | [[Роберт Вељановски]] | Тодор |- | [[Владо Јовановски]] | Петруш |- | [[Григор Јовановски]] | Димитар |- | [[Александар Микиќ]] | Началникот |- | [[Симеон Мони Дамевски]] | УС Амбасадор |- | [[Жаклина Стевковска]] | Психологот |- | [[Благоја Чоревски]] | Анастас |- | [[Горан Илиќ]] | Секретарот на училиштето |- | [[Младен Крстевски]] | |- | [[Антонио Ташковски]] | Филип |- | [[Давид Мука]] | Агент |- | [[Пируника Киселички]] | Вела |- | [[Димитрина Мицкоска]] | Косара |- | [[Петар Горко]] | Поп Стаматов |- | [[Ана Димитрова]] | Марта |- | [[Роберт Ристов]] | Адвокатот |- | [[Јордан Витанов]] | Тренерот |- | [[Рубенс Муратовски]] | Полицаец |- | [[Јана Вељановска]] | Емилија |- | [[Славица Манаскова]] | Директорка |- | [[Сашо Тасевски]] | Тетовиран затвореник |- | [[Миле Вратеовски]] | Високиот затвореник |- | [[Гордана Ендровска]] | Класен раководител |- | [[Кристина Христова-Николова]] | Судијката |- | [[Душица Стојановска]] | Чистачка во барот 1 |- | [[Надица Петрова]] | Чистачка во барот 2 |- | [[Нино Леви]] | Доктор |- | [[Чедомир Митевски]] | Готвачот |- | [[Мина Јелучин]] | Лена |- | [[Томе Станковски]] | Обвинителот |- | [[Кирил Андоновски]] | |- | [[Владанка Димковска]] | Докторка |- | [[Давид Илиќ]] | Полициски инспектор |- | [[Бранко Бенинов]] | |- | [[Кристина Гиева]] | Полицаец 2 |- | [[Владо Дојчиновски]] | |- | [[Виолета Шапковска]] | |- | [[Филип Миленковски]] | Шарлот |- | [[Ангела Диколоска]] | Репортер |- | [[Идает Сејфулот]] | Тони |- | [[Елена Марковска-Цветановска|Елена Марковска]] | Новинар |} == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Утре наутро (филм)|Утре наутро]] - филм == Надворешни врски == * {{IMDb title|32987096}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови на Јани Бојаџи]] [[Категорија:Филмови со Младен Крстевски]] hgwvsud0r09o1ciawl2rfjr5ikv8x6a 5545162 5545160 2026-04-26T22:55:12Z Aprilija50.A.D 119801 5545162 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за телевизија | name = Утре Наутро | image = Податотека:IMG 5504.jpeg | director = [[Јани Бојаџи]] | writer = [[Јани Бојаџи]] | producer = [[Дејан Милошевски]] | starring = [[Нина Деан]]<br>[[Ирена Илиевска]]<br>[[Кети Дончевска-Илиќ]]<br>[[Бајрам Северџан]]<br>[[Васил Зафирчев]]<br>[[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]]<br>[[Гоце Андонов]]<br>[[Коста Ангов]]<br>[[Благој Веселинов]]<br>[[Роберт Вељановски]]<br>[[Владо Јовановски]]<br>[[Симеон Мони Дамевски]]<br>[[Благоја Чоревски]]<br>[[Александар Микиќ]]<br>[[Горан Илиќ]]<br>[[Душица Стојановска]]<br>[[Младен Крстевски]]<br>[[Гордана Ендровска]]<br>[[Рубенс Муратовски]] | location = [[Скопје]], [[Матка (кањон)|Матка]], [[Македонија]] | country = {{МКД}} | language = [[македонски]] | genre = [[драма]] | num_seasons = 1 | num_episodes = 5 | network = [[Телевизија Алфа]] | released = [[29 март]] [[2026]] - [[26 април]] [[2026]] }} '''Утре Наутро''' — [[Македонија|македонска]] [[Телевизија|телевизиска]] серија во [[режија]] и [[сценарио]] на [[Јани Бојаџи]]. Серијата е снимана во [[2024]] година, во продукција на [[Телевизија Алфа]]. Серијата имала 5 епизоди и почнала емитување во [[2026|2026 година]].<ref>{{нмс|title=Последна клапа од Утре Наутро, најновото дело на режисерот Јани Бојаџи | url=https://www.alfa.mk/posledna-klapa-od-utre-nautro-najnovoto-delo-na-rezhiserot-jani-bojadhi/ | publisher = | work = Алфа ТВ | date = | accessdate = 17 јули 2024}}</ref> == Содржина == По бегството на нејзиниот сопруг, ЈОАНА е предмет на јавен линч додека нејзините деца БОРИС и ТИНА се жртви на малтретирање. Нејзината ромска домаќинка АЈТЕН, нејзиниот сопруг ЕШТРЕФ и нивната ќерка АИДА се жртви на етничка дискриминација. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | [[Нина Деан]] | Јоана Пеласка |- | [[Ирена Илиевска]] | Аида |- | [[Кети Дончевска-Илиќ]] | Ајтен |- | [[Васил Зафирчев]] | Рустем |- | [[Горан Стојановски (глумец)|Горан Стојаноски]] | Никола Бакалски |- | [[Бајрам Северџан]] | Ешреф |- | [[Јана Никодиновска]] | Тина |- | [[Гоце Андонов]] | Борис |- | [[Игор Стојчевски]] | Петар Поповски |- |[[Коста Ангов]] | Владимир |- | [[Благој Веселинов]] | Инспектор |- | [[Роберт Вељановски]] | Тодор |- | [[Владо Јовановски]] | Петруш |- | [[Григор Јовановски]] | Димитар |- | [[Александар Микиќ]] | Началникот |- | [[Симеон Мони Дамевски]] | УС Амбасадор |- | [[Жаклина Стевковска]] | Психологот |- | [[Благоја Чоревски]] | Анастас |- | [[Горан Илиќ]] | Секретарот на училиштето |- | [[Младен Крстевски]] | |- | [[Антонио Ташковски]] | Филип |- | [[Давид Мука]] | Агент |- | [[Пируника Киселички]] | Вела |- | [[Димитрина Мицкоска]] | Косара |- | [[Петар Горко]] | Поп Стаматов |- | [[Ана Димитрова]] | Марта |- | [[Роберт Ристов]] | Адвокатот |- | [[Јордан Витанов]] | Тренерот |- | [[Рубенс Муратовски]] | Полицаец |- | [[Јана Вељановска]] | Емилија |- | [[Славица Манаскова]] | Директорка |- | [[Сашо Тасевски]] | Тетовиран затвореник |- | [[Миле Вратеовски]] | Високиот затвореник |- | [[Гордана Ендровска]] | Класен раководител |- | [[Кристина Христова-Николова]] | Судијката |- | [[Душица Стојановска]] | Чистачка во барот 1 |- | [[Надица Петрова]] | Чистачка во барот 2 |- | [[Нино Леви]] | Доктор |- | [[Чедомир Митевски]] | Готвачот |- | [[Мина Јелучин]] | Лена |- | [[Томе Станковски]] | Обвинителот |- | [[Кирил Андоновски]] | |- | [[Владанка Димковска]] | Докторка |- | [[Давид Илиќ]] | Полициски инспектор |- | [[Бранко Бенинов]] | |- | [[Кристина Гиева]] | Полицаец 2 |- | [[Владо Дојчиновски]] | |- | [[Виолета Шапковска]] | |- | [[Филип Миленковски]] | Шарлот |- | [[Ангела Диколоска]] | Репортер |- | [[Идает Сејфулот]] | Тони |- | [[Елена Марковска-Цветановска|Елена Марковска]] | Новинар |} == Наводи == {{Наводи}} == Поврзано == * [[Утре наутро (филм)|Утре наутро]] - филм == Надворешни врски == * {{IMDb title|32987096}} [[Категорија:Македонски телевизиски серии]] [[Категорија:Филмови на Јани Бојаџи]] [[Категорија:Филмови со Младен Крстевски]] 9yydbepcumne0syef2us2zrwpd7npp9 0 1355666 5545176 5435838 2026-04-26T23:59:07Z Buli 2648 /* Младост и образование */ 5545176 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer <!-- for more information see [[:Template:Infobox writer/doc]] --> | name = Виктор Григорович<br />{{small|Виктор Григорович}} | image = GrigorovicViktor.jpg | imagesize = 220px | caption = | birth_date = {{birth date|1815|4|30|df=yes}} | birth_place = [[Балта (Украина)|Балта]], [[Херсонска Губернија]], [[Руско Царство]] | death_date = {{death date and age|1876|12|19|1815|4|30|df=yes}} | death_place = [[Кропивницки|Елисаветград]], Руско Царство | occupation = [[Славист]], [[фолклорист]], [[книжевен критичар]], историчар, новинар | genre = | political movement = | notableworks = | influences = | influenced = | website = }} '''Виктор Иванович Григорович''' ({{langx|ru|Ви́ктор Ива́нович Григоро́вич}}), (30 април 1815 – 19 декември 1876) — руски [[славист]], [[фолклорист]], [[книжевен критичар]], [[историчар]] и [[новинар]], еден од зачетниците на [[славистика]]та во Руското Царство.<ref>Григорович Виктор Иванович, Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] под ред. А. М. Прохоров — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.</ref> == Младост и образование == Виктор Григорович е роден на 10 април 1815 година во Балта, денешна [[Украина]], каде што служел неговиот татко. Неговата мајка била [[Полјаци|полска]] [[Римокатоличка црква|католичка]].<ref name="ESBE">{{ВТ-ЭСБЕ|Григорович, Виктор Иванович}}</ref> Студирал во Балта и Уман во Базилијанското училиште, подоцна се запишал на [[Харковски универзитет|Универзитетот во Харков]]. По дипломирањето, четири години живеел во [[Тарту|Дорпат]], каде студирал филозофија и класична филологија.<ref name="ESBE"/> == Казански универзитет == Во 1839 година, Григорович бил поканет на [[Казански универзитет|Казанскиот универзитет]] на новоотворениот оддел за [[словенски јазици]]. Во 1840 година, тој на факултетот се претставил со кандидатскиот есеј со наслов „Истражување за црковнословенскиот јазик“, во кој зборувал во корист на панонската теорија за потеклото на [[Старословенски јазик|старословенскиот јазик]]. Потоа отпатувал во странство, а по враќањето го положил магистерскиот испит и ја објавил својата дисертација со наслов „Искуство во претставувањето на словенската книжевност во нејзините поважни епохи“. Ова, според Иван Котлијаревски, беше „првиот научен есеј во Русија за словенската книжжевност од гледна точка на словенскиот реципроцитет“, каде што паралелно се разгледувале не само руската и полската книжевност, туку биле споредени и книжевни факти од животот на таквите националности, за кои дотогаш не била препознаена книжевност.<ref name="ESBE"/> Од 1842 до 1863 година, Григорович бил професор на катедрата за словенска литература на [[Казански универзитет|Казанскиот универзитет]]. == Патувања на Отоманскиот Балкан == [[Податотека:Памятник_Григоровичу_у_Кіровограді.jpg|мини| Биста на Виктор Григорович во [[Кропивницки]] (претходно Елисаветград), каде што починал.]] [[Податотека:Македонский_глаголический_листок._Отрывок_глаголического_текста_Ефрема_Сирина_XI_века,_1909._(Г._А._Ильинский)_Page.jpg|лево|мини|Македонски глаголски листови пронајдени од Виктор Григорович во 1845 година.]] Григорович бил еден од првите научници што ги проучувал [[археологија]]та, [[етнографија]]та и историјата на [[Јужни Словени|Јужните Словени]] . Помеѓу 1844 и 1847 година, тој направи две и полгодишна турнеја низ [[Румелија|османлискиот Балкан]], при што собрал многу дела од [[Јужнословенски јазици|јужнословенската]] и [[Црковнословенски јазик|црковнословенската]] книжевност. За време на своето патување пронашол вредни средновековни ракописи што ги однел во Русија. Во [[Рилски манастир|Рилскиот манастир]] во 1845 година, тој пронашол два фрагменти од ''[[Македонски глаголски листови]]'', кои денес се чуваат во библиотеката на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] во [[Санкт Петербург]]. Подобро зачуваниот дел од ракописот бил објавен во 1909 година под името "Македонски глаголски лист" од рускиот историчар [[Григориј Илински]].<ref>{{Наведена книга|url=https://litbit.ru/ru/ilinskiy-g-a/okhridskie-glagolicheskie-listki-otryvok-drevnetserkovnoslavyanskogo-evangeliya-xi-v?page=1|title=Охридские глаголические листки. Отрывок древне-церковно-славянского евангелия XI в.|last=Ильинский|first=Г.А.|year=1915|location=Петроград|trans-title=Ohrid Glagolitic Leaflets. A fragment of the ancient Church Slavonic Gospel of the 11th century}}</ref> Тој силно се потпирал на некои [[Византија|византиски]] извори за проучување на историјата на балканските Словени во неколку дела. Григорович збирката на својата словенска студија ја објавил во „Преглед на патувањето низ Европска Турција“. Неговата книга била објавена во научните белешки на Казанскиот универзитет во 1848 година, помагајќи ѝ на руската јавност подобро да ги запознае јужнословенските народи.<ref name="ESBE" /> == Универзитетите во Москва, Казан и Одеса == Во 1849 година, активноста на Григорович во Казан била прекината со неговото преминување во [[Москва]], на местото на [[Осип Бодјански]]. На [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот универзитет]], што му било наметнато до одреден степен, се чувствувал многу непријатно и речиси не одржувал предавања. Користејќи ја својата скапоцена збирка ракописи, што ги донел од словенските земји и од [[Света Гора]], го разбудил интересот за [[палеографија]]та кај [[Фјодор Буслаев]] и други млади научници.<ref name="ESBE"/> Григорович се вратил во Казан, а од 1854 до 1856 година, покрај универзитетот, предавал словенска палеографија на Казанската теолошка семинарија. Во 1865 година бил назначен за професор на новоотворениот [[Одески универзитет|Царски новоруски универзитет]] во [[Одеса]].<ref name="ESBE"/> == Смрт == Во 1876 година, Григорович поднел оставка и се преселил во [[Кропивницки|Елисаветград]], од каде што планирал да оствари патувања во сите делови на Јужна Русија, но на 19 декември 1876 година ненадејно починал. Неговите студенти и обожаватели почнале да собираат донации за изградба на негов споменик на Царскиот новоруски универзитет.<ref name="ESBE"/> == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Григорович, Виктор}} [[Категорија:Починати во 1876 година]] [[Категорија:Родени во 1815 година]] [[Категорија:Слависти од Руското Царство]] [[Категорија:Фолклористи од Руското Царство]] [[Категорија:Патописци]] [[Категорија:Историчари од Руското Царство]] kktjwvrc0nbpwk4msuxz2ez1feadb10 2 1367447 5544839 5543458 2026-04-26T12:12:55Z Gurther 105215 5544839 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} nk9h524da3o72rarh6hq51sc2o8wi8l 5544850 5544839 2026-04-26T13:43:38Z Gurther 105215 5544850 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} hs80ztc9k5000vplllehwezgmvfk97q 5544853 5544850 2026-04-26T13:48:04Z Gurther 105215 5544853 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} 4ins4d57r77pxetthmin8uyyr7pgzdo 5544865 5544853 2026-04-26T14:04:04Z Gurther 105215 5544865 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} cqvgymauzv76dsdo8ivnl11npxn1zp1 5544872 5544865 2026-04-26T14:27:28Z Gurther 105215 5544872 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} 72hff81tt0kddg595p7qxvnj4kjz3j7 5544923 5544872 2026-04-26T16:48:05Z Gurther 105215 5544923 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Андова]] (1900 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Рајна Брзакова]] (1918 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} rwrlz4ge1njk4ndtouqcytbwtvj4e37 5545041 5544923 2026-04-26T19:53:38Z Gurther 105215 /* Т */ 5545041 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Андова]] (1900 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (партизан)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од [[Југословенска војска во татковината|Југословенската војска]] и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Рајна Брзакова]] (1918 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} bmfhudqbm67rzjnrglv55y6fdqmv62y 5545057 5545041 2026-04-26T20:19:59Z Gurther 105215 5545057 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Андова]] (1900 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (партизан)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од [[Југословенска војска во татковината|Југословенската војска]] и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Рајна Брзакова]] (1918 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} l81x2pdosy8em4785ypchyrvnzji2ba 5545068 5545057 2026-04-26T20:26:35Z Gurther 105215 5545068 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Андова]] (1900 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (партизан)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од [[Југословенска војска во татковината|Југословенската војска]] и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Рајна Брзакова]] (1918 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} 5oodxl468mdkpayqs7u9edouz15ox7m 5545076 5545068 2026-04-26T20:34:08Z Gurther 105215 5545076 wikitext text/x-wiki Ова е '''список на истакнати личности и дејци од градот [[Велес]]'''. Организиран по азбучен ред. == Список == __NOTOC__ [[#А|А]] — [[#Б|Б]] — [[#В|В]] — [[#Г|Г]] — [[#Д|Д]] — [[#Ѓ|Ѓ]] — [[#Е|Е]] — [[#Ж|Ж]] — [[#З|З]] — [[#И|И]] — [[#Ј|Ј]] — [[#К|К]] — [[#Л|Л]] — [[#М|М]] — [[#Н|Н]] — [[#О|О]] — [[#П|П]] — [[#Р|Р]] — [[#С|С]] — [[#Т|Т]] — [[#Ф|Ф]] — [[#Х|Х]] — [[#Ц|Ц]] — [[#Ч|Ч]] — [[#Џ|Џ]] — [[#Ш|Ш]] ---- === А === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Абрашев]] (1912 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=77}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Методи Алексиев]] (1887 — 1924) — деец на [[Македонската револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Алтиев]] (р. 1942) — [[фолклорист]], библиотекар и [[книжевен критичар]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Анастасов]] (1922 — 1944) — курир и соработник на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]].{{sfn|Малковски|1985|p=112}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Анастасов]] (1869 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=297}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Боре Ангеловски]] (1944 — 2009) — истакнат театарски педагог, сценограф и глумец. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Боро Андов]] (1920 — 1983) — писател за деца, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[В'лчо Андов]] (? — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Андов]] (1927 — 1945) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Битка кај Гнилане|Битката кај Гнилане]].{{Sfn|Малковски|1985|p=53}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стојан Андов (партизан)|Стојан Андов]] (1919 — 1944) — војник од [[Југословенска војска во татковината|Југословенската војска]] и борец во [[Априлска војна|Априлската војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=147}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Андова]] (1900 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Андонов]] (1878 — ?) — револуционер и деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуцинерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=214}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Љупчо Андоновски]] (р. 1964) — политичар и поранешен директор на [[УБК]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреја Андреев]] (1883 — 1941) — претприемач и касап.{{sfn|Малковски|1985|p=133}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бане Андреев]] (1905 — 1980) — истакнат политичар и деец на [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Андреев]] (1903 — ?) — деец на [[Македонската младинска тајна револуционерна организација]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Андреева]] (1883 — ?) — деец на [[Антифашистички фронт на жените|Антифашистичкиот фронт на жените]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Кочо Анѓушев]] (р. 1969) — политичар од редовите на [[СДСМ]] и поранешен вицепремиер на Македонија.. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Филип Арилон]] (р. 1992) — музичар и етнокореолог. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадинка Арсова]] (1916 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лила Арсова]] (р. 1967) — автор, писател и поет за деца. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Арсова]] (1914 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Арсовски]] (1927 — 1997) — поет и писател, член на [[Друштвото на писатели на Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓорѓи Атанасов]] (1926 — ?) — активист и жртва на [[Југословенски терор врз Велешани|Југословенскиот терор врз Велешаните]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Ацев]] (1925 — 1945) — борец од [[Третата македонска ударна бригада]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Аџиристова]] (1913 — ?) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]]. === Б === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Стефан Бобев]] (1911 — 1944) — учесник во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=112-113}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Богданов]] (1879 — 1939) — истакнат револуционерен [[анархист]], дел од [[Гемиџиите]] и учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":10">{{Македонците|72}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Борба за развој и афирмација на македонската нација|last=Катарџиев|first=Иван|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=247|author-link=Иван Катарџиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Рајна Брзакова]] (1918 — 1941) — работник во велешкиот Монопол.{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Нада Бутникошарева]] (1919 — 1942) — учесник во [[Народноослободително движење|Народноослободителното движење]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=39-40}} === В === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Варналиев]] (1863 — ?) — [[војвода]] и учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Варналиев]] (1883 — 1903) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]], член на [[МОК]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Васков]] (1870 — 1951) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учесник во [[Илинденското востание]].<ref name=":9">{{Македонците|67}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Петар Поп Арсов: прилог кон проучувањето на македонското националноослободително движење|last=Ѓорѓиев|first=Ванчо|publisher=[[Матица македонска]]|year=1997|isbn=9789989481031|location=[[Скопје]]|pages=141|author-link=Ванчо Ѓорѓиев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Васков]] (1875 — 1907) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14">{{Македонците|101}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Внатрешната македонска револуционерна организација и неоврховизмот, 1904-1908|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=84|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Васков]] (1880 — 1917) — воен командир и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|70}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Весов]] (1882 — 1967) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и третата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Весов]] (1891 — ?) — [[архитект]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Риза Вејселов]] (1922 — 1943) — претприемач и земјоделец, мачен од [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската фашистичка власт]].{{sfn|Малковски|1985|p=134}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сато Вејселов]] (1920 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=79}} === Г === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Гајдов]] (1923 — 1941) — железнички работник и деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{sfn|Малковски|1985|p=135}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Георгов]] (? — 1912) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2">{{Македонците|53}}</ref> Учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref>{{Наведена книга|title=Пиринска Македонија во борба за национално ослободување|last=Митрев|first=Димитар|publisher=Главниот одбор на Народниот фронт на Македонија|year=1950|location=[[Скопје]]|pages=43|author-link=Димитар Митрев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Георгов]] (1860 — 1936) — филозоф и ректор на [[Софиски универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универизитет]]. Деец на [[МНИ]].<ref name=":4">{{Македонците|56}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Димитрија Чуповски и македонската национална свест|last=Ристовски|first=Блаже|publisher=[[Ѓурѓа (Издавачка куќа)|Ѓурѓа]]|year=1996|isbn=9789989676192|location=[[Скопје]]|pages=134|author-link=Блаже Ристовски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Георгов]] (1860 — 1945) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]] меѓу [[1903]]-[[1931|1931 година]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Григоров]] (1839 — 1899) — револуционер и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна]].<ref name=":3">{{Македонците|38}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Грозданов]] (1873 — ?) — војвода и раководител на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=219-220}} === Д === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Давидов]] (1864 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Костадин Димов]] (1920 — 1944) — деец на [[Комунистичката партија на Македонија]].{{sfn|Малковски|1985|p=116-117}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Димов]] (1918 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=98}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Докурчев]] (1878 — 1907) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Драндаров]] (1854 — ?) — деец на [[македонската емиграција во Бугарија]] и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание]].<ref name=":6">{{Македонците|58}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коле Дрнков]] (1926 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=56-57}} === Ѓ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Ѓорев]] (1922 — 1942) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Маца Овчарова|Марија Ѓорѓиева]] (1922 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=28}} === Е === === Ж === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Рајко Жинзифов]] (1839 — 1877) — истакнат поет и писател, претставник на [[Македонската преродба]].<ref name=":5">{{Македонците|57}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=За македонската литература|last=Спасов|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1969|location=[[Скопје]]|pages=30|author-link=Александар Спасов}}</ref> === З === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Зафиров]] (1925 — 1944) — партизан и деец на [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=58}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бошко Златанов]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=59-60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Зографов]] (1877 — 1940) — воен командир, учесник во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Деец на [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|77}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Крум Зографов]] (1884 — 1922) — политичар и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|92}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Симеон Зографов]] (1876 — 1949) — политичар и општественик, градоначалник на [[Добрич]].<ref name=":11">{{Македонците|69}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Христо Зографов]] (1897 — 1964) — [[лингвист]] и [[македонист]], делегат во [[Комисија за јазик и правопис|јазичната комисија на АСНОМ]].<ref>{{Македонците|93}}</ref> === И === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Родна Ивева|Благородна Ивева]] (1922 — 1942) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=30}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Илиев]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=60}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диаманди Ихчиев]] (1854 — 1913) — [[историчар]], член на [[БАН]].<ref>{{Македонците|80}}</ref> === Ј === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Јанчев]] (1877 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=20-21}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панче Јордашевски|Панче Јолдашев]] (1915 — 1944) — деец на [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=84}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Јорданов]] (1922 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=61-62}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Јорданов]] (1920 — 1943) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=32}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Поп Јорданов - Орцето|Јордан Поп Јорданов]] (1881 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Личности од Македонија|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2002|isbn=9789989613289|location=[[Скопје]]|pages=143|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Поп Јорданов]] (1879 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Јосмов]] (1920 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Меѓу првите жртви во НОБ во [[Велешко]].{{Sfn|Малковски|1985|p=33}} === К === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Марија Камишова - Нонча|Марија Камишова]] (1924 — 1943) — истакната дејателка на [[Народноослободителната борба]]. Дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Капчев]] (1921 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=35-36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ката Капчева]] (1883 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=118}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајко Капчев]] (1910 — 1942) — деец на [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=34-35}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Карајорданов]] (1874 — 1931) — командир во [[Бугарската армија]], учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12">{{Македонците|75}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Каракостев]] (1910 — 1942) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=36}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Каранфилович]] (1839 — 1906) — учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]] и деец на [[ВМОК]]. Пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|собранието на Бугарија]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведена книга|title=Кресненското востание во Македонија: 1878-1879|last=Апостолски|first=Михајло|publisher=[[Македонска академија на науките и уметностите]]|year=1982|location=[[Скопје]]|pages=45|author-link=Михајло Апостолски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Михаил Карафилов]] (1880 — 1940) — [[инженер]] во [[Царството Бугарија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Карахордиев]] (1859 — 1929) — офицер во [[Бугарската армија]], учесник во [[Балканските војни]].<ref>{{Македонците|78}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Карпузов]] (1919 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Кирков]] (1923 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Деец на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Константин Кирков]] (1882 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентат и заточениците во Фезан|last=Шатев|first=Павел|publisher=[[Култура (издавачка куќа)|Култура]]|year=1994|location=[[Скопје]]|pages=32|author-link=Павел Шатев}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Климкаров]] (1913 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=37-38}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Хаџи Константинов-Џинот]] (1821 — 1882) — писател, архивист, етнограф и учител за време на [[Македонската преродба]].<ref name=":5" /><ref>{{Наведена книга|title=Книга за Џинот|last=Тодоровски|first=Гане|publisher=[[Матица македонска]]|year=2004|isbn=9789989485411|location=[[Скопје]]}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ангел Коробаров]] (1885 — ?) — општественик и револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Македонците|91}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Константинов]] (1881 — 1906) — велешка војвода и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Анде Кошулчев]] (1923 — 1942) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=40}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Кошулчев]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=119-120}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владо Кошулчев]] (1912 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=41}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Асен Крндев]] (1876 — ?) — [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дванаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Бано Кушев]] (1863 — 1910) — просветител и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Кушев]] (1896 — 1922) — [[војвода]] и деец на [[Внатрешната македонска револуционерна организација]].<ref name=":13">{{Македонците|76}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Развојот на македонскиот печат и новинарство, од првите почетоци до 1945 година|last=Мокров|first=Боро|publisher=[[Здружение на новинарите на Македонија]]|year=1980|location=[[Скопје]]|pages=280|author-link=Боро Мокров}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Кушев]] (1870 — 1939) — деец на [[Македонската револуционерна организација]] и воен лекар.<ref name=":9" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Страшимир Кушев]] (1877 — 1959) — учесник во [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]].<ref name=":11" /> === Л === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Лазов]] (1923 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]], загинал во [[Глишиќ]].{{sfn|Малковски|1985|p=86}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Леов]] (1923 — 1945) — деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Петнаесетти македонски корпус|XV македонски корпус]].{{sfn|Малковски|1985|p=102-103}} === М === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Арсени Мартинов]] (1843 — 1868) — револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското ослободително дело во XIX и XX век: пројави, релации и ликови|last=Пандевски|first=Манол|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1987|location=[[Скопје]]|pages=78|author-link=Манол Пандевски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мартулков]] (1875 — 1947) — деец на [[Македонската револуционерна организација]], учител во [[Софискиот универзитет „Св. Климент Охридски“|Софискиот универзитет]].<ref name=":6" /><ref>{{Наведена книга|title=Македонското националноослободително движење во Битолскиот вилает (1893-1903)|last=Димески|first=Димитар|publisher=[[Студентски збор]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=279|author-link=Димитар Димески}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Матов]] (1864 — 1896) — [[фолклорист]] и [[етнограф]], припадник на [[ВМОК]].<ref name=":4" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Славејко Матов]] (1869 — 1951) — деец на [[СМЕО]]. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|четвртата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|84}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Маџаров]] (1909 — 1944) — борец и учесник во [[Втората светска војна]].{{sfn|Малковски|1985|p=148}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Aromanian flag.svg}} [[Коста Машу]] (1829 — 1905) — трговец и адвокат, деец на [[Романска пропаганда во Македонија|Романската пропаганда во Македонија]]. * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Менкаџиев]] (1844 — 1909) — општественик и политичар, делегат во основачкиот конгрес на [[Кнежевство Бугарија|Кнежевството Бугарија]].<ref>{{Македонците|79}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Мечев]] (1870 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Документи за борбата на македонскиот народ за самостојност и за национална држава: Од населувањето на Словените во Македонија до крајот на Првата светска војна|last=Андонов-Полјански|first=Христо|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=1981|location=[[Скопје]]|pages=343|author-link=Христо Андонов Полјански}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Миле Милев]] (1921 — 1942) — борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]], жртва во [[Битка кај Војничка Пештера|Битката кај Војничка Пештера]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Мимовски]] (1912 — 1944) — борец и учесник во [[Народноослободителна борба]], загинал во [[Неготино]].{{sfn|Малковски|1985|p=86-87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димче Мирчев]] (1913 — 1944) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=15-16}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Мирчев]] (1921 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{Sfn|Малковски|1985|p=63}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Митрев]] (1919 — 1942) — истакнат борец на [[НОБ]] во [[Велес]] и [[Велешко]], дел од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=42-43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Митрев]] (1900 — 1942) — помогнал со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тоде Митрев]] (1915 — 1942) — соработувал со [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Васа Митрева]] (1918 — 1942) — помогнала со снабдување на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{sfn|Малковски|1985|p=122-123}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Борис Михајлов]] (1880 — ?) — борец од [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесетта македонска пешадиска дивизија]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=66}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Михов]] (1865 — 1902) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Хаџи Мишев]] (1874 — 1957) — политичар и амбасадор. Дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|осмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref>{{Македонците|52}}</ref><ref>{{Cite book|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/258/86481418.pdf|title=Българскитѣ гимназии и основни училища въ Солунъ (по случай на 50-годишнината на солунскитѣ български гимназии)|last=Кандиларов|first=Георги|publisher=[[Македонски научен институт|Македонски Наученъ Институтъ]]|year=1930|location=[[Софија]]|pages=91}}</ref> === Н === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димко Најдов]] (1919 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=64}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ристо Најдов]] (1920 — 1943) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{Sfn|Малковски|1985|p=43}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Трајче Настев]] (1920 — 1944) — партизан, учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Настов]] (1921 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=87}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панајот Наумов]] (1848 — 1885) — [[ајдутин]] и [[Ополченци|ополченец]]. Учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref>{{Македонците|36}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Наумов]] (1883 — 1941) — [[композитор]] и [[диригент]], автор на првата воена опера во Бугарија.<ref name=":7">{{Македонците|59}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓошо Нацев]] (1871 — 1944) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=108-109}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Нечев]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Султана Николова]] (1880 — 1949) — актерка во [[Народен театар „Иван Вазов“|народниот театар „Иван Вазов“]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Николовски (партизан)|Никола Николовски]] (1906 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} === О === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Органџиев]] (1882 — 1958) — револуционер и борец од [[МОО]] за време на [[Балканските војни]].<ref name=":11" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ѓоре Органџиев]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{Sfn|Малковски|1985|p=65}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Осмаков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66}} === П === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Георги Палашев]] (1879 — 1926) — просветен деец, дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|шестнаесетта генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":7" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Паликрушев]] (1870 — ?) — политичар и пратеник во [[Народно собрание на Бугарија|народното собрание на Бугарија]].<ref name=":2" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Панчев]] (1917 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=66-67}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Сотир Пеев]] (1843 — 1896) — [[ајдут]] и револуционер, учесник во [[Османлиско-српска војна (1876-1878)|Српско-турската војна]].<ref name=":0">{{Македонците|31}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Отпор на Македонија во времето на турското владеење|last=Матковски|first=Александар|publisher=[[Мисла (Издавачка куќа)|Мисла]]|year=1983|location=[[Скопје]]|pages=331|author-link=Александар Матковски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коце Плејков]] (1873 — 1902) — [[војвода]] и деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Владимир Пингов|Владимир Пенгов]] (1883 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Ние на татковината ѝ должиме сѐ, таа нам-ништо!|last=Павловски|first=Јован|publisher=Ми-Ан|year=2003|isbn=9789989613395|location=[[Скопје]]|pages=44-47|author-link=Јован Павловски}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Пракицов]] (1917 — 1944) — партизан и учесник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=89}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Пракицов]] (1842 — ?) — револуционер и учесник во [[Старозагорско востание|Старозагорското востание]].<ref name=":13" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Богдан Прличков]] (1918 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=67-68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Диме Прличков]] (1861 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=157}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Протич]] (1875 — 1959) — [[публицист]], [[археолог]] и [[литературен критичар]].<ref name=":6" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Протич]] (1874 — 1945) — [[адвокат]] и [[нотар]], главен на Софискиот воен суд за време на [[Првата светска војна]].<ref name=":8">{{Македонците|61}}</ref> === Р === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Раштанов]] (1878 — 1945) — политичар и деец на [[македонската емиграција во Бугарија]]. Претседател на [[Велешко благотворително братство „Рајко Жинзифов“|Велешкото братство]].<ref name=":4" /><ref>{{Мартулков|Поглавје=11}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Ризо Ризов]] (1872 — 1950) — истакнат политичар и раководител во [[ВМРО (Обединета)]], повоено учествувал со управување на [[СР Македонија]].<ref name=":14" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Ристов]] (1909 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Рогужаров]] (1923 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=68}} === С === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Саздов]] (1925 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=69}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} {{Знаменце|Flag of Turkey.svg}} [[Шефки Сали]] (1914 — 1944) — истакнат партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Самарџиев]] (1863 — ?) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=203-204}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Перо Симеонов]] (1846 — 1876) — [[ајдутин]], дел од четата на [[Христо Ботев]].<ref name=":0" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Коста Солев]] (1908 — 1943) — истакнат писател, автор на „''[[Бели мугри]]''“. Деец на [[Сојуз на комунистите на Југославија|Комунистичката партија на Југославија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=7-11}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Сребрев]] (1868 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=391-392}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Димитар Сребров]] (1881 — 1945) — деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=141}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Милан Страчков]] (1880 — 1942) — трговец и соработник во [[Народноослободителната борба]].{{sfn|Малковски|1985|p=127-128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Благој Страчковски]] (1920 — 1943) — истакнат учесник во [[Народноослободителната борба]]. [[Народен херој на Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=17-18}} === Т === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Александар Танев]] (1863 — 1932) — генерал во [[Бугарската армија]]. Учесник во [[Првата светска војна]].<ref name=":12" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Тасков]] (1864 — 1943) — трговец и претприемач.{{sfn|Малковски|1985|p=142}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Тесличков|Јованче Тесличков]] (1925 — 1944) — истакнат деец на [[Народноослободителната борба]], борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=70-71}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јован Тикваров]] (1924 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=128}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Иван Топчев]] (1869 — 1903) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]] и [[ВМОК]].<ref>{{Македонците|81}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Панчо Тошев]] (1882 — ?) — борец од [[Македонско-одринските доброволни чети|Македоно-одринските доброволни чети]].{{Sfn|Пеловски II|2021|p=211}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петре Трајков]] (1926 — 1944) — партизан и борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]].{{sfn|Малковски|1985|p=71-72}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Илија Трчков]] (1884 — 1903) — [[анархист]] и член на [[Гемиџии|Гемиџиите]], учесник во [[Солунските атентати]].<ref name=":14" /><ref>{{Наведена книга|title=Солунските атентатори|last=Бошковски|first=Јован|publisher=[[Кочо Рацин (издавачка куќа)|Кочо Рацин]]|year=1962|location=[[Скопје]]|pages=70|author-link=Јован Бошковски}}</ref> === Ќ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јовче Ќучук|Јован Ќучуков]] (1911 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], жртва во [[Ослободување на Велес|ослободувачката битка на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=129-130}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Киро Чучуков-Себура|Киро Ќучуков]] (1919 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]], борец од [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=47-48}} === У === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Пантелеј Урумов]] (? — 1909) — адвокат и учесник во [[Македонско востание|Македонското востание]].<ref name=":8" /> === Ф === === Х === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Алексо Хаџи Ристов]] (1879 — ?) — револуционер и деец на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=28-29}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Андреј Христов]] (1866 — ?) — револуционер, деец на [[Македонската револуционерна организација]].<ref>{{Николов|179}}</ref> === Ц === === Ч === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Светослав Чочков]] (1896 — 1918) — офицер во [[Бугарската армија]], дел од [[Список на воспитаници од Солунската машка гимназија|дваесет и седмата генерација на воспитаници од Солунската гимназија]].<ref name=":13" /> === Џ === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Никола Џампалов]] (1886 — 1941) — работник и жртва на [[Бомбардирање на Велес (1941)|бомбардирањето на Велес]].{{sfn|Малковски|1985|p=144}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Џурнов]] (1921 — 1943) — учесник во [[Народноослободителната борба]]. Убиен по наредба од [[ПК|МК на КПЈ во Македонија]].{{Sfn|Малковски|1985|p=48-49}} === Ш === * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Веле Шојлев]] (1923 — 1944) — борец од [[Осма македонска ударна бригада|Осмата македонска ударна бригада]], загинал во [[Ослободување на Тетово|ослободувачката битка на Тетово]].{{sfn|Малковски|1985|p=72-73}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Тодор Шукаров]] (1889 — 1940) — воен деец, полковник во [[Бугарската армија]].<ref name=":10" /> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Лазар Шулев]] (1875 — ?) — просветител и трговец, член на [[Македонската револуционерна организација]].{{Sfn|Пеловски I|2021|p=360-361}} * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Петар Шурков]] (1893 — 1964) — претприемач, одржал добри односи со [[Мустафа Кемал Ататурк]].<ref>{{Македонците|83}}</ref> * {{Знаменце|Flag of North Macedonia.svg}} [[Јордан Шутев]] (1922 — 1944) — учесник во [[Народноослободителната борба]], деец на [[НОПО „Димитар Влахов“]].{{Sfn|Малковски|1985|p=49-50}} == Наводи == {{Наводи}} === Библиографија === * {{Наведена книга|url=https://plus-legacy.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/13045057|title=Велес и Велешко во Народно ослободителната војна (1941-1945): Спомен книга на загинатите борци во НОВ и жртви на фашистичкиот терор од Велес и Велешко|last=Малковски|first=Ѓорѓи|publisher=Просвета|year=1985|location=[[Велес]]|author-link=Ѓорѓи Малковски}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del1_2021.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел I|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски I|2021}}}} * {{Наведена книга|url=https://www.strumski.com/books/f_pelovski_makedono_odrinski_svidetelstva_tom1_del2_2022.pdf|title=Македоно-одрински свидетелства, Том I Дел II|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=|location=[[Софија]]|ref={{harvid|Пеловски II|2021}}}} g93rb2i9lg64b0a5qg31a6vo9u9f6nk 0 1375307 5544929 5399088 2026-04-26T16:58:50Z ~2026-21847-30 132418 5544929 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson |name = Огнен Стефановски |nationality = {{знамеикона|МКД}} Македонец |image = |imagesize = |caption = |sport = [[атлетика]] |event = [[десетобој]] |birth_date = {{Birth date and age|2004|09|14|df=yes}} |birth_place = |residence = |country = {{МКД}} |coach = Феџа Камаси |club = АК Делта Скопје |height = |weight = |updated = }} '''Огнен Стефановски-Чалам''' (роден на 14 септември 2004 г.) — македонски атлетичар што се натпреварува во [[десетобој]].<ref>[https://www.gol.mk/atletika/ognen-stefanovski-postavi-nov-nacionalen-rekord-vo-desetoboj Огнен Стефановски постави нов национален рекорд во десетобој]gol.mk; 19 мај 2025</ref> Стефановски е актуелен рекордер на Македонија во дисциплините скок со стап, десетобој и седмобој во сала. ==Кариера== На државното првенство во атлетика во 2024 година, Стефановски станал државен шампион на 110 метри со пречки, со време од 16.08 секунди. Стефановски поставил нов македонски рекорд во седмобој во сала од 4879 поени на националното првенство на Хрватска во февруари 2025 година.<ref>[https://sport1.mk/bozhem-mali/atletika/atleticharot-stefanovski-vtorpat-vo-20-dena-go-srushi-drzhavniot-rekord-vo Атлетичарот Стефановски вторпат во 20 дена го сруши државниот рекорд во седмобој!] sport1.mk; 10 февруари 2025</ref> На Европското екипно првенство 2025 - трета дивизија во јуни 2025 година во [[Марибор]], Словенија, Стефанoвски поставил нов македонски рекорд во скок со стап, прескокнувајќи 4,05 метри со што успеал да го собори рекордот од 3,90 метри поставен од Владимир Карер во 1968 година.<ref>[https://sdk.mk/index.php/sportski-prikazni/ognen-stefanovski-go-sobori-drzhavniot-rekord-vo-skok-so-stap-star-57-godini/ ОГНЕН СТЕФАНОВСКИ ПРЕСКОКНА 4,05 МЕТРИ И ГО СОБОРИ ДРЖАВНИОТ РЕКОРД ВО СКОК СО СТАП СТАР 57 ГОДИНИ] sdk.mk; 26 јуни 2025 </ref> На Европското првенство до 23 години во [[Берген]], Норвешка во 2025 година, Стефановски постигнал резултат од 6648 поени во десетобој, со што поставил нов македонски рекорд, подобрувајќи го претходниот најдобар резултат од 6521 поен, кој исто така бил во негова сопственост. ==Лични рекорди== {| class="wikitable sortable" style=font-size:90%;text-align:left" |- bgcolor="cccccc" ! scope=col colspan=2| Дисциплина ! Резултат ! Место ! Датум |- |rowspan=8|На отворено |Десетобој ||6648 поени ({{Abbr|НР|Македонски рекорд}})||[[Берген]], Норвешка||18 јули 2025 |- |100 метри ||11.17 ||[[Измир]], Турција||25 мај 2024 |- |110 метри со пречки ||15.38||[[Скопје]], Македонија||25 мај 2025 |- |400 метри ||48.85 ||[[Ерусалим]], Израел||7 август 2023 |- |400 метри со пречки ||56.30 ||[[Хожов]], Полска||21 јуни 2023 |- |Скок со стап ||4.05 м ({{Abbr|НР|Македонски рекорд}})||[[Марибор]], Словенија||25 јуни 2025 |- |Скок во далечина ||6.80 м ||[[Цеље]], Словенија||17 мај 2025 |- |Фрлање копје ||52.71 м||Скопје, Македонија||8 јуни 2025 |- |rowspan=5|Во Сала |- |60 метри со пречки ||8.96 ||[[Белград]], Србија||25 февруари 2024 |- |400 метри ||50.66 ||[[Будимпешта]], Унгарија||28 јануари 2024 |- |Скок во височина ||1.86 м||[[Загреб]], Хрватска||8 февруари 2025 |- |Седмобој ||4879 поени ({{Abbr|НР|Македонски рекорд}})||Загреб, Хрватска||9 февруари 2025 |- |} ==Признанија== *Најдобар македонски атлетичар во младинска категорија (2022, 2023) ==Наводи== {{наводи}} == Надворешни врски == *[https://worldathletics.org/athletes/north-macedonia/ognen-stefanovski-15015993 Огнен Стефановски] на worldathletics.org *[https://www.european-athletics.com/home/historical-data/athletes/15015993 Огнен Стефановски] на european-athletics.com {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Стефановски}} [[Категорија:Македонски атлетичари]] es9ygg608oq59rbfdpbuqxl7w1d7d66 0 1375825 5544996 5492679 2026-04-26T18:06:56Z Andrew012p 85224 5544996 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Left 4 Dead 2 | image = Left 4 dead 2.jpg | developer = [[Valve Corporation|Valve]] | publisher = Valve | designer = [[Мајк Бут]] | composer = [[Мајк Мораски]] | writer = [[Чет Фалишек]] | series = ''Left 4 Dead'' | engine = Source | released = {{Collapsible list | title = {{nobold|17 ноември 2009}} | '''Microsoft Windows''', '''Xbox 360''' | {{знамеикона|САД}} 17 ноември 2009<br>{{знамеикона|Европска Унија}} 20 ноември 2009 | '''Mac OS X''' | 5 октомври 2010 (светско) | '''Linux''' | 2 јули 2013 (светско) }} | platforms = {{ubl|[[Microsoft Windows]]|[[Xbox 360]]|[[Mac OS X]]|[[Linux]]}} | genre = [[пукачка игра од прво лице]], [[ужас за преживување]] | modes = [[едноиграчка игра|едноиграчки]], [[повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] }}'''''Left 4 Dead 2''''' — кооперативна [[пукачка игра од прво лице]] со елементи на [[Ужас за преживување|ужаси за преживување]], развиена и објавена од американската компанија [[Valve Corporation]]. Таа е продолжение на играта ''[[Left 4 Dead]]'' и била објавена за [[Microsoft Windows]] и [[Xbox 360]] на 17 ноември 2009 г. во [[Соединети Американски Држави|САД]], а на 20 ноември во [[Европска Унија|Европската Унија]] и [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]. Светската премиера се одржала во 2009 г. на изложбата за игри E3. На 5 октомври 2010 г., ''Left 4 Dead 2'' станала достапна на платформата [[macOS]], а бета-верзијата за [[Линукс|Linux]] била објавена на 4 мај 2013 г.<ref name="e3preview">{{cite web|url=http://e3.gamespot.com/live.html?tag=live-schedule|title=E3 09 Live Game Demos at GameSpot|date=2009-06-02|publisher=[[GameSpot]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20110711071906/http://e3.gamespot.com/live.html?tag=live-schedule|archive-date=2011-07-11|access-date=2009-06-02|url-status=live}}</ref><ref name="arstech chet">{{cite web|url=https://arstechnica.com/gaming/news/2009/06/before-its-time-valve-explains-left-4-dead-sequel-to-ars.ars|title=Before its time? Valve explains Left 4 Dead sequel to Ars|last=Kuchera|first=Ben|date=2009-06-04|publisher=Ars Technica|archive-url=https://web.archive.org/web/20120506154559/http://arstechnica.com/gaming/news/2009/06/before-its-time-valve-explains-left-4-dead-sequel-to-ars.ars|archive-date=2012-05-06|access-date=2009-06-04|url-status=live}}</ref> Како и во првата игра, дејството во ''Left 4 Dead 2'' се одвива по појавата на непознат вирус што ги зомбира луѓето, што довело до хаос низ целите Соединети Држави. Во центарот на вниманието е преживувањето на четворица луѓе и нивната борба со ордите на Заразените. Преживеаните мораат да се пробиваат низ нивоата, поделени со засолништа ([[Англиски јазик|англ]]. ''safe room'') — добро скриени и зајакнати простории, недостапни за Заразените од кој било вид (кои работат како контролни точки), со цел да стигнат до спасувачки превоз на крајот од кампањата. Веднаш по објавувањето, играта имала голем успех и добила многу потврдни одзиви. Како и во првиот дел, развивачите успеале добро да ја пренесат атмосферата на ужас и очај, која произлегла од ширењето на непознатиот вирус во светот на играта. Благодарение на работата на „Режисерот“ (вештачка интелигенција што ја следи играта и влијае на [[Играчки процес|играчкиот процес]]), секое поминување низ играта е исклучително и неповторливо, а нагласокот на заедничката работа ја прави играта една од најдобрите меѓу кооперативните пукачи. Исто така, уникатност на оваа серија пукачки игри дава и необичниот мрежен режим, во кој противничките екипи се ставени во различни услови: едни играат како луѓе, а други како Посебни Заразени. Како и првиот дел, играта е создадена со помош на сопствениот погон на Valve — Source верзија 15 за платформите [[Windows NT]], Xbox 360 и macOS. Во споредба со ''Left 4 Dead'', графиката во играта претрпела голем број подобрувања: биле додадени временски појави; текстурите станале подобро детализирани; анимацијата на Заразените и физиката на оштетувања станале поразработени (Заразените сега можат да се исечат, да се растргнат на парчиња (со помош на експлозив), можат да им се отстрелаат екстремитетите). Исто така, бил преработен и играчкиот процес. На 23 декември 2009 г. била додадена официјална поддршка за картите и додатоците од првиот дел на играта. Бил објавен и SDK. == Оружје и предмети == Во играта останале сите првични видови наоружување, а биле додадени и нови видови [[огнено оружје]], вклучувајќи гранатофрлач и митралез М60, чие [[стреливо]] не може да се надополнува. Се појавиле и предмети што го подобруваат оружјето — ласерски нишани, што ја зголемуваат точноста, како и пакувања со запаливи и избувливи [[Куршум|куршуми]], што значително ја зголемуваат штетата од истрелите. Освен тоа, додадено е и оружје за борба одблиску, кое е алтернатива на пиштолите со бесконечно стреливо. Вкупно има 13 видови оружје од овој тип: тава, [[Крикет|крикетска]] палка, бејзболска палка, тонфа, хебла, [[гитара]], мачета, секира, [[катана]], палка за голф, вклучувајќи ги додадените на 24 септември 2020 г., лопата и вила. Тие се разликуваат не само по изгледот, туку и по брзината на напад и [[Полупречник|полупречникот]] на оштетување. Сите, освен [[Моторна пила|моторната пила]], нанесуваат 380 единици штета по удар. Штетата врз Тенк изнесува 5 % од неговото здравје, а врз Вештерка 25 %. Исто така, додадено е и ново фрлачко оружје „Шишенце со слуз на Дебелиот“, кое при удар ги тера обичните Заразени да го нападнат местото каде што се скршило или еден со друг, доколку се скрши на Заразени. Покрај комплетите за прва помош и апчињата за болки, се појавиле и други медицински средства — дефибрилатор за еднократна употреба, со чија помош може да се оживее убиен Преживеан, и шприцови со [[адреналин]], кои не само што привремено го обновуваат [[Здравје (видеоигри)|здравјето]], туку и ја зголемуваат брзината на сите дејности. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.l4d.com/}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Линукс]] [[Категорија:Игри за Xbox 360]] [[Категорија:Игри за Mac OS X]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ h553nq03wkjj6g04c7w5j5p8pxsk625 0 1376118 5544845 5542012 2026-04-26T13:17:39Z Andrew012p 85224 5544845 wikitext text/x-wiki {{Infobox animanga/Header |image = [[Податотека:Liar Game vol 01.png|230px]] |caption = Корицата на првиот том, со Нао Канзаки (во средина) и Шиничи Акијама (одзади) |genre = [[коцкање]]<ref>{{cite web|script-title=ja:ギャンブル漫画も萌えの時代！美少女ギャンブル漫画|url=https://music-book.jp/comic/news/column/108820|website=music-book.jp|access-date=21 јули 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20190629043508/https://music-book.jp/comic/news/column/108820|archive-date=June 29, 2019|language=ja|date=February 26, 2016|url-status=live}}</ref><br>[[психолошки трилер]]<ref>{{cite web|last=Loo|first=Egan|title=Liar Game Manga Made into 2nd TV Drama Season, Film|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-23/liar-game-manga-made-into-2nd-tv-drama-season-film|website=Anime News Network|access-date=23 јули 2018|date=23 април 2009|archive-date=23 јули 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180723122541/https://www.animenewsnetwork.com/news/2009-04-23/liar-game-manga-made-into-2nd-tv-drama-season-film|url-status=live}}</ref> }} {{Infobox animanga/Print |type = manga |author = [[Шинобу Каитани]] |publisher = [[Shueisha]] | imprint = Young Jump Comics |magazine = [[Weekly Young Jump]] |first = 17 февруари 2005 |last = 22 јануари 2015 |volumes = 19 |volume_list = }} {{Infobox animanga/Video | type = tv series | director = {{ubl|Јузо Сато|Асами Кавано}} | producer = | writer = Тацухико Урахата | music = | studio = [[Madhouse]] | licensee = Remow | network = | network_en = | first = 2026 | last = | episodes = | episode_list = }} {{Infobox animanga/Footer|portal=yes}} {{Закосен наслов}}{{Нихонго-н|'''''Liar Game'''''|ライアーゲーム|Raia: Ge:mu|Игра на лажговци}} — јапонска [[манга]] напишана и илустрирана од Шинобу Каитани. Била објавувана во серијали во списанието за [[сеинен]]-[[манга]] на [[Shueisha]], ''Weekly Young Jump'', од февруари 2005 до јануари 2015 г. Била адаптирана во јапонска телевизиска серија во 2007 г., со втора сезона што се прикажувала од 2009 до 2010 г. Исто така, била адаптирана и во два [[Игран филм|играни филма]]; ''Liar Game: The Final Stage'' во 2010 г., и ''Liar Game: Reborn'' во 2012 г. Адаптација на јужнокорејска телевизиска серија била прикажувана во 2014 г. Адаптација на [[аниме]]-серија, произведена од [[Madhouse]], се очекува да започне да се прикажува во 2026 г. == Содржина == Една невообичаено наивна студентка по име Нао Канзаки добива пакет што содржи 100 милиони [[Јапонски јен|јени]] (околу 1 милион американски долари) и белешка дека сега е натпреварувачка во Турнирот на лажговците. Во овој измислен турнир, натпреварувачите се охрабруваат да мамат и да лажат за да ги земат парите на другите учесници, при што поразените се принудени да сносат долг пропорционален на нивните загуби. Кога првиот противник на Нао, нејзиниот поранешен учител во кого има доверба, ѝ ги краде парите, таа бара помош од измамник по име Шиничи Акијама. Иако успеваат да го поразат, Нао и Акијама одлучуваат да го откупат неговиот долг и да напредуваат низ различни рунди од Турнирот на лажговците против безмилосни натпреварувачи, истовремено обидувајќи се да ги ослободат своите противници од долгови и да ја поразат организацијата „Игра на лажговци“ однатре. == Ликови == {{нихонго-н|'''Нао Канзаки'''|神崎 直}} — исклучително чесна и на почетокот наивна студентка, станува неволен учесник во Играта на лажговци. Нејзината непоколеблива чесност и емоционална восприемчивост, иако на почетокот се сметаат за слабости, ѝ овозможуваат да ја стекне довербата на натпреварувачите, истовремено развивајќи критичко расудување. И покрај можностите да се повлече, таа опстојува во натпреварот за да ги спаси натпреварувачите што се задолжени. Нејзината единствена семејна врска е нејзиниот неизлечиво болен татко, што ја прави социјално изолирана сѐ додека не создаде длабока врска со соиграчот Акијама, кој ја ублажува нејзината осаменост. Моралната убеденост на Нао дека сите поединци поседуваат суштинска вредност суштински ја обликува нејзината стратегија на игра и нејзината меѓучовечка динамика. {{нихонго-н|'''Шиничи Акијама'''|秋山 深一}} — дипломец по криминалистичка психологија на Универзитетот Теито, станува измамник за да ја уништи шемата за повеќестепен маркетинг што ја довела неговата мајка до самоубиство. По излегувањето од затвор, тој неволно ѝ помага на наивната учесничка Нао Канзаки во Играта на лажговци, веројатно препознавајќи паралели меѓу нејзината ситуација и онаа на неговата [[мајка]]. Влегувајќи како заменски играч во Втората рунда, Акијама се појавува како неофицијален водач до Третата рунда. Тој стратешки ги користи искрените емоционални апели на Нао за да влијае на другите натпреварувачи, додека упорно се обидува да го подмири нејзиниот долг и да ја извлече од опасност. Крајната цел на Акијама останува разоткривање и уништување на самата организација „Игра на лажговци“. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|https://liargame-anime.com/|Матична страница на анимето}} {{In lang|ja}} * {{Anime News Network|manga|8178}} __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Манги]] [[Категорија:Аниме-серии]] [[Категорија:Манга од 2005 година]] 3hkl27wc8m5ovh0d6eyz9ca3mtbz2q8 0 1376864 5544999 5543472 2026-04-26T18:08:32Z Andrew012p 85224 5544999 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Indiana Jones and the Great Circle | image = Indiana-jones-and-the-great-circle-корица-.jpg | developer = [[MachineGames]] | publisher = [[Bethesda Softworks]] | director = {{ubl|Џерк Густафсон|Аксел Торвениус}} | producer = {{ubl|Џон Џенингс|Матијас Дукло|Мариуш Мацеја}} | designer = {{ubl|Џенс Андерсон|Зик Вирант}} | programmer = Магнус Аувинен | artist = Матијас Астенвалд | writer = Томи Тордсон Бјорк | composer = Горди Хаб | engine = [[Id Tech 7|Motor]] | series = ''Индијана Џонс'' | platforms = {{ubl|[[Windows]]|[[Xbox Series X/S]]|[[PlayStation 5]]|[[Nintendo Switch 2]]}} | released = {{ubl|'''Windows''', '''Xbox Series X/S'''|9 декември 2024|'''PlayStation 5'''|17 април 2025|'''Nintendo Switch 2'''|2026}} | genre = [[акциско-авантуристичка игра|акционо-авантуристичка игра]], [[потајна игра|потајност]] | modes = [[едноиграчка игра|едноиграчки]] | media = [[Blu-ray диск|Blu-ray]] и дигитална распределба | input = [[тастатура]], [[сметачко глувче|глувче]] и гејмпад }}'''''Indiana Jones and the Great Circle''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Индијана Џонс и големиот круг'') — [[Акциско-авантуристичка игра|акционо-авантуристичка игра]] развиена од студиото MachineGames во соработка со Lucasfilm Games и издадена од Bethesda Softworks. Заснована е на познатата франшиза „Индијана Џонс“. Играта била објавена на 9 декември 2024 г. за [[Microsoft Windows|Windows]] и [[Xbox Series X/S]], додека верзијата за [[PlayStation 5]] била објавена во април 2025 г. ''The Great Circle'' првенствено се игра од гледиште на прво лице, додека третото лице се користи за контекстуални елементи, како што е заемодејството со околината. Играчот го управува Индијана додека се движи низ мешавина од праволиниски области што ја следат приказната и пошироки предели за истражување. Борбата може непосредно да се води или целосно да се избегне со користење на механики за [[Потајна игра|прикривање]]. Карактеристичниот камшик на ликот може да се користи и како оружје и како средство за поминување преку препреки и решавање на разни загатки, со цел да се откријат алтернативни патеки и скриени колекционерски предмети. == Играчки процес == ''Indiana Jones and the Great Circle'' е [[Акциско-авантуристичка игра|акционо-авантуристичка игра]], но исто така содржи елементи од други стилови на игри.<ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/first-xbox-direct-of-2024-announced-for-next-week-set-to-reveal-machinegames-indiana-jones|title=First Xbox Direct of 2024 Announced for Next Week, Set to Reveal MachineGames' Indiana Jones|last=Yin-Poole|first=Wesley.|date=2024-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20240110230334/https://www.ign.com/articles/first-xbox-direct-of-2024-announced-for-next-week-set-to-reveal-machinegames-indiana-jones|archive-date=2024-01-10|lang=en|website=IGN|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.ign.com/articles/todd-howards-indiana-jones-game-is-a-unique-mash-up-of-different-genres|title=Todd Howard's Indiana Jones Game Is a 'Unique' Mash-Up of Different Genres|last=Dinsdale|first=Ryan.|date=2022-11-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130201902/https://www.ign.com/articles/todd-howards-indiana-jones-game-is-a-unique-mash-up-of-different-genres|archive-date=2022-11-30|website=IGN|url-status=live}}</ref> Играта може да се помине во [[Потајна игра|потаен стил]] или да се влезе во отворени борби со противниците. Исто така, во играта има многу загатки, кои во најголем дел се незадолжителни. Камшикот на [[Индијана Џонс]] може да се користи во борба, како и за поминување на одредени препреки. [[Играчки процес|Играчкиот процес]] е од гледиште на прво лице, но се префрла на гледиште на трето лице во одредени играчки сцени.<ref name="Romano">{{Cite web|url=https://ew.com/indiana-jones-troy-baker-the-great-circle-exclusive-8426963|title='The Last of Us' star Troy Baker now tackles Indiana Jones|last=Romano|first=Nick.|date=2024-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118222640/https://ew.com/indiana-jones-troy-baker-the-great-circle-exclusive-8426963|archive-date=2024-01-18|lang=en|website=Entertainment Weekly|url-status=live}}</ref> == Приказна == Играта има оригинален заплет. Дејството се одвива во 1937 г., меѓу настаните од првиот филм „[[Индијана Џонс: Крадците на изгубениот ковчег]]“ и настаните од третиот филм, „[[Индијана Џонс: Последната крстоносна војна]]“. Како и во филмовите, настаните се случуваат пред почетокот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Во играта, антагонисти се трите [[Сили на Оската|земји на Оската]]: [[Трет Рајх|Нацистичка Германија]], [[Фашистичка Италија]] и [[Јапонска Империја|Јапонската Империја]]. Откако артефакт е украден од факултетот „Маршал“, археологот [[Индијана Џонс]] се упатува кон [[Ватикан]] за да истражи. Тој открива дека различни свети места низ светот се распоредени во облик на круг. Покрај [[Рим]], овие места вклучуваат и храмови во Сукотаи во [[Тајланд]], [[Египетски пирамиди|египетските пирамиди]] на платото Гиза и снежните [[Хималаи]]. За време на неговите патешествија, Џонс е придружуван од репортерката Џина Ломбарди. Заедно, тие се соочуваат со Емерих Вос, кој користи психолошки манипулации против своите непријатели.<ref name="Romano" /><ref>{{Cite web|url=https://www.eurogamer.net/indiana-jones-and-the-great-circle-reveal-shows-globe-trotting-escapades-spiders-and-a-game-pass-promise|title=Indiana Jones and the Great Circle reveal shows globe-trotting escapades, spiders and a Game Pass promise|last=Kennedy|first=Victoria.|date=2024-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240119013803/https://www.eurogamer.net/indiana-jones-and-the-great-circle-reveal-shows-globe-trotting-escapades-spiders-and-a-game-pass-promise|archive-date=2024-01-19|lang=en|website=[[Eurogamer]]|url-status=live}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{official website|https://indianajones.bethesda.net/en-US}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Игри за Mac OS X]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ 62eyiprxo8umv115b58l3lj5133iuae 0 1379967 5545099 5502659 2026-04-26T21:15:56Z Buli 2648 /* Биографија */ 5545099 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = 1945 | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во Богданци.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|лево|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': Антон Поп Стоилов, Јордан Јанчулев, Спиро Мирчев, [[Козма Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов]], [[Пере Тошев]], Даме Груев, [[Георги Трајчев]], Никола Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов]], Илија Тошев, Илија Иванов, Никола Радославов, Константин Трифунов, Стојче Димев, Ангеле Воденичаров]] Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во Илинденското востание. Тогаш ги добил псевдонимите Вестителов и Г. Мајков. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] 2ymfg60un4wi5bgpkpbdls533opuh7z 5545102 5545099 2026-04-26T21:17:35Z Buli 2648 /* Ран живот и образование */ 5545102 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = 1945 | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во Богданци.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': Антон Поп Стоилов, Јордан Јанчулев, Спиро Мирчев, [[Козма Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов]], [[Пере Тошев]], Даме Груев, [[Георги Трајчев]], Никола Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов]], Илија Тошев, Илија Иванов, Никола Радославов, Константин Трифунов, Стојче Димев, Ангеле Воденичаров]] Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во Илинденското востание. Тогаш ги добил псевдонимите Вестителов и Г. Мајков. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] hpvgnppvgof8k85zgdyw3bz0c13qcvp 5545105 5545102 2026-04-26T21:22:49Z Buli 2648 5545105 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во Богданци.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': Антон Поп Стоилов, Јордан Јанчулев, Спиро Мирчев, [[Козма Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов]], [[Пере Тошев]], Даме Груев, [[Георги Трајчев]], Никола Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов]], Илија Тошев, Илија Иванов, Никола Радославов, Константин Трифунов, Стојче Димев, Ангеле Воденичаров]] Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во Илинденското востание. Тогаш ги добил псевдонимите Вестителов и Г. Мајков. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] qo8xkirm2hns3edr1vp03d3w9j576v8 5545107 5545105 2026-04-26T21:25:30Z Buli 2648 /* Биографија */ 5545107 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во Богданци.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': Антон Поп Стоилов, Јордан Јанчулев, Спиро Мирчев, [[Козма Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов]], [[Пере Тошев]], Даме Груев, [[Георги Трајчев]], Никола Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов]], Илија Тошев, Илија Иванов, Никола Радославов, Константин Трифунов, Стојче Димев, Ангеле Воденичаров]] Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во Илинденското востание. Тогаш ги добил псевдонимите Вестителов и Г. Мајков. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Дела == * Трайчев, Георги. 1923. Мариово. София. * Трайчев, Георги. 1924. Преспанското езеро. София. * Трайчев, Георги. 1930. Спомени отъ моето 40 годишно учителство (1889-1929 г.). Печатница П. Глушковъ, София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Градъ Прилеп. София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Приносъ къмъ историята на революционното дело въ Македония (Прилепско). София. * Трайчевъ, Георги. 1933. Манастирите въ Македония. София. * Трайчевъ, Георги. 1941. Книга за Мияците. София. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] mf9wnvy83loktijdw5fid7p4p1ett3y 5545108 5545107 2026-04-26T21:28:15Z Buli 2648 /* Учителска дејност */ 5545108 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во Богданци.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': Антон Поп Стоилов, Јордан Јанчулев, Спиро Мирчев, [[Козма Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов]], [[Пере Тошев]], Даме Груев, [[Георги Трајчев]], Никола Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов]], Илија Тошев, Илија Иванов, Никола Радославов, Константин Трифунов, Стојче Димев, Ангеле Воденичаров]] Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во Илинденското востание. Тогаш ги добил псевдонимите Вестителов и Г. Мајков. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. === Емигрирање во Бугарија === По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Дела == * Трайчев, Георги. 1923. Мариово. София. * Трайчев, Георги. 1924. Преспанското езеро. София. * Трайчев, Георги. 1930. Спомени отъ моето 40 годишно учителство (1889-1929 г.). Печатница П. Глушковъ, София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Градъ Прилеп. София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Приносъ къмъ историята на революционното дело въ Македония (Прилепско). София. * Трайчевъ, Георги. 1933. Манастирите въ Македония. София. * Трайчевъ, Георги. 1941. Книга за Мияците. София. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] 1bv2mhezvifzp8ct4xiumbsqwcyc9cg 5545109 5545108 2026-04-26T21:28:44Z Buli 2648 /* Дела */ 5545109 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во Богданци.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': Антон Поп Стоилов, Јордан Јанчулев, Спиро Мирчев, [[Козма Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов]], [[Пере Тошев]], Даме Груев, [[Георги Трајчев]], Никола Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов]], Илија Тошев, Илија Иванов, Никола Радославов, Константин Трифунов, Стојче Димев, Ангеле Воденичаров]] Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во Илинденското востание. Тогаш ги добил псевдонимите Вестителов и Г. Мајков. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. === Емигрирање во Бугарија === По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Дела == * Трайчев, Георги. 1923. Мариово. София. * Трайчев, Георги. 1924. Преспанското езеро. София. * Трайчев, Георги. 1930. Спомени отъ моето 40 годишно учителство (1889-1929 г.). Печатница П. Глушковъ, София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Градъ Прилеп. София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Приносъ къмъ историята на революционното дело въ Македония (Прилепско). София. * Трайчевъ, Георги. 1933. Манастирите въ Македония. София. * Трайчевъ, Георги. 1941. Книга за Мияците. София. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] ndtbybqsbht8n04bc06ye327ywrkkjk 5545111 5545109 2026-04-26T21:31:50Z Buli 2648 /* Учителска дејност */ 5545111 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во Богданци.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': А. П. Стоилов, Ј. Јанчулев, С. Мирчев, [[Козма Ѓоргиев|К. Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов|Ј. Бомболов]], [[Пере Тошев|П. Тошев]], Д. Груев, [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], Н. Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов|Ј. Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов|Н. Дамјанов]], И. Тошев, И. Иванов, Н. Радославов, К. Трифунов, С. Димев, А. Воденичаров]] Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во Илинденското востание. Тогаш ги добил псевдонимите Вестителов и Г. Мајков. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. === Емигрирање во Бугарија === По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Дела == * Трайчев, Георги. 1923. Мариово. София. * Трайчев, Георги. 1924. Преспанското езеро. София. * Трайчев, Георги. 1930. Спомени отъ моето 40 годишно учителство (1889-1929 г.). Печатница П. Глушковъ, София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Градъ Прилеп. София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Приносъ къмъ историята на революционното дело въ Македония (Прилепско). София. * Трайчевъ, Георги. 1933. Манастирите въ Македония. София. * Трайчевъ, Георги. 1941. Книга за Мияците. София. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] he2wcu6pn5jypnlu9xxihdb29hz0159 5545112 5545111 2026-04-26T21:33:51Z Buli 2648 /* Учителска дејност */ 5545112 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во Богданци.<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': А. П. Стоилов, Ј. Јанчулев, С. Мирчев, [[Козма Ѓоргиев|К. Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов|Ј. Бомболов]], [[Пере Тошев|П. Тошев]], Д. Груев, [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], Н. Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов|Ј. Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов|Н. Дамјанов]], И. Тошев, И. Иванов, Н. Радославов, К. Трифунов, С. Димев, А. Воденичаров]] Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во [[Илинденското востание]]. Тогаш ги добил псевдонимите '''Вестителов''' и '''Г. Мајков'''. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. === Емигрирање во Бугарија === По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Дела == * Трайчев, Георги. 1923. Мариово. София. * Трайчев, Георги. 1924. Преспанското езеро. София. * Трайчев, Георги. 1930. Спомени отъ моето 40 годишно учителство (1889-1929 г.). Печатница П. Глушковъ, София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Градъ Прилеп. София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Приносъ къмъ историята на революционното дело въ Македония (Прилепско). София. * Трайчевъ, Георги. 1933. Манастирите въ Македония. София. * Трайчевъ, Георги. 1941. Книга за Мияците. София. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] qlg9esapjkcqjgdbqqf9jsji9bj6kmc 5545113 5545112 2026-04-26T21:36:00Z Buli 2648 /* Учителска дејност */ 5545113 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во [[Богданци]].<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': А. П. Стоилов, Ј. Јанчулев, С. Мирчев, [[Козма Ѓоргиев|К. Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов|Ј. Бомболов]], [[Пере Тошев|П. Тошев]], Д. Груев, [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], Н. Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов|Ј. Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов|Н. Дамјанов]], И. Тошев, И. Иванов, Н. Радославов, К. Трифунов, С. Димев, А. Воденичаров]] Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во [[Илинденското востание]]. Тогаш ги добил псевдонимите '''Вестителов''' и '''Г. Мајков'''. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. === Емигрирање во Бугарија === По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Дела == * Трайчев, Георги. 1923. Мариово. София. * Трайчев, Георги. 1924. Преспанското езеро. София. * Трайчев, Георги. 1930. Спомени отъ моето 40 годишно учителство (1889-1929 г.). Печатница П. Глушковъ, София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Градъ Прилеп. София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Приносъ къмъ историята на революционното дело въ Македония (Прилепско). София. * Трайчевъ, Георги. 1933. Манастирите въ Македония. София. * Трайчевъ, Георги. 1941. Книга за Мияците. София. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] aw07apbo5cvd7fk2i486sywkotrsyd8 5545117 5545113 2026-04-26T21:37:20Z Buli 2648 /* Учителска дејност */ 5545117 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во [[Богданци]].<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': А. П. Стоилов, Ј. Јанчулев, С. Мирчев, [[Козма Ѓоргиев|К. Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов|Ј. Бомболов]], [[Пере Тошев|П. Тошев]], Д. Груев, [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], Н. Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов|Ј. Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов|Н. Дамјанов]], И. Тошев, И. Иванов, Н. Радославов, К. Трифунов, С. Димев, А. Воденичаров]] По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во [[Илинденското востание]]. Тогаш ги добил псевдонимите '''Вестителов''' и '''Г. Мајков'''. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. === Емигрирање во Бугарија === По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Дела == * Трайчев, Георги. 1923. Мариово. София. * Трайчев, Георги. 1924. Преспанското езеро. София. * Трайчев, Георги. 1930. Спомени отъ моето 40 годишно учителство (1889-1929 г.). Печатница П. Глушковъ, София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Градъ Прилеп. София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Приносъ къмъ историята на революционното дело въ Македония (Прилепско). София. * Трайчевъ, Георги. 1933. Манастирите въ Македония. София. * Трайчевъ, Георги. 1941. Книга за Мияците. София. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] hemj0k2yyoabyx4y6hdsen0zatpkoy6 5545126 5545117 2026-04-26T21:53:30Z Buli 2648 5545126 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во [[Богданци]].<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': А. П. Стоилов, Ј. Јанчулев, С. Мирчев, [[Козма Ѓоргиев|К. Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов|Ј. Бомболов]], [[Пере Тошев|П. Тошев]], Д. Груев, [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], Н. Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов|Ј. Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов|Н. Дамјанов]], И. Тошев, И. Иванов, Н. Радославов, К. Трифунов, С. Димев, А. Воденичаров]] По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во [[Илинденското востание]]. Тогаш ги добил псевдонимите '''Вестителов''' и '''Г. Мајков'''. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. === Емигрирање во Бугарија === По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Дела == * Трайчев, Георги. 1923. Мариово. София. * Трайчев, Георги. 1924. Преспанското езеро. София. * Трайчев, Георги. 1930. Спомени отъ моето 40 годишно учителство (1889-1929 г.). Печатница П. Глушковъ, София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Градъ Прилеп. София. * Трайчевъ, Георги. 1925. Приносъ къмъ историята на революционното дело въ Македония (Прилепско). София. * Трайчевъ, Георги. 1933. Манастирите въ Македония. София. * Трайчевъ, Георги. 1941. Книга за Мияците. София. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] [[Категорија:Починати во 1945 година]] 2f3nick8aw6kqehpicft1l8pmnotzxm 5545136 5545126 2026-04-26T22:02:40Z Buli 2648 /* Дела */ 5545136 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во [[Богданци]].<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': А. П. Стоилов, Ј. Јанчулев, С. Мирчев, [[Козма Ѓоргиев|К. Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов|Ј. Бомболов]], [[Пере Тошев|П. Тошев]], Д. Груев, [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], Н. Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов|Ј. Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов|Н. Дамјанов]], И. Тошев, И. Иванов, Н. Радославов, К. Трифунов, С. Димев, А. Воденичаров]] По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во [[Илинденското востание]]. Тогаш ги добил псевдонимите '''Вестителов''' и '''Г. Мајков'''. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. === Емигрирање во Бугарија === По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Дела == Автор е на повеќе книги: * ''Мариово''. София. 1923. * ''Преспанското езеро''. София. 1924. * ''Градъ Прилеп''. София. 1925. * ''Приносъ къмъ историята на революционното дело въ Македония (Прилепско)''. София. 1925. * ''Спомени отъ моето 40 годишно учителство (1889-1929 г.)''. Печатница П. Глушковъ, София. 1930. * ''Манастирите въ Македония''. София. 1933. * ''Книга за Мияците''. София. 1941. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] [[Категорија:Починати во 1945 година]] jmnhmy855pycclvtt3ywrm8bg9y4elk 5545146 5545136 2026-04-26T22:20:08Z Buli 2648 5545146 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] | signature = Signature of Georgi Traychev.svg }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во [[Богданци]].<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': А. П. Стоилов, Ј. Јанчулев, С. Мирчев, [[Козма Ѓоргиев|К. Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов|Ј. Бомболов]], [[Пере Тошев|П. Тошев]], Д. Груев, [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], Н. Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов|Ј. Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов|Н. Дамјанов]], И. Тошев, И. Иванов, Н. Радославов, К. Трифунов, С. Димев, А. Воденичаров]] По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во Прилеп, Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во [[Илинденското востание]]. Тогаш ги добил псевдонимите '''Вестителов''' и '''Г. Мајков'''. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. === Емигрирање во Бугарија === По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Дела == Автор е на повеќе книги: * ''Мариово''. София. 1923. * ''Преспанското езеро''. София. 1924. * ''Градъ Прилеп''. София. 1925. * ''Приносъ къмъ историята на революционното дело въ Македония (Прилепско)''. София. 1925. * ''Спомени отъ моето 40 годишно учителство (1889-1929 г.)''. Печатница П. Глушковъ, София. 1930. * ''Манастирите въ Македония''. София. 1933. * ''Книга за Мияците''. София. 1941. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] [[Категорија:Починати во 1945 година]] nf1045zot7vfpdvakjvj6p6xhwt6i4p 5545152 5545146 2026-04-26T22:31:48Z Buli 2648 /* Учителска дејност */ 5545152 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Георги Трајчев | image = Георги Трайчев подобрена.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 1869 | birth_place = [[Прилеп]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Македонија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1945|||1869||}} | death_place = [[Софија]], [[Бугарија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“]] | signature = Signature of Georgi Traychev.svg }} '''Георги Трајчев''' (Прилеп, 1869 – 1945) – историчар, публицист, револуционер. Ја завршил [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската бугарска машка гимназија]] и бил учител. Член на ТМОРО (1896) и претседател на Околискиот револуционерен комитет во родниот град (1908). == Биографија == === Ран живот и образование === [[Податотека:Bulgarian_high_school_in_Solun_teachers_and_students.JPG|лево|мини|Четврта генерација на матуранти во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]] во учебната 1888/89 год.{{Br}}''Прв ред'' ''(учители)'': [[Јероним Буфети|Ј. Буфети]], [[Благој Димитров|Б. Димитров]], [[Григор Прличев|Г. Прличев]], [[Димитар Матов|Д. Матов]], [[Никола Начов|Н. Начов]], [[Димитар Хаџииванов|Д. Хаџииванов]], [[Васил К’нчов|В. К’нчов]], [[Едхем ефенди|Е. ефенди]]{{Br}}''Втор ред'' ''(матуранти):'' [[Никола Зарзев|Н. Зарзев]], [[Константин Робев|К. Робев]], [[Никола Апостолов|Н. Апостолов]], [[Панче Васков|П. Васков]], [[Димитар Поптомов|Д. Поптомов]], [[Јаким Игнатиев|Ј. Игнатиев]], [[Иван Хаџимишев|И. Хаџимишев]], [[Манасиј Лучански|М. Лучански]]{{Br}}''Трет ред'' ''(матуранти):'' [[Јанаки Гелев|Ј. Гелев]], [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], [[Антон Димитров|А. Димитров]], [[Георги Николов|Г. Николов]]]] Роден бил во Прилеп, 1869-тата година. Основното образование го завршил во родниот град, а во 1889 завршил со [[Список на матуранти од Солунската машка гимназија#IV генерација (1889)|четвртата генерација на матуранти]] во [[Солунска машка гимназија „Св. Кирил и Методиј“|Солунската гимназија]]. Бидејќи немал доволно материјални средства, не можел да добие високо образование, но тоа не му пречело да се самообразува. === Учителска дејност === По завршувањето на Солунската гимназија, на 26 јуни 1889 година, во истата година добил учителско место во [[Богданци]].<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Ковилоски|first=Славчо|date=2014|title=Георги Трајчев како просветен деец, книжевник и публицист|url=https://journals.ukim.mk/index.php/philologicalstudies/mk/article/view/440/365|journal=Филолошки студии|volume=12|issue=1|pages=82-92}}</ref> Со започнувањето на учебната 1889/90 година, започнало и неговото учителствување, кое траело цели 40 години. [[Податотека:Prilep_Exarchist_school_teachers_1892-1893.JPG|мини|Учителите во Централното машко училиште во Прилеп во 1892/93 година.{{Br}}''Прв ред'': А. П. Стоилов, Ј. Јанчулев, С. Мирчев, [[Козма Ѓоргиев|К. Ѓоргиев]], [[Јордан Бомболов|Ј. Бомболов]], [[Пере Тошев|П. Тошев]], Д. Груев, [[Георги Трајчев|Г. Трајчев]], Н. Смичков{{Br}}''Втор ред'': [[Јордан Поп Костадинов|Ј. Поп Костадинов]], [[Неделко Дамјанов|Н. Дамјанов]], И. Тошев, И. Иванов, Н. Радославов, К. Трифунов, С. Димев, А. Воденичаров]] По една учебна година помината во Богданци, учителствувал во Кавадарци, потоа во [[Прилепско класно училиште|Прилеп]], Скопје, Сер, Дојран, Неврокоп, Велес, повторно во Прилеп, Ресен, Дебар, Обрзацов Чифлик - покрај градот Русе, уште еднаш во Ресен и во Скопје и најпосле во Софија. Тука и се пензионирал како учител, во IV Софиска прогимназија. Бил директор на училиштата во Дојран, Неврокоп, во Велес и во Прилеп. По Уриетот (1908), ја извршувал и должноста училиштен инспектор.<ref name=":0" /> Во меѓувреме, станал член на ТМОРО (1896), но не учествувал директно во четничкото движење, ниту во [[Илинденското востание]]. Тогаш ги добил псевдонимите '''Вестителов''' и '''Г. Мајков'''. За време на неговото повторно учителствување во родниот град (1907/08 и 1908/09), бил избран за претседател на прилепскиот околиски комитет. === Емигрирање во Бугарија === По балканските војни бил принуден да замине во Бугарија. Кратко по војната, се вратил во Македонија, а по Првата светска војна засекогаш емигрирал во Софија, каде што и починал, во 1945 година.<ref name=":0" /> == Дела == Автор е на повеќе книги: * ''Мариово''. София. 1923. * ''Преспанското езеро''. София. 1924. * ''Градъ Прилеп''. София. 1925. * ''Приносъ къмъ историята на революционното дело въ Македония (Прилепско)''. София. 1925. * ''Спомени отъ моето 40 годишно учителство (1889-1929 г.)''. Печатница П. Глушковъ, София. 1930. * ''Манастирите въ Македония''. София. 1933. * ''Книга за Мияците''. София. 1941. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дејци на ВМОРО]] [[Категорија:Родени во 1869 година]] [[Категорија:Учители во Прилепското класно училиште]] [[Категорија:Починати во 1945 година]] ghc66gp3xnfu306jnepxqfk51js63tr 0 1388190 5545166 5520739 2026-04-26T23:08:12Z Aprilija50.A.D 119801 5545166 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за филм | name = 17 | image = IMG 5506.jpeg | caption =Плакатот на филмот | director = [[Косара Митиќ]] | producer = Косара Митиќ | writer = Косара Митиќ | screenplay = | starring = Ева Костиќ<br>[[Сашко Коцев]]<br>Мартина Даниловска<br>[[Ана Стојановска]]<br>Ева Стојчевска<br>Петар Маниќ<br>Жаклина Стевковска | released = [[2026]] | country = [[Македонија]] | runtime = | language = [[Македонски јазик|македонски]] | budget = | gross = | website = | amg_id = | imdb_id = | MIFC = }} '''17''' — [[македонски]] филм од 2026 година, во режија на Косара Митиќ. Филмот својата премиера ја имаше во [[Берлин]], [[Германија]] каде освои и награди. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- | Ева Костиќ | Сара |- | Мартина Даниловска | Лина |- | [[Сашко Коцев]] | Таткото на Сара |- | Диме Јовески | Филип |- | Ева Стојчевска | Нина |- | Петар Маниќ | Цеки |- | Жаклина Стевковска | проф. Ристовска |- | Јован Тодоров | Царе |- | [[Ана Стојановска]] | проф. Невена |- | [[Оливер Митковски]] | Шофер |- | Александра Пешевска | Мајката на Сара |- | [[Симеон Мони Дамевски]] | Рецепционер |- | Ирена Димеска | Теа |- | Мина Јелучин | Ања |- | Стефан Ристевски | Стефан |- | Алина Христовска | Елена |- | Тодор Стојковски | Никола |- | Луна Бејков | Даниела |- | Христијан Ристески | Лазе |- | Никола Настоски | Никола |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|37775862}} [[Категорија:Македонски филмови]] cbwlf90m1ddjfy9rf2id9t65i8ztptr 10 1389820 5544959 5543870 2026-04-26T17:44:10Z Jtasevski123 69538 5544959 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Претседатели на Американското ботаничко друштво | state = {{{state|autocollapse}}} | title = Претседатели на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] |listclass = hlist | group1 = 1894–1924 | list1 = * [[Вилијам Трелис]] (1894) * [[Чарлс Едвин Беси]] (1895) * [[Џон Мерл Култер]] (1896) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1897) * [[Лусиен Маркус Андервуд]] (1898) * [[Бенџамин Линколн Робинсон]] (1899) * [[Бајрон Халстед]] (1900) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1901) * [[Беверли Томас Галовеј]] (1902) * [[Чарлс Рид Барнс]] (1903) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1904) * [[Вилијам Ешбрук Келерман]] (1905) * [[Френклин Самнер Ерл]] (1906) * [[Џорџ Френсис Аткинсон]] (1907) * [[Вилијам Франсис Ганонг]] (1908) * [[Роланд Такстер]] (1909) * [[Ервин Фринк Смит]] (1910) * [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] (1911) * [[Луис Ралф Џонсs]] (1912) * [[Даглас Хотон Кембел]] (1913) * [[А. С. Хичкок]] (1914) * [[Џон Мерл Култер]] (1915) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1916) * [[Фредерик Чарлс Њукомб]] (1917) * [[Вилијам Трејлс]] (1918) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1919) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1920) * [[Хенри Чендлер Каулс]]] (1921) * [[Henry Chandler Cowles]] (1922) * [[Бенџамин Минџ Дагар]] (1923) * [[Вилијам Чемберс Кокер]] (1924) | group2 = 1925–1949 | list2 = * [[Џејкоб Р. Шрам]] (1925) * [[Либерти Хајд Бејли]] (1926) * [[Харли Харис Бартлет]] (1927) * [[Артур Хенри Реџиналд Булер]] (1928) * [[Маргарет Клеј Фергусон]] (1929) * [[Лестер В. Шарп]] (1930) * [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] (1931) * [[Џорџ Џејмс Пирс]] (1932) * [[Езра Џејкоб Краус]] (1933) * [[Е. Д. Мерил]] (1934) * [[Авен Нелсон]] (1935) * [[К. Стјуарт Гагер]] (1936) * [[Едмунд Веар Синот]] (1937) * ​​[[Артур Џонсон Имс]] (1938) * [[Карл Мекеј Виганд]] (1939) * [[Едгар Нелсон Трансо]] (1940) * [[Џон Теодор Бухолц]] (1941) * [[Мерит Линдон Ферналд]] (1942) * [[Вилијам Џејкоб Робинс]] (1943) * [[Гилберт Морган Смит]] (1944) * [[Ирвинг Видмер Бејли]] (1945) * [[Нил Еверет Стивенс]] (1946) * [[Ралф Ерскин Клиланд]] (1947) * [[Хенри А. Глисон (ботаничар)|Хенри Алан Глисон]] (1948) * [[Ајви Форман Луис]] (1949) | group3 = 1950–1974 | list3 = * [[Алберт Франсис Блејксли]] (1950) * [[Катерин Исау]] (1951) * [[Едгар Андерсон]] (1952) * [[Ралф Х. Ветмор]] (1953) * [[Адрианс С. Фостер]] (1954) * [[Освалд Типо]] (1955) * [[Хариет Крајтон]] (1956) * [[Џорџ Ш. Ејвери Помладиот]] (1957) * [[Фритс Вормолт Вент]] (1958) * [[Вилијам Кемпбел Стир]] (1959) * [[Кенет В. Тиман]] (1960) * [[Вернон Чидл]] (1961) * [[Г. Ледјард Стебинс]] (1962) * [[Константин Џон Алексопулос]] (1963) * [[Пол Џ. Крамер]] (1964) * [[Арон Џон Шарп]] (1965) * [[Харолд Чарлс Болд]] (1966) * [[Ралф Емерсон (ботаничар)|Ралф Емерсон]] (1967) * [[Артур Галстон]] (1968) * [[Харлан Паркер Бенкс]] (1969) * [[Линколн Констанс]] (1970) * [[Ричард Ц. Стар]] (1971) * [[Чарлс Хајмш]] (1972) * [[Артур Кронквист]] (1973) * [[Теодор Делеворјас]] (1974) | group4 = 1975–1999 | list4 = * [[Питер Х. Рејвен]] (1975) * [[Барбара Франсес Палсер]] (1976) * [[Ворен Х. Вагнер]] (1977) * [[Вилијам Август Јенсен]] (1978) * [[Херберт Џорџ Бејкер]] (1979) * [[Чарлс Бикслер Хајзер]] (1980) * [[Патриша Керн Холмгрен]] (1981) * [[Ернест М. Гифорд Помладиот]] (1982) * [[Барбара Д. Вебстер]] (1983) * [[Милдред Е. Матијас|Милдред Естер Матијас]] (1984) * [[Вилијам Луис Стерн]] (1985–86) * [[Реј Франклин Еверт]] (1986–87) * [[Ширли Котер Такер]] (1987–88) * [[В. Харди Ешбо]] (1988–89) * [[Дејвид Леонард Дилчер]] (1989–90) * [[Берил Б. Симпсон]] (1990–91) * [[Вилијам Луис Калберсон]] (1991–92) * [[Грегори Џозеф Андерсон]] (1992–93) * [[Грејди Вебстер]] (1993–94) * [[Хари Т. Хорнер]] (1994–95) * [[Барбара А. Шал]] (1995–96) * [[Даниел Крофорд (ботаничар)|Даниел Крофорд]] (1996–97) * [[Ненси Денглер]] (1997–98) * [[Керол Ц. Баскин]] (1998–99) | group5 = 2000–денес | list5 = * [[Даглас Е. Солтис]] (1999–2000) * [[Патриша Г. Генсел]] (2000–1) * [[Џуди Јернстед]] (2001–2) * [[Скот Д. Расел]] (2002–3) * [[Линда Е. Греам]] (2003–4) * [[Алисон А. Сноу]] (2004–5) * [[Едвард Л. Шнајдер (ботаничар)|Едвард Л. Шнајдер]] (2005–6) * [[Кристофер Х. Хауфлер]] (2006–7) * [[Памела С. Солтис]] (2007–8) * [[Карл Џ. Никлас]] (2008–9) * [[Кент Холсингер]] (2009–10) * [[Џудит Ског]] (2010–11) * [[Стивен Г. Велер]] (2011–12) * [[Елизабет Келог]] (2012–13) * [[Памела Дигл]] (2013–14) * [[Том Ранкер]] (2014–15) * [[Ричард Олмстед]] (2015–16) * [[Гордон Уно]] (2016–17) * [[Лорен Ризеберг]] (2017–18) * [[Андреа Волф]] (2018–19) * [[Линда Вотсон (ботаничар)|Линда Вотсон]] (2019–20) * [[Синтија С. Џонс]] (2020–21) * [[Мајкл Донохју]] (2021–22) * [[Вивијан Негрон-Ортиз]] (2022–23) * [[Бренда Молано-Флорес]] (2023–24) * [[Џени Ксијанг]] (2024–25) * [[Кен Камерон]] (2025–26) }}<noinclude> {{Doc|content= ==References== *{{Citation | title = Претседатели на Американското ботаничко друштво | publisher = Американското ботаничко друштво | url = https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html | accessdate= 2026-03-23 | postscript= . }} *{{cite web |title= Тековни функционери на Американското ботаничкото друштво|url=https://botany.org/home/about/current-officers.html |website=Американско ботаничко друштво|access-date=23 март 2026 |language=en}} }} [[Категорија:Предлошки за ботаника]] [[Категорија:Прегледнички кутии за САД]] </noinclude> 7duptlkrsgnpesds9674fksqxy742qs 5544997 5544959 2026-04-26T18:07:00Z Jtasevski123 69538 5544997 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Претседатели на Американското ботаничко друштво | state = {{{state|autocollapse}}} | title = Претседатели на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] |listclass = hlist | group1 = 1894–1924 | list1 = * [[Вилијам Трелис]] (1894) * [[Чарлс Едвин Беси]] (1895) * [[Џон Мерл Култер]] (1896) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1897) * [[Лусиен Маркус Андервуд]] (1898) * [[Бенџамин Линколн Робинсон]] (1899) * [[Бајрон Халстед]] (1900) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1901) * [[Беверли Томас Галовеј]] (1902) * [[Чарлс Рид Барнс]] (1903) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1904) * [[Вилијам Ешбрук Келерман]] (1905) * [[Френклин Самнер Ерл]] (1906) * [[Џорџ Френсис Аткинсон]] (1907) * [[Вилијам Франсис Ганонг]] (1908) * [[Роланд Такстер]] (1909) * [[Ервин Фринк Смит]] (1910) * [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] (1911) * [[Луис Ралф Џонсs]] (1912) * [[Даглас Хотон Кембел]] (1913) * [[А. С. Хичкок]] (1914) * [[Џон Мерл Култер]] (1915) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1916) * [[Фредерик Чарлс Њукомб]] (1917) * [[Вилијам Трејлс]] (1918) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1919) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1920) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1921) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1922) * [[Бенџамин Минџ Дагар]] (1923) * [[Вилијам Чемберс Кокер]] (1924) | group2 = 1925–1949 | list2 = * [[Џејкоб Р. Шрам]] (1925) * [[Либерти Хајд Бејли]] (1926) * [[Харли Харис Бартлет]] (1927) * [[Артур Хенри Реџиналд Булер]] (1928) * [[Маргарет Клеј Фергусон]] (1929) * [[Лестер В. Шарп]] (1930) * [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] (1931) * [[Џорџ Џејмс Пирс]] (1932) * [[Езра Џејкоб Краус]] (1933) * [[Е. Д. Мерил]] (1934) * [[Авен Нелсон]] (1935) * [[К. Стјуарт Гагер]] (1936) * [[Едмунд Веар Синот]] (1937) * ​​[[Артур Џонсон Имс]] (1938) * [[Карл Мекеј Виганд]] (1939) * [[Едгар Нелсон Трансо]] (1940) * [[Џон Теодор Бухолц]] (1941) * [[Мерит Линдон Ферналд]] (1942) * [[Вилијам Џејкоб Робинс]] (1943) * [[Гилберт Морган Смит]] (1944) * [[Ирвинг Видмер Бејли]] (1945) * [[Нил Еверет Стивенс]] (1946) * [[Ралф Ерскин Клиланд]] (1947) * [[Хенри А. Глисон (ботаничар)|Хенри Алан Глисон]] (1948) * [[Ајви Форман Луис]] (1949) | group3 = 1950–1974 | list3 = * [[Алберт Франсис Блејксли]] (1950) * [[Катерин Исау]] (1951) * [[Едгар Андерсон]] (1952) * [[Ралф Х. Ветмор]] (1953) * [[Адрианс С. Фостер]] (1954) * [[Освалд Типо]] (1955) * [[Хариет Крајтон]] (1956) * [[Џорџ Ш. Ејвери Помладиот]] (1957) * [[Фритс Вормолт Вент]] (1958) * [[Вилијам Кемпбел Стир]] (1959) * [[Кенет В. Тиман]] (1960) * [[Вернон Чидл]] (1961) * [[Г. Ледјард Стебинс]] (1962) * [[Константин Џон Алексопулос]] (1963) * [[Пол Џ. Крамер]] (1964) * [[Арон Џон Шарп]] (1965) * [[Харолд Чарлс Болд]] (1966) * [[Ралф Емерсон (ботаничар)|Ралф Емерсон]] (1967) * [[Артур Галстон]] (1968) * [[Харлан Паркер Бенкс]] (1969) * [[Линколн Констанс]] (1970) * [[Ричард Ц. Стар]] (1971) * [[Чарлс Хајмш]] (1972) * [[Артур Кронквист]] (1973) * [[Теодор Делеворјас]] (1974) | group4 = 1975–1999 | list4 = * [[Питер Х. Рејвен]] (1975) * [[Барбара Франсес Палсер]] (1976) * [[Ворен Х. Вагнер]] (1977) * [[Вилијам Август Јенсен]] (1978) * [[Херберт Џорџ Бејкер]] (1979) * [[Чарлс Бикслер Хајзер]] (1980) * [[Патриша Керн Холмгрен]] (1981) * [[Ернест М. Гифорд Помладиот]] (1982) * [[Барбара Д. Вебстер]] (1983) * [[Милдред Е. Матијас|Милдред Естер Матијас]] (1984) * [[Вилијам Луис Стерн]] (1985–86) * [[Реј Франклин Еверт]] (1986–87) * [[Ширли Котер Такер]] (1987–88) * [[В. Харди Ешбо]] (1988–89) * [[Дејвид Леонард Дилчер]] (1989–90) * [[Берил Б. Симпсон]] (1990–91) * [[Вилијам Луис Калберсон]] (1991–92) * [[Грегори Џозеф Андерсон]] (1992–93) * [[Грејди Вебстер]] (1993–94) * [[Хари Т. Хорнер]] (1994–95) * [[Барбара А. Шал]] (1995–96) * [[Даниел Крофорд (ботаничар)|Даниел Крофорд]] (1996–97) * [[Ненси Денглер]] (1997–98) * [[Керол Ц. Баскин]] (1998–99) | group5 = 2000–денес | list5 = * [[Даглас Е. Солтис]] (1999–2000) * [[Патриша Г. Генсел]] (2000–1) * [[Џуди Јернстед]] (2001–2) * [[Скот Д. Расел]] (2002–3) * [[Линда Е. Греам]] (2003–4) * [[Алисон А. Сноу]] (2004–5) * [[Едвард Л. Шнајдер (ботаничар)|Едвард Л. Шнајдер]] (2005–6) * [[Кристофер Х. Хауфлер]] (2006–7) * [[Памела С. Солтис]] (2007–8) * [[Карл Џ. Никлас]] (2008–9) * [[Кент Холсингер]] (2009–10) * [[Џудит Ског]] (2010–11) * [[Стивен Г. Велер]] (2011–12) * [[Елизабет Келог]] (2012–13) * [[Памела Дигл]] (2013–14) * [[Том Ранкер]] (2014–15) * [[Ричард Олмстед]] (2015–16) * [[Гордон Уно]] (2016–17) * [[Лорен Ризеберг]] (2017–18) * [[Андреа Волф]] (2018–19) * [[Линда Вотсон (ботаничар)|Линда Вотсон]] (2019–20) * [[Синтија С. Џонс]] (2020–21) * [[Мајкл Донохју]] (2021–22) * [[Вивијан Негрон-Ортиз]] (2022–23) * [[Бренда Молано-Флорес]] (2023–24) * [[Џени Ксијанг]] (2024–25) * [[Кен Камерон]] (2025–26) }}<noinclude> {{Doc|content= ==References== *{{Citation | title = Претседатели на Американското ботаничко друштво | publisher = Американското ботаничко друштво | url = https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html | accessdate= 2026-03-23 | postscript= . }} *{{cite web |title= Тековни функционери на Американското ботаничкото друштво|url=https://botany.org/home/about/current-officers.html |website=Американско ботаничко друштво|access-date=23 март 2026 |language=en}} }} [[Категорија:Предлошки за ботаника]] [[Категорија:Прегледнички кутии за САД]] </noinclude> jyfmbief6akywbrkku1mil817cadfap 5545005 5544997 2026-04-26T18:21:27Z Jtasevski123 69538 5545005 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Претседатели на Американското ботаничко друштво | state = {{{state|autocollapse}}} | title = Претседатели на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] |listclass = hlist | group1 = 1894–1924 | list1 = * [[Вилијам Трелис]] (1894) * [[Чарлс Едвин Беси]] (1895) * [[Џон Мерл Култер]] (1896) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1897) * [[Лусиен Маркус Андервуд]] (1898) * [[Бенџамин Линколн Робинсон]] (1899) * [[Бајрон Халстед]] (1900) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1901) * [[Беверли Томас Галовеј]] (1902) * [[Чарлс Рид Барнс]] (1903) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1904) * [[Вилијам Ешбрук Келерман]] (1905) * [[Френклин Самнер Ерл]] (1906) * [[Џорџ Френсис Аткинсон]] (1907) * [[Вилијам Франсис Ганонг]] (1908) * [[Роланд Такстер]] (1909) * [[Ервин Фринк Смит]] (1910) * [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] (1911) * [[Луис Ралф Џонсs]] (1912) * [[Даглас Хотон Кембел]] (1913) * [[А. С. Хичкок]] (1914) * [[Џон Мерл Култер]] (1915) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1916) * [[Фредерик Чарлс Њукомб]] (1917) * [[Вилијам Трејлс]] (1918) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1919) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1920) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1921) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1922) * [[Бенџамин Минџ Дагар]] (1923) * [[Вилијам Чемберс Кокер]] (1924) | group2 = 1925–1949 | list2 = * [[Џејкоб Р. Шрам]] (1925) * [[Либерти Хајд Бејли]] (1926) * [[Харли Харис Бартлет]] (1927) * [[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (1928) * [[Маргарет Клеј Фергусон]] (1929) * [[Лестер В. Шарп]] (1930) * [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] (1931) * [[Џорџ Џејмс Пирс]] (1932) * [[Езра Џејкоб Краус]] (1933) * [[Е. Д. Мерил]] (1934) * [[Авен Нелсон]] (1935) * [[К. Стјуарт Гагер]] (1936) * [[Едмунд Веар Синот]] (1937) * ​​[[Артур Џонсон Имс]] (1938) * [[Карл Мекеј Виганд]] (1939) * [[Едгар Нелсон Трансо]] (1940) * [[Џон Теодор Бухолц]] (1941) * [[Мерит Линдон Ферналд]] (1942) * [[Вилијам Џејкоб Робинс]] (1943) * [[Гилберт Морган Смит]] (1944) * [[Ирвинг Видмер Бејли]] (1945) * [[Нил Еверет Стивенс]] (1946) * [[Ралф Ерскин Клиланд]] (1947) * [[Хенри А. Глисон (ботаничар)|Хенри Алан Глисон]] (1948) * [[Ајви Форман Луис]] (1949) | group3 = 1950–1974 | list3 = * [[Алберт Франсис Блејксли]] (1950) * [[Катерин Исау]] (1951) * [[Едгар Андерсон]] (1952) * [[Ралф Х. Ветмор]] (1953) * [[Адрианс С. Фостер]] (1954) * [[Освалд Типо]] (1955) * [[Хариет Крајтон]] (1956) * [[Џорџ Ш. Ејвери Помладиот]] (1957) * [[Фритс Вормолт Вент]] (1958) * [[Вилијам Кемпбел Стир]] (1959) * [[Кенет В. Тиман]] (1960) * [[Вернон Чидл]] (1961) * [[Г. Ледјард Стебинс]] (1962) * [[Константин Џон Алексопулос]] (1963) * [[Пол Џ. Крамер]] (1964) * [[Арон Џон Шарп]] (1965) * [[Харолд Чарлс Болд]] (1966) * [[Ралф Емерсон (ботаничар)|Ралф Емерсон]] (1967) * [[Артур Галстон]] (1968) * [[Харлан Паркер Бенкс]] (1969) * [[Линколн Констанс]] (1970) * [[Ричард Ц. Стар]] (1971) * [[Чарлс Хајмш]] (1972) * [[Артур Кронквист]] (1973) * [[Теодор Делеворјас]] (1974) | group4 = 1975–1999 | list4 = * [[Питер Х. Рејвен]] (1975) * [[Барбара Франсес Палсер]] (1976) * [[Ворен Х. Вагнер]] (1977) * [[Вилијам Август Јенсен]] (1978) * [[Херберт Џорџ Бејкер]] (1979) * [[Чарлс Бикслер Хајзер]] (1980) * [[Патриша Керн Холмгрен]] (1981) * [[Ернест М. Гифорд Помладиот]] (1982) * [[Барбара Д. Вебстер]] (1983) * [[Милдред Е. Матијас|Милдред Естер Матијас]] (1984) * [[Вилијам Луис Стерн]] (1985–86) * [[Реј Франклин Еверт]] (1986–87) * [[Ширли Котер Такер]] (1987–88) * [[В. Харди Ешбо]] (1988–89) * [[Дејвид Леонард Дилчер]] (1989–90) * [[Берил Б. Симпсон]] (1990–91) * [[Вилијам Луис Калберсон]] (1991–92) * [[Грегори Џозеф Андерсон]] (1992–93) * [[Грејди Вебстер]] (1993–94) * [[Хари Т. Хорнер]] (1994–95) * [[Барбара А. Шал]] (1995–96) * [[Даниел Крофорд (ботаничар)|Даниел Крофорд]] (1996–97) * [[Ненси Денглер]] (1997–98) * [[Керол Ц. Баскин]] (1998–99) | group5 = 2000–денес | list5 = * [[Даглас Е. Солтис]] (1999–2000) * [[Патриша Г. Генсел]] (2000–1) * [[Џуди Јернстед]] (2001–2) * [[Скот Д. Расел]] (2002–3) * [[Линда Е. Греам]] (2003–4) * [[Алисон А. Сноу]] (2004–5) * [[Едвард Л. Шнајдер (ботаничар)|Едвард Л. Шнајдер]] (2005–6) * [[Кристофер Х. Хауфлер]] (2006–7) * [[Памела С. Солтис]] (2007–8) * [[Карл Џ. Никлас]] (2008–9) * [[Кент Холсингер]] (2009–10) * [[Џудит Ског]] (2010–11) * [[Стивен Г. Велер]] (2011–12) * [[Елизабет Келог]] (2012–13) * [[Памела Дигл]] (2013–14) * [[Том Ранкер]] (2014–15) * [[Ричард Олмстед]] (2015–16) * [[Гордон Уно]] (2016–17) * [[Лорен Ризеберг]] (2017–18) * [[Андреа Волф]] (2018–19) * [[Линда Вотсон (ботаничар)|Линда Вотсон]] (2019–20) * [[Синтија С. Џонс]] (2020–21) * [[Мајкл Донохју]] (2021–22) * [[Вивијан Негрон-Ортиз]] (2022–23) * [[Бренда Молано-Флорес]] (2023–24) * [[Џени Ксијанг]] (2024–25) * [[Кен Камерон]] (2025–26) }}<noinclude> {{Doc|content= ==References== *{{Citation | title = Претседатели на Американското ботаничко друштво | publisher = Американското ботаничко друштво | url = https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html | accessdate= 2026-03-23 | postscript= . }} *{{cite web |title= Тековни функционери на Американското ботаничкото друштво|url=https://botany.org/home/about/current-officers.html |website=Американско ботаничко друштво|access-date=23 март 2026 |language=en}} }} [[Категорија:Предлошки за ботаника]] [[Категорија:Прегледнички кутии за САД]] </noinclude> tl7ms22ms9yuimar07q5an584iuhrzh 5545125 5545005 2026-04-26T21:51:34Z Jtasevski123 69538 5545125 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Претседатели на Американското ботаничко друштво | state = {{{state|autocollapse}}} | title = Претседатели на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] |listclass = hlist | group1 = 1894–1924 | list1 = * [[Вилијам Трелис]] (1894) * [[Чарлс Едвин Беси]] (1895) * [[Џон Мерл Култер]] (1896) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1897) * [[Лусиен Маркус Андервуд]] (1898) * [[Бенџамин Линколн Робинсон]] (1899) * [[Бајрон Халстед]] (1900) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1901) * [[Беверли Томас Галовеј]] (1902) * [[Чарлс Рид Барнс]] (1903) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1904) * [[Вилијам Ешбрук Келерман]] (1905) * [[Френклин Самнер Ерл]] (1906) * [[Џорџ Френсис Аткинсон]] (1907) * [[Вилијам Франсис Ганонг]] (1908) * [[Роланд Такстер]] (1909) * [[Ервин Фринк Смит]] (1910) * [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] (1911) * [[Луис Ралф Џонсs]] (1912) * [[Даглас Хотон Кембел]] (1913) * [[А. С. Хичкок]] (1914) * [[Џон Мерл Култер]] (1915) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1916) * [[Фредерик Чарлс Њукомб]] (1917) * [[Вилијам Трејлс]] (1918) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1919) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1920) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1921) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1922) * [[Бенџамин Минџ Дагар]] (1923) * [[Вилијам Чемберс Кокер]] (1924) | group2 = 1925–1949 | list2 = * [[Џејкоб Р. Шрам]] (1925) * [[Либерти Хајд Бејли]] (1926) * [[Харли Харис Бартлет]] (1927) * [[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (1928) * [[Маргарет Клеј Фергусон]] (1929) * [[Лестер В. Шарп]] (1930) * [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] (1931) * [[Џорџ Џејмс Пирс]] (1932) * [[Езра Џејкоб Краус]] (1933) * [[Е. Д. Мерил]] (1934) * [[Авен Нелсон]] (1935) * [[К. Стјуарт Гагер]] (1936) * [[Едмунд Веар Синот]] (1937) * ​​[[Артур Џонсон Имс]] (1938) * [[Карл Мекеј Виганд]] (1939) * [[Едгар Нелсон Трансо]] (1940) * [[Џон Теодор Бухолц]] (1941) * [[Мерит Линдон Ферналд]] (1942) * [[Вилијам Џејкоб Робинс]] (1943) * [[Гилберт Морган Смит]] (1944) * [[Ирвинг Видмер Бејли]] (1945) * [[Нил Еверет Стивенс]] (1946) * [[Ралф Ерскин Клиланд]] (1947) * [[Хенри А. Глисон (ботаничар)|Хенри Алан Глисон]] (1948) * [[Ајви Форман Луис]] (1949) | group3 = 1950–1974 | list3 = * [[Алберт Френсис Блејксли]] (1950) * [[Катерин Исау]] (1951) * [[Едгар Андерсон]] (1952) * [[Ралф Х. Ветмор]] (1953) * [[Адрианс С. Фостер]] (1954) * [[Освалд Типо]] (1955) * [[Хариет Крајтон]] (1956) * [[Џорџ Ш. Ејвери Помладиот]] (1957) * [[Фритс Вормолт Вент]] (1958) * [[Вилијам Кемпбел Стир]] (1959) * [[Кенет В. Тиман]] (1960) * [[Вернон Чидл]] (1961) * [[Г. Ледјард Стебинс]] (1962) * [[Константин Џон Алексопулос]] (1963) * [[Пол Џ. Крамер]] (1964) * [[Арон Џон Шарп]] (1965) * [[Харолд Чарлс Болд]] (1966) * [[Ралф Емерсон (ботаничар)|Ралф Емерсон]] (1967) * [[Артур Галстон]] (1968) * [[Харлан Паркер Бенкс]] (1969) * [[Линколн Констанс]] (1970) * [[Ричард Ц. Стар]] (1971) * [[Чарлс Хајмш]] (1972) * [[Артур Кронквист]] (1973) * [[Теодор Делеворјас]] (1974) | group4 = 1975–1999 | list4 = * [[Питер Х. Рејвен]] (1975) * [[Барбара Франсес Палсер]] (1976) * [[Ворен Х. Вагнер]] (1977) * [[Вилијам Август Јенсен]] (1978) * [[Херберт Џорџ Бејкер]] (1979) * [[Чарлс Бикслер Хајзер]] (1980) * [[Патриша Керн Холмгрен]] (1981) * [[Ернест М. Гифорд Помладиот]] (1982) * [[Барбара Д. Вебстер]] (1983) * [[Милдред Е. Матијас|Милдред Естер Матијас]] (1984) * [[Вилијам Луис Стерн]] (1985–86) * [[Реј Франклин Еверт]] (1986–87) * [[Ширли Котер Такер]] (1987–88) * [[В. Харди Ешбо]] (1988–89) * [[Дејвид Леонард Дилчер]] (1989–90) * [[Берил Б. Симпсон]] (1990–91) * [[Вилијам Луис Калберсон]] (1991–92) * [[Грегори Џозеф Андерсон]] (1992–93) * [[Грејди Вебстер]] (1993–94) * [[Хари Т. Хорнер]] (1994–95) * [[Барбара А. Шал]] (1995–96) * [[Даниел Крофорд (ботаничар)|Даниел Крофорд]] (1996–97) * [[Ненси Денглер]] (1997–98) * [[Керол Ц. Баскин]] (1998–99) | group5 = 2000–денес | list5 = * [[Даглас Е. Солтис]] (1999–2000) * [[Патриша Г. Генсел]] (2000–1) * [[Џуди Јернстед]] (2001–2) * [[Скот Д. Расел]] (2002–3) * [[Линда Е. Греам]] (2003–4) * [[Алисон А. Сноу]] (2004–5) * [[Едвард Л. Шнајдер (ботаничар)|Едвард Л. Шнајдер]] (2005–6) * [[Кристофер Х. Хауфлер]] (2006–7) * [[Памела С. Солтис]] (2007–8) * [[Карл Џ. Никлас]] (2008–9) * [[Кент Холсингер]] (2009–10) * [[Џудит Ског]] (2010–11) * [[Стивен Г. Велер]] (2011–12) * [[Елизабет Келог]] (2012–13) * [[Памела Дигл]] (2013–14) * [[Том Ранкер]] (2014–15) * [[Ричард Олмстед]] (2015–16) * [[Гордон Уно]] (2016–17) * [[Лорен Ризеберг]] (2017–18) * [[Андреа Волф]] (2018–19) * [[Линда Вотсон (ботаничар)|Линда Вотсон]] (2019–20) * [[Синтија С. Џонс]] (2020–21) * [[Мајкл Донохју]] (2021–22) * [[Вивијан Негрон-Ортиз]] (2022–23) * [[Бренда Молано-Флорес]] (2023–24) * [[Џени Ксијанг]] (2024–25) * [[Кен Камерон]] (2025–26) }}<noinclude> {{Doc|content= ==References== *{{Citation | title = Претседатели на Американското ботаничко друштво | publisher = Американското ботаничко друштво | url = https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html | accessdate= 2026-03-23 | postscript= . }} *{{cite web |title= Тековни функционери на Американското ботаничкото друштво|url=https://botany.org/home/about/current-officers.html |website=Американско ботаничко друштво|access-date=23 март 2026 |language=en}} }} [[Категорија:Предлошки за ботаника]] [[Категорија:Прегледнички кутии за САД]] </noinclude> 25fx0wz7yxiqenrpy26e8bq76726yfh 5545128 5545125 2026-04-26T21:56:18Z Jtasevski123 69538 5545128 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Претседатели на Американското ботаничко друштво | state = {{{state|autocollapse}}} | title = Претседатели на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] |listclass = hlist | group1 = 1894–1924 | list1 = * [[Вилијам Трелис]] (1894) * [[Чарлс Едвин Беси]] (1895) * [[Џон Мерл Култер]] (1896) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1897) * [[Лусиен Маркус Андервуд]] (1898) * [[Бенџамин Линколн Робинсон]] (1899) * [[Бајрон Халстед]] (1900) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1901) * [[Беверли Томас Галовеј]] (1902) * [[Чарлс Рид Барнс]] (1903) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1904) * [[Вилијам Ешбрук Келерман]] (1905) * [[Френклин Самнер Ерл]] (1906) * [[Џорџ Френсис Аткинсон]] (1907) * [[Вилијам Франсис Ганонг]] (1908) * [[Роланд Такстер]] (1909) * [[Ервин Фринк Смит]] (1910) * [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] (1911) * [[Луис Ралф Џонсs]] (1912) * [[Даглас Хотон Кембел]] (1913) * [[А. С. Хичкок]] (1914) * [[Џон Мерл Култер]] (1915) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1916) * [[Фредерик Чарлс Њукомб]] (1917) * [[Вилијам Трејлс]] (1918) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1919) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1920) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1921) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1922) * [[Бенџамин Минџ Дагар]] (1923) * [[Вилијам Чемберс Кокер]] (1924) | group2 = 1925–1949 | list2 = * [[Џејкоб Р. Шрам]] (1925) * [[Либерти Хајд Бејли]] (1926) * [[Харли Харис Бартлет]] (1927) * [[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (1928) * [[Маргарет Клеј Фергусон]] (1929) * [[Лестер В. Шарп]] (1930) * [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] (1931) * [[Џорџ Џејмс Пирс]] (1932) * [[Езра Џејкоб Краус]] (1933) * [[Е. Д. Мерил]] (1934) * [[Авен Нелсон]] (1935) * [[К. Стјуарт Гагер]] (1936) * [[Едмунд Веар Синот]] (1937) * ​​[[Артур Џонсон Имс]] (1938) * [[Карл Мекеј Виганд]] (1939) * [[Едгар Нелсон Трансо]] (1940) * [[Џон Теодор Бухолц]] (1941) * [[Мерит Линдон Ферналд]] (1942) * [[Вилијам Џејкоб Робинс]] (1943) * [[Гилберт Морган Смит]] (1944) * [[Ирвинг Видмер Бејли]] (1945) * [[Нил Еверет Стивенс]] (1946) * [[Ралф Ерскин Клиланд]] (1947) * [[Хенри А. Глисон (ботаничар)|Хенри Алан Глисон]] (1948) * [[Ајви Форман Луис]] (1949) | group3 = 1950–1974 | list3 = * [[Алберт Френсис Блејксли]] (1950) * [[Катерин Есау]] (1951) * [[Едгар Андерсон]] (1952) * [[Ралф Х. Ветмор]] (1953) * [[Адрианс С. Фостер]] (1954) * [[Освалд Типо]] (1955) * [[Хариет Крајтон]] (1956) * [[Џорџ Ш. Ејвери Помладиот]] (1957) * [[Фритс Вормолт Вент]] (1958) * [[Вилијам Кемпбел Стир]] (1959) * [[Кенет В. Тиман]] (1960) * [[Вернон Чидл]] (1961) * [[Г. Ледјард Стебинс]] (1962) * [[Константин Џон Алексопулос]] (1963) * [[Пол Џ. Крамер]] (1964) * [[Арон Џон Шарп]] (1965) * [[Харолд Чарлс Болд]] (1966) * [[Ралф Емерсон (ботаничар)|Ралф Емерсон]] (1967) * [[Артур Галстон]] (1968) * [[Харлан Паркер Бенкс]] (1969) * [[Линколн Констанс]] (1970) * [[Ричард Ц. Стар]] (1971) * [[Чарлс Хајмш]] (1972) * [[Артур Кронквист]] (1973) * [[Теодор Делеворјас]] (1974) | group4 = 1975–1999 | list4 = * [[Питер Х. Рејвен]] (1975) * [[Барбара Франсес Палсер]] (1976) * [[Ворен Х. Вагнер]] (1977) * [[Вилијам Август Јенсен]] (1978) * [[Херберт Џорџ Бејкер]] (1979) * [[Чарлс Бикслер Хајзер]] (1980) * [[Патриша Керн Холмгрен]] (1981) * [[Ернест М. Гифорд Помладиот]] (1982) * [[Барбара Д. Вебстер]] (1983) * [[Милдред Е. Матијас|Милдред Естер Матијас]] (1984) * [[Вилијам Луис Стерн]] (1985–86) * [[Реј Франклин Еверт]] (1986–87) * [[Ширли Котер Такер]] (1987–88) * [[В. Харди Ешбо]] (1988–89) * [[Дејвид Леонард Дилчер]] (1989–90) * [[Берил Б. Симпсон]] (1990–91) * [[Вилијам Луис Калберсон]] (1991–92) * [[Грегори Џозеф Андерсон]] (1992–93) * [[Грејди Вебстер]] (1993–94) * [[Хари Т. Хорнер]] (1994–95) * [[Барбара А. Шал]] (1995–96) * [[Даниел Крофорд (ботаничар)|Даниел Крофорд]] (1996–97) * [[Ненси Денглер]] (1997–98) * [[Керол Ц. Баскин]] (1998–99) | group5 = 2000–денес | list5 = * [[Даглас Е. Солтис]] (1999–2000) * [[Патриша Г. Генсел]] (2000–1) * [[Џуди Јернстед]] (2001–2) * [[Скот Д. Расел]] (2002–3) * [[Линда Е. Греам]] (2003–4) * [[Алисон А. Сноу]] (2004–5) * [[Едвард Л. Шнајдер (ботаничар)|Едвард Л. Шнајдер]] (2005–6) * [[Кристофер Х. Хауфлер]] (2006–7) * [[Памела С. Солтис]] (2007–8) * [[Карл Џ. Никлас]] (2008–9) * [[Кент Холсингер]] (2009–10) * [[Џудит Ског]] (2010–11) * [[Стивен Г. Велер]] (2011–12) * [[Елизабет Келог]] (2012–13) * [[Памела Дигл]] (2013–14) * [[Том Ранкер]] (2014–15) * [[Ричард Олмстед]] (2015–16) * [[Гордон Уно]] (2016–17) * [[Лорен Ризеберг]] (2017–18) * [[Андреа Волф]] (2018–19) * [[Линда Вотсон (ботаничар)|Линда Вотсон]] (2019–20) * [[Синтија С. Џонс]] (2020–21) * [[Мајкл Донохју]] (2021–22) * [[Вивијан Негрон-Ортиз]] (2022–23) * [[Бренда Молано-Флорес]] (2023–24) * [[Џени Ксијанг]] (2024–25) * [[Кен Камерон]] (2025–26) }}<noinclude> {{Doc|content= ==References== *{{Citation | title = Претседатели на Американското ботаничко друштво | publisher = Американското ботаничко друштво | url = https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html | accessdate= 2026-03-23 | postscript= . }} *{{cite web |title= Тековни функционери на Американското ботаничкото друштво|url=https://botany.org/home/about/current-officers.html |website=Американско ботаничко друштво|access-date=23 март 2026 |language=en}} }} [[Категорија:Предлошки за ботаника]] [[Категорија:Прегледнички кутии за САД]] </noinclude> iiljlv8stg0wfgc25ckh8fsuhk67h4j 5545129 5545128 2026-04-26T21:56:46Z Jtasevski123 69538 5545129 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = Претседатели на Американското ботаничко друштво | state = {{{state|autocollapse}}} | title = Претседатели на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] |listclass = hlist | group1 = 1894–1924 | list1 = * [[Вилијам Трелис]] (1894) * [[Чарлс Едвин Беси]] (1895) * [[Џон Мерл Култер]] (1896) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1897) * [[Лусиен Маркус Андервуд]] (1898) * [[Бенџамин Линколн Робинсон]] (1899) * [[Бајрон Халстед]] (1900) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1901) * [[Беверли Томас Галовеј]] (1902) * [[Чарлс Рид Барнс]] (1903) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1904) * [[Вилијам Ешбрук Келерман]] (1905) * [[Френклин Самнер Ерл]] (1906) * [[Џорџ Френсис Аткинсон]] (1907) * [[Вилијам Франсис Ганонг]] (1908) * [[Роланд Такстер]] (1909) * [[Ервин Фринк Смит]] (1910) * [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] (1911) * [[Луис Ралф Џонсs]] (1912) * [[Даглас Хотон Кембел]] (1913) * [[А. С. Хичкок]] (1914) * [[Џон Мерл Култер]] (1915) * [[Роберт Алмер Харпер]] (1916) * [[Фредерик Чарлс Њукомб]] (1917) * [[Вилијам Трејлс]] (1918) * [[Џозеф Чарлс Артур]] (1919) * [[Натаниел Лорд Бритон]] (1920) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1921) * [[Хенри Чендлер Каулс]] (1922) * [[Бенџамин Минџ Дагар]] (1923) * [[Вилијам Чемберс Кокер]] (1924) | group2 = 1925–1949 | list2 = * [[Џејкоб Р. Шрам]] (1925) * [[Либерти Хајд Бејли]] (1926) * [[Харли Харис Бартлет]] (1927) * [[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] (1928) * [[Маргарет Клеј Фергусон]] (1929) * [[Лестер В. Шарп]] (1930) * [[Чарлс Џозеф Чемберлен]] (1931) * [[Џорџ Џејмс Пирс]] (1932) * [[Езра Џејкоб Краус]] (1933) * [[Е. Д. Мерил]] (1934) * [[Авен Нелсон]] (1935) * [[К. Стјуарт Гагер]] (1936) * [[Едмунд Веар Синот]] (1937) * ​​[[Артур Џонсон Имс]] (1938) * [[Карл Мекеј Виганд]] (1939) * [[Едгар Нелсон Трансо]] (1940) * [[Џон Теодор Бухолц]] (1941) * [[Мерит Линдон Ферналд]] (1942) * [[Вилијам Џејкоб Робинс]] (1943) * [[Гилберт Морган Смит]] (1944) * [[Ирвинг Видмер Бејли]] (1945) * [[Нил Еверет Стивенс]] (1946) * [[Ралф Ерскин Клиланд]] (1947) * [[Хенри А. Глисон (ботаничар)|Хенри Алан Глисон]] (1948) * [[Ајви Форман Луис]] (1949) | group3 = 1950–1974 | list3 = * [[Алберт Френсис Блејксли]] (1950) * [[Кетрин Есау]] (1951) * [[Едгар Андерсон]] (1952) * [[Ралф Х. Ветмор]] (1953) * [[Адрианс С. Фостер]] (1954) * [[Освалд Типо]] (1955) * [[Хариет Крајтон]] (1956) * [[Џорџ Ш. Ејвери Помладиот]] (1957) * [[Фритс Вормолт Вент]] (1958) * [[Вилијам Кемпбел Стир]] (1959) * [[Кенет В. Тиман]] (1960) * [[Вернон Чидл]] (1961) * [[Г. Ледјард Стебинс]] (1962) * [[Константин Џон Алексопулос]] (1963) * [[Пол Џ. Крамер]] (1964) * [[Арон Џон Шарп]] (1965) * [[Харолд Чарлс Болд]] (1966) * [[Ралф Емерсон (ботаничар)|Ралф Емерсон]] (1967) * [[Артур Галстон]] (1968) * [[Харлан Паркер Бенкс]] (1969) * [[Линколн Констанс]] (1970) * [[Ричард Ц. Стар]] (1971) * [[Чарлс Хајмш]] (1972) * [[Артур Кронквист]] (1973) * [[Теодор Делеворјас]] (1974) | group4 = 1975–1999 | list4 = * [[Питер Х. Рејвен]] (1975) * [[Барбара Франсес Палсер]] (1976) * [[Ворен Х. Вагнер]] (1977) * [[Вилијам Август Јенсен]] (1978) * [[Херберт Џорџ Бејкер]] (1979) * [[Чарлс Бикслер Хајзер]] (1980) * [[Патриша Керн Холмгрен]] (1981) * [[Ернест М. Гифорд Помладиот]] (1982) * [[Барбара Д. Вебстер]] (1983) * [[Милдред Е. Матијас|Милдред Естер Матијас]] (1984) * [[Вилијам Луис Стерн]] (1985–86) * [[Реј Франклин Еверт]] (1986–87) * [[Ширли Котер Такер]] (1987–88) * [[В. Харди Ешбо]] (1988–89) * [[Дејвид Леонард Дилчер]] (1989–90) * [[Берил Б. Симпсон]] (1990–91) * [[Вилијам Луис Калберсон]] (1991–92) * [[Грегори Џозеф Андерсон]] (1992–93) * [[Грејди Вебстер]] (1993–94) * [[Хари Т. Хорнер]] (1994–95) * [[Барбара А. Шал]] (1995–96) * [[Даниел Крофорд (ботаничар)|Даниел Крофорд]] (1996–97) * [[Ненси Денглер]] (1997–98) * [[Керол Ц. Баскин]] (1998–99) | group5 = 2000–денес | list5 = * [[Даглас Е. Солтис]] (1999–2000) * [[Патриша Г. Генсел]] (2000–1) * [[Џуди Јернстед]] (2001–2) * [[Скот Д. Расел]] (2002–3) * [[Линда Е. Греам]] (2003–4) * [[Алисон А. Сноу]] (2004–5) * [[Едвард Л. Шнајдер (ботаничар)|Едвард Л. Шнајдер]] (2005–6) * [[Кристофер Х. Хауфлер]] (2006–7) * [[Памела С. Солтис]] (2007–8) * [[Карл Џ. Никлас]] (2008–9) * [[Кент Холсингер]] (2009–10) * [[Џудит Ског]] (2010–11) * [[Стивен Г. Велер]] (2011–12) * [[Елизабет Келог]] (2012–13) * [[Памела Дигл]] (2013–14) * [[Том Ранкер]] (2014–15) * [[Ричард Олмстед]] (2015–16) * [[Гордон Уно]] (2016–17) * [[Лорен Ризеберг]] (2017–18) * [[Андреа Волф]] (2018–19) * [[Линда Вотсон (ботаничар)|Линда Вотсон]] (2019–20) * [[Синтија С. Џонс]] (2020–21) * [[Мајкл Донохју]] (2021–22) * [[Вивијан Негрон-Ортиз]] (2022–23) * [[Бренда Молано-Флорес]] (2023–24) * [[Џени Ксијанг]] (2024–25) * [[Кен Камерон]] (2025–26) }}<noinclude> {{Doc|content= ==References== *{{Citation | title = Претседатели на Американското ботаничко друштво | publisher = Американското ботаничко друштво | url = https://botany.org/home/about/current-officers/bsa-presidents.html | accessdate= 2026-03-23 | postscript= . }} *{{cite web |title= Тековни функционери на Американското ботаничкото друштво|url=https://botany.org/home/about/current-officers.html |website=Американско ботаничко друштво|access-date=23 март 2026 |language=en}} }} [[Категорија:Предлошки за ботаника]] [[Категорија:Прегледнички кутии за САД]] </noinclude> phehtc7gc7r56y089almr8hyrunku9m 0 1389910 5544888 5539929 2026-04-26T14:58:08Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5544888 wikitext text/x-wiki {{Таксономија | name = ''Myosotis sicula'' | status = | image = Myosotis_sicula_kz02.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Boraginales]] | familia = [[Boraginaceae]] | genus = ''[[Myosotis]]'' | species = '''''Myosotis sicula''''' | binomial = ''Myosotis sicula'' | binomial_authority = [[Џовани Гусоне|Guss.]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Myosotis micrantha'' <small>[[Џовани Гусоне|Guss.]]</small> }} '''''Myosotis sicula''''' — [[Вид (биологија)|вид]] [[Растенија|растение]] дел од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Boraginaceae]].<ref name = "COL">{{нмс|url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53596185|accessdate= 2019-11-11|archive-date= 2019-12-18|archive-url= https://web.archive.org/web/20191218203746/http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|url-status= dead}}</ref><ref name = "col53596185">Guss. (1843) , In: Fl. Sicul. Syn. 1: 214</ref><ref name = "source">Hassler M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> == Опис == ''Myosotis sicula'' е [[Едногодишно растение|едногодишно]] или [[двегодишно растение]], без столони, високо до 30 см. [[Стебло|Стебленцето]] му е вертикално или се издигнува, кусо и малку разгрането, или доколку е повисоко е поразгрането, со прилегнати нагоре свртени четинести влакна. Базалните листови ланцетни, линејни до елиптични, 10 до 30 мм долги, 2 до 6 мм широки, во основата стеснети, со прилегнати влакна. Стеблените листови се издолжено-јајцевидни до ланцетни, затапени, приседнати, нивната големина се намалува кон горниот дел на стеблото, со слична влакнавост како и базалните листови. [[Цвет]]овите се собрани во кусо срповидно [[соцветие]] кое при образување на плодот се издолжува. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се куси, при образување на плодот стрчести или слабо свртени нагоре, не се подолги од чашката со исклучок на поединечни средишни или најдолни цветови во соцветието. [[Чашка]]та е yвончевидна, при цветањето 2–3 мм долга, при образување на плодот се издолжува од 4 до 6 мм, всечена од 1/3 до 1/2 на 5 триаголни запци, со прилегнати четинести влакна, не отпаѓа или може да отпадне. Проширениот дел од венчето со пречник од 2 до 3 мм, светлосино. Оревчињата се јајцевидни или елиптични, 1 мм долги, кафеави.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА |last=Матевски |first=Владо |authorlink=Владо Матевски |author= |year=2010 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=978-608-203-052-4 |page=159|pages=190 |url=https://www.researchgate.net/profile/Vlado-Matevski/publication/270242406_FLORA_NA_REPUBLIKA_MAKEDONIJA_II1/links/54a3affb0cf267bdb90436d5/FLORA-NA-REPUBLIKA-MAKEDONIJA-II-1.pdf |accessdate=24 март 2026}}</ref> == Распространетост == ''Myosotis sicula'' е [[Ендемизам|ендемски]] вид за медитеранското подрачје, поточно за Италија и Сицилија. Се среќава главно на [[Ливада|ливадите]], чистините и шумските области на ова подрачје. == Биологија == Овој вид обично цвета во [[пролет]] и [[лето]]. [[Цвет|Цветовите]] на ''Myosotis sicula'' се опрашуваат од [[инсекти]], особено [[пчели]] и [[Пеперуги|пеперутки]]. [[Семе|Семето]] се шири од [[Ветар|ветерот]] или од животни кои се очешуваат од растението. Растението брзо расте и може брзо да се шири во погодни области. == Таксономија == ''Myosotis sicula'' е познат и под научното име Myosotis siculus. Првпат го опишал италијанскиот ботаничар Луиџи Парлаторе во 1848 година. Постојат и синоними за овој вид, како што се Myosotis italica и ''Myosotis sicula'' subsp. sicula. == Зачувување == ''Myosotis sicula'' се смета за ранлив вид поради уништувањето на неговата природна средина. Човековите активности како што се [[Урбанизација|урбанизацијата]], интензивното [[земјоделство]] и расчистувањето на земјиштето предизвикале намалување на неговата популација. Неопходни се мерки за зачувување и заштита на ова растение и зачувување на неговата [[биоразновидност]]. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Myosotis sicula}} {{викивидови-ред|Myosotis sicula}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Лисичинки]] [[Категорија:Флора на Италија]] efx4xzw36oz1ss1iaxoukeh63qus4lq 0 1389980 5545170 5543387 2026-04-26T23:10:28Z Aprilija50.A.D 119801 5545170 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Охридски лудории | image = Охридски лудории (филм).jpg | director = Ѓорги Богдановски<br>Миланчо Силјаноски<br>Александар Тасевски | producer = | writer = Александар Тасевски | starring = [[Благојче Стојановски]]<br>[[Марјан Коцев]]<br>[[Зорица Дончев]]<br>[[Ташко Каранфиловски]]<br>[[Александар Димитровски]]<br>[[Бобан Алексоски]]<br>[[Марија Новак]] | released = [[12 март]] [[2026]] | country = {{МКД}} | music = Оркестар Маестрал }} '''Охридски лудории''' — [[македонски]] филм од [[2026]] година, по идеја и сценарио на Александар Тасевски. Филмот е снимен во [[Охрид]], каде играат фо филмот познати македонски пејачи како: Благојче Стојановски-Туше, [[Марјан Коцев]], Зорица Дончев, Ташко Каранфиловски, Дани Атанасова, како и познатите македонски актери [[Марија Новак]], Бобан Алексоски и [[Александар Димитровски]]. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- |Благојче Стојановски-Туше |Мистер Бил |- |Зорица Дончев |Лејла |- |[[Марјан Коцев]] |Капетанот |- |Ташко Каранфиловски |Возач |- |Бобан Алексоски |Сашко |- |Дани Атанасова |Сузи |- |Жанко Голабоски |Докторот |- |Ангела Влинтовска |Продавачка |- |[[Александар Димитровски]] |Рибарот |- |Валентина Козовска |Полицајка |- |[[Марија Новак]] |Мајката на Сузи |- |Даниела Ѓоргиева Донческа |Мадам |- |Гордана Костоска |Медицинска сестра |- |Ивона Георгиева |Медицинска сестра 2 |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|41090283}} [[Категорија:Македонски филмови]] 45tlw9s81er4yz9ydmbfsvhkjjhrsqq 4 1390245 5545285 5544176 2026-04-27T09:11:57Z Тиверополник 1815 5545285 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|Тиверополник}} {{:ВП:УНС|Минхенски договор|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Операција „Бура“|0|0|0|{{flag|Хрватска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Русификација на Украина|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Протести во Загреб (1918)|0|0|0|{{flag|Хрватска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Договор Тито-Шубашиќ|0|0|0|{{flag|Хрватска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Банкарски систем на Азербејџан|0|0|0|{{flag|Азербејџан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Исламот во Народна Социјалистичка Република Албанија|0|0|0|{{flag|Албанија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Жените во Спарта|0|0|0|{{flag|Грција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Забрањено Пушење|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Босанскохерцеговски медиуми|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ханка Палдум|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Силвана Арменулиќ|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Власи во Србија|0|0|0|{{flag|Србија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Срби во Босна и Херцеговина|0|0|0|{{flag|Босна и Херцеговина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Здравствена заштита во Косово|0|0|0|{{flag|Косово}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Уништување на албанското наследство во Косово|0|0|0|{{flag|Косово}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Швајцарски поход на Суворов|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Време на херои (организација)|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Науката и технологијата во Русија|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Московска Хелсиншка група|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Закон за руски странски агенти|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Приходи во Русија|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|ХИВ/СИДА во Русија|0|0|0|{{flag|Русија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сергеј Магнитски|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пропаганда во Русија|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Rail Baltica|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Курски поход|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Меѓуморје|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лублински триаголник|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Харковски договори|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Меморијал (друштво)|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Пат од Варјазите до Грците|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Брест-литовски договор (Украина - Централни сили)|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Антивоени протести во Белград (1991-1992)|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Протести во Мангистауска област (2011)|0|0|0|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Науката и технологијата во Казахстан|0|0|0|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Рахат Алиев|0|0|0|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ел-Фараби|0|0|0|{{flag|Казахстан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Торнике Шенгелија|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Хвича Кварацхелија|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Убиство на Сандро Гиргвлијани|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Сухумски нереди (1989)|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Советска инвазија на Грузија|0|0|0|{{flag|Грузија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Германска окупација на Латвија во Втората светска војна|0|0|0|{{flag|Латвија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Време на барикади|0|0|0|{{flag|Латвија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јунско востание (Литванија)|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Советска економска блокада на Литванија|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Закон за повторно воспоставување на Литванија|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Герилска војна во балтичките држави|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Советски депортации од Литванија|0|0|0|{{flag|Литванија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Владимир Кличко|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Виталиј Кличко|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Володимир Зеленски|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Војна во Донбас|0|0|0|{{flag|Украина}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсада на Малта (Втора светска војна)|0|0|0|{{flag|Малта}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Гувернаторство Црна Гора|0|0|0|{{flag|Црна Гора}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Црна Гора и еврото|0|0|0|{{flag|Црна Гора}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Срби во Црна Гора|0|0|0|{{flag|Црна Гора}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Никола Пејаковиќ|0|0|0|{{flag|Република Српска}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Хиперинфлација во Грција|0|0|0|{{flag|Грција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Старогрчки монети|0|0|0|{{flag|Грција}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Персиски тепих|0|0|0|{{flag|Иран}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Корупција во Узбекистан|0|0|0|{{flag|Узбекистан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Верска слобода во Узбекистан|0|0|0|{{flag|Узбекистан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Шавкат Мирзијоев|0|0|0|{{flag|Узбекистан}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Турски доселеници во Северен Кипар|0|0|0|{{flag|Кипар}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Кипарска финансиска криза (2012–2013)|0|0|0|{{flag|Кипар}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Ледра (улица)|0|0|0|{{flag|Кипар}} (нова статија)}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|Тиверополник]] 5dit9o6e85rjddqjysxm26dmt903148 4 1390275 5545058 5542382 2026-04-26T20:21:31Z IvanKonev123 98191 5545058 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|IvanKonev123}} {{:ВП:УНС|Опсада на касарна Бјеловар |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Бјеловарска Синагога|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Иван Губијан|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Милан Тепиќ|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Драгутин Волф|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јурај IV Зрински |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Стефан II Лакфи |0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Семејство Ернушт|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лујо Безереди|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Петар Кеглевиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринска библиотека|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чак I Хахот|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чаковска тврдина|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јосип Хорват Меѓимурец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Музеј на Меѓумурје Чаковец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Фрањо Пунчец|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Николај VII Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Никола IV Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Земјотрес во Дубровник (1667)|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Карака|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|За трговијата и совршениот трговец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Конвој Либертас|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничка авиокомпанија |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички архив|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсада на Дубровник|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички анали|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничка повелба|0|0|0|{{ХРВ}} {{БУГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничкиот мисал|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички кириличен молитвеник|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничка република (1991-92)|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Историја на Евреите во Дубровник|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Список на луѓе поврзани со Република Рагуза|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсада на Дубровник (1814)|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсада на Дубровник (866)|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Трамвајски превоз во Дубровник|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Откривање на Гундулиќевиот споменик|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички ѕидини|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Битката кај Госпиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јосип Филиповиќ|0|0|0|{{ХРВ}} {{flag|Австрија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Фрањо Филиповиќ|0|0|0|{{ХРВ}} {{flag|Австрија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Милан Левар|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Меморијален центар „Никола Тесла“|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Матијас Рукавина фон Бојноград|0|0|0|{{ХРВ}} {{flag|Австрија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Миле Старчевиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Масакр во Госпиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Локални избори во Осиек (2021)|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Локални избори во Осиек (2025)|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Археолошки музеј Осиек|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Список на градоначалници на Осиек|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мурса|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Музеј на Славонија|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Масакр во затворот Осиек|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Битка за Осиек|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Советскиот Сојуз во Втората светска војна|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Југословенскиот разорувач Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Адмирал Спаун|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Донау (1893)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Хелголанд (1867)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Хусар (1910)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Кајзер (1858) |0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Кајзерин Елизабет (крстосувач)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Кронпринц Ержерцог Рудолф|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Саида (1878)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Принц Еуген (1877)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|IvanKonev123]] subei39x7usc5wkzlztznk4ikccrggo 5545063 5545058 2026-04-26T20:23:41Z IvanKonev123 98191 5545063 wikitext text/x-wiki {{:ВП:УНЗ|IvanKonev123}} {{:ВП:УНС|Опсада на касарна Бјеловар |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Бјеловарска Синагога|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Иван Губијан|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Милан Тепиќ|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Драгутин Волф|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јурај IV Зрински |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Стефан II Лакфи |0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Семејство Ернушт|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Лујо Безереди|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Петар Кеглевиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зринска библиотека|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чак I Хахот|0|0|0|{{ХРВ}} {{УНГ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Чаковска тврдина|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јосип Хорват Меѓимурец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Музеј на Меѓумурје Чаковец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Фрањо Пунчец|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Николај VII Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Никола IV Зрински|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Земјотрес во Дубровник (1667)|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Карака|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|За трговијата и совршениот трговец|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Конвој Либертас|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничка авиокомпанија |0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички архив|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсада на Дубровник|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички анали|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничка повелба|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничкиот мисал|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички кириличен молитвеник|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровничка република (1991-92)|0|0|0|{{ХРВ}} (подобрена статија)}} {{:ВП:УНС|Историја на Евреите во Дубровник|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Список на луѓе поврзани со Република Рагуза|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсада на Дубровник (1814)|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Опсада на Дубровник (866)|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Трамвајски превоз во Дубровник|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Откривање на Гундулиќевиот споменик|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Дубровнички ѕидини|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Битката кај Госпиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Јосип Филиповиќ|0|0|0|{{ХРВ}} {{flag|Австрија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Фрањо Филиповиќ|0|0|0|{{ХРВ}} {{flag|Австрија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Милан Левар|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Меморијален центар „Никола Тесла“|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Матијас Рукавина фон Бојноград|0|0|0|{{ХРВ}} {{flag|Австрија}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Миле Старчевиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Масакр во Госпиќ|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Локални избори во Осиек (2021)|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Локални избори во Осиек (2025)|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Археолошки музеј Осиек|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Список на градоначалници на Осиек|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Мурса|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Музеј на Славонија|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Масакр во затворот Осиек|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Битка за Осиек|0|0|0|{{ХРВ}} (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Советскиот Сојуз во Втората светска војна|0|0|0|[[Податотека:Map of Europe.svg|20п|]] Меѓународна (нова статија)}} {{:ВП:УНС|Југословенскиот разорувач Дубровник|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Адмирал Спаун|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Донау (1893)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Хелголанд (1867)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Хусар (1910)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Кајзер (1858) |0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Кајзерин Елизабет (крстосувач)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Кронпринц Ержерцог Рудолф|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Саида (1878)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС|Принц Еуген (1877)|0|0|0|}} {{:ВП:УНС||0|0|0|}} {{:ВП:УНК}} [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/СИЕ Пролет 2026|IvanKonev123]] c2susoyyqayxd3whvmk23znhfs8ab36 0 1390332 5545031 5539766 2026-04-26T19:15:39Z Jtasevski123 69538 5545031 wikitext text/x-wiki '''Карл Мекеј Виганд''' (2 јуни 1873 – 12 март 1942) — американски ботаничар кој 28 години го раководел Одделот за ботаника на [[Универзитет Корнел|Корнелскиот универзитет]]. Тој бил член на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] и бил негов претседател во 1939 година.<ref name="Knudson">{{Наведено списание|last=Knudson|first=Lewis|date=1942|title=Karl M. Wiegand|journal=Science|volume=95|issue=2470|pages=449–450|bibcode=1942Sci....95..449K|doi=10.1126/science.95.2470.449|jstor=1668968|pmid=17736875}}</ref><ref name="Cyclopaedia">{{Наведена книга|title=The National Cyclopaedia of American Biography|publisher=James T. White & Company|year=1958|volume=42|location=New York|pages=245–246|chapter=Wiegand, Karl McKay|chapter-url=http://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=mdp.39015078229286;view=1up;seq=481}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=University|first=Cornell|last2=Faculty|first2=Office of the Dean of the University|year=1942|title=Karl McKay Wiegand|url=https://ecommons.cornell.edu/handle/1813/18168|journal=Cornell University Faculty Memorial Statement}}</ref> Виганд бил во брак со Мод Киперли, која собирала примероци со него.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=9118|title=Harvard University Herbaria & Libraries|work=kiki.huh.harvard.edu|language=en|accessdate=2025-01-06}}</ref> {{Ботаничар|Wiegand}} == Наводи == {{Наводи}} {{Нормативна контрола}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Виганд, Карл Мекеј }} [[Категорија:Професори на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Починати во 1942 година]] [[Категорија:Родени во 1873 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] teapfqjdl1or9wboydso59k20f1zfxa 4 1390436 5545039 5544652 2026-04-26T19:29:59Z Kirca 08 128218 /* Евиденција */ 5545039 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на првата седмица, '''20-26 април 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:Adouuuuu|Angel Simjanovski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Јохан Аман]] | | | | |- ! [[Чарлс Вилијам Ендрус]] | | | | |- ! [[Хубертус Антониус ван дер Аа]] | | | | |- ! [[Алва Августус Итон]] | | | | |- ! [[Александар Александрович Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Вилијам Aјтон]] | | | | |- ! [[Вилијам Таунсенд Ајтон]] | | | | |- ! [[Ричард Спрус]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Kirca 08|Kiril Anchevski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Мишел Адансон]] | | | | |- ! [[Даниел Е. Ата]] | | | | |- ! [[Просперо Алпини]] | | | | |- ! [[Ребека Асеведо]] | | | | |- ! [[Хари Алан]] | | | | |- ! [[Јохан Ерхард Аресхоуг]] | | | | |- ! [[Мери Бел Ален]] | | | | |- ! [[Хампус Вилхелм Арнел]] | | | | |- ! [[Џорџ Алтхофер]] | | | | |- ! [[Мајкл Бах (ентомолог)]] | | | | |- ! [[Џорџ Френсис Аткинсон]] | | | | |- ! [[Ненси Адамс]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:izabelaa pesovaa|izabela pesovaa]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Лукас Аламан]] | | | | |- ! [[Едвин Ешби]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Aleksejce|Aleksejce]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Акпови Акоегнину]] | | | | |- ! [[Оразио Антинори]] | | | | |- ! [[Фридрих Алефелд]] | | | | |- ! [[Клод Обрие]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Лука ГИМ|Лука ГИМ]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Џон Фредерик Бејли]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Габор Андреански (ботаничар)]] | | | | |- ! [[Зигфрид Вилхелм Арнел]] | | | | |- ! [[Александар Антонели]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Ivan dren|Ivan dren]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Џовани Батиста Амичи]] | | | | |- ! [[Фредерик Менсон Бејли]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Mito999|Димитар Костадинов]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Јаков Георг Агард]] | | | | |- ! [[Пјетро Ардуино]] | | | | |- ! [[Пол Х. Ален]] | | | | |- ! [[Питер Баас]] | | | | |- ! [[Едуар Андре]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Luka Stojanovski DREN|Luka Stojanovski DREN]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Грегор Менделл]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} == Појаснување == ¹ '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|1]] idxj97l5wsig3po5e04dupxl53495c4 5545173 5545039 2026-04-26T23:20:24Z Jtasevski123 69538 5545173 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на првата седмица, '''20-26 април 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:Adouuuuu|Angel Simjanovski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Јохан Аман]] | | | | |- ! [[Чарлс Вилијам Ендрус]] | | | | |- ! [[Хубертус Антониус ван дер Аа]] | | | | |- ! [[Алва Августус Итон]] | | | | |- ! [[Александар Александрович Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] | | | | |- ! [[Вилијам Aјтон]] | | | | |- ! [[Вилијам Таунсенд Ајтон]] | | | | |- ! [[Ричард Спрус]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Kirca 08|Kiril Anchevski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Мишел Адансон]] | | | | |- ! [[Даниел Е. Ата]] | | | | |- ! [[Просперо Алпини]] | | | | |- ! [[Ребека Асеведо]] | | | | |- ! [[Хари Алан]] | | | | |- ! [[Јохан Ерхард Аресхоуг]] | | | | |- ! [[Мери Бел Ален]] | | | | |- ! [[Хампус Вилхелм Арнел]] | | | | |- ! [[Џорџ Алтхофер]] | | | | |- ! [[Мајкл Бах (ентомолог)]] | | | | |- ! [[Џорџ Френсис Аткинсон]] | | | | |- ! [[Ненси Адамс]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:izabelaa pesovaa|izabela pesovaa]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Лукас Аламан]] | | | | |- ! [[Едвин Ешби]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Aleksejce|Aleksejce]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Акпови Акоегнину]] | | | | |- ! [[Оразио Антинори]] | | | | |- ! [[Фридрих Алефелд]] | | | | |- ! [[Клод Обрие]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Лука ГИМ|Лука ГИМ]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Џон Фредерик Бејли]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Филип Дамески Дрен|Филип Дамески Дрен]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Габор Андреански (ботаничар)]] | | | | |- ! [[Зигфрид Вилхелм Арнел]] | | | | |- ! [[Александар Антонели]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Ivan dren|Ivan dren]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Џовани Батиста Амичи]] | | | | |- ! [[Фредерик Менсон Бејли]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Mito999|Димитар Костадинов]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Јаков Георг Агард]] | | | | |- ! [[Пјетро Ардуино]] | | | | |- ! [[Пол Х. Ален]] | | | | |- ! [[Питер Баас]] | | | | |- ! [[Едуар Андре]] | | | | |- |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:Luka Stojanovski DREN|Luka Stojanovski DREN]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[Грегор Менделл]] | | | | |- |} == Појаснување == ¹ '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|1]] 3mvubie7s5rz4tj3zu9hujtt73cwfmb 4 1390802 5544844 5541182 2026-04-26T13:01:44Z Виолетова 1975 5544844 wikitext text/x-wiki {| class="plainlinks ombox ombox-notice" role="presentation" | class="mbox-image" |[[File:Blue_check.svg|врска=|алт=Blue tick|30x30пкс]] | class="mbox-text" | '''Оваа страница документира [[Википедија:Начела|начело]] на Википедија на македонски јазик.'''<br /><div style="font-size: 90%;"> Уредниците генерално треба да го следат, иако може да важат исклучоци. Суштинските уредувања на оваа страница треба да бидат договорно. Кога се сомневате, прво разговарајте на страницата за разговор на ова упатство. </div> | class="mbox-imageright" | |} {| class="plainlinks ombox ombox-notice nutshell" role="presentation" | class="mbox-image" |[[File:Walnut.png|врска=|алт=|30x30пкс]] | class="mbox-text" | '''Оваа страница накратко:''' *Книгата се смета за значајна ако освоила значајна награда, или ако авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. |} {{Значајност}} Ова упатство дава некои критериуми при одлучувањето дали книгата треба или не треба да има статија на Википедија. Задоволувањето на ова упатство за значајност генерално укажува дека книгата заслужува статија. Книга што ги исполнува или [[Википедија:Значајност|општите начела за значајност]] или критериумите наведени во ова начело, и која не е исклучена според политиката [[Википедија:Што не е Википедија|Што не е Википедија]], претпоставуваме дека заслужува посебна статија. Иако поимот „[[книга]]“ е широко дефиниран, овие критериуми не важат за следните видови публикации: [[Стрип|стрипови]]; списанија; референтни дела како што се речници, енциклопедии, атласи и алманаси; публикации специфични за музика како што се книги со упатства и нотација и либрета; прирачници за упатства; и книги за подготовка за испити. Може да се развијат специфични упатства за таквите видови книги. Дотогаш, ова упатство може да биде поучно по аналогија. Критериумите наведени подолу важат за [[Е-книга|книги во електронска форма]], како и за традиционални книги и [[манга]]. Е-книга што не ги исполнува критериумите од ова упатство е сепак значајна ако ги исполнува критериумите од упатството за значајност за содржина специфична за интернет страници. Е-книга што ги исполнува критериумите од ова начело не мора да ги исполнува критериумите од начелото за интернет содржина за да биде значајна. == Критериуми == Книгата се смета за значајна ако проверливо исполнува, преку сигурни извори, барем '''еден''' од следниве критериуми: # Книгата била предмет на обработка или цитирање на две или повеќе важни објавени дела што се појавуваат во извори кои се независни од самата книга. Ова може да вклучува објавени дела во сите форми, како што се статии во весници, други книги, телевизиски документарци, списоци на бестселери, и рецензии. Ова ''ги исклучува'' медиумските препечатувања на соопштенија за медиумите, или други публикации каде што авторот, неговиот издавач, агент или други самозаинтересирани страни рекламираат или зборуваат за книгата. # Книгата освоила значајна [[:Категорија:Книжевни награди|литературна награда]]. # Книгата е сметана од сигурни извори за значаен придонес во која било од науките, хуманистичките науки или уметностите, или поттикнала снимање на значаен филм, или друга уметничка форма, или пак друг важен настан, политичко или религиозно движење. # Книгата е, или била, повеќе години предмет на настава во две или повеќе училишта, колеџи, универзитети ''или'' постдипломски програми во која било одредена земја. # Авторот на книгата е толку историски значаен што кое било од пишаните дела на авторот може да се смета за значајно. Петте претходни критериуми не важат за сè уште необјавени книги. ===Самоиздаваштво=== Самоиздаваштвото, и/или објавувањето и плаќањето за објавување на книгата од страна на самиот автор, не се во корелација со значајноста.<ref>Постојат издавачи на книги кои печатат по нарачка, а сепак стои името на издавачката куќа како издавач, и за ова треба да се внимава.</ref> Постојат исклучоци, како што се „Рана наука во Оксфорд“ од [[Роберт Гинтер]] и „Тамерлан“ од [[Едгар Алан По]], но обете книги би се сметале за значајни врз основа на (на пример) критериум 1 и критериум 5 од горните општи критериуми. На многу самоиздадени книги им се доделени ISBN броеви, и може да се наведат во национална библиотека, односно може да се најдат преку пребарување на интернет, на пример, или може да се продаваат кај големи продавачи на книги преку интернет, на [[Amazon.com]], на пример. Но, тоа што книгата има ISBN број, или ја има на пребарување, посебно понудена да се купи, ништо од ова не е доказ за значајност. === Сè уште необјавени книги === Книги што '''сè уште не се објавени''' може да бидат споменати во статија за авторот или за серијалот (ако се работи за серијал), и само доколку авторот или значењето на книгата се значајни сами по себе. Во такви случаи, треба да има независни извори кои даваат силни докази дека книгата ќе биде објавена, и кои го вклучуваат насловот на книгата и приближен датум на објавување. === Книги кои се издадени пред 100 години и повеќе === Во врска со значајноста на книги кои се издадени пред повеќе од 100 години, треба да преовлада здравиот разум. За дела на Македонци, веројатноста е голема таквите книги да се енциклопедиски значајни да имаат за своја статија. За дела на автори од светот, можните основи за утврдување на значајност вклучуваат: колку широко е цитирана или споменувана во пишани извори таа книга, бројот на изданија на книгата, дали е препечатена, славата што книгата ја ужива или ја уживала во минатото, нејзиното место во историјата на литературата, нејзината вредност како историски извор и нејзината старост. == Статија за книга == Статиите за книги не треба да бидат преопширни. Насловот на статијата за книга треба да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку книгата ја држиме во раце и ја читаме на македонски јазик. Иако една книга може да биде значајна, вообичаено не е препорачливо да има посебна статија за лик или појава од книгата. Постојат исклучоци, особено во случај на многу познати книги. На пример, „[[Божиќна приказна]]“ од [[Чарлс Дикенс]] може да има посебна статија за нејзиниот протагонист, [[Ебенезер Скруџ]], или серијалот [[Песна за мраз и оган]], книги по кои е снимена серијата [[Игра на тронови]], има неколку карактери кои заслужуваат посебна статија, како [[Денерис Таргариен]], [[Џејми Ланистер]], и неколку други. {{Начела и напатствија}} [[Категорија:Википедија:Начела и напатствија]] [[Категорија:Напатствија за значајност на Википедија]] pb9hinfqyl4qdlvh0xrhbjalgy5sfvp 0 1391050 5544868 5536353 2026-04-26T14:21:59Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5544868 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}} {{Таксономија | name = ''Lappula barbata'' | status = |image=Lappula barbata kz7.jpg | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Boraginales]] | familia = [[Boraginaceae]] | genus = ''[[Lappula]]'' | species = '''''Lappula barbata''''' | binomial = ''Lappula barbata'' | binomial_authority = ([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке|Gürke]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Lappula saxatilis'' <small>[[Pall. (awtor)|Pall.]]</small><br>''Lappula zapateri'' <small>([[Carlos Pau|Pau]]) O. de Bolos & J. Vigo</small><br>''Lappula saxatilis'' <small>([[Pall. (awtor)|Pall.]]) Kusnezow</small><br>''Lappula barbata brevistyla'' <small>([[John Ball naturalist |Ball]]) [[Svante Samuel Murbeck|Murb.]]</small><br>''Lappula barbata aragonense'' <small>(Reverchon & [[Josef Franz Freyn|Freyn]] ex [[Heinrich Moritz Willkomm|Willk.]]) G. Mateo Sanz</small><br>''Lappula zapateri'' <small>[[Carlos Pau|Pau]] ex Magnier</small><br>''Lappula triseriale'' <small>[[Aleksandr Andrejevitj Bunge|Bunge]]</small><br>''Lappula barbatum brevistylum'' <small>[[John Ball naturalist |Ball]]</small><br>''Lappula barbatum aragonense'' <small>Rev. & [[Josef Franz Freyn|Freyn]]</small><br>''Lappula barbatum'' <small>([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small><br>''Lappula barbatum zapateri'' <small>[[Carlos Pau|Pau]]</small><br>''Lappula leucojifolia'' <small>[[Johann Georg Christian Lehmann|Lehm.]]</small> }} '''''Lappula barbata''''' — [[Род (биологија)|род]] [[Дикотиледони растенија|цветни растенија]].<ref name="COL">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53596351|accessdate=2019-11-11|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218203746/http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|url-status=dead}}</ref> Првпат бил опишан од [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]], а точното име му го дал [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке]]. ''Lappula barbata'' припаѓа на [[Род (биологија)|родот]] ''[[Lappula]]'' и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Boraginaceae]].<ref name="COL" /> ==Опис== Lappula barbata е [[едногодишно растение|едногодишно]] или [[двегодишно растение]], високо од 10до 70 см. [[Стебло]]то му е вертикално, обично разгрането, со густи, прилегнати влакна. Базалните листови се собрани во розета, издолжено-лопатовидни, за време на цветањето исушени, во основата постепено стеснети во дршка, долги 20до 40 мм, широки 2 до 6 мм, препокриени со густи, долги четинести полустрчести и влакна на брадавичести израстоци. Стеблените листови се линејни до ланцетни, долните со дршки, горните приседнати, долги 30 до 70 мм, широки 5 до 8 мм, со слична влакнавост како и базалните листови. [[Цвет]]овите се собрани во врвни или странични срповидни [[соцветие|соцветија]], кои при образувањето на плодот се издолжуваат, со куси линејни [[прицветник|брактеи]]. шшЦветна дршка|Цветните дршки]] се долги околу 1 мм, исправени. [[Чашка]]та е yвончевидна, долга 2 до 2,5 мм, всечена до основата на 5 издолжено-ланцетни сегменти, со проретчени четинести влакна на брадавичести израстоци. [[Венечно ливче|Венчето]] е бело или сино, долго 3 до 5 мм. Проширениот дел на венчето има пречник 5 до 7 мм, венечните сегменти се јајцевидни, покуси од венечната трубичка. Оревчињата се јајцевидни, долги 3 до 4 мм, сплескано-триаголни, горната површина им е со мали брадавичести израстоци, рабовите се со 2–3 реда од кукести влакна кои најчесто не се ниту проширени, ниту сплескани во основата. Столпчето од плодникот јасно се издигнува помеѓу оревчињата.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА |last=Матевски |first=Владо |authorlink=Владо Матевски |author= |year=2010 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=978-608-203-052-4 |page=166|pages=190 |url=https://www.researchgate.net/profile/Vlado-Matevski/publication/270242406_FLORA_NA_REPUBLIKA_MAKEDONIJA_II1/links/54a3affb0cf267bdb90436d5/FLORA-NA-REPUBLIKA-MAKEDONIJA-II-1.pdf |accessdate=8 април 2026}}</ref> ==Живеалиште== Се среќава на суви места, [[нива|ниви]], [[даб]]ови шуми, од низинските и претпланинските области. Поретко, може да се сретне и над 1000 м [[надморска височина]].<ref name=FM/> ==Распространетост== Евроазија:<ref>[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2^nd Edition]</ref> * Авганистан, Албанија, Бугарија, Грција, Македонија, Иран, Ирак, Крим, Либан-Сирија, Пакистан, Палестина, Романија, Јужноевропска Русија, Шпанија, Закавказ, Турција, Туркменистан, Украина, Западни Хималаи. Африка: * Алжир, Мароко ===Македонија=== Познат за Скопје – Водно, Матка; Скопска Црна Гора – с. Бродец ; Врбица; Присој; Жеденска Клисура; с. Волково , с. Радуша; Сува Гора – с. Чегране клисурата на р. Пчиwа – Катланово; Таорска Клисура – жел. ст. „Рајко Жинзифов“; Куманово – „Краста“; Велес – Башино Село, с. Раштани, клисурата на р. Бабуна, клисурата на р. Тополка, с. Отовица , „Гроот“, Дервен; Свети Николе – Богословец; с. Делисинци; Кочани – Прибачево; Кичево – Баба Сач, с. Цер, Илиница; с. Големо Црско, Јама, Лубен – Суво Поле; Прилеп – Мариово – с. Бешиште, Скрка; „Гола Скрка“; Кавадарци: клисурата на Раечка Река; „Дебрешка Краста“; Дабничка Планина; Неготино, с. Криволак, Црвени Брегови – „Орлово Брдо“, Солен Дол – (†) с. Енешево , (†) Xидимирци; Серта – над с. Пепелиште; Демир Капија – с. Миравци, Демир Капија; Нов Дојран, (†) с. Асанли.<ref name=FM/> == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Lappula barbata}} {{Викивидови-ред|Lappula barbata}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Boraginoideae]] 3522lxfxx9qkcotun7loa1zryd0jgyk 0 1391190 5544869 5537405 2026-04-26T14:22:01Z InternetArchiveBot 92312 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 5544869 wikitext text/x-wiki {{Таксономија | name = ''Lappula marginata'' | status = | image = Lappula marginata (Flora of Tajikistan).png | image_caption = | domain = | regnum = [[Plantae]] | divisio = [[Tracheophyta]] | classis = [[Magnoliopsida]] | ordo = [[Boraginales]] | familia = [[Boraginaceae]] | genus = ''[[Lappula]]'' | species = '''''Lappula marginata''''' | binomial = ''Lappula marginata'' | binomial_authority = ([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке|Gürke]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = ''Lappula marginatum'' <small>([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Карл Ернст Кунце|Kuntze]]</small><br>''Lappula marginatum'' <small>([[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн|M. Bieb.]]) [[Јохан Георг Кристијан Леман|Lehm.]]</small> }} '''''Lappula marginata'''''' — [[вид (биологија)|вид]] на [[цветни растенија]].<ref name = "COL">{{нмс|url= http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title= Species 2000 & ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|author= Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year= 2019|publisher= Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 53596386|accessdate= 2019-11-11|archive-date= 2019-12-18|archive-url= https://web.archive.org/web/20191218203746/http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|url-status= dead}}</ref> Првпат го опишал [[Фридрих Август Маршал фон Биберштајн]], а точното име му го дал [[Роберт Луис Август Максимилијан Гирке]].<ref name = "col53596386">Gürke (1893) , In: Engl. & Prantl, Natürl. Pflanzenfam. 4: 3a 107</ref> ''Lappula marginata'' припаѓа на [[род (биологија)|родот]] ''[[Lappula]]'' и [[семејство (биологија)|семејство]] [[Boraginaceae]].<ref name = "COL"/><ref name = "source">Hassler M. (2019). World Plants: Synonymic Checklists of the Vascular Plants of the World (version Nov 2018). In: Species 2000 & ITIS Catalogue of Life, 2019 Annual Checklist (Roskov Y., Ower G., Orrell T., Nicolson D., Bailly N., Kirk P.M., Bourgoin T., DeWalt R.E., Decock W., Nieukerken E. van, Zarucchi J., Penev L., eds.). Digital resource at www.catalogueoflife.org/annual-checklist/2019. Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X.</ref> ==Опис== Lappula marginata е [[едногодишно растение]], сиво, со густи прилегнати или стрчести влакна. [[Стебло]]то е високо од 5 до 50 см, вертикално, просто или разгрането од основата. Листовите му се долги 20 до 50 мм, широки 2 до 8 мм, четинесто влакнести, издолжени до линејни, долните со дршки, горните приседнати. [[Цвет]]овите се собрани во релативно куси [[соцветие|соцветија]], во пазувите на кусите ланцетни [[прицветник|брактеи]]. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се долги до 1,5 мм, исправени. [[Чашка]]та за време на цветањето е долга 2 до 2,5 мм, а при образување на плодот се зголемува до 3–3,5 мм, чашкините сегменти се издолжено-линејни, влакнести. [[Венечно ливче|Венчето]] е долго 3 до 4 мм, проширениот дел од венчето е инковиден, сино, поретко бело, со пречник до 2 мм. Оревчињата се големи 2 до 3 мм, сплескано-триаголни, горната површина е мазна или со брадавичести израстоци. Рабовите се со еден ред од кукести трновидни израстоци, долги до 2 мм, кои во основата се проширени, сплескани и меѓусебно поврзани.<ref name=FM>{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА |last=Матевски |first=Владо |authorlink=Владо Матевски |author= |year=2010 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=978-608-203-052-4 |page=167|pages=190 |url=https://www.researchgate.net/profile/Vlado-Matevski/publication/270242406_FLORA_NA_REPUBLIKA_MAKEDONIJA_II1/links/54a3affb0cf267bdb90436d5/FLORA-NA-REPUBLIKA-MAKEDONIJA-II-1.pdf |accessdate=10 април 2026}}</ref> ==Живеалиште== На суви места, по засолени почви и лапори.<ref name=FM/> ==Распространетост== Овој вид се наоѓа во: * Европска [[Русија]] * Северен [[Кавказ]] * [[Ерменија]] * [[Казахстан]] * [[Соединети Американски Држави]] ** [[Колорадо]] ** [[Орегон]] ** [[Пенсилванија]] * [[Република Македонија]] ===Македонија=== Познат единствено за [[Криволак]] – (†) с. Енешево (Солен Дол). Во 1928 година било наведено за Демир Хисар.<ref name=FM/> ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== {{рвр|Lappula marginata}} {{Викивидови-ред|Lappula marginata}} {{Таксонска лента}} [[Категорија:Boraginoideae]] [[Категорија:Флора на Македонија]] a3w9ysxjc3l9aflcvhpko427d5i5l77 0 1391668 5544949 5539815 2026-04-26T17:38:32Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[А.С. Хичкок]] на [[А. С. Хичкок]] презапишувајќи врз пренасочување 5539815 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = А.С. Хичкок | image = A.S.Hitchcock ca 1888.gif | caption = А.С. Хичкок во 1888 г. | birth_date = {{Birth date|1865|09|04}} | death_date = {{Death date and age|1935|12|16|1865|09|04}} | alma_mater = Земјоделски колеџ во Ајова | occupation = [[Ботаничар]], [[Агростологија|агростолог]] | employer = [[Министерство за земјоделство на САД]] | notable_works = Колекција Хичкок-Чејс }}'''Алберт Спир Хичкок''' (4 септември 1865 - 16 декември 1935) — американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Агростологија|агростолог]]. == Биографија == Хичкок дипломирал на Земјоделскиот колеџ во Ајова (сега Државен универзитет во Ајова) со диплома во 1884 година и магистратура во 1886 година. Од 1892 до 1901 година бил професор по ботаника на Земјоделскиот колеџ во Канзас. <ref name="DCbio">{{Наведено списание|last=MacFarland|first=Henry Brown Floyd|year=1908|title=Hitchcock, Alfred Spear|url=https://books.google.com/books?id=vjRMAQAAIAAJ&pg=PA226|journal=District of Columbia: Concise Biographical Dictionary of Its Prominent and Representative Contemporary Citizens|page=226}}</ref> Хичкок се приклучил на [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на САД]] во 1901 година како помошник агростолог под раководство на [[Френк Ламсон-Скрибнер]]. Во 1905 година бил поставен за одговорен за хербариумот за треви и станал систематски агростолог. По 1928 година, ја имал титулата главен биолог задолжен за систематска агростологија на Министерството за земјоделство и ја задржал таа титула до неговата смрт во 1935 година. Во 1912 година станал чувар на треви, Оддел за растенија, Национален музеј на Соединетите Американски Држави . Хичкок останал чувар без надомест до неговата смрт. Неговите теренски тетратки се архивирани во институцијата Смитсонијан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.flickr.com/photos/smithsonian/albums/72157626380028651|title=Albert Spear Hitchcock Field Books|date=April 15, 2011}}</ref> Тој бил професор по ботаника на Земјоделскиот колеџ во Канзас, и напишал над 250 дела во текот на својот живот. == Дела == [[Податотека:Frailejones_in_northern_Ecuador,_1923.jpg|десно|мини|''Espeletia'' во [[Еквадор]], фотографирано од Хичкок, околу 1923–1924 година.]] Колекцијата Хичкок-Чејс се состои од 2.707 цртежи на треви, претежно со мастило, но и некои со молив, кои претставуваат стотици родови, што биле составени од агростолозите на институцијата Смитсонијан, Алберт Спир Хичкок (1865–1935) и [[Мери Агнес Чејс]] (1869–1963). Колекцијата е на неопределено време позајмена на Институтот Хант<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://huntbot.andrew.cmu.edu/HIBD/Departments/Art/HitchcockChase.shtml|title=Hunt Institute Art: Hitchcock-Chase Collection|archive-url=https://web.archive.org/web/20131109063034/http://huntbot.andrew.cmu.edu/HIBD/Departments/Art/HitchcockChase.shtml|archive-date=November 9, 2013|accessdate=June 21, 2013}}</ref> од Смитсонијан. Хичкок уредувал и дистрибуирал две [[Егзикат|егзикати]], имено ''„Растенија од Канзас“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1195172351|title=Plants of Kansas|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=7 August 2024}}</ref>'' и ''„Американски треви“''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=661924480|title=American grasses from the U. S. National Herbarium, Smithsonian Institution|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=7 August 2024}}</ref> {{Ботаничар|Hitchc.}} == Публикации == * [[iarchive:manualofgrasseso243hitc|Прирачник за тревите на Западните Инди]] – Разно издание бр. 243, [[Министерство за земјоделство на САД|Министерство за земјоделство на Соединетите Американски Држави]], Вашингтон (1936) * [[iarchive:manualofgrasseso200hitc|Прирачник за тревите на Соединетите Американски Држави]] – Разно издание бр. 200, [[Министерство за земјоделство на САД|Министерство за земјоделство на Соединетите Американски Држави]], Вашингтон (1935) * [[iarchive:amanualfarmgras00hitcgoog|Прирачник за земјоделски треви]] (1921) * [https://www.flickr.com/photos/smithsonian/sets/72157626380028651/ AS Hitchcock Field Books, комплет на Flickr] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врска == {{Ризница-ред}} * {{Викивидови-ред|Albert Spear Hitchcock}} {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хичкок, А.С.}} [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Починати во 1935 година]] [[Категорија:Родени во 1865 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] iiqbmurpedezefyewv6n1m33ou0rc85 1 1391669 5544951 5539789 2026-04-26T17:38:33Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Разговор:А.С. Хичкок]] на [[Разговор:А. С. Хичкок]] 5539789 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1391694 5545007 5540048 2026-04-26T18:25:35Z Jtasevski123 69538 5545007 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Артур Хенри Реџиналд Бјулер|image=Arthur Henry Reginald Buller (3).jpg|image_size=|caption=Артур Хенри Реџиналд Бјулер, ок. 1900|birth_date={{birth date|df=y|1874|08|19}}|birth_place=[[Мозли]], [[Бирмингем]], [[Англија]]|death_date={{death date and age|df=y|1944|07|03|1874|08|19}}|death_place=Винипег, Манитоба, Канада|residence=|citizenship=Британско-канадски|fields=[[Микологија]], [[Ботаника]]|workplaces=Универзитет во Бирмингем Универзитет во Манитоба|alma_mater=Колеџот Мејсон Универзитетот во Бирмингем Колеџот на кралицата, Тонтон Универзитетот во Лајпциг Универзитетот во Минхен|doctoral_advisor=Роберт Хартиг, Универзитет во Минхен и Вилхем Фефер,Универзитет во Лајпциг|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=|author_abbrev_bot=Buller|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|awards=1851 Истражувачка стипендија (1898-1901) Кралски медал (1937) Медал Флавел (1929) Член на Кралското друштво|signature=<!--(filename only)-->|footnotes=}}'''Артур Хенри Реџиналд Бјулер''' ({{роден на|19|август|1874}} – {{починат на|3|јули|1944}}) — британско-канадски [[Микологија|миколог]] и академик. Тој е главно познат како истражувач на [[Габа|габи]], особено на габичната болест [[Puccinia triticina|пченична 'рѓа]].<ref name="Estey">{{Наведено списание|last=Estey|first=R H|date=September 1986|title=A. H. R. Buller: Pioneer Leader in Plant Pathology|journal=Annual Review of Phytopathology|language=en|volume=24|issue=1|pages=17–23|bibcode=1986AnRvP..24...17E|doi=10.1146/annurev.py.24.090186.000313|issn=0066-4286|doi-access=free}}</ref> Тој е познат и по пишување хумористична поезија. == Академска кариера == Роден во Мозли, Бирмингем, Англија, се школувал на колеџот Квинс во Тонтон. Потоа студирал на колеџот Мејсон, кој подоцна станал дел од Универзитетот во Бирмингем (диплома по природни науки во 1896 година), на Универзитетот во Лајпциг (докторат) и на Универзитетот во Минхен. Добил титула доктор по природни науки од Универзитетот во Бирмингем. Кратко работел за зоолошката станица во Неапол. Од 1901 до 1904 година, бил предавач по ботаника на Универзитетот во Бирмингем. Се преселил во Канада во 1904 година, го основал Одделот за ботаника и бил првиот професор по ботаника и геологија на Универзитетот во Манитоба, а бил и раководител на Одделот за ботаника до неговото пензионирање во 1936 година. Неговата книга „Есеи за пченицата“ (1919) е за раната историја на одгледувањето пченица во Манитоба, одгледувањето пченица во западна Канада, откривањето и воведувањето на пченицата Маркиз, потеклото на сортите пченица Ред Бобс и Киченер и дивата пченица во Палестина. Тој напишал и илустрирал серија од 7 тома „Истражувања за габите“ објавена во 6 тома од 1909 до 1934 година, а седмиот том е објавен постхумно во 1950 година.{{botanist|Buller|Buller, Arthur Henry Reginald}} == Наводи == {{наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бјулер, Артур Хенри Реџиналд }} [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Носители на Кралскиот медал]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво на Канада]] [[Категорија:Британски миколози]] [[Категорија:Починати во 1944 година]] [[Категорија:Родени во 1874 година]] k2ax6r9tg8hzba2qd6aj93th60jmiwx 0 1391695 5545015 5540045 2026-04-26T18:30:31Z Jtasevski123 69538 5545015 wikitext text/x-wiki '''Езра Џејкоб Краус''' ({{роден на|19|март|1885}} — {{починат на|28|февруари|1960}}) — американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Хортикултура|хортикултурист]]. Краус бил роден во округот Ингам, Мичиген и дипломирал на Државниот земјоделски колеџ во Мичиген во 1907 година. Предавал хортикултура на Државниот колеџ во Орегон (сега Државен универзитет во Орегон) неколку години пред да докторира по ботаника на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]] во 1917 година. Тој се вратил во Државниот универзитет во Орегон каде што работел како декан на Одделот за основни уметности и науки (1917–1919), а во 1919 година бил вработен на Универзитетот во Висконсин, каде што предавал ботаника до 1927 година. Потоа предавал ботаника пак на Универзитетот во Чикаго, каде што бил претседател на одделот од 1934 до 1947 година и официјално се пензионирал од универзитетот во 1949 година, по што станал гостин-професор на Државниот колеџ во Орегон. Починал во 1960 година во Корвалис.<ref>{{Наведено списание|last=Murmeek|first=A. E.|year=1960|title=Ezra Jacob Kraus: 1885–1960|journal=Plant Physiology|volume=35|pages=543–544|doi=10.1104/pp.35.4.543|jstor=4259623|doi-access=free}}</ref><ref name="Sage2012">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=fUhihgURCjsC&pg=PA33|title=Pigment of the Imagination: A History of Phytochrome Research|last=Linda C. Sage|publisher=Elsevier|year=2012|isbn=978-0-323-13854-3|pages=33–34}}</ref> == Наводи == {{наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Краус, Езра Џејкоб }} [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 8n0oxixlp1ivjvkbtnbrov9nk3x3f0g 0 1391747 5545014 5542462 2026-04-26T18:28:18Z Jtasevski123 69538 5545014 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Џејмс Пирс''' (13 март 1868 — 15 октомври 1954) — американски ботаничар познат по својата работа на [[Физиологија на растенијата|физиологијата на растенијата]]. Тој бил активен член на заедницата во [[Пало Алто (Калифорнија)|Пало Алто, Калифорнија]], повеќе од 50 години.<ref name="Obituary">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/105463387/obituary-george-james-peirce/|title=George J. Peirce, noted P.A. figure, dies|date=16 Oct 1954|work=The Peninsula Times Tribune|access-date=2022-07-12|location=Palo Alto, California|page=1|via=newspapers.com}}</ref> == Ран живот == Пирс бил роден на 13 март 1868 година, во [[Манила|Манила, Филипини]]. == Кариера == Откако студирал [[Харвард|на Харвард,]] докторирал на [[Универзитет во Лајпциг|Универзитетот во Лајпциг]]. Работел како доцент по ботаника на Универзитетот во Индијана од 1895 до 1897 година, а потоа се вработил во факултетот на [[Стенфордски универзитет|Универзитетот Стенфорд]], каде што го поминал остатокот од својата кариера на предавачки и административни позиции. Се пензионирал од Стенфорд во 1933 година, но продолжил да се интересира за својата заедница и за Стенфорд.<ref name="Obituary"/> Тој објавил три учебници за физиологија на растенијата, бил член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] и бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] во 1932 година.<ref name="Smith 1955">{{Наведено списание|last=Smith|first=Gilbert M.|date=1955|title=George James Peirce, Pioneer American Plant Physiologist|url=https://archive.org/details/sim_science_1955-03-11_121_3141/page/348|journal=Science|volume=121|issue=3141|pages=349–50|bibcode=1955Sci...121..349S|doi=10.1126/science.121.3141.349|jstor=1682471|pmid=17795664}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Blinks|first=L. R.|year=1955|title=George James Peirce|journal=Plant Physiology|volume=30|pages=295–296|doi=10.1104/pp.30.3.295|jstor=4258922|doi-access=free}}</ref> Д-р Гилберт Морган Смит, професор по ботаника на Стенфорд, рекол дека „д-р Пирс бил необичен учител, често ги држел своите часови под дрвја и бил многу ценет од сите негови студенти“.<ref name="Obituary"/> Пирс изградил куќа во [[Кармел (Калифорнија)|Кармел]], [[Калифорнија]], околу 1910 година, на Камино Реал и 7-ма Авенија. Дејвид Стар Џордан, првиот претседател на Универзитетот Стенфорд, го изградил својот дом на истата улица во 1905 година.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=aiDfTQBUJOgC&q=%22David%20Star%20Jordan%22|title=Carmel-By-The-Sea|last=Hudson|first=Monica|date=2006|publisher=Arcadia Publishing|isbn=9780738531229|location=Carmel-by-the-Sea, California|page=24|access-date=2022-07-12}}</ref>{{Ботаничар|Peirce}} == Смрт == Пирс починал на 15 октомври 1954 година од срцев удар во својот дом, Ембаркадеро Роуд 281, [[Пало Алто (Калифорнија)|Пало Алто, Калифорнија]], на 86-годишна возраст.<ref name="Obituary"/> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf438nb037/ Водич за трудовите на Џорџ Џ. Пирс на Стенфордовиот универзитет] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Пирс, Џорџ Џејмс}} [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Луѓе од Манила]] [[Категорија:Професори на Стенфордовиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Лајпцишкиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Починати во 1954 година]] [[Категорија:Родени во 1868 година]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Американски ботаничари]] kril68e3frupvkbd08903eacmcmobk0 0 1391752 5545012 5542838 2026-04-26T18:27:13Z Jtasevski123 69538 5545012 wikitext text/x-wiki '''Маргарет Клеј Фергусон''' (1863 — 1951) — американска [[Ботаника|ботаничарка,]] најпозната по унапредувањето на научното образование во областа на [[Ботаника|ботаниката]].<ref name="anb">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.anb.org/articles/13/13-00523.html|title=Ferguson, Margaret Clay|last=Carey, Jr|first=Charles W.|date=February 2000|work=American National Biography Online|publisher=Oxford University Press|accessdate=April 1, 2017}}</ref> Таа, исто така, придонела за историјата на животот на северноамериканските [[Бор (дрво)|борови]]. == Ран живот и образование == Фергусон била родена во [[Орлеанс (Њујорк)|Орлеанс]], [[Њујорк]], во 1863 година и студирала на [[Семинарија Џенеси Веслијан|семинаријата Џенеси Веслијан]] во [[Лима (Њујорк)|Лима]], Њујорк. Фергусон студирала на колеџот Велсли, каде што дипломирала ботаника и хемија во 1891 година, а докторирала по ботаника на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во 1901 година.<ref name="proffitt">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/notablewomenscie00pame|title=Notable women scientists|publisher=Gale Group|year=1999|isbn=0787639001|editor-last=Proffitt|editor-first=Pamela|location=Detroit [u.a.]|url-access=registration}}</ref> == Кариера == Фергусон станала првата жена претседателка на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] во 1929 година и започнала да работи како професор по ботаника и раководител на одделот на колеџот Велсли во 1930 година.<ref name="proffitt"/> Таа собирала примероци од ботаника со нејзината внука [[Алис Марија Отли]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=98227|title=Ferguson, Margaret Clay & Ottley, Alice Maria|work=kiki.huh.harvard.edu|language=en|accessdate=2020-07-11}}</ref> [[Податотека:Seasonal_Display_House_-_Wellesley_College_-_DSC09724.JPG|лево|мини|180x180пкс|Сезонска изложбена куќа во стаклениците „Маргарет Ц. Фергусон“ во колеџот Велсли]] Фергусон проучувала различни системи, вклучувајќи [[Габа|габи]], [[Бор (дрво)|бор]] и [[петунија]]. Нејзиното истражување на второто открило како бојата и шарите на цветот на растението не ги следат [[Менделови закони|Менделовите]] закони за наследување. Фергусон охрабрила многу жени ботаничари за време на нејзиното време на колеџот Велсли, каде што лабораториската работа била главен дел од нејзиното предавање.<ref name="proffitt"/> Во 1931 година, [[Сузан Минс]] донирала средства на колеџот Велсли за да ја поддржи Фергусон во нејзиното истражување.<ref>{{Наведени вести|url=https://archive.org/details/wellesleynews3931well/page/8/mode/2up?q=%22Susan+Minns%22|title=Bequests and Gifts|date=22 June 1931|work=Wellesley College News|access-date=22 July 2020}}</ref> Во 1932 година, Фергусон се пензионирала од колеџот Велсли, иако продолжила да истражува до 1938 година. Таа добила почесен докторат од Маунт Холиок. Оранжериите во Ботаничката градина на колеџот Велсли се именувале во нејзина чест.{{botanist|M.C.Ferguson}} == Приватен живот == Во подоцнежните години, Фергусон поминала време во Флорида пред да се пресели во [[Сан Диего]], каде што починала од срцев удар во 1951 година.<ref name="shearer">{{Наведена книга|title=Notable women in the life sciences : a biographical dictionary|date=1996|publisher=Greenwood Press|isbn=0313293023|editor-last=Shearer|editor-first=Benjamin F.|location=Westport, Conn. [u.a.]|pages=128–131|editor-last2=Shearer|editor-first2=Barbara S.}}</ref> == Поврзано == * [[Хронологија на жените во науката]] == Наводи == {{Наводи|25em}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фергусон, Маргарет Клеј }} [[Категорија:Апсолвенти на Велезлискиот колеџ]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Починати во 1951 година]] [[Категорија:Родени во 1863 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 0gxp1fnu1r2grv6ebftqcoqrxft1au8 0 1391753 5544957 5542044 2026-04-26T17:42:28Z Jtasevski123 69538 5544957 wikitext text/x-wiki '''Вилијам Франсис Ганонг''' (19 февруари 1864 — 7 септември 1941) — канадски [[Ботаника|ботаничар]], историчар и [[Картографија|картограф]]. Неговата ботаничка кариера ја поминал главно како професор на колеџот Смит во Нортхемптон, Масачусетс. Во својот приватен живот тој придонел за историското и географското разбирање на неговиот роден крај [[Њу Бранзвик]]. == Кариера во ботаниката == По дипломирањето на Харвард, Ганонг бил назначен за помошник инструктор по ботаника на истиот факултет. На Харвард останал неколку години, сè до мај 1894 година, кога прифатил назначување за професор по ботаника на колеџот Смит. На таа позиција бил 36 години. Тој бил и директор на Ботаничката градина во Смит. Ганонг бил одговорен за развојот на градината, која ја основал Фредерик Ло Олмстед во 1893 година. Ганонг ги проширил и ревидирал спецификациите за садење на Олмстед за да го направи целиот кампус арборетум, а ги преработил и тревните леи како „систематска градина“ според системот за класификација Енглер-Прантл. Надворешната средина во Смит на тој начин станала (и останувал) место за учење за студентите по ботаника и [[хортикултура]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.smith.edu/garden/History/history.html|title=History|date=April 30, 2010|publisher=The Botanic Garden of Smith College Northampton|archive-url=https://web.archive.org/web/20121228125056/http://www.smith.edu/garden/History/history.html|archive-date=December 28, 2012|accessdate=October 7, 2013}}</ref> Со пишување на неколку книги, вклучувајќи ги ''„Ботаничарот што учи“'', ''„Лабораториски прирачник за физиологија на растенијата“'', ''„Живо растение'' “ и ''„Учебник по ботаника за колеџи“'', Ганонг успеал да воспостави и одржи меѓународен углед во ботаниката. Под негова администрација, одделот за ботаника на Смит достигнал врв во бројот на запишани студенти, големината на персоналот и бројот на курсеви. Тој се погрижил опсегот и квалитетот на опремата достапна за студентите да бидат високи, а одделот успеал да постигне позитивна академска репутација. Бројот на запишани студенти во воведната изборна класа достигнал врв од 182 во 1926 година.<ref>[http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/smitharchives/manosca82.html Department of Botany Records, 1892-1966] {{Семарх|date=2006-02-25}} at asteria.fivecolleges.edu</ref> Ганонг се пензионирал од колеџот Смит во 1932 година. Бил избран за претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] во 1907 година. == Литература == * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/newbrunswickwash0000rees/mode/2up|title=New Brunswick Was His Country: The Life of William Francis Ganong|last=Rees|first=Ronald|date=2016|publisher=[[Nimbus Publishing]]|isbn=9781771084482|location=Halifax, Nova Scotia|access-date=May 31, 2024}} * Алисон Мичам, ''Три извонредни морнари'' * Џ.С. Вебстер, уредник, ''Споменик на Вилијам Франсис Ганонг'', (Свети Јован: Музеј на Њу Бранзвик, 1942) * Мери Џо Сангер, ''Вилијам Франсис Ганонг: регионален историчар,'' магистерска теза, историја, Универзитет во Мејн, 1980. * В. Остин Скваерс, ''Историјата и развојот на Музејот на Њу Бранзвик'' (Свети Јован, 1945). * Греам Вин, „В.Ф. Ганонг, А.Х. Кларк и историската географија на поморска Канада“, ''Acadiensis'', X, 2 (пролет 1981). * Роналд Рис, ''Њу Бранзвик беше неговата земја: животот на Вилијам Франсис Ганонг'', Халифакс: Нимбус, 2016 * Николас Гитард, ''Изгубената дивина.'' ''Повторно откривање на вестите од В.Ф. Ганонг, Бранзвик'', Фредериктон: Гуска улица, 2015 == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.smith.edu/garden/History/history.html Приказна за Ботаничката градина на колеџот Смит] * [https://www.umoncton.ca/etudeacadiennes/centre/etatgen/etat800/p0856.html Фондација Ганонг, Универзитет во Монктон] * [http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/smitharchives/manosca82.html Архива на колеџот Смит] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060225061258/http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/smitharchives/manosca82.html}} * [http://www.wtsn.binghamton.edu/onoma/Default.htm#Ganong Кратка биографија] од Алан Рејбурн * [http://www.rubycusack.com/issue200.html Статија од Руби Кјузак, „ ''Поморски луѓе“''] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}} [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Професори на Харвардовиот универзитет]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво на Канада]] [[Категорија:Починати во 1941 година]] [[Категорија:Родени во 1864 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] rt0emiieiukbvnxuibg5v27elcffss6 0 1391758 5545100 5542114 2026-04-26T21:17:05Z Jtasevski123 69538 5545100 wikitext text/x-wiki '''Гилберт Морган Смит''' (6 јануари 1885, [[Белоит (Висконсин)|Белоит]], [[Висконсин]] — 11 јули 1959) — [[Ботаника|ботаничар]] и [[Алгологија|фиколог]], кој работел првенствено исклучиво за [[Алги|алгите]]. Тој бил најпознат по своите книги, особено ''Слатководни алги на Соединетите Американски Држави'', ''Морски алги на полуостровот Монтереј'' и двата тома од ''[[Криптогам|Криптогамска]] ботаника''. == Кариера == Смит бил роден на 6 јануари 1885 година, син на Елизабет Мејхер Смит и [[Ерастус Г. Смит]] во Белоит, Висконсин, каде што татко му бил професор по хемија во локалниот колеџ. Неговите родители биле родени во Масачусетс и се школувале таму, на колеџот Маунт Холиок и [[Амхерст (колеџ)|на колеџот Амхерст]]. Смит студирал на колеџот Белоит, каде што се концентрирал на полињата на [[ботаника]] и [[хемија]], и дипломирал во 1907 година. Предавал наука во средното училиште во Стоутон, Висконсин, во следните две години, пред да започне постдипломски студии на Универзитетот во Висконсин во 1909 година, каде што започнал да работи на алгалниот род ''[[Oedogonium]]''. Ги прекинал студиите за едногодишно предавање на колеџот Помона во периодот 1910-1911 година. Во 1913 година го завршил својот [[Доктор на науки|докторат]] и се оженил со Хелен Фудерер. Останал на Одделот за ботаника во Висконсин, каде што продолжил да работи на алги, особено [[десмиди]], на крајот ја достигнал позицијата вонреден професор. Тој бил поканет на [[Стенфордски универзитет]] за 1923–1924 година, а во 1925 година станал професор по ботаника таму. Во 1924 година, заедно со своите колеги, напишал учебник по ботаника, ''[[Учебник по општа ботаника]]'', кој дава широк вовед во различните елементи и концепти на општата ботаника.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Gilbert Morgan Smith 1885-1959|last=L. Wiggins|first=Ira|publisher=National Academy of Sciences|year=1962|pages=5–10}}</ref><ref name=":0">{{Наведена книга|title=A Textbook of General Botany|last=Smith|first=Gilbert Morgan|last2=Overton|first2=J.B|last3=Gilbert|first3=E.M.|last4=Denniston|first4=R.H.|last5=Bryan|first5=G.S.|last6=Allen|first6=C.E.|publisher=[[Macmillan Company]]|year=1924}}</ref> Во 1950 година станал заслужен професор, но останал научно активен сè до неговата смрт на 11 јули 1959 година.<ref name="NAS">{{Наведено списание|last=Wiggins|first=Ira L.|year=1962|title=Gilbert Morgan Smith 1885-1959|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/smith-gilbert.pdf|journal=Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences|pages=289–313}}</ref><ref name="Stanford_faculty_resolution">{{Наведена мрежна страница|url=http://historicalsociety.stanford.edu/pdfmem/SmithG.pdf|title=Memorial Resolution - Gilbert Morgan Smith (1885 – 1959)|last=Harold M. Bacon|last2=Robert M. Page|publisher=Stanford Historical Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907165131/http://historicalsociety.stanford.edu/pdfmem/SmithG.pdf|archive-date=2014-09-07|last3=Ira L. Wiggins}}</ref> {{Ботаничар|G.M.Sm.}} == Епонимија == Неколку видови и родови алги се именувани во чест на Гилберт М. Смит:<ref name="NAS"/><ref name="taxonomic_literature">{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33333811#page/686/mode/1up|title=Taxonomic literature : a selective guide to botanical publications and collections with dates, commentaries and types (TL2)|last=Stafleu|first=Frans Antonie|last2=Cowan|first2=Richard S.|date=1985|publisher=Bohn, Scheltema & Holkema|isbn=9789031302246|edition=2nd|volume=5|location=Utrecht|pages=672–674}}</ref> * ''[[Gilbertsmithia]]'' M.O.P. Iyengar * ''[[Smithiella]]'' B.P. Skvortsov * ''[[Smithimastix]]'' B.P. Skvortsov * ''[[Smithora]]'' G.J. Hollenberg * ''[[Hymenena smithii]]'' Kylin * ''[[Gymnogongrus smithii]]'' Taylor * ''[[Pseudostaurastrum smithii]]'' Bourrelly * ''[[Chlamydomonas smithiana]]'' Pascher * ''[[Dactylococcopsis smithii]]'' R. & F. Chodat * ''[[Tetradesmus smithii]]'' Prescott * ''[[Debarya smithii]]'' Transeau * ''[[Gloeochloris smithiana]]'' Pascher * ''[[Polysiphonia flaccidissima var. smithii]]'' Hollenberg == Поврзано == * [[Медал „Гилберт Морган Смит“]] * [[Смитов систем]] — неговиот таксономски систем (објавен во ''Криптогамска Ботаника'') == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * ГМ Смит (1938). [[iarchive:cryptogamicbotan031880mbp|Криптогамска ботаника, том 1.]] МекГроу-Хил, Њујорк. * ГМ Смит (1955). [[iarchive:cryptogamicbotan030182mbp|Криптогамска ботаника, том 2.]] МекГроу-Хил, Њујорк. 2-ро издание. {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Смит, Гилберт Морган }} [[Категорија:Професори на Стенфордовиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1959 година]] [[Категорија:Родени во 1885 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Американски ботаничари]] mq017n7fggj1bmsn48wipyynzrrsdld 5545104 5545100 2026-04-26T21:19:18Z Jtasevski123 69538 5545104 wikitext text/x-wiki '''Гилберт Морган Смит''' ({{роден на|6|јануари|1885}}, [[Белоит (Висконсин)|Белоит]], [[Висконсин]] — {{починат на|11|јули|1959}}) — [[Ботаника|ботаничар]] и [[Алгологија|фиколог]], кој работел првенствено исклучиво за [[Алги|алгите]]. Тој бил најпознат по своите книги, особено ''Слатководни алги на Соединетите Американски Држави'', ''Морски алги на полуостровот Монтереј'' и двата тома од ''[[Криптогам|Криптогамска]] ботаника''. == Кариера == Смит бил роден на 6 јануари 1885 година, син на Елизабет Мејхер Смит и [[Ерастус Г. Смит]] во Белоит, Висконсин, каде што татко му бил професор по хемија во локалниот колеџ. Неговите родители биле родени во Масачусетс и се школувале таму, на колеџот Маунт Холиок и [[Амхерст (колеџ)|на колеџот Амхерст]]. Смит студирал на колеџот Белоит, каде што се концентрирал на полињата на [[ботаника]] и [[хемија]], и дипломирал во 1907 година. Предавал наука во средното училиште во Стоутон, Висконсин, во следните две години, пред да започне постдипломски студии на Универзитетот во Висконсин во 1909 година, каде што започнал да работи на алгалниот род ''[[Oedogonium]]''. Ги прекинал студиите за едногодишно предавање на колеџот Помона во периодот 1910-1911 година. Во 1913 година го завршил својот [[Доктор на науки|докторат]] и се оженил со Хелен Фудерер. Останал на Одделот за ботаника во Висконсин, каде што продолжил да работи на алги, особено [[десмиди]], на крајот ја достигнал позицијата вонреден професор. Тој бил поканет на [[Стенфордски универзитет]] за 1923–1924 година, а во 1925 година станал професор по ботаника таму. Во 1924 година, заедно со своите колеги, напишал учебник по ботаника, ''[[Учебник по општа ботаника]]'', кој дава широк вовед во различните елементи и концепти на општата ботаника.<ref name=":02">{{Наведена книга|title=Gilbert Morgan Smith 1885-1959|last=L. Wiggins|first=Ira|publisher=National Academy of Sciences|year=1962|pages=5–10}}</ref><ref name=":0">{{Наведена книга|title=A Textbook of General Botany|last=Smith|first=Gilbert Morgan|last2=Overton|first2=J.B|last3=Gilbert|first3=E.M.|last4=Denniston|first4=R.H.|last5=Bryan|first5=G.S.|last6=Allen|first6=C.E.|publisher=[[Macmillan Company]]|year=1924}}</ref> Во 1950 година станал заслужен професор, но останал научно активен сè до неговата смрт на 11 јули 1959 година.<ref name="NAS">{{Наведено списание|last=Wiggins|first=Ira L.|year=1962|title=Gilbert Morgan Smith 1885-1959|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/smith-gilbert.pdf|journal=Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences|pages=289–313}}</ref><ref name="Stanford_faculty_resolution">{{Наведена мрежна страница|url=http://historicalsociety.stanford.edu/pdfmem/SmithG.pdf|title=Memorial Resolution - Gilbert Morgan Smith (1885 – 1959)|last=Harold M. Bacon|last2=Robert M. Page|publisher=Stanford Historical Society|archive-url=https://web.archive.org/web/20140907165131/http://historicalsociety.stanford.edu/pdfmem/SmithG.pdf|archive-date=2014-09-07|last3=Ira L. Wiggins}}</ref> {{Ботаничар|G.M.Sm.}} == Епонимија == Неколку видови и родови алги се именувани во чест на Гилберт М. Смит:<ref name="NAS"/><ref name="taxonomic_literature">{{Наведена книга|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33333811#page/686/mode/1up|title=Taxonomic literature : a selective guide to botanical publications and collections with dates, commentaries and types (TL2)|last=Stafleu|first=Frans Antonie|last2=Cowan|first2=Richard S.|date=1985|publisher=Bohn, Scheltema & Holkema|isbn=9789031302246|edition=2nd|volume=5|location=Utrecht|pages=672–674}}</ref> * ''[[Gilbertsmithia]]'' M.O.P. Iyengar * ''[[Smithiella]]'' B.P. Skvortsov * ''[[Smithimastix]]'' B.P. Skvortsov * ''[[Smithora]]'' G.J. Hollenberg * ''[[Hymenena smithii]]'' Kylin * ''[[Gymnogongrus smithii]]'' Taylor * ''[[Pseudostaurastrum smithii]]'' Bourrelly * ''[[Chlamydomonas smithiana]]'' Pascher * ''[[Dactylococcopsis smithii]]'' R. & F. Chodat * ''[[Tetradesmus smithii]]'' Prescott * ''[[Debarya smithii]]'' Transeau * ''[[Gloeochloris smithiana]]'' Pascher * ''[[Polysiphonia flaccidissima var. smithii]]'' Hollenberg == Поврзано == * [[Медал „Гилберт Морган Смит“]] * [[Смитов систем]] — неговиот таксономски систем (објавен во ''Криптогамска Ботаника'') == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * ГМ Смит (1938). [[iarchive:cryptogamicbotan031880mbp|Криптогамска ботаника, том 1.]] МекГроу-Хил, Њујорк. * ГМ Смит (1955). [[iarchive:cryptogamicbotan030182mbp|Криптогамска ботаника, том 2.]] МекГроу-Хил, Њујорк. 2-ро издание. {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Смит, Гилберт Морган }} [[Категорија:Професори на Стенфордовиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1959 година]] [[Категорија:Родени во 1885 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Американски ботаничари]] otj91fw2q11xwiv55fa5piqm4mn954f 0 1391759 5545127 5542067 2026-04-26T21:54:49Z Jtasevski123 69538 5545127 wikitext text/x-wiki '''Кетрин Есау''' (3 април 1898 – 4 јуни 1997) — пионерска германско-американска ботаничарка која ја проучубала [[Анатомија на растенијата|растителната анатомија]] и ефектите на вирусите. Нејзините книги ''Анатомија на растенијата'' (1953, 1965, 2006)<ref name="Chaffey">{{Наведено списание|last=Chaffey|first=Nigel|date=2007|title=Esau's Plant Anatomy, Meristems, Cells, and Tissues of the Plant Body: their Structure, Function, and Development. 3rd edn., revised by Ray F. Evert|journal=Annals of Botany|volume=99|issue=4|pages=785–786|doi=10.1093/aob/mcm015|issn=0305-7364|pmc=2802946}}</ref> и ''Анатомија на семенски растенија'' (1960,<ref>{{Наведено списание|last=Heiser Jr.|first=Charles B.|author-link=Charles Bixler Heiser|year=1960|title=Reviewed work: ''Anatomy of Seed Plants'', Katherine Esau|journal=The American Biology Teacher|volume=22|issue=5|page=301|doi=10.2307/4439344|jstor=4439344}}</ref> 1977) биле клучни текстови. Во 1989 година, Есау го добила Националниот медал за наука. Како признание за нејзината истакната служба на американската заедница на биолози на растенијата и за извонредноста на нејзиното пионерско истражување, и основно и применето, за структурата и развојот на растенијата, кое траело повеќе од шест децении; за нејзината врвна изведба како едукатор, во училницата и преку нејзините книги; за охрабрувањето и инспирацијата што им ја дала на легија млади, амбициозни биолози на растенијата; и за обезбедување посебен модел за жените во науката.“<ref name="Thorsch">{{Наведено списание|last=Thorsch|first=Jennifer A.|last2=Evert|first2=Ray F.|date=September 1998|title=KATHERINE ESAU, 1898–1997|journal=Annual Review of Phytopathology|language=en|volume=36|issue=1|pages=27–40|bibcode=1998AnRvP..36...27T|doi=10.1146/annurev.phyto.36.1.27|issn=0066-4286|pmid=15012491|doi-access=free}}</ref><ref name="Evert">{{Наведена книга|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/esau-katherine.pdf|title=Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences|last=Evert|first=Ray F.|date=1999|publisher=The National Academies Press|volume=|location=Washington, DC|pages=1–13|chapter=Katherine Esau 1898 – 1997}}</ref> == Истражување == Есау пионерски растителен анатомист, а нејзините книги ''Анатомија на растенијата'' (1953) и ''Анатомија на семените растенија'' (1960) се сметаат за „култни текстови“ во структурната биологија на растенијата.<ref name="Chaffey">{{Наведено списание|last=Chaffey|first=Nigel|date=2007|title=Esau's Plant Anatomy, Meristems, Cells, and Tissues of the Plant Body: their Structure, Function, and Development. 3rd edn., revised by Ray F. Evert|journal=Annals of Botany|volume=99|issue=4|pages=785–786|doi=10.1093/aob/mcm015|issn=0305-7364|pmc=2802946}}</ref> Нејзината рана работа во анатомијата на растенијата се фокусирала на ефектот на вирусите врз растенијата, поточно на растителното ткиво и развој. Нејзиното докторско истражување се променило од теренска во лабораториска студија за болеста на шеќерната репка предизвикана од вирусот на кадрави врвови поради тешкотијата во справувањето со инфекциите на терен со болеста. Ова довело до нејзино фокусирање на анатомијата на растенијата, а особено на ткивото на флоемот, бил предмет на нејзината научна кариера. Наскоро открила дека вирусот се ширел низ растенијата по должината на флоемот. Таа почнала да применува [[Електронски микроскоп|електронска микроскопија]] во своето истражување во 1960 година.<ref name="Remembering Katherine Esau">{{Наведена мрежна страница|url=http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|title=Remembering Katherine Esau|work=www-plb.ucdavis.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112190228/http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|archive-date=12 November 2020|accessdate=2020-12-13}}</ref> Додека предавала на Универзитетот во Калифорнија, Дејвис, продолжила со истражувањето на вирусите и поточно na [[Флоем|флоемот]], ткивото кое спроведува храна кај растенијата. Во 1950-тите, соработувала со ботаничарот Вернон Чидл на повеќе истражувања за флоемите. Нејзиниот трактат ''Флоемот'' (1969) бил објавен како том 5 од. Овој том бил признат како најважен од серијата и бил дефинитивен извор на информации за флоемот.<ref name="Pigg">{{Наведена книга|title=New Dictionary of Scientific Biography|last=Pigg|first=K.B.|date=2007|publisher=MacMillan|editor-last=Koertge|editor-first=N.|volume=2|location=New York|pages=413–416|chapter=Katherine Esau}}</ref> Есау продолжила со истражувањето и во своите 90-ти години, објавила вкупно 162 статии и пет книги. Нејзините трудови се чувале во Одделот за специјални колекции во библиотеката „Дејвидсон“ на Универзитетот во Калифорнија, Санта Барбара. <ref name="Online Archive of California">{{Наведена мрежна страница|url=https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/kt767nf481/entire_text/|title=Guide to the Katherine Esau Papers|publisher=University of California, Santa Barbara}}</ref> Таа била официјален ментор на само 15 докторанти, но нејзината исклучителна способност како наставник била препознаена и ценета од многумина. Реј Еверт, еден од постдипломските студенти на Исав, вели: „Книгата ''Анатомија на растенијата'' го оживеа она што претходно ми се чинеше прилично досадна тема. Не бев единствената што беше толку засегната. ''Анатомијата на растенијата'' имаше огромно влијание низ целиот свет, буквално доведувајќи до оживување на дисциплината.“<ref name="Remembering Katherine Esau">{{Наведена мрежна страница|url=http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|title=Remembering Katherine Esau|work=www-plb.ucdavis.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112190228/http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|archive-date=12 November 2020|accessdate=2020-12-13}}</ref> Изгледало дека Есау не и придавала важност на признанието што ѝ било доделено, а таа му рекла на Дејвид Расел, кој ја составил нејзината усна историја: „Не знам како се случи да бидам избрана [за Националниот медал за наука]. Немам поим што ги импресионирало кај мене.“<ref name="Remembering Katherine Esau">{{Наведена мрежна страница|url=http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|title=Remembering Katherine Esau|work=www-plb.ucdavis.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112190228/http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|archive-date=12 November 2020|accessdate=2020-12-13}}</ref> Кога Елга Васерман ја замолила да размисли за своето образование и кариера, Есау напишала во 1973 година дека научните активности доминирале во нејзината кариера и додала: „Најдов начини да ја одржам духовната независност додека се прилагодував на воспоставените политики... Никогаш не сум почувствувала дека мојата кариера е засегната од фактот што сум жена.“<ref name="Wasserman">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/doorindream00elga|title=The door in the dream: conversations with eminent women in science|last=Wasserman|first=Elga|publisher=National Academy of Sciences, Joseph Henry Press|year=2000|isbn=9780309065689|location=Washington, DC|pages=[https://archive.org/details/doorindream00elga/page/33 33–34]|url-access=registration}}</ref> {{Rp|33–34}}Дополнително, откако во 1992 година била прашана дали се гледа себеси како жена пионер во науката, Есау одговорила: „Ова е толку смешно. Никогаш не се грижев за тоа што сум жена. Никогаш не ми паднало на памет дека тоа е важна работа. Секогаш мислев дека жените можат да се снајдат исто толку добро како и мажите. Секако, повеќето жени не се обучени да размислуваат на тој начин. Тие се обучени да бидат домаќинки. А јас не бев домаќинка.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ccber.ucsb.edu/ucsb-natural-history-collections-library-and-historical-information-katherine-esau/esaus-career|title=Esau's Career as a Plant Anatomist {{!}} CCBER|work=ccber.ucsb.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185243/https://www.ccber.ucsb.edu/ucsb-natural-history-collections-library-and-historical-information-katherine-esau/esaus-career|archive-date=9 July 2021|accessdate=2020-12-13}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Eсау, Кетрин }} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Носители на Националниот научен медал]] [[Категорија:Починати во 1997 година]] [[Категорија:Родени во 1898 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] 9hok3ifsk6z7nr895znrlwawhd447ks 5545130 5545127 2026-04-26T21:57:57Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Кетрин Eсау]] на [[Кетрин Есау]]: има латинична буква 5545127 wikitext text/x-wiki '''Кетрин Есау''' (3 април 1898 – 4 јуни 1997) — пионерска германско-американска ботаничарка која ја проучубала [[Анатомија на растенијата|растителната анатомија]] и ефектите на вирусите. Нејзините книги ''Анатомија на растенијата'' (1953, 1965, 2006)<ref name="Chaffey">{{Наведено списание|last=Chaffey|first=Nigel|date=2007|title=Esau's Plant Anatomy, Meristems, Cells, and Tissues of the Plant Body: their Structure, Function, and Development. 3rd edn., revised by Ray F. Evert|journal=Annals of Botany|volume=99|issue=4|pages=785–786|doi=10.1093/aob/mcm015|issn=0305-7364|pmc=2802946}}</ref> и ''Анатомија на семенски растенија'' (1960,<ref>{{Наведено списание|last=Heiser Jr.|first=Charles B.|author-link=Charles Bixler Heiser|year=1960|title=Reviewed work: ''Anatomy of Seed Plants'', Katherine Esau|journal=The American Biology Teacher|volume=22|issue=5|page=301|doi=10.2307/4439344|jstor=4439344}}</ref> 1977) биле клучни текстови. Во 1989 година, Есау го добила Националниот медал за наука. Како признание за нејзината истакната служба на американската заедница на биолози на растенијата и за извонредноста на нејзиното пионерско истражување, и основно и применето, за структурата и развојот на растенијата, кое траело повеќе од шест децении; за нејзината врвна изведба како едукатор, во училницата и преку нејзините книги; за охрабрувањето и инспирацијата што им ја дала на легија млади, амбициозни биолози на растенијата; и за обезбедување посебен модел за жените во науката.“<ref name="Thorsch">{{Наведено списание|last=Thorsch|first=Jennifer A.|last2=Evert|first2=Ray F.|date=September 1998|title=KATHERINE ESAU, 1898–1997|journal=Annual Review of Phytopathology|language=en|volume=36|issue=1|pages=27–40|bibcode=1998AnRvP..36...27T|doi=10.1146/annurev.phyto.36.1.27|issn=0066-4286|pmid=15012491|doi-access=free}}</ref><ref name="Evert">{{Наведена книга|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/esau-katherine.pdf|title=Biographical Memoirs of the National Academy of Sciences|last=Evert|first=Ray F.|date=1999|publisher=The National Academies Press|volume=|location=Washington, DC|pages=1–13|chapter=Katherine Esau 1898 – 1997}}</ref> == Истражување == Есау пионерски растителен анатомист, а нејзините книги ''Анатомија на растенијата'' (1953) и ''Анатомија на семените растенија'' (1960) се сметаат за „култни текстови“ во структурната биологија на растенијата.<ref name="Chaffey">{{Наведено списание|last=Chaffey|first=Nigel|date=2007|title=Esau's Plant Anatomy, Meristems, Cells, and Tissues of the Plant Body: their Structure, Function, and Development. 3rd edn., revised by Ray F. Evert|journal=Annals of Botany|volume=99|issue=4|pages=785–786|doi=10.1093/aob/mcm015|issn=0305-7364|pmc=2802946}}</ref> Нејзината рана работа во анатомијата на растенијата се фокусирала на ефектот на вирусите врз растенијата, поточно на растителното ткиво и развој. Нејзиното докторско истражување се променило од теренска во лабораториска студија за болеста на шеќерната репка предизвикана од вирусот на кадрави врвови поради тешкотијата во справувањето со инфекциите на терен со болеста. Ова довело до нејзино фокусирање на анатомијата на растенијата, а особено на ткивото на флоемот, бил предмет на нејзината научна кариера. Наскоро открила дека вирусот се ширел низ растенијата по должината на флоемот. Таа почнала да применува [[Електронски микроскоп|електронска микроскопија]] во своето истражување во 1960 година.<ref name="Remembering Katherine Esau">{{Наведена мрежна страница|url=http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|title=Remembering Katherine Esau|work=www-plb.ucdavis.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112190228/http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|archive-date=12 November 2020|accessdate=2020-12-13}}</ref> Додека предавала на Универзитетот во Калифорнија, Дејвис, продолжила со истражувањето на вирусите и поточно na [[Флоем|флоемот]], ткивото кое спроведува храна кај растенијата. Во 1950-тите, соработувала со ботаничарот Вернон Чидл на повеќе истражувања за флоемите. Нејзиниот трактат ''Флоемот'' (1969) бил објавен како том 5 од. Овој том бил признат како најважен од серијата и бил дефинитивен извор на информации за флоемот.<ref name="Pigg">{{Наведена книга|title=New Dictionary of Scientific Biography|last=Pigg|first=K.B.|date=2007|publisher=MacMillan|editor-last=Koertge|editor-first=N.|volume=2|location=New York|pages=413–416|chapter=Katherine Esau}}</ref> Есау продолжила со истражувањето и во своите 90-ти години, објавила вкупно 162 статии и пет книги. Нејзините трудови се чувале во Одделот за специјални колекции во библиотеката „Дејвидсон“ на Универзитетот во Калифорнија, Санта Барбара. <ref name="Online Archive of California">{{Наведена мрежна страница|url=https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/kt767nf481/entire_text/|title=Guide to the Katherine Esau Papers|publisher=University of California, Santa Barbara}}</ref> Таа била официјален ментор на само 15 докторанти, но нејзината исклучителна способност како наставник била препознаена и ценета од многумина. Реј Еверт, еден од постдипломските студенти на Исав, вели: „Книгата ''Анатомија на растенијата'' го оживеа она што претходно ми се чинеше прилично досадна тема. Не бев единствената што беше толку засегната. ''Анатомијата на растенијата'' имаше огромно влијание низ целиот свет, буквално доведувајќи до оживување на дисциплината.“<ref name="Remembering Katherine Esau">{{Наведена мрежна страница|url=http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|title=Remembering Katherine Esau|work=www-plb.ucdavis.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112190228/http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|archive-date=12 November 2020|accessdate=2020-12-13}}</ref> Изгледало дека Есау не и придавала важност на признанието што ѝ било доделено, а таа му рекла на Дејвид Расел, кој ја составил нејзината усна историја: „Не знам како се случи да бидам избрана [за Националниот медал за наука]. Немам поим што ги импресионирало кај мене.“<ref name="Remembering Katherine Esau">{{Наведена мрежна страница|url=http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|title=Remembering Katherine Esau|work=www-plb.ucdavis.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112190228/http://www-plb.ucdavis.edu/esau/about.htm|archive-date=12 November 2020|accessdate=2020-12-13}}</ref> Кога Елга Васерман ја замолила да размисли за своето образование и кариера, Есау напишала во 1973 година дека научните активности доминирале во нејзината кариера и додала: „Најдов начини да ја одржам духовната независност додека се прилагодував на воспоставените политики... Никогаш не сум почувствувала дека мојата кариера е засегната од фактот што сум жена.“<ref name="Wasserman">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/doorindream00elga|title=The door in the dream: conversations with eminent women in science|last=Wasserman|first=Elga|publisher=National Academy of Sciences, Joseph Henry Press|year=2000|isbn=9780309065689|location=Washington, DC|pages=[https://archive.org/details/doorindream00elga/page/33 33–34]|url-access=registration}}</ref> {{Rp|33–34}}Дополнително, откако во 1992 година била прашана дали се гледа себеси како жена пионер во науката, Есау одговорила: „Ова е толку смешно. Никогаш не се грижев за тоа што сум жена. Никогаш не ми паднало на памет дека тоа е важна работа. Секогаш мислев дека жените можат да се снајдат исто толку добро како и мажите. Секако, повеќето жени не се обучени да размислуваат на тој начин. Тие се обучени да бидат домаќинки. А јас не бев домаќинка.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ccber.ucsb.edu/ucsb-natural-history-collections-library-and-historical-information-katherine-esau/esaus-career|title=Esau's Career as a Plant Anatomist {{!}} CCBER|work=ccber.ucsb.edu|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709185243/https://www.ccber.ucsb.edu/ucsb-natural-history-collections-library-and-historical-information-katherine-esau/esaus-career|archive-date=9 July 2021|accessdate=2020-12-13}}</ref> == Наводи == {{Наводи}}{{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Eсау, Кетрин }} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Носители на Националниот научен медал]] [[Категорија:Починати во 1997 година]] [[Категорија:Родени во 1898 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] 9hok3ifsk6z7nr895znrlwawhd447ks 0 1391760 5545114 5542071 2026-04-26T21:36:29Z Jtasevski123 69538 5545114 wikitext text/x-wiki '''Ајви Форман Луис''' ({{роден на|31|август|1882}} — {{починат на|16|март|1964}}) — американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[генетичар]] кој две децении бил [[декан]] на [[Вирџински универзитет|Вирџинскиот универзитет]] и бил основач на [[Вирџинска академија на науките|Вирџинската академија на науките]].<ref name="Runk et al 1964">{{Наведено списание|last=Runk|first=B. F. D.|last2=Gooch|first2=Robert K.|last3=Husted|first3=Ladley|year=1964|title=A Resolution on the Death of Ivey Foreman Lewis: University of Virginia|journal=Castanea|volume=29|pages=188–191|jstor=4031997}}</ref> Застапник на [[Евгеника|евгениката]] во текот на целата своја кариера,<ref name="Dorr2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lMBxrgfk__YC&pg=PA72|title=Segregation's Science: Eugenics and Society in Virginia|last=Dorr|first=Gregory Michael|publisher=University of Virginia Press|year=2008|isbn=978-0-8139-2755-8|pages=72–77}}</ref><ref name="Dorr 2000">{{Наведено списание|last=Dorr|first=Gregory Michael|date=2000|title=Assuring America's place in the sun: Ivey Foreman Lewis and the teaching of eugenics at the University of Virginia, 1915-1953|journal=The Journal of Southern History|volume=66|issue=2|pages=257–296|doi=10.2307/2587659|jstor=2587659|pmid=17896450}}</ref> во последните негови години, заедно со неговата сестра [[Нел Батл Луис]] го привлекле националното внимание поради тоа што биле противници на [[Расна десегрегација|расната десегрегација]] во јавното образование, особено во ''[[Браун против Одборот за образование|случајот Браун против Одборот за образование]].''<ref name="Leidholdt">{{Наведено списание|last=Leidholdt|first=Alexander S.|year=2014|title=Showdown on Mr. Jefferson's Lawn|journal=Virginia Magazine of History and Biography|volume=122|issue=3|pages=230–271}}</ref> == Ран живот == Луис бил роден во [[Роли (Северна Каролина)|Роли, Северна Каролина,]] син на истакнат лекар и службеник за јавно здравје, Ричард Хенри Луис. Имал двајца браќа како и полусестра [[Нел Батл Луис]]. Дипломирал (1902) и магистрирал (1903) на [[Севернокаролински универзитет|Севернокаролинскиот универзитет]], а [[Доктор на науки|докторирал]] на [[Универзитет Џонс Хопкинс|Универзитетот Џонс Хопкинс]] (1908). == Кариера == Во 1915 година, претседателот на Вирџинскиот универзитет, [[Едвин А. Алдерман]], го вработил како професор по биологија и земјоделство, и почнал да ја модернизира институцијата и да го зголемува нејзиниот истражувачки принос. Луис станал популарен на универзитетот, како и важен во научната заедница на државата - помагајќи во основањето на Вирџинската академија на науките а бил и прв претседател. Луис бил назначен за декан на универзитетот во 1934 година и (по реорганизација), декан на Колеџот за уметности и науки во 1946 година, до неговото пензионирање во 1953 година.<ref name="Runk et al 1964">{{Наведено списание|last=Runk|first=B. F. D.|last2=Gooch|first2=Robert K.|last3=Husted|first3=Ladley|year=1964|title=A Resolution on the Death of Ivey Foreman Lewis: University of Virginia|journal=Castanea|volume=29|pages=188–191|jstor=4031997}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1964/03/17/dr-ivey-foreman-lewis-81.html|title=Dr. Ivey Foreman Lewis, 81|date=17 March 1964|work=The New York Times}}</ref> Тој бил погребан на гробиштата на Вирџинскиот универзитет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSsr=401&GScid=647092&GRid=83056299&df=p&|title=Ivey Foreman Lewis (1882 - 1964) - Find A Grave Memorial|work=www.findagrave.com|accessdate=2017-04-07}}</ref> Препознатливиот курс на Луис бил ''Биологија C1: Еволуција и наследност.'' Тој обезбеди голем дел од научната основа за движењето на евгениката, сега најпознато по дискредитираната правна одлука во ''[[Бак против Бел|случајот Бак против Бел]]'' (1927). Во 1920-тите, Луис се залагал за државните [[Американски англосаксонски клубови]] како средство за спречување на апокалиптичкото „расно распаѓање“, вклучително и држење предавање „Што биологијата му кажува на човекот од денес“.<ref name="Leidholdt">{{Наведено списание|last=Leidholdt|first=Alexander S.|year=2014|title=Showdown on Mr. Jefferson's Lawn|journal=Virginia Magazine of History and Biography|volume=122|issue=3|pages=230–271}}</ref> Луис затоа соработувал со поранешниот студент [[Џон Пауел]], мајорот [[Ернест Севиер Кокс]] и д-р [[Валтер Плекер]] (лекар кој како државен регистратор енергично го спроведувал [[Законот за расен интегритет од 1924 година]]). Подоцна, тој постојано советувал да не се вработуваат академици кои би ја довеле во прашање неговата група евгеничари или да се залагаат за еколошки решенија за социјалните проблеми, или дури и критички да ги испитуваат јужните традиции, како и да ги критикуваат еврејските социолози. Луис безуспешно се спротивставил на приемот на [[Грегори Свансон]], кој се запиша на правниот факултет на универзитетот во есента 1950 година, согласно наредба на федералниот суд по победите на [[NAACP]] во ''[[Свит против Пеинтер|случаите „Свит против Пеинтер“]]'' и ''[[Меклорин против Оклахома Стејт Регентс|„Меклорин против Оклахома Стејт Регентс“]]'', но Свансон заминал околу една година подоцна откако се соочил со „преголемата клима на расно непријателство и вознемирување“ што ја доживеал. Така, [[Волтер Н. Ридли]], професор на Вирџинскиот државен колеџ, кој пристигнал еден семестар откако Свансон, всушност станал првиот добитник на постдипломски студии на УВА (неговиот докторат по образование бил првиот таков доделен на црнец од голема јужна институција).<ref name="Leidholdt" /> За време на масовната криза на отпорот во Вирџинија, главно по неговото пензионирање, Луис се обидел да „ја задржи линијата“ и да ја ограничи десегрегацијата на симболични поединци, земајќи активно учество во радикалните „Бранители на државниот суверенитет и индивидуалните слободи“. Луис бил член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] како и претседател на [[Американско друштво на природонаучници|Американското друштво на природонаучници]] (1939), [[Американско биолошко друштво|Американското биолошко друштво]] (1942) и [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] (1949).<ref name="Runk et al 1964">{{Наведено списание|last=Runk|first=B. F. D.|last2=Gooch|first2=Robert K.|last3=Husted|first3=Ladley|year=1964|title=A Resolution on the Death of Ivey Foreman Lewis: University of Virginia|journal=Castanea|volume=29|pages=188–191|jstor=4031997}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Луис, Ајви Форман }} [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Американски генетичари]] [[Категорија:Починати во 1964 година]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 63bdmn1nw6kt9bz6wziblz0vq8gpug4 5545115 5545114 2026-04-26T21:37:00Z Jtasevski123 69538 5545115 wikitext text/x-wiki '''Ајви Форман Луис''' ({{роден на|31|август|1882}} — {{починат на|16|март|1964}}) — американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[генетичар]] кој две децении бил [[декан]] на [[Вирџински универзитет|Вирџинскиот универзитет]] и бил основач на [[Вирџинска академија на науките|Вирџинската академија на науките]].<ref name="Runk et al 1964">{{Наведено списание|last=Runk|first=B. F. D.|last2=Gooch|first2=Robert K.|last3=Husted|first3=Ladley|year=1964|title=A Resolution on the Death of Ivey Foreman Lewis: University of Virginia|journal=Castanea|volume=29|pages=188–191|jstor=4031997}}</ref> Застапник на [[Евгеника|евгениката]] во текот на целата своја кариера,<ref name="Dorr2008">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lMBxrgfk__YC&pg=PA72|title=Segregation's Science: Eugenics and Society in Virginia|last=Dorr|first=Gregory Michael|publisher=University of Virginia Press|year=2008|isbn=978-0-8139-2755-8|pages=72–77}}</ref><ref name="Dorr 2000">{{Наведено списание|last=Dorr|first=Gregory Michael|date=2000|title=Assuring America's place in the sun: Ivey Foreman Lewis and the teaching of eugenics at the University of Virginia, 1915-1953|journal=The Journal of Southern History|volume=66|issue=2|pages=257–296|doi=10.2307/2587659|jstor=2587659|pmid=17896450}}</ref> во последните негови години, заедно со неговата сестра [[Нел Батл Луис]] го привлекле националното внимание поради тоа што биле противници на [[Расна десегрегација|расната десегрегација]] во јавното образование, особено во ''[[Браун против Одборот за образование|случајот Браун против Одборот за образование]].''<ref name="Leidholdt">{{Наведено списание|last=Leidholdt|first=Alexander S.|year=2014|title=Showdown on Mr. Jefferson's Lawn|journal=Virginia Magazine of History and Biography|volume=122|issue=3|pages=230–271}}</ref> == Ран живот == Луис бил роден во [[Роли (Северна Каролина)|Роли, Северна Каролина,]] син на истакнат лекар и службеник за јавно здравје, Ричард Хенри Луис. Имал двајца браќа како и полусестра [[Нел Батл Луис]]. Дипломирал (1902) и магистрирал (1903) на [[Севернокаролински универзитет|Севернокаролинскиот универзитет]], а [[Доктор на науки|докторирал]] на [[Универзитет Џонс Хопкинс|Универзитетот Џонс Хопкинс]] (1908). == Кариера == Во 1915 година, претседателот на Вирџинскиот универзитет, [[Едвин А. Алдерман]], го вработил како професор по биологија и земјоделство, и почнал да ја модернизира институцијата и да го зголемува нејзиниот истражувачки принос. Луис станал популарен на универзитетот, како и важен во научната заедница на државата - помагајќи во основањето на Вирџинската академија на науките а бил и прв претседател. Луис бил назначен за декан на универзитетот во 1934 година и (по реорганизација), декан на Колеџот за уметности и науки во 1946 година, до неговото пензионирање во 1953 година.<ref name="Runk et al 1964">{{Наведено списание|last=Runk|first=B. F. D.|last2=Gooch|first2=Robert K.|last3=Husted|first3=Ladley|year=1964|title=A Resolution on the Death of Ivey Foreman Lewis: University of Virginia|journal=Castanea|volume=29|pages=188–191|jstor=4031997}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1964/03/17/dr-ivey-foreman-lewis-81.html|title=Dr. Ivey Foreman Lewis, 81|date=17 March 1964|work=The New York Times}}</ref> Тој бил погребан на гробиштата на Вирџинскиот универзитет.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GSsr=401&GScid=647092&GRid=83056299&df=p&|title=Ivey Foreman Lewis (1882 - 1964) - Find A Grave Memorial|work=www.findagrave.com|accessdate=2017-04-07}}</ref> Препознатливиот курс на Луис бил ''Биологија C1: Еволуција и наследност.'' Тој обезбеди голем дел од научната основа за движењето на евгениката, сега најпознато по дискредитираната правна одлука во ''[[Бак против Бел|случајот Бак против Бел]]'' (1927). Во 1920-тите, Луис се залагал за државните [[Американски англосаксонски клубови]] како средство за спречување на апокалиптичкото „расно распаѓање“, вклучително и држење предавање „Што биологијата му кажува на човекот од денес“.<ref name="Leidholdt">{{Наведено списание|last=Leidholdt|first=Alexander S.|year=2014|title=Showdown on Mr. Jefferson's Lawn|journal=Virginia Magazine of History and Biography|volume=122|issue=3|pages=230–271}}</ref> Луис затоа соработувал со поранешниот студент [[Џон Пауел]], мајорот [[Ернест Севиер Кокс]] и д-р [[Валтер Плекер]] (лекар кој како државен регистратор енергично го спроведувал [[Законот за расен интегритет од 1924 година]]). Подоцна, тој постојано советувал да не се вработуваат академици кои би ја довеле во прашање неговата група евгеничари или да се залагаат за еколошки решенија за социјалните проблеми, или дури и критички да ги испитуваат јужните традиции, како и да ги критикуваат еврејските социолози. Луис безуспешно се спротивставил на приемот на [[Грегори Свансон]], кој се запиша на правниот факултет на универзитетот во есента 1950 година, согласно наредба на федералниот суд по победите на [[NAACP]] во ''[[Свит против Пеинтер|случаите „Свит против Пеинтер“]]'' и ''[[Меклорин против Оклахома Стејт Регентс|„Меклорин против Оклахома Стејт Регентс“]]'', но Свансон заминал околу една година подоцна откако се соочил со „преголемата клима на расно непријателство и вознемирување“ што ја доживеал. Така, [[Волтер Н. Ридли]], професор на Вирџинскиот државен колеџ, кој пристигнал еден семестар откако Свансон, всушност станал првиот добитник на постдипломски студии на УВА (неговиот докторат по образование бил првиот таков доделен на црнец од голема јужна институција).<ref name="Leidholdt" /> За време на масовната криза на отпорот во Вирџинија, главно по неговото пензионирање, Луис се обидел да „ја задржи линијата“ и да ја ограничи десегрегацијата на симболични поединци, земајќи активно учество во радикалните „Бранители на државниот суверенитет и индивидуалните слободи“. Луис бил член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] како и претседател на [[Американско друштво на природонаучници|Американското друштво на природонаучници]] (1939), [[Американско биолошко друштво|Американското биолошко друштво]] (1942) и [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] (1949).<ref name="Runk et al 1964">{{Наведено списание|last=Runk|first=B. F. D.|last2=Gooch|first2=Robert K.|last3=Husted|first3=Ladley|year=1964|title=A Resolution on the Death of Ivey Foreman Lewis: University of Virginia|journal=Castanea|volume=29|pages=188–191|jstor=4031997}}</ref> {{Ботаничар|I.F.Lewis}} == Наводи == {{Наводи}} {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Луис, Ајви Форман }} [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Американски генетичари]] [[Категорија:Починати во 1964 година]] [[Категорија:Родени во 1882 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 1sxrz7un4c8mt3z9876czxvq6d2g02c 0 1392208 5545233 5543653 2026-04-27T08:17:36Z Jtasevski123 69538 5545233 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Johann_Amman05.jpg|десно|безрамка]][[Податотека:Dasiphora_fruticosa00.jpg|мини|''[[Dasiphora fruticosa]]'' ([[Карл Линеј|L.]]) [[Rydb.]]]]'''Јохан Аман''', '''Јоханес Аман''' ({{роден на|22|декември|1707}} — {{починат на|14|декември|1741}}) — швајцарско-руски ботаничар, член на [[Кралско друштво|Кралското друштво]] и професор по ботаника на [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]] во [[Санкт Петербург]]. == Познати дела == Тој е најпознат по неговото дело ''„Stirpium Rariorum in Imperio Rutheno Sponte Provenientium Icones et Descriptiones“ („Икони и описи на ретки раси со природно потекло од Рутенската империја“)'' објавено во 1739 година со описи на околу 285 растенија од [[Источна Европа]] и Рутенија (денешна [[Украина]]). Плочите се непотпишани, иако гравурата на посветниот лист на делото е потпишана со „Филип Георг Матарнови“, швајцарско-италијански гравер, Филипо Џорџо Матарнови (1716–1742), кој работел во Академијата во Санкт Петербург. == Живот == Роден бил во Шафхаузен. Аман бил ученик на Херман Бурхаве во [[Лајден]], каде што дипломирал како лекар во 1729 година. Дошол од Шафхаузен во [[Швајцарија]] во 1729 година за да му помогне на Ханс Слоун да ја организира својата колекција на природни науки. Слоун бил основач на Градината за физика во Челзи и иницијатор на [[Британски музеј|Британскиот музеј]]. Аман потоа отишол во Санкт Петербург на покана на Јохан Георг Гмелин (1709–1755) и станал член на Руската академија на науките, редовно испраќајќи интересни растенија, како што е ''[[Бело сапунче|Gypsophila paniculata]] (Бело сапунче)'', назад до Слоун. [[Карл Линеј|Линеј]] одржувал жива преписка со Аман помеѓу 1736 и 1740 година. Аман ја основал Ботаничката градина на Академијата на науките на островот Василевски во Санкт Петербург во 1735 година. Во 1739 година стапил во брак со Елизабета Шумахер, ќерка на Јохан Даниел Шумахер, дворскиот библиотекар во Санкт Петербург. Починал во [[Санкт Петербург]]. == Именување == ''[[Ammannia]]'' од фамилијата ''[[Lythraceae]]'' не била именувана по Јохан Аман, туку по [[Пол Аман]] (1634–1691), ботаничар, физиолог и директор на ''Hortus Medicus'' на [[Универзитет во Лајпциг|Универзитетот во Лајпциг]] и кој објавил работа за ''Materia medica'' во 1675 година. {{Ботаничар|Amman}} == Наводи == {{наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аман, Јохан }} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Членови на Кралското друштво]] [[Категорија:Починати во 1741 година]] [[Категорија:Родени во 1707 година]] [[Категорија:Швајцарски ботаничари]] [[Категорија:Руски ботаничари]] mekiay7gkusni8b0do8y1a2y38s6lsz 0 1392214 5545282 5543654 2026-04-27T09:08:52Z Jtasevski123 69538 5545282 wikitext text/x-wiki '''Чарлс Вилијам Ендрус''' (30 октомври 1866 &#x2013; 25 мај 1924) — британски [[Палеонтологија|палеонтолог]] чија кариера како палеонтолог за [[’Рбетници|‘рбетници]], и како кустос и на терен, ја поминал во службите на [[Британски музеј|Британскиот музеј]], Оддел за геологија. Тој исто така бил член на [[Кралско друштво|Кралското друштво]]. == Биографија == Ендрјус е роден во Хемпстед, Мидлсекс. Дипломирал на Универзитетот во Лондон, Ендрус бил награден со позиција асистент во Британскиот музеј, по конкурсен испит, во 1892 година. Неговите први грижи биле поврзани со фосилните птици, и тој го опишал ''Aepyornis titan'', изумрената „птица слон“ од [[Мадагаскар]] (1894). Ги забележал врските меѓу широко одвоените [[блатни кокошки]] на [[Маврициус]], островите Чатам и [[Нов Зеланд]] и заклучил дека тоа што не можат да летаат независн еволуирало на самото место. Подароците на Алфред Николсон Лидс за Британскиот музеј на јура морски влекачи од Оксфорд Клеј во [[Питерборо]] го разбудиле неговиот интерес за плезиосаурусите и другите морски влекачи, што кулминирало со каталог на колекцијата Лидс во Британскиот музеј (2 тома 1910-13); неговиот интерес за оваа област не исчезнал потоа: неговиот последен, постхумно објавен труд се однесувал на отпечатоците од кожа и другите меки структури зачувани во лопатка од ихтиосаурус од [[Лестершир]]. Во 1897 година бил избран да помине неколку месеци на [[Божиќен Остров|Божиќниот Остров]] во [[Индиски Океан|Индискиот Океан]], за да го испита пред активностите за рударство на [[Фосфат|фосфати]] да ја загрозат неговата природна историја. Резултатите биле објавени од Британскиот музеј во 1900 година. По 1900 година, неговото здравје полека почнало да се влошува и бил испратен да ги помине зимските месеци во [[Египет]]; таму му се придружил на Биднел од Геолошкиот завод на Египет, инспектирајќи фосили од слатководни риби во Фајум, каде што Ендрус забележал фауна на цицачи што претходно не била откриена и ги објавил ''Moeritherium'' и еден ран слон, ''Palaeomastodon'', по што го објавил и неговиот ''Описен каталог''. Во 1916 година бил награден со Лајел медал од Геолошкото друштво. Исто така, бил активен член на Зоолошкото друштво. {{Ботаничар|C.W.Andrews}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ендрус, Чарлс Вилијам }} [[Категорија:Апсолвенти на Лондонскиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1924 година]] [[Категорија:Родени во 1866 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] cjjpkx0zdj6fl4qed75ju2owqjwk4y0 0 1392296 5544965 5543325 2026-04-26T17:53:58Z Jtasevski123 69538 5544965 wikitext text/x-wiki '''Вилијам Гилсон Фарлоу''' (17 декември 1844 — 3 Јуни 1919) — американски [[Ботаника|ботаничар]], [[Микологија|миколог]] и професор на [[Харвард|Харвардскиот универзитет]] повеќе од 40 години. Фарлоу спровел револуционерно истражување за [[фитопатологија]], го држел првиот курс по патологија на растенијата во Соединетите Американски Држави и бил соосновач на списанието ''„Анали на ботаниката“''.<ref>{{Наведено списание|last=V.|first=S. H.|date=1919|title=William Gilson Farlow|url=https://www.jstor.org/stable/43236284|journal=[[Annals of Botany]]|volume=33|issue=129|pages=xv–xvi|issn=0305-7364|jstor=43236284}}</ref><ref name=":0">{{Наведено списание|date=1919|title=Dr. William Gilson Farlow|url=https://www.jstor.org/stable/3221853|journal=[[Transactions of the American Microscopical Society]]|volume=38|issue=4|pages=304|issn=0003-0023|jstor=3221853}}</ref> == Научна кариера == Во 1874 година, Фарлоу се вратил на Харвард и со поддршка на професорот Греј, бил назначен за [[Професор|доцент]] по [[ботаника]] во Басискиот институтот во 1874 година. Тој станал професор по [[Криптогам|криптогамска]] ботаника од 1879 година се до неговата смрт 40 години подоцна.<ref name=":0">{{Наведено списание|date=1919|title=Dr. William Gilson Farlow|url=https://www.jstor.org/stable/3221853|journal=[[Transactions of the American Microscopical Society]]|volume=38|issue=4|pages=304|issn=0003-0023|jstor=3221853}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Asa Gray, American Botanist, Friend of Darwin|last=Dupree|first=A. Hunter|publisher=Johns Hopkins University Press|year=1988|isbn=978-0-801-83741-8|location=Baltimore, MD|page=351}}</ref> Фарлоу се пензионирал од додипломските предавања во 1896 година, но продолжил да ги советува постдипломските студенти, да собира примероци и да спроведува истражувања. Откако клубот бил основан, тој бил негов прв претседател. Преку неговото предавање, публикации и помош при идентификација на примероци, тој исто така охрабрил круг професионални и аматерски ботаничари чија работа на алги, бриофити, лишаи и габи се појавиле во раните томови на списанијата.<ref name="Pfister 2025">{{Наведено списание|last=Pfister|first=Donald H.|year=2025|title=''Rhodora'', William G. Farlow, and Cryptogamic Botany|journal=Rhodora|volume=125|issue=1003|doi=10.3119/24-19}}</ref> Фарлоу, исто така, ги изградил колекциите што подоцна го формирале јадрото на Библиотеката Фарлоу и Хербариумот за криптогамска ботаника. Тој, исто така, зачувал сетови ''[[exsiccatae]]'' како недопрени објавени единици, наместо да ги разделува, препознавајќи ја нивната [[Таксономија|таксономска]] и библиографска вредност.<ref name="Pfister 2025">{{Наведено списание|last=Pfister|first=Donald H.|year=2025|title=''Rhodora'', William G. Farlow, and Cryptogamic Botany|journal=Rhodora|volume=125|issue=1003|doi=10.3119/24-19}}</ref> {{Ботаничар|Farl.}} == Таксон именуван во негова чест == * [[Сом|Сомскиот]] род ''[[Farlowella]]'' <small>[[Роза Смит Ајгенман|R. S. Eigenmann]] & [[Карл Х. Ајгенман|C. H. Eigenmann]] 1889</small> бил именуван по него. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.nasonline.org/wp-content/uploads/2024/06/farlow-william.pdf Биографски мемоари на Националната академија на науките] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фарлоу, Вилијам Гилсон }} [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Членови на Француската академија на науките]] [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Членови на Националната академија на науките на САД]] [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Професори на Харвардовиот универзитет]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Американски миколози]] [[Категорија:Починати во 1919 година]] [[Категорија:Родени во 1844 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] 7mzxyz7do0mev08ms6p9ajphtknopta 0 1392300 5545121 5543329 2026-04-26T21:49:56Z Jtasevski123 69538 5545121 wikitext text/x-wiki '''Алберт Френсис Блејксли''' ({{роден на|9|ноември|1874}}, [[Џенесео (Њујорк)|Џенесео]], [[Њујорк]] — {{починат на|16|ноември|1954}}, [[Нортхемптон (Масачусетс)|Нортхемптон]], [[Масачусетс]]) — американски [[Ботаника|ботаничар]]. Најпознат бил по своите истражувања за отровното растение [[татула]] и [[Габа|сексуалноста на габите]]. Тој бил брат на научникот од [[Џорџ Хабард Блејксли]]. == Ран живот и образование == Алберт Френсис Блејксли бил роден на 9 ноември 1874 година, во [[Џенесео (Њујорк)|Џенесео]], [[Њујорк]], како син на методистички свештеник.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://findingaids.smith.edu/repositories/4/resources/321|title=Collection: Albert Francis Blakeslee Papers {{!}} Smith College Finding Aids|work=findingaids.smith.edu|accessdate=2022-03-30}}</ref> Блејксли студирал на [[Веслијански универзитет|Веслијанскиот универзитет]], и дипломирал во 1896 година.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://findingaids.smith.edu/repositories/4/resources/321|title=Collection: Albert Francis Blakeslee Papers {{!}} Smith College Finding Aids|work=findingaids.smith.edu|accessdate=2022-03-30}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://findingaids.smith.edu/repositories/4/resources/321 "Collection: Albert Francis Blakeslee Papers | Smith College Finding Aids"]. ''findingaids.smith.edu''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 30,</span> 2022</span>.</cite></ref> Магистрирал на [[Харвард]] во 1900 година и докторирал во 1904 година. Студирал и на Универзитетот Хале-Витенберг во Германија од 1904 до 1906 година.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.sil.si.edu/digitalcollections/tl-2/browse.cfm?vol=9#page/207|title=Taxonomic literature: A selective guide to botanical publications and collections with dates, commentaries and types. Second Edition|last=Stafleu, F.A.|last2=Cowan, R.S.|publisher=Bohn, Scheltema and Holkema; Available online through Smithsonian Institution Libraries|year=1976–1988|location=Utrecht}}</ref> == Кариера == По дипломирањето на Веслијан, Блејксли предавал на семинаријата Монтпилиер во Вермонт, како и на Академијата Ист Гринич.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://findingaids.smith.edu/repositories/4/resources/321|title=Collection: Albert Francis Blakeslee Papers {{!}} Smith College Finding Aids|work=findingaids.smith.edu|accessdate=2022-03-30}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://findingaids.smith.edu/repositories/4/resources/321 "Collection: Albert Francis Blakeslee Papers | Smith College Finding Aids"]. ''findingaids.smith.edu''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 30,</span> 2022</span>.</cite></ref> Неговото прво професорско место било на [[Конектикатски земјоделски колеџ|Конектикатскиот земјоделски колеџ]], сега познат како [[Конектикатски универзитет]]. Тој бил вработен во [[Карнегиева научна институција|Карнегиевата научна институција]] во 1915 година, на крајот станувајќи нејзин директор. Во 1941 година, Блејксли се пензионирал од Карнегиевата институција и се вратил во академијата, прифаќајќи професорско место на [[Смитски колеџ|Смитскиот колеџ]]. Потоа тој продолжил да раководи со Станицата за експериментирање со генетика на Смитскиот колеџ.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://findingaids.smith.edu/repositories/4/resources/321|title=Collection: Albert Francis Blakeslee Papers {{!}} Smith College Finding Aids|work=findingaids.smith.edu|accessdate=2022-03-30}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://findingaids.smith.edu/repositories/4/resources/321 "Collection: Albert Francis Blakeslee Papers | Smith College Finding Aids"]. ''findingaids.smith.edu''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 30,</span> 2022</span>.</cite></ref> === Истражување на татура === Во Смит, тој го спровел своето истражување за [[Татула|татулата]]. Блејксли го користел растението [[татула]] како модел организам за неговите генетски истражувања. Неговите експерименти вклучувале употреба на [[колхицин]] за да се постигне зголемување на бројот на [[Хромозом|хромозоми]], што отворило ново поле на истражување,<ref>{{Наведена книга|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/001496819|title=Blakeslee: the genus ''Datura''|last=Avery, A.G.|publisher=Ronald Press Co.|year=1959|location=New York}}</ref> создавајќи вештачки [[Полиплоидија|полиплоиди]] и анеуплоиди и проучувајќи ги [[Фенотип|фенотипските]] ефекти на полиплоидијата и на поединечните хромозоми. {{Ботаничар|Blakeslee}} == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Блејксли, Алберт Френсис }} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Апсолвенти на Веслејановиот универзитет]] [[Категорија:Професори на Конектикатскиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1954 година]] [[Категорија:Родени во 1874 година]] [[Категорија:Американски миколози]] <references /> {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}} [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ll34m112o6ob8i0wwu5fn5b5hlv13km 5545122 5545121 2026-04-26T21:50:32Z Jtasevski123 69538 5545122 wikitext text/x-wiki '''Алберт Френсис Блејксли''' ({{роден на|9|ноември|1874}}, [[Џенесео (Њујорк)|Џенесео]], [[Њујорк]] — {{починат на|16|ноември|1954}}, [[Нортхемптон (Масачусетс)|Нортхемптон]], [[Масачусетс]]) — американски [[Ботаника|ботаничар]]. Најпознат бил по своите истражувања за отровното растение [[татула]] и [[Габа|сексуалноста на габите]]. Тој бил брат на научникот од [[Џорџ Хабард Блејксли]]. == Ран живот и образование == Алберт Френсис Блејксли бил роден на 9 ноември 1874 година, во [[Џенесео (Њујорк)|Џенесео]], [[Њујорк]], како син на методистички свештеник.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://findingaids.smith.edu/repositories/4/resources/321|title=Collection: Albert Francis Blakeslee Papers {{!}} Smith College Finding Aids|work=findingaids.smith.edu|accessdate=2022-03-30}}</ref> Блејксли студирал на [[Веслијански универзитет|Веслијанскиот универзитет]], и дипломирал во 1896 година.<ref name=":0"/> Магистрирал на [[Харвард]] во 1900 година и докторирал во 1904 година. Студирал и на Универзитетот Хале-Витенберг во Германија од 1904 до 1906 година.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.sil.si.edu/digitalcollections/tl-2/browse.cfm?vol=9#page/207|title=Taxonomic literature: A selective guide to botanical publications and collections with dates, commentaries and types. Second Edition|last=Stafleu, F.A.|last2=Cowan, R.S.|publisher=Bohn, Scheltema and Holkema; Available online through Smithsonian Institution Libraries|year=1976–1988|location=Utrecht}}</ref> == Кариера == По дипломирањето на Веслијан, Блејксли предавал на семинаријата Монтпилиер во Вермонт, како и на Академијата Ист Гринич.<ref name=":0"/> Неговото прво професорско место било на [[Конектикатски земјоделски колеџ|Конектикатскиот земјоделски колеџ]], сега познат како [[Конектикатски универзитет]]. Тој бил вработен во [[Карнегиева научна институција|Карнегиевата научна институција]] во 1915 година, на крајот станувајќи нејзин директор. Во 1941 година, Блејксли се пензионирал од Карнегиевата институција и се вратил во академијата, прифаќајќи професорско место на [[Смитски колеџ|Смитскиот колеџ]]. Потоа тој продолжил да раководи со Станицата за експериментирање со генетика на Смитскиот колеџ.<ref name=":0"/> === Истражување на татура === Во Смит, тој го спровел своето истражување за [[Татула|татулата]]. Блејксли го користел растението [[татула]] како модел организам за неговите генетски истражувања. Неговите експерименти вклучувале употреба на [[колхицин]] за да се постигне зголемување на бројот на [[Хромозом|хромозоми]], што отворило ново поле на истражување,<ref>{{Наведена книга|url=http://catalog.hathitrust.org/Record/001496819|title=Blakeslee: the genus ''Datura''|last=Avery, A.G.|publisher=Ronald Press Co.|year=1959|location=New York}}</ref> создавајќи вештачки [[Полиплоидија|полиплоиди]] и анеуплоиди и проучувајќи ги [[Фенотип|фенотипските]] ефекти на полиплоидијата и на поединечните хромозоми. {{Ботаничар|Blakeslee}} == Наводи == {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Блејксли, Алберт Френсис }} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Апсолвенти на Харвард]] [[Категорија:Апсолвенти на Веслејановиот универзитет]] [[Категорија:Професори на Конектикатскиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1954 година]] [[Категорија:Родени во 1874 година]] [[Категорија:Американски миколози]] <references /> {{Претседатели на Американското ботаничко друштво}} [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ndbrxz6m48yeuy1acn97jamtypndjbx 0 1392353 5545084 5543735 2026-04-26T20:59:51Z Виолетова 1975 /* Почести */ 5545084 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Лукас Аламан|image=Lucas Alamán, portrait.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1792|10|18|df=y}}|birth_place=[[Гуанахуато]], [[Нова Шпанија]]|death_date={{death date and age|1853|6|2|1792|10|18|df=y}}|death_place=[[Мексико Сити]], Мексико|constituency=|constituency2=|occupation=Претприемач, историчар, политичар, научник, писател|majority=|relations=|spouse=|children=|website=|footnotes=|signature=Firma de Lucas Alamán.PNG|module={{Infobox scientist | embed = yes | fields = [[Ботаника]] | author_abbrev_bot = Alamán }}}} '''Лукас Аламан'''{{Efn|His full baptismal name was Lucas Ygnacio José Joaquín Pedro de Alcántar Juan Bautista Francisco de Paula de Alamán y Escalada.{{sfn |Martin |1975}}}}(18 октомври 1792–2 јуни 1853) бил мексикански научник, конзервативен државник, историчар и писател. Потекнувал од елитно семејство [[Гванахуато]], патувал многу и бил високообразован. Тој бил очевидец на раните борби во Мексиканската војна за независност кога бил сведок на тоа како трупите на бунтовничкиот водач Мигел Идалго и Костиља го ограбуваат градот Гванахуато, инцидент што влијаел врз неговата веќе конзервативна и антидемократска мисла. Тој е наречен „архиреакционер на епохата...кој се стремел да создаде силна централна влада заснована на близок сојуз на војската, католичката црква и земјопоседничките класи“. Се смета за основач на Конзервативната партија и е споредуван со [[Клеменс фон Метерних]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yalebooks.yale.edu/2021/09/13/lucas-alaman-and-the-history-of-mexico/|title=Lucas Alamán and the History of Mexico|last=Van Young|first=Eric|date=13 September 2021|work=Yale|publisher=Yale University Press|accessdate=|quote=}} </ref> а бил еден од главните гласови што се залагале за воспоставување монархија во Мексико. Според историчарот Чарлс А.Хејл, Аламан бил „несомнено главната политичка и интелектуална фигура на независно Мексико сè до неговата смрт во 1853 година...водечка сила на неколку администрации и активен промотор на економскиот развој“. == Ран живот == Лукас Аламан бил роден во богато семејство од Гванахуато на 18 октомври 1792 година. Неговиот татко бил Хуан Висенте Аламан, а неговата мајка била Марија Игнасија Ескалада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4|language=es}}</ref> Неговиот татко емигрирал од [[Навара]] и стекнал богатство во рударството, додека неговата мајка била член на истакнато шпанско семејство родено во Америка, и ја носела титулата петта маркиза на Сан Клементе.<ref>{{Наведена книга|title=History of Mexico Volume VI 1861-1887|last=Bancroft|first=Hubert Howe|date=1888|publisher=The Bancroft Company|pages=157–158}}</ref> Таткото на Аламан бил втор сопруг на неговата мајка, по смртта на нејзиниот прв сопруг, Габриел де Арекедерата. Аламан имал постара сестра, Марија де Луз Естефануја Ана Хозе Игнасија Аламан и Ескалада, родена во 1782 година, и постар полубрат, Хуан Баутиста Арекедерата. Студирал во ''„амигата“'', детско училиште, кое го водела Дона Хозефа Камачо, а продолжил со студиите во Витлеемското училиште каде што отец Хозе де Сан Џеронимо го научил Аламан да пишува. Во знак на благодарност за образованието што му било дадено, таткото на Аламан финансирал реновирање на зградата.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4–5|language=es}}</ref> Аламан продолжил да учи латински и математика, а неговиот татко почнал да го запознава со менаџментот на рударската индустрија, област во која постариот Аламан очекувал неговиот син да работи во еден ден.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=5|language=es}}</ref> Во 1808 година, шеснаесетгодишниот Аламан го посетил Мексико Сити каде што научил француски, а потоа се вратил во Гванахуато каде што продолжил да учи математика, музика и цртање, додека ги читал и латинските класици.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6|language=es}}</ref> Семејството Аламан било богато и општествено истакнато во раната младост на Аламан, но рударството било несигурна и нестабилна индустрија, а неговиот татко на крајот претрпел финансиски загуби и починал кога Аламан имал шеснаесет години. Студирал во Колеџот Минас во Мексико Сити, како и во Фрајбург и Гетинген, Германија.<ref>{{Наведување|title=Lucas Alamán, History and Fiction (1844)|date=2026|journal=The Political Thought of Nineteenth-Century Spanish America|pages=16–18|editor-last=Posada-Carbó|editor-first=Eduardo|url=https://www.cambridge.org/core/books/political-thought-of-nineteenthcentury-spanish-america/lucas-alaman-history-and-fiction-1844/717D168F2BE3D1D847F6CD442FCDA786|access-date=2026-03-30|series=Cambridge Texts in the History of Political Thought|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/9781108868983.003|isbn=978-1-108-86425-1|editor2-last=Jaksić|editor2-first=Iván}}</ref> === Мексиканската војна за независност === [[Податотека:Lucas_Alamán,_18-10-1792_-_2-6-1853,_Pascual_Alamán_(1861).png|лево|мини|Портрет на Лукас Аламан во младоста]] Во тоа време, Аламан бил сведок на одлучувачки историски настани што засекогаш ќе ја променат иднината на Мексико. Во 1808 година, шпанскиот крал [[Фернандо VII (Шпанија)|Фердинанд VII]] бил соборен од [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]], кој го заменил со неговиот брат [[Жозеф Бонапарт|Жозеф Бонапарта]], предизвикувајќи уставна криза низ целата [[Шпанско Царство|Шпанска империја]], бидејќи отфрлањето на новиот крал било речиси универзално. Владата на [[Поткралство Нова Шпанија|Нова Шпанија]] одлучила да му остане лојална на затворениот Фердинанд, но востанието против Шпанците било предизвикано од свештеникот Мигел Идалго и Костиља на 16 септември 1810 година, датум кој на крајот ќе биде одбележан како Ден на независноста на Мексико. Тој бил сведок на ограбувањето на Гванахуато по заземањето на Алхондига де Гранадитас во раните фази од Мексиканската војна за независност, за време на која неорганизираните и искинати трупи на Мигел Идалго и Костиља ги убиле оние што се засолниле внатре. Аламан избегал со своето семејство во Мексико Сити во декември 1810 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6–7|language=es}}</ref> Во Мексико Сити ги продолжил студиите по рударство. Студирал хемија, минералогија, анализа и кристалографија. За време на неговите разговори со професори кои патувале, тој исто така почнал да посакува да патува во Европа каде што сакал да го усоврши својот француски јазик и да научи италијански и англиски јазик.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=7|language=es}}</ref> === Патувања низ Европа === Тој заминал во јануари 1814 година и прво пристигнал во Шпанија, каде што ги посетил Мадрид и Кралската палата [[Ескоријал]]. Потоа заминал за Франција, каде што пристигнал во Париз и го посетил отец Миер, по чија препорака, Аламан можел да се сретне со епископот Грегоар. Ги продолжил студиите во Париз кај Рене Жуст Еј, Жан-Батист Био и Луј Жак Тенар, и присуствувал на доцните ноќни сесии на Атенеум, каде што почнал да учи и германски јазик.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=8|language=es}}</ref> Аламан бил присутен во Париз за време на враќањето на Наполеон од Елба, за време на Стоте дена, и ја напуштил земјата кратко потоа за краток престој во Велика Британија пред да се врати во Франција.<ref name="Impresa de Jose Lara">{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=9|language=es}}</ref> Потоа отпатувал за Италија, минувајќи покрај Мон Сенис и пристигнувајќи во [[Торино]]. Ги посетил бојните полиња на [[Павија]] и Маренго и се упатил кон [[Милано]], минувајќи низ [[Болоња]] и [[Фиренца]] пред да пристигне во Рим, каде што бил присутен на празникот Свети Петар, кој го поминал со семејството на шпанскиот кардинал Бардахи.<ref name="Impresa de Jose Lara" /> Потоа ја посетил [[Швајцарија]] и ја следел [[Рајна]] до [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]]. Аламан студирал рударство во [[Германија]] и го посетил [[Берлин]] пред да замине кон Холандија и да се врати во Франција до 1818 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10|language=es}}</ref> === Делегат во Кортес === Тој ја примил веста дека еден од финансиските интереси на неговото семејство пропаднал и се обидел да го реши проблемот преку примена на своите студии. Се обидел да ја донесе во Мексико техниката на одвојување на сребро и злато преку употреба на [[Сулфурна киселина|сулфурна киселина,]] за разлика од старата техника на употреба на [[азотна киселина]]. Отпатувал во [[Мадрид]] и успеал да добие дозвола од владата за тоа.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10–11|language=es}}</ref> Тој бил делегат на Мексико во Кортес и работел на подобрување на рударската индустрија.<ref name="britannica.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Lucas-Alaman|title=Lucas Alamán {{!}} Liberal reformer, Mexican historian & diplomat {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-04-10}}</ref> Аламан се вратил во Мексико во февруари 1820 година. Шпанија во тоа време, преку Уставот од 1812 година, им доделила претставништво на своите колонии во шпанските Кортеси, а Аламан бил меѓу мексиканските пратеници испратени во Мадрид таа година, претставувајќи ја покраината [[Гванахуато]].<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=12|language=es}}</ref> Тој заминал за Шпанија со останатите пратеници токму кога Планот за Игуала на Агустин де Итурбиде почнал да добива на сила, а кој на крајот ќе донесе независност за Мексико во септември 1821 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=13|language=es}}</ref> Аламан ги бранел правата на рударските интереси на неговиот округ и, среде двосмислените вести во врска со напредокот на Планот на Игуала, тој, заедно со останатите пратеници, лобирал кај шпанскиот Кортес да воспостават во Нова Шпанија понезависна влада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=14–15|language=es}}</ref>По завршувањето на законодавната седница, Аламан отфрлил функција во шпанската влада и се вратил во Мексико.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=17|language=es}}</ref> == Прва Мексиканска Република == Аламан управувал со рударските интереси на своето семејство, за време на кои бил сведок на падот на [[Прво Мексиканско Царство|Првото мексиканско царство]] и воспоставувањето на привремената влада позната како Врховна извршна власт. Поради неговото искуство во шпански Кортес, извршната власт го назначила Аламан за министер за внатрешни и надворешни работи.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=19|language=es}}</ref> Аламан основал национален архив, а исто така и национален музеј. Тој доделил средства на умирачката Академија за ликовни уметности Сан Карлос и ја спасил од уништување коњаничката статуа на Карло IV од Шпанија, која сè уште постои во Мексико Сити. Тој, исто така, ги скрил останките на [[Ернан Кортес]], кои биле загрозени од народниот антишпански бес што избувнал по независноста.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=20|language=es}}</ref> Аламан бил именуван за државен министер во 1825 година<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612">{{Наведена книга|url=https://www.cambridge.org/core/books/bringing-war-back-in/849FF87CA1DC04EDE8657C90F00D9504|title=Bringing War Back In|last=Schenoni|first=Luis L.|date=2024|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781009442145|pages=225}}</ref>и успеал да привлече британски капитал во Мексико. Но, бил отстранет од владата за помалку од една година.<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612" /> Тој бил дел од групата конзервативци кои го собориле од претседателската функција бунтовничкиот генерал [[Винсенте Гереро|Висенте Гереро]], кој самиот дошол на власт со државен удар во 1829 година. Аламан бил член на триумвиратот кој кратко управувал со Мексико во 1829 година по Планот де Халапа со цел да го постави конзервативниот Анастасио Бустаманте за претседател. Аламан бил водечка фигура на конзервативците додека се одвивала промената на режимот. Гереро бил заробен од трговски брод, капетанот Пикалуга платил 50.000 пезоси за делото, во јануари 1831 година, бил суден на воен суд и егзекутиран еден месец подоцна. Аламан го сметал погубувањето на Гереро како спасување на Мексико од „распаѓање“. Сепак, многу Мексиканци го сметале Гереро за маченик, а неговото погубување од страна на либералниот весник ''Ел Федералиста Мексикано'' било оценето како „судско убиство“. Двајцата конзервативни членови на кабинетот кои се сметале за највиновни за погубувањето на Гереро, Аламан и секретарот за војна Хозе Антонио Фасио „го поминаа остатокот од својот живот бранејќи се од обвинението дека се одговорни за најголемото предавство во историјата на првата република, односно дека тие договориле не само услугата на бродот на Пикалуга, туку и неговото заробување на Гереро“. Аламан објавил трактат во кој се бранел себеси, напишан додека се криел во Мексико Сити. Тој, исто така, имал многу проблеми со Соединетите Американски Држави во тоа време.<ref name="britannica.com"/> Аламан се вратил на функцијата министер за внатрешни и надворешни односи во периодот 1830–1832 година за време на владата на Бустаманте. Во овој капацитет го именувал Мануел Викторија за гувернер на Алта Калифорнија на 8 март 1830 година. Во октомври 1830 година, тој ја создал ''Банко Национал де Авио'', првата банка во Мексико, која ѝ обезбедила на земјата финансиска инфраструктура неопходна за нејзината економија во подем. Преку оваа владина инвестициска банка, биле реализирани плановите на Аламан за оживување на текстилната индустрија, која се здобила со популарност и просперирала во Пуебла и Веракруз дури и кога Аламан не бил дел од владата. == Централистичка Република Мексико == По она што го сметал за катастрофа на независноста на Тексас од Мексико во 1836 година, Аламан во голема мера се повлекол од политиката, иако продолжил да го промовира она што го сметал за интереси на земјата служејќи како ''директор на Хунта де Фоменто де ла Индустрија'' (Директорат за промоција на индустријата) од 1839 година до неговата смрт во 1853 година. Во истиот период, Аламан преговарал за договор со Соединетите Американски Држави на север, со кој се утврдувале националните граници на двете нации, кој важел сè до времето на Мексиканско-американската војна 1846-1848 година. Тој, исто така, промовирал колонизација на северните провинции со цел да го спречи американскиот експанзионизам. Во поголемиот дел од 1840-тите, тој се посветил првенствено на пишување на историјата на Мексико од перспектива на конзервативец. Неговото тритомно дело ''Дисертации за историјата на Мексиканската Република'' (Мексико,1844–1849) и неговото петтомно дело ''Историја на Мексико, од првите движења што ја подготвија неговата независност во 1808 година, (''1849–1852), стојат како главни интелектуални продукции на Конзервативната партија во Мексико во деветнаесеттиот век и единствени истории произведени од мексикански автор од неговата ера за да се гледа позитивно на шпанското присуство во неговата земја. == Мексиканско-американска војна == Меѓу неговите поважни активности се создавањето на Природонаучниот музеј во [[Мексико (град)|Мексико Сити]] и основањето на Генералниот национален архив на Мексико. Вториот е многу важен за запознавање со историските настани во Мексико и разбирање на политичките процеси на Мексиканската Република. Тој, исто така, основал и водел рударска компанија,ја основал првата леарница за метал во независно Мексико во 1825 година, управувал со имотите на потомците на [[Ернан Кортес]] и бил претседател на градскиот совет (''ајунтамиенто'') на Мексико Сити во 1849 година. Иако Аламан генерално бил антиамерикански настроен, тој бил разочаран од повлекувањето на американската армија, која го штитела имотот од „бандити и бунтовници“. == Последните години == Санта Ана и Лукас Аламан се допишувале за време на егзилот на Санта Ана по дебаклот на Мексиканско-американската војна. Аламан помогнал да се отвори патот за враќање на Санта Ана на власт со конзервативна поддршка „доколку се согласи на програма за прекин на политичката активност против Црквата и безбедност за сопствениците на големи имотни интереси“. Аламан се вратил во националната јавна служба во март 1853 година, кога Санта Ана го назначил за министер за надворешни односи. Тој е познат и по неколку дела што ги напишал:''„Дисертации за историјата на мехиканската република“, како и „Историја на Мексико“.''<ref name="britannica.com"/> Аламан служел до неговата смрт од [[пневмонија]] на 2 јуни 1853 година. == Објавени дела == ** ''Canción patriótica en celebridad de los días de nuestro augusto y deseado monarca''. Mexico city: Oficina de Ontiveros 1812. ** ''Defensa del ex-ministro de relaciones D. Lucas Alamán, en la causa formada contra él y contra los ex-ministros de guerra y justicia del vice-presidente D. Anastasio Bustamante, con unas noticias preliminares que dan idea del origen de esta. Escrita por el mismo ex-ministro, que la dirige á la nación''. Mexico City: Imprenta de Galván á cargo de M. Arévalo 1834. ** ''Historia de Méjico''. 5 vols. Mexico City 1868–69. ** ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) ** ''Liquidación general de la deuda esterior de la República Mexicana hasta fin de diciembre de 1841''. Mexico City: Impreso por I. Cumplido, 1845. ** ''Disertaciones'' 3 vols. Mexico 1869. ** ''Documentos diversos''. 4 vols. Mexico 1846. ** ''Ensayo sobre la decadencia de la minería en la Nueva España''. == Почести == === Епонимија === ; [[Род (биологија)|Род]] * ([[Орхидеи|Orchidaceae]]) ''Alamania'' <small>La Llave & [[Lex.]]</small> ; [[Вид (биологија)|Видови]] * ([[Главоцветни|Asteraceae]]) ''Perezia alamani'' <small>(DC.) Hemsl.</small> * ([[Млечки|Euphorbiaceae]]) ''Jatropha alamanii'' <small>Müll.</small> <small>Арг.</small> * ([[Rhamnaceae]]) ''Colubrina alamanii'' <small>G.Don</small> {{botanist|Alamán|Alamán}} == Наводи == {{Белешки}}{{Наводи}} == Дополнителна литература == '''На англиски''': * Ана, Тимоти Е. ''Ковање Мексико, 1821–1835'' . Линколн: Универзитетски печат во Небраска 1998. * Аројо Гарсија, Израел. „Лукас Аламан“ во ''Енциклопедија на Мексико'' . Чикаго: Фицрој Дирборн 1997, стр.&nbsp;35–37. * Грин, Стенли К. ''Мексиканската Република: Првата деценија, 1823–1832'' . Питсбург: Универзитетски издавач на Питсбург 1987. * Хејл, Чарлс А. ''Мексикански либерализам во ерата на Мора'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил 1968. * Поташ, Роберт А. ''Мексиканска влада и индустриски развој во раната република: Банко де Авио'' . Амхерст. : Универзитетска издавачка куќа на Масачусетс, 1983. * Ван Јанг, Ерик . ''Заеднички живот: Лукас Аламан и Мексико, 1792-1853'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2021. '''На шпански''': * Базант, Јан. „Los bienes de la familia de Hernán Cortés y su venta por Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 19, бр. 2 (окт. – дек. 1969 г.), стр.&nbsp;228–247 * Калдерон, Франциско. „El pensamiento económico de Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 34, бр. 3 (јан. – март 1985), стр.&nbsp;435–459 * Нориега, Алфонсо. ''El pensamiento conservador и el conservaduriismo mexicano'' . Мексико: УНАМ 1972 година. * Ота Мишима, Марија Елена. ''Alamán ilustrado'' . Мексико: УНАМ 1963 година. * Квинтанила, Лурд. ''Ел национализам на Лукас Аламан'' . Гуанахуато: Гобиерно дел Естадо де Гуанахуато 1991 година. * Valades, José C. ''Alamán Estadista e Historiador'' . Мексико: Antigua Librería Robledo, José Porrúa e Hijos 1938 година. * ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) == Надворешни врски == * {{Наведени вести|url=http://www.mexconnect.com/mex_/history/jtuck/jtlucasalaman.html|title=Lucas Brainy Conservative: Lucas Alamán And The Mexican Right|last=Jim Tuck|date=October 18, 1999|access-date=30 December 2006|publisher=Mexico Connect}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/octubre/conme18b.htm|title=18 de octubre de 1792.- Nace el historiador y político Lucas Alamán|publisher=RedEscolar|language=Spanish|accessdate=30 December 2006}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.tamu.edu/ccbn/dewitt/alamanbio1.htm|title=Mexico and Her Chieftains|last=Fay Robinson|year=1847|publisher=Texas A&M University|accessdate=30 December 2006}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://txarchives.org/utlac/finding_aids/00002.xml|title=Lucas Alamán: An Inventory and Catalog of His Papers at the Benson Latin American Collection|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://lanic.utexas.edu/project/lucasalaman/|title=The Lucas Alamán Papers (digital collection)|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена книга|url=http://www.bookrags.com/biography/lucas-alaman/|title=Lucas Alamán|publisher=Encyclopedia of World Biography|access-date=12 January 2007}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аламан, Лукас }} [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1792 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Мексикански ботаничари]] 83wwe04v2me01tebd3oktz4bp4i2wtp 5545085 5545084 2026-04-26T21:00:21Z Виолетова 1975 /* Објавени дела */ 5545085 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Лукас Аламан|image=Lucas Alamán, portrait.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1792|10|18|df=y}}|birth_place=[[Гуанахуато]], [[Нова Шпанија]]|death_date={{death date and age|1853|6|2|1792|10|18|df=y}}|death_place=[[Мексико Сити]], Мексико|constituency=|constituency2=|occupation=Претприемач, историчар, политичар, научник, писател|majority=|relations=|spouse=|children=|website=|footnotes=|signature=Firma de Lucas Alamán.PNG|module={{Infobox scientist | embed = yes | fields = [[Ботаника]] | author_abbrev_bot = Alamán }}}} '''Лукас Аламан'''{{Efn|His full baptismal name was Lucas Ygnacio José Joaquín Pedro de Alcántar Juan Bautista Francisco de Paula de Alamán y Escalada.{{sfn |Martin |1975}}}}(18 октомври 1792–2 јуни 1853) бил мексикански научник, конзервативен државник, историчар и писател. Потекнувал од елитно семејство [[Гванахуато]], патувал многу и бил високообразован. Тој бил очевидец на раните борби во Мексиканската војна за независност кога бил сведок на тоа како трупите на бунтовничкиот водач Мигел Идалго и Костиља го ограбуваат градот Гванахуато, инцидент што влијаел врз неговата веќе конзервативна и антидемократска мисла. Тој е наречен „архиреакционер на епохата...кој се стремел да создаде силна централна влада заснована на близок сојуз на војската, католичката црква и земјопоседничките класи“. Се смета за основач на Конзервативната партија и е споредуван со [[Клеменс фон Метерних]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yalebooks.yale.edu/2021/09/13/lucas-alaman-and-the-history-of-mexico/|title=Lucas Alamán and the History of Mexico|last=Van Young|first=Eric|date=13 September 2021|work=Yale|publisher=Yale University Press|accessdate=|quote=}} </ref> а бил еден од главните гласови што се залагале за воспоставување монархија во Мексико. Според историчарот Чарлс А.Хејл, Аламан бил „несомнено главната политичка и интелектуална фигура на независно Мексико сè до неговата смрт во 1853 година...водечка сила на неколку администрации и активен промотор на економскиот развој“. == Ран живот == Лукас Аламан бил роден во богато семејство од Гванахуато на 18 октомври 1792 година. Неговиот татко бил Хуан Висенте Аламан, а неговата мајка била Марија Игнасија Ескалада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4|language=es}}</ref> Неговиот татко емигрирал од [[Навара]] и стекнал богатство во рударството, додека неговата мајка била член на истакнато шпанско семејство родено во Америка, и ја носела титулата петта маркиза на Сан Клементе.<ref>{{Наведена книга|title=History of Mexico Volume VI 1861-1887|last=Bancroft|first=Hubert Howe|date=1888|publisher=The Bancroft Company|pages=157–158}}</ref> Таткото на Аламан бил втор сопруг на неговата мајка, по смртта на нејзиниот прв сопруг, Габриел де Арекедерата. Аламан имал постара сестра, Марија де Луз Естефануја Ана Хозе Игнасија Аламан и Ескалада, родена во 1782 година, и постар полубрат, Хуан Баутиста Арекедерата. Студирал во ''„амигата“'', детско училиште, кое го водела Дона Хозефа Камачо, а продолжил со студиите во Витлеемското училиште каде што отец Хозе де Сан Џеронимо го научил Аламан да пишува. Во знак на благодарност за образованието што му било дадено, таткото на Аламан финансирал реновирање на зградата.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4–5|language=es}}</ref> Аламан продолжил да учи латински и математика, а неговиот татко почнал да го запознава со менаџментот на рударската индустрија, област во која постариот Аламан очекувал неговиот син да работи во еден ден.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=5|language=es}}</ref> Во 1808 година, шеснаесетгодишниот Аламан го посетил Мексико Сити каде што научил француски, а потоа се вратил во Гванахуато каде што продолжил да учи математика, музика и цртање, додека ги читал и латинските класици.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6|language=es}}</ref> Семејството Аламан било богато и општествено истакнато во раната младост на Аламан, но рударството било несигурна и нестабилна индустрија, а неговиот татко на крајот претрпел финансиски загуби и починал кога Аламан имал шеснаесет години. Студирал во Колеџот Минас во Мексико Сити, како и во Фрајбург и Гетинген, Германија.<ref>{{Наведување|title=Lucas Alamán, History and Fiction (1844)|date=2026|journal=The Political Thought of Nineteenth-Century Spanish America|pages=16–18|editor-last=Posada-Carbó|editor-first=Eduardo|url=https://www.cambridge.org/core/books/political-thought-of-nineteenthcentury-spanish-america/lucas-alaman-history-and-fiction-1844/717D168F2BE3D1D847F6CD442FCDA786|access-date=2026-03-30|series=Cambridge Texts in the History of Political Thought|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/9781108868983.003|isbn=978-1-108-86425-1|editor2-last=Jaksić|editor2-first=Iván}}</ref> === Мексиканската војна за независност === [[Податотека:Lucas_Alamán,_18-10-1792_-_2-6-1853,_Pascual_Alamán_(1861).png|лево|мини|Портрет на Лукас Аламан во младоста]] Во тоа време, Аламан бил сведок на одлучувачки историски настани што засекогаш ќе ја променат иднината на Мексико. Во 1808 година, шпанскиот крал [[Фернандо VII (Шпанија)|Фердинанд VII]] бил соборен од [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]], кој го заменил со неговиот брат [[Жозеф Бонапарт|Жозеф Бонапарта]], предизвикувајќи уставна криза низ целата [[Шпанско Царство|Шпанска империја]], бидејќи отфрлањето на новиот крал било речиси универзално. Владата на [[Поткралство Нова Шпанија|Нова Шпанија]] одлучила да му остане лојална на затворениот Фердинанд, но востанието против Шпанците било предизвикано од свештеникот Мигел Идалго и Костиља на 16 септември 1810 година, датум кој на крајот ќе биде одбележан како Ден на независноста на Мексико. Тој бил сведок на ограбувањето на Гванахуато по заземањето на Алхондига де Гранадитас во раните фази од Мексиканската војна за независност, за време на која неорганизираните и искинати трупи на Мигел Идалго и Костиља ги убиле оние што се засолниле внатре. Аламан избегал со своето семејство во Мексико Сити во декември 1810 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6–7|language=es}}</ref> Во Мексико Сити ги продолжил студиите по рударство. Студирал хемија, минералогија, анализа и кристалографија. За време на неговите разговори со професори кои патувале, тој исто така почнал да посакува да патува во Европа каде што сакал да го усоврши својот француски јазик и да научи италијански и англиски јазик.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=7|language=es}}</ref> === Патувања низ Европа === Тој заминал во јануари 1814 година и прво пристигнал во Шпанија, каде што ги посетил Мадрид и Кралската палата [[Ескоријал]]. Потоа заминал за Франција, каде што пристигнал во Париз и го посетил отец Миер, по чија препорака, Аламан можел да се сретне со епископот Грегоар. Ги продолжил студиите во Париз кај Рене Жуст Еј, Жан-Батист Био и Луј Жак Тенар, и присуствувал на доцните ноќни сесии на Атенеум, каде што почнал да учи и германски јазик.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=8|language=es}}</ref> Аламан бил присутен во Париз за време на враќањето на Наполеон од Елба, за време на Стоте дена, и ја напуштил земјата кратко потоа за краток престој во Велика Британија пред да се врати во Франција.<ref name="Impresa de Jose Lara">{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=9|language=es}}</ref> Потоа отпатувал за Италија, минувајќи покрај Мон Сенис и пристигнувајќи во [[Торино]]. Ги посетил бојните полиња на [[Павија]] и Маренго и се упатил кон [[Милано]], минувајќи низ [[Болоња]] и [[Фиренца]] пред да пристигне во Рим, каде што бил присутен на празникот Свети Петар, кој го поминал со семејството на шпанскиот кардинал Бардахи.<ref name="Impresa de Jose Lara" /> Потоа ја посетил [[Швајцарија]] и ја следел [[Рајна]] до [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]]. Аламан студирал рударство во [[Германија]] и го посетил [[Берлин]] пред да замине кон Холандија и да се врати во Франција до 1818 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10|language=es}}</ref> === Делегат во Кортес === Тој ја примил веста дека еден од финансиските интереси на неговото семејство пропаднал и се обидел да го реши проблемот преку примена на своите студии. Се обидел да ја донесе во Мексико техниката на одвојување на сребро и злато преку употреба на [[Сулфурна киселина|сулфурна киселина,]] за разлика од старата техника на употреба на [[азотна киселина]]. Отпатувал во [[Мадрид]] и успеал да добие дозвола од владата за тоа.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10–11|language=es}}</ref> Тој бил делегат на Мексико во Кортес и работел на подобрување на рударската индустрија.<ref name="britannica.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Lucas-Alaman|title=Lucas Alamán {{!}} Liberal reformer, Mexican historian & diplomat {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-04-10}}</ref> Аламан се вратил во Мексико во февруари 1820 година. Шпанија во тоа време, преку Уставот од 1812 година, им доделила претставништво на своите колонии во шпанските Кортеси, а Аламан бил меѓу мексиканските пратеници испратени во Мадрид таа година, претставувајќи ја покраината [[Гванахуато]].<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=12|language=es}}</ref> Тој заминал за Шпанија со останатите пратеници токму кога Планот за Игуала на Агустин де Итурбиде почнал да добива на сила, а кој на крајот ќе донесе независност за Мексико во септември 1821 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=13|language=es}}</ref> Аламан ги бранел правата на рударските интереси на неговиот округ и, среде двосмислените вести во врска со напредокот на Планот на Игуала, тој, заедно со останатите пратеници, лобирал кај шпанскиот Кортес да воспостават во Нова Шпанија понезависна влада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=14–15|language=es}}</ref>По завршувањето на законодавната седница, Аламан отфрлил функција во шпанската влада и се вратил во Мексико.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=17|language=es}}</ref> == Прва Мексиканска Република == Аламан управувал со рударските интереси на своето семејство, за време на кои бил сведок на падот на [[Прво Мексиканско Царство|Првото мексиканско царство]] и воспоставувањето на привремената влада позната како Врховна извршна власт. Поради неговото искуство во шпански Кортес, извршната власт го назначила Аламан за министер за внатрешни и надворешни работи.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=19|language=es}}</ref> Аламан основал национален архив, а исто така и национален музеј. Тој доделил средства на умирачката Академија за ликовни уметности Сан Карлос и ја спасил од уништување коњаничката статуа на Карло IV од Шпанија, која сè уште постои во Мексико Сити. Тој, исто така, ги скрил останките на [[Ернан Кортес]], кои биле загрозени од народниот антишпански бес што избувнал по независноста.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=20|language=es}}</ref> Аламан бил именуван за државен министер во 1825 година<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612">{{Наведена книга|url=https://www.cambridge.org/core/books/bringing-war-back-in/849FF87CA1DC04EDE8657C90F00D9504|title=Bringing War Back In|last=Schenoni|first=Luis L.|date=2024|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781009442145|pages=225}}</ref>и успеал да привлече британски капитал во Мексико. Но, бил отстранет од владата за помалку од една година.<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612" /> Тој бил дел од групата конзервативци кои го собориле од претседателската функција бунтовничкиот генерал [[Винсенте Гереро|Висенте Гереро]], кој самиот дошол на власт со државен удар во 1829 година. Аламан бил член на триумвиратот кој кратко управувал со Мексико во 1829 година по Планот де Халапа со цел да го постави конзервативниот Анастасио Бустаманте за претседател. Аламан бил водечка фигура на конзервативците додека се одвивала промената на режимот. Гереро бил заробен од трговски брод, капетанот Пикалуга платил 50.000 пезоси за делото, во јануари 1831 година, бил суден на воен суд и егзекутиран еден месец подоцна. Аламан го сметал погубувањето на Гереро како спасување на Мексико од „распаѓање“. Сепак, многу Мексиканци го сметале Гереро за маченик, а неговото погубување од страна на либералниот весник ''Ел Федералиста Мексикано'' било оценето како „судско убиство“. Двајцата конзервативни членови на кабинетот кои се сметале за највиновни за погубувањето на Гереро, Аламан и секретарот за војна Хозе Антонио Фасио „го поминаа остатокот од својот живот бранејќи се од обвинението дека се одговорни за најголемото предавство во историјата на првата република, односно дека тие договориле не само услугата на бродот на Пикалуга, туку и неговото заробување на Гереро“. Аламан објавил трактат во кој се бранел себеси, напишан додека се криел во Мексико Сити. Тој, исто така, имал многу проблеми со Соединетите Американски Држави во тоа време.<ref name="britannica.com"/> Аламан се вратил на функцијата министер за внатрешни и надворешни односи во периодот 1830–1832 година за време на владата на Бустаманте. Во овој капацитет го именувал Мануел Викторија за гувернер на Алта Калифорнија на 8 март 1830 година. Во октомври 1830 година, тој ја создал ''Банко Национал де Авио'', првата банка во Мексико, која ѝ обезбедила на земјата финансиска инфраструктура неопходна за нејзината економија во подем. Преку оваа владина инвестициска банка, биле реализирани плановите на Аламан за оживување на текстилната индустрија, која се здобила со популарност и просперирала во Пуебла и Веракруз дури и кога Аламан не бил дел од владата. == Централистичка Република Мексико == По она што го сметал за катастрофа на независноста на Тексас од Мексико во 1836 година, Аламан во голема мера се повлекол од политиката, иако продолжил да го промовира она што го сметал за интереси на земјата служејќи како ''директор на Хунта де Фоменто де ла Индустрија'' (Директорат за промоција на индустријата) од 1839 година до неговата смрт во 1853 година. Во истиот период, Аламан преговарал за договор со Соединетите Американски Држави на север, со кој се утврдувале националните граници на двете нации, кој важел сè до времето на Мексиканско-американската војна 1846-1848 година. Тој, исто така, промовирал колонизација на северните провинции со цел да го спречи американскиот експанзионизам. Во поголемиот дел од 1840-тите, тој се посветил првенствено на пишување на историјата на Мексико од перспектива на конзервативец. Неговото тритомно дело ''Дисертации за историјата на Мексиканската Република'' (Мексико,1844–1849) и неговото петтомно дело ''Историја на Мексико, од првите движења што ја подготвија неговата независност во 1808 година, (''1849–1852), стојат како главни интелектуални продукции на Конзервативната партија во Мексико во деветнаесеттиот век и единствени истории произведени од мексикански автор од неговата ера за да се гледа позитивно на шпанското присуство во неговата земја. == Мексиканско-американска војна == Меѓу неговите поважни активности се создавањето на Природонаучниот музеј во [[Мексико (град)|Мексико Сити]] и основањето на Генералниот национален архив на Мексико. Вториот е многу важен за запознавање со историските настани во Мексико и разбирање на политичките процеси на Мексиканската Република. Тој, исто така, основал и водел рударска компанија,ја основал првата леарница за метал во независно Мексико во 1825 година, управувал со имотите на потомците на [[Ернан Кортес]] и бил претседател на градскиот совет (''ајунтамиенто'') на Мексико Сити во 1849 година. Иако Аламан генерално бил антиамерикански настроен, тој бил разочаран од повлекувањето на американската армија, која го штитела имотот од „бандити и бунтовници“. == Последните години == Санта Ана и Лукас Аламан се допишувале за време на егзилот на Санта Ана по дебаклот на Мексиканско-американската војна. Аламан помогнал да се отвори патот за враќање на Санта Ана на власт со конзервативна поддршка „доколку се согласи на програма за прекин на политичката активност против Црквата и безбедност за сопствениците на големи имотни интереси“. Аламан се вратил во националната јавна служба во март 1853 година, кога Санта Ана го назначил за министер за надворешни односи. Тој е познат и по неколку дела што ги напишал:''„Дисертации за историјата на мехиканската република“, како и „Историја на Мексико“.''<ref name="britannica.com"/> Аламан служел до неговата смрт од [[пневмонија]] на 2 јуни 1853 година. == Објавени дела == * ''Canción patriótica en celebridad de los días de nuestro augusto y deseado monarca''. Mexico city: Oficina de Ontiveros 1812. * ''Defensa del ex-ministro de relaciones D. Lucas Alamán, en la causa formada contra él y contra los ex-ministros de guerra y justicia del vice-presidente D. Anastasio Bustamante, con unas noticias preliminares que dan idea del origen de esta. Escrita por el mismo ex-ministro, que la dirige á la nación''. Mexico City: Imprenta de Galván á cargo de M. Arévalo 1834. * ''Historia de Méjico''. 5 vols. Mexico City 1868–69. * ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) * ''Liquidación general de la deuda esterior de la República Mexicana hasta fin de diciembre de 1841''. Mexico City: Impreso por I. Cumplido, 1845. * ''Disertaciones'' 3 vols. Mexico 1869. * ''Documentos diversos''. 4 vols. Mexico 1846. * ''Ensayo sobre la decadencia de la minería en la Nueva España''. == Почести == === Епонимија === ; [[Род (биологија)|Род]] * ([[Орхидеи|Orchidaceae]]) ''Alamania'' <small>La Llave & [[Lex.]]</small> ; [[Вид (биологија)|Видови]] * ([[Главоцветни|Asteraceae]]) ''Perezia alamani'' <small>(DC.) Hemsl.</small> * ([[Млечки|Euphorbiaceae]]) ''Jatropha alamanii'' <small>Müll.</small> <small>Арг.</small> * ([[Rhamnaceae]]) ''Colubrina alamanii'' <small>G.Don</small> {{botanist|Alamán|Alamán}} == Наводи == {{Белешки}}{{Наводи}} == Дополнителна литература == '''На англиски''': * Ана, Тимоти Е. ''Ковање Мексико, 1821–1835'' . Линколн: Универзитетски печат во Небраска 1998. * Аројо Гарсија, Израел. „Лукас Аламан“ во ''Енциклопедија на Мексико'' . Чикаго: Фицрој Дирборн 1997, стр.&nbsp;35–37. * Грин, Стенли К. ''Мексиканската Република: Првата деценија, 1823–1832'' . Питсбург: Универзитетски издавач на Питсбург 1987. * Хејл, Чарлс А. ''Мексикански либерализам во ерата на Мора'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил 1968. * Поташ, Роберт А. ''Мексиканска влада и индустриски развој во раната република: Банко де Авио'' . Амхерст. : Универзитетска издавачка куќа на Масачусетс, 1983. * Ван Јанг, Ерик . ''Заеднички живот: Лукас Аламан и Мексико, 1792-1853'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2021. '''На шпански''': * Базант, Јан. „Los bienes de la familia de Hernán Cortés y su venta por Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 19, бр. 2 (окт. – дек. 1969 г.), стр.&nbsp;228–247 * Калдерон, Франциско. „El pensamiento económico de Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 34, бр. 3 (јан. – март 1985), стр.&nbsp;435–459 * Нориега, Алфонсо. ''El pensamiento conservador и el conservaduriismo mexicano'' . Мексико: УНАМ 1972 година. * Ота Мишима, Марија Елена. ''Alamán ilustrado'' . Мексико: УНАМ 1963 година. * Квинтанила, Лурд. ''Ел национализам на Лукас Аламан'' . Гуанахуато: Гобиерно дел Естадо де Гуанахуато 1991 година. * Valades, José C. ''Alamán Estadista e Historiador'' . Мексико: Antigua Librería Robledo, José Porrúa e Hijos 1938 година. * ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) == Надворешни врски == * {{Наведени вести|url=http://www.mexconnect.com/mex_/history/jtuck/jtlucasalaman.html|title=Lucas Brainy Conservative: Lucas Alamán And The Mexican Right|last=Jim Tuck|date=October 18, 1999|access-date=30 December 2006|publisher=Mexico Connect}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/octubre/conme18b.htm|title=18 de octubre de 1792.- Nace el historiador y político Lucas Alamán|publisher=RedEscolar|language=Spanish|accessdate=30 December 2006}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.tamu.edu/ccbn/dewitt/alamanbio1.htm|title=Mexico and Her Chieftains|last=Fay Robinson|year=1847|publisher=Texas A&M University|accessdate=30 December 2006}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://txarchives.org/utlac/finding_aids/00002.xml|title=Lucas Alamán: An Inventory and Catalog of His Papers at the Benson Latin American Collection|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://lanic.utexas.edu/project/lucasalaman/|title=The Lucas Alamán Papers (digital collection)|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена книга|url=http://www.bookrags.com/biography/lucas-alaman/|title=Lucas Alamán|publisher=Encyclopedia of World Biography|access-date=12 January 2007}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аламан, Лукас }} [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1792 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Мексикански ботаничари]] 18vk2ohssatqdm9oxcp3l1yuai78ykk 5545087 5545085 2026-04-26T21:01:46Z Виолетова 1975 /* Почести */ 5545087 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Лукас Аламан|image=Lucas Alamán, portrait.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1792|10|18|df=y}}|birth_place=[[Гуанахуато]], [[Нова Шпанија]]|death_date={{death date and age|1853|6|2|1792|10|18|df=y}}|death_place=[[Мексико Сити]], Мексико|constituency=|constituency2=|occupation=Претприемач, историчар, политичар, научник, писател|majority=|relations=|spouse=|children=|website=|footnotes=|signature=Firma de Lucas Alamán.PNG|module={{Infobox scientist | embed = yes | fields = [[Ботаника]] | author_abbrev_bot = Alamán }}}} '''Лукас Аламан'''{{Efn|His full baptismal name was Lucas Ygnacio José Joaquín Pedro de Alcántar Juan Bautista Francisco de Paula de Alamán y Escalada.{{sfn |Martin |1975}}}}(18 октомври 1792–2 јуни 1853) бил мексикански научник, конзервативен државник, историчар и писател. Потекнувал од елитно семејство [[Гванахуато]], патувал многу и бил високообразован. Тој бил очевидец на раните борби во Мексиканската војна за независност кога бил сведок на тоа како трупите на бунтовничкиот водач Мигел Идалго и Костиља го ограбуваат градот Гванахуато, инцидент што влијаел врз неговата веќе конзервативна и антидемократска мисла. Тој е наречен „архиреакционер на епохата...кој се стремел да создаде силна централна влада заснована на близок сојуз на војската, католичката црква и земјопоседничките класи“. Се смета за основач на Конзервативната партија и е споредуван со [[Клеменс фон Метерних]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://yalebooks.yale.edu/2021/09/13/lucas-alaman-and-the-history-of-mexico/|title=Lucas Alamán and the History of Mexico|last=Van Young|first=Eric|date=13 September 2021|work=Yale|publisher=Yale University Press|accessdate=|quote=}} </ref> а бил еден од главните гласови што се залагале за воспоставување монархија во Мексико. Според историчарот Чарлс А.Хејл, Аламан бил „несомнено главната политичка и интелектуална фигура на независно Мексико сè до неговата смрт во 1853 година...водечка сила на неколку администрации и активен промотор на економскиот развој“. == Ран живот == Лукас Аламан бил роден во богато семејство од Гванахуато на 18 октомври 1792 година. Неговиот татко бил Хуан Висенте Аламан, а неговата мајка била Марија Игнасија Ескалада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4|language=es}}</ref> Неговиот татко емигрирал од [[Навара]] и стекнал богатство во рударството, додека неговата мајка била член на истакнато шпанско семејство родено во Америка, и ја носела титулата петта маркиза на Сан Клементе.<ref>{{Наведена книга|title=History of Mexico Volume VI 1861-1887|last=Bancroft|first=Hubert Howe|date=1888|publisher=The Bancroft Company|pages=157–158}}</ref> Таткото на Аламан бил втор сопруг на неговата мајка, по смртта на нејзиниот прв сопруг, Габриел де Арекедерата. Аламан имал постара сестра, Марија де Луз Естефануја Ана Хозе Игнасија Аламан и Ескалада, родена во 1782 година, и постар полубрат, Хуан Баутиста Арекедерата. Студирал во ''„амигата“'', детско училиште, кое го водела Дона Хозефа Камачо, а продолжил со студиите во Витлеемското училиште каде што отец Хозе де Сан Џеронимо го научил Аламан да пишува. Во знак на благодарност за образованието што му било дадено, таткото на Аламан финансирал реновирање на зградата.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=4–5|language=es}}</ref> Аламан продолжил да учи латински и математика, а неговиот татко почнал да го запознава со менаџментот на рударската индустрија, област во која постариот Аламан очекувал неговиот син да работи во еден ден.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=5|language=es}}</ref> Во 1808 година, шеснаесетгодишниот Аламан го посетил Мексико Сити каде што научил француски, а потоа се вратил во Гванахуато каде што продолжил да учи математика, музика и цртање, додека ги читал и латинските класици.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6|language=es}}</ref> Семејството Аламан било богато и општествено истакнато во раната младост на Аламан, но рударството било несигурна и нестабилна индустрија, а неговиот татко на крајот претрпел финансиски загуби и починал кога Аламан имал шеснаесет години. Студирал во Колеџот Минас во Мексико Сити, како и во Фрајбург и Гетинген, Германија.<ref>{{Наведување|title=Lucas Alamán, History and Fiction (1844)|date=2026|journal=The Political Thought of Nineteenth-Century Spanish America|pages=16–18|editor-last=Posada-Carbó|editor-first=Eduardo|url=https://www.cambridge.org/core/books/political-thought-of-nineteenthcentury-spanish-america/lucas-alaman-history-and-fiction-1844/717D168F2BE3D1D847F6CD442FCDA786|access-date=2026-03-30|series=Cambridge Texts in the History of Political Thought|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/9781108868983.003|isbn=978-1-108-86425-1|editor2-last=Jaksić|editor2-first=Iván}}</ref> === Мексиканската војна за независност === [[Податотека:Lucas_Alamán,_18-10-1792_-_2-6-1853,_Pascual_Alamán_(1861).png|лево|мини|Портрет на Лукас Аламан во младоста]] Во тоа време, Аламан бил сведок на одлучувачки историски настани што засекогаш ќе ја променат иднината на Мексико. Во 1808 година, шпанскиот крал [[Фернандо VII (Шпанија)|Фердинанд VII]] бил соборен од [[Наполеон Бонапарт|Наполеон]], кој го заменил со неговиот брат [[Жозеф Бонапарт|Жозеф Бонапарта]], предизвикувајќи уставна криза низ целата [[Шпанско Царство|Шпанска империја]], бидејќи отфрлањето на новиот крал било речиси универзално. Владата на [[Поткралство Нова Шпанија|Нова Шпанија]] одлучила да му остане лојална на затворениот Фердинанд, но востанието против Шпанците било предизвикано од свештеникот Мигел Идалго и Костиља на 16 септември 1810 година, датум кој на крајот ќе биде одбележан како Ден на независноста на Мексико. Тој бил сведок на ограбувањето на Гванахуато по заземањето на Алхондига де Гранадитас во раните фази од Мексиканската војна за независност, за време на која неорганизираните и искинати трупи на Мигел Идалго и Костиља ги убиле оние што се засолниле внатре. Аламан избегал со своето семејство во Мексико Сити во декември 1810 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=6–7|language=es}}</ref> Во Мексико Сити ги продолжил студиите по рударство. Студирал хемија, минералогија, анализа и кристалографија. За време на неговите разговори со професори кои патувале, тој исто така почнал да посакува да патува во Европа каде што сакал да го усоврши својот француски јазик и да научи италијански и англиски јазик.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=7|language=es}}</ref> === Патувања низ Европа === Тој заминал во јануари 1814 година и прво пристигнал во Шпанија, каде што ги посетил Мадрид и Кралската палата [[Ескоријал]]. Потоа заминал за Франција, каде што пристигнал во Париз и го посетил отец Миер, по чија препорака, Аламан можел да се сретне со епископот Грегоар. Ги продолжил студиите во Париз кај Рене Жуст Еј, Жан-Батист Био и Луј Жак Тенар, и присуствувал на доцните ноќни сесии на Атенеум, каде што почнал да учи и германски јазик.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=8|language=es}}</ref> Аламан бил присутен во Париз за време на враќањето на Наполеон од Елба, за време на Стоте дена, и ја напуштил земјата кратко потоа за краток престој во Велика Британија пред да се врати во Франција.<ref name="Impresa de Jose Lara">{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=9|language=es}}</ref> Потоа отпатувал за Италија, минувајќи покрај Мон Сенис и пристигнувајќи во [[Торино]]. Ги посетил бојните полиња на [[Павија]] и Маренго и се упатил кон [[Милано]], минувајќи низ [[Болоња]] и [[Фиренца]] пред да пристигне во Рим, каде што бил присутен на празникот Свети Петар, кој го поминал со семејството на шпанскиот кардинал Бардахи.<ref name="Impresa de Jose Lara" /> Потоа ја посетил [[Швајцарија]] и ја следел [[Рајна]] до [[Франкфурт на Мајна|Франкфурт]]. Аламан студирал рударство во [[Германија]] и го посетил [[Берлин]] пред да замине кон Холандија и да се врати во Франција до 1818 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10|language=es}}</ref> === Делегат во Кортес === Тој ја примил веста дека еден од финансиските интереси на неговото семејство пропаднал и се обидел да го реши проблемот преку примена на своите студии. Се обидел да ја донесе во Мексико техниката на одвојување на сребро и злато преку употреба на [[Сулфурна киселина|сулфурна киселина,]] за разлика од старата техника на употреба на [[азотна киселина]]. Отпатувал во [[Мадрид]] и успеал да добие дозвола од владата за тоа.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=10–11|language=es}}</ref> Тој бил делегат на Мексико во Кортес и работел на подобрување на рударската индустрија.<ref name="britannica.com">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.britannica.com/biography/Lucas-Alaman|title=Lucas Alamán {{!}} Liberal reformer, Mexican historian & diplomat {{!}} Britannica|work=www.britannica.com|language=en|accessdate=2024-04-10}}</ref> Аламан се вратил во Мексико во февруари 1820 година. Шпанија во тоа време, преку Уставот од 1812 година, им доделила претставништво на своите колонии во шпанските Кортеси, а Аламан бил меѓу мексиканските пратеници испратени во Мадрид таа година, претставувајќи ја покраината [[Гванахуато]].<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=12|language=es}}</ref> Тој заминал за Шпанија со останатите пратеници токму кога Планот за Игуала на Агустин де Итурбиде почнал да добива на сила, а кој на крајот ќе донесе независност за Мексико во септември 1821 година.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=13|language=es}}</ref> Аламан ги бранел правата на рударските интереси на неговиот округ и, среде двосмислените вести во врска со напредокот на Планот на Игуала, тој, заедно со останатите пратеници, лобирал кај шпанскиот Кортес да воспостават во Нова Шпанија понезависна влада.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=14–15|language=es}}</ref>По завршувањето на законодавната седница, Аламан отфрлил функција во шпанската влада и се вратил во Мексико.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=17|language=es}}</ref> == Прва Мексиканска Република == Аламан управувал со рударските интереси на своето семејство, за време на кои бил сведок на падот на [[Прво Мексиканско Царство|Првото мексиканско царство]] и воспоставувањето на привремената влада позната како Врховна извршна власт. Поради неговото искуство во шпански Кортес, извршната власт го назначила Аламан за министер за внатрешни и надворешни работи.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=19|language=es}}</ref> Аламан основал национален архив, а исто така и национален музеј. Тој доделил средства на умирачката Академија за ликовни уметности Сан Карлос и ја спасил од уништување коњаничката статуа на Карло IV од Шпанија, која сè уште постои во Мексико Сити. Тој, исто така, ги скрил останките на [[Ернан Кортес]], кои биле загрозени од народниот антишпански бес што избувнал по независноста.<ref>{{Наведена книга|title=Apuntes Para la Biografia del Exmo Sr. Don Lucas Alaman|date=1854|publisher=Impresa de Jose Lara|pages=20|language=es}}</ref> Аламан бил именуван за државен министер во 1825 година<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612">{{Наведена книга|url=https://www.cambridge.org/core/books/bringing-war-back-in/849FF87CA1DC04EDE8657C90F00D9504|title=Bringing War Back In|last=Schenoni|first=Luis L.|date=2024|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781009442145|pages=225}}</ref>и успеал да привлече британски капитал во Мексико. Но, бил отстранет од владата за помалку од една година.<ref name="renamed_from_01_on_20251117193612" /> Тој бил дел од групата конзервативци кои го собориле од претседателската функција бунтовничкиот генерал [[Винсенте Гереро|Висенте Гереро]], кој самиот дошол на власт со државен удар во 1829 година. Аламан бил член на триумвиратот кој кратко управувал со Мексико во 1829 година по Планот де Халапа со цел да го постави конзервативниот Анастасио Бустаманте за претседател. Аламан бил водечка фигура на конзервативците додека се одвивала промената на режимот. Гереро бил заробен од трговски брод, капетанот Пикалуга платил 50.000 пезоси за делото, во јануари 1831 година, бил суден на воен суд и егзекутиран еден месец подоцна. Аламан го сметал погубувањето на Гереро како спасување на Мексико од „распаѓање“. Сепак, многу Мексиканци го сметале Гереро за маченик, а неговото погубување од страна на либералниот весник ''Ел Федералиста Мексикано'' било оценето како „судско убиство“. Двајцата конзервативни членови на кабинетот кои се сметале за највиновни за погубувањето на Гереро, Аламан и секретарот за војна Хозе Антонио Фасио „го поминаа остатокот од својот живот бранејќи се од обвинението дека се одговорни за најголемото предавство во историјата на првата република, односно дека тие договориле не само услугата на бродот на Пикалуга, туку и неговото заробување на Гереро“. Аламан објавил трактат во кој се бранел себеси, напишан додека се криел во Мексико Сити. Тој, исто така, имал многу проблеми со Соединетите Американски Држави во тоа време.<ref name="britannica.com"/> Аламан се вратил на функцијата министер за внатрешни и надворешни односи во периодот 1830–1832 година за време на владата на Бустаманте. Во овој капацитет го именувал Мануел Викторија за гувернер на Алта Калифорнија на 8 март 1830 година. Во октомври 1830 година, тој ја создал ''Банко Национал де Авио'', првата банка во Мексико, која ѝ обезбедила на земјата финансиска инфраструктура неопходна за нејзината економија во подем. Преку оваа владина инвестициска банка, биле реализирани плановите на Аламан за оживување на текстилната индустрија, која се здобила со популарност и просперирала во Пуебла и Веракруз дури и кога Аламан не бил дел од владата. == Централистичка Република Мексико == По она што го сметал за катастрофа на независноста на Тексас од Мексико во 1836 година, Аламан во голема мера се повлекол од политиката, иако продолжил да го промовира она што го сметал за интереси на земјата служејќи како ''директор на Хунта де Фоменто де ла Индустрија'' (Директорат за промоција на индустријата) од 1839 година до неговата смрт во 1853 година. Во истиот период, Аламан преговарал за договор со Соединетите Американски Држави на север, со кој се утврдувале националните граници на двете нации, кој важел сè до времето на Мексиканско-американската војна 1846-1848 година. Тој, исто така, промовирал колонизација на северните провинции со цел да го спречи американскиот експанзионизам. Во поголемиот дел од 1840-тите, тој се посветил првенствено на пишување на историјата на Мексико од перспектива на конзервативец. Неговото тритомно дело ''Дисертации за историјата на Мексиканската Република'' (Мексико,1844–1849) и неговото петтомно дело ''Историја на Мексико, од првите движења што ја подготвија неговата независност во 1808 година, (''1849–1852), стојат како главни интелектуални продукции на Конзервативната партија во Мексико во деветнаесеттиот век и единствени истории произведени од мексикански автор од неговата ера за да се гледа позитивно на шпанското присуство во неговата земја. == Мексиканско-американска војна == Меѓу неговите поважни активности се создавањето на Природонаучниот музеј во [[Мексико (град)|Мексико Сити]] и основањето на Генералниот национален архив на Мексико. Вториот е многу важен за запознавање со историските настани во Мексико и разбирање на политичките процеси на Мексиканската Република. Тој, исто така, основал и водел рударска компанија,ја основал првата леарница за метал во независно Мексико во 1825 година, управувал со имотите на потомците на [[Ернан Кортес]] и бил претседател на градскиот совет (''ајунтамиенто'') на Мексико Сити во 1849 година. Иако Аламан генерално бил антиамерикански настроен, тој бил разочаран од повлекувањето на американската армија, која го штитела имотот од „бандити и бунтовници“. == Последните години == Санта Ана и Лукас Аламан се допишувале за време на егзилот на Санта Ана по дебаклот на Мексиканско-американската војна. Аламан помогнал да се отвори патот за враќање на Санта Ана на власт со конзервативна поддршка „доколку се согласи на програма за прекин на политичката активност против Црквата и безбедност за сопствениците на големи имотни интереси“. Аламан се вратил во националната јавна служба во март 1853 година, кога Санта Ана го назначил за министер за надворешни односи. Тој е познат и по неколку дела што ги напишал:''„Дисертации за историјата на мехиканската република“, како и „Историја на Мексико“.''<ref name="britannica.com"/> Аламан служел до неговата смрт од [[пневмонија]] на 2 јуни 1853 година. == Објавени дела == * ''Canción patriótica en celebridad de los días de nuestro augusto y deseado monarca''. Mexico city: Oficina de Ontiveros 1812. * ''Defensa del ex-ministro de relaciones D. Lucas Alamán, en la causa formada contra él y contra los ex-ministros de guerra y justicia del vice-presidente D. Anastasio Bustamante, con unas noticias preliminares que dan idea del origen de esta. Escrita por el mismo ex-ministro, que la dirige á la nación''. Mexico City: Imprenta de Galván á cargo de M. Arévalo 1834. * ''Historia de Méjico''. 5 vols. Mexico City 1868–69. * ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) * ''Liquidación general de la deuda esterior de la República Mexicana hasta fin de diciembre de 1841''. Mexico City: Impreso por I. Cumplido, 1845. * ''Disertaciones'' 3 vols. Mexico 1869. * ''Documentos diversos''. 4 vols. Mexico 1846. * ''Ensayo sobre la decadencia de la minería en la Nueva España''. == Почести == === Епонимија === ; [[Род (биологија)|Род]] * ([[Орхидеи|Orchidaceae]]) ''[[Alamania]]'' <small>La Llave & [[Lex.]]</small> ; [[Вид (биологија)|Видови]] * ([[Главоцветни|Asteraceae]]) ''[[Perezia alamani]]'' <small>(DC.) Hemsl.</small> * ([[Млечки|Euphorbiaceae]]) ''[[Jatropha alamanii]]'' <small>Müll.</small> <small>Арг.</small> * ([[Rhamnaceae]]) ''[[Colubrina alamanii]]'' <small>G.Don</small> {{botanist|Alamán|Alamán}} == Наводи == {{Белешки}}{{Наводи}} == Дополнителна литература == '''На англиски''': * Ана, Тимоти Е. ''Ковање Мексико, 1821–1835'' . Линколн: Универзитетски печат во Небраска 1998. * Аројо Гарсија, Израел. „Лукас Аламан“ во ''Енциклопедија на Мексико'' . Чикаго: Фицрој Дирборн 1997, стр.&nbsp;35–37. * Грин, Стенли К. ''Мексиканската Република: Првата деценија, 1823–1832'' . Питсбург: Универзитетски издавач на Питсбург 1987. * Хејл, Чарлс А. ''Мексикански либерализам во ерата на Мора'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил 1968. * Поташ, Роберт А. ''Мексиканска влада и индустриски развој во раната република: Банко де Авио'' . Амхерст. : Универзитетска издавачка куќа на Масачусетс, 1983. * Ван Јанг, Ерик . ''Заеднички живот: Лукас Аламан и Мексико, 1792-1853'' . Њу Хејвен: Издавачка куќа на Универзитетот Јеил, 2021. '''На шпански''': * Базант, Јан. „Los bienes de la familia de Hernán Cortés y su venta por Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 19, бр. 2 (окт. – дек. 1969 г.), стр.&nbsp;228–247 * Калдерон, Франциско. „El pensamiento económico de Lucas Alamán“ ''Historia Mexicana'' Vol. 34, бр. 3 (јан. – март 1985), стр.&nbsp;435–459 * Нориега, Алфонсо. ''El pensamiento conservador и el conservaduriismo mexicano'' . Мексико: УНАМ 1972 година. * Ота Мишима, Марија Елена. ''Alamán ilustrado'' . Мексико: УНАМ 1963 година. * Квинтанила, Лурд. ''Ел национализам на Лукас Аламан'' . Гуанахуато: Гобиерно дел Естадо де Гуанахуато 1991 година. * Valades, José C. ''Alamán Estadista e Historiador'' . Мексико: Antigua Librería Robledo, José Porrúa e Hijos 1938 година. * ''Memorias, la verdadera historia de esta república desde el año 1808'' (1840) == Надворешни врски == * {{Наведени вести|url=http://www.mexconnect.com/mex_/history/jtuck/jtlucasalaman.html|title=Lucas Brainy Conservative: Lucas Alamán And The Mexican Right|last=Jim Tuck|date=October 18, 1999|access-date=30 December 2006|publisher=Mexico Connect}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://redescolar.ilce.edu.mx/redescolar/efemerides/octubre/conme18b.htm|title=18 de octubre de 1792.- Nace el historiador y político Lucas Alamán|publisher=RedEscolar|language=Spanish|accessdate=30 December 2006}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.tamu.edu/ccbn/dewitt/alamanbio1.htm|title=Mexico and Her Chieftains|last=Fay Robinson|year=1847|publisher=Texas A&M University|accessdate=30 December 2006}} * {{Наведена мрежна страница|url=https://txarchives.org/utlac/finding_aids/00002.xml|title=Lucas Alamán: An Inventory and Catalog of His Papers at the Benson Latin American Collection|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://lanic.utexas.edu/project/lucasalaman/|title=The Lucas Alamán Papers (digital collection)|publisher=University of Texas Libraries|accessdate=30 November 2022}} * {{Наведена книга|url=http://www.bookrags.com/biography/lucas-alaman/|title=Lucas Alamán|publisher=Encyclopedia of World Biography|access-date=12 January 2007}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аламан, Лукас }} [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1792 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Мексикански ботаничари]] srzh02wonxu2suyz0apw7gjkj8rutx9 0 1392355 5545096 5543739 2026-04-26T21:08:48Z Виолетова 1975 5545096 wikitext text/x-wiki '''Едвин Ешби''' (2 ноември 1861–8 јануари 1941)<ref name="Winckworth 1942" /> бил [[Австралија|австралиски]] инвеститор во недвижности со седиште [[Аделаида|во Аделаида]] и познат [[Малакологија|малаколог]] заинтересиран за [[хитони]]<ref name="Winckworth 1942">Winckworth R. (1942). "Obituary. Edwin Ashby, 1861-1941". ''[[Proceedings of the Malacological Society of London]]'' '''25'''(1): 2-4. [https://archive.today/20120719224919/http://mollus.oxfordjournals.org/content/25/1/2.full.pdf+html PDF]. {{Претплата}}</ref> и [[Орнитологија|орнитолог]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asap.unimelb.edu.au/bsparcs/biogs/P000986b.htm|title=Ashby, Edwin (1861 - 1941)|publisher=University of Melbourne eScholarship Research Centre - Bright Sparcs|accessdate=2008-07-12}}</ref> Тој бил член-основач на Јужноавстралиското орнитолошко здружение (SAOA) во 1899 година и на Кралскиот австралиски орнитолошки сојуз (RAOU) во 1901 година, каде бил претседател до 1926 година. Птичјиот род ''[[Ashbyia]]'' (претставен од птицата џуџе ''[[Ashbyia lovensis]]'') бил именуван по него од [[Грегори Метјуз]].<ref>{{Наведена книга|title=The Flight of the Emu|last=Robbin|first=Libby|publisher=Melbourne University Press: Melbourne|year=2001|isbn=0-522-84987-3}}</ref> {{Ботаничар|Аshby}} Ешби и неговото семејство биле членови на религиозното друштво на пријатели, познато и како квекери.<ref name="SA Archives">{{Наведена мрежна страница|url=https://archival.collections.slsa.sa.gov.au/oh/OH870_9.pdf|title=J.D. Somerville Oral Collection. Friends of the Botanic Gardens of Adelaide Oral History Project: An Interview with Enid Lucy Robertson|last=Mann|first=Susan|date=11 November 2008|work=State Library of South Australia|publisher=|accessdate=10 March 2024|quote=}}</ref> == Семејни имоти == [[Податотека:Wittunga_Botanic_Garden.jpg|лево|мини|Ботаничката градина Витунга]] === Витунга === Ешби бил во брак со Естер Марија Колман и имале четири деца. Заедно воделе фарма, наречена „Витунга“, во ридовите Аделаида. Во 1901 година, Ешби започнал со обемна формална [[англиска градина]] покрај главната куќа. Естер управувала со деловната страна на имотот Витунга.<ref name="SA Archives"/> Артур Кит Ешби, нивниот син, подоцна го развил земјиштето ботанички, а потоа на крајот ги донирал градините на државата [[Јужна Австралија]] во 1965 година, а таа била отворена за јавноста во 1975 година како Ботаничка градина Витунга.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asap.unimelb.edu.au/bsparcs/biogs/P001403b.htm|title=Ashby, Arthur Keith (1896 - 1971)|publisher=University of Melbourne eScholarship Research Centre - Bright Sparcs|accessdate=2008-07-12}}</ref> === Ватипаринга === Во 1911 година, Ешби го проширил земјоделското работење во Витунга кога стекнал парцела во близина наречена „Ватипаринга“. По неговата смрт, неговата ќерка [[Алисон Марџори Ешби]] го наследила Ватипаринга, а кон крајот на 1950-тите, таа почнала да сади илјадници садници од австралиски растенија во Ватипаринга. На крајот,таа го донирала имотот Ватипаринга на Националниот фонд на Јужна Австралија во 1957 година, кој сега го управува како резерват Ватипаринга. Од 1970-ти години, внуката на Ешби, Енид Луси Робертсон, започнала проект за регенерација на земјиштето, а во 1984 година го напиша ''Планот за управување со резерватот Ватипаринга'', кој станал прототип за други мали до средни природни резервати во урбаните средини.<ref name="SA Env">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.saenvironmentawards.org.au/enid_robertson|title=Enid Robertson|last=<!--Not stated-->|date=4 February 2024|work=South Australian Environment Awards|accessdate=11 March 2024|quote=}}</ref> Ова довело до тоа таа да биде наградена со Награда за наследство во 1986 година.<ref name="SA Archives"/> Резерватот Ватипаринга бил додаден во Регистарот на националниот имот во 1996 година. == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ешби, Едвин }} [[Категорија:Починати во 1941 година]] [[Категорија:Родени во 1861 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] l8fyh4ewfkxuj4x2tpf2fqxt2e9ztlm 0 1392383 5545208 5543742 2026-04-27T07:34:01Z Виолетова 1975 /* Видете исто така */ 5545208 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|image=Gregor Mendel 2.jpg|caption=Mendel, {{Circa|1862}}<ref>{{Cite book |last=Bateson |first=William |author-link=William Bateson |url=https://archive.org/details/mendelsprinciple00bate/ |title=Mendel's principles of heredity |last2=Mendel |first2=Gregor |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=1909 |location=Cambridge |page=[https://archive.org/details/mendelsprinciple00bate/page/n355/mode/2up 308] |oclc=1048814686 |via=[[Internet Archive]]}}</ref>|image_size=|birth_name=Johann Mendel|birth_date={{birth date|df=yes|1822|7|20}}|birth_place=[[Heinzendorf bei Odrau]], [[Austrian Silesia|Silesia]], Austrian Empire|death_date={{death date and age|df=yes|1884|1|6|1822|7|20}}|death_place=[[Brno]], Austria-Hungary|doctoral_advisor=<!--Please insert-->|doctoral_students=<!--Please insert-->|known_for=Founder of the modern science of [[genetics]]|field=[[Genetics]]|work_institutions=[[St Thomas's Abbey, Brno]]|prizes=<!--Please insert-->|signature=Gregor Mendel Signature.svg}}шш Грегор Јохан Мендел (20 јули 1822 – 6 јануари 1884) бил австриски биолог, метеоролог, математичар, августински фратар и игумен на манастирот Свети Тома во Брно, Маркгрофство Моравија. Мендел бил роден во семејство кое зборува германски јазик во шлескиот дел на Австриската империја (денешна Чешка Република) и постхумно стекнал признание како основач на модерната наука за генетика .Иако земјоделците во тој период со милениуми знаеле дека со вкрстување на животните и растенијата може да се изберат одредени посакувани особини, експериментите на Мендел со растенијата од грашок биле изведувани помеѓу 1856 и 1863 година воспоставиле многу од правилата на наследување, сега познати како законите на Менделовото наследување. Мендел работел со седум карактеристики на растенијата грашок : висина на растението, облик и боја на мешунката, облик и боја на семето и положба и боја на цветот. Земајќи ја бојата на семето како пример, Мендел покажал дека кога вистински размножувачки жолт грашок и вистински размножувачки зелен грашок биле вкрстени, нивното потомство секогаш давало жолти семиња. Меѓутоа, во следната генерација, зелениот грашок повторно се појавувал во сооднос од 1 зелена спрема 3 жолта. За да го објасни овој феномен, Мендел ги вовел термините „ рецесивен “ и „ доминантен “ во однос на одредени особини. Во претходните примери од експериментите што ги вршел, зелената особина, која се чинела дека исчезнала во првата генерација, е рецесивна, а жолтата е доминантна. Тој ја објавил својата работа во 1866 година, прикажувајќи ги дејствата на невидливите „фактори“ - сега наречени гени - во предвидливото одредување на особините на еден организам. Вистинските гени биле откриени дури во долг процес кој завршил во 2025 година кога последните три од седумте Менделови гени биле идентификувани во геномите на грашокот. Длабокото значење на работата на Мендел не било препознаено сè до почетокот на 20 век (повеќе од три децении подоцна), со повторното откривање на неговите закони. Ерих фон Чермак, Хуго де Врис и Карл Коренс независно потврдиле неколку од експерименталните резултати на Мендел во 1900 година, со што започнала модерната ера на генетиката. == Детство и образование == Мендел е роден во семејство кое зборувало германски јазик во Хајнцендорф кај Одрау, во Шлезија, Австриско Царство (сега Хинчице во Чешка ). Тој бил син на Антон и Розина (Швиртлих) Мендел и имал една постара сестра, Вероника, и една помлада, Терезија. Тие живееле и работеле на фарма која била во сопственост на семејството Мендел најмалку 130 години (куќата каде што е роден Мендел денес е музеј посветен на него). Во текот на детството, Мендел работел како градинар и изучувал пчеларство .Како млад човек, посетувал гимназија во Тропау ( чешки: Opava). Поради болест, тој морал да земе четири месеци пауза за време на гимназиските студии. Од 1840 до 1843 година, студирал практична и теоретска филозофија и физика на Филозофскиот институт на Универзитетот во Оломоуц ( германски: Olmütz), земајќи уште една година пауза поради болест. Тој исто така се соочувал со финансиски тешкотии да ги плати студиите, а Терезија му го дала својот мираз. Подоцна тој помогнал да ги издржува нејзините три сина, од кои двајца станале лекари. Тој станал монах делумно затоа што тоа му овозможило да стекне образование без самиот да го финансира. Како син на земјоделец кој се борел, монашкиот живот, според неговите зборови, го поштедил од „постојаната грижа за средства за живот“. Роден како Јохан Мендел, го добил името „Грегор“ ( Řehoř на чешки) кога се приклучил на Редот на Свети Августин. == Академска кариера == [[Податотека:Zawadzki_and_Mendel.jpg|лево|мини|Мендел (седи втор од десно и нумериран „2“) со други наставници во Реалшуле во Брно во 1864 година ( Александар Завацки е означен со „1“.)]] Кога Мендел се запишал на Филозофскиот факултет, Одделот за природна историја и земјоделство го водел Јохан Карл Нестлер, кој спровел обемни истражувања за наследните особини кај растенијата и животните, особено овците. По препорака на неговиот наставник по физика, Фридрих Франц, Мендел се запишал во августинската опатија „Свети Тома“ во Брно и ја започнал својата обука како католички свештеник. Мендел работел како заменик-наставник во средно училиште. Во 1850 година, не го положил усниот дел од испитите, последниот од трите дела, за да стане сертифициран наставник во средно училиште. Во 1851 година, бил испратен на Универзитетот во Виена да студира под покровителство на игуменот Кирил Франтишек Нап, за да добие поформално образование. Во Виена, негов професор по физика бил Кристијан Доплер. Мендел се вратил во својата опатија во 1853 година како наставник, главно по физика. Во 1854 година го запознал Александар Завацки, кој го поттикнал неговото истражување во Брно. Во 1856 година, тој полагал испит за да стане сертифициран учител и повторно не го положил усниот дел. Во летото 1862 година, тој се приклучил на организирана групна турнеја во Париз и Лондон, каде што ја посетил Меѓународната изложба и главните научни центри, патување кое можеби влијаело врз последната фаза од неговото истражување за хибридизација. Во 1867 година, тој го наследил Нап како игумен на манастирот. Откако бил унапреден за игумен во 1868 година, неговата научна работа во голема мера завршила, бидејќи Мендел станал преоптоварен со административни обврски, особено спор со граѓанската власт околу нејзиниот обид да наметне посебни даноци на религиозните институции. Мендел починал на 6 јануари 1884 година, на 61 година, во Брно, од хроничен нефрит. Чешкиот композитор Леош Јаначек свирел на оргули на неговиот погреб. По неговата смрт, неговиот наследник ги изгорел сите документи во колекцијата на Мендел, за да се означи крајот на споровите околу оданочувањето. Ексхумацијата на телото на Мендел во 2021 година открила некои физиономски детали како што е висината на телото (168 см), а геномот бил анализиран, откривајќи дека Мендел имал предиспозиција за срцеви проблеми. == Придонеси == === Експерименти за хибридизација на растенијата === [[Податотека:Mendelian_inheritance.svg|мини|Доминантни и рецесивни фенотипови. (1) Родителска генерација. (2) F1 генерација. (3) F2 генерација.]] Мендел, познат како „татко на модерната генетика“, одлучил да ги проучува варијациите кај растенијата во експерименталната градина на неговиот манастир, со површина од околу 2 хектари (4.9 acres). Во неговата работа му помогнал Александар Завадски, кој влијаел врз неговиот експериментален пристап, додека неговиот претпоставен, опатот Нап, му пишувал со обиди да го разубеди од истражувањето, наведувајќи дека владиката се потсмевал кога бил информиран за деталните генеалогии на грашокот. По почетните експерименти со растенија од грашок, Мендел се насочил кон проучување на седум особини кои изгледаат дека се наследуваат независно една од друга: облик на семето, боја на цветот, боја на обвивката на семето, облик на мешунката, боја на незрелата мешунка, положба на цветот и висина на растението. На почетокот се фокусирал на обликот на семето, кое можело да биде или мазно или набиено. Помеѓу 1856 и 1863 година, Мендел одгледал и анализирал околу 28.000 растенија, најголемиот дел од нив грашок (Pisum sativum). Овие експерименти покажале дека при вкрстување на различни чисти линии (на пример високи и ниски растенија), во втората генерација се добивала карактеристична распределба: едно растение со рецесивна особина, две хибридни и едно со доминантна особина. Врз основа на овие резултати, Мендел формулирал две основни правила — Законот за сегрегација и Законот за независно комбинирање — кои подоцна станале познати како Менделови закони на наследување. ==== Првичен прием на делото на Мендел ==== Мендел го претставил својот труд ''Versuche über Pflanzenhybriden'' („Експерименти за хибридизација на растенија“) на два состанока на Природонаучното друштво во Брно во Моравија, одржани на 8 февруари и 8 март 1865 година. Трудот предизвикал неколку позитивни извештаи во локалните весници, но бил во голема мера занемарен од пошироката научна јавност. Кога бил објавен во 1866 година во ''Verhandlungen des naturforschenden Vereines in Brünn'', се сметало дека главно се однесува на хибридизација, а не на наследување, па затоа имал мало влијание и бил цитиран само неколку пати во следните три и пол децении. Подоцна трудот бил повторно оценет и признат како фундаментален. [3] Интересно, Чарлс Дарвин не бил запознаен со работата на Мендел, а се смета дека доколку бил, развојот на модерната генетика можел да започне многу порано. Затоа, научната приказна на Мендел често се наведува како пример за тоа како револуционерни идеи понекогаш остануваат непрепознаени долго време. ==== Повторно откривање на делото на Мендел ==== Околу четириесет научници ги слушале двете револуционерни предавања на Мендел, но изгледа дека не успеале целосно да ги разберат последиците од неговата работа. Подоцна, тој продолжил да се допишува со Карл Негели, еден од водечките биолози на тоа време, но и Негели не ја препознал целосната важност на Менделовите откритија. Понекогаш Мендел се сомневал во сопствената работа, но не секогаш со обесхрабрување. Според сведоштва, тој му рекол на свој пријател, Густав фон Нисл: „Моето време ќе дојде“. За време на животот на Мендел, повеќето биолози верувале дека сите карактеристики се пренесуваат на следната генерација преку т.н. мешано наследување, при што особините од двајцата родители се „израмнуваат“ или просечно комбинираат. Денес се знае дека ваквите појави често се резултат на дејството на повеќе гени со квантитативни ефекти. Чарлс Дарвин се обидел да го објасни наследувањето преку својата теорија на пангенеза, но таа не била успешна. Дури на почетокот на 20 век била целосно разбрана и прифатена важноста на идеите на Мендел. До 1900 година, истражувањата насочени кон развивање успешна теорија за дисконтинуирано наследување, наместо мешано наследување, довеле до независно повторување на слични резултати од страна на Хуго де Врис и Карл Коренс, како и до повторно откривање на делото и законите на Мендел. И двајцата го признале приоритетот на Мендел, а се смета дека де Врис веројатно не ги разбрал целосно своите резултати сè додека не ги прочитал трудовите на Мендел. Иако првично Ерих фон Чермак бил сметан за дел од повторното откривање, денес тоа гледиште е напуштено, бидејќи се смета дека тој не ги разбрал целосно Менделовите закони. Иако де Врис подоцна го изгубил интересот за менделизмот, други биолози започнале да ја развиваат модерната генетика како научна дисциплина. Интересно е што сите тројца истражувачи, секој од различна земја, ги објавиле своите наоди за повторното откривање на работата на Мендел во ист период — во пролетта 1900 година, во рок од само два месеци. Резултатите на Мендел брзо биле реплицирани, а теоријата за генетска поврзаност бргу се развила. Биолозите масовно се насочиле кон оваа нова рамка, која иако сè уште не можела да објасни сите појави, нудела генотипско разбирање на наследувањето, нешто што недостасувало во претходните пристапи кои се фокусирале на фенотипот. Една од највлијателните претходни школи била биометриската школа на Карл Пирсон и В.Ф.Р. Велдон, заснована главно на статистичка анализа на варијациите на фенотипските особини. Најсилен отпор кон нивните идеи дошол од Вилијам Бејтсон, кој одиграл клучна улога во раното популаризирање на Менделовата теорија (и токму тој го вовел поимот „генетика“ и дел од основната терминологија на полето). Оваа дебата помеѓу биометричарите и менделијанците била многу интензивна во првите две децении на 20 век. Биометричарите ја нагласувале статистичката строгост и математичката анализа, додека менделијанците тврделе дека имаат подлабоко биолошко објаснување за наследувањето. Современата генетика денес покажува дека Менделовото наследување навистина претставува биолошки механизам, иако сè уште не се целосно разјаснети сите гени и фактори поврзани со неговите оригинални експерименти. На крајот, двата пристапа биле обединети, особено преку работата на Р. А. Фишер уште во 1918 година. Оваа интеграција, развивана во 1930-тите и 1940-тите, ја споила Менделовата генетика со Дарвиновата теорија за природна селекција, што довело до формирање на модерната синтеза во еволутивната биологија. Во Советскиот Сојуз и Народна Република Кина, Менделовата генетика била отфрлена во корист на ламаркизмот во рамки на државната политика позната како лисенкоизам. Ова довело до прогон на генетичарите, вклучително и нивно затворање, а во некои случаи и смртни казни, како и до сериозни последици за земјоделското производство и глад во обете земји. === Современа анализа на гените што ги предизвикуваат Менделовите фенотипови на грашок === Мендел претпоставил дека седум „фактори“ ги одредуваат карактеристиките што ги проучувал кај грашокот. Овие фактори денес се нарекуваат „гени“, но природата на овие гени останала мистерија повеќе од еден век. Напорите за нивно идентификување траеле сè до 2025 година, кога биле конечно откриени последните три гени. Седумте гени се следниве (гените се скратени како PsXYZ за ''Pisum sativum'', научното име на грашокот): збрчканиот фенотип на семето (див тип: тркалезен) е предизвикан од вметнување во генот PsSBE1. Жолтиот фенотип (див тип: зелен) произлегува од мутација или вметнување во генот PsSGR. Белиот фенотип на бојата на цветот (див тип: виолетов) е резултат на бришење во генот PsbHLH. Џуџестиот фенотип е поврзан со генот PsGA3ox1, додека бојата на мешунката (жолта наспроти зелена) е одредена од генот PsChlG. Обликот на мешунката е контролиран од генот PsCLE41, кој влијае на стеснети или надуени форми, а положбата на цветот е одредена од генот PsCIK2/3, кој доведува до терминална или аксијална поставеност на цветовите. === Други експерименти === Мендел експериментирал и со јастреб (Hieracium). Тој објавил извештај за својата работа со јастреб,група растенија која во тоа време привлекувала големо внимание кај научниците поради својата разновидност. Сепак, резултатите од неговите истражувања кај јастребите се разликувале од оние кај грашокот; првата генерација покажувала значителна варијабилност, а голем дел од потомството било идентично со мајчиниот родител. Во својата кореспонденција со Карл Негели, Мендел ги разгледувал овие резултати, но не успеал да даде задоволително објаснување. Дури кон крајот на 19 век било откриено дека многу видови јастреб се апомиктични, односно создаваат семиња преку бесполово размножување. Се чини дека Мендел чувал и животни во манастирот, одгледувајќи пчели во кошници изработени по нарачка. Од неговите истражувања со пчели не се зачувани речиси никакви податоци, освен едно спомнување во извештаите на Моравското пчеларско друштво. Она што со сигурност се знае е дека користел кипарски и крањски пчели, [4] кои биле познати како прилично агресивни, што им создавало непријатности на другите монаси и посетители во манастирот, па на крај бил замолен да се откаже од нив. И покрај тоа, Мендел имал голема приврзаност кон своите пчели и ги нарекувал „моите најмили мали животни“. По неговата смрт, некои колеги на Мендел се присетиле дека тој наводно одгледувал глувци и вкрстувал различни варијанти со разлика во големината, иако за таква работа не постојат зачувани негови записи. Со текот на времето се појавил и постојан мит дека Мендел се пренасочил кон растенија дури откако Нап наводно изјавил дека е несоодветно еден целибатен свештеник внимателно да го набљудува размножувањето кај глодарите. Меѓутоа, во биографија од 2022 година, Даниел Фербенкс наведува дека таква изјава тешко може да се смета за точна, бидејќи Нап лично го надгледувал одгледувањето овци на големиот земјоделски имот на манастирот. Мендел, исто така, се занимавал со астрономија и метеорологија, и учествувал во основањето на „Австриското метеоролошко друштво“ во 1865 година. Поголемиот дел од неговите објавени трудови всушност биле поврзани со метеорологија. Тој, исто така, опишал нови растителни видови, а во ботаничката литература тие се означуваат со кратенката „Мендел“ како авторска ознака. == Менделовиот парадокс == Во 1936 година, Роналд Фишер, истакнат статистичар и популациски генетичар, ги реконструирал експериментите на Мендел и ги анализирал резултатите од генерацијата F2 (втора ќерка). Тој забележал дека односот на доминантните и рецесивните фенотипови (како жолт наспроти зелен грашок или тркалезен наспроти збрчкан грашок) е изненадувачки и постојано премногу блиску до очекуваниот однос 3:1. Фишер изнел контроверзно тврдење дека „податоците од повеќето, ако не и сите, експерименти се прилагодени за да одговараат на очекувањата на Мендел“. Според него, резултатите што му се припишуваат на Мендел биле „необично прецизни“, што ги опишал со остри критики како „сомнителни“ и „премногу уредни“. Други научници се согласиле со Фишер дека резултатите на Мендел изгледаат изненадувачки блиску до очекуваните теоретски односи. AWF Едвардс, на пример, забележал: „Човек може да му аплаудира на среќниот коцкар; но кога тој повторно има среќа утре, и следниот ден, и следниот ден, има право да стане малку сомничав“. Покрај ова, се наведуваат и уште три независни линии на докази кои дополнително го поддржуваат ставот дека резултатите на Мендел се статистички „премногу совршени“ за да бидат целосно случајни. Фишеровата анализа го довела до т.н. Менделов парадокс: објавените податоци на Мендел, од статистичка перспектива, изгледаат премногу уредни и блиску до теоретските очекувања за да бидат целосно реални, но истовремено „сè што знаеме за Мендел сугерира дека веројатно не би се впуштил во намерна измама или несвесно прилагодување на резултатите“. Поради оваа контрадикција, повеќе автори и истражувачи се обиделе да понудат различни објаснувања за да го решат овој парадокс. Едно од објаснувањата се повикува на потврдна пристрасност. Фишер ги опишал експериментите на Мендел како „силно пристрасни во насока на согласност со очекувањата“, сугерирајќи дека резултатите можеби несвесно биле наклонети кон теоријата: „да ѝ се даде на теоријата предност на сомнежот“. Во една статија од 2004 година, Џ. В. Портеус заклучил дека набљудувањата на Мендел навистина изгледаат изненадувачки прецизни. Исто така било предложено објаснување базирано на тетраден полен, но повторните експерименти не покажале докази дека овој модел може да ги објасни забележаните пристрасности. Друг обид за решавање на Менделовиот парадокс укажува дека понекогаш може да постои судир меѓу моралната обврска за целосно и непристрасно прикажување на фактите и поважната цел за унапредување на научното знаење. Според ова гледиште, Мендел можеби се чувствувал притиснат да „ги поедностави своите податоци за да одговори на реални или очекувани уреднички приговори“. Такво постапување би можело да се толкува како морално оправдано, бидејќи алтернативата — строго инсистирање на сите детали — би можела да го забави или попречи прифаќањето на новото научно знаење. Слично на многу други иноватори на своето време, Мендел, како релативно непознат истражувач од пониско општествено потекло, морал да „ги надмине постоечките когнитивни рамки и општествени предрасуди“ кај својата публика. Во таа смисла, ако научниот пробив „можел да се постигне преку селективно прикажување или поедноставување на дел од набљудувањата со цел тие да бидат поприфатливи за тогашната научна средина, таквите постапки би можеле да се оправдаат од морална перспектива". Даниел Л. Хартл и Даниел Џ. Фербенкс целосно го отфрлаат статистичкиот аргумент на Фишер, сметајќи дека тој погрешно ги интерпретирал експериментите на Мендел. Тие укажуваат дека е веројатно Мендел да имал поголеми примероци од десет потомци и дека неговите резултати реално се вклопувале со очекуваните односи. Тие заклучуваат: „Тврдењето на Фишер за намерно фалсификување конечно може да се отфрли, бидејќи по подетална анализа се покажа дека не е поткрепено со убедливи докази“. Во 2008 година, Хартл и Фербенкс, заедно со Алан Франклин и АВФ Едвардс, објавиле сеопфатна студија во која заклучиле дека нема основа за тврдењето дека Мендел ги измислил своите резултати, ниту дека Фишер се обидел намерно да го минимизира значењето на неговото дело. Според овие автори, повторната анализа на статистичките пресметки на Фишер исто така не ја поддржува идејата за потврдна пристрасност во експериментите на Мендел. == Комеморација == Планината Мендел во новозеландскиот планински венец [[Папароа]] е именувана по него во 1970 година од страна на Одделот за научни и индустриски истражувања. Во чест на неговиот 200-ти роденден, телото на Мендел било ексхумирано и неговата ДНК била секвенционирана. == Поврзано == * [[Музеј на генетика Мендел]] * [[Мендел (поларна станица)|Поларната станица Мендел]] во Антарктикот * [[Универзитет Мендел|Универзитет Мендел во Брно]] * [[Менделова грешка]] == Наводи == {{Наводи}}  == Надворешни врски == * [http://www.newadvent.org/cathen/10180b.htm 1913 Catholic Encyclopedia entry, "Mendel, Mendelism"] * [http://www.opatbrno.cz/ Augustinian Abbey of St. Thomas at Brno] * [http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/people/data?id=per116 Biography, bibliography and access to digital sources] * [https://web.archive.org/web/20080117233318/http://mendel.imp.ac.at/mendeljsp/biography/biography.jsp Biography of Gregor Mendel] * [https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/science/add_aqa/celldivision/inheritance3.shtml GCSE student] * [http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BC/Gregor_Mendel.html Gregor Mendel (1822–1884)] * [https://web.archive.org/web/20170917000119/http://www.thomasmore.edu/library/mendel_collection.cfm?group%20=The%20Mendel%20Collection Gregor Mendel Primary Sources] * [http://www.weloennig.de/mendel.htm Johann Gregor Mendel: Why his discoveries were ignored for 35 (72) years] {{In lang|de}} * [https://web.archive.org/web/20090620175253/http://brnonow.com/2009/02/university-to-rebuild-mendels-greenhouse/ Masaryk University to rebuild Mendel's greenhouse | Brno Now] * [http://www.mendelmuseum.muni.cz/en/ Mendel Museum of Genetics] * [http://www.mendelweb.org/Mendel.html Mendel's Paper in English] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Omim/ Online Mendelian Inheritance in Man] * [https://web.archive.org/web/20080419020741/http://biology.clc.uc.edu/Fankhauser/Travel/Berlin/for_web/Mendel_in_Brno.html A photographic tour of St. Thomas' Abbey, Brno, Czech Republic] * [https://sciencefromthestacks.library.villanova.edu/rediscovering-gregor-mendel-os Villanova University Mendel Collection] {{DEFAULTSORT:Mendel, Gregor}} [[Категорија:Римокатолички христијани од Чешка]] [[Категорија:Римокатолички филозофи]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Родени во 1822 година]] [[Категорија:Статии со извадоци]] 3dxz3n9pmw30f6vindnbdl2rhekix8h 5545211 5545208 2026-04-27T07:38:15Z Виолетова 1975 5545211 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник |image=Gregor Mendel 2.jpg |caption=Мендел {{околу|1862}}<ref>{{Cite book |last=Bateson |first=William |author-link=William Bateson |url=https://archive.org/details/mendelsprinciple00bate/ |title=Mendel's principles of heredity |last2=Mendel |first2=Gregor |publisher=[[Cambridge University Press]] |year=1909 |location=Cambridge |page=[https://archive.org/details/mendelsprinciple00bate/page/n355/mode/2up 308] |oclc=1048814686 |via=[[Internet Archive]]}}</ref> |image_size= |birth_name=Јохан Мендел |birth_date={{birth date|df=yes|1822|7|20}} |birth_place=[[Heinzendorf bei Odrau]], [[Austrian Silesia|Silesia]], Austrian Empire |death_date={{death date and age|df=yes|1884|1|6|1822|7|20}} |death_place=[[Брно]], Австроунгарија |doctoral_advisor=<!--Please insert--> |doctoral_students=<!--Please insert--> |known_for=Основач на денешната наука [[генетика]] |field=[[Генетика]] |work_institutions=Манастир Свети Тома во Брно |prizes=<!--Please insert--> |signature=Gregor Mendel Signature.svg }} '''Грегор Јохан Мендел''' (20 јули 1822 – 6 јануари 1884) — австриски биолог, метеоролог, математичар, августински фратар и игумен на манастирот Свети Тома во Брно, Маркгрофство Моравија. Мендел бил роден во семејство кое зборува германски јазик во шлескиот дел на Австриската империја (денешна Чешка Република) и постхумно стекнал признание како основач на модерната наука за генетика. Иако земјоделците во тој период со милениуми знаеле дека со вкрстување на животните и растенијата може да се изберат одредени посакувани особини, експериментите на Мендел со растенијата од грашок биле изведувани помеѓу 1856 и 1863 година воспоставиле многу од правилата на наследување, сега познати како законите на Менделовото наследување. Мендел работел со седум карактеристики на растенијата грашок : висина на растението, облик и боја на мешунката, облик и боја на семето и положба и боја на цветот. Земајќи ја бојата на семето како пример, Мендел покажал дека кога вистински размножувачки жолт грашок и вистински размножувачки зелен грашок биле вкрстени, нивното потомство секогаш давало жолти семиња. Меѓутоа, во следната генерација, зелениот грашок повторно се појавувал во сооднос од 1 зелена спрема 3 жолта. За да го објасни овој феномен, Мендел ги вовел термините „ рецесивен “ и „ доминантен “ во однос на одредени особини. Во претходните примери од експериментите што ги вршел, зелената особина, која се чинела дека исчезнала во првата генерација, е рецесивна, а жолтата е доминантна. Тој ја објавил својата работа во 1866 година, прикажувајќи ги дејствата на невидливите „фактори“ - сега наречени гени - во предвидливото одредување на особините на еден организам. Вистинските гени биле откриени дури во долг процес кој завршил во 2025 година кога последните три од седумте Менделови гени биле идентификувани во геномите на грашокот. Длабокото значење на работата на Мендел не било препознаено сè до почетокот на 20 век (повеќе од три децении подоцна), со повторното откривање на неговите закони. Ерих фон Чермак, Хуго де Врис и Карл Коренс независно потврдиле неколку од експерименталните резултати на Мендел во 1900 година, со што започнала модерната ера на генетиката. == Детство и образование == Мендел е роден во семејство кое зборувало германски јазик во Хајнцендорф кај Одрау, во Шлезија, Австриско Царство (сега Хинчице во Чешка ). Тој бил син на Антон и Розина (Швиртлих) Мендел и имал една постара сестра, Вероника, и една помлада, Терезија. Тие живееле и работеле на фарма која била во сопственост на семејството Мендел најмалку 130 години (куќата каде што е роден Мендел денес е музеј посветен на него). Во текот на детството, Мендел работел како градинар и изучувал пчеларство .Како млад човек, посетувал гимназија во Тропау ( чешки: Opava). Поради болест, тој морал да земе четири месеци пауза за време на гимназиските студии. Од 1840 до 1843 година, студирал практична и теоретска филозофија и физика на Филозофскиот институт на Универзитетот во Оломоуц ( германски: Olmütz), земајќи уште една година пауза поради болест. Тој исто така се соочувал со финансиски тешкотии да ги плати студиите, а Терезија му го дала својот мираз. Подоцна тој помогнал да ги издржува нејзините три сина, од кои двајца станале лекари. Тој станал монах делумно затоа што тоа му овозможило да стекне образование без самиот да го финансира. Како син на земјоделец кој се борел, монашкиот живот, според неговите зборови, го поштедил од „постојаната грижа за средства за живот“. Роден како Јохан Мендел, го добил името „Грегор“ ( Řehoř на чешки) кога се приклучил на Редот на Свети Августин. == Академска кариера == [[Податотека:Zawadzki_and_Mendel.jpg|лево|мини|Мендел (седи втор од десно и нумериран „2“) со други наставници во Реалшуле во Брно во 1864 година ( Александар Завацки е означен со „1“.)]] Кога Мендел се запишал на Филозофскиот факултет, Одделот за природна историја и земјоделство го водел Јохан Карл Нестлер, кој спровел обемни истражувања за наследните особини кај растенијата и животните, особено овците. По препорака на неговиот наставник по физика, Фридрих Франц, Мендел се запишал во августинската опатија „Свети Тома“ во Брно и ја започнал својата обука како католички свештеник. Мендел работел како заменик-наставник во средно училиште. Во 1850 година, не го положил усниот дел од испитите, последниот од трите дела, за да стане сертифициран наставник во средно училиште. Во 1851 година, бил испратен на Универзитетот во Виена да студира под покровителство на игуменот Кирил Франтишек Нап, за да добие поформално образование. Во Виена, негов професор по физика бил Кристијан Доплер. Мендел се вратил во својата опатија во 1853 година како наставник, главно по физика. Во 1854 година го запознал Александар Завацки, кој го поттикнал неговото истражување во Брно. Во 1856 година, тој полагал испит за да стане сертифициран учител и повторно не го положил усниот дел. Во летото 1862 година, тој се приклучил на организирана групна турнеја во Париз и Лондон, каде што ја посетил Меѓународната изложба и главните научни центри, патување кое можеби влијаело врз последната фаза од неговото истражување за хибридизација. Во 1867 година, тој го наследил Нап како игумен на манастирот. Откако бил унапреден за игумен во 1868 година, неговата научна работа во голема мера завршила, бидејќи Мендел станал преоптоварен со административни обврски, особено спор со граѓанската власт околу нејзиниот обид да наметне посебни даноци на религиозните институции. Мендел починал на 6 јануари 1884 година, на 61 година, во Брно, од хроничен нефрит. Чешкиот композитор Леош Јаначек свирел на оргули на неговиот погреб. По неговата смрт, неговиот наследник ги изгорел сите документи во колекцијата на Мендел, за да се означи крајот на споровите околу оданочувањето. Ексхумацијата на телото на Мендел во 2021 година открила некои физиономски детали како што е висината на телото (168 см), а геномот бил анализиран, откривајќи дека Мендел имал предиспозиција за срцеви проблеми. == Придонеси == === Експерименти за хибридизација на растенијата === [[Податотека:Mendelian_inheritance.svg|мини|Доминантни и рецесивни фенотипови. (1) Родителска генерација. (2) F1 генерација. (3) F2 генерација.]] Мендел, познат како „татко на модерната генетика“, одлучил да ги проучува варијациите кај растенијата во експерименталната градина на неговиот манастир, со површина од околу 2 хектари (4.9 acres). Во неговата работа му помогнал Александар Завадски, кој влијаел врз неговиот експериментален пристап, додека неговиот претпоставен, опатот Нап, му пишувал со обиди да го разубеди од истражувањето, наведувајќи дека владиката се потсмевал кога бил информиран за деталните генеалогии на грашокот. По почетните експерименти со растенија од грашок, Мендел се насочил кон проучување на седум особини кои изгледаат дека се наследуваат независно една од друга: облик на семето, боја на цветот, боја на обвивката на семето, облик на мешунката, боја на незрелата мешунка, положба на цветот и висина на растението. На почетокот се фокусирал на обликот на семето, кое можело да биде или мазно или набиено. Помеѓу 1856 и 1863 година, Мендел одгледал и анализирал околу 28.000 растенија, најголемиот дел од нив грашок (Pisum sativum). Овие експерименти покажале дека при вкрстување на различни чисти линии (на пример високи и ниски растенија), во втората генерација се добивала карактеристична распределба: едно растение со рецесивна особина, две хибридни и едно со доминантна особина. Врз основа на овие резултати, Мендел формулирал две основни правила — Законот за сегрегација и Законот за независно комбинирање — кои подоцна станале познати како Менделови закони на наследување. ==== Првичен прием на делото на Мендел ==== Мендел го претставил својот труд ''Versuche über Pflanzenhybriden'' („Експерименти за хибридизација на растенија“) на два состанока на Природонаучното друштво во Брно во Моравија, одржани на 8 февруари и 8 март 1865 година. Трудот предизвикал неколку позитивни извештаи во локалните весници, но бил во голема мера занемарен од пошироката научна јавност. Кога бил објавен во 1866 година во ''Verhandlungen des naturforschenden Vereines in Brünn'', се сметало дека главно се однесува на хибридизација, а не на наследување, па затоа имал мало влијание и бил цитиран само неколку пати во следните три и пол децении. Подоцна трудот бил повторно оценет и признат како фундаментален. [3] Интересно, Чарлс Дарвин не бил запознаен со работата на Мендел, а се смета дека доколку бил, развојот на модерната генетика можел да започне многу порано. Затоа, научната приказна на Мендел често се наведува како пример за тоа како револуционерни идеи понекогаш остануваат непрепознаени долго време. ==== Повторно откривање на делото на Мендел ==== Околу четириесет научници ги слушале двете револуционерни предавања на Мендел, но изгледа дека не успеале целосно да ги разберат последиците од неговата работа. Подоцна, тој продолжил да се допишува со Карл Негели, еден од водечките биолози на тоа време, но и Негели не ја препознал целосната важност на Менделовите откритија. Понекогаш Мендел се сомневал во сопствената работа, но не секогаш со обесхрабрување. Според сведоштва, тој му рекол на свој пријател, Густав фон Нисл: „Моето време ќе дојде“. За време на животот на Мендел, повеќето биолози верувале дека сите карактеристики се пренесуваат на следната генерација преку т.н. мешано наследување, при што особините од двајцата родители се „израмнуваат“ или просечно комбинираат. Денес се знае дека ваквите појави често се резултат на дејството на повеќе гени со квантитативни ефекти. Чарлс Дарвин се обидел да го објасни наследувањето преку својата теорија на пангенеза, но таа не била успешна. Дури на почетокот на 20 век била целосно разбрана и прифатена важноста на идеите на Мендел. До 1900 година, истражувањата насочени кон развивање успешна теорија за дисконтинуирано наследување, наместо мешано наследување, довеле до независно повторување на слични резултати од страна на Хуго де Врис и Карл Коренс, како и до повторно откривање на делото и законите на Мендел. И двајцата го признале приоритетот на Мендел, а се смета дека де Врис веројатно не ги разбрал целосно своите резултати сè додека не ги прочитал трудовите на Мендел. Иако првично Ерих фон Чермак бил сметан за дел од повторното откривање, денес тоа гледиште е напуштено, бидејќи се смета дека тој не ги разбрал целосно Менделовите закони. Иако де Врис подоцна го изгубил интересот за менделизмот, други биолози започнале да ја развиваат модерната генетика како научна дисциплина. Интересно е што сите тројца истражувачи, секој од различна земја, ги објавиле своите наоди за повторното откривање на работата на Мендел во ист период — во пролетта 1900 година, во рок од само два месеци. Резултатите на Мендел брзо биле реплицирани, а теоријата за генетска поврзаност бргу се развила. Биолозите масовно се насочиле кон оваа нова рамка, која иако сè уште не можела да објасни сите појави, нудела генотипско разбирање на наследувањето, нешто што недостасувало во претходните пристапи кои се фокусирале на фенотипот. Една од највлијателните претходни школи била биометриската школа на Карл Пирсон и В.Ф.Р. Велдон, заснована главно на статистичка анализа на варијациите на фенотипските особини. Најсилен отпор кон нивните идеи дошол од Вилијам Бејтсон, кој одиграл клучна улога во раното популаризирање на Менделовата теорија (и токму тој го вовел поимот „генетика“ и дел од основната терминологија на полето). Оваа дебата помеѓу биометричарите и менделијанците била многу интензивна во првите две децении на 20 век. Биометричарите ја нагласувале статистичката строгост и математичката анализа, додека менделијанците тврделе дека имаат подлабоко биолошко објаснување за наследувањето. Современата генетика денес покажува дека Менделовото наследување навистина претставува биолошки механизам, иако сè уште не се целосно разјаснети сите гени и фактори поврзани со неговите оригинални експерименти. На крајот, двата пристапа биле обединети, особено преку работата на Р. А. Фишер уште во 1918 година. Оваа интеграција, развивана во 1930-тите и 1940-тите, ја споила Менделовата генетика со Дарвиновата теорија за природна селекција, што довело до формирање на модерната синтеза во еволутивната биологија. Во Советскиот Сојуз и Народна Република Кина, Менделовата генетика била отфрлена во корист на ламаркизмот во рамки на државната политика позната како лисенкоизам. Ова довело до прогон на генетичарите, вклучително и нивно затворање, а во некои случаи и смртни казни, како и до сериозни последици за земјоделското производство и глад во обете земји. === Современа анализа на гените што ги предизвикуваат Менделовите фенотипови на грашок === Мендел претпоставил дека седум „фактори“ ги одредуваат карактеристиките што ги проучувал кај грашокот. Овие фактори денес се нарекуваат „гени“, но природата на овие гени останала мистерија повеќе од еден век. Напорите за нивно идентификување траеле сè до 2025 година, кога биле конечно откриени последните три гени. Седумте гени се следниве (гените се скратени како PsXYZ за ''Pisum sativum'', научното име на грашокот): збрчканиот фенотип на семето (див тип: тркалезен) е предизвикан од вметнување во генот PsSBE1. Жолтиот фенотип (див тип: зелен) произлегува од мутација или вметнување во генот PsSGR. Белиот фенотип на бојата на цветот (див тип: виолетов) е резултат на бришење во генот PsbHLH. Џуџестиот фенотип е поврзан со генот PsGA3ox1, додека бојата на мешунката (жолта наспроти зелена) е одредена од генот PsChlG. Обликот на мешунката е контролиран од генот PsCLE41, кој влијае на стеснети или надуени форми, а положбата на цветот е одредена од генот PsCIK2/3, кој доведува до терминална или аксијална поставеност на цветовите. === Други експерименти === Мендел експериментирал и со јастреб (Hieracium). Тој објавил извештај за својата работа со јастреб,група растенија која во тоа време привлекувала големо внимание кај научниците поради својата разновидност. Сепак, резултатите од неговите истражувања кај јастребите се разликувале од оние кај грашокот; првата генерација покажувала значителна варијабилност, а голем дел од потомството било идентично со мајчиниот родител. Во својата кореспонденција со Карл Негели, Мендел ги разгледувал овие резултати, но не успеал да даде задоволително објаснување. Дури кон крајот на 19 век било откриено дека многу видови јастреб се апомиктични, односно создаваат семиња преку бесполово размножување. Се чини дека Мендел чувал и животни во манастирот, одгледувајќи пчели во кошници изработени по нарачка. Од неговите истражувања со пчели не се зачувани речиси никакви податоци, освен едно спомнување во извештаите на Моравското пчеларско друштво. Она што со сигурност се знае е дека користел кипарски и крањски пчели, [4] кои биле познати како прилично агресивни, што им создавало непријатности на другите монаси и посетители во манастирот, па на крај бил замолен да се откаже од нив. И покрај тоа, Мендел имал голема приврзаност кон своите пчели и ги нарекувал „моите најмили мали животни“. По неговата смрт, некои колеги на Мендел се присетиле дека тој наводно одгледувал глувци и вкрстувал различни варијанти со разлика во големината, иако за таква работа не постојат зачувани негови записи. Со текот на времето се појавил и постојан мит дека Мендел се пренасочил кон растенија дури откако Нап наводно изјавил дека е несоодветно еден целибатен свештеник внимателно да го набљудува размножувањето кај глодарите. Меѓутоа, во биографија од 2022 година, Даниел Фербенкс наведува дека таква изјава тешко може да се смета за точна, бидејќи Нап лично го надгледувал одгледувањето овци на големиот земјоделски имот на манастирот. Мендел, исто така, се занимавал со астрономија и метеорологија, и учествувал во основањето на „Австриското метеоролошко друштво“ во 1865 година. Поголемиот дел од неговите објавени трудови всушност биле поврзани со метеорологија. Тој, исто така, опишал нови растителни видови, а во ботаничката литература тие се означуваат со кратенката „Мендел“ како авторска ознака. == Менделовиот парадокс == Во 1936 година, Роналд Фишер, истакнат статистичар и популациски генетичар, ги реконструирал експериментите на Мендел и ги анализирал резултатите од генерацијата F2 (втора ќерка). Тој забележал дека односот на доминантните и рецесивните фенотипови (како жолт наспроти зелен грашок или тркалезен наспроти збрчкан грашок) е изненадувачки и постојано премногу блиску до очекуваниот однос 3:1. Фишер изнел контроверзно тврдење дека „податоците од повеќето, ако не и сите, експерименти се прилагодени за да одговараат на очекувањата на Мендел“. Според него, резултатите што му се припишуваат на Мендел биле „необично прецизни“, што ги опишал со остри критики како „сомнителни“ и „премногу уредни“. Други научници се согласиле со Фишер дека резултатите на Мендел изгледаат изненадувачки блиску до очекуваните теоретски односи. AWF Едвардс, на пример, забележал: „Човек може да му аплаудира на среќниот коцкар; но кога тој повторно има среќа утре, и следниот ден, и следниот ден, има право да стане малку сомничав“. Покрај ова, се наведуваат и уште три независни линии на докази кои дополнително го поддржуваат ставот дека резултатите на Мендел се статистички „премногу совршени“ за да бидат целосно случајни. Фишеровата анализа го довела до т.н. Менделов парадокс: објавените податоци на Мендел, од статистичка перспектива, изгледаат премногу уредни и блиску до теоретските очекувања за да бидат целосно реални, но истовремено „сè што знаеме за Мендел сугерира дека веројатно не би се впуштил во намерна измама или несвесно прилагодување на резултатите“. Поради оваа контрадикција, повеќе автори и истражувачи се обиделе да понудат различни објаснувања за да го решат овој парадокс. Едно од објаснувањата се повикува на потврдна пристрасност. Фишер ги опишал експериментите на Мендел како „силно пристрасни во насока на согласност со очекувањата“, сугерирајќи дека резултатите можеби несвесно биле наклонети кон теоријата: „да ѝ се даде на теоријата предност на сомнежот“. Во една статија од 2004 година, Џ. В. Портеус заклучил дека набљудувањата на Мендел навистина изгледаат изненадувачки прецизни. Исто така било предложено објаснување базирано на тетраден полен, но повторните експерименти не покажале докази дека овој модел може да ги објасни забележаните пристрасности. Друг обид за решавање на Менделовиот парадокс укажува дека понекогаш може да постои судир меѓу моралната обврска за целосно и непристрасно прикажување на фактите и поважната цел за унапредување на научното знаење. Според ова гледиште, Мендел можеби се чувствувал притиснат да „ги поедностави своите податоци за да одговори на реални или очекувани уреднички приговори“. Такво постапување би можело да се толкува како морално оправдано, бидејќи алтернативата — строго инсистирање на сите детали — би можела да го забави или попречи прифаќањето на новото научно знаење. Слично на многу други иноватори на своето време, Мендел, како релативно непознат истражувач од пониско општествено потекло, морал да „ги надмине постоечките когнитивни рамки и општествени предрасуди“ кај својата публика. Во таа смисла, ако научниот пробив „можел да се постигне преку селективно прикажување или поедноставување на дел од набљудувањата со цел тие да бидат поприфатливи за тогашната научна средина, таквите постапки би можеле да се оправдаат од морална перспектива". Даниел Л. Хартл и Даниел Џ. Фербенкс целосно го отфрлаат статистичкиот аргумент на Фишер, сметајќи дека тој погрешно ги интерпретирал експериментите на Мендел. Тие укажуваат дека е веројатно Мендел да имал поголеми примероци од десет потомци и дека неговите резултати реално се вклопувале со очекуваните односи. Тие заклучуваат: „Тврдењето на Фишер за намерно фалсификување конечно може да се отфрли, бидејќи по подетална анализа се покажа дека не е поткрепено со убедливи докази“. Во 2008 година, Хартл и Фербенкс, заедно со Алан Франклин и АВФ Едвардс, објавиле сеопфатна студија во која заклучиле дека нема основа за тврдењето дека Мендел ги измислил своите резултати, ниту дека Фишер се обидел намерно да го минимизира значењето на неговото дело. Според овие автори, повторната анализа на статистичките пресметки на Фишер исто така не ја поддржува идејата за потврдна пристрасност во експериментите на Мендел. == Комеморација == Планината Мендел во новозеландскиот планински венец [[Папароа]] е именувана по него во 1970 година од страна на Одделот за научни и индустриски истражувања. Во чест на неговиот 200-ти роденден, телото на Мендел било ексхумирано и неговата ДНК била секвенционирана. == Поврзано == * [[Музеј на генетика Мендел]] * [[Мендел (поларна станица)|Поларната станица Мендел]] во Антарктикот * [[Универзитет Мендел|Универзитет Мендел во Брно]] * [[Менделова грешка]] == Наводи == {{Наводи}}  == Надворешни врски == * [http://www.newadvent.org/cathen/10180b.htm 1913 Catholic Encyclopedia entry, "Mendel, Mendelism"] * [http://www.opatbrno.cz/ Augustinian Abbey of St. Thomas at Brno] * [http://vlp.mpiwg-berlin.mpg.de/people/data?id=per116 Biography, bibliography and access to digital sources] * [https://web.archive.org/web/20080117233318/http://mendel.imp.ac.at/mendeljsp/biography/biography.jsp Biography of Gregor Mendel] * [https://www.bbc.co.uk/schools/gcsebitesize/science/add_aqa/celldivision/inheritance3.shtml GCSE student] * [http://www.accessexcellence.org/RC/AB/BC/Gregor_Mendel.html Gregor Mendel (1822–1884)] * [https://web.archive.org/web/20170917000119/http://www.thomasmore.edu/library/mendel_collection.cfm?group%20=The%20Mendel%20Collection Gregor Mendel Primary Sources] * [http://www.weloennig.de/mendel.htm Johann Gregor Mendel: Why his discoveries were ignored for 35 (72) years] {{In lang|de}} * [https://web.archive.org/web/20090620175253/http://brnonow.com/2009/02/university-to-rebuild-mendels-greenhouse/ Masaryk University to rebuild Mendel's greenhouse | Brno Now] * [http://www.mendelmuseum.muni.cz/en/ Mendel Museum of Genetics] * [http://www.mendelweb.org/Mendel.html Mendel's Paper in English] * [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/Omim/ Online Mendelian Inheritance in Man] * [https://web.archive.org/web/20080419020741/http://biology.clc.uc.edu/Fankhauser/Travel/Berlin/for_web/Mendel_in_Brno.html A photographic tour of St. Thomas' Abbey, Brno, Czech Republic] * [https://sciencefromthestacks.library.villanova.edu/rediscovering-gregor-mendel-os Villanova University Mendel Collection] {{DEFAULTSORT:Mendel, Gregor}} [[Категорија:Римокатолички христијани од Чешка]] [[Категорија:Римокатолички филозофи]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Родени во 1822 година]] [[Категорија:Статии со извадоци]] hxtpezi9gobsix3macm07n7ouo02x6y 5545230 5545211 2026-04-27T08:09:26Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Грегор Мендел]] 5545230 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Грегор Мендел]] 22px5lgxh9pn7hh3aqjnz5hgkp1sozh 0 1392391 5545284 5543771 2026-04-27T09:11:18Z BosaFi 115936 5545284 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Јакоб Георг Агард|image=Agardh, Jacob Georg (av Oscar Björck 1893).jpg|image_size=<!--| alt = -->|caption=Jacob Georg Agardh (1813–1901), насликан од Oscar Björck во 1893 година|birth_date=8 Декември 1813|birth_place=[[Lund]], Шведска|death_date={{d-da|17 Јануари 1901|8 Декември 1813}}|death_place=Лунд, Шветска|residence=|citizenship=Шветска|fields=Ботаничар|workplaces=|alma_mater=|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=Видови, родови и редови на алги|author_abbrev_bot=J.Agardh|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|awards=член на Royal Swedish Academy of Sciences, почесен странски член на American Academy of Arts and Sciences|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|footnotes=}} '''Јакоб Георг Агард''' (8 декември 1813 во [[Лунд]], Шведска – 17 јануари 1901<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sok.riksarkivet.se/Sbl/Presentation.aspx?id=5591|title=Jacob G Agardh – Svenskt Biografiskt Lexikon|work=sok.riksarkivet.se|accessdate=20 September 2019}}</ref> во Лунд, Шведска) бил шведски ботаничар, фиколог и таксоном.<ref>{{Наведена книга|title=Biographical Dictionary of Botanists Represented in the Hunt Institute Portrait Collection|last=Hunt Botanical Library, Carnegie-Mellon University|publisher=G. K. Hall & Co.|year=1972|isbn=0-8161-1023-9|location=Boston|page=4}}</ref> == Ран живот и кариера == Тој бил син на Карл Адолф Агард, а од 1854 до 1879 година бил професор по ботаника на Универзитетот во Лунд. Агард ги изработил и денешните планови (од 1862 година) за ботаничката градина во Лунд. Во 1849 година бил избран за член на [[Кралска академија на науките (Шведска)]]. Во 1878 година, Агард бил избран и за почесен странски член на Американска академија на уметностите и науките. Се вели дека природонаучничката Мери Филаделфија Мерифилд научила шведски јазик за да може да се допишува со него. == Австралиски колекционерки и Милер == Фердинанд фон Мулер, како владин ботаничар на Викторија од 1853 до 1896 година, имал важна улога во развојот на проучувањето на австралиската флора, вклучувајќи ги и алгите. Тој воспоставил широка мрежа на собирачи низ цела Австралија, од кои многумина биле жени. Мулер активно ги охрабрувал овие собирачки да собираат примероци, кои потоа ги испраќал до специјалисти ширум светот за идентификација и опис. Во случајот со алгите, Мулер редовно се допишувал со Агард во Шведска, кој бил водечки експерт во областа на фикологија. Тој му испраќал примероци собрани од неговата мрежа на женски ботаничари, заедно со релевантни информации за нив. Агард потоа ги идентификувал примероците и понекогаш опишувал нови видови врз основа на нив. Агард за време на својата работа на австралиските алги добивал примероци и помош од повеќе женски ботанички собирачки од Австралија. Меѓу нив била Луиза Аткинсон, која собирала примероци во Берима и во Блу маунтинс во Нов Јужен Велс во текот на 1860-тите и 1870-тите години. Исто така, тука била и госпоѓица Гудвин, која собирала алги во Џорџ таун, Тасманија во доцните 1860-ти години. Џеси Хаси собирала обемни примероци во Јужна Австралија во 1890-тите и дури директно се допишувала со Агард по смртта на Фердинанд фон Мулер. Понатаму, Џемајма Френсис Ирвин собирала примероци од алги во Западна Австралија во доцните 1880-ти години, додека Мери Лодер собирала алги во Тасманија во истиот период. Во знак на признание за нивниот придонес, Агард именувал повеќе видови алги според овие собирачки. Така, видовите ''Dasya feredayae'' и ''Nemastoma feredayae'' биле именувани по Сузан Фередеј, ''Kallymenia nitophylloides'' по Нина Хоџкинсон, а ''Lenormandia hypoglossum'' и ''Curdiea irvineae'' по Џемајма Френсис Ирвин. Во целиот овој процес, Фердинанд фон Мулер често дејствувал како посредник, испраќајќи ги примероците собрани од овие жени до Агард во Шведска, каде што тие биле идентификувани и научно опишувани. == Дела и ботаничко колекционирање == Неговото главно дело, ''Вид, родови и редови на алгарум'' (4 тома, Лунд, 1848–63), бил стандарден авторитет. Примероците собрани од Агард се чуваат во Националниот хербариум на Викторија (MEL), Кралски ботанички градини Викторија {{Ботаничар|J.Agardh|Agardh, Jakob Georg}} == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * [http://kiki.huh.harvard.edu/databases/publication_search.php?mode=details&id=1141 Theoria Systematis Plantarum; Accredit Familiarum Phanerogarum in Series Naturales Disposito, Secundum Structurae Normas et Evolutionis Gradus Instituta. Lund Apr–Sep 1858] {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Агард, Јаков Георг }} [[Категорија:Членови на Кралското научно друштво во Упсала]] [[Категорија:Шведски миколози]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (граѓански)]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1901 година]] [[Категорија:Родени во 1813 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Шведски ботаничари]] 3k4hmd7bzjq1ieqy41nxjpq6ig40rxe 5545289 5545284 2026-04-27T09:15:39Z BosaFi 115936 5545289 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Јакоб Георг Агард|image=Agardh, Jacob Georg (av Oscar Björck 1893).jpg|image_size=<!--| alt = -->|caption=Јакоб Георг Агард (1813–1901), насликан од Оскар Бјорк во 1893 година|birth_date=8 Декември 1813|birth_place=[[Лунд]], Шведска|death_date={{death date and age|df=yes|1901|01|17|1813|12|08}}|death_place=Лунд, Шведска|residence=|citizenship=Шведска|fields=Ботаничар|workplaces=|alma_mater=|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=|known_for=Видови, родови и редови на алги|author_abbrev_bot=J.Agardh|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|awards=Кралска шведска академија на науките, почесен странски член на Американската академија на уметностите и науките|signature=<!--(filename only)-->|signature_alt=|footnotes=}} '''Јакоб Георг Агард''' (8 декември 1813 во [[Лунд]], Шведска – 17 јануари 1901<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sok.riksarkivet.se/Sbl/Presentation.aspx?id=5591|title=Jacob G Agardh – Svenskt Biografiskt Lexikon|work=sok.riksarkivet.se|accessdate=20 September 2019}}</ref> во Лунд, Шведска) бил шведски ботаничар, фиколог и таксоном.<ref>{{Наведена книга|title=Biographical Dictionary of Botanists Represented in the Hunt Institute Portrait Collection|last=Hunt Botanical Library, Carnegie-Mellon University|publisher=G. K. Hall & Co.|year=1972|isbn=0-8161-1023-9|location=Boston|page=4}}</ref> == Ран живот и кариера == Тој бил син на Карл Адолф Агард, а од 1854 до 1879 година бил професор по ботаника на Универзитетот во Лунд. Агард ги изработил и денешните планови (од 1862 година) за ботаничката градина во Лунд. Во 1849 година бил избран за член на [[Кралска академија на науките (Шведска)]]. Во 1878 година, Агард бил избран и за почесен странски член на Американска академија на уметностите и науките. Се вели дека природонаучничката Мери Филаделфија Мерифилд научила шведски јазик за да може да се допишува со него. == Австралиски колекционерки и Милер == Фердинанд фон Мулер, како владин ботаничар на Викторија од 1853 до 1896 година, имал важна улога во развојот на проучувањето на австралиската флора, вклучувајќи ги и алгите. Тој воспоставил широка мрежа на собирачи низ цела Австралија, од кои многумина биле жени. Мулер активно ги охрабрувал овие собирачки да собираат примероци, кои потоа ги испраќал до специјалисти ширум светот за идентификација и опис. Во случајот со алгите, Мулер редовно се допишувал со Агард во Шведска, кој бил водечки експерт во областа на фикологија. Тој му испраќал примероци собрани од неговата мрежа на женски ботаничари, заедно со релевантни информации за нив. Агард потоа ги идентификувал примероците и понекогаш опишувал нови видови врз основа на нив. Агард за време на својата работа на австралиските алги добивал примероци и помош од повеќе женски ботанички собирачки од Австралија. Меѓу нив била Луиза Аткинсон, која собирала примероци во Берима и во Блу маунтинс во Нов Јужен Велс во текот на 1860-тите и 1870-тите години. Исто така, тука била и госпоѓица Гудвин, која собирала алги во Џорџ таун, Тасманија во доцните 1860-ти години. Џеси Хаси собирала обемни примероци во Јужна Австралија во 1890-тите и дури директно се допишувала со Агард по смртта на Фердинанд фон Мулер. Понатаму, Џемајма Френсис Ирвин собирала примероци од алги во Западна Австралија во доцните 1880-ти години, додека Мери Лодер собирала алги во Тасманија во истиот период. Во знак на признание за нивниот придонес, Агард именувал повеќе видови алги според овие собирачки. Така, видовите ''Dasya feredayae'' и ''Nemastoma feredayae'' биле именувани по Сузан Фередеј, ''Kallymenia nitophylloides'' по Нина Хоџкинсон, а ''Lenormandia hypoglossum'' и ''Curdiea irvineae'' по Џемајма Френсис Ирвин. Во целиот овој процес, Фердинанд фон Мулер често дејствувал како посредник, испраќајќи ги примероците собрани од овие жени до Агард во Шведска, каде што тие биле идентификувани и научно опишувани. == Дела и ботаничко колекционирање == Неговото главно дело, ''Вид, родови и редови на алгарум'' (4 тома, Лунд, 1848–63), бил стандарден авторитет. Примероците собрани од Агард се чуваат во Националниот хербариум на Викторија (MEL), Кралски ботанички градини Викторија {{Ботаничар|J.Agardh|Agardh, Jakob Georg}} == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * [http://kiki.huh.harvard.edu/databases/publication_search.php?mode=details&id=1141 Theoria Systematis Plantarum; Accredit Familiarum Phanerogarum in Series Naturales Disposito, Secundum Structurae Normas et Evolutionis Gradus Instituta. Lund Apr–Sep 1858] {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Агард, Јаков Георг }} [[Категорија:Членови на Кралското научно друштво во Упсала]] [[Категорија:Шведски миколози]] [[Категорија:Носители на прускиот Орден за заслуги (граѓански)]] [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1901 година]] [[Категорија:Родени во 1813 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Шведски ботаничари]] qc0a3ht8ojgoo864g468hjckli31z4s 0 1392397 5545293 5543793 2026-04-27T09:27:04Z BosaFi 115936 5545293 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Пјетро Ардуино|image=Pietro Arduino.png|caption=Пјетро Ардуино|birth_date={{birth date|df=yes|1728|7|28}}|birth_place=[[Каприно Веронезе]], [[Венецијанска Република]]|death_date={{death date and age|df=yes|1805|4|13|1728|7|28}}|death_place=[[Падова]], [[Кралство Италија (Наполеонова)]]|field=Ботаника|work_institutions={{hlist|[[Ботаничка градина во Падова]]|[[Падовски универзитет]]}}|alma_mater=|known_for=|author_abbrev_bot=Ard.|signature=|spouse=|footnotes=брат на [[Џовани Ардуино]].}} '''Пјетро Ардуино''' (18 јули 1728 – 13 април 1805) бил италијански ботаничар. Тој бил чувар на Ботаничката градина во Падова во периодот помеѓу смртта на [[Џулио Понтедера]] и назначувањето на неговиот наследник, Џовани Марсили. Ардуино бил првиот што држел курсеви по земјоделски науки на италијански универзитет. Геологот Џовани Ардуино (1714–1795) бил негов брат, а земјоделецот Луиџи Ардуино (1750–1833) бил негов син. == Биографија == Пјетро Ардуино е роден во 1728 година во малото село [[Каприно]], на падините на Монте Балдо, надвор од [[Верона]]. Со оглед на тоа што семејството имало ограничени финансиски можности, можело да си дозволи образование само за еден син – најстариот, Џовани, кој подоцна станал почитуван геолог. За Пјетро, сепак, овие материјални ограничувања делумно биле надоместени со фактот што израснал во подрачјето на Монте Балдо, кое му овозможило природна средина богата со разновидна флора и инспирација за неговите подоцнежни научни интереси. Всушност, ова подрачје било познато по својата богата флора и привлекувало многу ботаничари кои биле заинтересирани да ги проучуваат бројните интересни растителни видови што се наоѓале таму. Еден од тие посетители бил францускиот антиквар и ботаничар Жан Франсоа Сеге, чие пристигнување претставувало пресвртна точка во животот на младиот Пјетро Ардуино. Сеге првично дошол во Верона по повторени и упорни покани од научникот и историчар Франческо Сипионе Мафеи и на крајот останал во градот неколку години. Во тој период поминувал многу време проучувајќи ја флората на регионот околу Верона, што неизбежно значело и чести посети на Монте Балдо. Негов водич на овие теренски истражувања бил младиот Пјетро Ардуино, кој на тој начин бил воведен во светот на ботаничките истражувања. Сеге наскоро го препознал големиот потенцијал на својот млад водич и сфатил дека, со соодветно образование, Пјетро би можел да стане многу повеќе од обичен собирач на растенија. Во 1750 година, тој напишал писмо на препорака до тогашниот префект на Ботаничката градина во Падова, Џулио Понтедера, и го убедил младиот Пјетро Ардуино да го посети овој истакнат ботаничар. Понтидера го назначил младиот човек за градинар, а потоа во 1753 година го унапредил на позицијата главен градинар. Иако скромна, оваа позиција во Ботаничката градина му овозможила на Ардуино да се занимава со практична и теоретска ботаника, што постепено му го отворило патот кон научна кариера во оваа област. Во тоа време Понтидера бил ботаничар со европска слава, а растенијата што ги собирал за градината за време на неговото долго раководење биле значајни и по број и по научна вредност. По смртта на Понтидера, управното тело „Риформатори“ одлучило да го назначи Ардуино за вршител на должноста префект, додека не се избере нов наследник. За да се нагласи дека функцијата била привремена, но истовремено и да се унапреди од неговата претходна позиција на главен градинар, на Ардуино му била доделена необичната титула '''„чувар на Ботаничката градина во Падова“'''. Кога наследникот на Понтедера, Џовани Марсили, конечно бил назначен, тој го потврдил Ардуино на неговата важна позиција. Сепак, со оглед на тоа што бил успешен независен научник две години, младиот човек не се чувствувал склон да го прифати ова деградирање и се обидел да го подобри својот статус. По неуспешен обид да го убеди Венецијанскиот Сенат да формира катедра за применета ботаника, неколку години подоцна тој предложил воспоставување катедра за земјоделство. Со текот на времето, главните економски интереси на Венецијанската Република (Серенисима) се промениле – од поморска трговија кон искористување на големите земјишни имоти на копното. Поради тоа, кога Пјетро Ардуино се пријавил за позицијата професор по земјоделство, управното тело „Риформатори“ било подготвено да го разгледа неговиот предлог. Така, во 1763 година била основана првата универзитетска катедра за земјоделство во Италија. Потоа, на 30 мај 1765 година, Ардуино бил назначен за редовен професор по земјоделство, а во 1766 година ја основал и експериментална фарма, на која бил и првиот раководител (префект). Тој ги задржал овие функции сè до неговата смрт на 13 април 1805 година. == Избрани дела == * '''''Animadversionum botanicarum specimen''''' (на латински). Том 1. Падова: Џовани Батиста Концати, 1759. * '''''Animadversionum botanicarum specimen''''' (на латински). Том 2. Венеција: Франческо Санзони, 1764. * '''Мемоари за набљудувања и експерименти за одгледувањето и употребата на разни растенија''', 1766 година. <gallery> Податотека:Arduino,_Pietro_–_Animadversionum_botanicarum_specimen,_1759_–_BEIC_6933345.jpg|алт=Animadversionum botanicarum specimen, 1759| ''Примерок Animadversionum botanicarum'', 1759 година </gallery> == Стандардна кратенка на авторот == {{Ботаничар|Ard.}} == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|title=Zander Handwörterbuch der Pflanzennamen|publisher=Ulmer Verlag|year=1984|isbn=3-8001-5042-5|editor-last=Fritz Encke|edition=13th|location=Stuttgart|editor-last2=Günther Buchheim|editor-last3=Siegmund Seybold}}  {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Ардуионо, Пјетро}} [[Категорија:Починати во 1805 година]] [[Категорија:Родени во 1728 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Италијански ботаничари]] gv7dnol34qryyfmpixd98kus00wol7o 0 1392398 5545312 5543803 2026-04-27T10:20:01Z BosaFi 115936 5545312 wikitext text/x-wiki {| class="infobox biography vcard" |- ! scope="row" class="infobox-label" |Пол Хамилтон Ален Роден | class="infobox-data" |(<span class="bday">1911-08-29</span>)Август 29, 1911 Енид, Оклахома, САД |- ! scope="row" class="infobox-label" |Починал | class="infobox-data" |Ноември 14, 1963(1963-11-14) (години&nbsp;52) <div class="deathplace">'''Њу Орлеанс, Луизијана'''</div> |- | colspan="2" class="infobox-full-data" |'''Научна кариера''' |- ! scope="row" class="infobox-label" |'''Кратенка на автор (ботаника)''' | class="infobox-data" |П.Х.Ален |- | colspan="2" | |} '''Пол Хамилтон Ален''' (1911–1963) бил американски [[Ботаника|ботаничар]] познат по својата работа за екологијата на [[Средна Америка|Централна Америка]], [[Систематика|систематиката]] [[Орхидеи|на орхидеи]] и економски важните видови, вклучувајќи ги и [[Банана|бананите]]. Тој бил во брак со поранешната Дороти Осдик од Кирквуд, Мисури.<ref name="Hodge">{{Наведено списание|last=Hodge|first=W.H.|year=1964|title=Paul Hamilton Allen, 1911 - 1963|journal=Taxon|volume=13|issue=3|pages=73–77|doi=10.1002/j.1996-8175.1964.tb00086.x|jstor=1216618}}</ref> Ален бил роден во Енид, Оклахома. Со завршено само [[Средно образование|средно]] образование, тој станал ученик-чирак во Ботаничката градина на Мисури во Сент Луис, Мисури.<ref name="Hodge"/> == Панама == Почнувајќи од крајот на 1934 година, Ален учествувал заедно со Керол Вилијам Доџ, Џулијан Стејермарк и А. А. Хантер во шестмесечна експедиција за собирање растенија во Панама. Кон крајот на 1936 година, тој се вратил во Панама како трет управител на Тропската станица на Мизури Ботаничка Градина, која била основана во 1927 година по донација од 7.000 растенија од орхидејската градина на Чарлс Пауел. Пауел бил и првиот управител на оваа Тропска станица. Кога Ален пристигнал во Панама како дел од експедицијата 1934–1935 година, А. А. Хантер веќе бил втор управител на Тропската станица и истовремено работел како поштар во Балбоа. По неговата смрт во 1935 година, неговата сопруга, Мери Хантер, привремено ја презела управата додека не се најде соодветна замена. Ален бил избран како таа замена. Тој бил третиот и последен управител на Тропската станица и ја извршувал оваа функција сè до 1 март 1939 година, кога станицата била пренесена под управување на Владата на Панама. За време на своето речиси 13-годишно постоење, Тропската станица континуирано ги снабдувала стаклениците во Сент Луис со живи растенија. На 1 март 1939 година, Ален бил заеднички ангажиран од Одделот за здравство и од Експерименталните градини на Каналската зона. Неговата работа била поделена: пет дена неделно работел за Одделот за здравство, а еден ден неделно, како и дополнително време кога било потребно, ја планирал и надгледувал работата на реорганизираните Балбоа орхидејски градини, кои станале дел од Експерименталните градини на Каналската зона. На 21 септември 1939 година, Ален бил преместен од Одделот за здравство на позицијата супервизор на култивација, функција која била празна три години. Неговата работа наскоро се проширила и на обезбедување на потребите за хортикултура на United States Army во рамките на нејзината програма за проширување на одбраната на Панамскиот канал. Помеѓу 1937 и 1947 година, под покровителство на Ботаничка Градина Мизури, тој учествувал во 17 експедиции во шумите на Панама и собрал над 7.000 растителни видови. Ален бил опишан како еден од најпрецизните и најтемелни собирачи што некогаш работеле во Централна Америка. Невозможно е да се наведат сите нови видови од фамилијата орхидеи што тој ги открил, како и сите видови што биле именувани во негова чест. За време на Втората Светска Војна, Ален бил еден од ретките американски ботаничари со обемно искуство во тропските области. Тој подготвил научен труд за „отровните и штетните растенија на Панама“, кој бил објавен во списанието Американски журнал за тропска медицина во 1943 година. По завршувањето на Втора Светкса Војна, Ален го завршил својот научен преглед на фамилијата орхидеи (Orchidaceae) за делото ''Флора на Панама'', пред да се приклучи на компанијата Јунајтед Фрут во Коста Рика. Оваа работа довела до објавување на неговата книга ''Џунглите на Голфо Дулче''. Потоа тој бил директор на Ботаничката градина „Ферчилд Тропикал“ од 1953 до 1954 година, по што се вратил во Централна Америка за да предава на Земјоделското училиште на компанијата „Јунајтед Фрут“, Ескуела Агрикола Панамерикана, во близина на Тегусигалпа во Хондурас. Ален спровел истражување за шумските ресурси на Ел Салвадор и го основал хербариумот „Пол К. Стендли“. Во 1959 година се вратил во истражувачкиот оддел на компанијата „Јунајтед Фрут“, каде што станал директор на Експерименталната станица „Лансетила“. Во 1959 година компанијата „Јунајтед Фрут“ започнала голем проект за селекција и размножување на банани. Ален и холандскиот ботаничар Ј. Ј. Оксе биле избрани да ги водат експедициите за собирање растителен материјал во Југоисточна Азија и западниот дел на Тихиот Океан. Помеѓу 1959 и 1961 година тие собрале речиси 800 примероци (акцесии) од диви и култивирани видови и сорти на банани од Тајван, Филипини, Индонезија, Малезија, Сингапур, Тајланд и Шри Ланка. Оваа колекција била опишана од ботаничарот и собирач на растенија Вилсон Попено како „една од најголемите и најуспешните во историјата на воведување нови растителни видови“. Ален потоа се вратил во Хондурас, каде што работел на сортирање и класификација на собраните колекции. Тој исто така изработил анотирани листи со стотици вообичаени имиња на растенија. Голем дел од оваа работа сè уште бил во тек во моментот на неговата смрт во 1963 година. Тој починал од рак во 1963 година, на врвот на својата кариера. Неговата колекција од генетски материјал од банани (гермплазма) и денес претставува основа за програмата за селекција и одгледување на Фондацијата за земјоделски истражувања на Хондурас. Aлен има авторски придонес во таксономскиот опис на 73 растителни видови, подвидови и вариетети, со посебен фокус на фамилијата на орхидеи (Orchidaceae). Тој доставил илјадници хербариумски примероци за научно проучување, кои биле користени од различни ботаничари ширум светот. Pоради неговиот голем научен придонес, бројни растителни видови од различни фамилии биле именувани во негова чест. Трудовите на Ален се чуваат во Институтот Хант за ботаничка документација при Универзитетот Карнеги Мелон, заедно со уметничките дела од неговата сопруга, Дороти. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fmhibd.library.cmu.edu/fmi/iwp/cgi?-db=BiogReg_Online&-loadframes|title=Register of Botanical Biography|work=Hunt Institute|accessdate=15 November 2014}}</ref> Вид на средноамерикански саламандер, ''Oedipina alleni'', е именуван во чест на Пол Х. Ален. <ref>{{Наведена книга|title=The Eponym Dictionary of Amphibians|last=Beolens|first=B.|last2=Watkins|first2=M.|last3=Grayson|first3=M.|date=2013|publisher=Pelagic Publishing|isbn=978-1-907807-41-1|location=Exeter, England|author-link=Bo Beolens|author-link2=Michael Watkins (zoologist)|author-link3=Michael Grayson}} xiii + 244 pp.</ref> {{Rp|5}}{{botanist|P.H.Allen|Allen, Paul Hamilton}} == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ален, Пол Х. }} [[Категорија:Починати во 1963 година]] [[Категорија:Родени во 1911 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ssdnkfemzog9ancmkhfri10jwhi4vyd 0 1392399 5545023 5544427 2026-04-26T18:40:39Z Marco Mitrovich 114460 5545023 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Станчево | native_name = Stanciova | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 51 |lats = 59 |latNS = N | longd = 21 |longm = 34 |longs = 16 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Рекаш]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 156 | population_footnotes = | population_total = 410 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307347 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Станчево''' ({{langx|ro|Stanciova}}) е населено место во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 410 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на гратче [[Рекаш]]. == Историја == Според „Романската енциклопедија“, селото се споменува во 1456 година како имот на Јанко де Хунедоара, романски благородник. Според усната традиција, таму се населиле тројца (двајца?) црногорски браќа: Станко, Годен (или Гојко) и Марко. Тие формирале три урбани единици: ''Станчево'', ''Годеново'' и ''Матица'' (по нивната мајка, со која живеел Марко). Овие места (освен Матица) се споменуваат во 14 и 15 век. Станчево и Годеново се одделени со тесна долина. Таму имало околу 200 домаќинства, а во средината помеѓу двете населби имало православна црква. Населението на Станчево потекнувало од [[Црна Гора]]. Се знаело дека се Црногорци, исто така и затоа што зборувале чист српски дијалект, а не банатски дијалект, како што најчесто се зборува во околните области. За време на унгарското востание, како воинствени луѓе, тие веднаш скокнале да ја одбранат својот [[Срби|српски]] народ.<ref>Милан Давид Рашић: "Војвођанин", календар, Беч 1853. године</ref> Во 1462 година се споменува населбата „Станчево“. По протерувањето на Турците, во 1717 година во Станчево биле наведени 12 куќи. Познато е дека таму живееле српски доселеници од Црна Гора во 1718-1722 година. Српска православна дрвена куќа за богослужба постоела во 1796 година, која била срушена за да се изгради нова во 1890-1894 година. Во 1774 година, царскиот ревизор Ерлер забележал дека „Stanzova“ спаѓала под Барачкиот округ, Липовскиот дистрикт. Населението било мешано, српско и влашко.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003. године</ref> Кога православното свештенство било попишано во 1797 година, во селото имало двајца свештеници. Татко и син, парохискиот свештеник Алексије Конда (роден 1772 година) и ѓаконот Јосиф Конда (1794 година), зборувале српски и романски јазик.<ref name="#1">"Темишварски зборник", Нови Сад 10/2018.</ref> Поштата била во блискиот Рекаш (1884). Словаците од Тренчин се преселиле во 1852-1853 година, но не се населиле. Помеѓу 1905-1907 година, во селото имало околу 150 унгарски семејства. Во 1925 година, се преселиле околу 200 трансилвански Романци. Според пописот од 1861 година, Станчево е во Липовачкиот округ, а таму живеат 911 Срби.<ref>"Српски летопис", Будим 1863. године</ref> Бројот на Срби се зголемил, па во 1847 година имало 973, а во 1867 година веќе имало 1005.<ref>"Гласник друштва српске словесности", Београд 1972. године</ref> Во прегледот на условите во училиштата од 1867 година, се вели дека Станчево имало мешано српско-романско население. Општината обезбедила 111 фунти за училишниот фонд. Српската земјоделска задруга во Станчево била основана и потврдена во 1906 година. Селото Годиново станало дел од Станчево во 20 век. Липовските српски благородници, Бранковиќи, биле сопственици на имотот „Годиново“ во 1610 година. Грофот [[Јован Бранковиќ]], како наследник на српскиот деспот [[Ѓорѓе Бранковиќ]], го замолил унгарскиот владетел да му го предаде наследството.<ref>"Гласник друштва србске словесности", Београд 1875.</ref> == Демографија == ;Етнички состав во населба (1.104 жители) {{bar box |float=center |title=Етнички групи 1900 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|92.4}} {{Столбен постоток|[[Унгарци]]|green|3.8}} {{Столбен постоток|[[Германци]]|black|2.9}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|0.8}} }} ;Етнички состав во населба (388 жители) {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2011 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-ethnic-loc2011.htm Ethnic composition, all places: 2011 census] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|53.9}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|35.3}} }} == Црква и училиште == Старата дрвена црква е изградена во 1754 година, а евидентирана е во 1767 година. За време на пописот на православното свештенство во 1797 година, таму биле пронајдени парохискиот свештеник, свештеникот Алексије Конда (роден во 1772 година) и неговиот син ѓакон Јосиф Конда (роден во 1794 година), кој зборувал српски и романски јазик.<ref name="#1"/> Сегашната српска православна црква е изградена во 1887-1891 година. Таа е посветена на Свети великомаченик Георги<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и клутурни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> и е заедничка за Станчево и Годиново, меѓу кои се наоѓа. Стариот иконостас бил демонтиран и направен од Г. Мургу во 1870 година. Црквата била поправена во 1936 година.<ref>Милош Поповић: "Верско-црквени живот Срба у Банату", Зрењанин 2001. године</ref> Нов иконостас бил насликан во 1980 година од аматерскиот сликар Георг Јакобеско од [[Темишвар]]. Бидејќи и овој иконостас бил отстранет за време на големите поправки во 2006 година, се очекува да се постави нов. Претплатник на романска книга бил Василије Петровиќ, парохискиот свештеник од Станчево, во 1832 година. Според државната шематизација на православното свештенство во [[Унгарија]] од 1846 година, Станчево е парохија во Липовскиот протопрезвитер, Темишварска епархија. Локалната православна парохиска титула е воспоставена и црковните регистри се водат од 1779 година. Постои православна црква посветена на Свети Ѓорѓи, а во 1846 година, на тоа место живееле 973 православни души, со парохискиот свештеник, свештеникот Георги Петровиќ. Таа година, работело и народно верско училиште, кое го посетувале 47 ученици, а наставникот, исто така, Георги Петровиќ.<ref>Reesch de Lewald, Aloysius: "Universalis schematismus ecclesiasticus venerabilis cleri orientalis ecclesiae graeci non uniti ritus regni Hungariae partiumque eidem adnexarum, necnon magni principatus Transilvaniae, item literarius, seu nomina eorum, qui rem literariam et fundationalem scholarem ejusdem ritus procurant ... pro anno ...", Buda 1846.</ref> Во 1865 година, Станчево имало една парохија од петта плата, со 913 православни Срби. Таму имало околу 200 домови црногорски доселеници. Според извештајот на протопрезвитерот од крајот на 1891 година, православната парохија на Станчево имала една црква со еден свештеник, а 970 православни христијани живееле во 156 српски домови.<ref>"Српски сион", Карловци 1892. године</ref> Во 1892 година, за администратор во Сантово бил назначен искусниот теолог Сава Поповиќ од [[Шид]]. Црковната општина Сантово била распуштена во 1895 година поради неред и неактивност. Во 1896 година од Станчево имало жалби против администраторот на парохијата, јеромонахот Спиридон Оберкнежевиќ. Потоа епархијата го замолила во 1897 година да се изјасни дали ќе ја напушти функцијата. Во летото 1897 година, бил објавен банкрот за парохискиот свештеник, во парохијата од шестиот степен на плата. Во 1898 година, се вели дека свештеникот Ѓорѓе Петровиќ бил поранешен парохиски свештеник на Сантова. Во 1906 година, имало конкурс за парохиски свештеник во Станчево. Дамјан Војновиќ служел како парохиски свештеник во Станчево во 1907 година. Во јануари 1866 година, Милош Војновиќ бил назначен за учител во чисто српско училиште во Станчево. Немал конкуренти, па затоа бил избран за привремен учител и имал една година да го положи испитот за учител во [[Сомбор]], во подготвителното училиште. Тоа не го сторил ниту во летото 1868 година. Тогаш бил претплатник на „Школски гласник“. Војновиќ завршил основно училиште и романско подготвително училиште во [[Арад]] и се квалификувал за учител. Кога учителот Војновиќ починал во 1884 година, неговата вдовица Јустина В. Мургуловиќ добила финансиска помош од 84 ф. од Државниот фонд за мир на наставниците. Во 1884 година бил објавен конкурс за наставник, со плата од 100 ф. Љубомир Марковиќ бил наставник во Станчево помеѓу 1885 и 1889 година. Во октомври 1889 година, во српското училиште во Станчево бил баран машки наставник.<ref>"Школски лист", Сомбор 1889. године</ref> На почетокот на 1895 година, во Станчево бил објавен конкурс за наставник, во српското училиште, со плата од 400 ф. Конкурсот за слободно наставничко место во Станчево покажува дека во селото има мешано верско училиште со четири класи. Основната плата на наставникот е 208 ф, а условот е да има доказ за положен испит по унгарски јазик. Другиот локален наставник во тоа време бил Илија Јорговановиќ. Во јули 1896 година, во Станчево бил баран наставник. Наставник се барал и во 1897 и 1898 година. По оставката на наставничката, госпоѓица Видосава Зурковиќ, на почетокот на 1900 година бил распишан конкурс за училиштето во Станчево. Наставник бил назначен во 1899 година, М. Јагеревиќ. Наставник се барал и во 1901 година, а се вели дека во пензијата биле вклучени 800-1000 круни плата. Истото важело и во август 1902 година. Во јуни 1906 година било објавено дека местата и на наставници во Станчево се слободни. Нивната плата е иста и изнесува 600к, додека наставник за работа во средно училиште добива дополнителни 6 ланци обработливо земјиште. Во 1907 година, во училиштето во Станчево предавале двајца наставници, Марија Букурова и Душанка Димитријевиќ (и 1906 година). Во 1907 година, двајцата наставници биле заменети истовремено, старите биле заменети со новите, Зорка Аќимова и Марија Журановиќ. Во 1908 година во Станчево немало постојани наставници. Наставник во Станчево во 1910 година бил Мирослав Бугарски. == Поврзано == * [[Банатска Црна Гора]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рекаш]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] n9yoq7t90xtzo1k20xne9u90txbo0ek 0 1392400 5545309 5543811 2026-04-27T10:04:08Z BosaFi 115936 5545309 wikitext text/x-wiki '''Питер Баас''' (28 април 1944 – 29 април 2024) бил холандски [[Ботаника|ботаничар]] и заслужен професор по систематика на растенијата на Универзитетот Лајден, кој бил истакнат член на Меѓународната академија за наука за дрво. Баас служел како директор на Национален Хербариум на Холандија на Лајденскиот Универзитет во периодот од 1991 до 1999 година. Кога во 1993 година институтот се соочил со намалување на буџетот, тој успеал да ја зачува колекцијата со тоа што ја споил со универзитетските ботанички збирки од Ванегинген Универзитет и Универзитетот на Утрехт. Оваа интеграција довела до основање на Национален Хербариум на Холандија во 1999 година. Потоа Баас станал директор на новиот институт и ја извршувал таа функција сè до 2005 година. Баас како ботаничар се специјализирал за дрвна анатомија и бил почесен член на Интернационалната Академија на Дрвна наука. Голем дел од неговата пионерска научна работа во областа на дрвната анатомија ја изведувал заедно со американската ботаничарка и научничка за дрво, Елизабет Вилер. == Ран живот и кариера == Баас бил роден на 28 април 1944 година во општина Вирингермер.<ref name="leiden">{{Наведена мрежна страница|url=http://hoogleraren.leidenuniv.nl/id/73|title=Pieter Baas|last=|date=|publisher=Leiden University|language=Dutch|accessdate=1 December 2015}}</ref> Баас пораснал со широк интерес за науката. На 17-годишна возраст, додека берел компири, видел крастава жаба Натерџек како преминува патека, ја ценел убавината на природата и решил да студира природна историја откако претходно размислувал да студира историја.<ref name="bionieuws">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bionieuws.nl/artikel.php?id=1993|title='Ik had enorm de pest aan systematiek'|last=Marian Tjaden|date=20 May 2005|publisher=Bionieuws|language=Dutch|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208051039/http://www.bionieuws.nl/artikel.php?id=1993|archive-date=8 December 2015|accessdate=30 November 2015}}</ref><ref name="mare">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mareonline.nl/0506/06/03.html|title=Pieter Baas neemt afscheid als directeur van het Herbarium|last=Christiaan Weijts|date=6 October 2005|publisher=Mareonline|language=Dutch|accessdate=30 November 2015}}</ref> Во 1962 година Баас започнал да студира биологија на Лајденскиот Универзитет. Во првата година од студиите, тој не ја сакал растителната систематика, бидејќи речиси немал познавање ниту на растенија ниту на животни. Наместо тоа, повеќе го привлекувале растителната анатомија и физиологија. Додека студирал, му била понудена работа во Холандскиот хербариум на Универзитетот Лајден од неговиот директор Корнелис Гијсберт Герит Јан ван Стенис. Баас ја одбил понудата, бидејќи немал интерес да работи во хербариум. За својата последна студиска година, тој сакал да престојува во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]]. Ван Стеенис се согласил, под услов Баас да посетува курс по систематика. Помеѓу 1968 и 1969 година, Баас студирал во Лабараторијата Џордел на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] под менторство на професорот Чарлс Расел Меткалф. По враќањето од Обединетото Кралство, Баас повторно се обратил до Ван Стеенис и побарал да биде вработен како експерт за дрвна анатомија. Во 1969 година тој станал вработен во Холандскиот хербариум. Во 1975 година Баас го стекнал својот докторат по дрвна анатомија со теза насловена: '''„Компаративна анатомија на Ilex, Nemopanthus, Sphenostemon, Phelline и Oncotheca“'''. Во 1987 година станал професор по растителна систематика на Лајденскиот Универзитет. Во 1989 година бил претседател на организацискиот комитет за првиот симпозиум Flora Malesiana. Во 1991 година станал редовен професор, наследувајќи го Корнелис Калкман. == Национален хербариум на Холандија == Во 1991 година, Баас стана научен директор на Холандскиот хербариум.<ref name="wagen">{{Наведена мрежна страница|url=http://resource.wageningenur.nl/nl/show-31/Baas-directeur-Nationaal-Herbarium.htm|title=Baas directeur Nationaal Herbarium|last=|date=7 January 1999|publisher=Wageningen University and Research Centre|language=Dutch|accessdate=25 November 2015}}</ref> Врз Баас бил извршен притисок да ја преземе позицијата од Корнелис Калкман. Иако задоволен како истражувач и не многу заинтересиран за насочување и управување, Баас ја презел позицијата директор од чувство на должност.<ref name="mare"/> Две години по неговото назначување како директор, Холандскиот хербариум се соочил со план на деканот на Факултетот за математика и природни науки на Лајденски Универзитет за намалување на буџетот за половина, што би го принудило Баас да го отпушти целиот научен кадар. Бас ја информирал кралицата Беатрис за овој план. Таа потоа разговарала за прашањето со министерот за образование, култура и науки, Џо Рицен. Рицен првично бил наклонет кон идејата збирката да се врати во земјите од кои потекнуваат нејзините делови. Следела шестгодишна борба, по која Министерството одвоило средства за одржување на широковредносни биолошки колекции. Бас ова го опишал како „неговиот најдобар момент“. Универзитетскиот одбор и ''Кралска холандска академија на уметностите и науките'' му помогнале на Баас во неговата намера да се зачува колекцијата, при што бил формиран и посебен фонд. Во 1999 година бил формиран Холандскиот хербариум, кој произлегол од спојувањето на хербариумските колекции на универзитетите во Лајденски Универзитет, Универзитетот Утрехт и Универзитетот Вагенинген. Баас станал директор на новоформираниот Национален Холандски хербариум.За време на неговиот мандат како директор, Баас успеал значително да ги унапреди процесите на дигитализација и проектите за заштита на природата во рамките на институтот Национален Холандски хербариум. Дополнително, започнато било и првичното ДНК секвенционирање на колекцијата, што претставувало важен чекор кон модернизација на ботаничките истражувања. Потоа, Националниот хербариум се здружил со ''Центар за биодиверзитет „Натуралис“, Зоолошки музеј во Амстердам и Централно биро за габични култури'', со што било создадено големо централно истражувачко средиште за биодиверзитет. Баас се пензионирал како професор во април, а како директор во септември 2005 година, и бил наследен од Ерик Сметс. До возраст од 65 години, тој продолжил да работи со договор за нула работни часови во институтот, а потоа повторно се вратил на своите истражувања во областа на дрвната анатомија. Од 2013 година тој сè уште бил активен како професор емеритус и почесен член на научниот кадар во ''Центар за биодиверзитет „Натуралис“'', кој претставува наследник на Национален Холандски хербариум. == Истражување == Главното истражување на Баас било во еволуцијата на анатомската разновидност во дрвото и во значењето на биологијата на дрвјата во однос на глобалните промени во животната средина. Тој бил заинтересиран и за анатомијата на растенијата, и систематска и филогенетска, културата на дрвото, биодиверзитетот, биоисторијата, конзервацијата, како и за микроскопската идентификација на дрвото. Тој ја проучувал улогата на ботаничките градини во образованието и истражувањето.<ref name="iaws">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iaws-web.org/en/m-336/academy+lectures-academylecturebaas.html|title=The Academy Lecture – The Evolution of Wood Anatomical Diversity and its Significance|last=|date=|publisher=International Academy of Wood Science|accessdate=1 December 2015}}</ref> Од 1976 година, Баас бил главен уредник на ''списанието на Меѓународното здружение на дрвени анатоми.''<ref name="iaws"/> Како експерт за анатомија на дрво, од Баас понекогаш се барало да биде научен експерт за полициски истраги во врска со дрвено оружје или алатки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museumboerhaave.nl/onderwijs/museumjeugduniversiteit-geweest/museum-jeugduniversiteit-2010/wat-heb-je-aan-gedroogde-planten/|title=Wat heb je aan gedroogde planten?|last=|date=17 January 2010|publisher=Museum Boerhaave|language=Dutch|accessdate=30 November 2015}}</ref> == Награди, почести и личен живот == Во 1987 година, Баас станал дописен член на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botany.org/about_bsa/corresponding_members.php|title=Corresponding members|last=|date=|publisher=Botanical Society of America|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510142108/http://www.botany.org/about_bsa/corresponding_members.php|archive-date=10 May 2008|accessdate=25 November 2015}}</ref> и член на Кралската холандска академија на уметностите и науките во 2000 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.knaw.nl/en/members/members/3817?set_language=en|title=Pieter Baas|last=|date=|publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|accessdate=25 November 2015}}</ref> Тој бил избран за член на Меѓународната академија за наука за дрво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iaws-web.org/fellows--dues/overview-of-fellows/|title=Fellows|date=|publisher=The International Academy of Wood Science|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225034224/https://www.iaws-web.org/fellows--dues/overview-of-fellows/|archive-date=25 December 2022}}</ref> Во 2003 година го освоил Линеовиот медал на Линеовското друштво во Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/The+Linnean+Medal|title=The Linnean Medal|publisher=The Linnean Society of London|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527225857/http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/The+Linnean+Medal|archive-date=27 May 2015|accessdate=25 November 2015}}</ref> Баас станал витез во Редот на холандскиот лав во 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://science.leidenuniv.nl/index.php/hall_of_fame_2005|title=Hall of fame 2005; bijzondere prijzen en onderscheidingen|date=24 March 2010|publisher=Leiden University|language=Dutch|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919003441/http://science.leidenuniv.nl/index.php/hall_of_fame_2005|archive-date=19 September 2015|accessdate=1 December 2015}}</ref> ''Ilex baasii'' и ''Baasoxylon'' се именувани по него.<ref name="Naturalis Biodiversity Center 2005 pp. 413–424">{{Наведено списание|last=Roos|first=Marco|date=14 December 2005|title=Pieter Baas Retires|journal=Blumea - Biodiversity, Evolution and Biogeography of Plants|publisher=Naturalis Biodiversity Center|volume=50|issue=3|pages=413–424|doi=10.3767/000651905x622662|issn=0006-5196}}</ref> Додека бил во Шри Ланка во 2004 година, Баас го преживеал [[Земјотрес во Индискиот Океан (2004)|цунамито во Индискиот Океан]].<ref name="bionieuws"/> Починал на 29 април 2024 година, на 80-годишна возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://images.nrc.nl/c6206Qy961ajR7KG7AORV-c2B6M=/x/filters:no_upscale():format(jpeg):fill(f8f8f8,true)/s3/nrchub/clippings/NH/20240501/304-advertisement-271897_1324985_baas01ra-459775-949452.png|title=Professor Dr. Pieter Baas death notice|accessdate=1 May 2024}}</ref> {{Ботаничар|Baas}} == Наводи == {{Наводи|30em}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Баас, Питер}} [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 2024 година]] [[Категорија:Родени во 1944 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 1zkyaai5zijmmj05n4vuyfh7qgje6kw 5545310 5545309 2026-04-27T10:04:55Z BosaFi 115936 5545310 wikitext text/x-wiki '''Питер Баас''' (28 април 1944 – 29 април 2024) бил холандски [[Ботаника|ботаничар]] и заслужен професор по систематика на растенијата на Универзитетот Лајден, кој бил истакнат член на Меѓународната академија за наука за дрво. Баас служел како директор на Национален Хербариум на Холандија на Лајденскиот Универзитет во периодот од 1991 до 1999 година. Кога во 1993 година институтот се соочил со намалување на буџетот, тој успеал да ја зачува колекцијата со тоа што ја споил со универзитетските ботанички збирки од Ванегинген Универзитет и Универзитетот на Утрехт. Оваа интеграција довела до основање на Национален Хербариум на Холандија во 1999 година. Потоа Баас станал директор на новиот институт и ја извршувал таа функција сè до 2005 година. Баас како ботаничар се специјализирал за дрвна анатомија и бил почесен член на Интернационалната Академија на Дрвна наука. Голем дел од неговата пионерска научна работа во областа на дрвната анатомија ја изведувал заедно со американската ботаничарка и научничка за дрво, Елизабет Вилер. == Ран живот и кариера == Баас бил роден на 28 април 1944 година во општина Вирингермер.<ref name="leiden">{{Наведена мрежна страница|url=http://hoogleraren.leidenuniv.nl/id/73|title=Pieter Baas|last=|date=|publisher=Leiden University|language=Dutch|accessdate=1 December 2015}}</ref> Баас пораснал со широк интерес за науката. На 17-годишна возраст, додека берел компири, видел крастава жаба Натерџек како преминува патека, ја ценел убавината на природата и решил да студира природна историја откако претходно размислувал да студира историја.<ref name="bionieuws">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bionieuws.nl/artikel.php?id=1993|title='Ik had enorm de pest aan systematiek'|last=Marian Tjaden|date=20 May 2005|publisher=Bionieuws|language=Dutch|archive-url=https://web.archive.org/web/20151208051039/http://www.bionieuws.nl/artikel.php?id=1993|archive-date=8 December 2015|accessdate=30 November 2015}}</ref><ref name="mare">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mareonline.nl/0506/06/03.html|title=Pieter Baas neemt afscheid als directeur van het Herbarium|last=Christiaan Weijts|date=6 October 2005|publisher=Mareonline|language=Dutch|accessdate=30 November 2015}}</ref> Во 1962 година Баас започнал да студира биологија на Лајденскиот Универзитет. Во првата година од студиите, тој не ја сакал растителната систематика, бидејќи речиси немал познавање ниту на растенија ниту на животни. Наместо тоа, повеќе го привлекувале растителната анатомија и физиологија. Додека студирал, му била понудена работа во Холандскиот хербариум на Универзитетот Лајден од неговиот директор Корнелис Гијсберт Герит Јан ван Стенис. Баас ја одбил понудата, бидејќи немал интерес да работи во хербариум. За својата последна студиска година, тој сакал да престојува во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]]. Ван Стеенис се согласил, под услов Баас да посетува курс по систематика. Помеѓу 1968 и 1969 година, Баас студирал во Лабараторијата Џордел на [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]] под менторство на професорот Чарлс Расел Меткалф. По враќањето од Обединетото Кралство, Баас повторно се обратил до Ван Стеенис и побарал да биде вработен како експерт за дрвна анатомија. Во 1969 година тој станал вработен во Холандскиот хербариум. Во 1975 година Баас го стекнал својот докторат по дрвна анатомија со теза насловена: '''„Компаративна анатомија на Ilex, Nemopanthus, Sphenostemon, Phelline и Oncotheca“'''. Во 1987 година станал професор по растителна систематика на Лајденскиот Универзитет. Во 1989 година бил претседател на организацискиот комитет за првиот симпозиум Flora Malesiana. Во 1991 година станал редовен професор, наследувајќи го Корнелис Калкман. == Национален хербариум на Холандија == Во 1991 година, Баас стана научен директор на Холандскиот хербариум.<ref name="wagen">{{Наведена мрежна страница|url=http://resource.wageningenur.nl/nl/show-31/Baas-directeur-Nationaal-Herbarium.htm|title=Baas directeur Nationaal Herbarium|last=|date=7 January 1999|publisher=Wageningen University and Research Centre|language=Dutch|accessdate=25 November 2015}}</ref> Врз Баас бил извршен притисок да ја преземе позицијата од Корнелис Калкман. Иако задоволен како истражувач и не многу заинтересиран за насочување и управување, Баас ја презел позицијата директор од чувство на должност.<ref name="mare"/> Две години по неговото назначување како директор, Холандскиот хербариум се соочил со план на деканот на Факултетот за математика и природни науки на Лајденски Универзитет за намалување на буџетот за половина, што би го принудило Баас да го отпушти целиот научен кадар. Бас ја информирал кралицата Беатрис за овој план. Таа потоа разговарала за прашањето со министерот за образование, култура и науки, Џо Рицен. Рицен првично бил наклонет кон идејата збирката да се врати во земјите од кои потекнуваат нејзините делови. Следела шестгодишна борба, по која Министерството одвоило средства за одржување на широковредносни биолошки колекции. Бас ова го опишал како „неговиот најдобар момент“. Универзитетскиот одбор и ''Кралска холандска академија на уметностите и науките'' му помогнале на Баас во неговата намера да се зачува колекцијата, при што бил формиран и посебен фонд. Во 1999 година бил формиран Холандскиот хербариум, кој произлегол од спојувањето на хербариумските колекции на универзитетите во Лајденски Универзитет, Универзитетот Утрехт и Универзитетот Вагенинген. Баас станал директор на новоформираниот Национален Холандски хербариум.За време на неговиот мандат како директор, Баас успеал значително да ги унапреди процесите на дигитализација и проектите за заштита на природата во рамките на институтот Национален Холандски хербариум. Дополнително, започнато било и првичното ДНК секвенционирање на колекцијата, што претставувало важен чекор кон модернизација на ботаничките истражувања. Потоа, Националниот хербариум се здружил со ''Центар за биодиверзитет „Натуралис“, Зоолошки музеј во Амстердам и Централно биро за габични култури'', со што било создадено големо централно истражувачко средиште за биодиверзитет. Баас се пензионирал како професор во април, а како директор во септември 2005 година, и бил наследен од Ерик Сметс. До возраст од 65 години, тој продолжил да работи со договор за нула работни часови во институтот, а потоа повторно се вратил на своите истражувања во областа на дрвната анатомија. Од 2013 година тој сè уште бил активен како професор емеритус и почесен член на научниот кадар во ''Центар за биодиверзитет „Натуралис“'', кој претставува наследник на Национален Холандски хербариум. == Истражување == Главното истражување на Баас било во еволуцијата на анатомската разновидност во дрвото и во значењето на биологијата на дрвјата во однос на глобалните промени во животната средина. Тој бил заинтересиран и за анатомијата на растенијата, и систематска и филогенетска, културата на дрвото, биодиверзитетот, биоисторијата, конзервацијата, како и за микроскопската идентификација на дрвото. Тој ја проучувал улогата на ботаничките градини во образованието и истражувањето.<ref name="iaws">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iaws-web.org/en/m-336/academy+lectures-academylecturebaas.html|title=The Academy Lecture – The Evolution of Wood Anatomical Diversity and its Significance|last=|date=|publisher=International Academy of Wood Science|accessdate=1 December 2015}}</ref> Од 1976 година, Баас бил главен уредник на ''списанието на Меѓународното здружение на дрвени анатоми.''<ref name="iaws"/> Како експерт за анатомија на дрво, од Баас понекогаш се барало да биде научен експерт за полициски истраги во врска со дрвено оружје или алатки.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.museumboerhaave.nl/onderwijs/museumjeugduniversiteit-geweest/museum-jeugduniversiteit-2010/wat-heb-je-aan-gedroogde-planten/|title=Wat heb je aan gedroogde planten?|last=|date=17 January 2010|publisher=Museum Boerhaave|language=Dutch|accessdate=30 November 2015}}</ref> == Награди, почести и личен живот == Во 1987 година, Баас станал дописен член на [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.botany.org/about_bsa/corresponding_members.php|title=Corresponding members|last=|date=|publisher=Botanical Society of America|archive-url=https://web.archive.org/web/20080510142108/http://www.botany.org/about_bsa/corresponding_members.php|archive-date=10 May 2008|accessdate=25 November 2015}}</ref> и член на Кралската холандска академија на уметностите и науките во 2000 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.knaw.nl/en/members/members/3817?set_language=en|title=Pieter Baas|last=|date=|publisher=Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|accessdate=25 November 2015}}</ref> Тој бил избран за член на Меѓународната академија за наука за дрво.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.iaws-web.org/fellows--dues/overview-of-fellows/|title=Fellows|date=|publisher=The International Academy of Wood Science|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221225034224/https://www.iaws-web.org/fellows--dues/overview-of-fellows/|archive-date=25 December 2022}}</ref> Во 2003 година го освоил Линеовиот медал на Линеовското друштво во Лондон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/The+Linnean+Medal|title=The Linnean Medal|publisher=The Linnean Society of London|archive-url=https://web.archive.org/web/20150527225857/http://www.linnean.org/The-Society/awards_and_grants/The+Linnean+Medal|archive-date=27 May 2015|accessdate=25 November 2015}}</ref> Баас станал витез во Редот на холандскиот лав во 2005 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://science.leidenuniv.nl/index.php/hall_of_fame_2005|title=Hall of fame 2005; bijzondere prijzen en onderscheidingen|date=24 March 2010|publisher=Leiden University|language=Dutch|archive-url=https://web.archive.org/web/20150919003441/http://science.leidenuniv.nl/index.php/hall_of_fame_2005|archive-date=19 September 2015|accessdate=1 December 2015}}</ref> ''Ilex baasii'' и ''Baasoxylon'' се именувани по него.<ref name="Naturalis Biodiversity Center 2005 pp. 413–424">{{Наведено списание|last=Roos|first=Marco|date=14 December 2005|title=Pieter Baas Retires|journal=Blumea - Biodiversity, Evolution and Biogeography of Plants|publisher=Naturalis Biodiversity Center|volume=50|issue=3|pages=413–424|doi=10.3767/000651905x622662|issn=0006-5196}}</ref> Додека бил во Шри Ланка во 2004 година, Баас го преживеал [[Земјотрес во Индискиот Океан (2004)|цунамито во Индискиот Океан]].<ref name="bionieuws"/> Починал на 29 април 2024 година, на 80-годишна возраст.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://images.nrc.nl/c6206Qy961ajR7KG7AORV-c2B6M=/x/filters:no_upscale():format(jpeg):fill(f8f8f8,true)/s3/nrchub/clippings/NH/20240501/304-advertisement-271897_1324985_baas01ra-459775-949452.png|title=Professor Dr. Pieter Baas death notice|accessdate=1 May 2024}}</ref> {{Ботаничар|Baas}} == Наводи == {{Наводи|30em}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Баас, Питер}} [[Категорија:Членови на Кралската холандска академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 2024 година]] [[Категорија:Родени во 1944 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 9s6pl9pn3vqx0scyxxk875rctanbt1u 0 1392402 5545024 5544430 2026-04-26T18:41:24Z Marco Mitrovich 114460 5545024 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Петрово Село | native_name = Petrovaselo | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 49 |lats = 0 |latNS = N | longd = 21 |longm = 34 |longs = 52 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Рекаш]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 125 | population_footnotes = | population_total = 286 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307346 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Петрово Село''' ({{langx|ro|Petrovaselo}}) е населено место во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 286 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на гратче [[Рекаш]]. Селото е мнозински [[Срби|српско]]. == Историја == Според „Романската енциклопедија“, населбата за прв пат се споменува во папските документи во 1359 година. Во 1477 година, сопственици на селото биле браќата Никола и Јаков Банфи, кнезовите. Традицијата раскажува за три српски населби во Петрово Село и неговата околина: околу 1481, 1690 и 1737 година. Први пристигнале четири семејства со нивните домаќини: Петар, Бранка, Радојица и Андрија. Семејствата се движеле низ областа (поради лошата почва) сè додека Петар и неговото семејство не пронашле големо дабово дрво и извор до него. Други семејства се населиле таму до Петар, на место кое тој го нарекол ''Ѓаковац''. Основано е село кое го добило името по Петар - ''Петрово Село'', и тоа околу 1522-1523 година.<ref>"Гласник Етнографског музеја у Београду", Београд 33/1970</ref> Помеѓу 1760 и 1770 година, таму се населила група Срби од [[Црна Гора]]. Според српски извор од 1905 година, местото било населено во 1696 година.<ref>Мата Косовац: "Српска православна митрополија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> Српската населба е поврзана со воените години 1690 и 1737 година, кога навистина имало миграција на Срби од територии каде што беснееле Турците. Според народните приказни, српските доселеници донеле со себе слики - „Распетието“ и портрет на српскиот патријарх Арсениј Чарнојевиќ, кои ги поставиле во мала дрвена црква по нејзината изградба. Во 1764 година, Петрово Село било православна парохија во Темишварскиот протопресвитерат. Во 1774 година, местото, кое припаѓа на округот Буковац, Темишварски дистрикт, било населено претежно со Срби.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", репринт, Панчево 2003. године</ref> Според пописот на православното свештенство во 1797 година, единствениот свештеник на местото бил свештеникот Алексије Поповиќ. Тој бил ракоположен во 1767 година и зборувал исклучиво српски.<ref>"Темишварски зборник", Нови Ссд 8/2015.</ref> Местото било сопственост на благородничкото семејство Андрејевиќ. Во 1784 година, Михајло Андрејевиќ изградил нова црква посветена на Успението на Пресвета Богородица, исто така дрвена колиба, во која направил семеен гроб. Георгије Андрејевиќ „од Петрово Село“ бил купувач на српска книга во 1841 година. Петрово Село во Темишварската епархија доживеало зголемување на населението во 19 век. Така, во 1847 година, таму живееле 776 православни христијани, а во 1867 година биле евидентирани 904 души.<ref>"Гласник друштва српске словесности", Београд 1872. године</ref> Според извештајот на протопрезвитерот од крајот на 1891 година, се гледа дека во парохијата има една црква со свештеник, а 1.063 православни души живеат во 185 српски домови.<ref>"Српски сион", Карловци 1892. године</ref> Во 1905 година, Петрово Село било мала општина во округот Темешрекаш. Имало 808 жители во 183 домови - сите Срби од православна вероисповед. Јавните згради вклучувале српска православна црква и српско јавно училиште. Последната пошта и служба за брза достава биле сместени во блискиот Темешрекаш (Рекаш). Во 1907 година, во селото била основана Српската штедилница како задруга со ограничена одговорност.<ref>"Школски лист", Сомбор 1907. године</ref> Српската земјоделска задруга имала капитал од 6.311 илјади долари, а ја воделе: претседателот Пантелејмон Дошен и управителот Илија Радивојевиќ.<ref name="#1">Мата Косовац, наведено дело</ref> == Демографија == ;Етнички состав во населба (988 жители) {{bar box |float=center |title=Етнички групи 1900 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|81.7}} {{Столбен постоток|[[Унгарци]]|green|11.8}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|4.3}} }} ;Етнички состав во населба (281 жител) {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2011 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-ethnic-loc2011.htm Ethnic composition, all places: 2011 census] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|48.4}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|47.7}} }} == Црква и училиште == Старата дрвена црква, поради нејзината дотраеност, била заменета со нова во 1901 година, која била изградена според проектот на архитектот Момчило Тапавица. Иконостасот е типичен, нарачан во 1909 година од трговецот со црковни добра Ивковиќ од [[Нови Сад]]. Црквата, посветена на Светиот великомаченик Георгиј, била подложена на поголеми поправки во 1936 година.<ref>Милош Поповић: "Верско-црквени живот Срба у Банату", Зрењанин 2001. године</ref> Бакнувачките икони (14) биле насликани во 1854 година од иконописецот Сава Петровиќ од [[Темишвар]].<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Православната парохија е основана во 1779 година, а црковните запишувања се евидентирани од 1780 година. Според митрополитскиот извештај од 1865 година, во Петрово Село имало една парохија од четврт ред, со 862 српски парохијани.<ref>"Српски летопис", Будим 1866. године</ref> Во 1905 година, местото имало црковна општина, редовно собрание, под претседателство на Пантелејмон Дошен. Тоа била парохија од најнизок шести ред, имала парохиска куќа, а парохиската сесија изнесувала 32 кј. Парохиски свештеник бил монахот Пантелејмон Дошен, роден во Почитељ, кој работел во таа парохија пет години. Таму имало и српски православен манастир, а црковно-општинскиот имот бил импресивна земја од 136 кј. Шест верници го напуштиле православието и станале Назареќани.<ref name="#1"/> Претплатник на српската книга во 1847 година во Темишвар бил Георгије Андреовиќ „од Петрова села“, судија на округот Тамиш. Учител во Петрово Село во 1825 година бил Марко Давидовиќ.<ref>"Српски летопис", Будим 1826. године</ref> Смртта на учителот во Петрово Село оставила слободно место во источноправославната наставничка професија таму. Во јуни 1858 година бил прогласен банкрот, на наставникот му била понудена годишна основна плата од 80 франци, а кандидатот морал да може да предава на српски, германски и романски јазик.<ref>"Србски дневник", Нови Сад 1858. године</ref> Учителот Димитрије Агора од Петрово Село го положил испитот за наставник во [[Сомбор]] во 1858 година. Во Петрово Село во 1905 година, директор на училиштето бил Николаје Андрејиќ, а старател Живан Живанов. Наставничкиот кадар се состоел од брачна двојка: учителот Илија Радивојевиќ, по потекло од Долово, кој работел во селото две години, и учителката Даринка Радивојевиќ, моминско име Стојановиќ, по потекло од [[Вршац]], која работела во селото четири години. 73 ученици посетувале редовна настава, а 41 постаро дете посетувало средно училиште.<ref name="#1"/> == Поврзано == * [[Банатска Црна Гора]] * [[Срби]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рекаш]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] l8upys68adfxovdzgdbg9vo2572cm4y 0 1392406 5545025 5544425 2026-04-26T18:42:16Z Marco Mitrovich 114460 5545025 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Хрњаково | native_name = Herneacova | settlement_type = Населба | image_skyline = Herneacova1.JPG | image_alt = | image_caption = Хрњаково | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 51 |lats = 26 |latNS = N | longd = 21 |longm = 30 |longs = 57 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Рекаш]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 166 | population_footnotes = | population_total = 381 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307342 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Хрњаково''' ({{langx|ro|Herneacova}}) е населено место во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 381 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на гратче [[Рекаш]]. == Историја == Според „Романската енциклопедија“, најстарото споменување на селото датира од 1349 година. Во времето на Јанко Сибињан (1407-1456), романски благородник, таму живееле [[Романци]] и [[Срби]], кои го нарекувале местото Харанаг. Од 1477 година се вика Хрњаковци. На картата на [[Банат]] од 1761 година, може да се види ''Хрњаково''. Околу 1850 година, на местото имало околу 360 [[Банатска Црна Гора|црногорски]] домови, а наследен кнез бил од семејството Обрадовиќ.<ref>"Војвођанин", календар, Беч 1853.</ref> Австрискиот царски ревизор Ерлер, во својот извештај од 1774 година, навел дека на местото „Херњаково“, кое припаѓа на Барачкиот округ, од Липовскиот дистрикт, Србите и Власите живееле мешано.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003.</ref> За време на пописот на православното свештенство спроведен во 1797 година, во местото „Херњекова“ служел само парохискиот свештеник, свештеникот Александар Јовановиќ (поднел оставка во 1795 година), кој зборувал српски и романски јазик.<ref>"Темишварски зборник", Нови Сад 10/2018.</ref> Во 1866 година, Михаило Пелиќ бил назначен за учител во „мешаното“ српско-романско училиште во Хрњаково. Тој посетувал главно основно училиште и Подготвително училиште во [[Арад]]. Бил квалификуван да работи во основни селски училишта. Морал да го положи испитот во Подготвително училиште во [[Сомбор]].<ref>"Школски лист", Сомбор 1866. године</ref> Според извештајот на протопрезвитерот за состојбата по парохии од крајот на 1891 година, местото имало: една црква, еден свештеник, 903 православни Срби со 206 домови и регистрирани 352 Романци.<ref>"Српски сион", Карловци 1892. године</ref> До 1909 година, Хрњаково припаѓало на Српската православна митрополија. Според податоците од таа година, имало 37 Срби.<ref>Мата Косовац: "Српска православна митрополија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910.</ref> == Поврзано == * [[Банатска Црна Гора]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рекаш]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] su9i72ktg1f79du3n60f4cu6r2yxhy2 0 1392423 5545278 5543900 2026-04-27T09:07:36Z Jtasevski123 69538 5545278 wikitext text/x-wiki '''Алва Августус Итон''' (20 ноември 1865 – 29 септември 1908) — [[Соединети Американски Држави|американски]] [[Ботаника|ботаничар]] кој опишал многу видови папрати, орхидеи и треви.<ref name="Obituary">{{cite journal|last=Leavitt|first=R. G.|author-link=Robert Greenleaf Leavitt|year=1908|title=In memoriam: Alvah Augustus Eaton|url=https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.b2936809&view=1up&seq=267&q1=eaton|journal=Rhodora|volume=10|issue=120|pages=209–211|jstor=23296554}}</ref> == Ран живот == Итон бил роден во Сибрук, [[Њу Хемпшир]], и се преселил на семејна фарма во Салисбери, [[Масачусетс]] на дванаесет годишна возраст. Завршил четиригодишно средно образование во рок од две години во училиштето „Путнам“ во Њуберипорт. == Кариера == Работел како наставник една година во Сибрук, а уште три во Калифорнија, паралелно со земјоделство. Откако се вратил во Нова Англија, решил да стане цвеќар поради здравствени проблеми. Три пати бил на екскурзии во Флорида и една во Европа за Ботаничката лабораторија „Ејмс“ во Истон, Масачусетс. Тој бил член на поглавјето „Линејски папрат“, претходник на Американското друштво за папрати. Често придонесувал за „''Ферн билтен“'' и развивал хербариум за Друштвото. Итон издал серија слична на ''[[exsiccata]]'' „''Родот Equisetum во Северна Америка.'' ''Дистрибуција на билтенот за папрати“''. До неговата смрт во 1908 година, тој бил кустос на хербариумот. == Дела == Голем дел од неговата работа е документирана во Греј Хербариумот на [[Харвард|Универзитетот Харвард]]. Документите се состојат од шеснаесет тетратки напишани помеѓу приближно 1895 и 1906 година, четири писма од 1899 до 1905 година и неколку недатирани ракописи.<ref>{{Cite web|url=http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~gra00019|title=The Eaton papers (1895-1906)|archive-url=https://web.archive.org/web/20120515214525/http://oasis.lib.harvard.edu/oasis/deliver/~gra00019|archive-date=2012-05-15|access-date=2011-12-02|url-status=dead}}</ref> {{Ботаничар|A.A.Eaton}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Итон, Алва Августус }} [[Категорија:Починати во 1908 година]] [[Категорија:Родени во 1865 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 6t0ys46ufmsnb8aw51cmoirndxwo1bo 0 1392424 5545243 5543901 2026-04-27T08:30:21Z Jtasevski123 69538 5545243 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|birth_date={{birth date|1935|07|05|df=y}}|birth_place=[[Тилбург]]|death_date={{death date and age|2017|05|07|1935|07|05|df=y}}}}'''Хубертус Антониус ван дер Аа''' (5 јули 1935 година — 7 мај 2017) — [[Холанѓани|холандски]] [[Микологија|миколог]] кој опишал неколку [[Род (биологија)|родови]] и [[Вид (биологија)|видови]] [[Габа|габи]].<ref>[http://www.westerdijkinstitute.nl/BioloMICSNews.aspx?Rec=10850 Dr. Huub van der Aa passed away.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171109195952/http://www.westerdijkinstitute.nl/BioloMICSNews.aspx?Rec=10850|date=2017-11-09}}, Westerdijk Fungal Biodiversity Institute</ref> Студирал на Универзитетот во Утрехт каде што докторирал во 1973 година со дисертацијата ''„Студии за [[phyllosticta]] I“''.<ref>[http://dap.library.uu.nl/frames.html?naam Hubertus Antonius van der Aa] at the Utrecht University Album Promotorum.</ref> {{Ботаничар|Aa}} == Публикации == * {{Наведено списание|year=1968|title=''Petrakia irregularis''. A new fungus species|journal=Acta Botanica Neerlandica|volume=17|issue=3|pages=221–225|doi=10.1111/j.1438-8677.1968.tb00076.x}}  * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|last2=van Kesteren|first2=H. A.|year=1971|title=The identity of ''[[Phyllosticta]] destructiva'' and similar ''[[Phoma]]''-like fungi described from [[Malvaceae]]-D and ''[[Lycium barbarum|Lycium halimifolium]]''-D|journal=Acta Botanica Neerlandica|volume=20|issue=5|pages=552–563|doi=10.1111/j.1438-8677.1971.tb00740.x}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1973|title=Studies in ''Phyllosticta''. Part 1|journal=Studies in Mycology|issue=5|pages=1–110}} * {{Наведено списание|last=Samson|first=R. A.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1975|title=''Echinochondrium pulchrum''. New genus, new Species, a new sclerotic [[Hyphomycetes|hyphomycete]]|journal=Revue de Mycologie|volume=39|issue=2|pages=103–106}} * {{Наведено списание|last=Freyer|first=K.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1975|title=''[[Pyrenochaeta]] parasitica''. New species. The [[Conidium|conidial]] stage of ''[[Herpotrichia]] parasitica'' equals ''[[Trichosphaeria]] parasitica''|journal=[[Forest Pathology (journal)|European Journal of Forest Pathology]]|volume=5|issue=3|pages=177–182|doi=10.1111/j.1439-0329.1975.tb00463.x}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1976|title=The [[Rust (fungus)|rust fungi]] of [[Reed (plant)|reeds]]. An introduction to the Uredinales|journal=Coolia|volume=19|issue=1|pages=15–23}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1977|title=The rusts of reeds. Some amplifications|journal=Coolia|volume=20|issue=1|pages=26–27}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1978|title=71626 ''[[Agaricus]] macrosporus'' in the [[Eem]] polder, Netherlands|journal=Coolia|volume=21|issue=1|pages=13–19}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1978|title=''[[Ganoderma]] resinaceum'' as a parasite of the [[beech]] tree|journal=Coolia|volume=21|issue=2|pages=30–32}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1978|title=Objections to the regular consumption of ''Agaricus macrosporus''|journal=Coolia|volume=21|issue=3|pages=67–68}} * {{Наведено списание|last=Zazzerini|first=A.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1979|title=Morphology and pathogenicity of ''Phlyctaena vagabunda'', a parasite of the [[olive]] tree ''Olea europaea''|journal=Phytopathologische Zeitschrift|volume=96|issue=3|pages=258–262|doi=10.1111/j.1439-0434.1979.tb01647.x}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1979|title=A deviant form of ''[[Leucoagaricus]] naucinus''|journal=Coolia|volume=22|issue=4|pages=114–115}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|last2=van Kesteren|first2=H. A.|year=1980|title=''Phoma heteromorphospora''. New name|journal=Persoonia|volume=10|issue=4|pages=542}} * {{Наведено списание|last=von Arx|first=J. A.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1981|title=''Pithosira'' and ''Xenoplaca'' 2. [[Dematiaceous]] Hyphomycete genera from South America|journal=Persoonia|volume=11|issue=3|pages=387–389}} * {{Наведено списание|last=Constantinescu|first=O.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1982|title=''Phoma flavigena''. New species from fresh water in Romania|journal=[[Fungal Biology|Transactions of the British Mycological Society]]|volume=79|issue=2|pages=343–345|doi=10.1016/s0007-1536(82)80126-5}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1982|title=Some changes in [[International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants|International Code of Botanical Nomenclature]]|journal=Coolia|volume=25|issue=4|pages=101–104}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1983|title=''[[Coniella]] macrospora''. New species|journal=Proceedings of the [[Royal Netherlands Academy of Arts and Sciences|Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen]] Series C Biological and Medical Sciences|volume=86|issue=2|pages=121–126}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1984|title=The [[clavarioid]] form of ''[[Pleurotus]] ostreatus''|journal=Coolia|volume=27|issue=4|pages=85–89}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|last2=van Oorschot|first2=C. A. N.|year=1985|title=A redescription of some genera with staurospores|journal=Persoonia|volume=12|issue=4|pages=415–426}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1986|title=A striking attack on ''[[Hygrocybe]]''|journal=Coolia|volume=29|issue=1|pages=7–9}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1986|title=Dichotomy and fasciation in ''[[Phallus impudicus]]''|journal=Coolia|volume=29|issue=4|pages=92–96}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1986|title=Revision of ''[[Keissleriella]] podocarpi'' Butin|journal=Sydowia|volume=39|pages=1–7}} * {{Наведено списание|last=de Nooij|first=M. P.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1987|title=''[[Phomopsis]] subordinaria'' and associated stalk disease in natural populations of ''[[Plantago lanceolata]]''|journal=[[Botany (journal)|Canadian Journal of Botany]]|volume=65|issue=11|pages=2318–2325|doi=10.1139/b87-315}} * {{Наведено списание|last=von Arx|first=J. A.|last2=Guarro|first2=J.|last3=van der Aa|first3=H. A.|year=1987|title=''Asordaria''. New genus of [[Sordariaceae]] and a new species of ''Melanocarpus''|journal=Persoonia|volume=13|issue=3|pages=263–272}} * {{Наведено списание|last=von Arx|first=J. A.|last2=var der Aa|first2=H. A.|year=1987|title=''[[Spororminula]] tenerifae''. New genus new species|journal=Transactions of the British Mycological Society|volume=89|issue=1|pages=117–120|doi=10.1016/s0007-1536(87)80068-2}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1988|title=''Syzygospora tumefaciens''. The cause of galls on ''[[Collybia]]''|journal=Coolia|volume=31|issue=3|pages=63–68}} * {{Наведено списание|last=van Eijk|first=G. W.|last2=Roeijmans|first2=H. J.|last3=van der Aa|first3=H. A.|year=1988|title=[[Labdane]] diterpene derivatives from ''[[Holwaya]] mucida''|journal=Journal of Microbiology|volume=54|issue=4|pages=325–330|doi=10.1007/bf00393523}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1989|title=''Polycoccum peltigerae'' and ''[[Didymosphaeria]] arxii''. New species and their [[Teleomorph, anamorph and holomorph|anamorph]]s|journal=Studies in Mycology|issue=31|pages=15–22}} * {{Наведено списание|last=var der Aa|first=H. A.|last2=Noordeloos|first2=M. E.|author-link2=Machiel Noordeloos|last3=de Gruyter|first3=J.|year=1990|title=Species concepts in some larger genera of the [[Coelomycetes]]|journal=Studies in Mycology|issue=32|pages=3–20}} * {{Наведено списание|last=Guarro|first=J.|last2=Cannon|first2=P. F.|last3=van der Aa|first3=H. A.|year=1991|title=A synopsis of the genus ''[[Zopfiella]]'' [[Ascomycetes]] [[Lasiosphaeriaceae]]|journal=Systema Ascomycetum|volume=10|issue=2|pages=79–112}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1992|title=Mycophilic [[honeybees]]|journal=Coolia|volume=35|issue=3|pages=83–86}} * {{Наведено списание|last=Kok|first=C. J.|last2=Haverkamp|first2=W.|last3=van der Aa|first3=H. A.|year=1992|title=Influence of pH on the growth and leaf-maceration ability of fungi involved in the decomposition of floating leaves of ''Nymphaea alba'' in an acid water|journal=[[Microbiology (journal)|Journal of General Microbiology]]|volume=138|issue=1|pages=103–108|doi=10.1099/00221287-138-1-103|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1993|title=[[International Mycological Association]]|journal=Coolia|volume=36|issue=1|pages=23–25}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A|last2=Samson|first2=R. A.|year=1994|title=A new species of ''Helicoön''|journal=[[Fungal Biology|Mycological Research]]|volume=98|issue=1|pages=74–76|doi=10.1016/s0953-7562(09)80340-7}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|year=1998|title=''[[Nectria]] cosmariospora'', a new [[Sordariomycetes|Pyrenomycete]] for the Netherlands|journal=Coolia|volume=41|issue=3|pages=148–150}} * {{Наведено списание|last=Vanev|first=S. G.|last2=van der Aa|first2=H. A.|year=1998|title=An annotated list of the published names in ''Asteromella''|journal=Persoonia|volume=17|issue=1|pages=47–67}} * {{Наведено списание|last=Kovics|first=G. J.|last2=de Gruyter|first2=J.|last3=van der Aa|first3=H. A.|date=August 1999|title=''Phoma sojicola [[Combinatio nova|comb. nov.]]'' and other [[hyaline]]-spored [[Coelomycetes]] pathogenic on [[soybean]]|journal=Mycological Research|volume=103|issue=8|pages=1065–1070|doi=10.1017/s0953756298007990}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|last2=Boerema|first2=G. H.|last3=de Gruyter|first3=J.|year=2000|title=Contributions towards a monograph of ''Phoma'' (Coelomycetes) VI - 1. Section Phyllostictoides: Characteristics and nomenclature of its [[type species]] ''Phoma exigua''|journal=Persoonia|volume=17|issue=3|pages=435–456}} * {{Наведено списание|last=van der Aa|first=H. A.|last2=Vanev|first2=S.|last3=Mel'nik|first3=V. A.|displayauthors=etal|date=September 2001|title=A new species of ''Cytosporella'' (Coelomycetes, Deuteromycotina) from subantarctic Campbell Island (New Zealand)|journal=[[Royal Society of New Zealand|New Zealand Journal of Botany]]|volume=39|issue=3|pages=543–545|doi=10.1080/0028825x.2001.9512756|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=de Gruyter|first=J.|last2=Boerema|first2=G. H.|last3=van der Aa|first3=H. A.|year=2002|title=Contributions towards a monograph of ''Phoma'' (Coelomycetes) VI - 2. Section Phyllostictoides: Outline of its taxa|journal=Persoonia|volume=18|issue=1|pages=1–53}} * {{Наведено списание|last=Baayen|first=R. P.|last2=Bonants|first2=P. J. M.|last3=Verkley|first3=G.|displayauthors=etal|date=May 2002|title=Nonpathogenic isolates of the citrus black spot fungus, ''Guignardia citricarpa'', identified as a cosmopolitan endophyte of woody plants, ''G. mangiferae'' (''Phyllosticta capitalensis'')|journal=[[American Phytopathological Society#Journals|Phytopathology]]|volume=92|issue=5|pages=464–477|doi=10.1094/phyto.2002.92.5.464|pmid=18943020|doi-access=free}} == Наводи == {{наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Аа, Хубертус Антониус ван дер }} [[Категорија:Луѓе од Тилбург]] [[Категорија:Холандски миколози]] [[Категорија:Починати во 2017 година]] [[Категорија:Родени во 1935 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 3bkmoxwqt796l42lcetr66oo40r17rw 0 1392425 5545286 5543904 2026-04-27T09:13:13Z Jtasevski123 69538 5545286 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Fischer_von_Waldheim_AA.jpg|мини|Фишер фон Валдхајм А.А.]]'''Александар Александрович Фишер фон Валдхајм''' (роден на 20 април 1839 година во [[Москва]], [[Руска Империја]] — починал на 24 февруари 1920 година во [[Сочи]], [[Русија]]) — руски [[Ботаника|ботаничар]]. Тој бил директор на [[Ботаничка градина на Петар Велики|Ботаничката градина во Санкт Петербург]]. Бил син на [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] (1803–1884) и внук на [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]]. Во 1853 година, бил избран за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]]. {{Ботаничар|A.A.Fisch.Waldh.}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Валдхајм, Александар Александрович Фишер фон }} [[Категорија:Починати во 1920 година]] [[Категорија:Родени во 1839 година]] [[Категорија:Руски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] jrskzzy51z2k9k8rjckgvdyf9uiekas 0 1392426 5545294 5543905 2026-04-27T09:27:15Z Jtasevski123 69538 5545294 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|image=Fischer von Waldheim 1771-1853.jpg|caption=Готхелф Фишер фон Валдхајм|name=Готхелф Фишер фон Валдхајм|birth_name=Готхелф Фишер|birth_date=13 октомври 1771|birth_place=[[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Изборно Кнежевство Саксонија]]|death_date={{Death date and age|1853|10|18|1771|10|13|df=yes}}|death_place=[[Москва]], [[Руска Империја]]|other_names=Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм|occupation=[[Anatomist]], [[entomologist]] and [[paleontologist]].|education=[[University of Leipzig]]|workplaces=[[Универзитетот во Мајнц]], [[Московскиот универзитет]]|known_for=Класификација на безрбетници, ''Entomographia Imperii Rossici''|awards=Руско благородништво; додавање на „фон Валдхајм“ на неговото име; почесен член на странство на [[Американска академија на уметностите и науките|Американска академија на уметности и науки]]; член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]]|author_abbrev_bot='''G.Fisch.Waldh.'''|author_abbrev_zoo='''G. Fischer''', '''Fischer de Waldheim''', '''Fischer von Waldheim'''}}'''Готхелф Фишер фон Валдхајм''' {{Langx|ru|Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм}}; 13 октомври 1771 година — 18 октомври 1853) — [[Изборно Кнежевство Саксонија|саксонски]] [[Анатомија|анатомист]], [[Ентомологија|ентомолог]] и [[Палеонтологија|палеонтолог]] кој го поминал поголемиот дел од својот возрасен живот во [[Руска Империја|Русија]]. Фишер бил роден како Готхилф Фишер во [[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Саксонија]], како син на ткајач на лен. Студирал [[медицина]] во [[Лајпциг]]. Патувал во [[Виена]] и [[Париз]] со својот пријател [[Александар фон Хумболт]] и студирал кај [[Жорж Кивје]]. Станал професор во [[Мајнц]], а потоа во 1804 година станал професор по природна историја и директор на Природонаучниот музеј Демидов на [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот универзитет]]. Во август 1805 година, го основал [[Московско друштво на натуралисти|Московското друштво на натуралисти]]. Фишер бил избран за странски почесен член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1812 година и за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] во 1818 година. Фишер главно се занимавал со класификација на [[безрбетници]], чиј резултат била неговата ''„Ентомографија Империи Росици“'' (1820–1851). Тој, исто така, поминал време проучувајќи [[Фосил|фосили]] од областа околу Москва. Поради неговата работа на проучување на инсектите во Русија, руската влада му доделила благородништво, како и наставката „фон Валдхајм“ на неговото презиме. {{Ботаничар|G.Fisch.Waldh.}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фишер, Готхелф фон Валдхајм}} [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Германски палеонтолози]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1771 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 3ogawq376ezzxohxfszet4endm6bjw9 5545297 5545294 2026-04-27T09:28:09Z Jtasevski123 69538 5545297 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist|image=Fischer von Waldheim 1771-1853.jpg|caption=Готхелф Фишер фон Валдхајм|name=Готхелф Фишер фон Валдхајм|birth_name=Готхелф Фишер|birth_date=13 октомври 1771|birth_place=[[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Изборно Кнежевство Саксонија]]|death_date={{Death date and age|1853|10|18|1771|10|13|df=yes}}|death_place=[[Москва]], [[Руска Империја]]|other_names=Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм|occupation=[[Anatomist]], [[entomologist]] and [[paleontologist]].|education=[[University of Leipzig]]|workplaces=[[Универзитетот во Мајнц]], [[Московскиот универзитет]]|known_for=Класификација на безрбетници, ''Entomographia Imperii Rossici''|awards=Руско благородништво; додавање на „фон Валдхајм“ на неговото име; почесен член на странство на [[Американска академија на уметностите и науките|Американска академија на уметности и науки]]; член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]]|author_abbrev_bot='''G.Fisch.Waldh.'''|author_abbrev_zoo='''G. Fischer''', '''Fischer de Waldheim''', '''Fischer von Waldheim'''}}'''Готхелф Фишер фон Валдхајм''' ({{Langx|ru|Григо́рий Ива́нович Фи́шер фон Ва́льдгейм}}; 13 октомври 1771 година — 18 октомври 1853) — [[Изборно Кнежевство Саксонија|саксонски]] [[Анатомија|анатомист]], [[Ентомологија|ентомолог]] и [[Палеонтологија|палеонтолог]] кој го поминал поголемиот дел од својот возрасен живот во [[Руска Империја|Русија]]. Фишер бил роден како Готхилф Фишер во [[Валдхајм (Саксонија)|Валдхајм]], [[Саксонија]], како син на ткајач на лен. Студирал [[медицина]] во [[Лајпциг]]. Патувал во [[Виена]] и [[Париз]] со својот пријател [[Александар фон Хумболт]] и студирал кај [[Жорж Кивје]]. Станал професор во [[Мајнц]], а потоа во 1804 година станал професор по природна историја и директор на Природонаучниот музеј Демидов на [[Московски државен универзитет „Ломоносов“|Московскиот универзитет]]. Во август 1805 година, го основал [[Московско друштво на натуралисти|Московското друштво на натуралисти]]. Фишер бил избран за странски почесен член на [[Американска академија на уметностите и науките|Американската академија на уметностите и науките]] во 1812 година и за член на [[Американско филозофско друштво|Американското филозофско друштво]] во 1818 година. Фишер главно се занимавал со класификација на [[безрбетници]], чиј резултат била неговата ''„Ентомографија Империи Росици“'' (1820–1851). Тој, исто така, поминал време проучувајќи [[Фосил|фосили]] од областа околу Москва. Поради неговата работа на проучување на инсектите во Русија, руската влада му доделила благородништво, како и наставката „фон Валдхајм“ на неговото презиме. {{Ботаничар|G.Fisch.Waldh.}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фишер, Готхелф фон Валдхајм}} [[Категорија:Почесни членови на Петербуршката академија на науките]] [[Категорија:Германски палеонтолози]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]] [[Категорија:Починати во 1853 година]] [[Категорија:Родени во 1771 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] lr7q7fx97nizfp28iumw1pdk7a7yh7k 0 1392427 5545302 5543907 2026-04-27T09:40:27Z Jtasevski123 69538 5545302 wikitext text/x-wiki '''Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм''' ({{Langx|ru|Александр Григорьевич Фишер фон Вальдгейм}}; 7 мај 1803 — 13 јули 1884 година) — руски ботаничар роден во Германија. Тој бил син на натуралистот [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] и татко на ботаничарот [[Александар Александрович Фишер фон Валдхајм]] . == Живот и работа == Фишер фон Валдхајм бил син на Готхелф Фишер фон Валдхајм, а негов кум бил [[Александар фон Хумболт]]. Ботаника учел уште од рана возраст дома, одел во московската гимназија, а потоа во интернатско училиште пред да се запише на Московскиот универзитет во 1817 година, каде што се школувал кај [[Карл Лудвиг Голдбах|К. Л. Голдбах]] и [[Георг Франц Хофман|Г. Ф. Хофман]]. Станал професор по ботаника и фармакологија на Московската медицинска хируршка академија во 1826 година. Се оженил со Натали, ќерка на Хофман, во 1830 година и станал директор на ботаничката градина по смртта на неговиот свекор. Медицинската хируршка академија била распуштена во 1843 година, а потоа тој имал позиции на Универзитетот Ломоносов. Поднел оставка во 1865 година.<ref name=":0">{{cite book|url=https://www.deutsche-biographie.de/pnd116584483.html#ndbcontent|title=Neue Deutsche Biographie|year=1961|volume=5|page=212|chapter=Fischer von Waldheim, Alexander|author=Zaunick, Rudolph|lang=de}}</ref> Тој покажал посебен интерес за растителна анатомија и дизајнирал микроскоп заедно со Винсент Шевалие. Тој бил секретар на [[Московско друштво на натуралисти|Московското друштво на натуралисти]] од 1825 до 1835 година и бил претседател од 1872 до 1884 година. Тој бил награден со Голем крст на рускиот ред Света Ана и Голем крст на Виртембершкиот Фридриков ред. Неговиот син Александар бил професор по ботаника во Варшава од 1897 до 1917 година.<ref name=":0" /> {{Ботаничар|Fisch.Waldh.}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Фишер, Александар Григориевич фон Валдхајм}} [[Категорија:Починати во 1884 година]] [[Категорија:Родени во 1803 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Руски ботаничари]] hrkkwari1rkyvs1xeq6wygljrh7fly0 0 1392428 5545305 5543920 2026-04-27T09:48:02Z Jtasevski123 69538 5545305 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Вилијам Aјтон|image=William Aiton.jpg|birth_date=1731|birth_place=[[Хамилтон]], Шкотска|death_date={{death date and age|1793|02|02|1731|df=yes}}|death_place=[[Кју]], Англија|resting_place=Црквата „Света Ана“, Кју, Англија|fields=[[Ботаника]]|author_abbrev_bot=Aiton|known_for=Директор на [[Кралски ботанички градини во Кју]]|children=[[Вилијам Таунсенд Ајтон]]}}'''Вилијам Ајтон''' (1731 — 2 февруари 1793) — [[Шкотска|шкотски]] [[Ботаника|ботаничар]].<ref>{{cite web|url=https://www.scottish-places.info/people/famousfirst1430.html|title=William Aiton from The Gazetteer for Scotland|language=en-gb|website=www.scottish-places.info}}</ref> [[Податотека:Kew,_St_Anne's_Churchyard,_The_Aiton_family_tomb.jpg|мини|Гробницата на семејството Ајтон]] Ајтон бил роден во близина на Хамилтон. Редовно се обучувал за професијата градинар, па во 1754 година отпатувал во [[Лондон]] и станал помошник на [[Филип Милер]], тогашен надзорник на Челзиевата физичка градина. Во 1759 година бил назначен за директор на новоформираната [[Кралски ботанички градини во Кју|ботаничка градина во Кју]], каде што останал до својата смрт. Направил многу подобрувања во градините, а во 1789 година го објавил ''„[[Hortus Kewensis]]“'', каталог на растенијата што се одгледуваат таму. Погребан бил во блиската црква „Света Ана“, во Кју.<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=1|wstitle=Aiton, William|volume=1|page=448}}</ref> Второто и проширено издание на ''Hortus'' било објавено во 1810–1813 година од неговиот најстар син, [[Вилијам Таунсенд Ајтон]].<ref name="EB1911" /> Ајтон е одбележан со специфичниот епитет ''aitonis''. Во 1789 година, тој го класифицирал растението Sampaguita во родот ''[[Jasminum]]'', а го нарекол и ''арапски јасмин,'' бидејќи се верувало дека растението потекнува од [[Арапски Полуостров|Арапскиот Полуостров]]<ref>{{Cite web|url=https://gardenerdy.com/study-of-sampaguita-flower/|title=Study of the Sampaguita Flower - The National Pride of Philippines|date=2009-03-09|language=en-US|accessdate=25 March 2021|website=Gardenerdy}}</ref> иако растението не потекнува од Арабија. {{Ботаничар|Aiton}} == Избрани публикации == * {{Наведена книга|url=http://www.botanicus.org/item/31753000624095|title=Hortus Kewensis|last=Ајтон|first=В.|publisher=[[Џорџ Никол]]|year=1789|location=Лондон|author-link=Вилијам Aјтон}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Aјтон, Вилијам }} [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Починати во 1793 година]] [[Категорија:Родени во 1731 година]] [[Категорија:Шкотски ботаничари]] 2jmjpxuaf2sroppmpkuicc5v44r9drw 0 1392429 5545328 5543923 2026-04-27T11:35:53Z Jtasevski123 69538 5545328 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Вилијам Таунсенд Ајтон|image=W_T_Aiton.jpg|birth_date=2 февруари 1766|birth_place=[[Кју]]|death_date={{death date and age|9 October 1849|2 February 1766|df=y}}|death_place=[[Кју]]|field=[[Ботаника]]}}'''Вилијам Таунсенд Ајтон''' (2 февруари 1766 — 9 октомври 1849) — англиски ботаничар. == Ран живот и образование == Ејтон бил роден во Кју на 2 февруари 1766 година, најстарото дете од четирите ќерки и двата сина на Елизабет (родена Таунсенд) ({{Околу|1740–1826}}) и [[Вилијам Aјтон|Вилијам Ајтон]] (1731–1793). Неговиот помлад брат Џон Таунсенд Ајтон (1777–1851) станал кралски градинар во Виндзор, а подоцна и во [[Фрогмор]] и [[Кензингтонска палата|Кензингтонската палата]].<ref name="DNB">{{cite DNB|wstitle=Aiton, William Townsend|volume=1|author=Britten, James}}</ref><ref name=":0">{{Cite ODNB|title=Aiton, William Townsend (1766–1849), horticulturist|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-262|access-date=2023-05-12|year=2004|language=en|doi=10.1093/ref:odnb/262}}</ref><ref>{{Cite ODNB|title=Aiton, William (1731–1793), horticulturist|url=https://www.oxforddnb.com/display/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-260|access-date=2023-05-12|year=2004|language=en|doi=10.1093/ref:odnb/260}}</ref> == Кариера == Ајтон издал второ и проширено издание на ''[[Hortus Kewensis]]'' во 1810–1813 година, каталог на растенијата во [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралските ботанички градини во Кју]],<ref>{{Cite web|url=https://blog.biodiversitylibrary.org/2023/05/travelling-plants-collaborative-project.html|title=Travelling Plants: A Collaborative Project|date=2023-05-11|language=en-US|access-date=2023-05-12|website=Biodiversity Heritage Library}}</ref> чие прво издание го напишал неговиот татко Вилијам Ајтон. Ајтон го наследил својот татко по неговата смрт како надзорник во Кјуевите ботанички градини во 1793<ref name="DNB" /> година и бил ангажиран од [[Џорџ IV]] да ги уреди градините во [[Кралски павиљон|Кралскиот павиљон]] и во дворецот на Бакингемската палата.<ref name="DNB" /><ref>{{cite journal|author=McEwen, Ron|year=2013|title=The Northern Lads: The migration of Scottish gardeners with especial reference to the Royal Botanic Gardens, Kew|journal=Sibbaldia: The International Journal of Botanic Garden Horticulture|issue=11|pages=109–123|doi=10.24823/Sibbaldia.2013.55|doi-access=free}}</ref> Ајтон бил еден од основачите и активен член на [[Кралско хортикултурно друштво|Кралското хортикултурно друштво]].<ref name="DNB" /> == Подоцнежен живот == Ајтон престанал да биде надзорник во Кју по назначувањето на [[Вилијам Џексон Хукер]] за прв официјален директор на Кју во 1841 година, но продолжил да живее во Кју, иако поголемиот дел од времето го поминувал со својот брат во Кенсингтон.<ref name="DNB" /> Се пензионирал во 1845 година и починал на 9 октомври 1849 година. Бил погребан во црквата „Света Ана“ во Кју.<ref name="DNB" /><ref name=":0" /> Никогаш не се оженил, но негов наследник бил неговиот вонбрачен син, Вилијам Атвел Смит (''роден'' 1808 година).<ref name=":0" /> {{Ботаничар|W.T.Aiton}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ајтон, Вилијам Таунсенд }} [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Починати во 1849 година]] [[Категорија:Родени во 1766 година]] [[Категорија:Англиски градинари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] kvy36nitgl398n30t14tj2qgyf0we1k 0 1392433 5545221 5543940 2026-04-27T07:56:38Z BosaFi 115936 5545221 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Johan_Areschoug_x_Hildegard_Norberg.jpg|мини|Јохан Арескуг ]] '''Јохан Ерхард Арескуг''' бил филозоф, доктор, ботаничар и економија, бил роден на 16 септември 1811 и починал на 7 мај 1887. Тој бил шведски [[Ботаника|ботаничар]], роден во [[Гетеборг]]. Тој студирал [[природни науки]] на [[Лундски универзитет]], каде што во 1838 година добил докторат по филозофија. Во 1859 година го наследил [[Елијас Магнус Фрис]] (1794-1878) кој што бил професор по ботаника на [[Универзитетот во Упсала]], тоа била позиција што ја задржал до 1876 година. Во 1851 година, исто така бил избран за член на [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската шведска академија на науките]]. Арескуг извршил обемни теренски студии на скандинавските [[Криптогам|криптогами]], запаметен по својата работа во областа на [[Алгологија|фикологијата]]. Од 1836 година тој ја уредувал книгата која што била посветена на скандинавските алги, најголемата серија со наслов ''„Algae Scandinavicae exsiccatae quas adjectis Characeis distribuit“ од Џон Ер.'' ''Арескуг .'' (1861-1879).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1515962623|title=Algae Scandinavicae exsiccatae quas adjectis Characeis distribuit John Ehrh. Areschoug. Serie novae: IndExs ExsiccataID=1515962623|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=30 March 2025}}</ref> [[Црвени алги|Црвените алги]] од родот ''Areschougia'' од семејството ''Areschougiaceae'' биле именувани во негова чест.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> == Избрани публикации == * ''Symbolae Algarum rar. Florae scandinavicae'' (1838). * ''Иконографија фикологија'' (1847). * ''Phyceae scanidnavicae marinae'' (1850). * ''Observationes phycologicae'' (1883). {{Ботаничар|Aresch.}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://coleur.googlepages.com/arelites Дали Akademi Collegium Europaeum е] {{Семарх|url=https://archive.today/20121130004703/http://coleur.googlepages.com/arelites}} (биографски информации) * [https://runeberg.org/sbh/aresjohn.html Биографија] (германски) {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Areschoug, Johann Erhard}} [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1887 година]] [[Категорија:Родени во 1811 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] prdkdc838pjgaja3bdwpz2gx5mwloc9 5545223 5545221 2026-04-27T07:58:22Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Јохан Ерхард Аресхоуг]] на [[Јохан Ерхард Арескуг]]: Погрешно напишан наслов 5545221 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Johan_Areschoug_x_Hildegard_Norberg.jpg|мини|Јохан Арескуг ]] '''Јохан Ерхард Арескуг''' бил филозоф, доктор, ботаничар и економија, бил роден на 16 септември 1811 и починал на 7 мај 1887. Тој бил шведски [[Ботаника|ботаничар]], роден во [[Гетеборг]]. Тој студирал [[природни науки]] на [[Лундски универзитет]], каде што во 1838 година добил докторат по филозофија. Во 1859 година го наследил [[Елијас Магнус Фрис]] (1794-1878) кој што бил професор по ботаника на [[Универзитетот во Упсала]], тоа била позиција што ја задржал до 1876 година. Во 1851 година, исто така бил избран за член на [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската шведска академија на науките]]. Арескуг извршил обемни теренски студии на скандинавските [[Криптогам|криптогами]], запаметен по својата работа во областа на [[Алгологија|фикологијата]]. Од 1836 година тој ја уредувал книгата која што била посветена на скандинавските алги, најголемата серија со наслов ''„Algae Scandinavicae exsiccatae quas adjectis Characeis distribuit“ од Џон Ер.'' ''Арескуг .'' (1861-1879).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1515962623|title=Algae Scandinavicae exsiccatae quas adjectis Characeis distribuit John Ehrh. Areschoug. Serie novae: IndExs ExsiccataID=1515962623|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=30 March 2025}}</ref> [[Црвени алги|Црвените алги]] од родот ''Areschougia'' од семејството ''Areschougiaceae'' биле именувани во негова чест.<ref>{{Наведена книга|url=https://doi.org/10.3372/epolist2022|title=Eine Enzyklopädie zu eponymischen Pflanzennamen|last=Burkhardt|first=Lotte|publisher=Botanic Garden and Botanical Museum, Freie Universität Berlin|year=2022|isbn=978-3-946292-41-8|location=Berlin|language=German|trans-title=Encyclopedia of eponymic plant names|format=pdf|doi=10.3372/epolist2022|access-date=January 27, 2022}}</ref> == Избрани публикации == * ''Symbolae Algarum rar. Florae scandinavicae'' (1838). * ''Иконографија фикологија'' (1847). * ''Phyceae scanidnavicae marinae'' (1850). * ''Observationes phycologicae'' (1883). {{Ботаничар|Aresch.}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://coleur.googlepages.com/arelites Дали Akademi Collegium Europaeum е] {{Семарх|url=https://archive.today/20121130004703/http://coleur.googlepages.com/arelites}} (биографски информации) * [https://runeberg.org/sbh/aresjohn.html Биографија] (германски) {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Areschoug, Johann Erhard}} [[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]] [[Категорија:Починати во 1887 година]] [[Категорија:Родени во 1811 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] prdkdc838pjgaja3bdwpz2gx5mwloc9 0 1392437 5545325 5543960 2026-04-27T11:28:20Z BosaFi 115936 5545325 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Мери Бел Ален|image=Mary Belle Allen, research scientist, Kaiser Permanente, 1959.jpg|caption=Мери Бел Ален, Кајзер Перманенте, 1959|birth_date=Ноември 11, 1922<ref name="Cattell"/>|birth_place=[[Мористаун, Њу Џерси]]|death_date={{death date and age|1973|1922}}|death_place=[[Фербенкс, Алјаска]]<ref name="Death">{{cite news |title=Scientist Mary Belle Allen found dead at her residence |url=https://www.newspapers.com/clip/20098976/fairbanks-daily-news-miner/ |access-date=13 October 2021 |work=Fairbanks Daily News-Miner, Fairbanks, Alaska |date=27 October 1973}}</ref>|field=[[Ботаника]], [[Хемија]], Биохемија [[микробиологија]]|work_institutions=[[Хопкинс морска станица]], [[Универзитетот во Калифорнија, Беркли,]], [[Кајзер Перманенте]], [[Универзитет на Алјаска]]|alma_mater=[[Универзитетот во Калифорнија]], [[Универзитет на Колумбија]]|doctoral_advisor=|awards=[[Наградата Дарбакер]], 1962<ref name="Darbaker"/>|author_abbrev_bot='''M.B.Allen'''}} '''Мери Бел Ален''' се родила на 11 ноември 1922 година во [[Мористаун, Њу Џерси]], а починала во 1973 година, [[Фербенкс|Фербенкс, Алјаска,]] била американска [[Ботаника|ботаничарка]], [[Хемичар|хемичарка]], [[Микологија|миколог]], [[Алгологија|алголог]] и [[Фитопатологија|патолог на растенијата]], и пионерка на биохемиската [[микробиологија]]. Заедно со [[Даниел И. Арнон]] и [[Ф. Роберт Вотли]], таа направила револуционерни истражувања откривајќи ја и демонстрирајќи ја улогата на [[Хлоропласт|хлоропластите]] во [[Фотосинтеза|фотосинтезата]].<ref name="Provasoli">{{Наведено списание|last=Provasoli|first=L.|last2=Hutner|first2=S. H.|date=September 1974|title=Mary Belle Allen 1922–1973|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.2216/i0031-8884-13-3-269.1|journal=Phycologia|volume=13|issue=3|pages=269|bibcode=1974Phyco..13..269P|doi=10.2216/i0031-8884-13-3-269.1|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Harvard">{{Наведена мрежна страница|url=http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?mode=details&id=70516|title=Index of Botanists: Allen, Mary Belle|work=Harvard University Herbaria & Libraries|accessdate=12 October 2021}}</ref> Во 1962 година ја добила наградата Дарбекер од [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] за нејзината работа на микробните алги.<ref name="Darbaker">{{Наведена мрежна страница|url=https://botany.org/home/awards/awards-for-established-scientists/darbakerprize.html|title=Darbaker Prize|work=Botanical Society of America|accessdate=13 October 2021}}</ref> Во 1967 година била номинирана заедно (но неуспешно) со Арнон и Вотли за [[Нобелова награда]].<ref name="Nobel">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show_people.php?id=14658|title=Nomination Archive – M B Allen|date=April 2020|work=NobelPrize.org|accessdate=11 November 2020}}</ref><ref name="Brummitt">{{Наведена книга|title=Authors of plant names : a list of authors of scientific names of plants, with recommended standard forms of their names, including abbreviations|last=Brummitt|first=R. K.|last2=Powell|first2=C. E.|date=1992|publisher=Royal Botanic Gardens, Kew|isbn=978-0-947643-44-7|location=[London]|page=24}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Handwörterbuch der Pflanzennamen|date=1984|publisher=Ulmer Verlag|isbn=9783800150427|editor-last=Zander|editor-first=Robert|edition=13|location=Stuttgart|editor-last2=Encke|editor-first2=Fritz|editor-last3=Buchheim|editor-first3=Günther|editor-last4=Seybold|editor-first4=Siegmund}}</ref>{{Botanist|M.B.Allen}} == Кариера == Мери Бел Ален била ќерка на [[Фредерик Медисон Ален]] и Бел В. Ален. Таа исто така имала сестра, Дороти Луелин Ален (подоцна Флин).<ref>{{Наведени вести|url=https://www.legacy.com/us/obituaries/dailydemocrat/name/dorothy-allen-flynn-obituary?pid=188857363|title=Dorothy Llewellyn Allen Flynn 1924 - 2018|date=May 4, 2018|work=Daily Democrat|access-date=14 October 2021}}</ref> === Диплома за завршено високо образование === Ален ја добила својата диплома со почести во 1941 година на колеџот за хемија на [[Универзитетот во Калифорнија]] во [[Беркли, Калифорнија]].<ref name="Cattell"/><ref name="California1941">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4AU5AQAAMAAJ&pg=RA6-PA90|title=University of California Register, 1940-41|date=1941|publisher=University of California Press|volume=II|location=Berkeley, CA|page=90|access-date=13 October 2021}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Blue and Gold Yearbook|date=1941|publisher=University of California Berkeley|location=Berkeley, CA|page=70|chapter=Class of 1941}}</ref> Тогаш таа имала 19 години.<ref name="Provasoli"/> === Докторска диплома === Ален била прифатена како докторант на Универзитетот во Калифорнија од страна на [[Сем Рубен]] во градот Беркли.<ref name="Kamen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jcV4r2Idqf0C&pg=PA201|title=Radiant Science, Dark Politics: A Memoir of the Nuclear Age|last=Kamen|first=Martin David|date=1 January 1985|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-04929-1|location=Berkeley and Los Angeles|pages=143, 201, 267|language=en|access-date=13 October 2021}}</ref><ref name="Benson">{{Наведено списание|last=Benson|first=A. A.|date=June 2002|title=Paving the Path|journal=Annual Review of Plant Biology|volume=53|issue=1|pages=1–25|bibcode=2002AnRPB..53....1B|doi=10.1146/annurev.arplant.53.091201.142547|pmid=12221968|doi-access=free}}</ref><ref name="Kaplan">{{Наведена книга|title=From Cyclotrons To Cytochromes: Essays in Molecular Biology and Chemistry|last=Benson|first=A. A.|date=December 2, 2012|publisher=Academic Press|isbn=9780323142052|editor-last=Kaplan|editor-first=Nathan|location=New York, London|page=60|chapter=Tracers in biology|access-date=13 October 2021|editor-last2=Robinson|editor-first2=Arthur|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ee7km_5AFDsC&pg=PA60}}</ref> Ален била наведена како асистент во Лабораторијата за зрачење „Лоренс“ на Универзитетот во Калифорнија во Беркли во периодот 1941-1942 година<ref name="Cattell"/><ref name="AIP">{{Наведена мрежна страница|url=https://history.aip.org/ead/20120391.html|title=Lawrence Radiation Laboratory Manhattan Engineering District records, Undated|work=American Institute of Physics|accessdate=13 October 2021}}</ref> и како хемичар во [[Проект „Менхетн“|округот Менхетен]] во периодот 1942-1944 година.<ref name="Cattell" />Таа додека работела со Рубен, таа користела [[радиоактивни трасери]] за проучување на фотосинтезата и хлорофилот.<ref name="Provasoli"/><ref>{{Наведено списание|last=Norris|first=T. H.|last2=Ruben|first2=S.|last3=Allen|first3=M. B.|date=December 1942|title=Tracer Studies with Radioactive Hydrogen. Some Experiments on Photosynthesis and Chlorophyll|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=64|issue=12|pages=3037–3040|bibcode=1942JAChS..64.3037N|doi=10.1021/ja01264a087}}</ref> По смртта на Сем Рубен во 1943 година, Ален се префрлила на [[Универзитетот Колумбија]].<ref name="Kamen" /> Ален исто така ја добила стипендија од „ДиПонт“ за 1945-1946 година<ref name="Cattell" /> и го завршила докторатот по физичка хемија на Универзитетот Колумбија во 1946 година,<ref name="Cattell" /><ref name="Kamen" /> со теза за ''фосфорот во скробот''.<ref>{{Наведена книга|title=Phosphorus in Starch: Nature and reactions of starch phosphate. Enzymatic phosphorylation of starch and synthesis of amylopectin|last=Allen|first=Mary Belle|date=1946|publisher=Columbia University|location=New York}}</ref> === Постдокторска работа === Во периодот 1946-1947 година, Ален ја добила стипендијата [[Националниот истражувачки совет]] по хемија на [[Универзитетот Вашингтон во Сент Луис]].<ref name="Cattell"/><ref name="CEN">{{Наведено списание|date=17 November 1947|title=News-Makers|url=https://pubs.acs.org/doi/10.1021/cen-v025n046.p3440|journal=Chemical & Engineering News Archive|volume=25|issue=46|pages=3440–3443|doi=10.1021/cen-v025n046.p3440|url-access=subscription|access-date=14 October 2021}}</ref><ref>{{Наведено списание|date=1946|title=News and Notes|url=http://www.jstor.org/stable/1675930.|journal=Science|publisher=American Association for the Advancement of Science|volume=104|issue=2688|pages=10–16|bibcode=1946Sci...104...10.|doi=10.1126/science.104.2688.10|jstor=1675930|url-access=subscription|access-date=14 October 2021}}</ref><ref name="Washington">{{Наведена мрежна страница|url=https://history.archives.mbl.edu/people-and-courses/institution/washington-university|title=History of the Marine Biological Laboratory|work=Washington University|accessdate=13 October 2021}}</ref><ref name="Kamen"/> Таа, исто така, поминала една година во [[Лабораторијата за морска биологија]] на [[Чикашки универзитет|Универзитетот во Чикаго]] како гостин-стручен соработник со [[Џејмс Франк]] и [[Ханс Гафрон]], околу 1951 година.<ref name="Rosenberg">{{Наведено списание|last=Rosenberg|first=Jerome L.|date=2004|title=The contributions of James Franck to photosynthesis research: a tribute|journal=Photosynthesis Research|volume=80|issue=1–3|pages=71–76|bibcode=2004PhoRe..80...71R|citeseerx=10.1.1.421.1992|doi=10.1023/B:PRES.0000030453.66865.f6|pmid=16328811}}</ref> Во 1947 година, станала истражувачки соработник во [[болницата „Маунт Синај“ во Њујорк]].<ref name="CEN"/><ref name="Cattell">{{Наведена книга|title=American Men of Science: A Biographical Directory|date=1949|publisher=The Science Press|editor-last=Cattell|editor-first=Jaques|location=Lancaster, Pennsylvania|pages=838|language=en|chapter=Allen, Dr. Mary Belle|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Ea9CC4lCicQC&pg=PA33}}</ref><ref name="Kamen"/> Првиот дел од ова назначување се случило во [[поморската станица Хопкинс]] на [[Стенфордски универзитет|Универзитетот Стенфорд]] во [[Калифорнија]].<ref name="CEN" /> каде што „д-р Мери Бел Ален“ била наведена како „гостински истражувач“ од болницата „Маунт Синај“ во Њујорк.<ref name="Stanford1948">{{Наведена мрежна страница|url=https://seaside.stanford.edu/1940S|title=Stanford University Bulletin Annual Report of the President of Stanford University for the fifty-sixth academic Year, ending August 31, 1948|date=August 31, 1948|work=Stanford University|accessdate=12 October 2021}}</ref> Првичното финансирање за проектот дошло од биохемичарот Хари Соботка во болницата „Маунт Синај“, кој добил грант од [[Службата за јавно здравје на САД]].<ref name="thermophilic">{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 June 1953|title=The thermophilic aerobic sporeforming bacteria|journal=Bacteriological Reviews|volume=17|issue=2|pages=125–173|doi=10.1128/br.17.2.125-173.1953|pmc=180763|pmid=13058821}}</ref> Таа исто така можела да ја продолжи работата преку Стенфорд со финансирање од Канцеларијата за поморски истражувања.<ref name="thermophilic" /> На морската станица Хопкинс, Ален работела со Ц.Б. ван Нил на одделот за физиологија и биохемија на [[термофилите]], бактерии кои можат да преживеат на високи температури.<ref name="Stanford1948"/><ref name="thermophilic"/> Во 1952 година, објавила дека ја изолирала „неидентификувана едноклеточна алга“ од киселите води на „Лимонада Спринг“, [[Гејзер|Гејзерите]], [[округ Сонома, Калифорнија]]. Подоцнежните истражувања сугерирале дека била слична на формите на ''цијанидиум калдариум'' независно кои биле откриени од Хиројуки Хиросе(1950), [[Феликс Еуген Фрич]] (1945),<ref>{{Наведена книга|url=https://search.library.wisc.edu/digital/ABRXDVT4U5K7GQ8I/pages?as=text&view=scroll|title=Thermophilic microorganisms and life at high temperatures|last=Brock|first=Thomas D.|date=1978|publisher=Springer-Verlag|isbn=9780387903095|location=New York|page=271|access-date=19 October 2021}}</ref> и Кеничиро Негоро (1935).<ref>{{Наведена книга|title=Evolutionary pathways and enigmatic algae : Cyanidium caldarium (Rhodophyta) and related cells|last=Fukuda|first=Ikujiro|date=1994|publisher=Kluwer Academic Publishers|isbn=978-0-7923-2635-9|editor-last=Seckbach|editor-first=Joseph|location=Dordrecht|pages=153–156|chapter=Chapter 10: Cyanidium investigations in Japan|access-date=19 October 2021|chapter-url=https://books.google.com/books?id=rgPsCAAAQBAJ&pg=PA153}}</ref> Ален исто така можел да ги проучува [[Цијанобактерии|цијанобактериите]], објавувајќи „фундаментален труд“ за нивното одгледување во 1952 година.<ref name="Provasoli"/><ref>{{Наведено списание|last=Schlichting|first=Harold E.|date=1974|title=Survival of Some Fresh-Water Algae under Extreme Environmental Conditions|url=https://doi.org/10.2307/3225162|journal=Transactions of the American Microscopical Society|volume=93|issue=4|pages=610–613|doi=10.2307/3225162|issn=0003-0023|jstor=3225162|pmid=4614531|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|date=1 January 1952|title=The cultivation of myxophyceae|url=https://doi.org/10.1007/BF00410816|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=17|issue=1|pages=34–53|bibcode=1952ArMic..17...34A|doi=10.1007/BF00410816|issn=1432-072X|url-access=subscription}}</ref> === Универзитет во Калифорнија, Беркли === Во средината на 1950-тите, Ален работела на [[Калифорниски универзитет – Беркли|Универзитетот во Калифорнија, Беркли,]] заедно со [[Даниел И. Арнон]] и [[Ф. Роберт Вотли,]] на револуционерно истражување за улогата на [[Хлоропласт|хлоропластите]] во процесите [[Фотосинтеза|на фотосинтеза]].<ref name="breakthroughs">{{Наведено списание|date=2004|title=Tribute to Daniel Arnon: 50th anniversary of key photosynthesis discoveries|url=https://nature.berkeley.edu/breakthroughs/sites/edu.breakthroughs/files/breakthroughs_sp04.pdf|journal=Breakthroughs|publisher=College of Natural Resources, University of California, Berkeley|volume=10|issue=1|pages=19, 26|access-date=13 October 2021}}</ref> Арнон ''и сор.'' биле првите кои што објавиле демонстрација на синтезата на ATP во светлина од страна на хлоропластите во 1954 година, по што следел подетален труд од Ален и сор. во 1955 година.<ref name="Govindjee">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=I3gy4r-aBusC&pg=PA77|title=Discoveries in Photosynthesis|last=Govindjee|last2=Beatty|first2=J. Thomas|last3=Gest|first3=Howard|last4=Allen|first4=John F.|date=July 15, 2006|publisher=Springer|isbn=978-1-4020-3323-0|series=Advances in Photosynthesis and Respiration|volume=20|location=The Netherlands|page=77}}</ref><ref name="Nickelsen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=XOfyCQAAQBAJ&pg=PA263|title=Explaining Photosynthesis: Models of Biochemical Mechanisms, 1840-1960|last=Nickelsen|first=Kärin|date=June 17, 2015|publisher=Springer|isbn=9789401795821|location=Heidelberg, New York, London|pages=263–266|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Arnon1954">{{Наведено списание|last=Arnon|first=Daniel I.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Allen|first3=M. B.|date=1 December 1954|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. II. Photosynthetic Phosphorylation, the Conversion of Light into Phosphate Bond Energy|url=https://doi.org/10.1021/ja01653a025|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=76|issue=24|pages=6324–6329|bibcode=1954JAChS..76.6324A|doi=10.1021/ja01653a025|issn=0002-7863|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Allen1955">{{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Arnon|first2=Daniel I.|last3=Capindale|first3=J. B.|last4=Whatley|first4=F. R.|last5=Durham|first5=Lois J.|date=1 August 1955|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. III. Evidence for Complete Photosynthesis1|url=https://doi.org/10.1021/ja01620a052|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=77|issue=15|pages=4149–4155|bibcode=1955JAChS..77.4149A|doi=10.1021/ja01620a052|issn=0002-7863|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Allen1958">{{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Arnon|first3=Daniel I.|date=1 January 1958|title=Photosynthesis by isolated chloroplasts: VI. Rates of conversion of light into chemical energy in photosynthetic phosphorylation|url=https://doi.org/10.1016/0006-3002(58)90288-9|journal=Biochimica et Biophysica Acta|language=en|volume=27|issue=1|pages=16–23|doi=10.1016/0006-3002(58)90288-9|issn=0006-3002|pmid=13510247|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref> Ален го истражувала [[Врзување на азотот|азотното фиксирање]] на [[Цијанобактерии|синозелените алги]] и други микроорганизми и во [[Свежа вода|слатководните води]] и во [[Океан|океаните]]. Таа исто така го проучувала растот на алгите заедно со оризот како начин за подобрување на плодноста на оризот.<ref name="Benveniste">{{Наведено списание|last=Benveniste|first=Guy|last2=Kastens|first2=Merritt L.|date=1956|title=World Symposium on Applied Solar Energy|url=http://www.jstor.org/stable/1750208|journal=Science|volume=123|issue=3202|pages=826–831|bibcode=1956Sci...123..826B|doi=10.1126/science.123.3202.826|issn=0036-8075|jstor=1750208|pmid=17821650|url-access=subscription|access-date=14 October 2021}}</ref> Од 1956 година, таа известувала за фотосинтетските производи на ''[[Chlamydomonas]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 June 1956|title=Excretion of organic compounds by Chlamydomonas|url=https://doi.org/10.1007/BF00408630|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=24|issue=2|pages=163–168|bibcode=1956ArMic..24..163A|doi=10.1007/BF00408630|issn=1432-072X|pmid=13327993|url-access=subscription}}</ref> Во јануари 1957 година, од страна на [[Фиколошкото друштво на Америка,]] исто така била наведена како проучувач [[Планктон|на планктон]] како асистент истражувач биохемичар и предавач по физиологија на Одделот за почви и исхрана на растенијата во Универзитет во Калифорнија, Беркли.<ref name="Phycological">{{Наведено списание|date=1957|title=Members as of January 1, 1957|url=https://static1.squarespace.com/static/543d47aee4b0f40897fde705/t/5457d655e4b0deb4ab10dd8a/1415042645420/x_n29_1957.pdf|journal=The Phycological Society of America News Bulletin|volume=X|issue=29|page=1|access-date=13 October 2021}}</ref> Во 1967 година, Ален била номинирана за [[Нобелова награда]] со [[Д.И. Арнон]] и [[Фредерик Вотли]]. Номинацијата ја предложил [[Џ.Х. Нортроп]], но таа не била успешна.<ref name="Nobel"/> === Истражувачки институт на Фондацијата Кајзер === Во 1958 година, [[Истражувачкиот институт на Фондацијата Кајзер]] (Kaiser Permanente) формално основала Лабораторија за компаративна физиологија и морфологија во [[Ричмонд, Калифорнија]], за фундаментални истражувања во компаративната биологија. [[Елсворт Ц. Доерти]] била именувана за директорка, а Мери Бел Ален била именувана за заменик-директор.<ref name="Science1958">{{Наведено списание|date=1958|title=Scientists in the News|url=http://www.jstor.org/stable/1755789|journal=Science|volume=127|issue=3299|pages=638–639|bibcode=1958Sci...127..638.|issn=0036-8075|jstor=1755789|access-date=14 October 2021}}</ref><ref name="KP">{{Наведена мрежна страница|url=https://about.kaiserpermanente.org/our-story/our-history/kp-northern-california-marks-half-a-century-of-stellar-research|title=Marking half a century of stellar research|date=August 13, 2012|work=Kaiser Permanente|accessdate=12 October 2021}}</ref> Користејќи [[спектрофотометрија]] и други техники, таа продолжила да ја испитува апсорпцијата на хлорофил<ref name="Giese">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=16zSBAAAQBAJ&pg=PA88|title=Photophysiology: General Principles; Action of Light on Plants|last=Giese|first=Arthur C.|date=1964|publisher=Academic Press|isbn=9781483262277|location=New York|pages=85–109|access-date=13 October 2021}}</ref> и да ја проучува филогенезата на алгите.<ref name="Provasoli"/> Во 1960 година таа ги уредувала објавените зборници на трудови од Првиот годишен симпозиум за компаративна биологија на Истражувачкиот институт „Кајзер Перманенте“ во Ричмонд.<ref name="Goldsmith">{{Наведено списание|last=Goldsmith|first=T. H.|date=1963|title=Review of Comparative Biochemistry of Photoreactive Systems. Symposia on Comparative Biology. Volume 1., by M. B. Allen|url=http://www.jstor.org/stable/2816278|journal=The Quarterly Review of Biology|volume=38|issue=1|page=106|doi=10.1086/403788|jstor=2816278|url-access=subscription|access-date=12 October 2021}}</ref><ref name="Provasoli"/> Ален добила финансиска подршка од голем број извори, вклучувајќи го и [[Националниот институт за здравство]] во [[Бетезда, Мериленд]].<ref name="Provasoli" /> Во 1962 година ја добила наградата Дарбекер од [[Американско ботаничко друштво|Ботаничкото друштво на Америка]] „за извонреден придонес во [[Алгологија|фикологијата]]“.<ref name="Darbaker"/> === Универзитет на Алјаска === Во 1966 година, Ален била вработена како професор по микробиологија на [[Универзитетот во Алјаска]] во [[Фербенкс|Фербанкс, Алјаска]]. Таму работела во [[Институтот за морски науки]]<ref name="Alaska1966">{{Наведени вести|url=https://scholarworks.alaska.edu/bitstream/handle/11122/4328/summernews_vol2_no11.pdf?sequence=1|title=Faculty Appointees|date=August 25, 1966|work=Summer News|access-date=12 October 2021|publisher=University of Alaska|issue=11|volume=II|page=3}}</ref> Таа ги проучувала фитопланктонот<ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 November 1971|title=High-Latitude Phytoplankton|url=https://doi.org/10.1146/annurev.es.02.110171.001401|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=2|issue=1|pages=261–276|bibcode=1971AnRES...2..261A|doi=10.1146/annurev.es.02.110171.001401|issn=0066-4162|url-access=subscription}}</ref> и [[хризофицеите]] на високи географски широчини.<ref name="Provasoli"/><ref>{{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 October 1969|title=Structure, physiology, and biochemistry of the chrysophyceae|url=https://doi.org/10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|journal=Annual Review of Microbiology|volume=23|issue=1|pages=29–46|doi=10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|issn=0066-4227|pmid=4899076|url-access=subscription|access-date=19 October 2021}}</ref> Со цел подобро да ги разбере популациите на водните микроорганизми во езерата во внатрешноста [[Алјаска|на Алјаска]], исто така ги проучувала и бактериите во почвата, кои можеле да се влеваат во езерата. Ова истражување довело до неочекуван резултат. Таа открила дека во многу примероци од почва имало многу малку бактериски клетки; некои биле споредливи со стерилизирана почва.<ref name="Helfferich">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gi.alaska.edu/alaska-science-forum/some-straight-skinny-soil|title=Some Straight Skinny on Soil|last=Helfferich|first=Carla|date=December 4, 1991|work=Alaska Science Forum|accessdate=12 October 2021}}</ref>  == Членства == * Американско друштво за лимнологија и океанографија * [[Американско ботаничко друштво|Ботаничко друштво на Америка]] == Публикации == * {{Наведена книга|title=Phosphorus in Starch: Nature and reactions of starch phosphate. Enzymatic phosphorylation of starch and synthesis of amylopectin|last=Allen|first=Mary Belle|date=1946|publisher=Columbia University|location=New York}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|date=1 January 1952|title=The cultivation of myxophyceae|url=https://doi.org/10.1007/BF00410816|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=17|issue=1|pages=34–53|bibcode=1952ArMic..17...34A|doi=10.1007/BF00410816|issn=1432-072X|url-access=subscription}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=MB|date=June 1953|title=The thermophilic aerobic sporeforming bacteria.|url=http://mmbr.asm.org/content/17/2/125.full.pdf+html|journal=Bacteriological Reviews|volume=17|issue=2|pages=125–73|doi=10.1128/br.17.2.125-173.1953|pmc=180763|pmid=13058821}} * {{Наведено списание|last=Arnon|first=Daniel I.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Allen|first3=M. B.|date=1 December 1954|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. II. Photosynthetic Phosphorylation, the Conversion of Light into Phosphate Bond Energy|url=https://doi.org/10.1021/ja01653a025|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=76|issue=24|pages=6324–6329|bibcode=1954JAChS..76.6324A|doi=10.1021/ja01653a025|issn=0002-7863|url-access=subscription}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Arnon|first2=Daniel I.|last3=Capindale|first3=J. B.|last4=Whatley|first4=F. R.|last5=Durham|first5=Lois J.|date=1 August 1955|title=Photosynthesis by Isolated Chloroplasts. III. Evidence for Complete Photosynthesis1|url=https://doi.org/10.1021/ja01620a052|journal=Journal of the American Chemical Society|volume=77|issue=15|pages=4149–4155|bibcode=1955JAChS..77.4149A|doi=10.1021/ja01620a052|issn=0002-7863|url-access=subscription}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Whatley|first2=F. R.|last3=Arnon|first3=Daniel I.|date=1 January 1958|title=Photosynthesis by isolated chloroplasts: VI. Rates of conversion of light into chemical energy in photosynthetic phosphorylation|url=https://doi.org/10.1016/0006-3002(58)90288-9|journal=Biochimica et Biophysica Acta|language=en|volume=27|issue=1|pages=16–23|doi=10.1016/0006-3002(58)90288-9|issn=0006-3002|pmid=13510247|url-access=subscription}} * {{Наведена книга|title=The Photochemical Apparatus, its Structure and Function, Report of Symposium, June 16 to 18, 1968, Brookhaven Symposium Biology|last=Allen|first=Mary Belle|date=1959|publisher=Brookhaven National Laboratory|editor-last=Dienes|editor-first=M.|location=Upton, New York|pages=339–342|chapter=Possible functions of chlorophyll b. Studies with green algae that lack chlorophyll b.|editor-last2=Brown|editor-first2=R.|chapter-url=https://books.google.com/books?id=4JJHvgYlR0MC&pg=PA339}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M. B.|last2=Dougherty|first2=E. C.|last3=McLaughlin|first3=J. J.|date=3 October 1959|title=Chromoprotein pigments of some cryptomonad flagellates|journal=Nature|volume=184|pages=1047–1049|doi=10.1038/1841047a0|issn=0028-0836|pmid=13792769}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 September 1959|title=Studies with cyanidium caldarium, an anomalously pigmented chlorophyte|url=https://doi.org/10.1007/BF00409348|journal=Archiv für Mikrobiologie|language=en|volume=32|issue=3|pages=270–277|bibcode=1959ArMic..32..270A|doi=10.1007/BF00409348|issn=1432-072X|pmid=13628094|url-access=subscription}} * {{Наведена книга|title=Comparative Biochemistry of Photoreactive Systems|date=1960|publisher=Academic Press|editor-last=Allen|editor-first=M. B.|location=New York}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=M.B.|last2=Goodwin|first2=T. W.|last3=Phagpolngarm|first3=Samaravadi|date=1960|title=Carotenoid Distribution in Certain Naturally Occurring Algae and in some Artificially Induced Mutants of Chlorella pyrenoidosa|journal=Journal of General Microbiology|volume=23|pages=98–108|citeseerx=10.1.1.608.9033|doi=10.1099/00221287-23-1-93|pmid=13792770|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|last2=Fries|first2=Lisbeth|last3=Goodwin|first3=T. W.|last4=Thomas|first4=D. M.|date=1964|title=The Carotenoids of Algae: Pigments from some Cryptomonads, a Heterokont and some Rhodophyceae|journal=Journal of General Microbiology|volume=34|issue=2|pages=259–267|citeseerx=10.1.1.618.9532|doi=10.1099/00221287-34-2-259|issn=1465-2080|pmid=14135532|doi-access=free}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 October 1969|title=Structure, physiology, and biochemistry of the chrysophyceae|url=https://doi.org/10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|journal=Annual Review of Microbiology|volume=23|issue=1|pages=29–46|doi=10.1146/annurev.mi.23.100169.000333|issn=0066-4227|pmid=4899076|url-access=subscription|access-date=19 October 2021}} * {{Наведено списание|last=Allen|first=Mary Belle|date=1 November 1971|title=High-Latitude Phytoplankton|url=https://doi.org/10.1146/annurev.es.02.110171.001401|journal=Annual Review of Ecology and Systematics|volume=2|issue=1|pages=261–276|bibcode=1971AnRES...2..261A|doi=10.1146/annurev.es.02.110171.001401|issn=0066-4162|url-access=subscription}} == Надворешни врски == * [https://www.life.illinois.edu/govindjee/Part3/1_AirlieHouse.pdf „Прослава на четириесетгодишнината од конференцијата на тема „Фотосинтетски механизми на зелени растенија“ во Ерли Хаус, Вирџинија.“] Групна фотографија на која е и Мери Бел Ален (бр. 36), 1963 година. == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Ален, Мери Бел}} [[Категорија:Починати во 1973 година]] [[Категорија:Родени во 1922 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] rih9hcvpamkglze60cjo7olm2f7v1i8 0 1392439 5545333 5543977 2026-04-27T11:37:56Z BosaFi 115936 5545333 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Научник|name=Хампус Вилхелм Арнел|native_name=|native_name_lang=|image=Hampus Wilhelm Arnell.png|image_size=|alt=|caption=|birth_name=Хампус Вилхелм Арнел|birth_date={{birth date|1848|8|2}}|birth_place=[[Хернесанд]]|death_date=|death_place=[[Упсала]]|death_cause=|resting_place=|resting_place_coordinates=|other_names=|citizenship=|fields=[[Бриологија]], [[Ботаника]], [[Хемија]], [[Природна историја]]|workplaces=[[Универзитетот во Упсала]], училишта во Умео, Хернесанд, Јоншепинг, Јевле, Упсала|alma_mater=[[Универзитет во Упсала]]|thesis_title=|thesis_url=|thesis_year=|doctoral_advisor=|academic_advisors=|doctoral_students=|notable_students=[[Сигфрид Вилхелм Арнел]]|known_for=Студии на бриофити, фенолошки истражувања|awards=|author_abbrev_bot=H.W.Arnell|author_abbrev_zoo=|spouse=|partner=|children=[[Сигфрид Вилхелм Арнел]]|signature=|signature_alt=|website=|footnotes=}} '''Хампус Вилхелм Арнел''' бил роден на 2 август 1848 година во градот [[Херносанд]], а починал во 1932 година во [[Упсала]]) бил шведски [[Бриологија|бриолог]]. Тој исто така бил татко на [[Џигерници|хепатологот]] [[Зигфрид Вилхелм Арнел]] (1895–1970). Во 1875 година, тој исто така станал [[приватен доцент]] по [[ботаника]] на [[Универзитетот во Упсала]], а подоцна работел како учител во [[Умео]] и Харносанд. А во 1880 година станал вонреден професор по [[природонаука]] и [[хемија]] во [[Јеншепинг]]. Подоцна тој држел часови во [[Јевле]] (од 1894 година) и Упсала (од 1901 година). Неговите ботанички студии вклучувале патувања низ поголемиот дел од Шведска, дури до северна [[Норвешка]] (1869, 1870 и 1891) и до долината [[Енисеј]] во [[Сибир]] (1876). Од 1873 година па наваму, тој исто така вршел [[фенолошки]] истражувања во различни делови на Шведска. Родовите [[џигерници]] ''[[Arnellia]]'' <small>[[Lindb.]]</small> и ''Arnelliella'' <small>[[C. Massal.]]</small> се именувани по него.{{Botanist|Arnell|Arnell, Hampus Wilhelm}} == Избрани дела == * ''De skandinaviska löfmossornas kalendarium'', 1875 година. * ''Om vegetationes utveckling i Sverige åren 1873-75'', 1878 година. * ''Lebermoosstudien im nordlichen Норвешка'', 1892 година. * ''Die Moose des Sarekgebietes'', 1907 година. * ''Vegetationens årliga utvecklingsgång i Svealand'', 1923 година. * ''Мосор : а. levermossor'', 1928. == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Арнел, Хампус Вилхелм}} [[Категорија:Апсолвенти на Упсалскиот универзитет]] [[Категорија:Луѓе од Хернесанд]] [[Категорија:Починати во 1932 година]] [[Категорија:Родени во 1848 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Шведски ботаничари]] 86krsvfe8akeo48yyolu2zqxho23rt5 0 1392441 5545334 5543982 2026-04-27T11:43:03Z BosaFi 115936 5545334 wikitext text/x-wiki '''Џорџ Вилијам Франсис Алтхофер''' {{Post-nominals|OAM}} (1903–1993) бил австралиски ботаничар, расадник, автор и поет. Тој имал посебен интерес за родот нане-грмушка ''[[Prostanthera]]'', како и за други австралиски автохтони растенија, и ја основал [[Ботаничката градина и арборетумот Бурендонг]]. == Живот == Алтхофер бил роден во Дрипстоун, во локалната самоуправа [[Велингтон]], во централен западен [[Нов Јужен Велс]]. Тој се школувал во училиште кое што било во близина, во Дрипстоун, потоа во Велингтон и [[Мамбил]]. Алтхофер пораснал на фармата и овоштарникот на својот татко, и се занимавал со овоштарство. Во 1938 година основал расадник за автохтони растенија на својот имот „Ниндетана“ во Дрипстоун кој бил инспириран од американскиот пример на [[Арборетумот „Арнолд]] “. Тој бил потпомогнат од неговиот брат Питер, кој што лобирал за основање слична институција со фокус на австралиските автохтони растенија. Како последица на тоа, во 1964 година се отворила Ботаничката градина и Арборетум Бурендонг 167 хектари, на брегот на езерото Бурендонг, кое што било во близина на Велингтон.{{Ботаничар|Althofer}} == Публикации == Книгите и збирките поезија од Алтхофер вклучувале: * 1936 – ''Патот до Бурендонг и други стихови'' <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|title=The road to Burrandong and other verses|date=1936|publisher=G. Althofer|url=https://trove.nla.gov.au/work/18708197|access-date=30 July 2019}}</ref> * 1937 – ''Лебдење''. (Музика од Едвард Х. Тирел, текст од Џорџ Алтхофер). Сиднеј <ref>{{Наведување|last=Tyrrell, Edward H|last2=Althofer, George, 1903-|title=Drifting : song|date=1937|publisher=The Manly Daily|url=https://trove.nla.gov.au/work/18760591|access-date=30 July 2019}}</ref> * 1956 – ''Приказната за Ниндетана и нов и проширен каталог на австралиски автохтони растенија''. Расадник Ниндетана: Дрипстоун <ref>{{Наведување|last=Nindethana Nursery|last2=Althofer, George, 1903-|title=The story of Nindethana and new and enlarged catalogue of Australian native plants|date=1956|publisher=Nindethana Nursery|url=https://trove.nla.gov.au/work/27256684|access-date=30 July 2019}}</ref> * 1966 – ''Дрвја за справување со сушите: водич за садење отпорни видови на западните падини и рамнини''. Весник „Land“: Сиднеј <ref>{{Наведување|last=Althofer, George, 1903-|last2=Dark, John|title=Trees to beat droughts|date=1986|publisher=Rural Press|url=https://trove.nla.gov.au/work/18552679|access-date=30 July 2019}}</ref> * nd (1970-ти) – ''Сонот на Ронал и други стихови'' <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|title=The dream of Ronal and other verses|date=1970|publisher=G. Althofer|url=https://trove.nla.gov.au/work/23723252|access-date=30 July 2019}}</ref> * 1978 – ''Лулка на темјан : приказната за австралиската простантера''. Фонд за публикации во спомен на Стенли Смит: Австралија. <ref>{{Наведување|last=Althofer, George W|title=Cradle of incense : the story of Australian Prostanthera|date=1978|publisher=Society for Growing Australian plants|url=https://trove.nla.gov.au/work/34225338|access-date=30 July 2019}}</ref> * 1980 – ''Чипсови од Ironbark од Стјуарт Таун, Мумбил, Дрипстон и регионот Бурендонг''. Издавачка куќа „Меквери“: Дабо. <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|title=Ironbark chips of Stuart Town, Mumbil, Dripstone and the Burrendong region|date=1980|publisher=Macquarie Publications|isbn=978-0-9595206-6-8}}</ref> * 1980 – ''Флората на резерватот „Маунт Артур“, Велингтон, Нов Јужен Велс'' (илустрирано од Г.Ј. Харден). Попечители на резерватот „Маунт Артур“: Велингтон, Нов Јужен Велс. * 1983 – ''Смеа и солзи од златните години, или, Уште неколку парчиња од железна кора''. Издаваштво „Меквери“: Дабо <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|title=Laughter and tears from the golden years, or, Some more ironbark chips|date=1983|publisher=Macquarie Publications|isbn=978-0-949734-06-8}}</ref> * 1985 – ''Приказната за Дрипстоун : како сеопфатна општествена историја на Дрипстон и округот, од најраните времиња до денес''. Историско друштво на Велингтон: Велингтон, Нов Јужен Велс. <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|last2=Wellington Historical Society|title=The Dripstone story : being a comprehensive social history of Dripstone and district, from the earliest times to the present day|date=1985|publisher=Wellington Historical Society|isbn=978-0-9591370-1-9}}</ref> * 1992 – ''Собраните песни на Г.В. Алтхофер''. <ref>{{Наведување|last=Althofer, George|last2=Holmes, Netta|title=The collected poems of G. W. Althofer|date=1990|publisher=G. Althofer?|url=https://trove.nla.gov.au/work/17226275|access-date=30 July 2019}}</ref> == Надворешни врски == * [http://www.burrendongarboretum.org/Burrendong_Arboretum/Welcome.html Арборетум Бурендонг] == Наводи == === Белешки === {{Наводи}} === Извори === * {{Наведена книга|title=Cradle of Incense|last=Althofer, George W.|publisher=Stanley Smith Memorial Publication Fund (Society for Growing Australian Plants)|year=1978|location=Australia}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.anbg.gov.au/bot-biog/bot-biog-A.html|title=Australian Plant Collectors and Illustrators (A), 1780s-1980s|last=Willis|first=J.H.|date=August 1986|work=Western Australian Herbarium Research Notes Number 12|publisher=Council of Heads of Australasian Herbaria|accessdate=2010-11-11|display-authors=etal}} * {{Наведена мрежна страница|url=http://catalogue.nla.gov.au/Search/Home?lookfor=author:%22Althofer%2C%20George%2C%201903-%22&iknowwhatimean=1|title=Results for author: "Althofer, George, 1903-"|work=NLA Catalogue|publisher=National Library of Australia|accessdate=2010-11-11}} {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Алтхофер, Џорџ В.}} [[Категорија:Починати во 1993 година]] [[Категорија:Родени во 1903 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Австралиски ботаничари]] d24mxt6fp0lkpv4pns52dsx2yn5fkqu 0 1392442 5545336 5543988 2026-04-27T11:49:14Z BosaFi 115936 /* Дела */ 5545336 wikitext text/x-wiki '''Михаел Бах''' бил роден во март 1808, [[Бопард]], а починал на 17 април 1878. Тој бил германски [[Ентомологија|ентомолог]], кој бил специјализиран за [[тврдокрилци]] и [[Ботаника|ботаничар]]. Тој исто така бил учител во Бопард и член на [[ентомолошкото друштво на Штетин]]. == Дела == * ''Фауна на бубачки за северна и централна Германија, со посебен осврт на пруската Рајнска област''. III. Бенд, 5. Lieferung. Кобленц, 142стр. * ''Дополнувања и подобрувања на фауната на бубачките во северна и централна Германија''. ''Стетин. Ент. Зтг.'', 17, 7/8: 241-247 (1856). * Бах М.1859. * ''Фауна на бубачки за Северна и Централна Германија, со посебен осврт на Пруската Рајнска област''. III.Бенд,6. Lieferung. Кобленц,143-317 с.(1859) * ''Дополнувања и подобрувања на том 3 од Фауната на бубачките''. Кобленц, стр.&nbsp;319–364 (1867). * ''Студии и сознанија од книгата на природата: за секоја образована личност, првенствено за постарите млади и нивните наставници. Том''.1-4. Бахем, Келн 1867-1880 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-16755 Дигитално издание] на [[Универзитетот и државната библиотека Дизелдорф]] Со [[Филип Вилхелм Виртген]] ја издале серијата [[exsiccata]] ''Хербариум на ретки или помалку познати растенија од Германија и флората на Среден и Долен Рајн''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1728416127|title=Herbarium der seltenen oder weniger bekannten Pflanzen Deutschlands der Flora des Mittel- und Niederrheins: IndExs ExsiccataID=1728416127|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=13 July 2024}}</ref>{{Ботаничар|Bach}} == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Осборн, Х. 1952: ''Кратка историја на ентомологијата, вклучувајќи го времето на Демостен и Аристотел до модерното време со над петстотини портрети'' . Колумбус, Охајо, компанијата „Спар и Глен“. : 1-303 {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Бах, Михаел}} [[Категорија:Починати во 1878 година]] [[Категорија:Родени во 1808 година]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Германски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ndinroltt2v0hzbf7b5jjegbdzykbmc 5545337 5545336 2026-04-27T11:49:30Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Мајкл Бах (ентомолог)]] на [[Михаел Бах (ентомолог)]]: Погрешно напишан наслов 5545336 wikitext text/x-wiki '''Михаел Бах''' бил роден во март 1808, [[Бопард]], а починал на 17 април 1878. Тој бил германски [[Ентомологија|ентомолог]], кој бил специјализиран за [[тврдокрилци]] и [[Ботаника|ботаничар]]. Тој исто така бил учител во Бопард и член на [[ентомолошкото друштво на Штетин]]. == Дела == * ''Фауна на бубачки за северна и централна Германија, со посебен осврт на пруската Рајнска област''. III. Бенд, 5. Lieferung. Кобленц, 142стр. * ''Дополнувања и подобрувања на фауната на бубачките во северна и централна Германија''. ''Стетин. Ент. Зтг.'', 17, 7/8: 241-247 (1856). * Бах М.1859. * ''Фауна на бубачки за Северна и Централна Германија, со посебен осврт на Пруската Рајнска област''. III.Бенд,6. Lieferung. Кобленц,143-317 с.(1859) * ''Дополнувања и подобрувања на том 3 од Фауната на бубачките''. Кобленц, стр.&nbsp;319–364 (1867). * ''Студии и сознанија од книгата на природата: за секоја образована личност, првенствено за постарите млади и нивните наставници. Том''.1-4. Бахем, Келн 1867-1880 [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:2-16755 Дигитално издание] на [[Универзитетот и државната библиотека Дизелдорф]] Со [[Филип Вилхелм Виртген]] ја издале серијата [[exsiccata]] ''Хербариум на ретки или помалку познати растенија од Германија и флората на Среден и Долен Рајн''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1728416127|title=Herbarium der seltenen oder weniger bekannten Pflanzen Deutschlands der Flora des Mittel- und Niederrheins: IndExs ExsiccataID=1728416127|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=13 July 2024}}</ref>{{Ботаничар|Bach}} == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Осборн, Х. 1952: ''Кратка историја на ентомологијата, вклучувајќи го времето на Демостен и Аристотел до модерното време со над петстотини портрети'' . Колумбус, Охајо, компанијата „Спар и Глен“. : 1-303 {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Бах, Михаел}} [[Категорија:Починати во 1878 година]] [[Категорија:Родени во 1808 година]] [[Категорија:Германски ентомолози]] [[Категорија:Германски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ndinroltt2v0hzbf7b5jjegbdzykbmc 0 1392452 5544988 5544027 2026-04-26T18:04:24Z Jtasevski123 69538 5544988 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Џорџ Френсис Аткинсон|image=G. F. Atkinson.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1854|01|26}}|birth_place=[[Рејзинвил (Мичиген)|Рејзинвил]], [[Мичиген]],САД.|death_date={{death date and age|1918|11|14|1854|01|26}}|death_place=[[Такома (Вашингтон)|Такома]], [[Вашингтон]], САД.|death_cause=|alma_mater=[[Универзитет Корнел]]|occupation={{hlist|миколог|ботаничар|ентомолог|онитолог|натуралист|фотограф|писател}}|spouse=|parents=|children=|signature=}}'''Џорџ Френсис Аткинсон''' (26 јануари 1854 — 14 ноември 1918) — американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Микологија|миколог]]. Тој бил роден е на 26 јануари 1854 година, во [[Рејзинвил (Мичиген)|Рејзинвил]], [[Мичиген]], а починал на 14 ноември 1918 година. Џорџ бил син на Џозеф и Џозефин Аткинсон. Исто така студирал на [[Оливетски колеџ|Оливетскиот колеџ]] од 1878 до 1883 година и ја стекнал својата диплома од [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во 1885 година. Најпознат е по своите придонеси во областите на [[микологија]] и [[ботаника]]. == Кариера == Тој бил асистент професор по ентомологија и зоологија од 1885 до 1886 година и вонреден професор од 1886 до 1888 година на [[Северокаролнски универзитет|Северокаролинскиот универзитет]]. Исто така бил професор по ботаника и зоологија на [[Јужнокаролински универзитет|Јужнокаролинскиот универзитет]] од 1888 до 1889 година и ботаничар на Експерименталната станица на Универзитетот. Од 1889 до 1892 година предавал биологија на Алабамскиот земјоделски и машински колеџ, од 1892 до 1893 година бил асистент професор по криптогамска ботаника на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]], потоа вонреден професор (1893–1896), а од 1896 година станал претседател на Одделот за ботаника. Тој бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] во 1907 година, избран во Американското филозофско друштво во 1913 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=George+F.+Atkinson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2023-11-13}}</ref> и бил избран во Националната академија на науките во пролетта 1918 година. Неговиот хербариум од примероци од габи се наоѓа во [https://www.plantpath.cornell.edu/CUPpages/ Корнелскиот хербариум за патологија на растенија]. Тој бил автор на книгата ''„Први студии за растителниот свет“'' (1901),<ref name="Atkinson1901">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/cu31924089570380|title=First Studies of Plant Life|last=Atkinson|first=George Francis|work=Internet Archive|accessdate=17 January 2025}}</ref> која била учебник за движењето на природните науки. Британско издание било објавено во 1905 година, кое било ревидирано од [[Емили Маргарет Вуд]] со нови примери за растенија, илустрации и фотографии за британскиот пазар.<ref name="Wilkinson&ORegan2024">{{Наведено списание|last=Wilkinson|first=David M|last2=O'Regan|first2=Janet|date=2024|title=Emily Margaret Wood: Botany, illustration, nature writing and teaching in Liverpool at the end of the long nineteenth century|url=https://britishandirishbotany.org/index.php/bib/article/view/162/210|journal=British & Irish Botany|volume=6|issue=2|pages=116–132|doi=10.33928/bib.2024.06.116|access-date=17 January 2025|doi-access=free}}</ref> Аткинсон починал од [[грип]] и [[пневмонија]] на 14 ноември 1918 година. {{Ботаничар|G.F.Atk.|border=0}} == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name=Farlow1919>{{cite journal |author1=WG Farlow |author2=LH Bailey |author3=R Thaxter |year=1919 |title=George Francis Atkinson |journal=American Journal of Botany |volume=6 |issue=7 |pages=301–302 |doi=10.1002/j.1537-2197.1919.tb05543.x |jstor= 2434981 |bibcode=1919AmJB....6..301F |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/314547 }}</ref> <ref name=Thom1956>{{cite journal|last=Thom|first=Charles|title=George Francis Atkinson 1854-1918|journal=National Academy of Sciences Biographical Memoirs|year=1956|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/atkinson-george-f.pdf}}</ref>}} == Надворешни врски == * [http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/atkinson-george-f.pdf Биографски мемоари на Националната академија на науките] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Аткинсон, Џорџ Френсис }} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Починати во 1918 година]] [[Категорија:Родени во 1854 година]] [[Категорија:Американски миколози]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 4j82l8bmkzb9oxft3oz6fc5p0kh3khm 5544992 5544988 2026-04-26T18:05:46Z Jtasevski123 69538 5544992 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=Џорџ Френсис Аткинсон|image=G. F. Atkinson.jpg|caption=|birth_date={{birth date|1854|01|26}}|birth_place=[[Рејзинвил (Мичиген)|Рејзинвил]], [[Мичиген]],САД.|death_date={{death date and age|1918|11|14|1854|01|26}}|death_place=[[Такома (Вашингтон)|Такома]], [[Вашингтон]], САД.|death_cause=|alma_mater=[[Универзитет Корнел]]|occupation={{hlist|миколог|ботаничар|ентомолог|онитолог|натуралист|фотограф|писател}}|spouse=|parents=|children=|signature=}}'''Џорџ Френсис Аткинсон''' (26 јануари 1854 — 14 ноември 1918) — американски [[Ботаника|ботаничар]] и [[Микологија|миколог]]. Тој бил роден е на 26 јануари 1854 година, во [[Рејзинвил (Мичиген)|Рејзинвил]], [[Мичиген]], а починал на 14 ноември 1918 година. Џорџ бил син на Џозеф и Џозефин Аткинсон. Исто така студирал на [[Оливетски колеџ|Оливетскиот колеџ]] од 1878 до 1883 година и ја стекнал својата диплома од [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]] во 1885 година. Најпознат е по своите придонеси во областите на [[микологија]] и [[ботаника]]. == Кариера == Тој бил асистент професор по ентомологија и зоологија од 1885 до 1886 година и вонреден професор од 1886 до 1888 година на [[Северокаролнски универзитет|Северокаролинскиот универзитет]]. Исто така бил професор по ботаника и зоологија на [[Јужнокаролински универзитет|Јужнокаролинскиот универзитет]] од 1888 до 1889 година и ботаничар на Експерименталната станица на Универзитетот. Од 1889 до 1892 година предавал биологија на Алабамскиот земјоделски и машински колеџ, од 1892 до 1893 година бил асистент професор по криптогамска ботаника на [[Универзитет Корнел|Универзитетот Корнел]], потоа вонреден професор (1893–1896), а од 1896 година станал претседател на Одделот за ботаника. Тој бил претседател на [[Американско ботаничко друштво|Американското ботаничко друштво]] во 1907 година, избран во Американското филозофско друштво во 1913 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=George+F.+Atkinson&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|title=APS Member History|work=search.amphilsoc.org|accessdate=2023-11-13}}</ref> и бил избран во Националната академија на науките во пролетта 1918 година. Неговиот хербариум од примероци од габи се наоѓа во [https://www.plantpath.cornell.edu/CUPpages/ Корнелскиот хербариум за патологија на растенија]. Тој бил автор на книгата ''„Први студии за растителниот свет“'' (1901),<ref name="Atkinson1901">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/cu31924089570380|title=First Studies of Plant Life|last=Atkinson|first=George Francis|work=Internet Archive|accessdate=17 January 2025}}</ref> која била учебник за движењето на природните науки. Британско издание било објавено во 1905 година, кое било ревидирано од [[Емили Маргарет Вуд]] со нови примери за растенија, илустрации и фотографии за британскиот пазар.<ref name="Wilkinson&ORegan2024">{{Наведено списание|last=Wilkinson|first=David M|last2=O'Regan|first2=Janet|date=2024|title=Emily Margaret Wood: Botany, illustration, nature writing and teaching in Liverpool at the end of the long nineteenth century|url=https://britishandirishbotany.org/index.php/bib/article/view/162/210|journal=British & Irish Botany|volume=6|issue=2|pages=116–132|doi=10.33928/bib.2024.06.116|access-date=17 January 2025|doi-access=free}}</ref> Аткинсон починал од [[грип]] и [[пневмонија]] на 14 ноември 1918 година. {{Ботаничар|G.F.Atk.|border=}} == Наводи == {{Наводи|refs=<ref name=Farlow1919>{{cite journal |author1=WG Farlow |author2=LH Bailey |author3=R Thaxter |year=1919 |title=George Francis Atkinson |journal=American Journal of Botany |volume=6 |issue=7 |pages=301–302 |doi=10.1002/j.1537-2197.1919.tb05543.x |jstor= 2434981 |bibcode=1919AmJB....6..301F |url=https://www.biodiversitylibrary.org/part/314547 }}</ref> <ref name=Thom1956>{{cite journal|last=Thom|first=Charles|title=George Francis Atkinson 1854-1918|journal=National Academy of Sciences Biographical Memoirs|year=1956|url=http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/atkinson-george-f.pdf}}</ref>}} == Надворешни врски == * [http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/atkinson-george-f.pdf Биографски мемоари на Националната академија на науките] {{Претседатели на Американското ботаничко друштво|state=collapsed}}{{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Аткинсон, Џорџ Френсис }} [[Категорија:Членови на Американското филозофско друштво]] [[Категорија:Професори на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Корнел“]] [[Категорија:Починати во 1918 година]] [[Категорија:Родени во 1854 година]] [[Категорија:Американски миколози]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американско ботаничко друштво]] 5ioqa7pt4nu7m322lf9uz6gsqmq9yzk 4 1392461 5545141 5544252 2026-04-26T22:17:17Z Jtasevski123 69538 /* Придонеси */ 5545141 wikitext text/x-wiki На 24 април 2026 година се одржа уредувачки маратон посветен на темата „Растенијата околу нас: Скопје“, со ученици членови на [[Википедија:Вики Клуб Скопје|Вики клубот во Песталоци]]. Во рамки на настанот зборуваа библиотекар Бранка и Снежана Штрковска. На присутните им беше одржана едукативна работилница за разните видови на тревки, цвеќиња, зеленчук и дргу видови растенија кои виреат во Македонија. Учениците членови од Вики Клубот од Песталоци на крајот од настанот, напишаа 23 статии за ботаничари со авторски кратенки. == Придонеси== {| class="wikitable sortable" |+Список на учесници !Корисничко име !Статии |- |[[Корисник:Kalina Georgievska pestaloci|Kalina Georgievska pestaloci]] |{{подреден список|[[Хозе Л. Панеро]] (Н)|[[ Нарел Ј. Паниагва-Замбрана]] (Н)|[[Филип де Палезие]] (Н)|[[Антонио да Коста Паива]] (Н)}} |- |[[Корисник:Aleksej pestaloci|Aleksej pestaloci]] |{{подреден список|[[Ернест Џеси Палмер]] (Н)|[[Гвидо Фредерико Жоао Пабст]] (Н)|[[Вилијам Памплин]] (Н)}} |- |[[Корисник:Борјан Атанасов Песталоци|Борјан Атанасов Песталоци ]] |{{подреден список|[[Давид Пахер]] (Н)|[[Жан Арман Исидор Панше]] (Н)|[[Алвар Палмгрен]] (Н)}} |- |[[Корисник:Ilina Apostolova Pestaloci|Ilina Apostolova Pestaloci]] |{{подреден список|[[Платон Панјутин]] (Н)|[[Јохан Вилхелм Палмструх]] (Н)|[[Џозеф Палитанам]] (Н)|[[Вилијам Хант Пеинтер]] (Н)}} |- |[[Корисник:SofijaPestaloci|SofijaPestaloci]] |{{подреден список|[[Јожеф Панточек]] (Н)|[[ Џон Алсоп Пејн]] (Н)}} |- |[[Корисник:GorjanaPestaloci |GorjanaPestaloci]] |{{подреден список|[[Кристофер Најџел Пејџ]] (Н)|[[Едвард Палмер (ботаничар)]] (Н)}} |- |[[Корисник:Marija pestaloci|Marija pestaloci]] |{{подреден список|[[Луис Херман Памел]] (Н)|[[Џулиус А. Палмер Помладиот]] (Н)}} |- |[[Корисник:Pestaloci.biblioteka|Pestaloci.biblioteka]] |{{подреден список|[[Винифред Мери Пејџ]] (Н)|[[Ренато Пампанини]] (Н)|[[Теодор Шерман Палмер]] (Н)}} |- |} ==== Галерија ==== <gallery> Песталоци работилница 2.jpg |Дел од атмосферата Песталоци работилница 1.jpg |Дел од атмосферата Песталоци работилница (3).jpg |Дел од атмосферата Песталоци работилница (5).jpg |Дел од атмосферата Песталоци работилница (7).jpg |Дел од атмосферата Песталоци работилница (6).jpg |Дел од атмосферата </gallery> == Надворешни врски == * [[:c:Category:Wikimedia MKD workshops in 2026|Галерија со фотографии од настанoт]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки маратони]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] 5i96lz50wojmjtscp5so6u2oxox70oc 5545145 5545141 2026-04-26T22:18:19Z Jtasevski123 69538 /* Придонеси */ 5545145 wikitext text/x-wiki На 24 април 2026 година се одржа уредувачки маратон посветен на темата „Растенијата околу нас: Скопје“, со ученици членови на [[Википедија:Вики Клуб Скопје|Вики клубот во Песталоци]]. Во рамки на настанот зборуваа библиотекар Бранка и Снежана Штрковска. На присутните им беше одржана едукативна работилница за разните видови на тревки, цвеќиња, зеленчук и дргу видови растенија кои виреат во Македонија. Учениците членови од Вики Клубот од Песталоци на крајот од настанот, напишаа 23 статии за ботаничари со авторски кратенки. == Придонеси== {| class="wikitable sortable" |+Список на учесници !Корисничко име !Статии |- |[[Корисник:Kalina Georgievska pestaloci|Kalina Georgievska pestaloci]] |{{подреден список|[[Хозе Л. Панеро]] (Н)|[[ Нарел Ј. Паниагва-Замбрана]] (Н)|[[Филип де Палезие]] (Н)|[[Антонио да Коста Паива]] (Н)}} |- |[[Корисник:Aleksej pestaloci|Aleksej pestaloci]] |{{подреден список|[[Ернест Џеси Палмер]] (Н)|[[Гвидо Фредерико Жоао Пабст]] (Н)|[[Вилијам Памплин]] (Н)}} |- |[[Корисник:Борјан Атанасов Песталоци|Борјан Атанасов Песталоци ]] |{{подреден список|[[Давид Пахер]] (Н)|[[Жан Арман Исидор Панше]] (Н)|[[Алвар Палмгрен]] (Н)}} |- |[[Корисник:Ilina Apostolova Pestaloci|Ilina Apostolova Pestaloci]] |{{подреден список|[[Платон Пањутин]] (Н)|[[Јохан Вилхелм Палмструх]] (Н)|[[Џозеф Палитанам]] (Н)|[[Вилијам Хант Пеинтер]] (Н)}} |- |[[Корисник:SofijaPestaloci|SofijaPestaloci]] |{{подреден список|[[Јожеф Панточек]] (Н)|[[ Џон Алсоп Пејн]] (Н)}} |- |[[Корисник:GorjanaPestaloci |GorjanaPestaloci]] |{{подреден список|[[Кристофер Најџел Пејџ]] (Н)|[[Едвард Палмер (ботаничар)]] (Н)}} |- |[[Корисник:Marija pestaloci|Marija pestaloci]] |{{подреден список|[[Луис Херман Памел]] (Н)|[[Џулиус А. Палмер Помладиот]] (Н)}} |- |[[Корисник:Pestaloci.biblioteka|Pestaloci.biblioteka]] |{{подреден список|[[Винифред Мери Пејџ]] (Н)|[[Ренато Пампанини]] (Н)|[[Теодор Шерман Палмер]] (Н)}} |- |} ==== Галерија ==== <gallery> Песталоци работилница 2.jpg |Дел од атмосферата Песталоци работилница 1.jpg |Дел од атмосферата Песталоци работилница (3).jpg |Дел од атмосферата Песталоци работилница (5).jpg |Дел од атмосферата Песталоци работилница (7).jpg |Дел од атмосферата Песталоци работилница (6).jpg |Дел од атмосферата </gallery> == Надворешни врски == * [[:c:Category:Wikimedia MKD workshops in 2026|Галерија со фотографии од настанoт]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки маратони]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] 9roh82amtuf28997vfbjvvwc6x84e0h 0 1392470 5545137 5544254 2026-04-26T22:15:15Z Jtasevski123 69538 5545137 wikitext text/x-wiki '''Хозе Л. Панеро''' (роден 1959 година) — мексиканско-американски [[Ботаника|ботаничар]]. Дипломирал на [[Мајамски универзитет|Мајамскиот универзитет]] во 1984 година, а магистрирал (1986) и докторирал (1990) на [[Тенесиски универзитет|Тенесискиот универзитет]]. Постдокторски студии завршил во [[Тексашки универзитет|Тексашкиот универзитет]] во Остин. Специјалист е за неотропска флора, со акцент на семејството [[главоцветни]].{{botanist|Panero|Panero, José L.}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панеро, Хозе Л. }} [[Категорија:Мексикански ботаничари]] [[Категорија:Родени во 1959 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] ltuaptl5ms4fdzrzm0zo5wl43yx10t6 0 1392474 5545212 5544177 2026-04-27T07:41:01Z BosaFi 115936 5545212 wikitext text/x-wiki '''Винифред Мери Пејџ''' (11 ноември 1887 – 9 март 1965) била британска [[Ботаника|ботаничарка]], [[Таксономија|таксономистка]] и [[Микологија|миколог,]] позната по нејзиното истражување за [[Габа|габи]] и [[лишаи]], кое било објавено во „Трансакции на Британското миколошко друштво“. Во 1951 година Пејџ била избрана во Лондонското Линеанско друштво, кога наполнила 60 години. == Биографија == Винифред Мери Пејџ била родена на 11 ноември 1887 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rUCUAgAAQBAJ&pg=PT270|title=The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century|last=Ogilvie|first=Marilyn|last2=Harvey|first2=Joy|date=2003|publisher=Routledge|isbn=9781135963439|page=972|language=en|author-link=Marilyn Bailey Ogilvie|author-link2=Joy Harvey|access-date=22 September 2018}}</ref> Таа била ботаничар, таксономист и миколог, позната по своите истражувања за габи и лишаи, кои биле објавени во „Трансакции на Британското миколошко друштво“. Во 1951 година, таа била избрана во Линеовото друштво во Лондон кога наполнила шеесет години.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?id=67685|title=Page, Winifred Mary|work=kiki.huh.harvard.edu|publisher=Harvard University Herbaria & Libraries|language=en|accessdate=22 September 2018}}</ref> Пејџ починала на 9 март 1965 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rUCUAgAAQBAJ&pg=PT270|title=The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century|last=Ogilvie|first=Marilyn|last2=Harvey|first2=Joy|date=2003|publisher=Routledge|isbn=9781135963439|page=972|language=en|author-link=Marilyn Bailey Ogilvie|author-link2=Joy Harvey|access-date=22 September 2018}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFOgilvieHarvey2003">[[Marilyn Bailey Ogilvie|Ogilvie, Marilyn]]; [[Joy Harvey|Harvey, Joy]] (2003). [https://books.google.com/books?id=rUCUAgAAQBAJ&pg=PT270 ''The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century'']. Routledge. p.&nbsp;972. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9781135963439|<bdi>9781135963439</bdi>]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">22 September</span> 2018</span>.</cite></ref>{{botanist|W.M.Page|inline=yes}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пејџ, Винифред Мери }} [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Британски миколози]] [[Категорија:Британски ботаничари]] [[Категорија:Британски научнички]] [[Категорија:Починати во 1965 година]] [[Категорија:Родени во 1887 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] t5rgpdsmuro06exr0fp6ep2u2h16n51 5545213 5545212 2026-04-27T07:41:55Z BosaFi 115936 5545213 wikitext text/x-wiki '''Винифред Мери Пејџ''' (11 ноември 1887 – 9 март 1965) била британска [[Ботаника|ботаничарка]], [[Таксономија|таксономистка]] и [[Микологија|миколог,]] позната по нејзиното истражување за [[Габа|габи]] и [[лишаи]], кое било објавено во „Трансакции на Британското миколошко друштво“. Во 1951 година Пејџ била избрана во Лондонското Линеанско друштво, кога наполнила 60 години. == Биографија == Винифред Мери Пејџ била родена на 11 ноември 1887 година.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=rUCUAgAAQBAJ&pg=PT270|title=The Biographical Dictionary of Women in Science: Pioneering Lives From Ancient Times to the Mid-20th Century|last=Ogilvie|first=Marilyn|last2=Harvey|first2=Joy|date=2003|publisher=Routledge|isbn=9781135963439|page=972|language=en|author-link=Marilyn Bailey Ogilvie|author-link2=Joy Harvey|access-date=22 September 2018}}</ref> Таа била ботаничар, таксономист и миколог, позната по своите истражувања за габи и лишаи, кои биле објавени во „Трансакции на Британското миколошко друштво“. Во 1951 година, таа била избрана во Линеовото друштво во Лондон кога наполнила шеесет години.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?id=67685|title=Page, Winifred Mary|work=kiki.huh.harvard.edu|publisher=Harvard University Herbaria & Libraries|language=en|accessdate=22 September 2018}}</ref> Пејџ починала на 9 март 1965 година.<ref name=":0"/>{{botanist|W.M.Page|inline=yes}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пејџ, Винифред Мери }} [[Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон]] [[Категорија:Британски миколози]] [[Категорија:Британски ботаничари]] [[Категорија:Британски научнички]] [[Категорија:Починати во 1965 година]] [[Категорија:Родени во 1887 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] d3w8h81015og6ommkfiwggt1g4u6tp5 0 1392477 5545142 5544182 2026-04-26T22:17:47Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Платон Панјутин]] на [[Платон Пањутин]] 5544182 wikitext text/x-wiki '''Платон Сергеевич Панјутин''' ( {{Langx|ru|Платон Сергеевич Панютин}}, 1889 – 1946) бил руски хемичар, ботаничар, натуралист и планинар. Собирал ботанички примероци во јужниот дел на [[Кавказ (планински венец)|Кавказските Планини]] во [[Абхазија]].<ref>{{Наведено списание|last=Feodorov, A.A.|year=1948|title=To P.S. Panjutin's memory|journal=Botanicheskiy Zhurnal. Moscow & Leningrad|volume=33|pages=266–269|postscript=; [In Russian].}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.herbariumle.ru/?t=occ&id=12195i|title=Specimen LE 01043683|work=Virtual herbarium of Komarov Botanical Institute RAS}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arbolesornamentales.es/Epitetos%20conmemorativos%20en%20Euphorbia.pdf|title=Epónimos del género ''Euphorbia''|last=Sánchez de Lorenzo-Cáceres, José Manuel|work=arbolesornamentales.es}}</ref>   Во 1913 година, ботаничарот Г. Сахаров собрал [[Кокиче|кокиче (род ''Galanthus'' )]] во близина [[Гагра|на Гагра]], на 1.600 метри надморска височина.<ref name="Cox2013">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZAfSAwAAQBAJ&q=panjutin|title=Gardener's Guide to Snowdrops|last=Cox, Freda|date=22 April 2013|publisher=Crowood|isbn=978-1-84797-562-1}}</ref> Откако го проучил ботаничкиот примерок, Панјутин го нарекол неговиот вид ''Galanthus valentinae''. Сепак, Панјутин не го објавил валидно името според правилата на Меѓународниот кодекс на ботаничка номенклатура. Околу еден век, ботаничарите го сметале ''G. valentinae'' за синоним за ''G. krasnovii''. Во 2008 година, Дмитриј Зубов и Олга Бондарева собрале во западен [[Закавказје|Закавказ]] примерок од кокиче. Според Зубов и Арон П. Дејвис (од Кју ), примерокот од 2008 година припаѓал на истиот вид како и примерокот на Сахаров од 1913 година, а освен тоа, двата примерока припаѓале на вид различен од 19-те познати видови во родот ''Galanthus''. Зубов и Дејвис го нарекле новиот вид ''[[Galanthus panjutinii]]'' во чест на Панјутин.<ref>{{Наведено списание|last=Ellis, Brian|date=February 2014|title=A Snowdrop Detective Story (with photo of ''Galanthus panjutinii'')|url=https://nebula.wsimg.com/aa77be5b610633c50fdb0ee33e390e67?AccessKeyId=1663D8D57E6265D64C08&disposition=0&alloworigin=1nfo.botdb.ru/?t=persons&id=777|journal=The Norfolk Gardener|pages=16–18}}</ref> == Епоними == * ''Галантус панјутинии'' == Избрани публикации == * {{Наведено списание|last=Panjutin|first=P.|last2=Rapoport|first2=M.|year=1930|title=Zur Frage der Gewinnung des reinen Glyzerids der Rizinolsäure|journal=Chemische Umschau auf dem Gebiet der Fette, Oele, Wachse und Harze|volume=37|issue=9|pages=130–135|doi=10.1002/lipi.19300370903}} * {{Наведено списание|last=Marder|first=M.|last2=Katz|first2=E.|last3=Davis|first3=D. S.|last4=Panjutin|first4=P. S.|last5=Tischkowa|first5=W. N.|last6=Koetschau|first6=R.|last7=Fogelsson|first7=J. I.|last8=Chierer|first8=F.|last9=Ssemenido|first9=J. G.|year=1938|title=Mineralölprodukte|journal=Zeitschrift für Analytische Chemie|volume=115|issue=5–6|pages=232–239|doi=10.1007/BF01675771}} * Panjutin, P. S. "Tall herbaceous vegetation of the West Caucasus." Izvestia Russk Geogr Obschestva 71, no. 9 (1939): 27–45. * Panjutin, P. S. "Mires of Colchide." Botanicheskii Zhurnal of USSR 27, no. 5 (1942): 94–107. {{Ботаничар|Panjutin}} == Наводи == <references /> {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Советски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1946 година]] [[Категорија:Родени во 1889 година]] sudp64dlm0yqfmsoldxq1bd2rzjox9g 5545147 5545142 2026-04-26T22:21:25Z Jtasevski123 69538 5545147 wikitext text/x-wiki '''Платон Сергеевич''' Пањутин({{Langx|ru|Платон Сергеевич Панютин}}, 1889 – 1946) — руски хемичар, ботаничар, натуралист и планинар. Собирал ботанички примероци во јужниот дел на [[Кавказ (планински венец)|Кавкаските Планини]] во [[Абхазија]].<ref>{{Наведено списание|last=Feodorov, A.A.|year=1948|title=To P.S. Panjutin's memory|journal=Botanicheskiy Zhurnal. Moscow & Leningrad|volume=33|pages=266–269|postscript=; [In Russian].}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.herbariumle.ru/?t=occ&id=12195i|title=Specimen LE 01043683|work=Virtual herbarium of Komarov Botanical Institute RAS}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arbolesornamentales.es/Epitetos%20conmemorativos%20en%20Euphorbia.pdf|title=Epónimos del género ''Euphorbia''|last=Sánchez de Lorenzo-Cáceres, José Manuel|work=arbolesornamentales.es}}</ref> Во 1913 година, ботаничарот Г. Сахаров собрал [[кокиче]] во близина на [[Гагра]], на 1.600 метри надморска височина.<ref name="Cox2013">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZAfSAwAAQBAJ&q=panjutin|title=Gardener's Guide to Snowdrops|last=Cox, Freda|date=22 April 2013|publisher=Crowood|isbn=978-1-84797-562-1}}</ref> Откако го проучил ботаничкиот примерок, Пањутин го нарекол неговиот вид ''Galanthus valentinae''. Сепак, Пањутин не го објавил валидно името според правилата на Меѓународниот кодекс на ботаничка номенклатура. Околу еден век, ботаничарите го сметале ''G. valentinae'' за синоним за ''G. krasnovii''. Во 2008 година, Дмитриј Зубов и Олга Бондарева собрале во западен [[Закавказје|Закавказ]] примерок од кокиче. Според Зубов и Арон П. Дејвис (од Кју), примерокот од 2008 година припаѓал на истиот вид како и примерокот на Сахаров од 1913 година, а освен тоа, двата примерока припаѓале на вид различен од 19-те познати видови во родот ''Galanthus''. Зубов и Дејвис го нарекле новиот вид ''[[Galanthus panjutinii]]'' во чест на Пањутин.<ref>{{Наведено списание|last=Ellis, Brian|date=February 2014|title=A Snowdrop Detective Story (with photo of ''Galanthus panjutinii'')|url=https://nebula.wsimg.com/aa77be5b610633c50fdb0ee33e390e67?AccessKeyId=1663D8D57E6265D64C08&disposition=0&alloworigin=1nfo.botdb.ru/?t=persons&id=777|journal=The Norfolk Gardener|pages=16–18}}</ref>{{Ботаничар|Panjutin}} == Епоними == * ''[[Galanthus panjutinii]]'' == Избрани публикации == * {{Наведено списание|last=Panjutin|first=P.|last2=Rapoport|first2=M.|year=1930|title=Zur Frage der Gewinnung des reinen Glyzerids der Rizinolsäure|journal=Chemische Umschau auf dem Gebiet der Fette, Oele, Wachse und Harze|volume=37|issue=9|pages=130–135|doi=10.1002/lipi.19300370903}} * {{Наведено списание|last=Marder|first=M.|last2=Katz|first2=E.|last3=Davis|first3=D. S.|last4=Panjutin|first4=P. S.|last5=Tischkowa|first5=W. N.|last6=Koetschau|first6=R.|last7=Fogelsson|first7=J. I.|last8=Chierer|first8=F.|last9=Ssemenido|first9=J. G.|year=1938|title=Mineralölprodukte|journal=Zeitschrift für Analytische Chemie|volume=115|issue=5–6|pages=232–239|doi=10.1007/BF01675771}} * Panjutin, P. S. "Tall herbaceous vegetation of the West Caucasus." Izvestia Russk Geogr Obschestva 71, no. 9 (1939): 27–45. * Panjutin, P. S. "Mires of Colchide." Botanicheskii Zhurnal of USSR 27, no. 5 (1942): 94–107. == Наводи == <references /> {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пањутин, Платон }} [[Категорија:Советски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1946 година]] [[Категорија:Родени во 1889 година]] [[Категорија:Советски хемичари]] [[Категорија:Советски планинари]] cbe9yr5hfj7yzbflsa2a3b26migu3cm 5545151 5545147 2026-04-26T22:23:29Z Jtasevski123 69538 5545151 wikitext text/x-wiki '''Платон Сергеевич''' Пањутин({{Langx|ru|Платон Сергеевич Панютин}}, 1889 – 1946) — руски хемичар, ботаничар, натуралист и планинар. Собирал ботанички примероци во јужниот дел на [[Кавказ (планински венец)|Кавкаските Планини]] во [[Абхазија]].<ref>{{Наведено списание|last=Feodorov, A.A.|year=1948|title=To P.S. Panjutin's memory|journal=Botanicheskiy Zhurnal. Moscow & Leningrad|volume=33|pages=266–269|postscript=; [In Russian].}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.herbariumle.ru/?t=occ&id=12195i|title=Specimen LE 01043683|work=Virtual herbarium of Komarov Botanical Institute RAS}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arbolesornamentales.es/Epitetos%20conmemorativos%20en%20Euphorbia.pdf|title=Epónimos del género ''Euphorbia''|last=Sánchez de Lorenzo-Cáceres, José Manuel|work=arbolesornamentales.es}}</ref> Во 1913 година, ботаничарот Г. Сахаров собрал [[кокиче]] во близина на [[Гагра]], на 1.600 метри надморска височина.<ref name="Cox2013">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZAfSAwAAQBAJ&q=panjutin|title=Gardener's Guide to Snowdrops|last=Cox, Freda|date=22 April 2013|publisher=Crowood|isbn=978-1-84797-562-1}}</ref> Откако го проучил ботаничкиот примерок, Пањутин го нарекол неговиот вид ''Galanthus valentinae''. Сепак, Пањутин не го објавил валидно името според правилата на [[Меѓународен кодекс на ботаничка номенклатура|Меѓународниот кодекс на ботаничка номенклатура]]. Околу еден век, ботаничарите го сметале ''G. valentinae'' за синоним за ''G. krasnovii''. Во 2008 година, Дмитриј Зубов и Олга Бондарева собрале во западен [[Закавказје|Закавказ]] примерок од кокиче. Според Зубов и Арон П. Дејвис (од Кју), примерокот од 2008 година припаѓал на истиот вид како и примерокот на Сахаров од 1913 година, а освен тоа, двата примерока припаѓале на вид различен од 19-те познати видови во родот ''Galanthus''. Зубов и Дејвис го нарекле новиот вид ''[[Galanthus panjutinii]]'' во чест на Пањутин.<ref>{{Наведено списание|last=Ellis, Brian|date=February 2014|title=A Snowdrop Detective Story (with photo of ''Galanthus panjutinii'')|url=https://nebula.wsimg.com/aa77be5b610633c50fdb0ee33e390e67?AccessKeyId=1663D8D57E6265D64C08&disposition=0&alloworigin=1nfo.botdb.ru/?t=persons&id=777|journal=The Norfolk Gardener|pages=16–18}}</ref>{{Ботаничар|Panjutin}} == Епоними == * ''[[Galanthus panjutinii]]'' == Избрани публикации == * {{Наведено списание|last=Panjutin|first=P.|last2=Rapoport|first2=M.|year=1930|title=Zur Frage der Gewinnung des reinen Glyzerids der Rizinolsäure|journal=Chemische Umschau auf dem Gebiet der Fette, Oele, Wachse und Harze|volume=37|issue=9|pages=130–135|doi=10.1002/lipi.19300370903}} * {{Наведено списание|last=Marder|first=M.|last2=Katz|first2=E.|last3=Davis|first3=D. S.|last4=Panjutin|first4=P. S.|last5=Tischkowa|first5=W. N.|last6=Koetschau|first6=R.|last7=Fogelsson|first7=J. I.|last8=Chierer|first8=F.|last9=Ssemenido|first9=J. G.|year=1938|title=Mineralölprodukte|journal=Zeitschrift für Analytische Chemie|volume=115|issue=5–6|pages=232–239|doi=10.1007/BF01675771}} * Panjutin, P. S. "Tall herbaceous vegetation of the West Caucasus." Izvestia Russk Geogr Obschestva 71, no. 9 (1939): 27–45. * Panjutin, P. S. "Mires of Colchide." Botanicheskii Zhurnal of USSR 27, no. 5 (1942): 94–107. == Наводи == <references /> {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пањутин, Платон }} [[Категорија:Советски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1946 година]] [[Категорија:Родени во 1889 година]] [[Категорија:Советски хемичари]] [[Категорија:Советски планинари]] dy1mud9vklalklvyxmo3btokwy8xzr1 0 1392478 5545192 5544183 2026-04-27T05:59:18Z BosaFi 115936 5545192 wikitext text/x-wiki [[Податотека:PantocsekPhoto.jpg|мини|Јожеф Панточек]] '''Јожеф Панточек''' (15 октомври 1846 – 4 септември 1916) бил [[Унгарија|унгарски]] лекар, микропалеонтолог и [[Ботаника|ботаничар]] кој се сe занимавал за дијатомите. Опишал околу 1300 таксони. Тој го вовел методот на испитување на јадрата на езерските седименти за палеоисториски состав на дијатомите во езерото [[Балатон]]. Панточек бил роден во Нагишомбат, каде што неговиот татко бил фармацевт и лекар. Хемичарот Лео Валент Панточек му бил чичко. Тој пораснал во Товарники, каде што неговата мајка купила имот и одела на училиште во Нитра, Калксбург во Виена и Естергом. Студирал медицина во Гетинген од 1869 година и Виена од 1870 до 1873 година и во Виена од 1870 до 1873 година. Практикувал медицина во Товарники откако ја добил медицинската диплома во 1877 година. Станал директор на државната болница во Братислава во 1896 година, каде што бил вклучен во мерките за јавно здравје. Од 1866 година тој почнал да собира примероци низ регионот, патувајќи низ [[Црна Гора]], Херцеговина и Карпатите. Од 1880-тите години направил обемни колекции на фосилни и дијатоми. Документирајќи ги со некои микрофотографии. Кога седиментите на езерото Балатон биле проучувани од унгарскиот геолог [[Лајош Лочи]], Панточек, исто така, придонел за испитување на дијатомите на седиментите. Во 1913 година тој обезбедил анализа на видовите дијатомеи со нивното присуство и отсуство по должината на деловите од јадро кое е земено од басенот Сиофок. Панточек починал од тифус. Родот на растенијата ''Pantocsekia'' и родот на дијатоми ''Pantocsekiella'' се именувани во негова чест. {{botanist|Pant.}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/931 Beiträge zur Kenntnis der Fossilen Bacillarien Ungarns] (1903–5) * [[iarchive:kieselalgenoderb00pant|Kieselalgen oder Bacillarien des Balaton]] (1902) {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Панточек, Јожеф }} [[Категорија:Луѓе од Трнава]] [[Категорија:Унгарски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1916 година]] [[Категорија:Родени во 1846 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 3p2eb66lg53vu5wzzkihgb9j4p1e5s4 0 1392479 5545197 5544184 2026-04-27T06:44:51Z BosaFi 115936 5545197 wikitext text/x-wiki '''Кристофер Најџел Пејџ''' (1942–2022) бил англиски ботаничар кој се специјализирал за [[Папрат|папрати]] и [[семени растенија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kiki.huh.harvard.edu/databases/botanist_search.php?id=67395|title=Index of Botanists|work=Harvard University|accessdate=6 February 2023}}</ref> Тој работел и на [[четинари]], именувајќи видови на ''Afrocarpus'', на пример ''Afrocarpus dawei'' и ''Afrocarpus gracilior'', ''Sundacarpus'' и ''Retrophyllum''. Студирал [[ботаника]] на Универзитетот Дарам. Потоа докторирал на Универзитетот Њукасл, по што следел постдокторска стипендија од 1968 до 1970 година на Универзитетот во Квинсленд, во [[Бризбејн|Бризбејн.]] Работел на птеридофити од Квинсленд, пред да се врати во [[Обединето Кралство|Велика Британија]] за да работи една година на [[Оксфордски универзитет|Универзитетот Оксфорд]]. Во 1971 година Пејџ станал член на Линеовото друштво, и истата година се приклучил на Кралската ботаничка градина во Единбург (RBGE), основајќи ја Програмата за зачувување на четинари на RGBE, сега Меѓународна програма за зачувување на четинари, во 1991 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rbge.org.uk/science-and-conservation/conservation-science/conifer-conservation/|title=The International Conifer Conservation Programme|accessdate=27 February 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://threatenedconifers.rbge.org.uk/about-iccp/|title=About ICCP|work=RBGE|accessdate=11 March 2026}}</ref> Во 1976–1977 година ја посетил источна Австралија (Бризбејн и [[Хобарт]]) за да работи на птеридофити (особено ''Doodia'', ''Cheilanthes'' и ''Adiantum''), а исто така и [[Јапонија]], [[Тајван (држава)|Тајван]], [[Хонгконг|Хонг Конг]], [[Филипини|Филипините]] и [[Нов Зеланд]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://asbs.org.au/newsletter/pdf/77-mar-010.pdf|title=Newsletter No. 10|date=March 1977|publisher=Australian Systematic Botany Society|accessdate=17 February 2023}}</ref> Се пензионирал од RBGE во 1996 година, преселувајќи се да живее во [[Корнвол]]. Тој се приклучил на Рударскиот факултет „Камборн“ при Универзитетот во Ексетер во 2004 година, предавајќи со скратено работно време на студиите по еколошки науки и технологија во CSM, а исто така и по биолошки науки до 2008 година. Дел од неговите истражувања во Корнвол вклучувале експерименти за повторно зазеленување на поранешните наоѓалишта на екстрактивни минерали, кои ги презентирал во 2017 година во Парламентот, со коавтор на професорот Хајлк Глас, исто така од CSM.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.scienceinparliament.org.uk/wp-content/uploads/2017/11/SiP-September-20171.pdf|title=Regreening of barren lands as new biodiversity reserves|date=Summer 2017|publisher=Science in Parliament|accessdate=18 February 2023}}</ref> Тој одржал говор на BBC4 во 2008 година во серијата „Средби со извонредни дрвја“ за ''Araucaria araucana''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0074syk|title=Meetings with Remarkable Trees: Monkey Puzzle|work=BBC|accessdate=18 May 2023}}</ref> Се пензионирал, како виш почесен истражувачки соработник, во јуни 2022 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geologycornwall.com/tributes|title=Tributes #Dr Chris Page|work=Royal Geological Society of Cornwall|accessdate=18 February 2023}}</ref> Бил уредник на ''Трансакциите на Кралското геолошко друштво на Корнвол'' од 1996 до 2015 година, а потоа претседател од 2016 до 2020 година (наследен од професорката Френсис Вол од рудникот „Камборн“) и го добил златниот медал Болито на друштвото во 2016 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geologycornwall.com/gold-medal-award|title=Gold medal Award|work=Royal Geological Society of Cornwall|accessdate=30 December 2022}}</ref> == Личен живот == Тој имал четири деца од два брака. Зои, Ерика и Ангус од првиот брак и Тамсин од вториот. == Книги == * ''Папратите на Велика Британија и Ирска'', 1982, 1997. Издавачка куќа на Универзитетот Кембриџ . 1-во издание , 2-ро издание * ''Природна историја на британските папрати'', 1988. Нов натуралист 74. Колинс. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-00-219383-3|<bdi>0-00-219383-3</bdi>]] * ''Еволуцијата на древносемените растенија'', 2023. Издавачка куќа на Универзитетот Кембриџ. [[ISBN (identifier)|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1009263099|<bdi>1009263099</bdi>]], 2 тома (прв том за четинарите од северната хемисфера и том 2 за четинарите од јужната хемисфера). {{Ботаничар|C.N.Page}} == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пејџ, Кристофер Најџел }} [[Категорија:Починати во 2022 година]] [[Категорија:Родени во 1942 година]] [[Категорија:Британски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 2t8egu8am62gqnwz9fvliboiwfwpzta 0 1392481 5545153 5544187 2026-04-26T22:35:38Z Jtasevski123 69538 5545153 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Johan_Wilhelm_Palmstruch_(cropped).jpg|мини|Јохан Вилхелм Палмструх]]'''Јохан Вилхелм Палмструх''' ({{роден на|3|март|1770}} — {{починат на|30|август|1811}}) — шведски [[војник]], уметник, бакрописец и [[Природонаука|натуралист]]. Придонел за илустрираното ботаничко дело ''„Шведска ботаника“'', а растителниот род ''[[Palmstruckia]]'' е именуван во негова чест.<ref>{{Наведено списание|last=Smith|first=C. A.|date=1931|title=Palmstruckia of the Flora Capensis|url=https://www.jstor.org/stable/4102568|journal=Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Botanic Gardens, Kew)|volume=1931|issue=3|pages=154–156|doi=10.2307/4102568|issn=0366-4457|doi-access=free}}</ref> == Живот и работа == Палмструх бил роден во [[Стокхолм]] и починал во [[Вернерборг|Венерсборг]] во округот Елвсборг, Шведска. Неговиот татко Урбан Рајнхолд бил мајор и тој исто така се приклучил на воената служба во 1786 година. Тој учествувал во акција во 1788-90 година, а во 1791 година отишол во Мароко под водство на полковникот Розенштајн. Станал капетан на коњаница во 1793 година, а од 1797 година служел како инструктор во лицеумот Фрибигарорденс, работејќи на земјоделството. Бил споредуван со англискиот природонаучник Џејмс Соуерби (1757–1822). Во 1802 година, Карл Венус и Палмструх биле задолжени за објавување книга за медицинските и економски важните растенија со околу 500 видови илустрирани со бакрени гравури. Текстот требал да е напишан од страна на Конрад Квенсел, Олоф Сварц и други. Книгата била поддржана од [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската шведска академија на науките]]. Тој придонел во објавувањето на два огромни тома трудови од областа на [[Природонаука|природната историја]] ; ''„Шведска ботаника“'', кое првпат било објавено во 1802 година и ''„Шведска зоологија“,'' првпат објавено во 1806 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://runeberg.org/nfbt/0732.html|title=Palmstruch. 1. Johan (Hans) P.|publisher=Nordisk familjebok|accessdate=December 1, 2018}}</ref><ref>{{Наведување|last=Törnvall|first=Gunilla|title=Botaniska Bilder Ur Ett Bokhistoriskt Perspektiv|date=2023|journal=Boghistorie i Skandinavien|pages=299–326|editor-last=Hansen|editor-first=Henning|url=https://www.jstor.org/stable/jj.3643869.14|access-date=2025-05-21|publisher=Aarhus University Press|isbn=978-87-7219-708-1|editor2-last=Jakobsen|editor2-first=Jesper|editor3-last=Nyvang|editor3-first=Caroline|editor4-last=Purtoft|editor4-first=Maria}}</ref> Делото било повторно употребено за производство на литографии кои биле рачно обоени за „''Слики од Нордиската флора''“ (1901-05) од Карл Линдман.<ref>{{Наведено списание|last=Törnvall|first=Gunilla|date=2017|title=From Copperplate to Color Lithography: On the Modernization of an Illustrated Flora 1800–1900|url=https://muse.jhu.edu/article/674966|journal=Book History|volume=20|issue=1|pages=126–149|doi=10.1353/bh.2017.0004|issn=1529-1499|url-access=subscription}}</ref> == Поврзано == * [[Конрад Квенсел]] * [[Јохан Густаф Рукман]] * [[Олоф Сварц]] * [[Густаф Јохан Билберг]] {{Ботаничар|Palmstr.|Palmstruch}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/14926 BDH] ''Svensk Botanik'' од Библиотеката за наследство на биодиверзитетот * [https://www.biodiversitylibrary.org/item/155881#page/5/mode/1up ''Svensk Zoologi''] од библиотеката за наследство на биолошката разновидност {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Палмструх, Јохан Вилхелм }} [[Категорија:Луѓе од Стокхолм]] [[Категорија:Починати во 1811 година]] [[Категорија:Родени во 1770 година]] [[Категорија:Шведски природонаучници]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Шведски ботаничари]] g7e61nubc8a9xozydkhyu28yspatwto 5545157 5545153 2026-04-26T22:39:00Z Jtasevski123 69538 /* Надворешни врски */ 5545157 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Johan_Wilhelm_Palmstruch_(cropped).jpg|мини|Јохан Вилхелм Палмструх]]'''Јохан Вилхелм Палмструх''' ({{роден на|3|март|1770}} — {{починат на|30|август|1811}}) — шведски [[војник]], уметник, бакрописец и [[Природонаука|натуралист]]. Придонел за илустрираното ботаничко дело ''„Шведска ботаника“'', а растителниот род ''[[Palmstruckia]]'' е именуван во негова чест.<ref>{{Наведено списание|last=Smith|first=C. A.|date=1931|title=Palmstruckia of the Flora Capensis|url=https://www.jstor.org/stable/4102568|journal=Bulletin of Miscellaneous Information (Royal Botanic Gardens, Kew)|volume=1931|issue=3|pages=154–156|doi=10.2307/4102568|issn=0366-4457|doi-access=free}}</ref> == Живот и работа == Палмструх бил роден во [[Стокхолм]] и починал во [[Вернерборг|Венерсборг]] во округот Елвсборг, Шведска. Неговиот татко Урбан Рајнхолд бил мајор и тој исто така се приклучил на воената служба во 1786 година. Тој учествувал во акција во 1788-90 година, а во 1791 година отишол во Мароко под водство на полковникот Розенштајн. Станал капетан на коњаница во 1793 година, а од 1797 година служел како инструктор во лицеумот Фрибигарорденс, работејќи на земјоделството. Бил споредуван со англискиот природонаучник Џејмс Соуерби (1757–1822). Во 1802 година, Карл Венус и Палмструх биле задолжени за објавување книга за медицинските и економски важните растенија со околу 500 видови илустрирани со бакрени гравури. Текстот требал да е напишан од страна на Конрад Квенсел, Олоф Сварц и други. Книгата била поддржана од [[Кралска академија на науките (Шведска)|Кралската шведска академија на науките]]. Тој придонел во објавувањето на два огромни тома трудови од областа на [[Природонаука|природната историја]] ; ''„Шведска ботаника“'', кое првпат било објавено во 1802 година и ''„Шведска зоологија“,'' првпат објавено во 1806 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://runeberg.org/nfbt/0732.html|title=Palmstruch. 1. Johan (Hans) P.|publisher=Nordisk familjebok|accessdate=December 1, 2018}}</ref><ref>{{Наведување|last=Törnvall|first=Gunilla|title=Botaniska Bilder Ur Ett Bokhistoriskt Perspektiv|date=2023|journal=Boghistorie i Skandinavien|pages=299–326|editor-last=Hansen|editor-first=Henning|url=https://www.jstor.org/stable/jj.3643869.14|access-date=2025-05-21|publisher=Aarhus University Press|isbn=978-87-7219-708-1|editor2-last=Jakobsen|editor2-first=Jesper|editor3-last=Nyvang|editor3-first=Caroline|editor4-last=Purtoft|editor4-first=Maria}}</ref> Делото било повторно употребено за производство на литографии кои биле рачно обоени за „''Слики од Нордиската флора''“ (1901-05) од Карл Линдман.<ref>{{Наведено списание|last=Törnvall|first=Gunilla|date=2017|title=From Copperplate to Color Lithography: On the Modernization of an Illustrated Flora 1800–1900|url=https://muse.jhu.edu/article/674966|journal=Book History|volume=20|issue=1|pages=126–149|doi=10.1353/bh.2017.0004|issn=1529-1499|url-access=subscription}}</ref> == Поврзано == * [[Конрад Квенсел]] * [[Јохан Густаф Рукман]] * [[Олоф Сварц]] * [[Густаф Јохан Билберг]] {{Ботаничар|Palmstr.|Palmstruch}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/14926 BDH] ''Шведска ботаника'' од Библиотеката за наследство на биолошка разновидност * [https://www.biodiversitylibrary.org/item/155881#page/5/mode/1up ''Шведска зоологија''] од Библиотеката за наследство на биолошка разновидност {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Палмструх, Јохан Вилхелм }} [[Категорија:Луѓе од Стокхолм]] [[Категорија:Починати во 1811 година]] [[Категорија:Родени во 1770 година]] [[Категорија:Шведски природонаучници]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Шведски ботаничари]] fryi0pk4osbs52lb68wdr0fudcnmmwb 0 1392482 5545204 5544188 2026-04-27T07:22:17Z BosaFi 115936 /* Наводи */ 5545204 wikitext text/x-wiki '''Луис Херман Памел''' (1862–1931) бил американски ботаничар, конзерватор и професор по [[ботаника]].<ref name="JSTOR">{{Наведено списание|title=Pammel, Louis Hermann (1862–1931)|url=https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000337011}}</ref><ref name="Pohl">{{Наведено списание|last=Pohl, Marjorie Conley|date=January 1985|title=Louis H. Pammel: Pioneer Botanist - A Biography|url=https://scholarworks.uni.edu/pias/vol92/iss1/3|journal=Proceedings of the Iowa Academy of Science|volume=92|issue=1}}</ref> == Биографија == Луис Херман Памел бил второ од шест деца и најстар син на неговите родители, кои биле пруски имигранти во Висконсин. Во 1885 година дипломирал земјоделство на [[Универзитетот Висконсин-Медисон]], каде што [[Вилијам Трејлс]] му предавал екологија, криптогамска ботаника и ботаничка таксономија. Во јули 1885 година се вработил во компанија за семе во Чикаго. Во октомври 1885 година станал студент по медицина на [[Медицинскиот колеџ Ханеман]] во Филаделфија. Сепак, ја прифатил понудата да работи како асистент на ботаничарот [[Вилијам Гилсон Фарлоу|Вилијам Г. Фарлоу]] на Универзитетот Харвард и пристигнал во [[Кембриџ, Масачусетс,]] на почетокот на декември 1885 година. Истата година, Памел добил писмо од Вилијам Трејлс, каде му нудел на Памел асистентско место на Ботаничкото училиште „Шо“ со плата од 50 долари месечно за осумте месеци од академската година. Тој прифатил и почнал да работи таму во есента 1886 година.<ref name="Pohl"/> Таму станал постдипломски студент и во 1887 година се оженил со Аугуста Мари Емел. Во текот на следната деценија, двојката имала шест деца.<ref name="JSTOR"/> Во 1887 година имал летна работа во Тексашката земјоделска експериментална станица во [[Колеџ Стејшн, Тексас]]; открил дека гниењето на коренот кај памучните растенија е предизвикано од габа, која [[Бенџамин Дагар]] во 1916 година ја нарекол ''Phymatotricum omnivorum''; сега е позната како ''Phymatotrichopis omnivorum.'' Ова откритие му донело на Памел национален углед и подоцна го искористил ова истражување за својот магистерски степен на Универзитетот во Висконсин. Во февруари 1889 година станал професор по ботаника на Земјоделскиот колеџ на Ајова. Во 1899 година докторирал на Универзитетот Вашингтон во Сент Луис.<ref name="Pohl" /> Памел станал раководител на одделот за ботаника во 1918 година и се пензионирал како почесен професор во 1929 година. Одиграл важна улога во обезбедување на земјиште за државните паркови во Ајова.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://exhibits.lib.iastate.edu/iowa-state-parks/people/isu-people/louis-h-pammel|title=Louis H Pammel|work=Iowa State University, University Library Online Exhibits}}</ref> Тој бил претседател на [[Академијата на науките во Ајова]] во периодот 1892–1893 година<ref>{{Наведено списание|last=Pammel, L. H.|year=1893|title=The Address of the President — Bacteria, their Relation to Modern Medicine, the Arts and Industries|url=https://books.google.com/books?id=TIFCAAAAYAAJ&q=kircher&pg=PA66|journal=Proceedings of the Iowa Academy of Science|volume=1|pages=66–91}}</ref> и повторно во периодот 1923–1924 година.<ref>{{Наведено списание|last=Pammel, L.H.|year=1924|title=The Address of the President — A Century of Botany in Iowa|url=https://scholarworks.uni.edu/pias/vol31/iss1/6/|journal=Proceedings of the Iowa Academy of Science|volume=31|issue=1|pages=45–68}}</ref><ref name="Pohl"/> Меѓу значајните ученици на Памел се [[Џорџ Вашингтон Карвер]]<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4l9paFXNrX0C&pg=PA48|title=George Washington Carver: In His Own Words|publisher=University of Missouri Press|year=1991|isbn=9780826207852|editor-last=Kremer, Gary R.|pages=48–50}}</ref> и [[Ада Хајден]].<ref name="Pohl"/>{{botanist|Pammel}} == Наводи == <references /> [[Категорија:Починати во 1931 година]] [[Категорија:Родени во 1862 година]] [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] kh2av8je6vk5iks1fyfcf5qcuv2s3vu 0 1392483 5545194 5544189 2026-04-27T06:05:27Z BosaFi 115936 5545194 wikitext text/x-wiki   '''Џон Алсоп Пејн''' (14 јануари 1840 – 24 јули 1912) бил презвитеријански свештеник, [[Ботаника|ботаничар]], картограф, професор по природонаука и германски јазик, археолог и уредник. Дипломирал во 1859 година на универзитет Хамилтон, а магистрирал на Андовер Семинаријата. Од 1862 до 1865 година живеел во Јутика, Њујорк, и работел како [[Ботаника|ботаничар]] за одборот на регенти на Универзитетот на државата Њујорк. Во 1867 година положил за презбитеријански свештеник на семинаријата Андовер. По неговото положување, од 1867 до 1869 година бил професор по природни науки во христијанската мисионерска институција [[Роберт колеџ]] во Истанбул. Од 1869 до 1870 година студирал во Универзитетот во Хале и во [[Универзитет во Лајпциг|Универзитетот во Лајпциг]]. Пејн бил картограф, цртајќи ги мапите за Адамсовата синхронолошка карта или мапа на историјата која била објавена во 1871 година. Од 1870 до 1871 година, Пејн предавал природонаука и германски јазик во Универзитетот Лејк Форест во Илиноис. Од 1871 до 1872 година бил заменик-уредник на ''Индипендент.'' Од 1872 до 1874 година бил археолог и натуралист во Американското друштво за истражување на Палестина, работејќи во вилаетот Сирија, во регионот веднаш источно од реката [[Јордан (река)|Јордан]] и [[Мртво Море|Мртвото Море]].<ref name="POI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plantsofiowa.com/BDI_collector_bios_3.html|title=Biographies of people who contributed plants to the Putnam Museum Herbarium, Collectors N - Z|work=plantsofiowa.com}}</ref> Во 1874 година добил почесен докторат од колеџот Хамилтон како признание за неговото истражување во Палестина. Се оженил со вдовицата Ема Софија Њутн, ''моминско презиме'' Жилет, во Гловерсвил, Њујорк, во октомври 1877 година. Пејн објавил неколку дела, од 1885 до 1889 година, во „Весник на Американското ориентално друштво“ . Се пензионирал од Метрополитен музеј на уметност во февруари 1906 година. Џорџ Џонсон Њутн (роден 1866 година) беше негов посинок. Џон Алсоп бил лекар и претседател на Медицинското друштво на округот Есекс од 1838 до 1841 година.{{botanist|Paine}} == Наводи == <references />{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пејн, Џон Алсоп }} [[Категорија:Апсолвенти на Лајпцишкиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1912 година]] [[Категорија:Родени во 1840 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] 3z9wlgrk4gt0gunt62m1up8lw6y175q 5545196 5545194 2026-04-27T06:06:56Z BosaFi 115936 5545196 wikitext text/x-wiki '''Џон Алсоп Пејн''' (14 јануари 1840 – 24 јули 1912) бил презвитеријански свештеник, [[Ботаника|ботаничар]], картограф, професор по природонаука и германски јазик, археолог и уредник. Дипломирал во 1859 година на универзитет Хамилтон, а магистрирал на Андовер Семинаријата. Од 1862 до 1865 година живеел во Јутика, Њујорк, и работел како [[Ботаника|ботаничар]] за одборот на регенти на Универзитетот на државата Њујорк. Во 1867 година положил за презбитеријански свештеник на семинаријата Андовер. По неговото положување, од 1867 до 1869 година бил професор по природни науки во христијанската мисионерска институција [[Роберт колеџ]] во Истанбул. Од 1869 до 1870 година студирал во Универзитетот во Хале и во [[Универзитет во Лајпциг|Универзитетот во Лајпциг]]. Пејн бил картограф, цртајќи ги мапите за Адамсовата синхронолошка карта или мапа на историјата која била објавена во 1871 година. Од 1870 до 1871 година, Пејн предавал природонаука и германски јазик во Универзитетот Лејк Форест во Илиноис. Од 1871 до 1872 година бил заменик-уредник на ''Индипендент.'' Од 1872 до 1874 година бил археолог и натуралист во Американското друштво за истражување на Палестина, работејќи во вилаетот Сирија, во регионот веднаш источно од реката [[Јордан (река)|Јордан]] и [[Мртво Море|Мртвото Море]].<ref name="POI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.plantsofiowa.com/BDI_collector_bios_3.html|title=Biographies of people who contributed plants to the Putnam Museum Herbarium, Collectors N - Z|work=plantsofiowa.com}}</ref> Во 1874 година добил почесен докторат од колеџот Хамилтон како признание за неговото истражување во Палестина. Се оженил со вдовицата Ема Софија Њутн, ''моминско презиме'' Жилет, во Гловерсвил, Њујорк, во октомври 1877 година. Пејн објавил неколку дела, од 1885 до 1889 година, во „Весник на Американското ориентално друштво“ . Се пензионирал од Метрополитен музеј на уметност во февруари 1906 година. Џорџ Џонсон Њутн (роден 1866 година) беше негов посинок. Џон Алсоп бил лекар и претседател на Медицинското друштво на округот Есекс од 1838 до 1841 година.{{botanist|Paine}} == Наводи == <references />{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пејн, Џон Алсоп }} [[Категорија:Апсолвенти на Лајпцишкиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1912 година]] [[Категорија:Родени во 1840 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Американски ботаничари]] 0mimfyfviyd63jsmmw948vneftt5wct 0 1392484 5545216 5544190 2026-04-27T07:47:35Z BosaFi 115936 5545216 wikitext text/x-wiki {{Infobox person/Wikidata|fetchwikidata=ALL}} '''Ренато Пампанини''' (1875-1949) бил италијански [[Ботаника|ботаничар]] и [[Микологија|миколог]].<ref>{{Наведена книга|title=Zander Handwörterbuch der Pflanzennamen'|last=Encke|first=Fritz|last2=Buchheim|first2=Günther|last3=Seybold|first3=Siegmund|publisher=|year=1984|isbn=3-8001-5042-5|location=Stuttgart|pages=}}</ref> == Биографија == Пампанини бил роден во Валдобиадене, [[Италија]], во 1875 година. Пампанини студирал на [[Универзитетот во Женева]]. Потоа ги продолжил студиите во [[Лозана]] и во Фрајбург. Својата теза ја презентирал на Универзитетот во Фиренца. Покрај сопствените научни истражувања, тој извршил бројни ботанички експедиции, особено во Киренаика и други региони на [[Северна Африка]], на островите [[Родос]] и островската група [[Додеканези]]. Тој бил и еден од првите италијански ботаничари кои се занимавале со прашања за заштита на животната средина. Пампанин починал во Виторио Венето, [[Италија]], во 1949 година. „Хербариумот Пампанини„ е именуван по научникот. Хербариумот вклучува повеќе од 5.000 примероци. Се наоѓа во централниот италијански хербариум на Музејот на природната историја во Фиренца. Заедно со Аугусто Бегино и Адријано Фиори, Пампанини ја уредувал и дистрибуирал ''exsiccata'' ''Flora Italica exsiccata''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1252863743|title=Flora Italica exsiccata: IndExs ExsiccataID=1252863743|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=29 July 2024}}</ref>{{botanist|Pamp.|Renato Pampanini|border=0}} == Наводи == {{Наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пампанини, Ренато }} [[Категорија:Италијански миколози]] [[Категорија:Починати во 1949 година]] [[Категорија:Родени во 1875 година]] [[Категорија:Италијански ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 50idk5r4d01lpkw62i97v2mprv1xn6a 0 1392488 5545259 5544196 2026-04-27T08:48:32Z BosaFi 115936 5545259 wikitext text/x-wiki '''Џозеф Матен Палитанам''' (1915–1984)<ref name="ipni">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ipni.org:80/ipni/idAuthorSearch.do?id=39851-1|title=Author Details for Pallithanam, Joseph Mathen|work=[[International Plant Names Index|IPNI]]|accessdate=27 January 2012|quote=1915-1984}}</ref> - индиски ботаничар. Роден бил во Матачан (Вачапарампил) и Маријама (Палитанам) во Каинадивилиџ Кутанаду. Тој припаѓал на традиционално земјоделско семејство. По образованието, станал свештеник во [[Исусовци|Исусовото друштво]]. Потоа завршил докторат по ботаника и станал инструктор на колеџот „Св. Ксавер“ во Тирунелвели, Тамил Наду, а потоа и на колеџот „Св. Јосиф“ во Тиручирапали. Своето време го посветил на таксономски студии и компилација на [[флора]]. Палитанам бил еден од првите индиски језуитски ботаничари. Иако имал направено значителни истражувања во областа на таксономијата, многу малку се објавени. Заедно со отецот Балам од колеџот „Св. Јосиф“, се смета дека инспирирал многу студенти да изучуваат ботаника во Индија. Неговата книга ''Џебна флора на ридовите Сирумалаи Јужна Индија''<ref>Pallithanam, J. M., and K. M. Matthew. ''A Pocket Flora of the Sirumalai Hills, South India.'' Tiruchirapalli, India: Rapinat Herbarium, St. Joseph's College, 2001. {{ISBN|978-81-900539-7-6}} [[oclc:48492796|WorldCat]]</ref> сè уште се смета за значајно дело за флората на Јужна Индија и сè уште се цитира во научната литература. {{Ботаничар|Pallith.|Pallithanam, Joseph}} == Наводи == {{Наводи}}{{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Палитанам, Џозеф }} [[Категорија:Починати во 1984 година]] [[Категорија:Родени во 1915 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Индиски ботаничари]] i79azkvkoghlyr238yx3w5dtuuh6b65 0 1392489 5545206 5544197 2026-04-27T07:28:39Z BosaFi 115936 5545206 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Theodore_Sherman_Palmer_1908.jpg|мини|Теодор Шерман Палмер.]] '''Теодор Шерман Палмер''' (26 јануари 1868 - 24 јули 1955) бил американски [[Зоологија|зоолог]]. Палмер бил роден во [[Оукленд (Калифорнија)|Оукленд, Калифорнија]] и студирал на Универзитетот во Калифорнија. Палмер бил син на Хенри Остин и Џејн Оливија (Деј) Палмер, а неговата мајка била ќерка на Шерман Деј, внука на претседателот на Јеил, Џеремаја Деј и правнука на еден од основачите на САД, Роџер Шерман, што значи дека Палмер бил пра-пра-внук на Шерман. Во 1889 година, тој се приклучил на Одделот за економска орнитологија и мамалогија на [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на Соединетите Американски Држави]] под водство на Клинтон Харт Меријам. Во 1891 година бил член на Експедицијата во Долината на смртта од 1891 година и нејзин водач во првите 3 месеци. Тој бил помошник-началник на Одделот од 1896 до 1902 година, а потоа од 1910 до 1914 година. Потоа се вклучил во создавање законските регулативи поврзани со заштитата на дивиот свет и раководел со гранка на организацијата што се занимавала со ова прашање од 1902 до 1910 година и повторно од 1914 до 1916 година. Палмер го напишал прелиминарниот нацрт на Договорот за заштита на птиците што мигрираат меѓу [[Канада]] и Соединетите Американски Држави (1916) и бил претседател на Комитетот што ги подготвил првите регулативи според Законот за Договорот за птици преселници (1918). Се пензионирал во 1933 година. Палмер бил член на околу 25 научни организации во САД и 4 странски научни организации, како и организации за заштита на природата. Тој бил потпретседател на Американското здружение на мамолози од 1928 до 1934 година и соосновач на Националното здружение „Одубон“. Палмер е одбележан со научните имиња на два северноамерикански гуштери: ''Uta palmeri'' и ''Elgaria coerulea palmeri''.<ref>[[species:Bo Beolens|Beolens, Bo]]; [[species:Michael Watkins|Watkins, Michael]]; Grayson, Michael (2011). ''The Eponym Dictionary of Reptiles''. Baltimore: Johns Hopkins University Press. xiii + 296 pp. {{ISBN|978-1-4214-0135-5}}. ("Palmer, T.S.", p. 200).</ref> Тој е одбележан и во името на верверичка: ''Neotamias palmeri''.<ref>{{Наведена книга|title=The Eponym Dictionary of Mammals|last=Beolens|first=Bo|last2=Watkins|first2=Michael|last3=Grayson|first3=Michael|date=2009|publisher=Johns Hopkins University Press|isbn=978-0-8018-9304-9|location=2715 North Charles Street Baltimore, Maryland 21218-4363|pages=305–306}}</ref>{{botanist|T.S.Palmer}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Наведено списание|last=McAtee WL|year=1956|title=In Memoriam: Theodore Sherman Palmer|url=http://sora.unm.edu/node/20457|journal=The Auk|volume=73|issue=3|pages=367–377|doi=10.2307/4082005|jstor=4082005|doi-access=free}} * [http://mountainviewpeople.blogspot.com/2012/07/theodore-sherman-palmer-january-26-1868.html Lives of the Dead: Mountain View Cemetery in Oakland, Theodore Sherman Palmer] * [https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf2j49n5n5/ Theodore Sherman Palmer Photograph Collection] * [https://www.findagrave.com/memorial/142114292/theodore-sherman-palmer Find A Grave] * [[oclc:4797635|T.S. Palmer Papers]] * [https://gw.geneanet.org/tdowling?lang=en&n=day&oc=0&p=jane+olivia Sherman/Day/Palmer Family Tree] * [https://www.lofty.com/products/granite-banking-house-of-palmer-day-gold-hill-nevada-territory-receipt-1-qkz6w Granite Banking House of Palmer & Day, Gold Hill, Nevada Territory] * [https://www.heirloomsreunited.com/2013/06/obituary-of-sherman-day-class-of-1826.html Sherman Day Family] {{Нормативна контрола}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Палмер, Теодор Шерман }} [[Категорија:Американски ботаничари]] [[Категорија:Апсолвенти на Калифорнискиот универзитет (Беркли)]] [[Категорија:Американски зоолози]] [[Категорија:Починати во 1955 година]] [[Категорија:Родени во 1868 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] 8atzehh09ph920okp09konwt2b4aakg 0 1392493 5545210 5544202 2026-04-27T07:37:16Z BosaFi 115936 5545210 wikitext text/x-wiki '''Џулиус Обоно Палмер Помладиот''' (1 март 1840 - 11 јануари 1899) бил најзапаметен во историјата по неговата поврзаност со хавајската кралица [[Лилиуокалани]]. Роден бил во старо, воспоставено семејство од Масачусетс кое се ориентирало околу конзервативниот христијански начин на живот. Неговиот татко бил успешен бизнисмен и политичар, исто така имал 2 браќа, едниот брат бил христијански свештеник, а другиот брат бил професор на [[Харвард|Универзитетот Харвард]]. Како млад човек, тој го избрал животот на морнар, посетувајќи голем дел од светот и станувајќи мултилингвист. Откако се пензионирал како морски капетан, подоцнежните години ги посветил на истражување на здравствените придобивки од јадливите габи. Палмер и Лилиуокалани првпат се сретнале на дипломатски бал во Хонолулу, кога тој бил морски капетан со привремен престој. Таа била млада, а тој сè уште немал ни 30 години. Во текот на следните неколку децении, нивните патишта продолжиле да се вкрстуваат. Палмер сметал дека Хавајците биле предмет на мисионерска нетрпеливост, и двапати бил испратен на Хаваи од страна на американските весници за да ги покрие политичките настани што се одвивале по соборувањето на Кралството Хаваи. Ова мислење го ставило во позиција да биде цел на исмејување и малтретирање од страна на оние што се залагале за анексијата, меѓу кои биле и повеќето од етаблираните весници на Хаваи. Откако Лилиуокалани излегла од затвор го регрутирала Палмер како личен асистент кога била на резиденција во Бостон и Вашингтон, протестирајќи против анексијата на Хаваи. Тој станал нејзин официјален портпарол, стенограф и секретар кој ѝ помагал во литературно издаваштво и нејзин верен сојузник. Таа, пак, го нарекувала човек со „беспрекорна чест и интегритет“. <br>{{botanist|J.A.Palmer}} == Дела == === Габи === * {{Наведено списание|date=April 1877|title=Toad-Stool Eating|url=https://books.google.com/books?id=3tXUAAAAMAAJ&q=toadstool-eating&pg=PA93|journal=The Popular Science Monthly|language=en|publisher=Popular Science Publishing Company|volume=11|pages=93–100|access-date=September 25, 2017}} * {{Наведени вести|url=http://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83045462/1879-09-27/ed-1/seq-7/|title=How Mushrooms Grow|date=September 27, 1879|work=The Evening Star|access-date=September 25, 2017|location=Washington D. C.|page=Image 7|via=[[Chronicling America]]}} * {{Наведени вести|url=http://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn83040340/1879-10-17/ed-1/seq-6/|title=Mushrooms and Toadstools|date=October 17, 1879|work=The Iola Register|access-date=September 25, 2017|location=Iola, Kansas|page=Image 6|via=[[Chronicling America]]}} * {{Наведена книга|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/001497477|title=Mushrooms of America: edible and poisonous|date=1885|publisher=L. Prang & Co.|location=Boston, MA|via=[[HathiTrust]]}} * {{Наведена книга|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/001497549|title=About mushrooms: a guide to the study of esculent and poisonous fungi|date=1894|publisher=Lee & Shepard|location=Boston, MA|via=[[HathiTrust]]}} === Книги од Хаваи === * {{Наведена книга|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/001268101|title=Memories of Hawaii and Hawaiian correspondence|last=Palmer|first=Julius A.|date=1894|publisher=Lee and Shepard|location=Boston, MA|via=[[HathiTrust]]}} * {{Наведена книга|url=https://catalog.hathitrust.org/Record/001268100|title=Again in Hawaii|last=Palmer|first=Julius A.|date=1895|publisher=Lee and Shepard|location=Boston, MA|via=[[HathiTrust]]}} == Наводи == {{Наводи|33em}} [[Категорија:Родени во 1840 година]] [[Категорија:Миколози]] [[Категорија:Починати во 1899 година]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] g72tud33itjmolh3yk3pduvg6ql7g8j 0 1392495 5545202 5544206 2026-04-27T06:59:50Z BosaFi 115936 5545202 wikitext text/x-wiki '''Едвард Палмер''' (12 јануари 1829 - 10 април 1911) бил самоук британски [[Ботаника|ботаничар]] и раноамерикански [[Археологија|археолог]]. == Биографија == Едвард Палмер бил роден на 12 јануари 1829 година во Норфолк и крстен на 22 февруари 1829 година во Брендон, Сафолк, [[Англија]], како син на Роберт и Мери Палмер. Емигрирал во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] во 1850 година, каде што првично се населил во [[Кливленд|Кливленд, Охајо]]. Патувал во [[Јужна Америка]] и станал лекар, служејќи во Армијата на Унијата за време на [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]]. Палмер собирал биолошки примероци, првенствено растенија, за Институтот Смитсонијан и [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на Соединетите Американски Држави]], меѓу другите институции. Според неговиот биограф: „Колекциите направени од Едвард Палмер помеѓу 1853 и 1910 година биле подготвувани со поголема грижа отколку оние на повеќето негови современици. Тој бил првенствено ботанички колекционер, а неговите ботанички примероци биле исклучително добро документирани за неговото време... [Сепак], тој не сакал да се грижи за документацијата и дистрибуцијата на сопствените колекции и претпочитал да им ги довери за именување, сортирање и продажба на своите пријатели и покровители - сите истакнати научници.“ Палемр собрал примероци во југозападниот дел на САД, Флорида, Мексико (вклучувајќи ја и Баја Калифорнија) и Јужна Америка. Околу 200 видови и два рода (''Palmerella'' и ''Malperia'') растенија се именувани во негова чест. Ботаничките колекции на Палмер (кои бројат над 100.000) се претежно пресувани и сушени. Тие се наоѓаат во истражувачки институции низ целиот свет, вклучувајќи ја институцијата Смитсонијан, Универзитетот [[Харвард]], Ботаничката градина Мисури, Националниот арборетум на САД, Ботаничката градина во Њујорк, [[Кралски ботанички градини во Кју|Кралската ботаничка градина, Кју]] и многу други. Ботаничката колекција на Палмер во Националниот хербариум на САД во институцијата Смитсонијан останува најголемата. Содржи над 16.000 примероци што Палмер ги собирал во текот на шеесет години. Тој дистрибуирал две серии примероци слични на exsiccata, имено ''Algae Bahamenses'' and ''Algae Floridanae''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=1523717631|title=Algae Bahamenses: IndExs ExsiccataID=1523717631|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=30 August 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.botanischestaatssammlung.de/DatabaseClients/IndExs/Exsiccatae_IndExs_Details.jsp?ExsiccataID=183660160|title=Algae Floridanae: IndExs ExsiccataID=183660160|work=IndExs – Index of Exsiccatae|publisher=Botanische Staatssammlung München|accessdate=30 August 2024}}</ref> Палмер, исто така, извршил значително количество археолошко собирање и ископување на американскиот Запад, првенствено во [[Јута]], [[Невада]] и [[Тексас]], како и во [[Мексико]], вклучувајќи ги [[Долна Калифорнија]], [[Коавила]], [[Тамаулипас]], Сан Луис Потоси и централно Мексико. Колекциите на Палмер од Баја Калифорнија, пронајдени на локација во близина на Баија де лос Анџелес. Подоцна биле опишани и анализирани од Вилијам Ц. Маси и Керолин М. Озборн. Откако проектот за истражување на могилите бил завршен, Палмер се вратил на ботаниката и природната историја и работел како теренски претставник на Смитсонијан, научник во Бирото за американска етнологија на Смитсонијан и колекционер и експерт во [[Министерство за земјоделство на САД|Министерството за земјоделство на Соединетите Американски Држави]] во Вашингтон, сè до неговата смрт на 10 април 1911 година.{{botanist|Palmer}} == Семејство == Палмер се оженил со Дина Ричес (ќерка на Едмунд Ричес, овчар) во Ист Баршам, Норфолк, на 29 март 1856 година. Два месеци подоцна, нововенчаните Едвард и Дина пристигнале во Њујорк на бродот ''Амазон''. Бракот сигурно се покажал како незадоволителен бидејќи до април 1861 година Дина се вратила да живее со своите родители во Ист Баршам. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www2.huh.harvard.edu/libraries/archives/PALMER.html Сивиот хербариум на Универзитетот Харвард за неговата колекција на трудови од Едвард Палмер.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151119231951/http://www2.huh.harvard.edu/libraries/archives/PALMER.html}} * [http://www.calflora.net/botanicalnames/pagePA-PH.html Запис на CalFlora.net за Палмер] * [http://www.encyclopediaofarkansas.net/encyclopedia/entry-detail.aspx?entryID=575 Едвард Палмер (1830?–1911) – Енциклопедија на Арканзас] на www.encyclopediaofarkansas.net * [http://siarchives.si.edu/collections/siris_arc_217597 Документи на Едвард Палмер, околу 1861–1914 година] од архивите на институцијата Смитсонијан * [https://naturalhistory.si.edu/research/botany/research/edward-palmer-father-ethnobotany Едвард Палмер - татко на етноботаниката] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] [[Категорија:Британски ботаничари]] [[Категорија:Починати во 1911 година]] [[Категорија:Родени во 1829 година]] nd7z5jaxhsrydmzyofhzqf0jwnq0rn6 0 1392497 5545254 5544208 2026-04-27T08:45:09Z BosaFi 115936 5545254 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Painter's_1889_Flora_of_Derbyshire.jpg|мини|Флора од Дербишир од сликарската 1889 година]] [[Податотека:Painter_tag.jpg|мини|Етикета за хербариум од WHPainter]] '''Вилијам Хант Пеинтер''' (16 јули 1835 – 12 октомври 1910) - англиски [[Ботаника|ботаничар]] кој дал значаен придонес во науката за васкуларната растителна флора на Дербишир. Тој бил широко распространет колекционер на растителни примероци и бил член на Клубот за ботаничка размена.<ref name="hah">{{Наведена мрежна страница|url=http://herbariaunited.org/wiki/William_Hunt_Painter|title=William Hunt Painter|publisher=Herbaria@Home|accessdate=28 March 2011}}</ref> Во 1889 година ја објавил првата од серијата од четири книги, сите од различни автори и со времетраење од 120 години, сите наречени ''Флората на Дербишир.'' == Живот == Вилијам Хант Пеинтер бил роден во Астон, во близина на Бирмингем, на 16 јули 1835 година. Тој бил најстариот од петте деца на Вилијам, продавач на галантерии, и неговата сопруга Сара, родена Хокс. Неговата рана кариера била во банкарството пред одлуката за приклучување на Англиканската црква. Во 1861 година престојувал во Челзи, каде што бил лаички асистент за проповедање. Пеинтер го посетувал Колеџот на Црковното мисионерско друштво во Ислингтон, каде што очекувал да биде испратен во странство од страна на Црковното мисионерско друштво, но завршил како свештеник во Барбон во Вестморленд. Тука го запознал (претпоставениот) Роберт Вуд, кој го запознал со ботаниката. Во 1865 година, Пеинтер станал кустос во Хај Викомб, каде што се запознал со Џејмс Бритен, кој веќе го објавил својот прв труд и работел во хербариумот за Кју Гарденс. И покрај новите католички верувања на Бритен, двајцата оделе и разговарале заедно, додека го разубавувале својот интерес за ботаника.<ref name="hah">{{Наведена мрежна страница|url=http://herbariaunited.org/wiki/William_Hunt_Painter|title=William Hunt Painter|publisher=Herbaria@Home|accessdate=28 March 2011}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://herbariaunited.org/wiki/William_Hunt_Painter "William Hunt Painter"]. Herbaria@Home<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 March</span> 2011</span>.</cite></ref> Пеинтер се оженил со Џејн Стемпс во 1871 година. Во 1881 година, тој и неговата сопруга живееле во Бедминстер, Сомерсет, каде што бил кустос. Пеинтер направил многу корисна работа за флората на Дербишир, објавувајќи обемен труд во 1881 година, со дополнителни белешки во 1889 година. Заедно, овие дела ја формирале основата на ''Придонеси за флората на Дербишир'', која ја прегледал [[Бриологија|бриологот]] Џејмс Јустас Багнал. Пеинтер објавил додаток на својата работа во ''Натуралистот'', во кој посочил дека сакал да ја подобри. Багнал бил признат експерт за мовови и требало да објави слично дело на Пејнтеровото за Ф''лората на Ворикшир''. == ''Fumaria painteri'' == Пеинтер бил страствен колекционер и член на Клубот за ботаничка размена.Постојат малку растенија што се наоѓаат само во Британија. Едно од растенијата на оваа листа е веројатно ''Fumaria painteri''. Овој цвет е пронајден само двапати, во 1905 и 1907 година, и во двата случаи го пронашол Пеинтер. Растенијата со овој опис не се ретки, бидејќи се јавуваат природно како хибриди, но прашањето е дали откриените верзии се плодни или само уште еден стерилен хибрид. Пребарувањето во 2006 година утврдило дека во 2005 година е пронајден нов примерок, но експертите не успеале да се согласат за идентификацијата.{{botanist|Painter|Painter, William Hunt}} == Поврзано == * [[А.Р. Клапам]] * [[Вилијам Ричардсон Линтон]] == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пеинтер, Вилијам Хант }} [[Категорија:Починати во 1910 година]] [[Категорија:Родени во 1835 година]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] ddhp6uoc4h7cgbd9y6duw3m5d756786 5545255 5545254 2026-04-27T08:46:01Z BosaFi 115936 5545255 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Painter's_1889_Flora_of_Derbyshire.jpg|мини|Флора од Дербишир од сликарската 1889 година]] [[Податотека:Painter_tag.jpg|мини|Етикета за хербариум од WHPainter]] '''Вилијам Хант Пеинтер''' (16 јули 1835 – 12 октомври 1910) - англиски [[Ботаника|ботаничар]] кој дал значаен придонес во науката за васкуларната растителна флора на Дербишир. Тој бил широко распространет колекционер на растителни примероци и бил член на Клубот за ботаничка размена.<ref name="hah">{{Наведена мрежна страница|url=http://herbariaunited.org/wiki/William_Hunt_Painter|title=William Hunt Painter|publisher=Herbaria@Home|accessdate=28 March 2011}}</ref> Во 1889 година ја објавил првата од серијата од четири книги, сите од различни автори и со времетраење од 120 години, сите наречени ''Флората на Дербишир.'' == Живот == Вилијам Хант Пеинтер бил роден во Астон, во близина на Бирмингем, на 16 јули 1835 година. Тој бил најстариот од петте деца на Вилијам, продавач на галантерии, и неговата сопруга Сара, родена Хокс. Неговата рана кариера била во банкарството пред одлуката за приклучување на Англиканската црква. Во 1861 година престојувал во Челзи, каде што бил лаички асистент за проповедање. Пеинтер го посетувал Колеџот на Црковното мисионерско друштво во Ислингтон, каде што очекувал да биде испратен во странство од страна на Црковното мисионерско друштво, но завршил како свештеник во Барбон во Вестморленд. Тука го запознал (претпоставениот) Роберт Вуд, кој го запознал со ботаниката. Во 1865 година, Пеинтер станал кустос во Хај Викомб, каде што се запознал со Џејмс Бритен, кој веќе го објавил својот прв труд и работел во хербариумот за Кју Гарденс. И покрај новите католички верувања на Бритен, двајцата оделе и разговарале заедно, додека го разубавувале својот интерес за ботаника.<ref name="hah"/> Пеинтер се оженил со Џејн Стемпс во 1871 година. Во 1881 година, тој и неговата сопруга живееле во Бедминстер, Сомерсет, каде што бил кустос. Пеинтер направил многу корисна работа за флората на Дербишир, објавувајќи обемен труд во 1881 година, со дополнителни белешки во 1889 година. Заедно, овие дела ја формирале основата на ''Придонеси за флората на Дербишир'', која ја прегледал [[Бриологија|бриологот]] Џејмс Јустас Багнал. Пеинтер објавил додаток на својата работа во ''Натуралистот'', во кој посочил дека сакал да ја подобри. Багнал бил признат експерт за мовови и требало да објави слично дело на Пејнтеровото за Ф''лората на Ворикшир''. == ''Fumaria painteri'' == Пеинтер бил страствен колекционер и член на Клубот за ботаничка размена.Постојат малку растенија што се наоѓаат само во Британија. Едно од растенијата на оваа листа е веројатно ''Fumaria painteri''. Овој цвет е пронајден само двапати, во 1905 и 1907 година, и во двата случаи го пронашол Пеинтер. Растенијата со овој опис не се ретки, бидејќи се јавуваат природно како хибриди, но прашањето е дали откриените верзии се плодни или само уште еден стерилен хибрид. Пребарувањето во 2006 година утврдило дека во 2005 година е пронајден нов примерок, но експертите не успеале да се согласат за идентификацијата.{{botanist|Painter|Painter, William Hunt}} == Поврзано == * [[А.Р. Клапам]] * [[Вилијам Ричардсон Линтон]] == Наводи == {{Наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пеинтер, Вилијам Хант }} [[Категорија:Починати во 1910 година]] [[Категорија:Родени во 1835 година]] [[Категорија:Англиски ботаничари]] [[Категорија:Ботаничари со авторски кратенки]] aajwok14kearm403eymf9hob7kwqg0e 0 1392513 5545139 5544280 2026-04-26T22:16:32Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Давид Пахер]] 5545139 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 0 1392520 5545140 5544307 2026-04-26T22:17:05Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Жан Арман Исидор Панше]] 5545140 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 0 1392522 5544978 5544317 2026-04-26T17:58:19Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Адмирал Спаун]] на [[Адмирал Спаун]] 5544317 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="float: right; clear: right; width: 315px; border-spacing: 2px; text-align: left; font-size: 90%;" | colspan="2" style="text-align: center; font-size: 90%; line-height: 1.5em;" | [[File:Admiral Spaun.jpg|300px]] |- ! height="30" style="background-color: #B0C4DE; text-align: center; vertical-align: middle; width:36%;" | Кариера ([[Австро-Угарска|Царевина Австро-Угарска]]) ! style="background-color: #B0C4DE; text-align: center; vertical-align: middle;" | [[Датотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|55px|врска=]] |- | Име: | „Адмирал Спаун“ |- | Именова по: | [[Херман фон Спаун|Херман фон Спауну]] |- | Бродоградилиште: | [[Поморски арсенал во Пули]] |- | Кобилица положена: | 30. свибња 1908 г. |- | Поринут: | 30. листопада 1909 г. |- | Ставлен и службу: | 15. студенога 1910 г. |- | Судбина: | Изрезан 1920 г. |- ! colspan="2" height="30" style="background-color: #B0C4DE; text-align: center; vertical-align: middle;" | Општи карактеристични |- | Класа и совет: | класа „Адмирал Спаун“ |- | Деплазман: | 3 383 тона (назначени) <br /> 3 943 тон (пуни) |- | Дужина: | 130,64 м |- | Ширина: | 12,79 м |- | Газ: | 5 м |- | Погон: | 4 пропелера<br/>16 Јарровових котлова<br/>6 Парсонсових парних турбина<br/>25 130&nbsp;КС (по пропелеру) |- | Брзина: | 27 часа (50 км/ч) |- | Посада: | 327 |- | Наоружање: | 7 топова од по 10 см <br/>1 топ од по 7 см <br/>6 торпедни цијеви од по 53,3 см |- | Оклоп: | бокови 60 мм <br/> палуба 20 мм <br/> заповједни мост 50 мм |} '''SMS ''Адмирал Спаун''''' {{Efn|name=SMS}} бил извиднички крстосувач изграден за [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]], а бил именуван по Адмиралот и ''Маринско-командантот, врховниот командант на морнарицата,'' Херман фон Спаун. Бродот бил конструиран кратко пред [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и положен на морнаричката база [[Пула|Пола]] во мај 1908 година, а крстосувачот бил пуштен во вода веќе во октомври 1909 година и една година подоцна во ноември 1910 бил пуштен во употреба во морнарицата. Претставува првиот брод на Австроунгарската морнарица изграден со парни турбини, а неговиот дизајн подоцна влијаел врз изградбата на Novara„Новара“. ''Адмиралот Спаун'' служел како водач на флотилата на Втора торпедо флотила на почетокот на [[Првата светска војна]] и бил стациониран надвор од поморската база во [[Котор|Катаро]]. Крстосувачот учествувал во ограничени акции во текот на првата година од војната. Во 1915 година со обрајување на војна против Австро-Унгарија од страна на Италија, крстосувачот учествувал во бомбардирање на италијанскиот брег, а во текот на остатокот од 1915 година, ''Адмиралот Спаун'' учествувал во разни операции низ [[Јадранско Море|Јадранското Море]] и бил вклучен во мисии центрирани главно околу [[Трст]] во северниот Јадран до крајот на војната, ''Адмиралот Спаун,'' воедно учествувал и во многу од поморските операции на Австро-Унгарија на југ, до Отрантската баража и [[Отрантска Врата|Отранскиот теснец]], заедно со крстосувачите од класата ''„Новара“''. Новоназначениот врховен командант на флотата на Австроунгарија, [[Миклош Хорти]] бил охрабрен од австроунгарската победа за време на Битката кај Отрантскиот Проток и решил да го пробие [[Отрантскиот бараж]] со голем напад врз теснецот организајќи масовен напад врз сојузничките сили со ''адмиралот Шпаун'', заедно со седум [[Борбен брод|борбени бродови]], три крстосувачи, четири разурнувачи, четири торпедо чамци и бројни подморници и авиони, но операцијата била напуштена откако [[Szent István|борбениот брод Szent István]] бил потонат од италијанскиот моторен торпедо чамец ''МАС-15'' наутро на 10 јуни. По потонувањето на ''„Сент Иштван“'', бродовите се вратиле во пристаништето каде што останале до крајот на војната, а кога Австро-Унгарија се соочувала со пораз во октомври 1918 година, австриската влада ја префрлила својата морнарица во новоформираната [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|држава СХС]](Кралство на Срби,Хрвати и Словенци) за да избегне предавање на бродот на [[Сојузници во Првата светска војна|сојузниците]]. Во ноември 1918 година по склучување примирјето во Вила Џусти , ''адмиралот Шпаун'' бил запленет од сојузниците и префрлен во Италија, каде што учествувала во победничка парада низ [[Венецијанска Лагуна|Венецијанската лагуна]] во март 1919 година. Конечната распределба на поранешната морнарица на Австро-Унгарија била решена според условите на [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен ан Ле]] во 1920 година, а ''Адмиралот Шпаун'' бил отстапен на Обединетото Кралство пред да биде продаден за старо железо и распарчен помеѓу 1920 и 1921 година. == Позадина == [[Податотека:Rudolf_Montecuccoli.png|алт=A black-and-white photo of an elderly naval officer in full dress uniform, with several medals pinned to his left breast.|лево|мини|Рудолф Монтекуколи, ''морски командант'' на Австроунгарската морнарица од 1904 до 1913 година]] Во 1904 година, Австроунгарската морнарица се состоела од десет борбени бродови од различни типови, три оклопни крстосувачи, шест заштитени крстосувачи, осум торпедни бродови како и 68 торпедни пловила, а вкупната тонажа на морнарицата била 131 тон.{{Sfn|Vego|1996}} Иако морнарицата била способна да го брани крајбрежјето на Австроунгарија, оваа флота била драстично надмината од другите големи [[Средоземно Море|медитерански]] морнарици, имено Италија и Обединетото Кралство.{{Sfn|Vego|1996}} По основањето на [[Австриската морнаричка лига]] во септември 1904 година и октомвриското назначување на вицеадмиралот Рудолф Монтекуколи на позициите врховен командант на морнарицата (гер. ''Marinekommandant'') и началник на морнаричката секција на Министерството за војна (гер. ''Chef der Marinesektion''),{{Sfn|Sondhaus|1994}}{{Sfn|Vego|1996}} Австроунгарската морнарица започнала програма за проширување соодветна за онаа на една [[Велесила|голема сила]]. Монтекуколи веднаш продолжил со напорите што ги застапувал неговиот претходник, адмиралот Херман фон Шпаун, и се залагал за значително проширена и модернизирана морнарица.{{Sfn|Vego|1996}} Во текот на првата деценија од 20 век, поморската политика на Австро-Унгарија започнала да се префрла од едноставна крајбрежна одбрана кон проектирање на моќ во Јадранското, па дури и во Средоземното Море, а промената во политиката била мотивирана и од внатрешни и од надворешни фактори. Нови железници биле изградени низ австриските [[Централни Источни Алпи|алпски превои]] помеѓу 1906 и 1908 година, поврзувајќи го Трст и далматинскиот брег со остатокот од Империјата и обезбедувајќи ѝ на внатрешноста на Австро-Унгарија побрз пристап до морето од кога било досега. Пониските царини на пристаништето во Трст исто така помогнале во проширувањето на градот и сличен раст на трговската морнарица на Австро-Унгарија и со промените се наложил развој на нова линија борбени бродови способни за повеќе од одбраната на крајбрежјето на Австро-Унгарија.{{Sfn|Sokol|1968}} Пред почетокот на 20 век, поморската моќ не била приоритет во австриската надворешна политика, а морнарицата имала мал јавен интерес или поддршка, но со именувањето на надвојводата [[Франц Фердинанд]] како наследник на австроунгарскиот престол и истакнат и влијателен поддржувач на поморската експанзија, на позицијата [[адмирал]] во септември 1902 година значително ја зголемило важноста на морнарицата како во очите на пошироката јавност, така и на австрискиот и унгарскиот парламент.{{Sfn|Sokol|1968}}{{Sfn|Sondhaus|1994}} Интересот на Франц Фердинанд за поморските работи произлегол првенствено од неговото верување дека силна морнарица била неопходна за да се натпреваруваат со Италија, која ја сметал за најголема регионална закана за Австроунгарија.{{Sfn|Vego|1996}} === Австро-италијанска трка во вооружување на море === Како прв извиднички крстосувач на Австроунгарската морнарица, ''Адмиралот Шпаун'' бил овластен кога Австроунгарија била вклучена во трка со поморско вооружување со својот номинален сојузник, Италија{{Sfn|Sondhaus|1994}}{{Sfn|Sokol|1968}} кој воедно со својот италијански [[Реџа Марина]] се сметала за најважна поморска сила во регионот, наспроти која Австроунгарија се споредувала, честопати неповолно, a разликата помеѓу австроунгарската и италијанската морнарица постоела со децении. Наводно кон крајот на 80 години од 19 век, Италија се фалела со третата најголема флота во светот, зад [[Француска воена морнарица|Француската морнарица]] и Британската [[Кралска воена морнарица|кралска морнарица]],{{Sfn|Sondhaus|1994}}{{Sfn|Sondhaus|1994}} иако таа разлика била донекаде изедначена со тоа што Руската царска морнарица и Германската царска морнарица ја надминале Италијанската морнарица во 1893 и 1894 година,{{Sfn|Sondhaus|1994}} а до 1904 година рамнотежата повторно почнала да се поместува во корист на Италија,{{Sfn|Sondhaus|1994}}а всушност, до 1904 година, големината на италијанската Регија Марина, по тонажа, била повеќе од двојно поголема од онаа на Австро-унгарската морнарица и додека двете нации имале релативно еднаков број на борбени бродови, Италија имала повеќе од двојно повеќе крстосувачи.{{Sfn|Vego|1996}} {| class="wikitable" |+ ! colspan="6" | Морнаричка сила на Италија и Австро-Унгарија во 1904 година {{Sfn|Vego|1996}} {{Efn|name=BBs}} |- | rowspan="2" | '''Тип''' | colspan="2" | '''Италија''' | colspan="2" | '''Австро-Унгарија''' | rowspan="2" | '''италијански/австроунгарски''' '''однос на тонажа''' |- | '''Број''' | '''Тонажа''' | '''Број''' | '''Тонажа''' |- | Бојни бродови | 13 | 166,724 тони | 10 | 85,560 тони | 1,9:1 |- | Оклопни крстосувачи | 6 | 39,903 тони | 3 | 18,810 тони | 2,1:1 |- | Заштитени крстосувачи | 14 | 37,393 тони | 6 | 17,454 тони | 2,1:1 |- | Торпедо-пловила | 15 | 12,848 тони | 8 | 5,070 тони | 2,5:1 |- | Торпедо занает | 145 | 10,477 тони | 68 | 4,252 тони | 2,4:1 |- | '''Вкупно''' | '''195''' | '''267,345 тони''' | '''95''' | '''131,246 тони''' | '''2,3:1''' |} === Планот на Монтекуколи === ''Адмиралот Спаун'' првпат го замислил ова на хартија на почетокот на 1905 година, кога Монтекуколи го изготвил својот прв предлог за модерна австриска флота како дел од неговиот план за изградба на морнарица доволно голема за да се бори за Јадранското Море. Овој почетен план се состоел од 12 борбени бродови, 4 оклопни крстосувачи, 8 извиднички крстосувачи, 18 разорувачи, 36 торпедни бродови за отворено море и 6 подморници, но иако спецификите сè уште не биле изготвени, четирите крстосувачи во планот на Монтекуколи на крајот станале ''Адмирал Спаун'' и трите брода од класата ''Новара.''{{Sfn|Vego|1996}}{{Sfn|Kiszling|1934}} Поради политичка криза во унгарската влада, гласањето за предложената програма на Монтекуколи било одложено поголемиот дел од 1905 година и дури на крајот на годината австриските и унгарските делегации за заеднички работи ќе ја одобрат програмата на Монтекуколи, а според условите на буџетскиот договор биле издвоени дури 121.000.000 круни за изградба на воени бродови во период од три години, при што ратите за овој посебен кредит биле ретроактивно поместени назад до 1904 година. Буџетот немал средства за другите три крстосувачи што Монтекуколи сакал да ги изгради, но вклучувал средства за трите [[Erzherzog Karl„Ержерцог Карл“]], 6 разорувачи и ''„Адмирал Спаун“''.{{Sfn|Vego|1996}} == Дизајн == [[Податотека:Admiral_Hermann_Freiherr_von_Spaun_(Sport_und_Salon_1905).png|алт=|лево|мини|Адмирал Херман Фрајхер фон Шпаун, поранешен ''командант на маринци'' на австроунгарската морнарица и имењак на крстосувачот ''Адмирал Спаун'']] ''„Адмирал Спаун“'' бил дизајниран за извиднички мисии{{Sfn|Sondhaus|1994}} и се базирал на премисата дека театарот на операции во кој ќе дејствувал ќе бил во голема мера ограничен на Јадранското Море, а неговата намена да дејствува како брзодвижечки извиднички крстосувач способен да извршува мисии со напади и бегство, а истовремено да ги загрозува комуникациите и конвоните рути.{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}} Монтекуколи верувал дека доколку Австро-Унгарија во одреден момент би била вовлечена во поголем поморски конфликт што го опфаќа Медитеранот, ''„Адмирал Спаун“'' би бил способен успешно да ја исполни својата улога и дека класа на борбени крстосувачи не била неопходна за такво сценарио.{{Sfn|Vego|1996}} По изградбата на ''„Адмирал Спаун“'', нејзиниот дизајн бил толку добро прифатен што бил искористен за да влијае врз изградбата на трите крстосувачи од [[Класата „Новара“|класата ''„Новара“'']] што го следеле.{{Sfn|Vego|1996}}{{Sfn|Noppen|2016}} Сличностите помеѓу ''„Адмирал Спаун“'' и „ ''Новара'' “ биле толку блиски што и покрај тоа што се различни класи, и современите и модерните публикации повремено ги поврзувале сите четири брода заедно како членови на истата класа.{{Sfn|Henderson|1919}}{{Sfn|Gill|1916}}{{Sfn|Sondhaus|1994}} ''Адмиралот Спаун'' се карактеризирал со вкупна должина од 130.6м, а на линијата на водата, крстосувачот имал должина од 129.7м, додека неговата должина помеѓу нормалните линии изнесувала 125.2м. Исто така бродот имал греда од 12.8м и просечен влечен волумен од 5.3м при длабоко оптоварувањеи воедно бил дизајниран да поместува 3,500 тони при нормално оптоварување, а при целосно борбено оптоварување 4000 тони. Погонските системи на бродот се состоеле од шест парни турбини Парсонс и четири шахти. Овие турбини биле дизајнирани да обезбедат од 18,739 до 18,832kW и биле напојувани од 16 котли со водни цевки од типот Јароу, што му овозможиле ''на Адмирал Спаун'' да достигне максимална брзина од 50.13km/h за време на морските проби.{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}}{{Sfn|Greger|1976}}{{Sfn|Alger|1910}} ''Адмиралот Спаун'' имал екипаж од 320–327 офицери и луѓе.{{Sfn|Greger|1976}}{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}} ''Адмиралот Спаун'' бил вооружен со главна батерија од седум 50 калибар 10см топови во единечни држачи на пиедестал, од кои две биле поставени напред на предниот дел од бродот, а четири биле лоцирани во средината на бродот, по од двете страни по две и еден на палубата. Воедно поседувал и 47мм топ SFK L/44, а во 1916 година му биле додадени и Шкода 7см /50 противвоздушен топ K10 и четири 53.3см торпедни цевки во двојни држачи.{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}}{{Sfn|Greger|1976}} Топовите биле со помал калибар од многу други крстосувачи од таа ера,{{Sfn|Dickson|O'Hara|Worth|2013}} што довело до планови за отстранување на топовите од предниот дел од палубата и станите на бродот и нивна замена со пар 15см топови напред и назад, но овие модификации не биле во можност да се случат пред крајот на војната. Нејзиното помало вооружување делумно се должело на желбата во рамките на Австро-унгарската морнарица ''адмиралот Спаун'' да има поголема брзина и поголем оклоп од повеќето други современи крстосувачи од таа ера и како резултат на тоа, вооружувањето на крстосувачот морало да се намали.{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}} ''Адмиралот Спаун'' бил заштитен на водната линија од оклопен појас со должина од 60мм дебела средина на бродот, а топовите имале 40мм дебели штитови, додека дебелината на палубата за бродот била 20мм, а оклопот што ја штитеше кулата за управување бил 60мм.{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}}{{Sfn|Greger|1976}} == Изградба == [[Податотека:Admiral_Spaun_launched.png|алт=|мини|Лансирањето на бродот ''„Адмирал Спаун“'' од морнаричката база Пола на 30 октомври 1909 година]] На 30 мај 1908 година „''Адмирал Спаун“'' бил положен на бродоградилиштето Пола{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}}, а за време на изградбата, „Стабилименто Текнико Триестино“ склучила договор со компанијата [[„Парсонс Марин Спаун“]] која произведувала турбини се со цел овозможување на изградба на парните турбини и да се склопат во Трст со употреба на материјали пронајдени во рамките на Австроунгарската империја,{{Sfn|Sondhaus|1994}}а воедно претставувал првиот брод на Австроунгарската морнарица изграден со парни турбини.{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}} Во септември 1909 година, Монтекуколи му предложил на Австроунгарскиот совет на министри, буџет за 1910 година со кој би се одобрил изградба на три крстосувачи од [[Класата „Новара“|класата ''„Новара“'']], заедно со четирите дредноути од Tegetthoff„Тегетхоф“ и неколку торпедо чамци и подморници, но иако желбата на Монтекуколи да изгради нова класа крстосувачи била одложена, овој пат поради финансиските трошоци што ги презела Австроунгарија по [[анексијата на Босна]] и мобилизацијата на нејзината флота и армија на врвот на [[Босанска криза|босанската криза]], на морнарицата ѝ биле дадени средства за да го забрза завршувањето на борбените бродови од Radetzky„Радецки“ и ''„Адмирал Спаун“''.{{Sfn|Vego|1996}} По речиси година и пол на 30 октомври 1909 година, бродот бил пуштен во вода,{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}}{{Sfn|Vego|1996}} а потоа спроведувал морски проби во текот на една година. Кога бил нарачан ''„Адмирал Спаун“'', тој бил дизајниран да достигне брзина поголема од современите крстосувачи кои се наоѓале во други морнарици низ целиот свет, како што се [[Воена морнарица на САД|морнарицата на Соединетите Американски Држави]] и Британската [[Кралска воена морнарица|кралска морнарица]].{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}} Во септември 1910 година, било објавено дека постигнал максимална брзина од 50.31км/h кои било за 1.98км/h побрзо од првобитната договорена брзина.{{Sfn|Alger|1910}} На 15 ноември 1910 година по завршувањето на своите морски проби, ''адмиралот Спаун'' бил ангажиран во Австро-унгарската морнарица.{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}} == Историја на услуги == [[Податотека:Admiral_Spaun.jpg|алт=|лево|мини|''Адмиралот Спаун'' во мирување]] Во рок од една година од стапување на ''адмиралот Спаун'' во Астроунгарската морнарица, во септември 1911 година избувнала [[Османлиско-италијанска војна|Италијанско-турската војна]], а и покрај фактот дека Австроунгарија и Италија останале номинални сојузници под Тројниот сојуз, тензиите меѓу двете нации останале високи во текот на целата војна со што Австроунгарската морнарица била ставена во состојба на висока готовност, додека армијата била распоредена на италијанската граница.{{Sfn|Vego|1996}} Иако војната на крајот била локализирана на барање на Австроунгарија на делови од Источниот Медитеран и Либија, [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] избувнала дури и пред Италија и [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] да можат да склучат мировен договор, а со тоа уште еднаш, османлиската војска се покажала како недоволна за да ги победи своите противници. [[Балкански сојуз|Балканската лига]] на Бугарија, Србија, Грција и Црна Гора брзо ги освоила последните преостанати европски поседи на Отоманската империја за само неколку недели,{{Sfn|Vego|1996}} а до ноември 1912 година, Србија била подготвена да добие пристаниште на Јадранското Море на кое Австро-Унгарија остро се спротивставувала, бидејќи српското пристаниште на Јадранското Море би можело драстично да го промени балансот на моќта во регионот и да ги зближи Србија и Италија преку економски врски, а воедно и така да служи и како руска поморска база.{{Sfn|Vego|1996}} За чудо Австро-Унгарија нашла поддршка од Италија, која се спротивставила на српскиот пристап до Јадранското Море, поради сомнение дека Русија би ги искористила сите српски пристаништа за да ја стационира својата Црноморска флота, но воедно Италија исто така се плашела дека самата Австро-Унгарија еден ден ќе ја анектира Србија и со тоа би добила повеќе јадрански брег без да отстапи италијански говорни територии како што се [[Трентино]] и [[Трст]],{{Sfn|Vego|1996}} а како реакција на тоа Русија и Србија протестирале во Виена за противењето на потенцијалното српско крајбрежје и така до крајот на ноември 1912 година, закана од конфликт меѓу Австро-Унгарија, Италија, Србија и Русија, заедно со обвинувањата за српско лошо однесување кон австро-унгарскиот конзул во [[Призрен|Пришрена,]] довело до воен страв на Балканот. По сите овие настани, Русија и Австро-Унгарија почнале да мобилизираат трупи по нивните граници, додека Австро-Унгарија почнала да се мобилизира за можна инвазија на Србија. За време на кризата, целата австро-унгарска морнарица била целосно мобилизирана, а во тоа време, неколку австро-унгарски воени бродови веќе биле распоредени во Егејското Море или во градот [[Историја на Истанбул|Цариград]] како би ги заштитиле австро-унгарските интереси за време на [[Италијанско-турската војна]] и [[Првата балканска војна]]. Морнарицата потоа им наредила ''на адмиралот Спаун'' и Aspern да ги напуштат своите бази во Цариград и да се приклучат на остатокот од флотата во Егејското Море во случај на можна војна со Србија и Русија.{{Sfn|Vego|1996}} До декември 1912 година, Австроунгарската морнарица, покрај ''Адмирал Спаун'', броела вкупно 7 [[борбени бродови]], 5 [[крстосувачи]], 8 [[разорувачи]], 28 т[[орпедни чамци]], како и 6 [[Подморница|подморници]] подготвени за борба.{{Sfn|Vego|1996}}Кризата на крајот стивнала по потпишувањето на [[Лондонски договор (1913)|Лондонскиот договор]], со кој на Србија ѝ бил даден слободен пристап до морето преку меѓународно надгледувана железница, а во исто време била основана и вештачки создадена независна Албанија, а на 28 мај 1913 година австроунгарската армија и морнарица биле демобилизирани.{{Sfn|Vego|1996}} Во јуни 1914 година, на борбениот брод [[Viribus Unitis]] му била доделена задача да го транспортира надвојводата Франц Фердинанд до [[Австроунгарска Босна и Херцеговина|Кондоминиумот на Босна и Херцеговина]] за да ги следи воените маневри, а по маневрите, Фердинанд и неговата сопруга Софија планирале да го посетат [[Сараево]] за да го отворат државниот музеј во неговите нови простории.{{Sfn|Dedijer|1966}} На 24 јуни, борбениот брод го донел надвојводата од Трст до [[Неретва|реката Нарента]], каде што се качил на јахта која го однела на север кон Сараево и откако ги набљудувал воените маневри три дена, надвојводата се сретнал со својата сопруга во Сараево, а 2 дена потоа на 28 јуни 1914 година, тие биле застрелани од терористот [[Гаврило Принцип]].{{Sfn|Albertini|1953}} Откако слушнал за атентатот, ''морнаричкиот командант'' Антон Хаус отпловил на југ од Пола со придружна флота составена од ''адмиралот Спаун'', сестринскиот брод {{'}} ''[[Вирибус Унитис]]'', [[Tegetthoff]] и неколку [[торпедо-чамци]]. Веќе два дена по атентатот, телата на Фердинанд и Софија биле префрлени на бродот ''Вирибус Унитис'', кој бил закотвен чекајќи го надвојводата за неговото враќање и бил транспортиран назад во Трст.{{Sfn|Morton|1989}} ''Вирибус Унитис'' бил следен од придружната флота на Хаус за време на патувањето, при што флотата се движела бавно по далматинскиот брег, обично во видно поле на копно. Крајбрежните градови и села ѕвонеле со црковни ѕвона кога бродовите поминувале, додека гледачите ја гледале флотата од брегот,{{Sfn|Sondhaus|1994}} а Смртта на надвојводата ја предизвикала [[Јулска криза|Јулската криза]], која кулминирала со објавување војна на [[Кралство Србија|Кралството Србија]] од страна на Австро-Унгарија на 28 јули 1914 година.{{Sfn|Stevenson|1996}}{{Sfn|Sondhaus|1994}} === 1914 година === [[Податотека:Admiral_Spaun_underway.png|алт=|мини|''Адмирал Спаун'' на пат]] Настаните се одвивале брзо во наредните денови. На 30 јули 1914 година, Русија прогласила целосна мобилизација како одговор на објавувањето војна на Австро-Унгарија против Србија, а веќе следниот ден Австро-Унгарија прогласила целосна мобилизација и така веќе следниот ден на 1 август, и Германија и Франција наредиле целосна мобилизација, со што Германија и објавила војна на Русија во поддршка на Австро-Унгарија. Иако односите меѓу Австро-Унгарија и Италија значително се подобриле во двете години по обновувањето на [[Троен сојуз|Тројниот сојуз]] во 1912 година,{{Sfn|Sondhaus|1994}} сепак зголемените поморски трошоци на Австро-Унгарија, политичките спорови околу влијанието во [[Кнежевство Албанија|Албанија]] како и италијанската загриженост за потенцијалната анексија на земјиште во [[Кралство Црна Гора|Кралството Црна Гора]] предизвикало односите меѓу двете сојузни сили да се нарушат во месеците што довеле до војната.{{Sfn|Sondhaus|1994}} Прогласувањето неутралност на Италија на 1 август во војната ги уништило сите надежи на Австро-Унгарија да ги искористи своите поголеми бродови, од кои вклучувајќи го и ''Адмирал Спаун'' во големи борбени операции во Медитеранот, бидејќи морнарицата се потпирала на јаглен складиран во италијанските пристаништа за да работи заедно со Реџа Марина. До 4 август, Германија веќе го окупирала Луксембург и ја нападнала Белгија откако ѝ објавила војна на Франција, а Обединетото Кралство последователно ѝ објавило војна на Германија истиот ден во поддршка на белгиската неутралност.{{Sfn|Sondhaus|1994}} Кратко по почетокот на војната, помошта на австроунгарската флота ја повикала германската медитеранска дивизија, која се состоела од борбениот крстосувач Goeben и лесниот крстосувач Breslau{{Sfn|Halpern|1994}} кои се обидувале да се пробијат од Месина, каде што товарале јаглен пред почетокот на војната, но до првата недела од август, британските бродови почнале да се собираат во близина на Месина во обид да ги заробат Германците. Додека Австроунгарија сè уште не ја мобилизирала целосно својата флота, била собрана сила за да им помогне на германските бродови. Флотата се состоела од ''адмиралот Шпаун'' со трите ''„Радецки'' “ и трите ''„Тегетхоф'' “, како и оклопниот крстосувач Sankt Georg, 6 разорувачи и 13 торпедни чамци.{{Sfn|Sondhaus|1994}} Високата команда на Австроунгарија била мошне претпазлива со цел да не поттикне војна со Велика Британија, ѝ наредила на флотата да ги избегнува британските бродови и отворено да ги поддржува Германците само додека биле во австроунгарските води. Така на 7 август, кога Германците излегле од Месина, австроунгарската флота почна да плови кон Бриндизи за да се поврзе со Германците и да ги придружува нивните бродови до пријателско пристаниште во Австроунгарија, но сепак, германското движење кон устието на Јадранското Море било одвлекување на вниманието за да ги одврати Британците и Французите од нивната потера, па германските бродови наместо тоа го заобиколија јужниот врв на Грција и се упатиле кон [[Дарданели|Дарданелите]], каде што на крајот биле продадени на [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]], а наместо да ги следи германските бродови кон [[Црно Море|Црното Море]], австриската флота се врати во Пола.{{Sfn|Halpern|1994}}{{Sfn|Sondhaus|1994}} Откако Франција и Велика Британија и објавиле војна на Австро-Унгарија на 11 и 12 август, соодветно, на францускиот адмирал Огистен Буе де Лаперер му било издадена наредба да ги затвори австро-унгарските бродови на влезот во Јадранското Море и да се вклучи во сите австро-унгарски бродови на кои ќе наиде неговата англо-француска флота, а Лаперер одлучил да ги нападне австро-унгарските бродови што ја блокирало Црна Гора и така во Битката кај Антивари што следеше ја заврши блокадата на Австро-Унгарија и ефикасно го ставила Отранскиот Проток цврсто во рацете на Велика Британија и Франција.{{Sfn|Koburger|2001}}{{Sfn|Sondhaus|1994}} По Битката кај Антивари и пробивот на <nowiki><i id="mwAos">Гебен</i></nowiki> и <nowiki><i id="mwAow">Бреслау</i></nowiki> од Месина, Австроунгарската морнарица доживеала многу малку акција, при што многу од нејзините бродови го поминувале поголемиот дел од своето време во пристаништето, а општата неактивност на морнарицата делумно била предизвикана од страв од мини во Јадранското Море,{{Sfn|Halpern|1994}} но други фактори придонеле за недостатокот на поморска активност во првата година од војната. Наводно Адмиралот Хаус се плашел дека директната конфронтација со француската морнарица, дури и ако би била успешна, ќе ја ослабело Австроунгарската морнарица до тој степен што Италија би имала одврзани раце во Јадранското Море.{{Sfn|Sondhaus|1994}} Оваа загриженост била толку голема за Хаус, што тој во септември 1914 година напишал: '''„Додека постои можност Италија да ни објави војна, сметам дека е моја прва должност да ја одржам нашата флота недопрена“,'''{{Sfn|Halpern|1987}}а одлуката на Хаус да ја задржи својата флота во пристаништето предизвикала остри критики од Австроунгарската армија, Германската морнарица и Австроунгарското Министерство за надворешни работи,{{Sfn|Sondhaus|1994}} но исто така довело и до тоа многу поголем број сојузнички поморски сили да бидат посветени на Медитеранот и Отранскиот Проток, а можеле да бидат искористени на друго место, како на пример против Отоманската империја за време на [[Галиполска операција|Галиполската кампања]].{{Sfn|Sondhaus|1994}} Во текот на остатокот од 1914 година, ''Адмирал Спаун'' бил меѓу најактивните бродови во Австроунгарската морнарица, и покрај хроничните проблеми со моторот.{{Sfn|Dickson|O'Hara|Worth|2013}} === 1915 година === [[File:Admiral_Spaun_underway2.png|лево|мини|''Адмирал Спаун'' на море]] До јануари 1915 година, Хаус усвоил претпазлива стратегија со која би се зачувала флотата, бидејќи Австро-Унгарија била драстично побројна од англо-француските флоти во Медитеранот, а ставот на некогашниот сојузник на Австро-Унгарија, Италија, останал непознат. Хаус одлучил дека најдобриот тек на дејствување би бил да дејствува како флота во постоечка состојба, која би ги врзала сојузничките поморски сили, додека торпедо бродовите, мини и нападите со брзи крстосувачи како ''„Адмирал Спаун“'' би биле искористени за да се намали бројната супериорност на непријателските флоти пред да се води решавачка битка.{{Sfn|Halpern|1994}} Сепак, проблемите со моторот и другите машини поврзани со нејзините погонски системи ги попречиле способностите на ''адмиралот Спаун'' да биде распореден за операции во Јадранското Море на сличен начин како бродовите од класата ''Новара''. Всушност, Гардинер и Греј пишуваат во '''''„Сите борбени бродови на светот 1906–1921“''' на Конвеј'' дека: '''„бродот претрпел толку многу почетни проблеми со своите мотори што никогаш не учествувал во крстосувачките операции на нејзините наследници, иако во воена служба учествувал во помали и помалку опасни улоги“.'''{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}} Наместо тоа, бродовите од класата ''Новара'' продолжиле со операциите во Јадранското Море, извршувајќи мисии како што било: влечење подморници во Средоземното Море или напади врз сојузнички конвои и скитници што го чувале [[Отрантска Врата|Отранскиот Проток]].{{Sfn|Sondhaus|1994}} Сепак, ''адмиралот Спаун'' учествувал во најголемата и најуспешната австро-унгарска поморска операција во војната по влегувањето на Италија во конфликтот на страната на Сојузниците во мај 1915 година.{{Sfn|Halpern|1994}}{{Sfn|Sokol|1968}} === Бомбардирање на Анкона === {{Главна|Bombardment of Ancona}} [[Податотека:Ramberg_-_Bombarding_of_Ancona,_1915,_HGM,_2017-03-08.jpg|алт=A painting depicting multiple warships in a row shelling a coastline. Smoke can be seen coming out of both the land and the guns of each ship.|десно|мини|''Бомбардирање на Анкона'' од Август фон Рамберг, на кое се прикажани австро-унгарски борбени бродови како го гранатираат италијанскиот брег во мај 1915 година.]] По неуспешните преговори со Германија и Австро-Унгарија за приклучување на Италија во војната како членка на [[Централни сили|Централните сили]], Италијанците започнале преговори со [[Антанта|Тројната антанта]] за конечното влегување на Италија во војната на нивна страна на 26 април 1915 година со потпишување на Лондонскиот договор,{{Sfn|Sondhaus|1994}} а на 4 мај Италија формално се откажала од својот сојуз со Германија и Австро-Унгарија, давајќи им на Австро-Унгарија однапред предупредување дека Италија се подготвувала да влезе во војна против нив. На 20 мај, царот [[Франц Јосиф I]] ѝ дал овластување на Австроунгарската морнарица да ги нападне италијанските бродови што конвоирале трупи во Јадранското Море или испраќале залихи во Црна Гора, а Хаус во меѓувреме правел подготовки неговата флота да излезе во Јадранското Море во масовен напад против Италијанците во моментот кога ќе беше објавена војната. На 23 мај 1915 година, помеѓу два и четири часа откако официјално италијанската објава на војна стигнала до главната австроунгарска поморска база во Пола, австроунгарската флота, вклучувајќи го и ''адмиралот Спаун'', започнала да го бомбардира италијанскиот брег.{{Sfn|Halpern|1994}}{{Sfn|Sokol|1968}} За време на австроунгарските напади долж италијанскиот брег, ''Адмирал Спаун'', крстосувачите Saida, Helgoland и Szigetvár, како и 9 разорувачи, обезбедиле заштита од можен италијански контранапад, но сепак, очекуваниот италијански контранапад не се материјализирал, а додека ''Адмирал СПаун'' извидувал во јужниот Јадран, тој воедно и го бомбардирал пристаништето Термоли, со што им нанел штета на железнички мост и товарен воз, пред да се упати кон [[Кампомарино]] каде што ги гранатирал градските товарни дворови и зградите на железничката станица, уништувајќи ги и двете.{{Sfn|Sondhaus|1994}} Во меѓувреме, јадрото на австроунгарската морнарица, предводено од бродовите од класата ''Тегетхоф'', се упатиле кон [[Анкона]], а поморската операција Бомбардирање на Анкона било голем успех за австроунгарската морнарица. Во самото пристаниште Анкона, еден италијански пароброд бил уништен, а три други оштетени, додека еден италијански разорувач - ''Турбина'' - бил потонат подалеку на југ. Инфраструктурата на пристаништето Анкона и околните градови биле сериозно оштетена, а железничката станица и пристанишните објекти во градот биле оштетени или уништени, додека локалните крајбрежни батерии што ги бранеле биле сосема уништени. Повеќе пристаништа, магацини, резервоари за нафта, радиостаници и складишта за јаглен и нафта биле запалени од бомбардирањето, а електричните, гасните и телефонските линии во градот биле прекинати. Во самиот град, полициската станица во Анкона, касарната, воената болница, рафинеријата за шеќер и канцелариите на Банката на Италија претрпеле штета, а 30 италијански војници и 38 цивили биле убиени, додека дополнителни 150 биле ранети во нападот.{{Sfn|Sokol|1968}}{{Sfn|Sondhaus|1994}} За време на нападите долж италијанската крајбрежна линија тој ден, австроунгарски хидроавиони ги бомбардирале Венеција и Анкона. {{Sfn|Sondhaus|1994}} Австроунгарската флота подоцна продолжила да го бомбардира брегот на Црна Гора без никаков отпор, а додека италијанските бродови пристигнале на местото на настанот, Австроунгарците веќе безбедно биле вратени во пристаништето.{{Sfn|Hore|2006}} Целта на бомбардирањето на крајбрежјето на Италија било да се одложи распоредувањето на италијанската армија по границата со Австроунгарија со уништување на критичните транспортни системи,{{Sfn|Sokol|1968}} а изненадувачкиот напад врз Анкона и италијанскиот јадрански брег успел да го одложи распоредувањето на Италија во [[Алпи|Алпите]] за 2 недели, а ова одложување ѝ дало на Австроунгарија драгоцено време да го зајакне италијанскиот фронт и повторно да распореди дел од своите трупи од Источниот и Балканскиот фронт.{{Sfn|Sokol|1968}} Воедно бомбардирањето и потонувањето на неколку италијански бродови, исто така, нанело тежок удар на италијанскиот воен и јавен морал. {{Sfn|Sondhaus|1994}} === 1915–1916 === [[Податотека:Admiral_Spaun_deck.png|алт=|десно|мини|Палубата на ''„Адмирал Спаун“'' во 1917 година. Четирите двојни држачи за торпедни цевки се видливи под нивните капаци.]] По влегувањето на Италија во војната во мај 1915 година, ''„Адмирал Спаун“'' бил помеѓу најредовно користените бродови во текот на остатокот од годината против Италијанците во Јадранското Море, но сепак, нејзините механички проблеми го спречиле да се вклучи во ист број напади и излети како крстосувачите од класата ''„Новара“''{{Sfn|Sondhaus|1994}} и во тоа време, ''„Адмирал Спаун“'' го поминал поголемиот дел од своето време во служба во северниот Јадранско Море, обезбедувајќи покритие за австроунгарските бродови кои вршеле операции за поставување мини и чистење мини.{{Sfn|Noppen|2016}} Сепак учествувал во некои напади во јужниот Јадранско Море во споредна улога. Во ноќта на 28 декември 1915 година, ''„Хелголанд“'' и пет разурнувачи учествувале во напад врз француски и италијански бродови, а за време на овој напад, ''„Хелголанд“'' ја удрил и потопил француската подморница {{Ship|French submarine|Monge|Q67|2}} помеѓу Бриндизи и албанското пристаниште [[Драч|Драчо]], пред да нападне бродови во Драчо следниот ден.{{Sfn|Gill|1916}} Откако потонале неколку бродови во пристаништето, два од австроунгарските разорувачи што го придружувале ''Хелголанд'' ненадејно наишле на мини и еден од нив потонал. Како одговор на овие неуспеси, ''„Новара“'', ''„Адмирал Спаун“'' и MonarchМонарх Budapest биле мобилизирани за да ги поддржат ''Хелголанд'' и австроунгарските разорувачи, а ''Хелголанд'' не бил повреден во операцијата и успеал да ја избегне сојузничката потера кога се стемнило, среќавајќи се со засилувањата испратени да го придружуваат назад во Катаро.{{Sfn|Halpern|2004}}{{Sfn|Halpern|1994}} ''Адмирал Спаун'' учествувал многу помалку во акција во текот на 1916 година, бидејќи механичките проблеми сеуште постоеле и наместо тоа, тој останал на должност во поспоредни улоги и бил подложен на реновирање за да се зајакне неговото противвоздушно и торпедско оружје.{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}}{{Sfn|Noppen|2016}} И покрај неуспесите во текот на поголемиот дел од војната, ''„Адмирал Спаун“'' и бродовите од класата ''„Новара'' “ служеле како „вистински главни бродови на Јадранот“,{{Sfn|Dickson|O'Hara|Worth|2013}} бидејќи многу од поголемите бродови на Австроунгарската морнарица - како што се борбените бродови од класата ''„Тегетхоф“'' - останале во пристаништето во Пола помеѓу мај 1915 и јуни 1918 година.{{Sfn|Sondhaus|1994}}{{Sfn|Halpern|1994}} === 1917–1918 === На 10 декември 1917 година, по торпедирањето на крајбрежниот одбранбен брод Wien, ''„Адмирал Шпаун“'', борбениот брод Árpád пред дредноут, како и 6 разорувачи биле испратени со цел да ја зајакнат одбраната на пристаништето на Австро-Унгарија во Трст. На 19 декември, овие воени бродови се поврзале со ''Будимпешта'', како и 16 торпедни чамци, 5 [[Миноловец|миничистачи]] и 5 хидроавиони за да ги бомбардираат италијанските артилериски позиции на устието на [[Пјаве|реката Пјаве]]. Оваа операција требала да обезбеди покритие за дивизија на Кралскиот унгарски Хонвед да ја премине реката, но не успеала поради лошите временски услови и така до 1 јануари, ''„Адмирал Шпаун“'' и остатокот од оваа флота се повлекле назад во Пола.{{Sfn|Sondhaus|1994}} По бунтот на Катаро, адмиралот Максимилијан Његован бил отпуштен од функцијата ''морски командант'', иако на барање на Његован било објавено дека се пензионира,{{Sfn|Sondhaus|1994}} а [[Миклош Хорти]], кој оттогаш бил унапреден во командант на борбениот брод [[Prinz Eugen]], бил унапреден во контраадмирал и именуван за ''Флотенкомандант,'' односно врховен командант на флотата. Унапредувањето на Хорти наишло на поддршка кај многу членови на поморскиот офицерски корпус, кои верувале дека тој би ја искористил морнарицата на Австро-Унгарија за борба против непријателот, но назначувањето на Хорти претставувало тешкотии поради неговата релативно млада возраст која ги отуѓила многу од постарите офицери, а поморските традиции на Австро-Унгарија вклучувале непишано правило дека ниту еден офицер не може да служи на море под некој со понизок стаж, а тоа значело дека шефовите на Првата и Втората борбена ескадрила, како и на крстосувачката флотила, сите морале да се пензионираат рано или да заземат позиции на брегот.{{Sfn|Sondhaus|1994}} === Напад во Отранто === [[Податотека:Gulf_of_Taranto_map.png|алт=A map showing the Strait of Otranto. The southeastern tip of Italy can be seen on the left, with the coast of Albania appearing on the right.|лево|мини|Карта што ја покажува локацијата на Отрантскиот Проток на јужниот крај на Јадранското Море]] Хорти бил решен да ја искористи флотата за да го нападне Отрантскиот бараж и планирал да го повтори својот успешен напад врз блокадата во мај 1917 година.{{Sfn|Koburger|2001}} Хорти замислил голем напад врз сојузничките сили со неговите 4 брода од класата ''Тегетхоф'', кои би обезбедиле најголем дел од нападот, а тие би биле придружени од 3 брода од класата пред-дредноути ''Ержерцог Карл'', 3 крстосувачи од класата ''Новара'', ''Адмирал Спаун'', 4 разорувачи од класата ''Татра,'' како и 4 торпедо чамци. Подморници и авиони исто така биле вклучени во операцијата за лов на непријателски бродови на боковите на флотата.{{Sfn|Halpern|1987}}{{Sfn|Sondhaus|1994}}{{Sfn|Sokol|1968}} На 8 јуни 1918 година, Хорти ги однел своите водечки бродови, ''Вирибус Унитис'' и ''Принц Еуген'' на југ со водечките елементи на својата флота,{{Sfn|Koburger|2001}} а веќе вечерта следниот ден на 9 јуни, ''Сент Иштван'' и ''Тегетхоф'' ги следеле со свои придружни бродови. Планот на Хорти предвидувал ''Новара'' и ''Хелголанд'' да се вклучат во Баражот со поддршка на разурнувачите од класата ''Татра,'' а во меѓувреме, ''адмиралот Спаун'' и ''Саида'' би биле придружувани од 4 торпедни бродови на флотата до Отранто со цел бомбардирање на италијанските воздухопловни и поморски станици.{{Sfn|Halpern|2004}} Германските и австроунгарските подморници би биле испратени во [[Валона]] и Бриндизи за да ги нападнат италијанските, француските, британските и американските воени бродови кои пловеле за да се вклучат во Австроунгарската флота, додека хидроавионите од Катаро би обезбедиле воздушна поддршка и би го скриле напредувањето на бродовите. Бојните бродови (особено ''Тегетхофовите)'', би ја користеле својата огнева моќ за да го уништат Баражот и да се вклучат во сите сојузнички воени бродови на кои ќе наидат. Хорти се надевал дека вклучувањето на овие бродови би се покажало како клучно во обезбедување на решителна победа.{{Sfn|Sondhaus|1994}} На пат кон пристаништето во Ислана, северно од [[Дубровник|Рагуза]], за да се сретнат со борбените бродови ''Вирибус Унитис'' и ''Принц Еуген'' за координиран напад на Отрантската баража, ''Сент Иштван'' и ''Тегетхоф'' се обиделе да постигнат максимална брзина за да го стигнат остатокот од флотата, но притоа, турбините ''Сент Иштван'' почнале да се прегреваат и брзината морала да се намали, а кога бил направен обид да се подигне повеќе пареа за да се зголеми брзината на бродот, ''Сент Иштван'' испуштил вишок чад. На 10 јуни колу 3:15 часот наутро,{{Efn|name=time of attack}} два италијански брода на MAS, ''MAS 15'' и ''MAS 21'', го забележале чадот од австриските бродови додека се враќале од мирна патрола покрај далматинскиот брег со што и двата брода успешно го пробиле придружниот екран и се поделиле за да се вклучат во секој од дредноутите, а ''MAS 15'' успешно ги испали своите два торпеда во 3:25 часот во ''Szent István, кој'' бил погоден од две 45см торпеда покрај нејзините котларници. ''Иако Тегетхоф'' се обидел да го повлече ''Сент Иштван'', не успеал{{Sfn|Sokol|1968}} и така во 6:12 наутро, со пумпите неспособни за задачата, ''Сент Иштван'' се преврте кај [[Премуда]].{{Sfn|Sieche|1991}}{{Sfn|Sondhaus|1994}}{{Sfn|Sokol|1968}} Стравувајќи од понатамошни напади од торпедо бродови или разорувачи од италијанската морнарица, како и од можни сојузнички дредноути кои реагирале на местото на настанот, Хорти верувал дека елементот на изненадување е изгубен и го откажал нападот, принудувајќи ''го адмиралот Спаун'' да се врати во пристаништето. Всушност, италијанските торпедо бродови биле на рутинска патрола, а планот на Хорти не им бил предаден на Италијанците како што се плашел, а најсмешно од се, Италијанците дури и не откриле дека австриските дредноути ја напуштиле Пола сè до 10 јуни, кога фотографиите од воздушното извидување откриле дека тие повеќе не се таму.{{Sfn|Sieche|1991}} Сепак, губењето на ''[[Сент Иштван]]'' и ударот врз моралот што го предизвикала врз морнарицата го принудиле Хорти да ги откаже своите планови за напад врз [[Отрантската баража]] и Австроунгарските бродови се вратиле во своите бази каде што останале до крајот на војната.{{Sfn|Sokol|1968}}{{Sfn|Sondhaus|1994}} === Крај на војната === До октомври 1918 година станало јасно дека Австро-Унгарија почнала да се соочува со пораз во војната и со различни обиди за смирување на националистичките чувства кои пропаднале, царот [[Карл I]] решил да го раскине сојузот на Австроунгарија со Германија и да се обрати до Сојузничките сили во обид да ја спаси империјата од целосен колапс. На 26 октомври, Австроунгарија ја информирала Германија дека нивниот сојуз е завршен, а во исто време, Австроунгарската морнарица веќе била во процес на распаѓање по етнички и националистички линии, а Хорти бил информиран наутро на 28 октомври дека примирјето е неизбежно и ја искористил оваа вест за да го одржи редот и да спречи бунт во флотата. Иако бунтот бил поштеден, сепак тензиите останале високи, а моралот бил на најниско ниво со што од целата ситуација била толку стресна за членовите на морнарицата што капетанот на ''„Принц Еуген“'', [[Александар Милошевиќ]], извршил самоубиство во својот простор на борбениот брод.{{Sfn|Sondhaus|1994}} На 29 октомври, [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|Националниот совет]] во [[Загреб]] објавил дека династичките врски на Хрватска со Унгарија биле формално завршени и повикал на обединување на Хрватска и Далмација, при што словенечките и босанските организации требало да се заколнат на лојалност на новоформираната влада, но оваа нова привремена влада, иако ја отфрлила унгарската власт, сè уште не прогласи независност од Австро-Унгарија. Владата на царот Карло I во Виена побарала од новоформираната Држава на [[Кралство Југославија|Словенци, Хрвати и Срби]] помош за одржување на флотата стационирана во Пола и одржување на редот во морнарицата, а националниот совет одбил да помогне доколку Австроунгарската морнарица прво не била ставена под негова команда,{{Sfn|Sondhaus|1994}} а Царот Карло I сè уште обидувајќи се да ја спаси Империјата од колапс, се согласил на трансферот, под услов другите „нации“ што ја сочинувале Австро-Унгарија да можат да го побараат својот фер дел од вредноста на флотата подоцна.{{Sfn|Sondhaus|1994}} Така сите морнари кои не беа од словенечко, хрватско, босанско или српско потекло биле ставени на отсуство засега, додека на офицерите им бил даден избор да се приклучат на новата морнарица или да се пензионираат.{{Sfn|Sondhaus|1994}}{{Sfn|Sokol|1968}} Австроунгарската влада затоа одлучила да го предаде најголемиот дел од својата флота на Државата на [[Кралство Југославија|Словенци, Хрвати и Срби]] без да биде испукан ниту еден куршум и ова се сметало за повластено во однос на предавањето на флотата на Сојузниците, бидејќи новата држава ја прогласила својата неутралност и понатаму, новоформираната држава сè уште не го детронирала јавно царот Карло I, и така ја одржувала жива можноста за реформирање на Империјата во тројна монархија. На 31 октоврим во раните утрински часови започнал трансферот кон Државата Словенци, Хрвати и Срби при што Хорти се сретнал со претставници од јужнословенските националности на неговиот флагмански брод, ''Вирибус Унитис'' во Пола, а по „кратки и ладни“ преговори, аранжманите биле договорени и предавањето било завршено тоа попладне и така Австроунгарското поморско знаме било отстрането од ''Вирибус Унитис'', а по него следеле преостанатите бродови во пристаништето.{{Sfn|Koburger|2001}} Контролата над бојниот брод и началникот на новоформираната морнарица за Државата Словенци, Хрвати и Срби, паднала на капетанот Јанко Вуковиќ, кој бил унапреден во чин адмирал и ги презел старите одговорности на Хорти како врховен командант на флотата.{{Sfn|Sondhaus|1994}}{{Sfn|Sokol|1968}}{{Sfn|Halpern|1994}} === По војната === [[Податотека:Admiral_Spaun_Venice.png|алт=|десно|мини|''Адмиралот Спаун'' учествува на прославите на италијанската победа во Венеција во март 1919 година]] На 3 ноември, австроунгарската влада го потпишала примирјето во Вила Џусти со Италија, со што завршиле борбите долж Италијанскиот фронт,{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}} а со примерјето било одбиено признавањето на трансферот на воените бродови на Австроунгарија на Државата [[Кралство Југославија|Словенци, Хрвати и Срби]] и како резултат на тоа, на 4 ноември, италијански бродови впловиле во [[Пристаниште Трст|пристаништата Трст]], [[Пола]] и [[Фјуме]], а веќе следниот ден на 5 ноември, италијанските трупи ги окупирале поморските инсталации во Пола.{{Sfn|Sieche|1985}} И додека Државата [[Кралство Југославија|Словенци, Хрвати и Срби]] се обидувала да ги задржи своите бродови, им недостасувале луѓе и офицери за тоа, бидејќи повеќето морнари кои не биле Јужни Словени веќе се вратиле дома, а Националниот совет не им наредил на ниту еден човек да им се спротивстави на Италијанците, но исто така ги осудил дејствијата на Италија како нелегитимни. На 9 ноември, на сите преостанати бродови во пристаништето Пола било кренато италијанското знаме, а на конференцијата на [[Крф]], Сојузничките сили се согласиле дека трансферот на морнарицата на Австро-Унгарија на Државата Словенци, Хрвати и Срби не можела да биде прифатена, и покрај симпатиите од Обединетото Кралство.{{Sfn|Sieche|1985}} Така соочен со можноста да му биде даден ултиматум за предавање на поранешните австро-унгарски воени бродови, Националниот совет се согласил да ги предаде бродовите почнувајќи од 10 ноември.{{Sfn|Sondhaus|1994}} Додека бил под италијанско заложништво, ''адмиралот Спаун'' отпловил во Венеција во март 1919 година како дел од италијанската парада на победата, заедно со заробените борбени бродови ''„Тегетхоф“'' и ''„Ержерцог Франц Фердинанд“''. Сите три влегле во Венецијанската лагуна веејќи го италијанското знаме и биле придружувани во пристаништето каде што биле изложени како воени трофеи од страна на Италијанците,{{Sfn|Sieche|1985}} а воедно било потребна една година за конечното распоредување на бродовите да биде решено од страна на сојузничките сили преку [[Договорот од Сен Жермен ан Ле]]{{Sfn|Sondhaus|1994}} со кое на Обединетото Кралство му бил отстапен ''„Адмирал Спаун“'' според условите на договорот,{{Sfn|Sondhaus|1994}}но сепак, слично како поголемите борбени бродови на Австро-унгарската морнарица, повоената служба на ''адмиралот Спаун'' ќе биде кратка бидејќи истата година кога на Британците им е доделена сопственоста на крстосувачот, тој бил продаден за старо железо на италијански бродоградители и бил расклопен помеѓу 1920 и 1921 година.{{Sfn|Gardiner|Gray|1985}} == Белешки == {{Белешки|notes={{efn | name = ANL Name | The full name of the Austrian Naval League was "The Association for Advancement of Austrian Shipping: The Austrian Fleet's Association" }} {{efn | name = BBs | This table includes battleships which would later on be relegated to secondary roles, such as the [[Monarch-class coastal defense ship|''Monarch''-class]] [[coastal defence ship]]s }} {{efn | name = SMS | "SMS" stands for "''[[Seiner Majestät Schiff]]'' ", or "His Majesty's Ship" in German. }} {{efn | name = Ancona | Halpern states that it was four hours after the news of Italy's declaration of war reached Pola until the fleet set sail while Sokol claims that the fleet departed two hours after the declaration reached Admiral Haus. }} {{efn | name = time of attack | There is some debate on what was the exact time when the attack took place. Sieche states that the time was 3:15&nbsp;am when ''Szent István'' was hit while Sokol claims that the time was 3:30&nbsp;am. }} {{efn | name = Propulsion | There are differing accounts as to what the [[shaft horsepower]] of ''Admiral Spaun'' was. Gardiner and Gray state the cruiser had {{convert|25130|shp|kW|abbr=on}}, while Greger claims it was {{convert|25254|shp|kW|abbr=on}}. }} {{efn | name = Complement | Gardiner and Gray claim that ''Admiral Spaun'' had a crew of 327, while Greger states the cruiser's complement was 320. }}}} == Цитати == {{Наводи}} == Наводи == * {{Наведена книга|title=Origins of the War of 1914|last=Albertini|first=Luigi|date=1953|publisher=Oxford University Press|volume=II|location=Oxford|oclc=168712}} * {{Наведено списание|last=Alger|first=Philip R.|date=September 1910|title=Professional Notes|url=https://books.google.com/books?id=KSNKAAAAYAAJ|journal=United States Naval Institute Proceedings|volume=36|issue=3}} * {{Наведена книга|title=The Road to Sarajevo|last=Dedijer|first=Vladimir|date=1966|publisher=Simon and Schuster|location=New York, NY|oclc=400010}} * {{Наведена книга|title=To Crown the Waves: The Great Navies of the First World War|last=Dickson|first=W. David|last2=O'Hara|first2=Vincent|last3=Worth|first3=Richard|date=2013|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1612510828|location=Annapolis, MD}} * {{Наведена книга|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921|publisher=Naval Institute Press|year=1985|isbn=978-0-85177-245-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=Annapolis, MD|editor-last2=Gray|editor-first2=Randal}} * {{Наведено списание|last=Gill|first=C.C.|date=November–December 1916|editor-last=Greenslade|editor-first=J.W.|title=Austrian Cruiser Torpedoed and Sunk by French Submarine in Adriatic Sea|url=https://books.google.com/books?id=LS4fAQAAMAAJ|journal=United States Naval Institute Proceedings|volume=42|issue=6}} * {{Наведено списание|last=Gill|first=C.C.|date=July 1922|editor-last=Greenslade|editor-first=J.W.|title=Professional Notes|url=https://books.google.com/books?id=IFRMAQAAMAAJ|journal=United States Naval Institute Proceedings|volume=48|issue=11}} * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Warships of World War I|last=Greger|first=René|publisher=Ian Allan|year=1976|isbn=978-0-7110-0623-2|location=London}} * {{Наведена книга|title=A Naval History of World War I|last=Halpern|first=Paul G.|date=1994|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-55750-352-7|location=Annapolis, MD}} * {{Наведена книга|title=The Naval War in the Mediterranean, 1914-1918|last=Halpern|first=Paul G.|date=1987|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-0870214486|location=Annapolis, MD}} * {{Наведена книга|title=Naval Mutinies of the Twentieth Century: An International Perspective|last=Halpern|first=Paul|publisher=Frank Cass|year=2004|isbn=978-0-7146-5460-7|editor-last=Bell|editor-first=Christopher M.|location=London|pages=[https://archive.org/details/navalmutiniesoft00cbel/page/45 45–65]|chapter=The Cattaro Mutiny, 1918|editor-last2=Elleman|editor-first2=Bruce A.|chapter-url=https://archive.org/details/navalmutiniesoft00cbel/page/45}} * {{Наведено списание|last=Henderson|first=W.H.|date=30 March 1919|title=Four Months in the Adriatic|url=https://books.google.com/books?id=JKpAAQAAMAAJ|journal=The Naval Review|volume=IV}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/battleships0000hore|title=Battleships|last=Hore|first=Peter|publisher=Lorena Books|year=2006|isbn=978-0-7548-1407-8|location=London|oclc=56458155|url-access=registration}} * {{Наведено списание|last=Kiszling|first=Rudolf|date=September 1934|title=Die Entwicklung der Oesterreichisch-Ungarischen Wehrmacht seit der Annexion Krise 1908|journal=Berliner Montaschefte|language=de|issue=9}} * {{Наведена книга|title=The Central Powers in the Adriatic, 1914–1918: War in a Narrow Sea|last=Koburger|first=Charles|publisher=Praeger Publishers|year=2001|isbn=978-0-313-00272-4|location=Westport}} * {{Наведена книга|title=Thunder at Twilight : Vienna 1913-1914|last=Morton|first=Frederic|date=1989|publisher=Da Capo Press|isbn=978-0-306-81021-3|edition=1st|location=New York, NY}} * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Cruisers and Destroyers 1914–18|last=Noppen|first=Ryan K.|date=2016|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1472814708|location=Oxford}} * {{Наведено списание|last=Sieche|first=Erwin F.|year=1991|title=S.M.S. Szent István: Hungaria's Only and Ill-Fated Dreadnought|journal=Warship International|volume=XXVII|issue=2|pages=112–146|issn=0043-0374}} * {{Наведено списание|last=Sieche|first=Erwin F.|year=1985|title=Zeittafel der Vorgange rund um die Auflosung und Ubergabe der k.u.k. Kriegsmarine 1918–1923|journal=Marine—Gestern, Heute|language=de|volume=12|issue=1|pages=129–141}} * {{Наведена книга|title=The Imperial and Royal Austro-Hungarian Navy|last=Sokol|first=Anthony|publisher=United States Naval Institute|year=1968|location=Annapolis, MD|oclc=462208412}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867-1918: Navalism, Industrial Development, and the Politics of Dualism|last=Sondhaus|first=Lawrence|date=1994|publisher=Purdue University Press|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette, IN}} * {{Наведена книга|title=Armaments and the Coming of War : Europe, 1904-1914|last=Stevenson|first=David|date=1996|publisher=Clarendon Press|isbn=978-0-19-820208-0|location=Oxford}} * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Naval Policy: 1904–14|last=Vego|first=Milan N.|date=1996|publisher=Routledge|isbn=978-0714642093|location=London}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Kreuzer und Kreuzerprojekte der k.u.k. Kriegsmarine 1889–1918|last=Sieche|first=Erwin|year=2002|isbn=978-3-8132-0766-8|location=Hamburg|language=de|trans-title=Cruisers and Cruiser Projects of the Austro-Hungarian Navy, 1889–1918}} * {{Наведена книга|title=Rapidkreuzer Helgoland. Im Einsatz für Österreich-Ungarn und Italien|last=Sifferlinger|first=Nikolaus|publisher=NW Neuer Wissenschaftlicher Verlag|year=2008|isbn=9783708301334|location=Wien, Graz|language=de|trans-title=Scouting Cruiser Helgoland. In Service for Austria-Hungary and Italy}} == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.kuk-kriegsmarine.at/adspaun.htm Детали и фотографии од Адмирал Спаун] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081014101513/http://www.kuk-kriegsmarine.at/adspaun.htm|date=2008-10-14}} (текст на германски јазик) * [https://web.archive.org/web/20061009175320/http://www.cronab.demon.co.uk/ah3.htm Повоена распределба на австро-унгарските воени бродови] {{SMS Admiral Spaun}}{{Austro-Hungarian Navy classes}}{{DEFAULTSORT:Admiral Spaun}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] e6lneihf0d4hesqmojfasneq4f6cixo 0 1392524 5544980 5544319 2026-04-26T17:58:27Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Донау (1893)]] на [[Донау (1893)]] 5544319 wikitext text/x-wiki  {{other ships|SMS Donau}} {{Infobox ship |section1={{Infobox ship/image | image = SMS Donau NH 46862.jpg | image_caption=''Donau'' }} |section2={{Infobox ship/class overview | operators={{Navy|Austria-Hungary}} | class_before={{SMS|Saida|1878|6}} | class_after=None }} |section3={{Infobox ship/career | name= SMS ''Donau'' | namesake= | ordered= | builder= [[Pola Navy Yard]], [[Pula|Pola]] | laid_down=October 1888 | launched=28 June 1893 | completed=August 1894 | commissioned= | decommissioned= | struck= | fate= Ceded to Yugoslavia, 1920 }} |section4={{Infobox ship/career | name= ''Sibenik'' | acquired= 1920 | fate= }} |section5={{Infobox ship/characteristics | type= [[Screw corvette]] | displacement= {{convert|2306|LT|lk=on}} | length= {{cvt|70|m|ftin}} | beam= {{cvt|12.84|m|ftin}} | draft= {{cvt|5.56|m|ftin}} | propulsion= *1 × [[marine steam engine]] *1 × [[screw propeller]] | power= | speed= | range= | sail_plan= | complement=333 | armament= *10 × {{cvt|12|cm}} guns *1 × {{cvt|7|cm}} gun *4 × {{cvt|25|mm}} [[machine gun]]s | notes= }} }} '''СМС ''Донау''''' бил корвета со шрафцигер на [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]] изградена кон крајот на 80 години и почетокот на 90 години од 19 век и како единствен член од неговата класа, бил последна корвета со шрафцигер изградена за Австроунгарската флота. == Дизајн == Бродот се карактеризирал со 70м долго на линијата на водата, греда од 12.84м како и нацрт од 5.56м, а воедно имал и депласман од 2,343 тони со екипаж од 333 офицери и регрутирани морнари.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Бродот бил напојуван од еден двоцилиндричен, вертикален морски парен мотор кој придвижувал завртен пропелер, а бројот и видот на котлите не биле познати, но чадот од котлите се испуштал преку еден инка која била сместена во средината на бродот, помеѓу предниот и [[Јарбол|главниот јарбол]]. Исто така бродот бил опремен со едрилица со три јарболи за да ја надополни парната машина на долги патувања.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Воедно бил вооружен со главна батерија од десет 12см пушки од калибар 35 и два 7см, пиштоли од калибар 15 и четири од 25мм [[Митралез|митралези]].{{Sfn|Sieche & Bilzer}} == Историја на услуги == Бил изграден во морнаричката база Пола, а нејзиниот кил бил поставен во октомври 1888 година, се претпоставува дека бил реконструкција на претходната корвета Donau, но ова било правна фикција со цел прикривање на изградбата на нов воен брод кој не бил овластен од парламентот.Постариот брод бил распаднат и само некои компоненти биле повторно употребени во новиот брод. Тој бил спуштен на 18 јуни 1893 година, а бил завршен во август 1894 година,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а веќе во 1896 година, ''Донау'' го качил [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]] на крстарење за закрепнување во Египет во кое време, капетан на бродот бил [[Leodegar Kneissler|Леодегар Кнајслер]], кој подоцна служел како заменик-командант на Австроунгарската морнарица под водство на Рудолф Монтекуколи.{{Sfn|Sondhaus}} Во 1900 година, ''Донау'' се впуштил во обиколка на светот со дипломираната класа поморски кадети од поморската академија. Веќе во првата половина од крстарењето, со него командувал капетанот Антон Хаус. Откако пристигнал во кинеските води во пролетта 1901 година, Хаус се префрлил на оклопниот крстосувач Kaiserin und Königin Maria Theresia и ''Донау'' продолжил понатаму{{Sfn|Sondhaus}} и се вратил дома подоцна истата година, откако го завршил седмото обиколување на брод на Австроунгарската морнарица. Тоа бил и последен пат кога австроунгарски целосно опремен брод направил прекуокеанско крстарење.{{Sfn|Sondhaus}} ''Донау'' бил надвор од функција веќе во 1902 година,{{Sfn|Sondhaus}} а вил разоружан во 1906 година и претворен во касарен брод и стационарен брод за обука за поморски кадети, со седиште во Поморското училиште Себенико во [[Шибеник|Себенико]]. Останал во инвентарот на флотата во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и бил отстапен на новата Кралска југословенска морнарица во 1920 година, каде што бил преименуван ''во Шибеник''.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Greger}} == Белешки == {{Наводи|20em}} == Наводи == * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Warships of World War I|last=Greger|first=René|publisher=Ian Allan|year=1976|isbn=978-0-7110-0623-2|location=London|ref={{sfnRef|Greger}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Sieche|first=Erwin|last2=Bilzer|first2=Ferdinand|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=266–283|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche & Bilzer}}|editor-last2=Chesneau|editor-first2=Roger|editor-last3=Kolesnik|editor-first3=Eugene M.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918|last=Sondhaus|first=Lawrence|publisher=Purdue University Press|year=1994|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette|ref={{sfnref|Sondhaus}}}} {{SMS Donau2}}{{DEFAULTSORT:Donau, SMS 1893}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 8m0mlmn5t45m9twegtsb46hnu5q74ly 0 1392529 5544982 5544331 2026-04-26T17:58:33Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Хелголанд (1867)]] на [[Хелголанд (1867)]] 5544331 wikitext text/x-wiki  {{other ships|SMS Helgoland}} {{Infobox ship |section1={{Infobox ship/image | image = | image_caption= }} |section2={{Infobox ship/class overview | operators={{Navy|Austria-Hungary}} | class_before={{sclass|Erzherzog Friedrich|corvette|4}} | class_after={{SMS|Fasana}} }} |section3={{Infobox ship/career | name= SMS ''Helgoland'' | namesake= | ordered= | builder= [[Pola Navy Yard]], [[Pula|Pola]] | laid_down=17 September 1866 | launched=23 December 1867 | completed=3 April 1869 | commissioned= | decommissioned=1890 | struck= | fate= Scrapped, 1897 }} |section4={{Infobox ship/characteristics | type= [[Screw corvette]] | displacement= {{convert|1798|LT|lk=on}} | length= {{cvt|74.26|m|ftin}} | beam= {{cvt|11.38|m|ftin}} | draft= {{cvt|5.3|m|ftin}} | propulsion= *1 × [[marine steam engine]] *1 × [[screw propeller]] | power={{cvt|1127|ihp|lk=on}} | speed= {{convert|10.5|kn|lk=in}} | range= | sail_plan= | complement=235 | armament= *2 × {{cvt|7|in|0}} [[Elswick Ordnance Company|Armstrong]] guns *4 × 8-pounder guns *1 × 3-pounder gun | notes= }} }} '''СМС ''Хелголанд''''' претставувал корвета со навој како дел на [[Австроунгарска воена морнарица|Австро-унгарската морнарица]] изграден кон крајот на 60 години од 19 век и бил единствениот член од својата класа. == Дизајн == ''Хелголанд'' претставувал корвета со завртки,{{Sfn|Sondhaus}} понекогаш нарекуван и слуп, кој бил дел од [[Австроунгарска воена морнарица|Австро-унгарската морнарица]]. Корветата се карактеризирала со 74.26м вкупна должина, со греда од 11.38м и нацрт од 5.3м, а воедно имал и депласман од 1,827 тон.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Дрвениот труп бил обложен со бакар за да го штител дрвото од биоогаснување и оштетување од морски паразити како што се бродските црви.{{Sfn|Benko 1873}} Бројката на екипажот изнесувала 235 лица офицери и регрутирани морнари.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Бродот бил напојуван од еден двоцилиндричен, хоризонтален морски парен мотор кој придвижувал завртен пропелер, а бројот и видот на котлите не биле познати, но чадот од котлите се испуштал преку една инка сместена во средината на бродот помеѓу предниот и [[Јарбол|главниот јарбол]]. Погонскиот систем бил способен да генерира дури 840kW, за максимална брзина од 19.5km/h, а воедно бродот бил опремен со тријарболска едрилица како дополнување на парната машина на долги патувања.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Вооружувањето се состоело од главна батерија со два 178мм куршуми пушки со полнење од цевка произведени од Армстронг, како и четири пушки од 8 фунти и еден пушка од 3 фунти.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} == Историја == === Изградба и операции во Медитеранот === ''Хелголанд'' бил изграден на морнаричката база Пола, а килот бил поставен на 17 септември 1866 година, додека веќе следната година на 23 декември 1867 година бил пуштен во вода, а завршен на 3 април 1869 година.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} По стапувањето во служба, во 1869 година, ''Хелголанд'' бил доделен на ескадрила која била испратена да патролира низ [[Левант]] во источниот Медитеран под команда на контраадмиралот Фридрих фон Пек , а Ескадрилата ги вклучувала и железно облечените воени бродови Erzherzog Ferdinand Max и Salamander, топовските чамци Streiter, Reka и Hum, како и шхуната Kerka. Во август, ''Хелголанд'' отпловил кон [[Александрија]] во [[Египетски пашалак|отомански Египет]], каде што се сретнал со транспортниот брод ''Браво'' и каде Исмаил-паша од Египет дал четири антички египетски колони како подарок на [[Франц Јосиф|кајзерот Франц Јосиф]], а ''Браво'' требало да ги однесе во Австро-Унгарија. ''Хелголанд'' го зел ''Браво'' под влечење за првата етапа од патувањето, тргнувајќи од Александрија на 27 август, но силните бури за време на патувањето ги принудиле бродовите да се засолнат на ’ртот Крио и островот [[Гавдос]], а потоа поминале низ [[Закинтос]] пред да стигнат до [[Крф]] на 7 септември. Оттаму, ''Браво'' продолжил сам да плови, дозволувајќи му ''на Хелголанд'' да се врати во ескадрилата по осумдневен престој на Крф.{{Sfn|Ziegler 1870}} Откако се качил на пошта за други бродови, се сретнал со двајцата железни војници во Смирна подоцна истиот месец. ''Ержерцог Фердинанд Макс'' заминал на 28 септември за да ја посетат Митилена, пристигнувајќи на 2 октомври, а веќе од таму бродовите отпловиле кон Урла пред да се вратат во Смирна. На 21 октомври, Пек се качил на ''Хелголанд'', заедно со четири пилоти што ''Хум'' ги донел во Смирна и тој ден ''Хелголанд'' заминал за [[Варна]] за да се сретне со јахтата на Франц Јозеф Greif. ''Хелголанд'' им се придружил на ''Грајф'' и паробродите ''„Кајзерин Елизабет“'' и ''„Гарњано“'' на патување до [[Цариград]], главниот град на [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] каде тие биле придружувани од Варна од отоманската царска јахта „{{Ship|Ottoman yacht|Sultaniye||2}}. Таму требало да се сретнат со Франц Јозеф, кој потоа се качил на ''Грајф'' за да го обиколи источниот Медитеран, а ''Хелголанд'' останал надвор од Дарданелите, а на почетокот на ноември, Pöck , кој потоа се вратил во ''Ержерцог'', им наредил ''на Хелголанд'' и ''Хум'' да отпловат кон [[Бејрут]] во [[Отоманска Сирија]] . Во текот на следните денови, Франц Јосиф посетил голем број градови во Египет и Сирија, вклучувајќи ги Порт Саид, Јафа и Ерусалим. Откако ''Грајф'', ''Гарњано'' и ''Кајзерин Елизабет'' пристигнале во Бејрут, но бурното море ги спречило бродовите да тргнат, па ''Хелголанд'' го испратил ''Грајф'' назад на југ до Порт Саид на 15 ноември. По церемонијата на отворање на [[Суецки Канал|Суецкиот канал]], ''Хелголанд'' ја испратил придружбата на Кајзер назад преку Медитеранот, напуштајќи ја Александрија на 25 ноември и застанувајќи на Крф за да натовари јаглен. Бродовите пристигнале во [[Трст]] на 3 декември, а ''Хелголанд'' заминал за Пола на 6 декември за поправки по нејзиното крстарење.{{Sfn|Ziegler 1870}} ''Хелголанд'' останал на поправка во Пола до 1870 година, а откако работата била завршена подоцна истата година, направил пробно патување од Пола до Кумбор, а по завршувањето на тестот, се придружил на железно облечените Habsburg, ''Хум'' и ''Керка'' во Гравоса на 20 мај. Бродовите наскоро се распрснале, а ''Хелголанд'' го следел ''Хабсбург'' до Фасана, каде што тие спровеле пробни стрелачки вежби, а по некое време ''Хелголанд'' се вратил во Пола, но повторно тргнал на пат на 18 јуни, упатувајќи се кон Порт Саид, каде што стигнал на 16 јули. По шестдневен престој, отпловил северно кон брегот на Сирија, вклучувајќи и застанување во Бејрут, а потоа бродот се вратил во Порт Саид на 4 август.{{Sfn|Ziegler 1870}} На почетокот на септември, ''Хелголанд'' го напуштил Порт Саид и се вратил на Крф на 9 септември, каде што се придружил на остатокот од активната ескадрила. Дотогаш, ескадрилата ила малку изменета и сега се состоела од ''Хабсбург'', корветата Dandolo, ''Хум'', ''Река'' и ''Керка''. ''Хелголанд'' продолжил кон Пола, пристигнувајќи на 27 септември и откако останал таму речиси еден месец, бил назначен да служи како станица во [[Марсеј]], Франција, заминувајќи на 20 октомври. На патот, помина низ бројни пристаништа, вклучувајќи ги [[Лошињ|Лусин]], Австро-Унгарија; Месина, [[Сицилија]] ; и Каљари, [[Сардинија]], а втората станица не била наменета, но додека пловел од Месина до Марсеј, ''Хелголанд'' наишол на силна бура што го уништил неговиот џибум и го оштетил [[Кормило|кормилото]], а екипажот направил поправки на бродот додека бил во [[Каљари]], дозволувајќи му да продолжи кон Марсеј, конечно пристигнувајќи на 16 ноември. ''Хелголанд'' останал во Марсеј до 1 април, кога започнал долга турнеја низ Медитеранот и прво отпловил на запад кон [[Барселона]], Шпанија, пред да сврти на југ кон Махон на островот [[Менорка]] и оттаму да отплови кон исток, застанувајќи во [[Неапол]] и [[Палермо]], Италија, пред да продолжи кон [[Смирна]]. Таму, командантот на австроунгарската ескадрила го прегледал бродот и открил дека му се потребни поправки и така ''Хелголанд'' заминал за одржување во Пола, пристигнувајќи таму на 2 јуни и бил деактивиран три дена подоцна.{{Sfn|Ziegler 1871}} === Обучувачко крстарење 1872–1873 === ''Хелголанд'' бил приставен на суво во Пола на 7 март 1872 година, за да започнел серија обемни поправки, од кои прво, нејзиното бакарно дно било исчистено и завртката била заменета со нова, а потоа бил вратена во вода. На 30 март, повторно бил приставена на суво за понатамошни работи, што вклучуваше поправки на јарболите, од кои некои требало да се заменат, поправки и повторно заптивање на трупот, општи поправки на нејзините внатрешни простори и топови, како и инсталација на нова [[Каита|палуба]] на крмата.{{Sfn|Benko 1873}} До тогаш, остро намалените поморски буџети ги ограничили повеќето активности на Австроунгарската морнарица, освен повремените крстарења за обука за крстосувачките бродови на флотата, кои започнале во 1869 година по наредба на Кајзерот. ''Хелголанд'' бил повторно активиран за едно такво патување подоцна, на 22 октомври 1872 година, а пред да замине, екипажот го однел бродот на кратко пробно патување и направил други подготовки за долгото крстарење, но лошото време дополнително го одложило заминувањето на бродот за неколку дена.{{Sfn|Sondhaus}}{{Sfn|Benko 1874}} На 3 ноември, ''Хелголанд'' тргнал на пат и пловел кон запад преку Медитеранот, главно само со едра, а спротивните ветрови и лошото време го забавиле напредокот и стигна до [[Картахена (Шпанија)|Картахена]], Шпанија, дури на 8 декември. Бродот застанал таму за да го истовари тешко болен морнар, а потоа продолжил кон запад на 10 декември, но силните бури на 14 декември повторно го принудиле да се засолни, овој пат во сидрото кај [[Рокетас де Мар]], заедно со педесет други бродови што биле во областа, а времето се смирило следниот ден, дозволувајќи му ''на Хелголанд'' да продолжи кон Гибралтар. Тој пристигнал таму во раните часови на 16 декември и додека бил таму, неговиот екипаж надополнил храна и други залихи и им било дозволено да ги обиколат британските утврдувања на колонијата. Тој повторно тргна на пат на 22 декември, а до 4 февруари 1873 година стигнал до брегот на [[Баија]], Бразил, а застана во [[Салвадор (Бразил)|Салвадор]], каде што неколку бродови на бразилската морнарица го пречекале бродот. Екипажот направил поправки на ''Хелголанд'' и ги надополнил залихите пред да замине на 12 февруари, пловејќи на север кон [[Барбадос]] за по речиси еден месец пловење да пристигне на 11 март.{{Sfn|Benko 1874}} ''Хелголанд'' останал на Барбадос до 17 март и истиот ден отпловил кон својата следна станица во [[Кингстон (Јамајка)|Кингстон]], Јамајка, пристигнувајќи таму на 23 март, а каде биле извршени дополнителни поправки. Веќе на 31 март, бродот се преселил во Порт Ројал, Јамајка, за да го надополни снабдувањето со вода за пиење на екипажот и отпловил подоцна истиот ден, упатувајќи се кон [[Хавана]], Куба каде бил пречекан од шпанскиот контраадмирал Дон Мануел де ла Ригада, а неговиот предводник, фрегатата {{Ship|Spanish frigate|Gerona||2}}, разменил поздрави со ''Хелголанд''. На 26 април бродот повторно тргнал на пат продолжувајќи го своето патување кон север и пристигнувајќи на источниот брег на Соединетите Американски Држави до почетокот на мај. На 8 мај стигнал до својата дестинација, [[Њујорк (град)|Њујорк]], а Австроунгарците биле пречекани од вицеадмиралот Стивен Клег Роуан на неговиот предводник, {{USS|Frolic|1862|6}}, кој воедно бил командант на бродоградилиштето на морнарицата во Њујорк и ги поканил офицерите на ''Хелголанд'' да го разгледаат бродоградилиштето, а додека биле во Њујорк, австроунгарскиот амбасадор во Соединетите Држави, [[Karl von Lederer|Карл фон Ледерер]], го посетил бродот. ''На 3 јуни'' го напуштил Њујорк и следниот пат застанал во Њупорт, Род Ајленд, два дена подоцна.{{Sfn|Benko 1874}} На 21 јуни бродот отпловил од Њупорт и го започнал своето патување назад преку Атлантикот и по еден месец крстарење се приближи до брегот на Португалија и го заобиколи ’ртот Сент Винсент на 21 јули. Два дена подоцна на 23 јули пристигнал во Гибралтар за да надополни гориво и залихи, а екипажот, исто така, направил поправки на опремата и го префарбал трупот по нивното долго патување. Додека бродот сè уште беше таму на 28 јули, капетанот добил наредба да отплови за [[Кадис|Кадиз]], бидејќи револуционерните немири им се заканувале на Австроунгарците и другите странски државјани во градот, а н''а Хелголанд'' таму му се придружил топовниот чамец Velebich, британскиот железнооружен брод HMS Триумф, американската корвета {{USS|Shenandoah|1862|6}}, германската корвета SMS Елизабет, меѓу другите бродови. До 4 август, ситуацијата се смирила во градот, дозволувајќи му ''на Хелголанд'' да замине и да се врати во Гибралтар следниот ден, но останал таму само неколку часа пред повторно да тргне на пат за да се врати дома и конечно стигнал до Пола на 29 август, каде што бил деактивирана на 3 септември.{{Sfn|Benko 1874}} === Крстарење за обука 1873–1874 === ''Хелголанд'' бил повторно пуштен во употреба на 3 ноември 1873 година за уште едно прекуокеанско крстарење за обука на кое тргнал на 11 ноември 1873 година, а по застанувањата во Фасана и Лиса, стигнал во Порт Саид на 23 ноември и откако поминал низ [[Суецкиот канал]] отпловил од Суец на 3 декември и застана во Аден на 16 декември, каде што биле извршени поправки на котлите и која траела до 25 декември, кога отплови, пловејќи на југ за да го посети [[Занзибар]] пристигнувајќи таму утрото на 13 јануари 1874 година, и по пристигнувањето размени поздрави со крајбрежната тврдина надвор од пристаништето. ''Хелголанд'' останал во пристаништето неколку дена, а на 15 јануари, командантот и неговиот персонал биле поканети да се сретнат со султанот Баргаш бин Саид, а два дена подоцна, бродот добил вест дека француската [[барка]] ''Бенеција'' се насукала на [[корален гребен]] надвор од пристаништето и ''Хелголанд'' испратил брод со триесет и пет луѓе, кои успеале повторно да ја изнесат барката. ''Хелголанд'' го напушти Занзибар на 31 јануари и преминал во Багамојо на копното, закотвувајќи се на устието на [[Kingani River|реката Кингани]] три дена по што бродот се врати накратко во Занзибар пред да продолжи понатаму на југ.{{Sfn|Bewegungen}} До 10 февруари, бродот стигнал до Коморските Острови, а четири дена подоцна, екипажот го забележал брегот на [[Мадагаскар]]. Подоцна истиот ден, ''Хелголанд'' се закотвил кај Носи Бе, останувајќи таму до 22 февруари. Тој продолжил по должината на брегот, застанувајќи во [[Sulara|Сулара]], Махаџанга и [[Tullear|Тулер]] кон крајот на февруари и средината на март, а на 26 март ''Хелголанд'' тргнал од Тулер упатувајќи се кон [[Маврициус]] каде пристигнал на 16 мај и каде останал повеќе од еден месец, правејќи поправки на котлите и дестилаторот за вода, а неговиот преден јарбол бил заменет, бидејќи се утврдило дека почнал да скапува. ''На 17 јуни'' отпловил, но морал да се врати на 22 јуни кога станало очигледно дека дестилаторот не работи сигурно за да му овозможи на бродот да стигне до британската колонија Натал . Еден од бункерите за јаглен на бродот бил претворен во резервоар за вода, што му овозможило на бродот да плови 17 дена и така повторно тргнал на 18 јули, а веќе на 18 август пристигнал во Сајмонс Таун, Колонија Кејп{{Sfn|Bewegungen}} и оттаму, продолжил северно во Атлантскиот Океан. Додека пловел покрај [[Азори|Азорските Острови]] на 17 ноември, бродот бил погоден од силен циклон, кој го оштетил неговото кормило, оставајќи го неспособен да управува, но успеал да стигне до [[Саун Мигел (остров)|островот Сао Мигел]], Азорски Острови, каде што останал околу 4 месеци за да му се поправи кормилото. Конечно можел да го продолжи своето патување на 14 март 1875 година и по застанувањата во [[Тангер]] и [[Гибралтар]], стигнал до Пола на 7 мај. Во текот на патувањето, бродот отплови 45,743км.{{Sfn|Chavanne}} === Подоцнежна кариера === Бродот потоа отпатувал во странство во 1879 година на крстарење до Австралија, каде што ја претставувал Австро-Унгарија на Меѓународниот саем во Сиднеј, кој траел до 1880 година и потоа се вратил во Пола.{{Sfn|Sondhaus}} ''Во 1886 година Хелголанд'' се впуштил во уште едно прекуокеанско крстарење, повторно посетувајќи пристаништа во западна и јужна Африка.{{Sfn|Sondhaus}} ''Хелголанд'' бил деактивиран во 1890 година,{{Sfn|Sondhaus}} и бил распарчен за старо железо во 1897 година.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} == Белешки == {{Наводи|20em}} == Наводи == * {{Наведено списание|date=1873|editor-last=Benko|editor-first=Jerolim Freiherrn von|title=Die Thätigkeit des K.K. See-Arsenals zu Pola vom September 1871 bis September 1872|trans-title=Activities of the K.K. Naval Arsenal at Pola from September 1871 to September 1872|url=https://books.google.com/books?id=ovlNJOdO7e4C|journal=Jahrbuch der Kais. Kön. Kriegsmarine|location=Vienna|publisher=Carl Gerold's Sohn|pages=115–132|ref={{sfnref|Benko 1873}}}} * {{Наведено списание|date=1874|editor-last=Benko|editor-first=Jerolim Freiherrn von|title=Bewegungen S. M. Kriegsschiffe vom 1. September 1872 bis 31. August 1873|trans-title=Movements of S. M. Warships from 1 September 1872 to 31 August 1873|url=https://books.google.com/books?id=FitBARJMwkEC|journal=Jahrbuch der Kais. Kön. Kriegsmarine|location=Vienna|publisher=Carl Gerold's Sohn|pages=15–58|ref={{sfnref|Benko 1874}}}} * {{Наведено списание|date=1874|title=Bewegungen S. M. Kriegsschiffe vom 1. September 1873 bis 31. August 1874|trans-title=Movements of S. M. Warships from 1 September 1873 to 31 August 1874|url=https://books.google.com/books?id=91Zg6F-5Cw8C&pg=PA22|journal=Jahrbuch der Kais. Kön. Kriegsmarine|location=Pola|publisher=Verlag der Redaction|pages=15–26|ref={{sfnref|Bewegungen}}}} * {{Наведено списание|last=Chavanne|first=Josef|date=1877|title=Geographische Literatur|trans-title=Geographic Literature|url=https://books.google.com/books?id=xwxBAQAAMAAJ|journal=Mittheilungen der kais. und kön. geographischen Gesellschaft|location=Vienna|publisher=Drunk und Verlag von L. C. Zamarski|pages=185–192|ref={{sfnref|Chavanne}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Sieche|first=Erwin|last2=Bilzer|first2=Ferdinand|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=266–283|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche & Bilzer}}|editor-last2=Chesneau|editor-first2=Roger|editor-last3=Kolesnik|editor-first3=Eugene M.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918|last=Sondhaus|first=Lawrence|publisher=Purdue University Press|year=1994|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette|ref={{sfnref|Sondhaus}}}} * {{Наведено списание|date=1870|editor-last=Ziegler|editor-first=Johannes|title=Bewegungen S. M. Kriegsschiffe vom 1. September 1869 bis 1 September 1870|trans-title=Movements of S. M. Warships from 1 September 1869 to 1 September 1870|url=https://books.google.com/books?id=le7R5v895A0C|journal=Jahrbuch der Kais. Kön. Kriegsmarine|location=Vienna|publisher=Carl Gerold's Sohn|pages=14–33|ref={{sfnref|Ziegler 1870}}}} * {{Наведено списание|date=1871|editor-last=Ziegler|editor-first=Johannes|title=Bewegungen S. M. Kriegsschiffe vom September 1870 bis September 1871|trans-title=Movements of S. M. Warships from September 1870 to September 1871|url=https://books.google.com/books?id=S1tkueCojLcC|journal=Jahrbuch der Kais. Kön. Kriegsmarine|location=Vienna|publisher=Carl Gerold's Sohn|pages=13–27|ref={{sfnref|Ziegler 1871}}}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Um Afrika: Skizzen von der Reise Se. Majestät Corvette Helgoland in den Jahren 1873–1875|last=Jedina|first=Leopold|publisher=A. Hartleben's Verlag|year=1877|location=Vienna|trans-title=Around Africa: Sketches From the Voyage of His Majesty's Corvette Helgoland in the Years 1873–1875}} {{SMS Helgoland}}{{DEFAULTSORT:Helgoland, SMS}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 6ohvz09n3603h1ui8xd7cfz01yh738p 0 1392537 5544984 5544397 2026-04-26T17:58:43Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Хусар (1910)]] на [[Хусар (1910)]] 5544397 wikitext text/x-wiki {{Use dmy dates|date=January 2022}} {{Infobox ship |section1={{Infobox ship/image |image= |image_caption= }} |section2={{Infobox ship/career |country=[[Austria-Hungary]] |flag={{shipboxflag|Austria-Hungary|naval}} |name=''Huszár'' |namesake= |builder=Naval Arsenal, [[Pula]] |laid_down=29 November 1909 |launched=20 December 1910 |completed=8 February 1911 |renamed= |reclassified= |decommissioned= |fate=Ceded to Italy, 1920, and [[ship breaking|scrapped]] }} |section3={{Infobox ship/characteristics |header_caption=(as built) |class={{sclass|Huszár|destroyer}} |displacement=*{{cvt|390|t|LT|lk=on}} |length=*{{convert|68.39|m|ftin|abbr=on}} ([[length overall|o/a]]) |beam={{convert|6.25|m|ftin|abbr=on}} |draught={{convert|1.8|m|ftin|abbr=on}} |power=*4 × [[Yarrow boiler]]s *{{cvt|6000|ihp|kW|lk=on}} |propulsion=2 shafts; 2 [[Marine steam engine#Triple or multiple expansion|triple-expansion engines]] |speed={{convert|28|kn|lk=in}} |range={{convert|500|nmi|abbr=on}} at {{convert|28|kn}} |complement=70 |armament=*1 × single [[Škoda 7 cm guns|{{cvt|66|mm|in}} gun]] *7 × single [[QF 3-pounder Hotchkiss#Austro-Hungarian service|{{cvt|47|mm|in}} guns]] *2 × single 45&nbsp;cm (17.7 in) [[torpedo tube]]s }} }}   '''SMS ''Хусар''''' бил изграден како замена за водечкиот брод од [[HuszárHuszár]] уништувачи на [[Австроунгарска воена морнарица|Австро-унгарската морнарица]] откако тој брод се насукал и бил уништен во 1908 година. Тој бил завршен во 1911 година и учествувал во [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и воедно бил отстапен на Италија како воена репарација во 1920 година, а кратко потоа бил расходуван. == Дизајн и опис == Бродовите од класата ''„Хусар“'' имале рамна палуба со препознатлив преден дел од бродот „турлбек“ кој бил наменет за чистење на водата од [[Нос (брод)|предниот дел]] за време на брза навигација, но бил лошо дизајниран за високи бранови ил лошо време. Бродовите нормално имале депласман од 390 тони и 420 тони при полн товар, а воедно биле 68.39м вкупна должина со греда од 6.25м и провев од 1.78м до 1.85м. Бродовите биле движени со два 4-цилиндрични парни мотори со тројна експанзија од кои секоја придвижувала по едно елисно вратило користејќи пареа од четири котли Јароу, а секој котел имал индивидуална инка, а турбините биле дизајнирани да произведат вкупно 4,500kW за предвидена максимална брзина од 50км/h. За време на морските испитувања на бродовите, тие генерално ја надминувале оваа бројка и достигнувале дури 51.9km/h до 52.8km/h, а носеле доволно [[јаглен]] за да имаат дострел од 930км со 28 јазли. Нивниот екипаж броел 70 офицери и луѓе. Главното вооружување на класата ''Хусар'' се состоело од еден Škoda SFK ({{Langx|de|Schnell-Feuer Kanone}}) од калибар 45 66мм топ кој бил поставен на платформа на прогнозата, а задниот дел од топката водел право кон него. Секундарно вооружување вклучувало седум 47мм топови, два топа кои биле поставени на главната палуба веднаш зад држачот на лачниот топ, а четири други биле на палубата во средината на бродот и сите овие топови биле на страната, додека седмиот топ бил на [[Крма (брод)|крмата]]. Топовите биле опремени со штитници за топови, а бродовите со два 450мм торпедни цевки во два единечни, ротирачки држачи од кои едниот бил сместен помеѓу предниот држач за топ и надградбата, додека другиот помеѓу задниот цевковод и крмниот топ. Во 1913 година, бродовите ги размениле своите седум 47мм пиштоли за пет Шкода 66мм со калибар 30 топови кои ги замениле оружјата на крмата и средината на бродот. За да се заштеди тежина, на овие топови не биле вградени штитници за топови, а две години подоцна, „''Хусарите'' биле опремени со 8мм противвоздушен митралез Шварцлос М.7/12. Во 1917 година, бродовите требало да ги разменат своите 66мм топови SFK со нови топови K07 на противвоздушни држачи и еден топ од 30 калибар требало да бидат инсталирани на противвоздушна држач, но не е сигурно колку од ова всушност е направено. == Градежништво и кариера == Изградбата на новиот ''„Хусар“'' била класифицирана како голема реконструкција за да може морнарицата да користи средства за поправка и реконструкција, наместо средства за нова изградба, а спасеното вооружување и опрема од оригиналниот брод биле искористени колку што е можно повеќе, но неговиот труп останал таму каде што се лизнал од карпите. Бродот бил поставен на 29 ноември 1909 година од страна на Морнаричкиот арсенал во [[Пула]] и бил пуштен во употреба на 20 декември 1910 година. Бил завршен на 8 февруари 1911 година,а потоа бил отстапен на Италија во 1920 година и кратко потоа распарчен. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|title=Warship 2015|last=Cernuschi|first=Enrico|last2=O'Hara|first2=Vincent|publisher=Conway|year=2015|isbn=978-1-84486-276-4|editor-last=Jordan|editor-first=John|location=London|pages=161–173|chapter=The Naval War in the Adriatic Part 1: 1914–1916}} * {{Наведена книга|title=Warship 2016|last=Cernuschi|first=Enrico|last2=O'Hara|first2=Vincent|publisher=Conway|year=2016|isbn=978-1-84486-326-6|editor-last=Jordan|editor-first=John|location=London|pages=62–75|chapter=The Naval War in the Adriatic, Part 2: 1917–1918}} * {{Наведена книга|title=Spoils of War: The Fate of Enemy Fleets after Two World Wars|last=Dodson|first=Aidan|last2=Cant|first2=Serena|date=2020|publisher=Seaforth Publishing|isbn=978-1-5267-4198-1}} * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Destroyers in World War One|last=Freivogel|first=Zvonimir|date=2021|publisher=Despot Infinitus|isbn=978-953-366-051-6}} * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Cruisers and Destroyers 1914-18|last=Noppen|first=Ryan K.|date=2016|publisher=Osprey Publishing|isbn=978-1-4728-1470-8|series=New Vanguard|volume=241}} * {{Наведена книга|title=Clash of Fleets: Naval Battles of the Great War, 1914-18|last=O'Hara|first=Vincent P.|last2=Heinz|first2=Leonard R.|date=2017|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-68247-008-4}} * {{Наведена книга|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921|last=Sieche|first=Erwin|publisher=Naval Institute Press|year=1985|isbn=0-85177-245-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|chapter=Austria-Hungary|editor-last2=Gray|editor-first2=Randal}} {{Huszár-class destroyer}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] tew7mdme7qt59cwvnjh1uorwqn3sigp 0 1392538 5545022 5544444 2026-04-26T18:39:45Z Marco Mitrovich 114460 5545022 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Рекаш | native_name = Recaş | settlement_type = Населба и Гратче | image_skyline = Orasul Recaş - Casa de Cultura si Biblioteca oraseneasca.jpeg | image_alt = | image_caption = Дом на култура и градската библиотека во Рекаш | image_shield = ROU TM Recas CoA.png | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 48 |lats = 5 |latNS = N | longd = 21 |longm = 30 |longs = 48 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = Рекаш | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 103 | population_footnotes = | population_as_of = 2021 | population_blank1_title = Населба | population_blank1 = 4.812 | population_density_blank1_km2 = auto | population_blank2_title = Гратче | population_blank2 = 8.347 | population_density_blank2_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 30734 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Рекаш''' ({{langx|ro|Recaș}}) е гратче во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 4.812 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Гратчето Рекаш ги опфаќа и населените места [[Станчево]], [[Петрово Село (Романија)|Петрово Село]], [[Хрњаково]], Извин, Базош и Надаш. Со нив ги има 8.347 жители. == Историја == [[Податотека:Recas jud Timis.png|мини|лево|250п|Гратче Рекаш во карта на округот Тимиш]] Според „Романската енциклопедија“, првото споменување на селото е од 1318 година. Во 1470 година, Рекаш бил пазарен град, кон кој гравитирале 20 околни села. [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го основал својот вакуф во [[Банат]] во 1573 година. Како дел од оваа религиозна фондација, која имала седиште во [[Зрењанин|Бечкерек]], постоел и градот Рекаш со воденица со два камена на реката [[Тамиш]].<ref>"Гласник Историјског друштва у Новом Саду", Нови Сад 1928.</ref> Во 1650 година, таму живееле [[Хрвати]], кои ги нарекувале „Шокци“. Во средината на 17 век, таму биле формирани три населби: [[Романци|романска]] (Влашница), шокачка и [[Банатски Бугари|бугарска]]. Наводно, поради честите поплави и кавги со Шокците, Романците се преселиле од нивната населба во Извин (Јазвин), а нивната населба станала напуштена. Од 1760 година, [[Германци|Германците]] почнале плански да ја колонизираат областа, менувајќи го карактерот на селото. [[Унгарци]]те почнале интензивно да се населуваат кон крајот на 19 век. Според австрискиот царски ревизор Ерлер од 1774 година, Рекаш е место во округот Буковац, округ Темишвар. Има административно седиште, римокатоличка црква и население од мешани шокачки Хрвати и Германци.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003.</ref> Локален управник бил Михаило Себени, делегат на Српското црковно-народно собрание во [[Темишвар]] во 1790 година.<ref>"Србски летопис", Будим 1863. године</ref> Речаш е важно место на патот од Темишвар до Лугош. Три годишни државни панаѓури се одржале таму во 1847 година, на 24 февруари, 24 јуни и 1 ноември,<ref>"Зимзелен", Сегедин 1846. године</ref> а во 1827 година се одржал и говедарски панаѓур.<ref>"Даница", Беч 1826. године</ref> Во Рекаш имало многу Шокци, Бугари и Германци. Во 1551 година, Шокците и другите Словени во Рекаш биле наречени „Рашцијани“ (Рашани). Шокците во Рекаш се имигранти од северна [[Босна]] во Банат. Римските папи ги нарекувале ''Срби'' во 16 и 17 век. Тие зборуваат икавски, но не се Хрвати, туку православни Срби кои се преобратиле во католицизам, според некои автори.<ref>"Политика", 21. август 1929. године</ref> Во 1927 година, во местото имало 722 Шокци. Тие имаат „Шокачко пејачко друштво и читална“ во Рекаш.<ref>"Политика", Београд 16. јул 1929. године</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рекаш| ]] [[Категорија:Градови во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] j2m22j7cy8d46y3tdtubpl0b4rei8jj 5545026 5545022 2026-04-26T18:44:50Z Marco Mitrovich 114460 5545026 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Рекаш | native_name = Recaş | settlement_type = Населба и Гратче | image_skyline = Orasul Recaş - Casa de Cultura si Biblioteca oraseneasca.jpeg | image_alt = | image_caption = Дом на култура и градската библиотека во Рекаш | image_shield = ROU TM Recas CoA.png | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 48 |lats = 5 |latNS = N | longd = 21 |longm = 30 |longs = 48 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = Рекаш | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 103 | population_footnotes = | population_as_of = 2021 | population_blank1_title = Населба | population_blank1 = 4.812 | population_density_blank1_km2 = auto | population_blank2_title = Гратче | population_blank2 = 8.347 | population_density_blank2_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 30734 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Рекаш''' ({{langx|ro|Recaș}}) е гратче во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 4.812 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Гратчето Рекаш ги опфаќа и населените места [[Станчево]], [[Петрово Село (Романија)|Петрово Село]], [[Хрњаково]], [[Извин]], [[Базош (Романија)|Базош]] и [[Надаш]]. Со нив ги има 8.347 жители. == Историја == [[Податотека:Recas jud Timis.png|мини|лево|250п|Гратче Рекаш во карта на округот Тимиш]] Според „Романската енциклопедија“, првото споменување на селото е од 1318 година. Во 1470 година, Рекаш бил пазарен град, кон кој гравитирале 20 околни села. [[Мехмед-паша Соколовиќ]] го основал својот вакуф во [[Банат]] во 1573 година. Како дел од оваа религиозна фондација, која имала седиште во [[Зрењанин|Бечкерек]], постоел и градот Рекаш со воденица со два камена на реката [[Тамиш]].<ref>"Гласник Историјског друштва у Новом Саду", Нови Сад 1928.</ref> Во 1650 година, таму живееле [[Хрвати]], кои ги нарекувале „Шокци“. Во средината на 17 век, таму биле формирани три населби: [[Романци|романска]] (Влашница), шокачка и [[Банатски Бугари|бугарска]]. Наводно, поради честите поплави и кавги со Шокците, Романците се преселиле од нивната населба во Извин (Јазвин), а нивната населба станала напуштена. Од 1760 година, [[Германци|Германците]] почнале плански да ја колонизираат областа, менувајќи го карактерот на селото. [[Унгарци]]те почнале интензивно да се населуваат кон крајот на 19 век. Според австрискиот царски ревизор Ерлер од 1774 година, Рекаш е место во округот Буковац, округ Темишвар. Има административно седиште, римокатоличка црква и население од мешани шокачки Хрвати и Германци.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003.</ref> Локален управник бил Михаило Себени, делегат на Српското црковно-народно собрание во [[Темишвар]] во 1790 година.<ref>"Србски летопис", Будим 1863. године</ref> Речаш е важно место на патот од Темишвар до Лугош. Три годишни државни панаѓури се одржале таму во 1847 година, на 24 февруари, 24 јуни и 1 ноември,<ref>"Зимзелен", Сегедин 1846. године</ref> а во 1827 година се одржал и говедарски панаѓур.<ref>"Даница", Беч 1826. године</ref> Во Рекаш имало многу Шокци, Бугари и Германци. Во 1551 година, Шокците и другите Словени во Рекаш биле наречени „Рашцијани“ (Рашани). Шокците во Рекаш се имигранти од северна [[Босна]] во Банат. Римските папи ги нарекувале ''Срби'' во 16 и 17 век. Тие зборуваат икавски, но не се Хрвати, туку православни Срби кои се преобратиле во католицизам, според некои автори.<ref>"Политика", 21. август 1929. године</ref> Во 1927 година, во местото имало 722 Шокци. Тие имаат „Шокачко пејачко друштво и читална“ во Рекаш.<ref>"Политика", Београд 16. јул 1929. године</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рекаш| ]] [[Категорија:Градови во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] 779tcfhtvmmxyrarlgw5j4m95y9o8t2 0 1392561 5544919 5544795 2026-04-26T16:29:36Z Marco Mitrovich 114460 5544919 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Нова Молдава | native_name = Moldova Nouă | settlement_type = Населба и Град | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = ROU CS Moldova Noua CoA1.png | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 44 |lats = 09 |latNS = N | longd = 21 |longm = 39 |longs = 56 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = [[Караш-Северин (округ)|Караш-Северин]] | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = Нова Молдава | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 141 | population_footnotes = | population_as_of = 2021 | population_blank1_title = Населба | population_blank1 = 6.034 | population_density_blank1_km2 = auto | population_blank2_title = Град | population_blank2 = 9.278 | population_density_blank2_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 325500 | area_code_type = | area_code = 0255 | registration_plate = CS }} '''Нова Нолдава''' ({{langx|ro|Moldova Nouă}}) е град во [[Караш-Северин (округ)|округот Караш-Северин]], [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 6.034 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Градот Нова Молдава ги опфаќа и населените места [[Стара Молдава]], [[Мачевиќ]] и [[Молдовица]]. Поранешното село Стара Молдава било припоено кон местото во средината на 20 век.<ref>Церовић, Љубивоје; Срби у Румунији; 2000; Темишвар</ref> [[Податотека:Moldova Noua jud Caras-Severin.svg|мини|200п|центар|Град Нова Молдава во карта на округот Караш-Северин]] == Историја == Во раната историја, местото се викало ''Бошњак'' (турски: Bosnyak). Под ова име е запишано во отоманските пописни регистри од 16 век. Селото припаѓало на нахија чие седиште било во блиската Стара Молдава. Името Бошњак преживеало до 18 век, кога населбата била реорганизирана и наречена ''Нова Молдава''.<ref>Engel, Pál (1996). A temesvári és moldovai szandzsák törökkori települései (1554-1579). Szeged</ref> Во 1774 година, австрискиот царски ревизор Ерлер забележал дека местото Нова Молдава, со воен статус, припаѓало на округот Ракаждија, Новопаланачки округ. Има рудник за бакар, римокатоличка црква и мешано население, [[Срби|српско]] и [[Романци|влашко]].<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003.</ref> == Население == ;Етнички состав во градот (9,278 жители) {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2021 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-ethnic-comm2021.htm Ethnic composition, all communes: 2021 census ] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|69.8}} {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|10.7}} {{Столбен постоток|[[Роми]]|brown|1.4}} }} == Поврзано == * [[Караш-Северин (округ)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Нова Молдава| ]] [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Градови во Романија]] [[Категорија:Караш-Северин (округ)]] rn46ui0wfza40l23pmtirepc5u4bntf 0 1392586 5544922 5544725 2026-04-26T16:36:39Z Marco Mitrovich 114460 5544922 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Стара Молдава | native_name = Moldova Veche | settlement_type = Населба | image_skyline = Moldova Noua 1.jpg | image_alt = | image_caption = Стара Молдава и река Дунав | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 43 |lats = 19 |latNS = N | longd = 21 |longm = 37 |longs = 11 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = [[Караш-Северин (округ)|Караш-Северин]] | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Нова Молдава]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 72 | population_footnotes = | population_total = 2.605 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 325550 | area_code_type = | area_code = 0255 | registration_plate = CS }} '''Стара Молдава''' ({{langx|ro|Moldova Veche}}) е населено место во [[Караш-Северин (округ)|округот Караш-Северин]], [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 2.605 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на градот [[Нова Молдава]]. Стара Молдава била припоена кон Нова Молдава во средината на 20 век.<ref>Церовић, Љубивоје; Срби у Румунији; 2000; Темишвар</ref> == Историја == Во близина на селото има археолошки остатоци од [[Римско Царство|римскиот период]]. Оригиналното име на населба било ''Модава'' (турски: Módava). Под тоа име е запишано во отоманските пописни регистри од 16 век. Селото било седиште на истоимената нахија и санџак во рамките на Темишварскиот пашалак. Во текот на 18 век, кога блиското село Бошњак се викало Нова Молдава, поранешната Модава (исто така Мудава или Молдава) станала позната како Стара Молдава.<ref>Engel, Pál (1996). A temesvári és moldovai szandzsák törökkori települései (1554-1579). Szeged</ref><ref>Зиројевић, Олга (1970). „Управна подела данашње Војводине и Славоније у време Турака”. Зборник за историју. Матица српска. 1: 11—26</ref> Православното име на парохијата и црковните регистри се водат од 1794 година. Во општина Молдавa, во 1846 година имало 1.655 православни души. Свештенството таа година го сочинувале парохиските свештеници Симеон Стефановиќ и Јован Никадиновиќ. Во средината на 19 век, бројот на жители во селото пораснал. Така, во 1847 година, таму живееле 1.655 православни селани, што ќе се зголеми на 1.710 во 1867 година. Живан Александар, средношколец од Молдавa, ја посетувал Панчевската реална школа околу 1873 година. Книгата „Зорица“ на Видаковиќ ја стекнал во 1827 година во Молдава учителот Живота Шаиќ. Претплатници на српска книга биле во средината на 19 век, жители на Стара Молдава: свештеникот Симеон Стефановиќ, парохиски свештеник за неговиот син, младиот теолог Евгениј, потоа г-ѓа Марта от Териан, родена како Поповиќ, Арсен Илиќ, каплар, и Стојан Георгиевиќ, шумар. Во 1905 година, Стара Молдавa била мала општина во округот Бела Црква. Населението во тоа време броело 2.200 жители кои живееле во 450 домови. Србите сочинувале 2.106 од нив, или 95%, со 425 домови, или 94%. Јавните згради вклучувале српска православна црква, едно општинско училиште и едно државно училиште. ПТТ (сите) и паробродската станица во населба служеле како комуникациски објекти. == Демографија == ;Етнички состав во населба (2.113 жители) {{bar box |float=center |title=Етнички групи 1930 година |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|77.8}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|17.2}} }} == Религија == Црквата се споменува во извештај од 1751 година. Во тоа време, пишува дека храмот бил изграден од трупци и осветен во 1718 година. Старата црква била изградена во 1790 година и изгорела во 1848 година. Новиот храм бил изграден во 1853 година и осветен во 1858 година. Посветен е на празникот Рождество на Свети Јован или Ивандан. Иконостасот бил изграден, а престолите биле насликани од Ѓока Путник од [[Бела Црква (Србија)|Бела Црква]] во 1897 година. Иконите од иконостасот биле пренесени на нова преграда од тули на иконостасот во 1950 година.<ref>Милош Поповић: "Верско-црквени живот Срба у Банату", Зрењанин 2001. године</ref> Таа година, иконите и ѕидните слики биле изработени од Франц Вајнхелп, и така било до 1970 година. Потоа сè било извадено, и бил изграден нов храм, резбан од Ладислав Вереш, а иконите биле насликани од протоерејот Драгутин Остојиќ. Фреската била насликана во 1983 година од Никола Шух.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Според државната шематизација на православното свештенство на [[Унгарија]] во 1846 година, во Молдава имало 1.655 православни жители. Во тоа време, свештениците Симеон Стефановиќ и Јован Никадиновиќ служеле во црквата посветена на Свети Илија.<ref>Reesch de Lewald, Aloysius: "Universalis schematismus ecclesiasticus venerabilis cleri orientalis ecclesiae graeci non uniti ritus regni Hungariae partiumque eidem adnexarum, necnon magni principatus Transilvaniae, item literarius, seu nomina eorum, qui rem literariam et fundationalem scholarem ejusdem ritus procurant ... pro anno ...", Buda 1846.</ref> Православната парохија била основана и црковните венчани матични книги биле регистрирани во 1853 година, додека другите матични книги датираат од 1847 година. Во Молдава, во 1905 година постоела црковна општина, која била организирана, собранието е редовно, под претседателство на Миша Лупуловиќ. Таа е парохија од втора класа на плаќање, има парохиска куќа и парохиска сесија од 33 kj. Има српски православни гробишта, а црковно-општинскиот имот изнесува 115 kj. земјиште. Црквата е во многу добра состојба однадвор, но во лоша состојба одвнатре - нема темпла. Портата е оградена со ѕид и засадена со дрвја. Парохиски свештеник е свештеникот Влајко Николин, роден во [[Тител]], кој ја започнал својата кариера на тоа место, каде што е веќе осум години.<ref>Мата Косовац: "Српска православна митрополија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Образование == Живота Шаиќ, селски учител, се споменува во 1827 година. Еден учител во Молдава, Тома Драшковиќ, се претплатил на српска книга во 1844 година. Во 1846 година, тој бил учител на Андреј Балареску во јавното училиште. Во 1881 година, Никола Тајшановиќ бил назначен за јавен учител во Стара Молдава, кој бил префрлен во Сарајево следната година, 1882 година.<ref>"Школски лист", Сомбор 1881. године</ref> Во 1905 година се споменува општинско училиште, со една правилно изградена училишна зграда и една „сала“, во која се сместени шест паралелки заедно. Во второто, државно училиште, зградата е изградена во 1901 година и има две сали (училници); во едната се сместени првите две паралелки, а во другата се сместени заедно одделение од 3 до 6. Општинското училиште го води наставник, Светозар Савковиќ, роден во Црвена Црква, кој е постојано вработен таму осум години. Тој има 88 ученици кои посетуваат редовна настава и 14 кои посетуваат неделно училиште. Во државното училиште има двајца наставници. Првиот наставник е Александар Стојадиновиќ, роден во [[Љупкова|Долна Љупкова]], кој предава таму 20 години. Втората позиција ја пополнува наставник, Пирошка Дански, роден во унгарската престолнина, [[Будимпешта]], кој е постојано вработен, има декрет и служи во Стара Молдава три години. Таа има 135 ученици во редовна настава, а 37 од нив посетуваат настава по училиште.<ref>Мата Косовац, наведено дело</ref> == Познати личности == * [[Емилијан Јосимовиќ]], првиот српски урбанист == Поврзано == * [[Караш-Северин (округ)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Нова Молдава]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Караш-Северин (округ)]] noe1rj0wccnlfo841qcwg297y1y69c7 0 1392599 5544847 5544720 2026-04-26T13:35:42Z 19user99 72391 5544847 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Џема Скулме | image = MK balva 2009 (4108603553).jpg | caption = Џема Скулме ја добива наградата на Кабинетот на министри во 2009 година | birth_name = Џема Чија Скулме | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1925|9|20|df=y}} | birth_place = [[Рига]], Латвија | death_date = {{death date and age|2019|11|9|1925|9|20|df=y}} | death_place = [[Рига]], Латвија | field = [[Сликарство]] | movement = [[Модерна уметност|Модернизам]] | alma_mater = [[Академија за уметности „Репин“ во Санкт Петербург| Институт „Репин“ во Ленинград]] | works = }} '''Џема Лија Скулме''' (20 септември 1925 - 9 ноември 2019 година) — [[Латвија|латвиски]] уметник и модернистички [[Сликарство|сликар]]. Таа одиграла голема улога во развојот на латвиската уметност и општествениот живот на Летонија во втората половина на 20 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.manss.lv/lvi2010/lvi2010en.html|title=The great summer exhibition 2010|last=Manss.lv}}</ref> == Биографија == Џема Лија Скулме потекнува од семејството уметници Скулме. Таа била ќерка на латвискиот сликар Ото Скулме (1889-1967) и првата жена скулпторка во Латвија, Марта Лиепиња - Скулме (1890–1962). Ото, Марта и чичкото на Џема, Уга Скулме, биле членови на Ришката група уметници кои го одредија развојот на уметноста во Латвија во 1930-тите.<ref>{{cite web |author=Apinis.lv |url=http://www.apinis.lv/books/100%20EN%20web/100%20EN%2064%20D%C5%BEemma%20Skulme.pdf |title=The Hundred Great Latvians |access-date=2018-03-24 |archive-date=2018-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180326203029/http://www.apinis.lv/books/100%20EN%20web/100%20EN%2064%20D%C5%BEemma%20Skulme.pdf |url-status=dead }}</ref> Во 1949 година, Џема Скулме дипломираше на Латвиската академија за уметност и на Институтот за уметност Репин во 1955 година. Од 1956 година била членка на Сојузот на уметници на Латвија и била негов претседател од 1982 до 1992 година. Во 1976 година ја доби почесната титула Народен уметник на Латвиската ССР. Од 1993 година била претседател на Фондацијата Јаунрадес. Во 1992 година таа била избрана за почесен член на Латвиската академија на науките, а во 1998 година доби почесен докторат од Академијата за уметност на Латвија. Како признание за нејзината работа, Здружението на високообразовни установи за уметност на Латвија ја почести со степенот Dr. honoris causa за нејзиниот придонес во латвиската култура.<ref>{{cite book |last=Gerharde-Upeniece |first=Ginta |title=50 Latvian Painting Masterpieces of the 20th century |publisher=Jumava |location=Riga |year=2013 |isbn=978-9934-11-397-0 |page=69}}</ref> ==Уметност== Џема Скулме работеше со масло, акрил и акварел. Почнувајќи од 1970-тите, таа ја разви темата за каријатидата, во која се стремеше да ја открие етичката и духовната сила на жената (Жените од Ника, 1968; Каријатида, 1979 и други). Таа, исто така, се сврте кон темата на стрелецот, латвиската етнографија и принципите на народната уметност. Во нејзините слики од втората половина на 1960-тите, нејзиниот поглед на светот стана подраматичен и таа ја зголеми експресивноста на својата работа користејќи голема четка или дури и нож за палета за нанесување боја. Во дела како „Марта во маска“ (1973), „Валентинс Скулме како Ричард III“ (1974) и „Дијалог“ (1975), уметницата со спонтана леснотија прикажува драматични или херојски слики полни со живот и дух. Во средината на 1950-тите, таа станала препознаена и по своите илустрации за книги и списанија.<ref>{{cite book |last=Жажеровна Нефедова |first=Инара |title=Джемма Скулме: Живопись |language=ru |publisher=Советский художник |location=Moscow |series=Мастера советского искусства |year=1982 |page=106}}</ref> Во текот на 1960-тите, уметницата се свртува кон авторската техника - комбинација од акрилна и маслена боја, со што создава интересни текстури. Нејзиното сликарство во овој период станало поконцептуално. Во последните децении, Џема ја користи наивната стилистика на детските цртежи за да создаде живописни и сликарски виртуозни уметнички дела. Работела како асистент декоратер во театарот Даиле и куклениот театар Латвија (1945-1947).<ref>{{cite book |last=Ņefedova |first=Ināra |title=Māksla un arhitektūra biogrāfijās |language=lv |publisher=Latvijas enciklopēdija |location=Riga |year=1995 |isbn=5-89960-057-8 |page=61}}</ref> Латвиската историчарка на уметност Лаима Слава ја нагласува линијата како откритие на 1960-тите во творештвото на Џема Скулме: „На почетокот е мазна и конструктивна и го дефинира обликот на ликот, потоа станува полесна и потранспарентна."<ref>{{cite book |last=Slava |first=Laima |title=Džemma Skulme |publisher=Neputns |location=Riga |year=2015 |isbn=978-9934-512-63-6 }}</ref> ==Избрани дела== * ''Лето'', 1959 година, Латвиски национален музеј на уметност; * ''Народна песна'', 1969 година, Латвиски национален музеј на уметност; * ''Мотив „Македонија'', 1974 година, Латвиски национален музеј на уметност. ==Изложби== ===Самостојни изложби=== Џема Скулме учествува на самостојни изложби од 1949 година: Рига (1968, 1985, 1992, 1994, 1995), Москва (1969, 1984), Женева (Швајцарија), Милано (Италија, 1971), Вилнус (1976), Кале (Франција), Фредрикштат (Норвешка, 1994, 1995), Цезис (1996), Киев (Украина, 1997), изложба на семејството Скулмес во Западен Берлин (1981), Питсбург (САД, 1986), Бергамо (Италија, 1987), Рига (1998 – 1999). ===Семејни изложби на Скулмес=== Организирала семејни изложби во Западен Берлин (1981); Питсбург (САД, 1986); Бергамо (Италија, 1987) и Рига (1998-1999). ===Групни изложби=== Нејзините дела биле претставени на изложбите во Њујорк (1989), Минхен, Бон, Питсбург (САД, „Жените меѓу времињата: Нови нации; Нова уметност“, 1993). ===Дела=== Нејзините дела можат да се видат во Латвискиот национален музеј на уметност, Музејот на уметност Цимерли на Универзитетот Рутгерс (САД), Галеријата Третјаков (Русија). Нејзините дела се наоѓаат и во приватни колекции на поединци, вклучувајќи го претседателот на Русија и кралицата на Данска.<ref>{{Cite web|url=http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm|title=Dzemma Skulme|website=www.gallery.lv|access-date=2018-05-09|archive-date=2018-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102064149/http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm|url-status=dead}}</ref> ===Посвета на уметникот=== Во 1986 година, документарниот филм „Џема“ била посветен на уметникот во Филмското студио во Рига. Режисерка - Лаима Жургина. == Надворешни врски == * [http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm Биографија и уметнички дела] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181102064149/http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm|date=2018-11-02}} * [http://www.tvnet.lv/zinas/viedokli/293086-dzemma_skulme_pret_varu_ar_brivas_makslas_garu Džemma Skulme pret varu ar brīvas mākslas garu] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Добитници на Државната награда на СССР]] [[Категорија:Починати во 2019 година]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] e2obp15l75eb7rnc5jzhcl7sw5pe51a 5544849 5544847 2026-04-26T13:43:21Z 19user99 72391 5544849 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Џема Скулме | image = MK balva 2009 (4108603553).jpg | caption = Џема Скулме ја добива наградата на Кабинетот на министри во 2009 година | birth_name = Џема Чија Скулме | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1925|9|20|df=y}} | birth_place = [[Рига]], Латвија | death_date = {{death date and age|2019|11|9|1925|9|20|df=y}} | death_place = [[Рига]], Латвија | field = [[Сликарство]] | movement = [[Модерна уметност|Модернизам]] | alma_mater = [[Академија за уметности „Репин“ во Санкт Петербург| Институт „Репин“ во Ленинград]] | works = }} '''Џема Лија Скулме''' (20 септември 1925 - 9 ноември 2019 година) — [[Латвија|латвиски]] уметник и модернистички [[Сликарство|сликар]]. Таа одиграла голема улога во развојот на латвиската уметност и општествениот живот на Латвија во втората половина на 20 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.manss.lv/lvi2010/lvi2010en.html|title=The great summer exhibition 2010|last=Manss.lv}}</ref> == Биографија == Џема Лија Скулме потекнува од семејството уметници Скулме. Таа била ќерка на латвискиот сликар Ото Скулме (1889-1967) и првата жена скулпторка во Латвија, Марта Лиепиња - Скулме (1890–1962). Ото, Марта и чичкото на Џема, Уга Скулме, биле членови на Ришката група уметници кои го одредиле развојот на уметноста во Латвија во 1930-тите години.<ref>{{cite web |author=Apinis.lv |url=http://www.apinis.lv/books/100%20EN%20web/100%20EN%2064%20D%C5%BEemma%20Skulme.pdf |title=The Hundred Great Latvians |access-date=2018-03-24 |archive-date=2018-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180326203029/http://www.apinis.lv/books/100%20EN%20web/100%20EN%2064%20D%C5%BEemma%20Skulme.pdf |url-status=dead }}</ref> Во 1949 година, Џема Скулме дипломирала на Латвиската академија за уметност и на Институтот за уметност Репин во 1955 година. Од 1956 година била членка на Сојузот на уметници на Латвија и била негов претседател од 1982 до 1992 година. Во 1976 година ја добила почесната титула Народен уметник на [[Латвиска Советска Социјалистичка Република|Латвиската ССР]]. Од 1993 година била претседател на фондацијата „Јаунрадес". Во 1992 година таа била избрана за почесен член на Латвиската академија на науките, а во 1998 година добила почесен докторат од Академијата за уметност на Латвија. Како признание за нејзината работа, Здружението на високообразовни установи за уметност на Латвија ја почестило со степенот ''Dr. honoris causa'' за нејзиниот придонес во латвиската култура.<ref>{{cite book |last=Gerharde-Upeniece |first=Ginta |title=50 Latvian Painting Masterpieces of the 20th century |publisher=Jumava |location=Riga |year=2013 |isbn=978-9934-11-397-0 |page=69}}</ref> ==Уметност== Џема Скулме работела со масло, акрил и [[акварел]]. Почнувајќи од 1970-тите години, таа ја развила темата за каријатидата, во која се стремела да ја открие етичката и духовната сила на жената („Жените од Ника", 1968; „Каријатида", 1979 и други). Таа, исто така, се свртела кон темата на стрелецот, латвиската етнографија и принципите на народната уметност. Во нејзините слики од втората половина на 1960-тите, нејзиниот поглед на светот станал подраматичен и таа ја зголемила експресивноста на својата работа користејќи голема четка или дури и нож за палета за нанесување боја. Во дела како „Марта во маска“ (1973), „Валентинс Скулме како Ричард III“ (1974) и „Дијалог“ (1975), уметницата со спонтана леснотија прикажувала драматични или херојски слики полни со живот и дух. Во средината на 1950-тите, таа станала препознаена и по своите илустрации за книги и списанија.<ref>{{cite book |last=Жажеровна Нефедова |first=Инара |title=Джемма Скулме: Живопись |language=ru |publisher=Советский художник |location=Moscow |series=Мастера советского искусства |year=1982 |page=106}}</ref> Во текот на 1960-тите, уметницата се свртила кон авторската техника - комбинација од акрилна и маслена боја, со што создала интересни текстури. Нејзиното сликарство во овој период станало поконцептуално. Во последните децении, Џема ја користила наивната стилистика на детските цртежи за да создаде живописни и сликарски виртуозни уметнички дела. Работела како асистент декоратер во театарот „Даиле" и куклениот театар на Латвија (1945-1947).<ref>{{cite book |last=Ņefedova |first=Ināra |title=Māksla un arhitektūra biogrāfijās |language=lv |publisher=Latvijas enciklopēdija |location=Riga |year=1995 |isbn=5-89960-057-8 |page=61}}</ref> Латвиската историчарка на уметност Лаима Слава ја нагласила линијата како откритие на 1960-тите години во творештвото на Џема Скулме: „На почетокот е мазна и конструктивна и го дефинира обликот на ликот, потоа станува полесна и потранспарентна."<ref>{{cite book |last=Slava |first=Laima |title=Džemma Skulme |publisher=Neputns |location=Riga |year=2015 |isbn=978-9934-512-63-6 }}</ref> ==Избрани дела== * ''Лето'', 1959 година, Латвиски национален музеј на уметност; * ''Народна песна'', 1969 година, Латвиски национален музеј на уметност; * ''Мотив „Македонија'', 1974 година, Латвиски национален музеј на уметност. ==Изложби== ===Самостојни изложби=== Џема Скулме учествува на самостојни изложби од 1949 година, и тоа во голем број градови вклучувајќи ги: Рига (1968, 1985, 1992, 1994, 1995), Москва (1969, 1984), Женева (Швајцарија), Милано (Италија, 1971), Вилнус (1976), Кале (Франција), Фредрикштат (Норвешка, 1994, 1995), Цезис (1996), Киев (Украина, 1997), изложба на семејството Скулмес во Западен Берлин (1981), Питсбург (САД, 1986), Бергамо (Италија, 1987), Рига (1998 – 1999). ===Семејни изложби на Скулмес=== Организирала семејни изложби во Западен Берлин (1981); Питсбург (САД, 1986); Бергамо (Италија, 1987) и Рига (1998-1999). ===Групни изложби=== Нејзините дела биле претставени на изложбите во Њујорк (1989), Минхен, Бон, Питсбург (САД, „Жените меѓу времињата: Нови нации; Нова уметност“, 1993). ===Дела=== Нејзините дела можат да се видат во Латвискиот национален музеј на уметност, Музејот на уметност „Цимерли" на Универзитетот Рутгерс (САД), и Третјаковата галерија (Русија). Нејзините дела се наоѓаат и во приватни колекции на поединци, вклучувајќи го претседателот на Русија и кралицата на Данска.<ref>{{Cite web|url=http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm|title=Dzemma Skulme|website=www.gallery.lv|access-date=2018-05-09|archive-date=2018-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102064149/http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm|url-status=dead}}</ref> ===Посвета на уметникот=== Во 1986 година, документарниот филм „Џема“ била посветен на уметникот во Филмското студио во Рига. Режисерка на филмот била [[Лаима Жургина]]. == Надворешни врски == * [http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm Биографија и уметнички дела] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181102064149/http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm|date=2018-11-02}} * [http://www.tvnet.lv/zinas/viedokli/293086-dzemma_skulme_pret_varu_ar_brivas_makslas_garu Džemma Skulme pret varu ar brīvas mākslas garu] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Добитници на Државната награда на СССР]] [[Категорија:Починати во 2019 година]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] 3kn9v5sgnkhfzn2pnhobmr0b7bq6kpx 5544851 5544849 2026-04-26T13:44:09Z 19user99 72391 /* Избрани дела */ 5544851 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | name = Џема Скулме | image = MK balva 2009 (4108603553).jpg | caption = Џема Скулме ја добива наградата на Кабинетот на министри во 2009 година | birth_name = Џема Чија Скулме | birth_date = {{Birth date|mf=yes|1925|9|20|df=y}} | birth_place = [[Рига]], Латвија | death_date = {{death date and age|2019|11|9|1925|9|20|df=y}} | death_place = [[Рига]], Латвија | field = [[Сликарство]] | movement = [[Модерна уметност|Модернизам]] | alma_mater = [[Академија за уметности „Репин“ во Санкт Петербург| Институт „Репин“ во Ленинград]] | works = }} '''Џема Лија Скулме''' (20 септември 1925 - 9 ноември 2019 година) — [[Латвија|латвиски]] уметник и модернистички [[Сликарство|сликар]]. Таа одиграла голема улога во развојот на латвиската уметност и општествениот живот на Латвија во втората половина на 20 век.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.manss.lv/lvi2010/lvi2010en.html|title=The great summer exhibition 2010|last=Manss.lv}}</ref> == Биографија == Џема Лија Скулме потекнува од семејството уметници Скулме. Таа била ќерка на латвискиот сликар Ото Скулме (1889-1967) и првата жена скулпторка во Латвија, Марта Лиепиња - Скулме (1890–1962). Ото, Марта и чичкото на Џема, Уга Скулме, биле членови на Ришката група уметници кои го одредиле развојот на уметноста во Латвија во 1930-тите години.<ref>{{cite web |author=Apinis.lv |url=http://www.apinis.lv/books/100%20EN%20web/100%20EN%2064%20D%C5%BEemma%20Skulme.pdf |title=The Hundred Great Latvians |access-date=2018-03-24 |archive-date=2018-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180326203029/http://www.apinis.lv/books/100%20EN%20web/100%20EN%2064%20D%C5%BEemma%20Skulme.pdf |url-status=dead }}</ref> Во 1949 година, Џема Скулме дипломирала на Латвиската академија за уметност и на Институтот за уметност Репин во 1955 година. Од 1956 година била членка на Сојузот на уметници на Латвија и била негов претседател од 1982 до 1992 година. Во 1976 година ја добила почесната титула Народен уметник на [[Латвиска Советска Социјалистичка Република|Латвиската ССР]]. Од 1993 година била претседател на фондацијата „Јаунрадес". Во 1992 година таа била избрана за почесен член на Латвиската академија на науките, а во 1998 година добила почесен докторат од Академијата за уметност на Латвија. Како признание за нејзината работа, Здружението на високообразовни установи за уметност на Латвија ја почестило со степенот ''Dr. honoris causa'' за нејзиниот придонес во латвиската култура.<ref>{{cite book |last=Gerharde-Upeniece |first=Ginta |title=50 Latvian Painting Masterpieces of the 20th century |publisher=Jumava |location=Riga |year=2013 |isbn=978-9934-11-397-0 |page=69}}</ref> ==Уметност== Џема Скулме работела со масло, акрил и [[акварел]]. Почнувајќи од 1970-тите години, таа ја развила темата за каријатидата, во која се стремела да ја открие етичката и духовната сила на жената („Жените од Ника", 1968; „Каријатида", 1979 и други). Таа, исто така, се свртела кон темата на стрелецот, латвиската етнографија и принципите на народната уметност. Во нејзините слики од втората половина на 1960-тите, нејзиниот поглед на светот станал подраматичен и таа ја зголемила експресивноста на својата работа користејќи голема четка или дури и нож за палета за нанесување боја. Во дела како „Марта во маска“ (1973), „Валентинс Скулме како Ричард III“ (1974) и „Дијалог“ (1975), уметницата со спонтана леснотија прикажувала драматични или херојски слики полни со живот и дух. Во средината на 1950-тите, таа станала препознаена и по своите илустрации за книги и списанија.<ref>{{cite book |last=Жажеровна Нефедова |first=Инара |title=Джемма Скулме: Живопись |language=ru |publisher=Советский художник |location=Moscow |series=Мастера советского искусства |year=1982 |page=106}}</ref> Во текот на 1960-тите, уметницата се свртила кон авторската техника - комбинација од акрилна и маслена боја, со што создала интересни текстури. Нејзиното сликарство во овој период станало поконцептуално. Во последните децении, Џема ја користила наивната стилистика на детските цртежи за да создаде живописни и сликарски виртуозни уметнички дела. Работела како асистент декоратер во театарот „Даиле" и куклениот театар на Латвија (1945-1947).<ref>{{cite book |last=Ņefedova |first=Ināra |title=Māksla un arhitektūra biogrāfijās |language=lv |publisher=Latvijas enciklopēdija |location=Riga |year=1995 |isbn=5-89960-057-8 |page=61}}</ref> Латвиската историчарка на уметност Лаима Слава ја нагласила линијата како откритие на 1960-тите години во творештвото на Џема Скулме: „На почетокот е мазна и конструктивна и го дефинира обликот на ликот, потоа станува полесна и потранспарентна."<ref>{{cite book |last=Slava |first=Laima |title=Džemma Skulme |publisher=Neputns |location=Riga |year=2015 |isbn=978-9934-512-63-6 }}</ref> ==Избрани дела== * ''Лето'', 1959 година, Латвиски национален музеј на уметност; * ''Народна песна'', 1969 година, Латвиски национален музеј на уметност; * ''Мотив „Македонија"'', 1974 година, Латвиски национален музеј на уметност. ==Изложби== ===Самостојни изложби=== Џема Скулме учествува на самостојни изложби од 1949 година, и тоа во голем број градови вклучувајќи ги: Рига (1968, 1985, 1992, 1994, 1995), Москва (1969, 1984), Женева (Швајцарија), Милано (Италија, 1971), Вилнус (1976), Кале (Франција), Фредрикштат (Норвешка, 1994, 1995), Цезис (1996), Киев (Украина, 1997), изложба на семејството Скулмес во Западен Берлин (1981), Питсбург (САД, 1986), Бергамо (Италија, 1987), Рига (1998 – 1999). ===Семејни изложби на Скулмес=== Организирала семејни изложби во Западен Берлин (1981); Питсбург (САД, 1986); Бергамо (Италија, 1987) и Рига (1998-1999). ===Групни изложби=== Нејзините дела биле претставени на изложбите во Њујорк (1989), Минхен, Бон, Питсбург (САД, „Жените меѓу времињата: Нови нации; Нова уметност“, 1993). ===Дела=== Нејзините дела можат да се видат во Латвискиот национален музеј на уметност, Музејот на уметност „Цимерли" на Универзитетот Рутгерс (САД), и Третјаковата галерија (Русија). Нејзините дела се наоѓаат и во приватни колекции на поединци, вклучувајќи го претседателот на Русија и кралицата на Данска.<ref>{{Cite web|url=http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm|title=Dzemma Skulme|website=www.gallery.lv|access-date=2018-05-09|archive-date=2018-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20181102064149/http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm|url-status=dead}}</ref> ===Посвета на уметникот=== Во 1986 година, документарниот филм „Џема“ била посветен на уметникот во Филмското студио во Рига. Режисерка на филмот била [[Лаима Жургина]]. == Надворешни врски == * [http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm Биографија и уметнички дела] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181102064149/http://www.gallery.lv/Skulme/default.htm|date=2018-11-02}} * [http://www.tvnet.lv/zinas/viedokli/293086-dzemma_skulme_pret_varu_ar_brivas_makslas_garu Džemma Skulme pret varu ar brīvas mākslas garu] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Добитници на Државната награда на СССР]] [[Категорија:Починати во 2019 година]] [[Категорија:Родени во 1925 година]] 2bad6i6mpjfvs4f505mm8lhfr2u1qor 0 1392601 5544954 5544718 2026-04-26T17:39:24Z Ehrlich91 24281 5544954 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Јован Златоуст |слика = Црква „Св. Јован Златоуст“ - Нижеполе.jpg |големина на слика = 250п |опис = Поглед на црквата |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Осма приградска |координати = {{coord|41|1|14.6|N|21|14|56.1|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Нижеполе |општина = Битола |држава = Македонија |патрон = Свети Јован Златоуст |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = еднокорабна |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Црква „Св. Јован Златоуст“''' — главна манастирска [[црква (градба)|црква]] на [[Нижеполски манастир „Св. Јован Златоуст“|Нижеполскиот манастир „Св. Јован Златоуст“]] во [[битолско]]то село [[Нижеполе]], [[Македонија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://krushdem.org/tag/manastir-sv-jovan-zlatoust-s-nizhepole/|title=Манастир „Св. Јован Златоуст“ - с. Нижеполе Archives|work=Света Митрополија крушевска и демирхисарска|language=mk-MK|accessdate=2026-04-26}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа зад последните куќи во југозападниот дел на селото [[Нижеполе]], на самиот влез во селото, десно од асфалтниот пат кој води до него. == Историја == Црквата, како и манастирскиот комплекс околу него, била направена од здружение на одметнати калуѓерки од [[Македонска православна црква - Охридска архиепископија|Македонската православна црква]] (МПЦ), кои заедно со некогашниот епископ [[Јован Крушевско-демирхисарски|Јован Вранишкоски]] ја создале поранешната [[Православна охридска архиепископија]], паралелна црковна структура која во 2023 по решавањето на црковниот спор помеѓу МПЦ и [[Српска православна црква|СПЦ]] била официјално припоена кон МПЦ.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://biroescp.gov.mk/wp-content/uploads/2020/09/%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%92%D0%A0%D0%9E%D0%9F%D0%98%D0%93%D0%98%D0%88%D0%90%D0%9B%D0%9D%D0%98%D0%9E%D0%A2-%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%A1%D0%A2%D0%98%D0%A0-%D0%A1%D0%92.-%D0%88%D0%9E%D0%92%D0%90%D0%9D-%D0%97%D0%9B%D0%90%D0%A2%D0%9E%D0%A3%D0%A1%D0%A2-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2-%D0%A0E%D0%9F%D0%A3%D0%91%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%90-%D0%9C%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%9D%D0%98%D0%88%D0%90.pdf|title=СЛУЧАЈ СТАВРОПИГИЈАЛНИОТ МАНАСТИР СВ. ЈОВАН ЗЛАТОУСТ против РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА|date=2018|accessdate=26 април 2026}}</ref> == Архитектура == === Фрескоживопис === Внатрешноста на црквата е целосно живописана. === Икони и иконостас === Црквата поседува дрвен иконостас. == Галерија == <gallery mode="packed" heights="120px"> Податотека:Црква „Св. Јован Златоуст“ - Нижеполе 2.jpg|Влез Податотека:Црква „Св. Јован Златоуст“ - Нижеполе 3.jpg|Влез Податотека:Црква „Св. Јован Златоуст“ - Нижеполе 4.jpg|Мозаик на подот Податотека:Црква „Св. Јован Златоуст“ - Нижеполе 5.jpg|Источната страна Податотека:Црква „Св. Јован Златоуст“ - Нижеполе 6.jpg|Поглед на црквата </gallery> == Поврзано == * [[Ресенско архијерејско намесништво]] * [[Осма приградска парохија]] * [[Нижеполе]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|St. Anne's Church (Malovište)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јован Златоуст, Нижеполе}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Јован Златоуст во Македонија|Нижеполе]] [[Категорија:Нижеполски манастир „Св. Јован Златоуст“]] dq1562pnw6az3guc86c9giz707ifrtk 0 1392609 5544921 5544794 2026-04-26T16:35:47Z Marco Mitrovich 114460 5544921 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мачевиќ | native_name = Măcești | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 45 |lats = 18 |latNS = N | longd = 21 |longm = 36 |longs = 32 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = [[Караш-Северин (округ)|Караш-Северин]] | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Нова Молдава]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 90 | population_footnotes = | population_total = 447 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 325501 | area_code_type = | area_code = 0255 | registration_plate = CS }} '''Мачевиќ''' ({{langx|ro|Măcești}}) е населено место во [[Караш-Северин (округ)|округот Караш-Северин]], [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 447 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на градот [[Нова Молдава]]. Селото е претежно [[Срби|српско]]. == Историја == Селото се споменува во 1515 година. Според царскиот ревизор Ерлер од 1774 година, се чини дека местото „Мацовез“ имало воен статус и се наоѓало во округот Ракаждија, Новопаланачки дистрикт.<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003. године</ref> Бројот на жители во Мачевиќ полека растел во средината на 19 век. Така, во 1847 година имало 220 православни души, а во 1867 година - 270. Во 1905 година, Мачевиќ била мала општина во Новомолдавскиот округ. Имало 778 жители во 130 домови. Имало 740 Срби и 38 Романци и Роми. Од јавните згради, имало српска православна црква и општинско основно училиште. Последната пошта и експресна достава биле надвор од селото во [[Стара Молдава]]. == Демографија == ;Етнички состав во населба (519 жители) {{bar box |float=center |title=Етнички групи 2011 година<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-ethnic-loc2011.htm Ethnic composition, all places: 2011 census] pop-stat.mashke.org</ref> |titlebar=#ddd |barwidth=300px |bars= {{Столбен постоток|[[Срби]]|red|70.5}} {{Столбен постоток|[[Романци]]|yellow|25.6}} }} == Религија == Локацијата за православната црква е одредена во 1800 година, за време на парохискиот свештеник Антоније Марковиќ (1792–1829). Сепак, подготовките за изградба траеле долго. На крајот, било изградено место за богослужба, како едно во ред куќи на улицата. Тоа била куќа-капела, со ѕидан темпл. Православната црква посветена на празникот Вознесение Господово е изградена во 1856 година, со две ѕвона во кулата, за време на парохискиот свештеник Евгеније Стефановиќ (1845–1856).<ref>Милош Поповић: "Верско-црквени живот Срба у Банату", Зрењанин 2001. године</ref> Иконостасот содржи неколку икони од сликарот Аксентиј Маришеску. Дури во 1969 година над западниот дел од зградата била подигната кула. ​​Во 1982 година следела општа реконструкција, при што црквата била проширена кон исток, всушност била додадена полукружна олтарска апсида. Новата скромна олтарска преграда ја направил дрводелецот Жива Марковиќ, а иконите декоративно ги насликал аматерот Никалај Шух. Исто така, постојат и некои, подобри икони, дело на свештеникот Драгутин Остојиќ.<ref>Стеван Бугарски, Љубомир Степанов: "Историјски и културни споменици Срба у румунском Банату", Темишвар 2008. године</ref> Според државната шематизација на православното свештенство од 1846 година, на местото „Matsevatz“ е основана православна парохија, а црковните регистри се водат од 1794 (или 1792 година). Парохијаните, 507 души, ја користат црквата во Молдава за духовни потреби. Свештеник во 1846 година бил свештеникот Василије Јоакимовиќ. Тој се појавува и како преброител во српска книга.<ref>Reesch de Lewald, Aloysius: "Universalis schematismus ecclesiasticus venerabilis cleri orientalis ecclesiae graeci non uniti ritus regni Hungariae partiumque eidem adnexarum, necnon magni principatus Transilvaniae, item literarius, seu nomina eorum, qui rem literariam et fundationalem scholarem ejusdem ritus procurant ... pro anno ...", Buda 1846.</ref> Во Мачевиќ е организирана црковна општина, собранието е редовно, под претседателство на монахот Теофан Миленковиќ. Парохијата е од шеста класа, има парохиска куќа и парохиска седница од 31 кј земјиште. Има српски православни гробишта, а црковно-општинскиот имот е 43 кј земјиште. Администратор на парохијата бил во 1904-1905 година јеромонахот Теофан Миленковиќ, роден во [[Соколовац]], кој служи во селото 29 години.<ref>Мата Косовац: "Српска православна митрополија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Образование == Во 1846 година, јавното училиште во Мачевиќ имало 40 ученици, предводени од учителот Јован Радониќ. Во 1889 година, во Мачевиќ работел српски учител, Коста Јунгиќ. Сиромашната црковна заедница во Мачевиќ, како и во 1890 година, го привлекла вниманието на благородните патриоти, кои често ѝ испраќале претплати за „Училишен гласник“. Училишната зграда е скромна градба и се наоѓа веднаш до црквата. Основното училиште Мачевиќ е комунално, општинско училиште од 1874 година. Финансирано е од таканаречениот Фонд на граничната стража и има една зграда. Наставникот во 1905 година бил Ѓорѓе Грбиќ, а тој ги подучувал децата кои посетувале редовна настава - само 22 од нив, од 85 возрасни ученици.<ref>Мата Косовац, наведено дело</ref> == Поврзано == * [[Караш-Северин (округ)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Нова Молдава]] [[Категорија:Населени места во Романија]] [[Категорија:Караш-Северин (округ)]] 8m7utja7m9ec79i6x0buxxuy7y24wfr 0 1392618 5544906 5544818 2026-04-26T15:37:20Z Andrew012p 85224 5544906 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Програмска опрема | name = Waze | title = Waze | logo = Waze logo 2022.png | logo_size = 200px | developer = Waze Mobile ([[Google]]) | released = 2008 | frequently_updated = yes | latest_release_version = 4.92 (iOS) / 4.0.0.2 (Android) | latest_release_date = 2023 | status = активна | programming_language = [[C++]], [[Java]], [[Swift (програмски јазик)|Swift]] | operating_system = [[Android]], [[iOS]], [[BlackBerry OS]], [[Symbian OS]], [[Windows Mobile]] | language = повеќејазичен (вклучувајќи македонски) | genre = GPS-навигација, [[социјална мрежа]] | license = GNU GPL v2 (програмска опрема)<br />сопственичка (карти) | website = [https://www.waze.com waze.com] |screenshot=Utilisation de Waze via Apple CarPlay.png}} '''Waze Mobile Ltd''' — бесплатна социјална апликација за навигација на мобилни уреди, која овозможува следење на состојбата на патиштата во вистинско време, планирање на оптимални [[Маршрута|маршрути]], информирање за местоположбата на радари за брзина, добивање информации и предупредување на другите корисници за промени во условите на патот, препреки, [[Полиција|полиција]], како и комуникација со другите корисници на картата. Картите во Waze ги создаваат самите корисници. Waze е создаден во [[Израел]]. Во јуни 2013 г., [[Гугл|Google]] го купил Waze за 1,1 милијарда долари.<ref>{{Cite web |url=http://crunchbase.com/company/waze |title=Waze {{!}} CrunchBase Profile |access-date=2013-08-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141018143141/http://www.crunchbase.com/company/waze |archive-date=2014-10-18 |url-status=dead }}</ref> Програмата била развивана за следните мобилни платформи: [[Windows Phone]], [[Apple iOS|iOS]], [[Android]], [[Windows Mobile]], [[Symbian OS|Symbian]] и [[BlackBerry]]. Во моментов се поддржани само [[Android]] и [[iOS]].<ref>{{Cite web|url=https://www.waze.com/ru/waze/|title=Маршруты, информация о пробках и совместные поездки Carpool от Waze|lang=ru|website=www.waze.com|access-date=2023-08-10|archive-date=2023-08-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20230810232252/https://www.waze.com/ru/waze/|url-status=live}}</ref> == Waze Ltd == Компанијата е основана во [[Израел]] во 2008 г. од страна на Ури Левин, софтверскиот инженер Ехуд Шабтаи и Амир Шејнар. Првичното име на компанијата било Linqmap. До декември 2011 г., во неа работеле 80 души, од кои 70 во [[Ранана]] (Израел) и 10 во [[Пало Алто]] ([[Калифорнија]]).<ref>{{cite news|last=Blum|first=Brian|title=Waze steers you clear of traffic|url=http://www.israel21c.org/technology/waze-steers-you-clear-of-traffic|access-date=2012-03-22|newspaper=Israel21c|date=2011-12-19|archive-date=2012-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20120226160737/http://www.israel21c.org/technology/waze-steers-you-clear-of-traffic}}</ref><ref>{{cite news|last=Hoge|first=Patrick|title=Waze raises $30 million|url=http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2011/10/18/waze-raises-30-million.html|access-date=2012-03-22|newspaper=[[San Francisco Business Times]]|date=2011-10-18|archive-date=2013-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520171905/http://www.bizjournals.com/sanfrancisco/news/2011/10/18/waze-raises-30-million.html}}</ref><ref>{{cite web|title=Company Overview of Waze Ltd.|url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=58203778|work=[[Bloomberg|Bloomberg Businessweek]]|access-date=2012-08-04|archive-url=https://www.webcitation.org/6A2Yiocqq?url=http://investing.businessweek.com/research/stocks/private/snapshot.asp?privcapId=58203778|archive-date=2012-08-19}}</ref><ref>{{cite news|last=Singh|first=Sukasha|title=Social network paves the Waze|url=http://www.techcentral.co.za/social-network-paves-the-waze/30348/|access-date=2012-03-22|newspaper=TechCentral|date=2012-03-16|agency=[[Mail & Guardian]]|archive-date=2013-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214200242/http://www.techcentral.co.za/social-network-paves-the-waze/30348/}}</ref> == Waze во Македонија == Во [[Македонија]], апликацијата забележала значителен пораст на популарноста на почетокот на 2026 г. Ова е непосредно поврзано со целосното ставање во функција на системот „[[Безбеден град]]“ од страна на [[Министерство за внатрешни работи на Македонија|МВР]], кој користи камери со [[вештачка интелигенција]] за автоматско казнување на сообраќајни прекршоци. Корисниците на Waze во Македонија го користат системот за меѓусебно известување за местоположбите на паметните камери, со цел избегнување на високи парични казни.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.publikum.mk/waze-gi-detektira-novite-kameri-vo-skopje/|title=„Waze“ ги детектира новите камери во Скопје: Огромен интерес за апликацијата меѓу возачите - ПУБЛИКУМ|date=2025-12-02|work=www.publikum.mk|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20260426091912/https://www.publikum.mk/waze-gi-detektira-novite-kameri-vo-skopje/|archive-date=2026-04-26|accessdate=2026-04-26}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Waze}} * [https://waze.com/ Free GPS Navigation with Turn by Turn — Waze] [[Категорија:Набавка од мноштво]] [[Категорија:Програмска опрема за мобилни уреди]] gk7oflw7px2yjc3m5zpquxs1qk9avt8 0 1392622 5544972 5544836 2026-04-26T17:57:02Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Кајзер (1858)]] на [[Кајзер (1858)]] 5544836 wikitext text/x-wiki {{Short description|Warship of the Austro-Hungarian Navy}} {{other ships|SMS Kaiser}} {{good article}} {{Infobox ship |section1={{Infobox ship/image | image = Kaiser (ship, 1859) - NH 87010.jpg | image_caption = SMS ''Kaiser'' in her original configuration }} |section2={{Infobox ship/career | country=[[Austro-Hungarian Empire]] | flag={{Shipboxflag|Austria-Hungary|naval}} | name = SMS ''Kaiser'' | namesake = [[Kaiser]] | builder = [[Pola Navy Yard]] | laid_down = 25 March 1855 | launched = 4 October 1858 | commissioned = 1859 | renamed = ''Bellona'', 1902 | fate = Unknown after 1918 }} |section3={{Infobox ship/characteristics | header_caption = (as built) | type = [[Ship of the line]] | displacement = {{convert|5194|LT|lk=on}} | length = {{cvt|242|ft|10|in|order=flip}} | beam = {{cvt|53|ft|2|in|order=flip}} | propulsion = *1 × [[marine steam engine]] *1 × [[screw propeller]] | power= *6 × [[boiler]]s *800&nbsp;[[nominal horsepower]] | speed = | complement =900 | armament = *16 × 60-pounder guns *74 × 30-pounder guns *2 × 24-pounder guns }} |section4={{Infobox ship/class overview | name = (as ironclad) | class_before = {{SMS|Erzherzog Albrecht||2}} | class_after = {{sclass|Kaiser Max|ironclad|4||1875}} }} |section5={{Infobox ship/characteristics | header_caption = (1873) | type=[[Casemate ship]] | displacement = {{convert|5720|LT}} | length = {{cvt|255|ft|order=flip}} | beam = {{cvt|58|ft|3|in|in|order=flip}} | draft = {{cvt|24|ft|2|in|in|order=flip}} | power= *{{convert|2786|ihp|abbr=on|lk=on}} | speed = {{convert|11.55|kn|lk=in}} | range = {{convert|1519|nmi|lk=in}} at {{convert|10|kn}} | complement =471 | armament = *10 × {{convert|9|in|abbr=on|0}} guns *6 × 8-pounder guns | armor = *[[Belt armor|Belt]]: {{convert|152|mm|abbr=on|0}} *[[Casemate]]: {{convert|127|mm|abbr=on|0}} }} }}   '''SMS ''Kaiser''''' бил дрвен [[Линиски брод|брод со 92 топови од линијата]] како дел од [[Австроунгарска воена морнарица|австриската морнарица]] и претставувал последен брод од овој тип и единствениот примерок со завртка што некогаш го изградиле Австријците. Бродот бил изграден во поморското бродоградилиште во [[Пула|Пола]], а бил спуштен во март 1855 година, додека бил спуштен во вода во октомври 1858 година и завршен во 1859 година. Бродот учествувал во [[Втора шлезвишка војна|Втората шлезвишка војна]] од 1864 година, но не учествувал во акција за време на неговото распоредување во [[Северно Море|Северното Море]], но сепак две години подоцна во 1866 година, ''Kaiser'' учествувал во акција за време на [[Австро-пруска војна|Седумнеделната војна]] за време на која учествувал во [[Битка кај Лиса|Битката кај Лиса]] како [[Адмиралски брод|предводник]] на Антон фон Пец, кој бил командант на австриската Втора дивизија. ''Kaiser'' се соочил со неколку италијански железнооклопни бродови истовремено, од кои удрил еден - {{Ship|Italian ironclad|Re di Portogallo||2}} - и оштетил друг - {{Ship|Italian ironclad|Affondatore||2}} - со огнено оружје. Со тоа, тој станал единствениот дрвен брод од линијата што се соочил со железнооклопен воен брод во битка. Во 1869 година Австроунгарците одлучиле да го обноват ''„Кајзер“'' во цврст казематен брод, а работата траела до 1873 година и била значително одложувана поради буџетски недостатоци, што го забавил набавувањето на оклопни плочи од британски фирми, но сепак дотогаш казематните бродови биле заменети со бродови со куполи и како резултат на тоа, ''„Кајзер“'' ги поминал годините 1875-1902 во резерва. Сепак бил периодично модернизиран во текот на 70 и 80 години од 19 век во обиди да се подобри неговите перформанси, па така во 1901/2 година, бил преименуван во '''''„Белона“''''' и неговото вооружување и мотори биле отстранети за да може да се користи како касарен брод во Пола, улога што ја извршувал во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Италија го запленила (украла) бродот како воен подарок по завршувањето на конфликтот, но неговата конечна судбина е непозната. == Дизајн == [[File:SMS_Kaiser_in_drydock.png|лево|мини|''Кајзер'' во сув док]] Почнувајќи од почетокот на 50 години од 19 век, [[Австриско Царство|Австриската Империја]], била соочена со зајакнувањето [[Кралство Сардинија|на Кралството Сардинија]] кое го обединила поголемиот дел од италијанскиот полуостров за една деценија и започнала да ја модернизира својата морнарица со нови воени бродови на пареа. [[Надвојвода|Надвојводата]] [[Максимилијан I (Мексико)|Фердинанд Максимилијан]] ја надгледувал програмата, која започнала со слетувањето на [[Фрегата|фрегатата]] Radetzky во Британија во 1852 година, па така две години подоцна, Фердинанд одлучил дека следно требало да се изгради [[Линиски брод|пароброд од линијата]], а првично имал намера новиот брод да биде изграден како копија на британскиот брод со 91 топ од линијата HMS Агамемнон, плановите за кои [[Кралска воена морнарица|Кралската морнарица]] ѝ ги обезбеди на Австрија во замена за земјата да остане неутрална за време на [[Кримска војна|Кримската војна]] од 1853–1856 година. Одличните перформанси на францускиот брод {{Ship|French ship|Algésiras|1855|2}} за време на војната ги натерале Австријците да го модифицираат дизајнот на ''Агамемнон'' за да вклучат карактеристики на францускиот брод, вклучувајќи поголема големина и помоќна машинерија. Втор брод со малку поголем дизајн, кој бил именуван ''[[Österreich]]'' и вооружен со 101 топ, бил откажан во 1859 година пред да биде спуштен . {{Sfn|Lambert}} ''„Кајзер“'' бил дизајниран од [[Шведска|шведскиот]] поморски инженер [[:sv:Axel_Ljungstedt|Аксел Љунгштет]], кој бил активен во Австрија помеѓу 1850 и 1856 година.{{Sfn|Royal Swedish Society of Naval Sciences}} Бројките за оригиналните карактеристики на бродот биле нејасни, а според современиот историчар [[Вилхелм фон Ристов]], ''„Кајзер“'' бил 74м долг, со депласман од 5,423т,{{Sfn|Rüstow}} но пак друг современ поморски историчар [[Ендру Ламберт]] наведувал дека неговата должина била 74.02м на 5,277т и исто така обезбедувал греда од 16.21м.{{Sfn|Lambert}} Бродот бил напојуван од двоцилиндричен хоризонтален [[Парна машина|парен мотор]], кој управувал со еднозавртен пропелер од 5.75м во дијаметар, а пареата се обезбедувала од шест котли на јаглен со 26 [[Огниште (котел)|ложишта]]. Моторот, кој бил произведен од „Модслеј, синови и филд“, бил оценет на 800[[Коњска сила|номинална коњска сила]], а Бродска платформа со три [[Јарбол|јарболи]] ја дополнуваше парна машина.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Lambert}}{{Sfn|Pawlik}} Бродскиот екипаж броел околу 900 офицери и војници, меѓу кои и контингент од морнаричка [[пешадија]], а бил вооружен со батерија од 92 топа, составена од 16 од 60 фунти, 74 мазни цевки од 30 фунти и 2 локомотиви со кршен полнач од 24 фунти.{{Sfn|Rüstow}} == Историја на услуги == На 25 март 1855 година веќе бил поставен [[Кобилица|килот]] на ''„Кајзер“'' во поморското бродоградилиште во [[Пула|Пола]]{{Sfn|Sieche & Bilzer}}, а на 4 октомври 1858 година веќе бил спуштен и ставен во употреба во Австриската морнарица во 1859 година и веќе истата година на 6 декември започнал со морски проби, а првото патување со сопствен погон се случило од [[Муџа]] до Пола.{{Sfn|Aichelburg}} Во февруари 1864 година, Австриската империја ѝ се придружила [[Прусија|на Прусија]] во [[Втора шлезвишка војна|Втората шлезвишка војна]] против Данска, а ''„Кајзер“'' бил испратен со новата [[Фрегата|оклопна фрегата]] Don Juan d'Austria и два помали брода под водство на вицеадмиралот Бернхард фон Вилерсторф-Урбер за да засилел помала сила составена од фрегатите [[Schwarzenberg]] и ''„[[Радецки]]“'' под водство на тогашниот капетан [[Вилхелм фон Тегетоф|Вилхелм фон Тегетхоф]], а откако двете групи се здружиле во [[Ден Хелдер]], Холандија, продолжиле кон [[Куксхафен]] на 27 јуни, пристигнувајќи три дена подоцна. Сега веќе бројно помалата данска флота останала во пристаништето до крајот на војната и не барала битка со австро-пруската ескадрила и наместо тоа, австриските и пруските поморски сили ги поддржале операциите за освојување на островите покрај западниот дански брег.{{Sfn|Greene & Massignani}} За време на кампањата, ''Кајзер'' бил командуван од Фридрих фон Пек.{{Sfn|Sondhaus}} === Битката кај Лиса === {{Главна|Battle of Lissa (1866)}} [[Податотека:Ludwig_Rubelli_von_Sturmfest_Die_Schlacht_bei_Lissa.jpg|лево|мини|''Кајзер'' опкружен со италијански железни оклопи кај Лиса]] Во јуни 1866 година, Италија ѝ објавила војна на Австрија, како дел од [[Third Italian War of Independencе|Третата италијанска војна за независност]], која се водела истовремено со [[Австро-пруска војна|Австро-пруската војна]],{{Sfn|Sondhaus}} а на 27 јуни [[Тегетхоф]], кој дотогаш бил унапреден во контраадмирал и командант на целата флота, ја довел австриската флота во [[Анкона]] во обид да ги повлече Италијанците, но италијанскиот командант, адмиралот [[Карло Пелион ди Персано]], одбил да се бори со Тегетхоф,{{Sfn|Wilson}} во тоа време, ''„Кајзер“'' служел како [[Адмиралски брод|предводник]] на Втората дивизија на австриската флота, под команда на Антон Пец. На 16 јули, Персано ја однел италијанската флота, со 12 железни бродови, од Анкона, насочени кон островот [[Вис (остров)|Лиса]], каде што пристигнале два дена подоцна на 18 јули и со себе донеле транспортни трупи со 3.000 војници.{{Sfn|Sondhaus}} Потоа Персано ги поминал следните два дена бомбардирајќи ја австриската одбрана на островот и неуспешно обидувајќи се да наметне истовар, а Тегетхоф добил серија телеграми помеѓу 17 и 19 јули со кои го известувале за италијанскиот напад, за кој првично верувал дека е измама за да ја одвлече австриската флота од нејзините главни бази во Пола и [[Венеција]], но сепак, до утрото на 19 јули, тој бил убеден дека Лиса всушност била италијанската цел, па затоа побарал дозвола за напад.{{Sfn|Wilson}} Кога флотата на Тегетхоф пристигнала кај Лиса утрото на 20 јули, флотата на Персано веќе била построена за уште еден обид за истовар, а неговите бродови биле поделени во три групи, при што само првите две успеале да се концентрираат на време за да се сретнат со Австријците. Тегетхоф ги распореди своите железни бродови во форма на клин, а дрвените воени бродови од Втората и Третата дивизија го следеле во истата формација, а ''Кајзер'' ја водел Втората дивизија во центарот на линијата. Додека ги формирал своите бродови, Персано се префрлил од својот флагмански брод, {{Ship|Italian ironclad|Re d'Italia||2}}, на бродот со кула {{Ship|Italian ironclad|Affondatore||2}} и ова создало празнина во италијанската линија, а Тегетхоф ја искористил можноста да ја подели италијанската флота и да создаде блиска борба и така тој успешно направил премин низ празнината, но не успеа да удри ниту еден од италијанските бродови, принудувајќи се да се сврти и да направи уште еден обид. Во меѓувреме, Пец ги однел ''Кајзер'' и неговата дивизија подалеку на југ, надевајќи се дека би ги нападнал италијанските дрвени бродови кои не се приклучиле на акцијата, но наместо тоа, задниот дел од италијанската железнооружена линија се свртел за да го блокира Пец од Тегетхоф и го нападнал ''Кајзер,'' а пак Пец ја преориентирал својата дивизија за да ги нападне италијанските железнооружени сили, водејќи го нападот со ''Кајзер''.{{Sfn|Wilson}} [[Податотека:SMS_Kaiser_(1860).jpg|мини|''Кајзер'' по битката, делумно соборен од јарболот]] Бродовите {{Ship|Italian ironclad|Castelfidardo||2}}, {{Ship|Italian coastal defense ship|Varese||2}} и {{Ship|Italian ironclad|Principe di Carignano||2}} кружеле околу ''„Кајзер“'', разменувајќи оган со него, а во борбата што следела, австриските и италијанските бродови постојано се обидувале да се удираат еден со друг. Персано пристигнал во ''Афондаторе'' и безуспешно се обидел да го удри ''„Кајзер“'', но промашил и задал само еден брз удар, а кратко потоа, ''„Кајзер“'' го удрил „ {{Ship|Italian ironclad|Re di Portogallo||2}}, кој бил удрен од оклоп, во обид да ги заштител австриските неоклопни бродови [[Erzherzog Friedrich]] и [[Kaiserin Elizabeth]]. Сепак, ''„Кајзер“'' задал и еден брз удар и нанел мала штета, а како одговор ''[[„Ре ди Портогало“]]'' испукал свои лесни топови во бродот, предизвикувајќи оган и убивајќи или ранувајќи голем број австриски артилерци пред ''„Кајзер“'' да можел да се ослободи. Потоа ''[[Афондаторе]]'' направил втор, неуспешен обид да го удри ''„Кајзер“'' и иако промашил со својот овен, сепак ''Афондаторе'' постигнала погодок со еден од своите топови при што сериозно го оштетил ,,''Кајзер“'' и убил или ранил околу дваесетмина од нејзиниот екипажот, а за возврат, артилерците {{'}} ''Кајзер'' пукале со своите топови во палубата {{'}} ''Афондаторе'' лошо заккопувајќи го и предизвикувајќи оган, додека стрелци во неговите борбени маици пукале во италијанските морнари,{{Sfn|Wilson}} но и покрај тоа, еден истрел од ''Кајзер'' погодил една од куполите {{'}} ''Афондаторе'', заглавувајќи го до крајот на битката.{{Sfn|Sondhaus}} ''Кајзер'' го изгубил предниот јарбол и инката во судирот со ''Ре ди Портогало'', а Пец наредил неговиот оштетен брод да се приближи до пристаништето во [[Лиса]].{{Sfn|Paine}} До тогаш, австриските железни оклопни бродови се оттргнале од блиската борба со цел да ги заштитат своите дрвени бродови. ''Ре д'Италија'' бил удрен и потонал, а крајбрежниот одбранбен брод {{Ship|Italian coastal defense ship|Palestro||2}} горел и наскоро бил уништен од експлозија на магазин. Персано се обидел да ги следи со ''Афондаторе'', но го прекинал обидот кога само еден од неговите други железни оклопни бродови го следеле при што неговите екипажи биле доста деморализирани од загубата на ''Ре д'Италија'' и ''Палестро'', а неговите бродови имале малку муниција и јаглен. Италијанската флота почнала да се повлекува, проследена од Австријците, а како што почнала да паѓа ноќта, спротивставените флоти целосно се оттргнале и се упатиле кон Анкона и Пола, соодветно. Во текот на битката, екипажот {{'}} ''Кајзер'' претрпел 24 убиени и 37 ранети,{{Sfn|Wilson}} а бродот ''Кајзер'' бил и останал единствениот брод од линијата што се борел со железни воени бродови во битка.{{Sfn|Sandler}} === Конверзија и подоцнежна кариера === [[Податотека:Kaiser_(1859)_-_NH_75928.jpg|мини|''Кајзер'' по нејзината реконструкција во казематски брод]] По враќањето во Пола, Тегетхоф ја задржал својата флота во северниот Јадран, каде што патролирал против можен италијански напад, но италијанските бродови никогаш не дошле, а на 12 август двете земји го потпишале Кормонсовото примирје со кое завршиле борбите и довело до Виенскиот договор. Иако Австрија ја победила Италија кај Лиса и на копно во [[Битка кај Кустоза (1866)|Битката кај Кустоза]], австриската армија била убедливо поразена од Прусија во [[Битка кај Каниграц|Битката кај Кенигрец]] и како резултат на тоа, Австрија, која станала [[Австроунгарија|Австро-Унгарија]] во <nowiki><i id="mwAR8">Аусглајхот</i></nowiki> од 1867 година, била принудена да го отстапи градот Венеција на Италија, а веднаш по војната, поголемиот дел од австриската флота бил деактивиран и разоружан.{{Sfn|Sondhaus}} со морнарицата на новата Австроунгарска империја се соочила со нови хронични буџетски проблеми, а Тегетхоф имал големи потешкотии да обезбеди средства за нови бродови за модернизација на флотата, па така во 1868 година, тој се обидел да започне нова програма за градење, но владата одбила да одвои од буџетот за нови воени бродови, но сепак, Парламентот вклучил средства за модернизација ''на „Кајзер“''.{{Sfn|Sondhaus}} Така на 2 февруари 1869 година, ''„Кајзер“'' бил однесен во сув док и неговиот труп бил испитан, а бидејќи се покажал дека е во добра состојба, бродот бил повторно изграден во железно обложен каземат, додека старите дрвени штици под линијата на водата биле заменети, но трупот бил целосно обновен со железо над линијата на водата. Неговиот прамен бил заменет со поизразен овен, како и нов крм кој ја зголемил неговата должина на 77.75м на линијата на водата и ја зголемил неговиот греда на 17.76м. Неговиот влечен волумен останал сличен, на 7.37м, иако неговиот депласман се зголемил на 5,720т. Во неговите оригинални котли биле додадени прегревачи со цел обезбување на поголема моќност,{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Pawlik}} а моторите се проценувало дека можеле да произведат брзина од 24km/h од 2,330kW,{{Sfn|Scheltema de Heere}} иако во употреба бил способен да достигне само 21.39km/h од 2,078kW.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Pawlik}} Со брзина на крстарење од 19km/h можел да патува на пареа од 2,813km.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Бродот бил вооружен со батерија од десет 230мм пушки со полнење од цевка од 23 фунти, произведени од Армстронг во централен, двокатен каземат и биле поддржани од [[Акумулатор|секундарна батерија]] од 6 пушкополнувачи од цевка од 8 фунти.На водната линија бил инсталиран оклопен појас, а во централната тврдина што ги штитела машинските простори, појасот бил од 152мм дебелина. На двата краја од бродот, ременот бил намален на 102мм, а позлата со железо 127мм дебелина го заштитувала казематот. ''„Кајзер“'' бил повторно лансиран во 1871 година,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} но понатамошните буџетски проблеми, особено плаќањата за оклопните плочи и железните фитинзи што биле купени од Британија, го одложиле завршувањето на трансформацијата.{{Sfn|Sondhaus}} Работата конечно била завршена по 3 години во декември 1873 година,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а започнал со морски проби на 21 декември.{{Sfn|Pawlik}} До тогаш, бродот веќе бил застарен, а истата година, Италија ги спуштила двата DuilioДуилио, кои биле мошне моќни бродови со куполи двојно поголеми од ''„Кајзер“'' и кои носеле 450мм пиштоли.{{Sfn|Fraccaroli}} [[Податотека:Kaiser_(1859)_-_with_armour_shown.png|мини|Линиски цртеж на ''Кајзер'' по нејзината реконструкција]] На 11 февруари 1874 година, ''„Кајзер“'' се придружил на активната ескадрила на флотата и следниот ден станал [[Адмиралски брод|флагмански брод]] на ''Контерадмиралот'' (задниот адмирал) Максимилијан Даублебски фон Стернек, а пред да замине за Шпанија на 14 фебруари, ''Кајзер'' отпчовил во [[Трст]] и додека бил на пат, застанал во Гравоса на шест дена поради лошо време. Оттаму, отплови за Месина, Италија, каде што добил топло добредојде од локалните власти па пролжил на југ поминувалќи низ Бонифацискиот теснец и пристигнал во [[Барселона]], Шпанија, на 4 март. Таму ѝ се придружил на корветата Frundsberg, а двата брода потоа отпловиле за [[Картахена (Шпанија)|Картагена]]. Потоа ''„Кајзер“'' отпловил од ''Фрундсберг'' и посети голем број пристаништа, вклучувајќи ги [[Кадис|Кадиз]], [[Малага]], [[Валенсија]], [[Гибралтар]] и [[Тангер]] во Алавитскиот Мароко, а додека бил во Гибралтар, ''Кајзер'' се сретнал со корветата Fasana, со кој заедно се вратиле во Барселона, каде што им се придружиле ''на Фрундсберг'' и топовникот Dalmat. Четирите бродови заедно вежбале гаѓање додека биле во областа, а во овој период, на 16 март, ''Кајзер'' се сретнал со италијанската корвета {{Ship|Italian corvette|Principessa Clotilde||2}}, чиј капетан го поканил ''Кајзер'' да им се придружи на Италијанците на прославата на 25-годишнината од италијанскиот крал [[Виктор Емануел II]]. ''Кајзер'' имал слична средба на 4 јули со бродот на САД „ {{USS|Juniata|1862|2}}, на прославата по повод прогласувањето на независноста на САД.{{Sfn|Bewegungen}} Од 1875 година бродот повеќе не бил во понатамошна активна служба, туку останал [[wiktionary:laid up|закован]]{{Sfn|Sondhaus}} поминувајќи ги првите четири месеци од 1876 година во II резерва, по што следеле поправки и модификации до крајот на годината. Во овој период, поморските инженери се обиделе да ги подобрат перформансите на бродот, а веќе во 1876 година, неговата оригинална завртка била заменета со поголем пропелер кој бил 7.62м во дијаметар, а за време на тестовите за брзина спроведени на 7 декември, бродот достигнал 23.56km/h, што било зголемување на брзината за повеќе од еден јазол. Веднаш бил вратена во II резерва, а веќе во 1880 година, на бродот му била намалена опремата и добил нови котли,{{Sfn|Pawlik}} како и нова секундарна батерија која се состоела од шест 9см 24- калибарски (кал.) топови со задно полнење, два 7см пиштоли од 15 калибар, четири 47мм пушки со брзо пукање од 33 калибар, три 47 мм револверски топ „Хочкис“ и четири {{Convert|25|mm}} [[Митралез|митралези]] беше инсталиран во 1882 година. Во 1885 година, три {{Convert|35|cm}} беа додадени торпедни цевки, по една во предниот дел и по една на секоја страна. {{Sfn|Sieche & Bilzer}} Комисија го испитала бродот во 1893 година и препорачала дека бродот „не е погоден за пуштање во употреба“ , а владата започнала преговори со [[Венецуела]] во 1895 година за продажба ''на „Кајзер“'', но дискусијата не довела до ништо.{{Sfn|Pawlik}} Во 1897 година, тој бил избришан од списокот на активни борбени бродови,{{Sfn|Sondhaus}} а неколку години подоцна во 1901 година бродот бил разоружан и веќе следната година му биле отстранети моторите за да можел да се користи како касарнски брод во Пола. Бил формално избришан од поморскиот регистар на 4 јануари 1902 година, бил преименуван во ''„Белона“'' и додаден на списокот на бродови со оклоп. Служел како касарнски брод во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], а од 1910 до 1917 година, персоналот на II резерва бил сместен на бродот и веќе во 1918 година персоналот на поморското училиште за обука бил донесен на бродот. По војната, бродот бил запленет од Италија како воен подарок, а неговата конечна судбина останала непозната.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Pawlik}}{{Sfn|Greger}} == Белешки == {{Наводи|20em}} == Референци == * {{Наведена книга|title=Maximilian, Erzherzog von Österreich, Kaiser von Mexiko in zeitgenössischen Photographien|last=Aichelburg|first=Wladimir|publisher=Orac|year=1987|isbn=978-3-7015-0100-7|location=Vienna|trans-title=Maximilian, Archduke of Austria, Emperor of Mexico in Contemporary Photographs|ref={{sfnref|Aichelburg}}}} * {{Наведено списание|year=1887|title=Axel Göthrik Adalrik Ljungstedt|url=|journal=Tidskrift i Sjöväsendet|language=Swedish|location=Stockholm|publisher=[[Royal Swedish Society of Naval Sciences]]|issue=6/1887|ref={{sfnref|Royal Swedish Society of Naval Sciences}}}} * {{Наведено списание|date=1874|title=Bewegungen S. M. Kriegsschiffe vom 1. September 1873 bis 31. August 1874|trans-title=Movements of S. M. Warships from 1 September 1873 to 31 August 1874|url=https://books.google.com/books?id=91Zg6F-5Cw8C&pg=PA22|journal=Jahrbuch der Kais. Kön. Kriegsmarine|location=Pola|publisher=Verlag der Redaction|pages=15–26|ref={{sfnref|Bewegungen}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Fraccaroli|first=Aldo|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=334–359|chapter=Italy|ref={{sfnref|Fraccaroli}}|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=Ironclads at War: The Origin and Development of the Armored Warship, 1854–1891|last=Greene|first=Jack|last2=Massignani|first2=Alessandro|publisher=Da Capo Press|year=1998|isbn=978-0-938289-58-6|location=Pennsylvania|ref={{sfnref|Greene & Massignani}}}} * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Warships of World War I|last=Greger|first=René|publisher=Ian Allan|year=1976|isbn=978-0-7110-0623-2|location=London|ref={{sfnref|Greger}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/battleshipsintra0000lamb|title=Battleships in Transition. The Creation of the Steam Battlefleet 1815–1860|last=Lambert|first=Andrew|publisher=Conway Maritime Press|year=1984|isbn=978-0-85177-315-5|location=London|ref={{sfnref|Lambert}}|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=Warships of the World to 1900|last=Paine|first=Lincoln|publisher=Houghton Mifflin Harcourt|year=2000|isbn=978-0-395-98414-7|location=Boston|ref={{sfnref|Paine}}}} * {{Наведена книга|title=Des Kaisers Schwimmende Festungen: die Kasemattschiffe Österreich-Ungarns|last=Pawlik|first=Georg|publisher=Neuer Wissenschaftlicher Verlag|year=2003|isbn=978-3-7083-0045-0|location=Vienna|trans-title=The Kaiser's Floating Fortresses: The Casemate Ships of Austria-Hungary|ref={{sfnref|Pawlik}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_65oNAQAAIAAJ|title=Der deutsch-dänische krieg 1864|last=Rüstow|first=Wilhelm von|publisher=Schulthess|year=1864|location=Zurich|trans-title=The German-Danish War 1864|oclc=20029853|ref={{sfnref|Rüstow}}|author-link=Wilhelm Rüstow}} * {{Наведено списание|last=Scheltema de Heere|first=R. F.|year=1973|editor-last=Fisher|editor-first=Edward C.|title=Austro-Hungarian Battleships|journal=Warship International|location=Toledo|publisher=Naval Records Club, Inc.|volume=X|issue=1|pages=11–97|issn=0043-0374|ref={{sfnref|Scheltema de Heere}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Sieche|first=Erwin|last2=Bilzer|first2=Ferdinand|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=266–283|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche & Bilzer}}|editor-last2=Chesneau|editor-first2=Roger|editor-last3=Kolesnik|editor-first3=Eugene M.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918|last=Sondhaus|first=Lawrence|publisher=Purdue University Press|year=1994|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette|ref={{sfnref|Sondhaus}}}} * {{Наведена книга|title=Battleships: An Illustrated History of Their Impact|last=Sandler|first=Stanley|publisher=ABC-CLIO|year=2004|isbn=978-1-85109-410-3|location=Santa Barbara|ref={{sfnref|Sandler}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/ironcladsinacti00wilsgoog|title=Ironclads in Action: A Sketch of Naval Warfare from 1855 to 1895|last=Wilson|first=Herbert Wrigley|publisher=S. Low, Marston and Company|year=1896|location=London|oclc=1111061|ref={{sfnref|Wilson}}|author-link=Herbert Wrigley Wilson}} == Дополнително читање == {{Ризница-врска}} * {{Наведено списание|last=Ortner|first=Christian|title=Der Seekrieg in der Adria 1866|journal=Viribus Unitis: Jahresbericht 2010 des Heeresgeschichtlichen Museums|location=Vienna|publisher=Heeresgeschichtliches Museum|pages=100–124|oclc=499702006}} {{SMS Kaiser}}{{Austro-Hungarian ironclads}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 2e817gj3uy6lqtjx4maxtne74mmurc9 0 1392623 5544877 5544838 2026-04-26T14:38:32Z Andrew012p 85224 5544877 wikitext text/x-wiki {{Брод |ship_name = SMS ''Kaiserin Elisabeth'' |ship_image = [[Податотека:SMS Kaiserin Elisabeth.png|300px]] |image_caption = „Кајзерин Елизабет“ на прикот |flag_state = Австроунгарија |ship_flag = [[Податотека:Naval ensign of Austria-Hungary.svg|50px]] |ship_class = [[Заштитен крстосувач]] од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] |builder = [[Пола (бродоградилиште)|Бродоградилиште во Пола]] |launched = 25 септември 1890 г. |status = Потопен на 2 ноември 1914 г. |displacement = 3.967 [[Долга тонa|LT]] (4.031 [[Тонa|t]]) |length = 103,7 м |beam = 14,75 м |draught = 5,7 м |propulsion = 8.450 ihp, две оски |speed = 19 [[Јазол (единица)|јазли]] (35 км/ч) |complement = 450 |armament = * 2 × [[24 cm K L/35|240 мм]] L/35 * 6 × [[15 cm SK L/35|150 мм]] L/35 * 2 × [[Škoda 7 cm guns|66 мм]] L/18 * 5 × [[QF 3-pounder Hotchkiss|47 мм]] L/44 Hotchkiss * 4 × 45 см [[Торпедна цевка|торпедни цевки]] |notes = Податоците за наоружувањето се однесуваат на првичната конфигурација. }} '''SMS ''„Кајзерин Елизабет“''''' претставувал заштитен крстосувач [[Kaiser Franz Joseph I]] (мак. „Кајзер Франц Јозеф“) на [[Австроунгарска воена морнарица|австроунгарската морнарица]], а бил именуван во чест на [[Елизабета Баварска|царицата Елизабет]] која воедно била сопруга на [[Франц Јосиф|царот Франц Јозеф]]. Крстосувачот бил дизајниран за прекуокеанска служба и всушност бил стациониран во [[Република Кина (1912-1949)|Кина]] при почетокот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во 1914 година. == Спецификации == Бил лансиран во поморското бродоградилиште во [[Пула|Пола]] на 25 септември 1890 година и се карактеризирал со челичен труп и депласман од 3.967 тони, додека неговата должина изнесувала 98м во должина на линијата на вода со греда од 15м и просечен влечен волумен од 5.8м, а екипажот се состоел од 450 офицери и луѓе. === Погон === Погонот бил обезбеден од 2 сета хоризонтални [[Парна машина|мотори со тројна експанзија]] и со 4 цилиндрични двојни котли, а дизајнираната моќност била 4,800kW за 33km/h, како и 6,000kW за 35km/h, но на пробите всушност достигнак 37km/h, што било подобро од очекуваното. === Вооружување === Првично бродот бил вооружен со два 24см и шест 15см пушки кои биле тип Модел 1886, а во 1905 или 1906 година бил реконструиран со 2 долгоцевни и 6 кратки цевки и двете од 15см пиштоли, двата типа Модел 1901. Заокружувајќи го неговото вооружување биле 47мм пушки со брзо пукање, еден [[митралез]], како и четири 360мм торпедни цевки лоцирани над водата, по 2 на секоја греда. == Услуга == Иако ''„Кајзерин Елизабет“'' согорувал огромни количини [[јаглен]], тој во 1914 година сè уште можел да се движи со многу пристојна брзина и бил стациониран во Кина, а по почетокот на Првата светска војна, ''„Кајзерин Елизабет“'' учествувал во одбраната на [[Германија|германската]] колонија [[Ќингдао|Кингдао]], која била опсадена од [[Јапонија|Јапонците]] на 25 август 1914 година.Јапонија и објавила војна на Германија на 23 август, а присуството на ''„Кајзерин Елизабет“'' довело до тоа Јапонија да објави војна и на Австро-Унгарија веќе на 25 август. Во Кингдао со ''„Кајзерин Елизабет“'' биле и лесниот крстосувач на германската морнарица Cormoran, топовските чамци Iltis, Jaguar, Tiger и Luchs, како и торпедо-чамецот S90. која претставувала германска источноазиска ескадрила, која вообичаено била сместена во [[Цингтау]], која се упатила кон дома преку [[Тихи Океан|Пацификот]]). Екипажот на бродот бил поделен на две групи од кои едната продолжила да го управува бродот, додека другата го зајакнувала германскиот гарнизон. На 6 септември 1914 година се случила првата воздушно-морска битка во историјата кога јапонскиот авион Farman MF.11 бил лансиран од носачот на хидроплани {{Ship|Japanese seaplane carrier|Wakamiya||2}} и неуспешно го нападнал ''Кајзерин Елизабет'' со бомби. На почетокот на опсадата '', Кајзерин Елизабет'' и ''Јагуар'' направиле напад против Јапонците, а подоцна, ''бродкисте'' 15см и 4,7см топови биле отстранети и монтирани на брегот во [[„Батерија Елизабет“]]. Како што напредувала опсадата, поморските бродови заробени во пристаништето биле потопени, најпрво ''Корморан'', ''Илтис'' и ''Лукс'' на 28 септември, а ''S90'' на 17 октомври , како и ''Тигар'' на 29 октомври, а конечно, ''Кајзерин Елизабет'' бил потопен на 2 ноември, а по него и ''Јагуар'' на 7 ноември, денот кога тврдината им била предадена на Јапонците. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Барович, Јоже. Mornarica dvojne monarhije v I.svetovni vojni, Maribor 2005, * * Гог, Карл. Österreichische Kriegsmarine 1848-1918, Салцбург, 1967 година, * * == Надворешни врски == * [http://www.kuk-kriegsmarine.at/ КУК Криегсмарине] * [https://www.flickr.com/photos/morton1905/sets/72157629878787090/ Фликр СМС Кајзерин Елизабет] * [[wikidata:Q135987655|Думитру Нистор]] {{Kaiser Franz Joseph I class cruisers}}{{November 1914 shipwrecks}}{{DEFAULTSORT:Kaiserin Elisabeth}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] gm5rqfscieasq64hlrb38h6cm1bg1bm 5544878 5544877 2026-04-26T14:38:51Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[СМС Кајзерин Елизабет]] на [[Кајзерин Елизабет (крстосувач)]] 5544877 wikitext text/x-wiki {{Брод |ship_name = SMS ''Kaiserin Elisabeth'' |ship_image = [[Податотека:SMS Kaiserin Elisabeth.png|300px]] |image_caption = „Кајзерин Елизабет“ на прикот |flag_state = Австроунгарија |ship_flag = [[Податотека:Naval ensign of Austria-Hungary.svg|50px]] |ship_class = [[Заштитен крстосувач]] од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] |builder = [[Пола (бродоградилиште)|Бродоградилиште во Пола]] |launched = 25 септември 1890 г. |status = Потопен на 2 ноември 1914 г. |displacement = 3.967 [[Долга тонa|LT]] (4.031 [[Тонa|t]]) |length = 103,7 м |beam = 14,75 м |draught = 5,7 м |propulsion = 8.450 ihp, две оски |speed = 19 [[Јазол (единица)|јазли]] (35 км/ч) |complement = 450 |armament = * 2 × [[24 cm K L/35|240 мм]] L/35 * 6 × [[15 cm SK L/35|150 мм]] L/35 * 2 × [[Škoda 7 cm guns|66 мм]] L/18 * 5 × [[QF 3-pounder Hotchkiss|47 мм]] L/44 Hotchkiss * 4 × 45 см [[Торпедна цевка|торпедни цевки]] |notes = Податоците за наоружувањето се однесуваат на првичната конфигурација. }} '''SMS ''„Кајзерин Елизабет“''''' претставувал заштитен крстосувач [[Kaiser Franz Joseph I]] (мак. „Кајзер Франц Јозеф“) на [[Австроунгарска воена морнарица|австроунгарската морнарица]], а бил именуван во чест на [[Елизабета Баварска|царицата Елизабет]] која воедно била сопруга на [[Франц Јосиф|царот Франц Јозеф]]. Крстосувачот бил дизајниран за прекуокеанска служба и всушност бил стациониран во [[Република Кина (1912-1949)|Кина]] при почетокот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во 1914 година. == Спецификации == Бил лансиран во поморското бродоградилиште во [[Пула|Пола]] на 25 септември 1890 година и се карактеризирал со челичен труп и депласман од 3.967 тони, додека неговата должина изнесувала 98м во должина на линијата на вода со греда од 15м и просечен влечен волумен од 5.8м, а екипажот се состоел од 450 офицери и луѓе. === Погон === Погонот бил обезбеден од 2 сета хоризонтални [[Парна машина|мотори со тројна експанзија]] и со 4 цилиндрични двојни котли, а дизајнираната моќност била 4,800kW за 33km/h, како и 6,000kW за 35km/h, но на пробите всушност достигнак 37km/h, што било подобро од очекуваното. === Вооружување === Првично бродот бил вооружен со два 24см и шест 15см пушки кои биле тип Модел 1886, а во 1905 или 1906 година бил реконструиран со 2 долгоцевни и 6 кратки цевки и двете од 15см пиштоли, двата типа Модел 1901. Заокружувајќи го неговото вооружување биле 47мм пушки со брзо пукање, еден [[митралез]], како и четири 360мм торпедни цевки лоцирани над водата, по 2 на секоја греда. == Услуга == Иако ''„Кајзерин Елизабет“'' согорувал огромни количини [[јаглен]], тој во 1914 година сè уште можел да се движи со многу пристојна брзина и бил стациониран во Кина, а по почетокот на Првата светска војна, ''„Кајзерин Елизабет“'' учествувал во одбраната на [[Германија|германската]] колонија [[Ќингдао|Кингдао]], која била опсадена од [[Јапонија|Јапонците]] на 25 август 1914 година.Јапонија и објавила војна на Германија на 23 август, а присуството на ''„Кајзерин Елизабет“'' довело до тоа Јапонија да објави војна и на Австро-Унгарија веќе на 25 август. Во Кингдао со ''„Кајзерин Елизабет“'' биле и лесниот крстосувач на германската морнарица Cormoran, топовските чамци Iltis, Jaguar, Tiger и Luchs, како и торпедо-чамецот S90. која претставувала германска источноазиска ескадрила, која вообичаено била сместена во [[Цингтау]], која се упатила кон дома преку [[Тихи Океан|Пацификот]]). Екипажот на бродот бил поделен на две групи од кои едната продолжила да го управува бродот, додека другата го зајакнувала германскиот гарнизон. На 6 септември 1914 година се случила првата воздушно-морска битка во историјата кога јапонскиот авион Farman MF.11 бил лансиран од носачот на хидроплани {{Ship|Japanese seaplane carrier|Wakamiya||2}} и неуспешно го нападнал ''Кајзерин Елизабет'' со бомби. На почетокот на опсадата '', Кајзерин Елизабет'' и ''Јагуар'' направиле напад против Јапонците, а подоцна, ''бродкисте'' 15см и 4,7см топови биле отстранети и монтирани на брегот во [[„Батерија Елизабет“]]. Како што напредувала опсадата, поморските бродови заробени во пристаништето биле потопени, најпрво ''Корморан'', ''Илтис'' и ''Лукс'' на 28 септември, а ''S90'' на 17 октомври , како и ''Тигар'' на 29 октомври, а конечно, ''Кајзерин Елизабет'' бил потопен на 2 ноември, а по него и ''Јагуар'' на 7 ноември, денот кога тврдината им била предадена на Јапонците. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Барович, Јоже. Mornarica dvojne monarhije v I.svetovni vojni, Maribor 2005, * * Гог, Карл. Österreichische Kriegsmarine 1848-1918, Салцбург, 1967 година, * * == Надворешни врски == * [http://www.kuk-kriegsmarine.at/ КУК Криегсмарине] * [https://www.flickr.com/photos/morton1905/sets/72157629878787090/ Фликр СМС Кајзерин Елизабет] * [[wikidata:Q135987655|Думитру Нистор]] {{Kaiser Franz Joseph I class cruisers}}{{November 1914 shipwrecks}}{{DEFAULTSORT:Kaiserin Elisabeth}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] gm5rqfscieasq64hlrb38h6cm1bg1bm 5544880 5544878 2026-04-26T14:40:07Z Andrew012p 85224 5544880 wikitext text/x-wiki {{Брод |ship_name = SMS ''Kaiserin Elisabeth'' |ship_image = [[Податотека:SMS Kaiserin Elisabeth.png|300px]] |image_caption = „Кајзерин Елизабет“ на прикот |flag_state = Австроунгарија |ship_flag = [[Податотека:Naval ensign of Austria-Hungary.svg|50px]] |ship_class = [[Заштитен крстосувач]] од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] |builder = [[Пола (бродоградилиште)|Бродоградилиште во Пола]] |launched = 25 септември 1890 г. |status = Потопен на 2 ноември 1914 г. |displacement = 3.967 [[Долга тонa|LT]] (4.031 [[Тонa|t]]) |length = 103,7 м |beam = 14,75 м |draught = 5,7 м |propulsion = 8.450 ihp, две оски |speed = 19 [[Јазол (единица)|јазли]] (35 км/ч) |complement = 450 |armament = * 2 × [[24 cm K L/35|240 мм]] L/35 * 6 × [[15 cm SK L/35|150 мм]] L/35 * 2 × [[Škoda 7 cm guns|66 мм]] L/18 * 5 × [[QF 3-pounder Hotchkiss|47 мм]] L/44 Hotchkiss * 4 × 45 см [[Торпедна цевка|торпедни цевки]] |notes = Податоците за наоружувањето се однесуваат на првичната конфигурација. }} '''SMS ''„Кајзерин Елизабет“''''' претставувал заштитен крстосувач [[Kaiser Franz Joseph I]] (мак. „Кајзер Франц Јозеф“) на [[Австроунгарска воена морнарица|австроунгарската морнарица]], а бил именуван во чест на [[Елизабета Баварска|царицата Елизабет]] која воедно била сопруга на [[Франц Јосиф|царот Франц Јозеф]]. Крстосувачот бил дизајниран за прекуокеанска служба и всушност бил стациониран во [[Република Кина (1912-1949)|Кина]] при почетокот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во 1914 година. == Спецификации == Бил лансиран во поморското бродоградилиште во [[Пула|Пола]] на 25 септември 1890 година и се карактеризирал со челичен труп и депласман од 3.967 тони, додека неговата должина изнесувала 98м во должина на линијата на вода со греда од 15м и просечен влечен волумен од 5.8м, а екипажот се состоел од 450 офицери и луѓе. === Погон === Погонот бил обезбеден од 2 сета хоризонтални [[Парна машина|мотори со тројна експанзија]] и со 4 цилиндрични двојни котли, а дизајнираната моќност била 4,800kW за 33km/h, како и 6,000kW за 35km/h, но на пробите всушност достигнак 37km/h, што било подобро од очекуваното. === Вооружување === Првично бродот бил вооружен со два 24см и шест 15см пушки кои биле тип Модел 1886, а во 1905 или 1906 година бил реконструиран со 2 долгоцевни и 6 кратки цевки и двете од 15см пиштоли, двата типа Модел 1901. Заокружувајќи го неговото вооружување биле 47мм пушки со брзо пукање, еден [[митралез]], како и четири 360мм торпедни цевки лоцирани над водата, по 2 на секоја греда. == Услуга == Иако ''„Кајзерин Елизабет“'' согорувал огромни количини [[јаглен]], тој во 1914 година сè уште можел да се движи со многу пристојна брзина и бил стациониран во Кина, а по почетокот на Првата светска војна, ''„Кајзерин Елизабет“'' учествувал во одбраната на [[Германија|германската]] колонија [[Ќингдао|Кингдао]], која била опсадена од [[Јапонија|Јапонците]] на 25 август 1914 година.Јапонија и објавила војна на Германија на 23 август, а присуството на ''„Кајзерин Елизабет“'' довело до тоа Јапонија да објави војна и на Австро-Унгарија веќе на 25 август. Во Кингдао со ''„Кајзерин Елизабет“'' биле и лесниот крстосувач на германската морнарица Cormoran, топовските чамци Iltis, Jaguar, Tiger и Luchs, како и торпедо-чамецот S90. која претставувала германска источноазиска ескадрила, која вообичаено била сместена во [[Цингтау]], која се упатила кон дома преку [[Тихи Океан|Пацификот]]). Екипажот на бродот бил поделен на две групи од кои едната продолжила да го управува бродот, додека другата го зајакнувала германскиот гарнизон. На 6 септември 1914 година се случила првата воздушно-морска битка во историјата кога јапонскиот авион Farman MF.11 бил лансиран од носачот на хидроплани {{Ship|Japanese seaplane carrier|Wakamiya||2}} и неуспешно го нападнал ''Кајзерин Елизабет'' со бомби. На почетокот на опсадата '', Кајзерин Елизабет'' и ''Јагуар'' направиле напад против Јапонците, а подоцна, ''бродкисте'' 15см и 4,7см топови биле отстранети и монтирани на брегот во [[„Батерија Елизабет“]]. Како што напредувала опсадата, поморските бродови заробени во пристаништето биле потопени, најпрво ''Корморан'', ''Илтис'' и ''Лукс'' на 28 септември, а ''S90'' на 17 октомври , како и ''Тигар'' на 29 октомври, а конечно, ''Кајзерин Елизабет'' бил потопен на 2 ноември, а по него и ''Јагуар'' на 7 ноември, денот кога тврдината им била предадена на Јапонците. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Барович, Јоже. Mornarica dvojne monarhije v I.svetovni vojni, Maribor 2005, * * Гог, Карл. Österreichische Kriegsmarine 1848-1918, Салцбург, 1967 година, * * == Надворешни врски == * [http://www.kuk-kriegsmarine.at/ КУК Криегсмарине] * [https://www.flickr.com/photos/morton1905/sets/72157629878787090/ Фликр СМС Кајзерин Елизабет] * [[wikidata:Q135987655|Думитру Нистор]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] otk31xeq8cz5urocop25f1ufjpq6i8u 5544881 5544880 2026-04-26T14:50:48Z Andrew012p 85224 5544881 wikitext text/x-wiki {{Брод |ship_name = ''Кајзерин Елизабет'' |ship_image = [[Податотека:SMS Kaiserin Elisabeth.png]] |image_caption = „Кајзерин Елизабет“ на прикот |flag_state = Австроунгарија |ship_flag = [[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|50px]] |ship_class = [[заштитен крстосувач]] од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] |builder = [[Пола (бродоградилиште)|бродоградилиште во Пола]] |launched = 25 септември 1890 г. |status = потопен на 2 ноември 1914 г. |displacement = 3.967 [[Долга тонa|LT]] (4.031 [[Тонa|t]]) |length = 103,7 м |beam = 14,75 м |draught = 5,7 м |propulsion = 8.450 ihp, две оски |speed = 19 [[Јазол (единица)|јазли]] (35 км/ч) |complement = 450 |armament = 2 × [[24 cm K L/35|240 мм]] L/35<br>6 × [[15 cm SK L/35|150 мм]] L/35<br>2 × [[Škoda 7 cm guns|66 мм]] L/18<br>5 × [[QF 3-pounder Hotchkiss|47 мм]] L/44 Hotchkiss<br>4 × 45 см [[Торпедна цевка|торпедни цевки]] |notes = податоците за вооружувањето се однесуваат на првичната конфигурација. }} {{Закосен наслов}}'''''Кајзерин Елизабет'' ('''{{Langx|en|SMS Kaiserin Elisabeth}}) — заштитен крстосувач од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] на [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]]. Бил именуван во чест на [[Елизабета Баварска|царицата Елизабета]], сопруга на царот [[Франц Јосиф I|Франц Јосиф]]. Крстосувачот бил направен за служба во далечните океани и бил сместен во [[Кина]] на почетокот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во 1914 г. == Спецификации == Бродот бил изграден во поморското бродоградилиште во [[Пула|Пола]] (денешна Пула). Трупот бил изработен од челик со депласман од 3.967 тони. Неговата должина изнесувала 103,7 метри, со ширина од 14,75 метри и просечен газ од 5,7 метри. Екипажот се состоел од 450 офицери и [[Морнар|морнари]]. === Погон === Погонот го обезбедувале два сета хоризонтални [[Парна машина|парни машини со тројна експанзија]] и четири цилиндрични двојни котли. Дизајнираната моќност изнесувала 8.450 коњски сили (ihp), овозможувајќи максимална брзина од 19 јазли (околу 35 км/ч). На пробите бродот покажал одлични резултати, достигнувајќи брзина од 20 јазли. === Вооружување === Првично, бродот бил вооружен со два топа од 240 мм и шест од 150 мм (модел 1886). Во 1905 година бил реконструиран и опремен со посовремени топови од 150 мм (модел 1901). Дополнителното вооружување вклучувало брзострелни топови од 47 мм, митралези и четири торпедни цевки од 450 мм сместени над линијата на водата. == Служба == Иако во 1914 г. веќе се сметал за застарен модел кој трошел големи количини [[јаглен]], ''Кајзерин Елизабет'' сѐ уште бил функционален во кинеските води. По почетокот на војната, учествувал во одбраната на германската колонија [[Ќингдао|Кингтао]], која била под [[опсада]] од јапонските сили. Бидејќи Австроунгарија одбила да го повлече бродот, [[Јапонија]] ѝ објавила војна на 25 август 1914 г. На 6 септември 1914 г., врз овој брод бил извршен првиот воздушно-поморски напад во историјата, кога јапонски хидроавион исфрлил бомби кон крстосувачот, но без успех. Како што напредувала опсадата, топовите од 150 мм и 47 мм биле демонтирани и поставени на копно како засилување на одбраната, познати како „Батерија Елизабет“. Конечно, за да не падне во рацете на непријателот, екипажот го потопил бродот на 2 ноември 1914 г., неколку дена пред падот на тврдината. == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Барович, Јоже. ''Mornarica dvojne monarhije v I.svetovni vojni'', Марибор, 2005. * Гог, Карл. ''Österreichische Kriegsmarine 1848-1918'', Салцбург, 1967. == Надворешни врски == * [http://www.kuk-kriegsmarine.at/ КУК Кригсмарине (архива)] * [https://www.flickr.com/photos/morton1905/sets/72157629878787090/ Фотографии од SMS Kaiserin Elisabeth] [[Категорија:Бродови на Австроунгарската морнарица]] [[Категорија:Крстосувачи]] r02vnafvgqao5qwwowqoy2o202erebs 5544884 5544881 2026-04-26T14:53:49Z Andrew012p 85224 5544884 wikitext text/x-wiki {{Брод |ship_name = ''Кајзерин Елизабет'' |ship_image = [[Податотека:SMS Kaiserin Elisabeth.png|250px]] |image_caption = „Кајзерин Елизабет“ на прикот |flag_state = Австроунгарија |ship_flag = [[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|50px]] |ship_class = [[заштитен крстосувач]] од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] |builder = [[Пола (бродоградилиште)|бродоградилиште во Пола]] |launched = 25 септември 1890 г. |status = потопен на 2 ноември 1914 г. |displacement = 3.967 [[Долга тонa|LT]] (4.031 [[Тонa|t]]) |length = 103,7 м |beam = 14,75 м |draught = 5,7 м |propulsion = 8.450 ihp, две оски |speed = 19 [[Јазол (единица)|јазли]] (35 км/ч) |complement = 450 |armament = 2 × [[24 cm K L/35|240 мм]] L/35<br>6 × [[15 cm SK L/35|150 мм]] L/35<br>2 × [[Škoda 7 cm guns|66 мм]] L/18<br>5 × [[QF 3-pounder Hotchkiss|47 мм]] L/44 Hotchkiss<br>4 × 45 см [[Торпедна цевка|торпедни цевки]] |notes = податоците за вооружувањето се однесуваат на првичната конфигурација. }} {{Закосен наслов}}'''''Кајзерин Елизабет'' ('''{{Langx|en|SMS Kaiserin Elisabeth}}) — заштитен крстосувач од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] на [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]]. Бил именуван во чест на [[Елизабета Баварска|царицата Елизабета]], сопруга на царот [[Франц Јосиф I|Франц Јосиф]]. Крстосувачот бил направен за служба во далечните океани и бил сместен во [[Кина]] на почетокот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во 1914 г. == Спецификации == Бродот бил изграден во поморското бродоградилиште во [[Пула|Пола]] (денешна Пула). Трупот бил изработен од челик со депласман од 3.967 тони. Неговата должина изнесувала 103,7 метри, со ширина од 14,75 метри и просечен газ од 5,7 метри. Екипажот се состоел од 450 офицери и [[Морнар|морнари]]. === Погон === Погонот го обезбедувале два сета хоризонтални [[Парна машина|парни машини со тројна експанзија]] и четири цилиндрични двојни котли. Дизајнираната моќност изнесувала 8.450 коњски сили (ihp), овозможувајќи максимална брзина од 19 јазли (околу 35 км/ч). На пробите бродот покажал одлични резултати, достигнувајќи брзина од 20 јазли. === Вооружување === Првично, бродот бил вооружен со два топа од 240 мм и шест од 150 мм (модел 1886). Во 1905 година бил реконструиран и опремен со посовремени топови од 150 мм (модел 1901). Дополнителното вооружување вклучувало брзострелни топови од 47 мм, митралези и четири торпедни цевки од 450 мм сместени над линијата на водата. == Служба == Иако во 1914 г. веќе се сметал за застарен модел кој трошел големи количини [[јаглен]], ''Кајзерин Елизабет'' сѐ уште бил функционален во кинеските води. По почетокот на војната, учествувал во одбраната на германската колонија [[Ќингдао|Кингтао]], која била под [[опсада]] од јапонските сили. Бидејќи Австроунгарија одбила да го повлече бродот, [[Јапонија]] ѝ објавила војна на 25 август 1914 г. На 6 септември 1914 г., врз овој брод бил извршен првиот воздушно-поморски напад во историјата, кога јапонски хидроавион исфрлил бомби кон крстосувачот, но без успех. Како што напредувала опсадата, топовите од 150 мм и 47 мм биле демонтирани и поставени на копно како засилување на одбраната, познати како „Батерија Елизабет“. Конечно, за да не падне во рацете на непријателот, екипажот го потопил бродот на 2 ноември 1914 г., неколку дена пред падот на тврдината. == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Барович, Јоже. ''Mornarica dvojne monarhije v I.svetovni vojni'', Марибор, 2005. * Гог, Карл. ''Österreichische Kriegsmarine 1848-1918'', Салцбург, 1967. == Надворешни врски == * [http://www.kuk-kriegsmarine.at/ КУК Кригсмарине (архива)] * [https://www.flickr.com/photos/morton1905/sets/72157629878787090/ Фотографии од SMS Kaiserin Elisabeth] [[Категорија:Бродови на Австроунгарската морнарица]] [[Категорија:Крстосувачи]] 6r0fdv13teh7txbohx80x4qqcc0n82l 5544885 5544884 2026-04-26T14:54:39Z Andrew012p 85224 5544885 wikitext text/x-wiki {{Брод |ship_name = ''Кајзерин Елизабет'' |ship_image = [[Податотека:SMS Kaiserin Elisabeth.png|250px]] |image_caption = „Кајзерин Елизабет“ на прикот |flag_state = Австроунгарија |ship_flag = [[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|50px]] |ship_class = [[заштитен крстосувач]] од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] |builder = [[Пола (бродоградилиште)|бродоградилиште во Пола]] |launched = 25 септември 1890 г. |status = потопен на 2 ноември 1914 г. |displacement = 3.967 [[Долга тонa|LT]] (4.031 [[Тонa|t]]) |length = 103,7 м |beam = 14,75 м |draught = 5,7 м |propulsion = 8.450 ihp, две оски |speed = 19 [[Јазол (единица)|јазли]] (35 км/ч) |complement = 450 |armament = 2 × [[24 cm K L/35|240 мм]] L/35<br>6 × [[15 cm SK L/35|150 мм]] L/35<br>2 × [[Škoda 7 cm guns|66 мм]] L/18<br>5 × [[QF 3-pounder Hotchkiss|47 мм]] L/44 Hotchkiss<br>4 × 45 см [[Торпедна цевка|торпедни цевки]] |notes = податоците за вооружувањето се однесуваат на првичната конфигурација. }} {{Закосен наслов}}'''''Кајзерин Елизабет'' ('''{{Langx|en|SMS Kaiserin Elisabeth}}) — заштитен крстосувач од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] на [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]]. Бил именуван во чест на [[Елизабета Баварска|царицата Елизабета]], сопруга на царот [[Франц Јосиф I|Франц Јосиф]]. Крстосувачот бил направен за служба во далечните океани и бил сместен во [[Кина]] на почетокот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во 1914 г. == Спецификации == Бродот бил изграден во поморското бродоградилиште во [[Пула|Пола]] (денешна Пула). Трупот бил изработен од челик со депласман од 3.967 тони. Неговата должина изнесувала 103,7 метри, со ширина од 14,75 метри и просечен газ од 5,7 метри. Екипажот се состоел од 450 офицери и [[Морнар|морнари]]. === Погон === Погонот го обезбедувале два сета хоризонтални [[Парна машина|парни машини со тројна експанзија]] и четири цилиндрични двојни котли. Дизајнираната моќност изнесувала 8.450 коњски сили (ihp), овозможувајќи максимална брзина од 19 јазли (околу 35 км/ч). На пробите бродот покажал одлични резултати, достигнувајќи брзина од 20 јазли. === Вооружување === Првично, бродот бил вооружен со два топа од 240 мм и шест од 150 мм (модел 1886). Во 1905 година бил реконструиран и опремен со посовремени топови од 150 мм (модел 1901). Дополнителното вооружување вклучувало брзострелни топови од 47 мм, митралези и четири торпедни цевки од 450 мм сместени над линијата на водата. == Служба == Иако во 1914 г. веќе се сметал за застарен модел кој трошел големи количини [[јаглен]], ''Кајзерин Елизабет'' сѐ уште бил функционален во кинеските води. По почетокот на војната, учествувал во одбраната на германската колонија [[Ќингдао|Кингтао]], која била под [[опсада]] од јапонските сили. Бидејќи Австроунгарија одбила да го повлече бродот, [[Јапонија]] ѝ објавила војна на 25 август 1914 г. На 6 септември 1914 г., врз овој брод бил извршен првиот воздушно-поморски напад во историјата, кога јапонски хидроавион исфрлил бомби кон крстосувачот, но без успех. Како што напредувала опсадата, топовите од 150 мм и 47 мм биле демонтирани и поставени на копно како засилување на одбраната, познати како „Батерија Елизабет“. Конечно, за да не падне во рацете на непријателот, екипажот го потопил бродот на 2 ноември 1914 г., неколку дена пред падот на тврдината.<ref>Donko, Wilhelm M.: „Österreichs Kriegsmarine in Fernost: Alle Fahrten von Schiffen der k.(u.)k. Kriegsmarine nach Ostasien, Australien und Ozeanien von 1820 bis 1914“ (epubli, Berlin, 2013) - стр. 4, 156-162, 427.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Барович, Јоже. ''Mornarica dvojne monarhije v I.svetovni vojni'', Марибор, 2005. * Гог, Карл. ''Österreichische Kriegsmarine 1848-1918'', Салцбург, 1967. == Надворешни врски == * [http://www.kuk-kriegsmarine.at/ КУК Кригсмарине (архива)] * [https://www.flickr.com/photos/morton1905/sets/72157629878787090/ Фотографии од SMS Kaiserin Elisabeth] [[Категорија:Бродови на Австроунгарската морнарица]] [[Категорија:Крстосувачи]] eeqhlr8orxl07x2xct9pp04i5s7x1if 5544886 5544885 2026-04-26T14:56:33Z Andrew012p 85224 5544886 wikitext text/x-wiki {{Брод |ship_name = ''Кајзерин Елизабет'' |ship_image = [[Податотека:SMS Kaiserin Elisabeth.png|250px]] |image_caption = ''Кајзерин Елизабет'' закотвен |flag_state = Австроунгарија |ship_flag = [[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|50px]] |ship_class = [[заштитен крстосувач]] од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] |builder = [[Пола (бродоградилиште)|бродоградилиште во Пола]] |launched = 25 септември 1890 г. |status = потопен на 2 ноември 1914 г. |displacement = 3.967 [[Долга тонa|LT]] (4.031 [[Тонa|t]]) |length = 103,7 м |beam = 14,75 м |draught = 5,7 м |propulsion = 8.450 ihp, две оски |speed = 19 [[Јазол (единица)|јазли]] (35 км/ч) |complement = 450 |armament = 2 × [[24 cm K L/35|240 мм]] L/35<br>6 × [[15 cm SK L/35|150 мм]] L/35<br>2 × [[Škoda 7 cm guns|66 мм]] L/18<br>5 × [[QF 3-pounder Hotchkiss|47 мм]] L/44 Hotchkiss<br>4 × 45 см [[Торпедна цевка|торпедни цевки]] |notes = податоците за вооружувањето се однесуваат на првичната конфигурација. }} {{Закосен наслов}}'''''Кајзерин Елизабет'' ('''{{Langx|en|SMS Kaiserin Elisabeth}}) — заштитен крстосувач од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] на [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]]. Бил именуван во чест на [[Елизабета Баварска|царицата Елизабета]], сопруга на царот [[Франц Јосиф I|Франц Јосиф]]. Крстосувачот бил направен за служба во далечните океани и бил сместен во [[Кина]] на почетокот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во 1914 г. == Спецификации == Бродот бил изграден во поморското бродоградилиште во [[Пула|Пола]] (денешна Пула). Трупот бил изработен од челик со депласман од 3.967 тони. Неговата должина изнесувала 103,7 метри, со ширина од 14,75 метри и просечен газ од 5,7 метри. Екипажот се состоел од 450 офицери и [[Морнар|морнари]]. === Погон === Погонот го обезбедувале два сета хоризонтални [[Парна машина|парни машини со тројна експанзија]] и четири цилиндрични двојни котли. Дизајнираната моќност изнесувала 8.450 коњски сили (ihp), овозможувајќи максимална брзина од 19 јазли (околу 35 км/ч). На пробите бродот покажал одлични резултати, достигнувајќи брзина од 20 јазли. === Вооружување === Првично, бродот бил вооружен со два топа од 240 мм и шест од 150 мм (модел 1886). Во 1905 година бил реконструиран и опремен со посовремени топови од 150 мм (модел 1901). Дополнителното вооружување вклучувало брзострелни топови од 47 мм, митралези и четири торпедни цевки од 450 мм сместени над линијата на водата. == Служба == Иако во 1914 г. веќе се сметал за застарен модел кој трошел големи количини [[јаглен]], ''Кајзерин Елизабет'' сѐ уште бил функционален во кинеските води. По почетокот на војната, учествувал во одбраната на германската колонија [[Ќингдао|Кингтао]], која била под [[опсада]] од јапонските сили. Бидејќи Австроунгарија одбила да го повлече бродот, [[Јапонија]] ѝ објавила војна на 25 август 1914 г. На 6 септември 1914 г., врз овој брод бил извршен првиот воздушно-поморски напад во историјата, кога јапонски хидроавион исфрлил бомби кон крстосувачот, но без успех. Како што напредувала опсадата, топовите од 150 мм и 47 мм биле демонтирани и поставени на копно како засилување на одбраната, познати како „Батерија Елизабет“. Конечно, за да не падне во рацете на непријателот, екипажот го потопил бродот на 2 ноември 1914 г., неколку дена пред падот на тврдината.<ref>Donko, Wilhelm M.: „Österreichs Kriegsmarine in Fernost: Alle Fahrten von Schiffen der k.(u.)k. Kriegsmarine nach Ostasien, Australien und Ozeanien von 1820 bis 1914“ (epubli, Berlin, 2013) - стр. 4, 156-162, 427.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Барович, Јоже. ''Mornarica dvojne monarhije v I.svetovni vojni'', Марибор, 2005. * Гог, Карл. ''Österreichische Kriegsmarine 1848-1918'', Салцбург, 1967. == Надворешни врски == * [http://www.kuk-kriegsmarine.at/ КУК Кригсмарине (архива)] * [https://www.flickr.com/photos/morton1905/sets/72157629878787090/ Фотографии од SMS Kaiserin Elisabeth] [[Категорија:Бродови на Австроунгарската морнарица]] [[Категорија:Крстосувачи]] pqkogbqcxjsezpm912jjrlkjim77k9d 5544887 5544886 2026-04-26T14:57:40Z Andrew012p 85224 5544887 wikitext text/x-wiki {{Брод |ship_name = ''Кајзерин Елизабет'' |ship_image = [[Податотека:SMS Kaiserin Elisabeth.png|250px]] |image_caption = ''Кајзерин Елизабет'' закотвен |flag_state = Австроунгарија |ship_flag = [[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|50px]] |ship_class = [[заштитен крстосувач]] од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] |builder = [[Пола (бродоградилиште)|бродоградилиште во Пола]] |launched = 25 септември 1890 г. |status = потопен на 2 ноември 1914 г. |displacement = 3.967 [[Долга тонa|LT]] (4.031 [[Тонa|t]]) |length = 103,7 м |beam = 14,75 м |draught = 5,7 м |propulsion = 8.450 ihp, две оски |speed = 19 [[Јазол (единица)|јазли]] (35 км/ч) |complement = 450 |armament = 2 × [[24 cm K L/35|240 мм]] L/35<br>6 × [[15 cm SK L/35|150 мм]] L/35<br>2 × [[Škoda 7 cm guns|66 мм]] L/18<br>5 × [[QF 3-pounder Hotchkiss|47 мм]] L/44 Hotchkiss<br>4 × 45 см [[Торпедна цевка|торпедни цевки]] |notes = податоците за вооружувањето се однесуваат на првичната конфигурација. }} {{Закосен наслов}}'''''Кајзерин Елизабет'' ('''{{Langx|de|SMS Kaiserin Elisabeth}}) — заштитен крстосувач од класата [[Заштитен крстосувач од класата Кајзер Франц Јосиф I|Кајзер Франц Јосиф I]] на [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]]. Бил именуван во чест на [[Елизабета Баварска|царицата Елизабета]], сопруга на царот [[Франц Јосиф I|Франц Јосиф]]. Крстосувачот бил направен за служба во далечните океани и бил сместен во [[Кина]] на почетокот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во 1914 г. == Спецификации == Бродот бил изграден во поморското бродоградилиште во [[Пула|Пола]] (денешна Пула). Трупот бил изработен од челик со депласман од 3.967 тони. Неговата должина изнесувала 103,7 метри, со ширина од 14,75 метри и просечен газ од 5,7 метри. Екипажот се состоел од 450 офицери и [[Морнар|морнари]]. === Погон === Погонот го обезбедувале два сета хоризонтални [[Парна машина|парни машини со тројна експанзија]] и четири цилиндрични двојни котли. Дизајнираната моќност изнесувала 8.450 коњски сили (ihp), овозможувајќи максимална брзина од 19 јазли (околу 35 км/ч). На пробите бродот покажал одлични резултати, достигнувајќи брзина од 20 јазли. === Вооружување === Првично, бродот бил вооружен со два топа од 240 мм и шест од 150 мм (модел 1886). Во 1905 година бил реконструиран и опремен со посовремени топови од 150 мм (модел 1901). Дополнителното вооружување вклучувало брзострелни топови од 47 мм, митралези и четири торпедни цевки од 450 мм сместени над линијата на водата. == Служба == Иако во 1914 г. веќе се сметал за застарен модел кој трошел големи количини [[јаглен]], ''Кајзерин Елизабет'' сѐ уште бил функционален во кинеските води. По почетокот на војната, учествувал во одбраната на германската колонија [[Ќингдао|Кингтао]], која била под [[опсада]] од јапонските сили. Бидејќи Австроунгарија одбила да го повлече бродот, [[Јапонија]] ѝ објавила војна на 25 август 1914 г. На 6 септември 1914 г., врз овој брод бил извршен првиот воздушно-поморски напад во историјата, кога јапонски хидроавион исфрлил бомби кон крстосувачот, но без успех. Како што напредувала опсадата, топовите од 150 мм и 47 мм биле демонтирани и поставени на копно како засилување на одбраната, познати како „Батерија Елизабет“. Конечно, за да не падне во рацете на непријателот, екипажот го потопил бродот на 2 ноември 1914 г., неколку дена пред падот на тврдината.<ref>Donko, Wilhelm M.: „Österreichs Kriegsmarine in Fernost: Alle Fahrten von Schiffen der k.(u.)k. Kriegsmarine nach Ostasien, Australien und Ozeanien von 1820 bis 1914“ (epubli, Berlin, 2013) - стр. 4, 156-162, 427.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Библиографија == * Барович, Јоже. ''Mornarica dvojne monarhije v I.svetovni vojni'', Марибор, 2005. * Гог, Карл. ''Österreichische Kriegsmarine 1848-1918'', Салцбург, 1967. == Надворешни врски == * [http://www.kuk-kriegsmarine.at/ КУК Кригсмарине (архива)] * [https://www.flickr.com/photos/morton1905/sets/72157629878787090/ Фотографии од SMS Kaiserin Elisabeth] [[Категорија:Бродови на Австроунгарската морнарица]] [[Категорија:Крстосувачи]] 51cz4fd23gpjuukg2zggtw4m0gsz0g3 4 1392624 5544842 2026-04-26T12:56:53Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{nutshell|Оваа страница нуди критериуми врз чија основа можеме да решиме дали некој филм е значаен.}} {{кратенка|ВП:ФИЛМ}} {{Значајност}} '''Важна напомена:''' Ако статијата не ги задоволува насоките и критериумите содржани овде, тоа не значи дека автоматски... 5544842 wikitext text/x-wiki {{nutshell|Оваа страница нуди критериуми врз чија основа можеме да решиме дали некој филм е значаен.}} {{кратенка|ВП:ФИЛМ}} {{Значајност}} '''Важна напомена:''' Ако статијата не ги задоволува насоките и критериумите содржани овде, тоа не значи дека автоматски треба да биде означена за брзо бришење. Но, ако не постои ни малку обид да се утврди зошто таа статија е значајна да постои, може да биде избришана. {{Начела и напатствија}} [[Категорија:Википедија:Начела и напатствија]] [[Категорија:Напатствија за значајност на Википедија]] 68cijw79nhi3i1lkuquztiw6bqq2mmm 5544846 5544842 2026-04-26T13:26:02Z Виолетова 1975 5544846 wikitext text/x-wiki {{nutshell|Оваа страница нуди критериуми врз чија основа можеме да решиме дали некој филм е значаен.}} {{кратенка|ВП:ФИЛМ}} {{Значајност}} '''Важна напомена:''' Ако статијата не ги задоволува насоките и критериумите содржани овде, тоа не значи дека автоматски треба да биде означена за брзо бришење. Но, ако не постои ни малку обид да се утврди зошто таа статија е значајна да постои, може да биде избришана. Општото упатство за значајност наведува: „Доколку една тема е значително опфатена во веродостојни извори кои се независни од предметот, се претпоставува дека ги задоволува критериумите за започнување на засебна статија.“ Обратно, дури и ако се претпоставува дека темата ги исполнува сите критериуми, групниот консензус сепак може да утврди дека таа не се квалификува како самостојна статија. Дополнителни критериуми кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. {{Начела и напатствија}} [[Категорија:Википедија:Начела и напатствија]] [[Категорија:Напатствија за значајност на Википедија]] tpctjsi6mt4di4benehqs092kyjc0iy 5544913 5544846 2026-04-26T16:06:35Z Виолетова 1975 5544913 wikitext text/x-wiki {{nutshell|Оваа страница нуди критериуми врз чија основа можеме да решиме дали некој филм е значаен.}} {{кратенка|ВП:ФИЛМ}} {{Значајност}} '''Важна напомена:''' Ако статијата не ги задоволува насоките и критериумите содржани овде, тоа не значи дека автоматски треба да биде означена за брзо бришење. Но, ако не постои ни малку обид да се утврди зошто таа статија е значајна да постои, може да биде избришана. Општото упатство за значајност наведува: „Доколку една тема е значително опфатена во веродостојни извори кои се независни од предметот, се претпоставува дека ги задоволува критериумите за започнување на засебна статија.“ Обратно, дури и ако се претпоставува дека темата ги исполнува сите критериуми, групниот консензус сепак може да утврди дека таа не се квалификува како самостојна статија. Дополнителни критериуми кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на горенаведените критериуми не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. == Именување и должина на статиите за филмови == *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. {{Начела и напатствија}} [[Категорија:Википедија:Начела и напатствија]] [[Категорија:Напатствија за значајност на Википедија]] ew4xgimv1qhcomppoo0f987g8ogjwzo 5544924 5544913 2026-04-26T16:49:33Z Виолетова 1975 5544924 wikitext text/x-wiki {{nutshell|Оваа страница нуди критериуми врз чија основа можеме да решиме дали некој филм е значаен.}} {{кратенка|ВП:ФИЛМ}} {{Значајност}} '''Важна напомена:''' Ако статијата не ги задоволува насоките и критериумите содржани овде, тоа не значи дека автоматски треба да биде означена за брзо бришење. Но, ако не постои ни малку обид да се утврди зошто таа статија е значајна да постои, може да биде избришана. == Општи критериуми == Општото упатство за значајност наведува: „Доколку една тема е значително опфатена во веродостојни извори кои се независни од предметот, се претпоставува дека ги задоволува критериумите за започнување на засебна статија.“ Обратно, дури и ако се претпоставува дека темата ги исполнува сите критериуми, групниот консензус сепак може да утврди дека таа не се квалификува како самостојна статија. Дополнителни критериуми кои се однесуваат на филмови: *Изворот треба да биде независен, што значи дека режисерот, издавачите на филмот, глумците, да не се директно поврзани со написот. Не се независни извори оние кои го вклучуваат студиото или компаниите што работат со него на продукцијата и објавувањето, ниту соопштенија за медиумите, и слични рекламни и други публикации, како што се: резимеа на заплетот без критички коментар или списоци во филмски водичи. Видовите извори што се сметаат за независни се оние што пишувале за филмот, како што се периодичните списанија, и книги во кои се анализира или се споменува филмот. *Филмот бил широко дистрибуиран и добил рецензии во две или повеќе публикации кои се независни. *Филмот е историски значаен, што се потврдува со еден или повеќе од следниве фактори: :Објавување на најмалку две независни статии, по најмалку пет години од првото прикажување на филмот. :Филмот бил прогласен за значаен според широка анкета на филмски критичари, академици или филмски професионалци, кога таква анкета била спроведена најмалку пет години по објавувањето на филмот. :Филмот бил повторно комерцијално издаден или прикажан на фестивал, најмалку пет години по првичното објавување. :Филмот бил прикажан како дел од документарец, програма или ретроспектива за историјата на киното. *Филмот добил голема награда за извонредност во некој аспект од филмското творештво. Сепак да се внимава на следново: наградите од филмските фестивали обично бараат многу повеќе внимание и преглед, бидејќи овој вид награди е многу повеќе подложен на злоупотреба и манипулација. *Филмот бил избран за чувување во национален архив. *Филмот се изучува како предмет на акредитиран универзитет или колеџ со значајна филмска програма. *Филмот претставува уникатно достигнување во кинематографијата, или е пресвртница во развојот на филмската уметност или значително придонесува за развојот на националната кинематографија. *Во филмот учествува (како глумец, режисер, продуцент) позната или значајна личност за која филмот е голем дел од нивната кариера. *Филмот бил успешно дистрибуиран домашно во земја која не е позната како земја што произведува филмови. Во ваков случај треба да се утврди дека станува збор за филм кој е значаен по нешто повеќе од самото производтсво. *Филмови кои се снимаат или се во план најавени да се снимат може да се споменат во статијата на значаен глумец, продуцент или режисер, само ако имаат доволно најави во независни извори. '''Статиите за филмски ликови''' треба да ги следат препораките за значајност пред да бидат создадени. Доколку филмскиот лик е адаптиран од друг медиум или дело, од книга, на пример, а за оригиналниот лик веќе има статија, не треба да се создава нова статија за филмскиот лик. Ве молиме имајте предвид дека едноставното исполнување на критериумите не значи автоматски дека филмскиот лик треба да има своја статија. == Именување и должина на статиите за филмови == *За филмови се препорачува насловот на статијата да е во превод на македонски јазик, (оригиналното име во заграда), како што би гласел насловот доколку филмот се прикажува во кино или на телевизија. *Се препорачува должината на статиите за филмови да не биде попоплнета само со список на ликовите. Доколку списокот е долг, се препорачува да се скрати само на најзначајните, односно да се направи избор на ликовите. {{Начела и напатствија}} [[Категорија:Википедија:Начела и напатствија]] [[Категорија:Напатствија за значајност на Википедија]] 165cbpd5p3g3eoi6kx0nkbaf0kaj9rx 0 1392625 5544848 2026-04-26T13:42:06Z ~2026-25393-24 132612 Создадена страница со: {{Инфокутија за организација | име = КУД „Шара“ – Тетово | опис = Македонско културно-уметничко друштво | седиште = [[Тетово]], Македонија | претседател = Нада Симовска | потпретседател = Снежана Ефкоска | гранка = Фолклор }} '''КУД „Шара“''' (полно име: '''Ку... 5544848 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за организација | име = КУД „Шара“ – Тетово | опис = Македонско културно-уметничко друштво | седиште = [[Тетово]], Македонија | претседател = Нада Симовска | потпретседател = Снежана Ефкоска | гранка = Фолклор }} '''КУД „Шара“''' (полно име: '''Културно-уметничко друштво „Шара“''') е македонско фолклорно здружение со седиште во [[Тетово]], Македонија. Друштвото е формирано во 2023 година и е посветено на негување, зачувување и презентирање на македонските народни песни и ора, со посебен фокус на традицијата од подшарпланинскиот регион. == Историја и активности == КУД „Шара“ брзо се етаблира како значаен дел од културниот живот во Тетово. Нивниот прв голем годишен концерт, насловен „Чекор по чекор“, се одржа на 30 ноември 2024 година во Центарот за култура „[[Дом на култура „Иљо Антески-Смок“ - Тетово|Иљо Антески-Смок]]“. На концертот настапија сите возрасни групи, вклучувајќи го и детскиот хор „Крешендо“.<ref>[https://kanal5.com.mk/prv-koncert-na-novoto-kulturno-umetnichko-drushtvo-shara-od-tetovo/a672462 Прв концерт на КУД „Шара“ - Канал 5 (1 декември 2024)]</ref> Друштвото редовно ги одржува своите проби во сопствени простории во Тетово, каде што се подготвуваат нови кореографии и се чува богата колекција на автентични народни носии.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LAiTIirD7DQ ТВ Канал ВИ: КУД „Шара“ Тетово - Подготовки и проби (2023)]</ref> == Медиумско присуство == Ансамблот е редовно присутен на македонските национални телевизии, презентирајќи го фолклорот во популарните емисии за народна музика како: '''„Качамак“''' (ТВ Сител) '''„Везилка“''' (ТВ Канал 5) == Настапи и гостувања == Покрај бројните настапи низ Македонија, КУД „Шара“ активно ја презентира македонската култура и надвор од границите на земјата. Ансамблот има реализирано успешни гостувања и настапи на меѓународни фестивали во: '''[[Србија]]''' '''[[Германија]]''' == Раководство == Здружението е раководено од: '''Претседател:''' Нада Симовска '''Потпретседател:''' Снежана Ефкоска == Наводи == <references /> == Надворешни врски == [https://www.facebook.com/kudsarattetovo/ Официјална Фејсбук страница на КУД „Шара“] [https://www.youtube.com/@КудШара Официјален YouTube канал на КУД „Шара“] [[Категорија:Културно-уметнички друштва во Македонија]] [[Категорија:Култура во Тетово]] rzeh029n70fnapunkigvv07ozy55mk4 0 1392626 5544852 2026-04-26T13:47:46Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1283903730|Jovita Neliupšienė]]“ 5544852 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Јовита Нелиупшиена|native_name=|native_name_lang=|image=Jovita Neliupšienė 2024 (cropped).jpg|caption=|office=[[Ambassador of the European Union to the United States]]|term_start=2024|term_end=|predecessor=[[Stavros Lambrinidis]]|successor=|office2=Vice Minister of Economy and Innovation|term_start2=2020|term_end2=2022|predecessor2=|successor2=|office3=Lithuanian Ambassador to the [[European Union]]|term_start3=18 август 2015|term_end3=септември 2020|predecessor3=[[Raimundas Karoblis]]|successor3=[[Arnoldas Pranckevičius]]|birth_name=Јовита Праневичиуте|birth_date={{birth date and age|1980|01|03|df=y}}|birth_place=[[Паневежис]], [[Литванија]], [[Советски Сојуз]]|death_date=|death_place=|party=|spouse=|children=|occupation=|alma_mater=}} '''Јовита Нелиупшиена''' ( {{Мом}} '''Праневичиуте'''; родена на 3 јануари 1980 година) — литванска политичарка и поранешен главен советник за надворешна политика на претседателката Далија Грибаускајте, која моментално е амбасадор на Европската унија во САД. <ref name="euus">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eeas.europa.eu/united-states-america/about-ambassador_en?s=253|title=Ambassador Biography. Ambassador Jovita Neliupšienė.|work=www.eeas.europa.eu|accessdate=2024-03-02}}</ref> Таа била канцелар на Министерството за надворешни работи во 2020 година и заменик министер за економија и иновации од 2020 до 2022 година <ref name="15min">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/lietuva/urm-sekretore-skiriama-j-neliupsiene-56-1374330|title=URM sekretore skiriama J.Neliupšienė|work=15min.lt|accessdate=2021-10-13}}</ref> <ref name="euus" /> Нелиупшиена била и литвански амбасадор во Европската унија од 2015 до 2020 година. == Биографија == == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] izn99j0gkcqevngxlupzs0eghbdqyi7 5544856 5544852 2026-04-26T13:55:08Z 19user99 72391 5544856 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Јовита Нелиупшиена|native_name=|native_name_lang=|image=Jovita Neliupšienė 2024 (cropped).jpg|caption=|office=[[Амбасадор на Европската Унија во САД]]|term_start=2024|term_end=|predecessor=[[Ставрос Ламбринидис]]|successor=|office2=Заменик-министер за економија и иновации|term_start2=2020|term_end2=2022|predecessor2=|successor2=|office3=Литвански амбасадор во Европската Унија|term_start3=18 август 2015|term_end3=септември 2020|predecessor3=[[Рајмундас Кароблис]]|successor3=[[Арнолдас Пранкевичиус]]|birth_name=Јовита Праневичиуте|birth_date={{birth date and age|1980|01|03|df=y}}|birth_place=[[Паневежис]], [[Литванија]], [[Советски Сојуз]]|death_date=|death_place=|party=|spouse=|children=|occupation=|alma_mater=}} '''Јовита Нелиупшиена''' (мом.: '''Праневичиуте'''; родена на 3 јануари 1980 година) — литванска политичарка и поранешен главен советник за надворешна политика на претседателката Далија Грибаускајте, која моментално е амбасадор на Европската унија во САД. <ref name="euus">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eeas.europa.eu/united-states-america/about-ambassador_en?s=253|title=Ambassador Biography. Ambassador Jovita Neliupšienė.|work=www.eeas.europa.eu|accessdate=2024-03-02}}</ref> Таа била канцелар на Министерството за надворешни работи во 2020 година и заменик министер за економија и иновации од 2020 до 2022 година <ref name="15min">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.15min.lt/naujiena/aktualu/lietuva/urm-sekretore-skiriama-j-neliupsiene-56-1374330|title=URM sekretore skiriama J.Neliupšienė|work=15min.lt|accessdate=2021-10-13}}</ref> <ref name="euus" /> Нелиупшиена била и литвански амбасадор во Европската унија од 2015 до 2020 година. == Биографија == Јовита Нелиупшиене била родена во Паневежис во Литванија на 3 јануари 1980 година. Од 1998 до 2004 година студирала на Вилнушкиот универзитет и дипломирала со диплома и магистратура по меѓународни односи и дипломатија. Од 2000 до 2004 година студирала право на Универзитетот „Миколас Ромерис“. Работела во Сејмот, Министерството за надворешни работи и Амбасадата на Литванија во Белорусија. Од 2006 година предавала на Институтот за меѓународни односи и политички науки на Универзитетот во Вилнус. Во 2009 година ја одбранила докторската дисертација на тема „Национална самосвест и формирање на државност: искуството на земјите од ЗНД“ и станала вонреден професор.<ref>[http://www.tspmi.vu.lt/lt/institutas/bendraukime/destytojai/jovita-neliupsiene-56 Dėstytojai. JOVITA NELIUPŠIENĖ] (TSPMI inf.)</ref> Во 2009 година ја советувала претседателката Грибаускаите и ги координирала прашањата на состаноците на [[Европски совет|Европскиот совет]]. Во 2012 година, по заминувањето на [[Дариус Семашка]], станала главен советник на претседателот како раководител на групата за надворешна политика. На 18 август 2015 година, Нелиупшиене станала литвански амбасадор во [[Европска Унија|Европската Унија]], и била на оваа позиција до август 2020 година.<ref>[https://www.lrp.lt/lt/spaudos-centras/pranesimai-spaudai/salies-vadove-iteike-skiriamuosius-rastus-ambasadorei-prie-es/23388 Šalies vadovė įteikė skiriamuosius raštus ambasadorei prie ES] (president.lt inf.)</ref> Од 2015 година, Нелиупшиене била едно од 89-те лица од Европската Унија против кои [[Русија]] вовела санкции.<ref name="yle-liste">{{cite web | url=http://www.yle.fi/tvuutiset/uutiset/upics/liitetiedostot/RUS_Einreiseverbotsliste.pdf | title=Russische Visasperrliste | author=Russisches Außenministerium | work=yle.fi | format=PDF 23&nbsp;KB | date=2015-05-26 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150530032250/http://www.yle.fi/tvuutiset/uutiset/upics/liitetiedostot/RUS_Einreiseverbotsliste.pdf |archivedate=2015-05-30}}</ref> Таа била интервјуирана од [[Сесилија Вега]] за сторијата во емисијата „60 минути“ за „мистериозниот руски синдром на смрт“, која била емитувана во ноември 2024 година.<ref>{{cite news |last1=Vega |first1=Cecilia |title=Is Russia pursuing Putin foes abroad, going after critics and defectors on Western soil? |url=https://www.cbsnews.com/news/is-russia-pursuing-putin-foes-abroad-60-minutes-transcript/ |work=[[CBS News]] |date=10 November 2024}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1980 година]] k9ogydvwbk7avvxubo357cmfmpxwqpd 0 1392627 5544859 2026-04-26T13:57:49Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1331668059|Afet İnan]]“ 5544859 wikitext text/x-wiki   '''Ајше Афет Инан''' (30 октомври 1908 &#x2013; 8 јуни 1985 година) — турска [[Историчар|историчарка]] и [[Социологија|социолог]]. Таа била една од осумте посвоени ќерки на [[Мустафа Кемал Ататурк]] . Познато е дека таа била вклучена во практиката на физичка антропологија, бидејќи измерила над шеесет илјади черепи во [[Мала Азија|Анадолија]], чија цел била да ја поддржи тезата за турската историја. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oebVDvecEGMC&q=afet+inan+skulls+measured+jews+and+turks&pg=PA44|title=Turkey, the Jews, and the Holocaust|last=Corry Guttstadt|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-76991-4}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hA89q99T2-sC&q=afet+inan+skulls+measured&pg=PA112|title=Nostalgia for the Modern: State Secularism and Everyday Politics in Turkey|last=Esra Özyürek|date=2006|publisher=Dake University Press|isbn=978-0-8223-3879-6}}</ref> == Биографија == == Наводи == {{Наводи}} == Избрана библиографија == [[Категорија:Мустафа Кемал Ататурк]] [[Категорија:Турски социолози]] [[Категорија:Македонски Турци]] [[Категорија:Починати во 1985 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] hdnwq2ahm1wnsgmw8qop3oauwa3d9qc 5544864 5544859 2026-04-26T14:04:03Z 19user99 72391 5544864 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = Проф. д-р | name = Афет Инан | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Yamzu.jpg | alt = | caption = | birth_name = Ајше Афет | birth_date = 30 октомври 1908 | birth_place = [[Селаник]], [[Солунски Вилајет]], [[Отоманско царство]] | death_date = {{Death date and age|1985|06|08|1908|11|29|df=y}} | death_place = [[Анкара]], [[Турција]] | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | other_names = | citizenship = | education = [[Историја]], [[социологија]] | alma_mater = [[Женевски универзитет]], [[Швајцарија]] | occupation = Академик | years_active = | employer = | organization = [[Анакрски универзитет]] | known_for = Посвоена ќерка на [[Мустафа Кемал Ататурк]] | notable_works = | style = | height = | spouse = Ахмет Рифан Инан | children = 2 | parents = Исмаил Хаки Узмај (татко)<br/>Шехзане (мајка)<br/>[[Мустафа Кемал Ататурк]] (посвоен татко) | relatives = | family = | awards = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = }} '''Ајше Афет Инан''' (30 октомври 1908 &#x2013; 8 јуни 1985 година) — турска [[Историчар|историчарка]] и [[Социологија|социолог]]. Таа била една од осумте посвоени ќерки на [[Мустафа Кемал Ататурк]] . Познато е дека таа била вклучена во практиката на физичка антропологија, бидејќи измерила над шеесет илјади черепи во [[Мала Азија|Анадолија]], чија цел била да ја поддржи тезата за турската историја.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oebVDvecEGMC&q=afet+inan+skulls+measured+jews+and+turks&pg=PA44|title=Turkey, the Jews, and the Holocaust|last=Corry Guttstadt|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-76991-4}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hA89q99T2-sC&q=afet+inan+skulls+measured&pg=PA112|title=Nostalgia for the Modern: State Secularism and Everyday Politics in Turkey|last=Esra Özyürek|date=2006|publisher=Dake University Press|isbn=978-0-8223-3879-6}}</ref> == Биографија == Афет Инан е родена од Исмаил Хаки Беј (Исмаил Хаки Узмај) и Шехзане Ханим од Дојран (денешен Дојран),[3][4] во 1908 година во округот Кесендире (Пољороз, денешна Касандра, Грција) во Солунскиот вилает.[5] Таа и нејзиното семејство емигрирале во Адапазари поради Балканските војни. Таа започнала основно училиште во Адапазари на 4 март 1913 година. Потоа се преселиле во Анкара, Михаличчик, Караоглан и Бига. Нејзината мајка Шехзане починала од туберкулоза на 15 мај 1915 година. Бидејќи нејзиниот татко тогаш се оженил со млада девојка, Ајше Афет решила да стане учителка за да заработи за живот.[6] Кога живееле во Бига, нејзината помлада сестра Незихе се родила од нејзиниот татко Исмаил Хаки и неговата втора сопруга. Во 1920 година, таа ги завршила своите шест години основно образование. Во 1921 година, тие се населиле во Аланија. Во 1922 година, таа добила квалификација за наставничка во Елмали и била назначена за директорка на женското училиште Елмали. Дипломирала на Учителската школа за девојки во Бурса во 1925 година и почнала да работи како наставничка во основно училиште во Измир. Го запознала Мустафа Кемал Ататурк во октомври истата година за време на неговата посета на Измир. [[File:RukiyeSabihaAfetZehra.jpg|thumb|250px|Од лево кон десно: Рукије (Еркин), Сабиха (Ѓокчен), Афет (Инан) и Зехра (Ајлин), посвоени ќерки на М. К. Ататурк.]] [[File:Afet İnan'ın mezarı, Cebeci Asri Mezarlığı, 2022 Mart.jpg|thumb|249x249px|Гроб на Афет Инан на гробиштата „Џебеџи Асри", Анкара]] Афет била испратена во 1925 година од Ататурк во Лозана, Швајцарија, за да учи француски јазик. По враќањето во Турција во 1927 година, таа го посетувала францускиот лицеј Нотр Дам де Сион во Истанбул. По завршувањето таму, таа била назначена за наставничка по историја во средно училиште. Во 1935 година, Афет Инан повторно отишла во Швајцарија и била студентка на Ежен Питар на Универзитетот во Женева помеѓу 1936 и 1938 година. Во 1939 година, по дипломирањето, докторирала по социологија. Во 1950 година, станала професорка на Универзитетот во Анкара. Таа била ко-основач и водечки член на [[Турско историско друштво|Турското историско друштво]]. Инан починала на 8 јуни 1985 година во Анкара, оставајќи ги зад себе својата ќерка Ари и својот син Демир. Наградата „Афет Инан за историски студии“ се доделува на секои две години од страна на Турската фондација за историја во соработка со семејството на Инан. == Наводи == {{Наводи}} == Избрана библиографија == [[Категорија:Мустафа Кемал Ататурк]] [[Категорија:Турски социолози]] [[Категорија:Македонски Турци]] [[Категорија:Починати во 1985 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] hf4keuphan68shnjj2ym6n1lp31b1iu 5544866 5544864 2026-04-26T14:06:32Z 19user99 72391 5544866 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = Проф. д-р | name = Афет Инан | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Yamzu.jpg | alt = | caption = | birth_name = Ајше Афет | birth_date = 30 октомври 1908 | birth_place = [[Селаник]], [[Солунски Вилает]], [[Отоманско царство]] | death_date = {{Death date and age|1985|06|08|1908|11|29|df=y}} | death_place = [[Анкара]], [[Турција]] | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | other_names = | citizenship = | education = [[Историја]], [[социологија]] | alma_mater = [[Женевски универзитет]], [[Швајцарија]] | occupation = Академик | years_active = | employer = | organization = [[Анакрски универзитет]] | known_for = Посвоена ќерка на [[Мустафа Кемал Ататурк]] | notable_works = | style = | height = | spouse = Ахмет Рифан Инан | children = 2 | parents = Исмаил Хаки Узмај (татко)<br/>Шехзане (мајка)<br/>[[Мустафа Кемал Ататурк]] (посвоен татко) | relatives = | family = | awards = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = }} '''Ајше Афет Инан''' (30 октомври 1908 &#x2013; 8 јуни 1985 година) — турска [[Историчар|историчарка]] и [[Социологија|социолог]]. Таа била една од осумте посвоени ќерки на [[Мустафа Кемал Ататурк]] . Познато е дека таа била вклучена во практиката на физичка антропологија, бидејќи измерила над шеесет илјади черепи во [[Мала Азија|Анадолија]], чија цел била да ја поддржи тезата за турската историја.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oebVDvecEGMC&q=afet+inan+skulls+measured+jews+and+turks&pg=PA44|title=Turkey, the Jews, and the Holocaust|last=Corry Guttstadt|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-76991-4}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hA89q99T2-sC&q=afet+inan+skulls+measured&pg=PA112|title=Nostalgia for the Modern: State Secularism and Everyday Politics in Turkey|last=Esra Özyürek|date=2006|publisher=Dake University Press|isbn=978-0-8223-3879-6}}</ref> == Биографија == Афет Инан е родена од Исмаил Хаки Беј (Исмаил Хаки Узмај) и Шехзане Ханим од Дојран, во 1908 година во округот Кесендире (Пољороз, денешна Касандра, Грција) во Солунскиот вилает.<ref>{{Cite book|last=Özdemir|first=Özlem|title=Afet: Atatürk'ün Manevi Kızı Prof. Dr. Afet İnan'ın Yaşamöyküsü|publisher=Kırmızı Kedi|year=2021|isbn=978-6052987902|language=tr}}</ref><ref>[[Arı İnan]], ''Profesör Doktor Afet İnan'', Remzi Kitabevi, 2005, {{ISBN|978-975-14-1065-8}}, p. 16. {{in lang|Tr}}</ref><ref>Arı İnan, ''Profesör Doktor Afet İnan'', p. 23.</ref> Таа и нејзиното семејство емигрирале во Адапазари поради Балканските војни. Таа започнала основно училиште во Адапазари на 4 март 1913 година. Потоа се преселиле во Анкара, Михаличчик, Караоглан и Бига. Нејзината мајка Шехзане починала од туберкулоза на 15 мај 1915 година. Бидејќи нејзиниот татко тогаш се оженил со млада девојка, Ајше Афет решила да стане учителка за да заработи за живот. Кога живееле во Бига, нејзината помлада сестра Незихе се родила од нејзиниот татко Исмаил Хаки и неговата втора сопруга. Во 1920 година, таа ги завршила своите шест години основно образование. Во 1921 година, тие се населиле во Аланија. Во 1922 година, таа добила квалификација за наставничка во Елмали и била назначена за директорка на женското училиште Елмали. Дипломирала на Учителската школа за девојки во Бурса во 1925 година и почнала да работи како наставничка во основно училиште во Измир. Го запознала Мустафа Кемал Ататурк во октомври истата година за време на неговата посета на Измир.<ref>[[İpek Çalışlar]], ''Latife Hanım'', ISBN Doğan Kitap, 2006, {{ISBN|978-975-293-478-8}}, p. 384. {{in lang|tr}}</ref> [[File:RukiyeSabihaAfetZehra.jpg|thumb|250px|Од лево кон десно: Рукије (Еркин), Сабиха (Ѓокчен), Афет (Инан) и Зехра (Ајлин), посвоени ќерки на М. К. Ататурк.]] [[File:Afet İnan'ın mezarı, Cebeci Asri Mezarlığı, 2022 Mart.jpg|thumb|249x249px|Гроб на Афет Инан на гробиштата „Џебеџи Асри", Анкара]] Афет била испратена во 1925 година од Ататурк во Лозана, Швајцарија, за да учи француски јазик. По враќањето во Турција во 1927 година, таа го посетувала францускиот лицеј Нотр Дам де Сион во Истанбул. По завршувањето таму, таа била назначена за наставничка по историја во средно училиште. Во 1935 година, Афет Инан повторно отишла во Швајцарија и била студентка на Ежен Питар на Универзитетот во Женева помеѓу 1936 и 1938 година. Во 1939 година, по дипломирањето, докторирала по социологија. Во 1950 година, станала професорка на Универзитетот во Анкара. Таа била ко-основач и водечки член на [[Турско историско друштво|Турското историско друштво]]. Инан починала на 8 јуни 1985 година во Анкара, оставајќи ги зад себе својата ќерка Ари и својот син Демир. Наградата „Афет Инан за историски студии“ се доделува на секои две години од страна на Турската фондација за историја во соработка со семејството на Инан. == Наводи == {{Наводи}} == Избрана библиографија == *''Medeni bilgiler ve M. Kemal Atatürk'ün el yazıları'', Ankara, Türk Tarih Kurumu, 1969 *''Atatürk'ten yazdıklarım'', Ankara, 1969 *''Recherches Sur les Caractéres Anthropologiques des Population de la Turquie'', Genève, 1939 *''Türk Amirali Piri Reis'in Hayatı ve Eserleri'' *''L'émancipation de la Femme Turque'' *''Eski Mısır Tarih ve Medeniyeti'', 1956 (History of the Ancient Egypt) * [http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=586 Biography] {{in lang|tr}} [[Категорија:Мустафа Кемал Ататурк]] [[Категорија:Турски социолози]] [[Категорија:Македонски Турци]] [[Категорија:Починати во 1985 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] oh14aqp1lznzbsvzg7n5qagwdvieojf 5544867 5544866 2026-04-26T14:08:53Z 19user99 72391 5544867 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = Проф. д-р | name = Афет Инан | honorific_suffix = | native_name = | native_name_lang = | image = Yamzu.jpg | alt = | caption = | birth_name = Ајше Афет | birth_date = 30 октомври 1908 | birth_place = [[Селаник]], [[Солунски Вилает]], [[Отоманско царство]] | death_date = {{Death date and age|1985|06|08|1908|11|29|df=y}} | death_place = [[Анкара]], [[Турција]] | death_cause = | resting_place = | resting_place_coordinates = <!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} --> | other_names = | citizenship = | education = [[Историја]], [[социологија]] | alma_mater = [[Женевски универзитет]], [[Швајцарија]] | occupation = Академик | years_active = | employer = | organization = [[Анакрски универзитет]] | known_for = Посвоена ќерка на [[Мустафа Кемал Ататурк]] | notable_works = | style = | height = | spouse = Ахмет Рифан Инан | children = 2 | parents = Исмаил Хаки Узмај (татко)<br/>Шехзане (мајка)<br/>[[Мустафа Кемал Ататурк]] (посвоен татко) | relatives = | family = | awards = | website = <!-- {{URL|www.example.com}} --> | footnotes = }} '''Ајше Афет Инан''' (30 октомври 1908 &#x2013; 8 јуни 1985 година) — турска [[Историчар|историчарка]] и [[Социологија|социолог]]. Таа била една од осумте посвоени ќерки на [[Мустафа Кемал Ататурк]] . Познато е дека таа била вклучена во практиката на физичка антропологија, бидејќи измерила над шеесет илјади черепи во [[Мала Азија|Анадолија]], чија цел била да ја поддржи тезата за турската историја.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oebVDvecEGMC&q=afet+inan+skulls+measured+jews+and+turks&pg=PA44|title=Turkey, the Jews, and the Holocaust|last=Corry Guttstadt|date=2008|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-76991-4}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hA89q99T2-sC&q=afet+inan+skulls+measured&pg=PA112|title=Nostalgia for the Modern: State Secularism and Everyday Politics in Turkey|last=Esra Özyürek|date=2006|publisher=Dake University Press|isbn=978-0-8223-3879-6}}</ref> == Биографија == Афет Инан била родена како ќерка на Исмаил Хаки Беј (Исмаил Хаки Узмај) и Шехзане Ханим од Дојран, во 1908 година во округот Кесендире (Пољороз, денешна Касандра, Грција) во Солунскиот вилает.<ref>{{Cite book|last=Özdemir|first=Özlem|title=Afet: Atatürk'ün Manevi Kızı Prof. Dr. Afet İnan'ın Yaşamöyküsü|publisher=Kırmızı Kedi|year=2021|isbn=978-6052987902|language=tr}}</ref><ref>[[Arı İnan]], ''Profesör Doktor Afet İnan'', Remzi Kitabevi, 2005, {{ISBN|978-975-14-1065-8}}, p. 16. {{in lang|Tr}}</ref><ref>Arı İnan, ''Profesör Doktor Afet İnan'', p. 23.</ref> Таа и нејзиното семејство емигрирале во Адапазари поради Балканските војни. Таа започнала основно училиште во Адапазари на 4 март 1913 година. Потоа се преселиле во Анкара, Михаличчик, Караоглан и Бига. Нејзината мајка Шехзане починала од [[туберкулоза]] на 15 мај 1915 година. Бидејќи нејзиниот татко тогаш се оженил со млада девојка, Ајше Афет решила да стане учителка за да заработи за живот. Кога живееле во Бига, нејзината помлада сестра Незихе се родила од нејзиниот татко Исмаил Хаки и неговата втора сопруга. Во 1920 година, таа ги завршила своите шест години основно образование. Во 1921 година, тие се населиле во Аланија. Во 1922 година, таа добила квалификација за наставничка во Елмали и била назначена за директорка на женското училиште Елмали. Дипломирала на Учителската школа за девојки во Бурса во 1925 година и почнала да работи како наставничка во основно училиште во [[Измир]]. Го запознала Мустафа Кемал Ататурк во октомври истата година за време на неговата посета на Измир.<ref>[[İpek Çalışlar]], ''Latife Hanım'', ISBN Doğan Kitap, 2006, {{ISBN|978-975-293-478-8}}, p. 384. {{in lang|tr}}</ref> [[File:RukiyeSabihaAfetZehra.jpg|thumb|250px|Од лево кон десно: Рукије (Еркин), Сабиха (Ѓокчен), Афет (Инан) и Зехра (Ајлин), посвоени ќерки на М. К. Ататурк.]] [[File:Afet İnan'ın mezarı, Cebeci Asri Mezarlığı, 2022 Mart.jpg|thumb|249x249px|Гроб на Афет Инан на гробиштата „Џебеџи Асри", Анкара]] Афет била испратена во 1925 година од Ататурк во [[Лозана]], Швајцарија, за да учи [[француски јазик]]. По враќањето во Турција во 1927 година, таа го посетувала францускиот лицеј Нотр Дам де Сион во Истанбул. По завршувањето таму, таа била назначена за наставничка по историја во средно училиште. Во 1935 година, Афет Инан повторно отишла во Швајцарија и била студентка на [[Ежен Питар]] на Женевскиот универзитет помеѓу 1936 и 1938 година. Во 1939 година, по дипломирањето, докторирала по социологија. Во 1950 година, станала професорка на Универзитетот во Анкара. Таа била ко-основач и водечки член на [[Турско историско друштво|Турското историско друштво]]. Инан починала на 8 јуни 1985 година во Анкара, оставајќи ги зад себе својата ќерка Ари и својот син Демир. Наградата „Афет Инан за историски студии“ се доделува на секои две години од страна на Турската фондација за историја во соработка со семејството на Инан. == Наводи == {{Наводи}} == Избрана библиографија == *''Medeni bilgiler ve M. Kemal Atatürk'ün el yazıları'', Ankara, Türk Tarih Kurumu, 1969 *''Atatürk'ten yazdıklarım'', Ankara, 1969 *''Recherches Sur les Caractéres Anthropologiques des Population de la Turquie'', Genève, 1939 *''Türk Amirali Piri Reis'in Hayatı ve Eserleri'' *''L'émancipation de la Femme Turque'' *''Eski Mısır Tarih ve Medeniyeti'', 1956 (History of the Ancient Egypt) * [http://www.kimkimdir.gen.tr/kimkimdir.php?id=586 Biography] {{in lang|tr}} [[Категорија:Мустафа Кемал Ататурк]] [[Категорија:Турски социолози]] [[Категорија:Македонски Турци]] [[Категорија:Починати во 1985 година]] [[Категорија:Родени во 1908 година]] ob77m8zyoutpdq4g23b05e4qachh2c1 0 1392628 5544871 2026-04-26T14:27:19Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1323320291|SMS Kronprinz Erzherzog Rudolf]]“ 5544871 wikitext text/x-wiki   '''SMS ''Kronprinz Erzherzog Rudolf''''' (мак. „ Принцот престолонаследник Рудолф “) бил уникатен и специфичен воен брод изграден за целите на [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]] во 80 години од 19 век и воедно претставувал последниот брод на флотата од тој тип. Бродот бил поставен во јануари 1884 година, а спуштен во јули 1887 година и завршен во септември 1889 година. Главно бил вооружан со главна батерија од три 30.5см топови и имал облога од сложен челик со дебелина од 30.5см на оклопниот појас. Бродот се одликувал со извонредна и беспрекорна кариера во голема мера поради неговото брзо застарување. Бродот патувал во странски земји за да ја претставува Австро-Унгарија, но бил сведен на брод за крајбрежна одбрана до 1906 година и продолжил да ја извршува оваа улога во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], со главно седиште во [[Бока Которска|заливот Катаро]], каде што екипажот учествувал во бунтот Катаро на почетокот на 1918 година, а по војната, ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил префрлен во морнарицата на [[Кралство Југославија|Кралството СХС]] каде бил преименуван во '''''„Кумбор“''''' и класифициран како брод за крајбрежна одбрана, но останал во нивниот инвентар само една година, и во 1922 година бил продаден за старо железо. == Дизајн == [[File:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_line_drawing.jpg|лево|мини|Линиски цртеж на ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'']] Во децениите што следеле по австриската победа во [[Битка кај Лиса|Битката кај Лиса]] во 1866 година, поморските трошоци во [[Австроунгарија|Австроунгарската Империја]] биле драстично намалени, во голема мера поради правото на вето што го имала унгарската половина од империјата. Опкружена со потенцијално непријателски земји на копно, Австроунгарската Империја била повеќе загрижена за овие закани, па затоа поморскиот развој не бил нивен централен приоритет,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а адмиралот Фридрих фон Пек неколку години се залагал за подобрување на силата на австроунгарската флота и конечно добивајќи овластување за изградба на централниот батериски брод [[Tegetthoff]] во 1875 година, но поминал 6 месеци залудно обидувајќи се да обезбеди сестрински брод на ''Тегетхоф''.{{Sfn|Sondhaus}} Конечно, во 1881 година, Пек успеал да обезбеди финансиски средства за нов железно-оклопен брод, овластен под името „''Ерсатц'' Salamander“ кој бил замена за претходниот [[Фрегата|железно-оклопен фрегат]]. Новиот брод, кој бил именуван како ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'', чинел 5,44милион флорини,{{Sfn|Sondhaus}} а според книагата ''[[„Сите борбени бродови на светот“]] од [[Конвеј]]'' дизајнот за новиот брод го подготвил [[Josef Kuchinka (naval architect)|Јозеф Кучинка]] кој бил директор за поморска конструкција на [[Австроунгарска воена морнарица|Австро-унгарската морнарица]], но поморскиот историчар [[Р.Ф. Шелтема де Хере]] му ја припишал заслугата на поморскиот инженер [[Мориз Сојка]] за работата.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Втор брод, [[Kronprinzessin Erzherzogin Stephanie]], бил одобрен во исто време,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а дизајните за двата брода биле под силно влијание на странски бродови како што се француските железни бродови {{Ship|French ironclad|Duguesclin||2}} и {{Ship|French ironclad|Amiral Duperré||2}}, кои имале сличен распоред на главните батериски топови што Кучинка ги користел за своите нови бродови.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Хронично лишена од финансирање, морнарицата била принудена да прифати значајни компромиси во големината, а заедно со тоа и во можностите на ''Кронпринц Ержерзог Рудолф'' и ''Кронпринц Ержерзогин Стефани'', особено во споредба со далеку поголемиот и потешко вооружен ''[[Амирал Дупере]],'' кој бил инспирација за нивниот дизајн. Шелтема де Хере остро ја критикувал одлуката за изградба на два брода со значително различна големина и моќност истовремено, наведувајќи '''„Или ви требаат три топови или можете да направите со два, но една единица поголема од другата е бесмислица“'''.{{Sfn|Scheltema de Heere}} И така поминала речиси уште една деценија пред Австроунгарската морнарица да успее да обезбеди финансирање за нови капитални бродови, трите MonarchМонарх, кои започнале во 1893 година.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} === Општи карактеристики и машини === [[Податотека:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_(1887),_Modell.jpg|лево|мини|Модел на ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'']] ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' се карактеризирал со 90.26м во должина помеѓу нормалните линии и 97.6м вкупна должина, а воедно имал и греда од 19.27 и нацрт од 7.39м, додека неговиот депласман изнесувал околу 6,939 тони без товар и 7,432 тони при полн товар. Неговиот труп бил конструиран со попречни и надолжни челични рамки, врз кои надворешната челична облога на трупот била закована, а воедно бил и опширно поделен на водонепропустливи прегради и двојно дно. Имал изразен преден дел од бродот, која била вообичаена карактеристика на капиталните бродови од тој период. Исто така бродот имал рамна палуба и бил опремен со голема предна кула за конекција со [[Команден мост|мост]] монтиран на неа заедно со помала секундарна кула за конекција подалеку{{Sfn|Scheltema de Heere}}{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Бродот имал попречна метацентрична висина од 2.24м при полн товар и управувањето со едно [[кормило]],{{Sfn|Scheltema de Heere}}{{Sfn|Sieche & Bilzer}}а воедно бил опремен со еднојарболски јарбол со голем борбен врв кој бил поставен во средината на бродот. Исто така бил опремен со електрични пумпи кои имале капацитет од околу 2,000 тони вода на час,{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} додека екипажот варирал помеѓу 447 и 450 офицери и војници во текот на целиот негов животен век и кариера.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Компанијата [[Stabilimento Tecnico Triestinо|„Стабилименто Текнико Триестино“]] го произвел погонскиот систем на ''„Кронпринц Ержерцог“ Рудолф,'' а бродот бил напојуван од два двоцилиндрични, вертикални парни мотори со тројно ширење, кои управувале со два завртувачки пропелери со 4 крила кои биле 5.48м во дијаметар. Пареата за моторите се обезбедувала од 10 котли со огнени цевки на јаглен, од кои секој имал три [[Огниште (котел)|ложишта]], а котлите се вентилирале преку две инки. Погонскиот систем бил оценет да обезбеди 4,500kW за максимална брзина од 28.7км/h, а веќе со присилна влечна сила, моќноста можела да се зголеми до 5,600kW за брзина од 30km/h кое било мошне скромно. Воедно бродот бил опремен со 4 [[Електричен генератор|електрични генератори]] за напојување на внатрешното осветлување и рефлекторите.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}}{{Sfn|Scheltema de Heere}} === Вооружување и оклоп === [[File:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_barbette_gun.png|мини|Пиштол [[Барбета|за барбет]] на ''Кронпринц Ержерцог'' {{'}}]] Бродот бил вооружен со главна батерија од три 30.5см Топови MRK со калибар 35 кои биле монтирани поединечно во отворени [[Барбета|шноли]] од кои две биле поставени напред во спонзори над [[Палуба|палубата]] на батериите со цел да се максимизира крајниот оган, а третиот бил поставен назад. Топовите биле произведени од Krupp, додека количките што ги носеле биле изградени од Armstrong Mitchell &amp;amp; Co и секој од предните топови биле хидраулично управувани и имале лак од 180степени, додека крмниот топ можел да помине 270степени. Топовите испукале 450кг школка користејќи 140кг полнење кафеав барут, кое произвело брзина на цевката од 530м. Иако отворените шрафцигери обезбедувале широко поле на гаѓање за топовите со бавно гаѓање, тие брзо станале застарени со успешната примена на технологијата за брзо гаѓање на артилериски оружја со голем калибар.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} Топовите биле опремени со 40 гранати по парче.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Главната батерија била поддржана од секундарна батерија од шест 12см топови од калибар 35 кои исто така биле изградени од Круп, но овие топови испукувале 26кг школка со 15кг полнење со погонско гориво, а бродот носел вкупно 256 гранати. Бродот исто така носел седум 47мм QF топови за одбрана од близок дострел против торпедо чамци од кои 5 биле со калибар 44, а другите 2 пократки парчиња со калибар 33, сите произведени од Hotchkiss. Бродот носел вкупно 1770муниција за пушките, а оружјето било заокружено со пар од 37мм пушки QF со калибар 44 и пар од 7см десантни топови од калибар 15 за употреба од страна на десантните групи. Од сето оружје, 37 милиметарски пиштоли биле испорачани со вкупно 780 рунди. Како што било вообичаено за капиталните бродови од тој период, бродот носел четири 40см торпедни цевки, од кои едната била монтирана во предниот дел, додека другата во крмата и по една на секоја страна, а воедно бродот носел и 14 торпеда.{{Sfn|Scheltema de Heere}}{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} Бродот бил заштитен со сложен оклоп кој бил произведен од фабриката Дилингер Хите во Германија,{{Sfn|Sondhaus}} а Оклопниот појас на бродот бил со 305мм дебелина во средината на бродот, каде што ги заштитувал магазините за муниција и машинските простори, а намалена на 62мм на друго место. Попречните прегради ги покривале краевите на најдебелиот дел од ременот, со предната преграда со 242мм и задната преграда со 203мм дебелина, додека оклопна палуба со 95мм дебелина ги заштитувала виталните органи на бродот од гранати што минувале преку страничниот оклоп. Барбетите за главната батерија биле 254нн дебели.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} == Историја на услуги == [[Податотека:Eskadermanöver_in_Kiel_(Alexander_Kirchner,_1890).jpg|мини|Сликање на австро-унгарска ескадрила, предводена од ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'', во [[Кил]], Германија]] СМС ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил положен на 25 јануари 1884 година во бродоградилиштето на морнарицата во [[Пула|Пола]], а веќе на 6 јули 1887 година бил спуштен за подоцна да започне опремувањето кое било завршено во септември 1889 година,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а веќе на 20 септември бродот бил пуштен во употреба со цел да започне со морски проби.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Во август 1890 година, германскиот цар, кајзер [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]], ја поканил австроунгарската флота да учествува во годишните вежби за обука на флотата па така ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'', железнооружениот [[„Кронпринц Ержерцог Стефани “|''„Кронпринц Ержерцог Стефани'' “]] и заштитениот крстосувач [[Kaiser Franz Joseph I]] биле испратени во Германија под команда на контраадмиралот [[Johann von Hinke|Јохан фон Хинке]] и додека биле на пат, ескадрилата ги посетила [[Гибралтар]] и Британија, а за време на втората станица, бродовите учествувале на Регатата Каус, каде што биле прегледани од [[Кралица Викторија|кралицата Викторија]], а воедно бродовите застанале и во [[Копенхаген]], Данска и Карлскрона, Шведска. За време на патувањето назад кон Австро-Унгарија, ескадрилата ги посетила Шербур, Франција и [[Палермо]], Италија, а ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' доживеал повеќекратни тешкотии со своите мотори на патувањето, но сепак тоа се сметало за голем успех во Австро-унгарската морнарица.{{Sfn|Sondhaus}} Во 1892 година, прославата во чест на 400-годишнината од првото трансатлантско патување на [[Кристофер Колумбо]] се одржала во неколку земји, а ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'', ''[[Кронпринц Ержерцогин Стефани]]'' и ''кајзерот Франц Јозеф I'' ја претставувале Австро-Унгарија за време на церемониите во Џенова, Италија кое воедно било родното место на Колумбо. Додека биле таму тие биле прегледан од кралот Умберто I и неговиот син [[Виктор Емануел III|принцот Виктор Емануел]], Веќе до 1898 година, бродот бил сметан за брод од втор ред од страна на Австро-унгарската морнарица по не помалку од 10 години во служба, а брзото темпо на развој на морнарицата кон крајот на 19 век го направила застарен.{{Sfn|Sondhaus}} ''„Кронпринц Ержерзог Рудолф“'' бил прекласифициран како брод за крајбрежна одбрана во 1906 година,{{Sfn|Sieche}} а во 1908 година, Австроунгарската морнарица се обидела да го продаде бродот „ ''Кронпринц Ержерзог Стефани“'' и ''[[„Тегетхоф“]]'' на Уругвај за да собере средства за нови проекти, но зделката пропаднала.{{Sfn|Sondhaus}} === Првата светска војна === [[File:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_in_Cattaro.jpg|мини|''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' околу 1915 година како станицарски брод во [[Бока Которска|заливот Катаро]]]] Откако Австро-Унгарија и објавила војна на Србија во јули 1914 година, со што официјално започнала [[Прва светска војна|Првата светска војна]], бродот бил стациониран во [[Бока Которска|заливот Катаро]] под команда на командантот [[Ричард Флорио]] кој бил водач на [[Рударската команда II]], а остатокот од неговите сили вклучувале стар разорувач , четири торпедни чамци, еден минилотер и два [[Миноловец|миночистачи]], меѓу другите помали бродови. ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' останал во заливот во текот на целиот конфликт,{{Sfn|Sieche}}{{Sfn|O'Hara et al.}} а на 29 ноември, француската [[подморница]] {{Ship|French submarine|Куњот||2}} се лизнал меѓу заштитните мински полиња надвор од заливот Катаро и влегла во заливот, но за среќа била забележана од торпедо брод од [[класата Кајман]] 57 Т, кој го вклучил алармот, а по тоа разурнувачот од [[класата Хусар]] „Улан“ и торпедниот топовски чамец од [[класата Блиц]] „Блиц“, заедно со торпедниот чамец 36 од [[класата Шихау]], го бркале Куњот, кој имал намера да го нападне Кронпринц Ержерцог Рудолф, по што ''Куњот'' удрил во подводна пречка и го откажал нападот, а ''57 Т'' испалил торпедо кон него, но торпедото промашило бидејќи длабочината била поставена премногу ниска по што ''[[Куњот]]'' избегал од заливот и низ отворот на минско поле.{{Sfn|Freivogel|2019}} До почетокот на 1918 година, долгите периоди на неактивност почнале да ги исцрпуваат екипажите на неколку воени бродови во Катаро, вклучувајќи го и ''Кронпринц Ержерцог Рудолф,'' а веќе на 1 февруари, избувнал Бунтот на Катаро, кој започнал на оклопниот крстосувач [[Sankt Georg]] и брзо се проширил на други бродови.{{Sfn|Halpern}} Офицерите биле ограничени во своите простории додека комитет од морнари се состанал за да формулира список на барања, кои се движеле од подолги периоди на отсуство и подобри оброци до крај на војната, врз основа на Четиринаесетте точки на претседателот на Соединетите Американски Држави [[Вудро Вилсон]]. Веќе следниот ден, крајбрежните батерии лојални на владата пукале врз ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' додека тој се движел кон [[Тиват|Теодоскиот Залив]], кој бил најоддалечениот дел од Заливот Катаро, а батериите постигнале еден единствен удар во кој загинале двајца војници, што ги натерало многу од бунтовничките бродови да се откажат од напорите. Веќе утрото на 3 февруари, Erzherzog Karl Ержерцог Карл од III дивизија пристигнале во Катаро, што ги убедило последните војници да се предадат, по што судењата против водачите на групата започнале брзо и четворица бунтовници биле погубени.{{Sfn|Sondhaus}}{{Sfn|Halpern}} Со завршувањето на војната во ноември 1918 година и распаѓањето на Австроунгарската империја, ''бродот „Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил префрлен во новоформираната морнарица на [[Кралство Југославија|Кралството Срби, Хрвати и Словенци]] во март 1921 година, по што бил преименуван во ''„Кумбор“'' (од Кумбор, пристаниште на [[Црна Гора]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.vijesti.me/news-b/society/715966/the-largest-warship-of-the-Kingdom-of-Shs-was-named-after-the-place-on-the-side-where-Crown-Prince-Rudolph-became-a-custodian|title=The largest warship of the SHS Kingdom was named after the place in Boka: How "Crown Prince Rudolf" became "Kumbor"|last=Luković|first=Siniša|date=15 July 2024|accessdate=9 November 2024}}</ref> и го класифицирале како брод за крајбрежна одбрана, но тој останал во нивниот инвентар само кратко, а следната година бил расклопен за старо железо.{{Sfn|Sieche}}{{Sfn|Vego}} == Белешки == {{Наводи|20em}} == Наводи == * {{Наведена книга|title=The Great War in the Adriatic Sea 1914–1918|last=Freivogel|first=Zvonimir|date=2019|publisher=Despot Infinitus|isbn=978-953-8218-40-8|location=Zagreb, Croatia}} * {{Наведена книга|title=Naval Mutinies of the Twentieth Century: An International Perspective|last=Halpern|first=Paul|publisher=Frank Cass|year=2004|isbn=978-0-7146-5460-7|editor-last=Bell|editor-first=Christopher M.|location=London|pages=45–65|chapter=The Cattaro Mutiny, 1918|ref={{sfnref|Halpern}}|editor-last2=Elleman|editor-first2=Bruce A.|chapter-url=https://archive.org/details/navalmutiniesoft00cbel/page/45}} * {{Наведена книга|title=To Crown the Waves: The Great Navies of the First World War|last=O'Hara|first=Vincent|last2=Dickson|first2=David|last3=Worth|first3=Richard|date=2013|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-61251-082-8|location=Annapolis|ref={{sfnref|O'Hara et al.}}}} * {{Наведено списание|last=Scheltema de Heere|first=R. F.|year=1973|editor-last=Fisher|editor-first=Edward C.|title=Austro-Hungarian Battleships|journal=Warship International|location=Toledo|publisher=Naval Records Club, Inc.|volume=X|issue=1|pages=11–97|issn=0043-0374|ref={{sfnref|Scheltema de Heere}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/allworldsfightin00rgre|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921|last=Sieche|first=Erwin|publisher=Naval Institute Press|year=1985|isbn=978-0-87021-907-8|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=Annapolis|pages=326–347|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche}}|editor-last2=Gray|editor-first2=Randal}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Sieche|first=Erwin|last2=Bilzer|first2=Ferdinand|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=266–283|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche & Bilzer}}|editor-last2=Chesneau|editor-first2=Roger|editor-last3=Kolesnik|editor-first3=Eugene M.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918|last=Sondhaus|first=Lawrence|publisher=Purdue University Press|year=1994|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette|ref={{sfnref|Sondhaus}}}} * {{Наведено списание|title=The New Austrian Ironclad|journal=Industries: A Journal of Engineering, Electricity, & Chemistry for the Mechanical and Manufacturing Trades|location=London|publisher=Industries|page=141|oclc=221060342|ref={{sfnref|"The New Austrian Ironclad"}}}} * {{Наведено списание|last=Vego|first=Milan|year=1982|title=The Yugoslav Navy 1918–1941|journal=Warship International|location=Toledo|publisher=International Naval Research Organization|volume=XIX|issue=4|pages=342–361|issn=0043-0374|ref={{sfnref|Vego}}}} {{SMS Kronprinz Erzherzog Rudolf}}{{Austro-Hungarian ironclads}}{{Austro-Hungarian Navy classes}}{{Ships of the Royal Yugoslav Navy}}{{DEFAULTSORT:Kronprinz Erzherzog Rudolf}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] kbn1bcxag2atsiosvrr40n8f5hn40oi 5544873 5544871 2026-04-26T14:31:05Z IvanKonev123 98191 5544873 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ironclad warship of the Austro-Hungarian Navy}} {{good article}} {{Infobox ship |section1={{Infobox ship/image | image = SMS Kronprinz Erzherzog Rudolf.jpg | image_caption=''Kronprinz Erzherzog Rudolf'' }} |section2={{Infobox ship/class overview | class_before = {{SMS|Tegetthoff|1878|2}} | class_after = {{SMS|Kronprinzessin Erzherzogin Stephanie||2}} }} |section3={{Infobox ship/career | country=[[Austro-Hungarian Empire]] | flag={{Shipboxflag|Austria-Hungary|naval}} | name=''Kronprinz Erzherzog Rudolf'' | namesake=[[Rudolf, Crown Prince of Austria]] | ordered= | builder= [[Pola Navy Yard]] | laid_down=25 January 1884 | launched=6 July 1887 | commissioned=20 September 1889 | decommissioned= | struck= | fate=Transferred to [[Royal Yugoslav Navy|Navy of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]], 1921 }} |section4={{Infobox ship/career | country=Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes | flag={{shipboxflag|Kingdom of Yugoslavia|naval}} | acquired=1921 | renamed=''Kumbor'' | namesake=[[Kumbor]] | struck=1922 | fate=Broken up for scrap, 1922 }} |section5={{Infobox ship/characteristics | type=[[Barbette ship]] | displacement={{convert|6829|LT|sp=us|lk=on}} | length={{convert|97.6|m|ftin|abbr=on}} [[length overall|o/a]] | beam={{convert|19.27|m|ftin|abbr=on}} | draft={{convert|7.39|m|ftin|abbr=on}} | propulsion= *2 × [[triple-expansion steam engine]]s *2 × [[screw propeller]]s | power= *10 × [[fire-tube boiler]]s *{{convert|6000|ihp|abbr=on|lk=in}} | speed={{convert|15.5|kn|abbr=on|lk=in}} | range= | crew=447–450 | armament= *3 × [[30.5 cm MRK L/35]] (12 in) guns *6 × {{convert|12|cm|abbr=on}} guns *7 × [[QF 3-pounder Hotchkiss#Austro-Hungarian service|{{convert|47|mm|in|sp=us|abbr=on}}]] QF guns *2 × {{convert|37|mm|abbr=on}} QF guns *4 × {{convert|40|cm|abbr=on|1}} [[torpedo tube]]s | armor= *[[Belt armor|Belt]]: 305&nbsp;mm *[[deck (ship)|Deck]]: {{convert|95|mm|abbr=on}} *[[Barbette]]s: {{convert|254|mm|abbr=on|sigfig=2}} | notes= }} }}   '''SMS ''Kronprinz Erzherzog Rudolf''''' (мак. „ Принцот престолонаследник Рудолф “) бил уникатен и специфичен воен брод изграден за целите на [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]] во 80 години од 19 век и воедно претставувал последниот брод на флотата од тој тип. Бродот бил поставен во јануари 1884 година, а спуштен во јули 1887 година и завршен во септември 1889 година. Главно бил вооружан со главна батерија од три 30.5см топови и имал облога од сложен челик со дебелина од 30.5см на оклопниот појас. Бродот се одликувал со извонредна и беспрекорна кариера во голема мера поради неговото брзо застарување. Бродот патувал во странски земји за да ја претставува Австро-Унгарија, но бил сведен на брод за крајбрежна одбрана до 1906 година и продолжил да ја извршува оваа улога во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], со главно седиште во [[Бока Которска|заливот Катаро]], каде што екипажот учествувал во бунтот Катаро на почетокот на 1918 година, а по војната, ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил префрлен во морнарицата на [[Кралство Југославија|Кралството СХС]] каде бил преименуван во '''''„Кумбор“''''' и класифициран како брод за крајбрежна одбрана, но останал во нивниот инвентар само една година, и во 1922 година бил продаден за старо железо. == Дизајн == [[File:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_line_drawing.jpg|лево|мини|Линиски цртеж на ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'']] Во децениите што следеле по австриската победа во [[Битка кај Лиса|Битката кај Лиса]] во 1866 година, поморските трошоци во [[Австроунгарија|Австроунгарската Империја]] биле драстично намалени, во голема мера поради правото на вето што го имала унгарската половина од империјата. Опкружена со потенцијално непријателски земји на копно, Австроунгарската Империја била повеќе загрижена за овие закани, па затоа поморскиот развој не бил нивен централен приоритет,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а адмиралот Фридрих фон Пек неколку години се залагал за подобрување на силата на австроунгарската флота и конечно добивајќи овластување за изградба на централниот батериски брод [[Tegetthoff]] во 1875 година, но поминал 6 месеци залудно обидувајќи се да обезбеди сестрински брод на ''Тегетхоф''.{{Sfn|Sondhaus}} Конечно, во 1881 година, Пек успеал да обезбеди финансиски средства за нов железно-оклопен брод, овластен под името „''Ерсатц'' Salamander“ кој бил замена за претходниот [[Фрегата|железно-оклопен фрегат]]. Новиот брод, кој бил именуван како ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'', чинел 5,44милион флорини,{{Sfn|Sondhaus}} а според книагата ''[[„Сите борбени бродови на светот“]] од [[Конвеј]]'' дизајнот за новиот брод го подготвил [[Josef Kuchinka (naval architect)|Јозеф Кучинка]] кој бил директор за поморска конструкција на [[Австроунгарска воена морнарица|Австро-унгарската морнарица]], но поморскиот историчар [[Р.Ф. Шелтема де Хере]] му ја припишал заслугата на поморскиот инженер [[Мориз Сојка]] за работата.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Втор брод, [[Kronprinzessin Erzherzogin Stephanie]], бил одобрен во исто време,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а дизајните за двата брода биле под силно влијание на странски бродови како што се француските железни бродови {{Ship|French ironclad|Duguesclin||2}} и {{Ship|French ironclad|Amiral Duperré||2}}, кои имале сличен распоред на главните батериски топови што Кучинка ги користел за своите нови бродови.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Хронично лишена од финансирање, морнарицата била принудена да прифати значајни компромиси во големината, а заедно со тоа и во можностите на ''Кронпринц Ержерзог Рудолф'' и ''Кронпринц Ержерзогин Стефани'', особено во споредба со далеку поголемиот и потешко вооружен ''[[Амирал Дупере]],'' кој бил инспирација за нивниот дизајн. Шелтема де Хере остро ја критикувал одлуката за изградба на два брода со значително различна големина и моќност истовремено, наведувајќи '''„Или ви требаат три топови или можете да направите со два, но една единица поголема од другата е бесмислица“'''.{{Sfn|Scheltema de Heere}} И така поминала речиси уште една деценија пред Австроунгарската морнарица да успее да обезбеди финансирање за нови капитални бродови, трите MonarchМонарх, кои започнале во 1893 година.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} === Општи карактеристики и машини === [[Податотека:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_(1887),_Modell.jpg|лево|мини|Модел на ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'']] ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' се карактеризирал со 90.26м во должина помеѓу нормалните линии и 97.6м вкупна должина, а воедно имал и греда од 19.27 и нацрт од 7.39м, додека неговиот депласман изнесувал околу 6,939 тони без товар и 7,432 тони при полн товар. Неговиот труп бил конструиран со попречни и надолжни челични рамки, врз кои надворешната челична облога на трупот била закована, а воедно бил и опширно поделен на водонепропустливи прегради и двојно дно. Имал изразен преден дел од бродот, која била вообичаена карактеристика на капиталните бродови од тој период. Исто така бродот имал рамна палуба и бил опремен со голема предна кула за конекција со [[Команден мост|мост]] монтиран на неа заедно со помала секундарна кула за конекција подалеку{{Sfn|Scheltema de Heere}}{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Бродот имал попречна метацентрична висина од 2.24м при полн товар и управувањето со едно [[кормило]],{{Sfn|Scheltema de Heere}}{{Sfn|Sieche & Bilzer}}а воедно бил опремен со еднојарболски јарбол со голем борбен врв кој бил поставен во средината на бродот. Исто така бил опремен со електрични пумпи кои имале капацитет од околу 2,000 тони вода на час,{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} додека екипажот варирал помеѓу 447 и 450 офицери и војници во текот на целиот негов животен век и кариера.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Компанијата [[Stabilimento Tecnico Triestinо|„Стабилименто Текнико Триестино“]] го произвел погонскиот систем на ''„Кронпринц Ержерцог“ Рудолф,'' а бродот бил напојуван од два двоцилиндрични, вертикални парни мотори со тројно ширење, кои управувале со два завртувачки пропелери со 4 крила кои биле 5.48м во дијаметар. Пареата за моторите се обезбедувала од 10 котли со огнени цевки на јаглен, од кои секој имал три [[Огниште (котел)|ложишта]], а котлите се вентилирале преку две инки. Погонскиот систем бил оценет да обезбеди 4,500kW за максимална брзина од 28.7км/h, а веќе со присилна влечна сила, моќноста можела да се зголеми до 5,600kW за брзина од 30km/h кое било мошне скромно. Воедно бродот бил опремен со 4 [[Електричен генератор|електрични генератори]] за напојување на внатрешното осветлување и рефлекторите.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}}{{Sfn|Scheltema de Heere}} === Вооружување и оклоп === [[File:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_barbette_gun.png|мини|Пиштол [[Барбета|за барбет]] на ''Кронпринц Ержерцог'' {{'}}]] Бродот бил вооружен со главна батерија од три 30.5см Топови MRK со калибар 35 кои биле монтирани поединечно во отворени [[Барбета|шноли]] од кои две биле поставени напред во спонзори над [[Палуба|палубата]] на батериите со цел да се максимизира крајниот оган, а третиот бил поставен назад. Топовите биле произведени од Krupp, додека количките што ги носеле биле изградени од Armstrong Mitchell &amp;amp; Co и секој од предните топови биле хидраулично управувани и имале лак од 180степени, додека крмниот топ можел да помине 270степени. Топовите испукале 450кг школка користејќи 140кг полнење кафеав барут, кое произвело брзина на цевката од 530м. Иако отворените шрафцигери обезбедувале широко поле на гаѓање за топовите со бавно гаѓање, тие брзо станале застарени со успешната примена на технологијата за брзо гаѓање на артилериски оружја со голем калибар.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} Топовите биле опремени со 40 гранати по парче.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Главната батерија била поддржана од секундарна батерија од шест 12см топови од калибар 35 кои исто така биле изградени од Круп, но овие топови испукувале 26кг школка со 15кг полнење со погонско гориво, а бродот носел вкупно 256 гранати. Бродот исто така носел седум 47мм QF топови за одбрана од близок дострел против торпедо чамци од кои 5 биле со калибар 44, а другите 2 пократки парчиња со калибар 33, сите произведени од Hotchkiss. Бродот носел вкупно 1770муниција за пушките, а оружјето било заокружено со пар од 37мм пушки QF со калибар 44 и пар од 7см десантни топови од калибар 15 за употреба од страна на десантните групи. Од сето оружје, 37 милиметарски пиштоли биле испорачани со вкупно 780 рунди. Како што било вообичаено за капиталните бродови од тој период, бродот носел четири 40см торпедни цевки, од кои едната била монтирана во предниот дел, додека другата во крмата и по една на секоја страна, а воедно бродот носел и 14 торпеда.{{Sfn|Scheltema de Heere}}{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} Бродот бил заштитен со сложен оклоп кој бил произведен од фабриката Дилингер Хите во Германија,{{Sfn|Sondhaus}} а Оклопниот појас на бродот бил со 305мм дебелина во средината на бродот, каде што ги заштитувал магазините за муниција и машинските простори, а намалена на 62мм на друго место. Попречните прегради ги покривале краевите на најдебелиот дел од ременот, со предната преграда со 242мм и задната преграда со 203мм дебелина, додека оклопна палуба со 95мм дебелина ги заштитувала виталните органи на бродот од гранати што минувале преку страничниот оклоп. Барбетите за главната батерија биле 254нн дебели.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} == Историја на услуги == [[Податотека:Eskadermanöver_in_Kiel_(Alexander_Kirchner,_1890).jpg|мини|Сликање на австро-унгарска ескадрила, предводена од ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'', во [[Кил]], Германија]] СМС ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил положен на 25 јануари 1884 година во бродоградилиштето на морнарицата во [[Пула|Пола]], а веќе на 6 јули 1887 година бил спуштен за подоцна да започне опремувањето кое било завршено во септември 1889 година,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а веќе на 20 септември бродот бил пуштен во употреба со цел да започне со морски проби.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Во август 1890 година, германскиот цар, кајзер [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]], ја поканил австроунгарската флота да учествува во годишните вежби за обука на флотата па така ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'', железнооружениот [[„Кронпринц Ержерцог Стефани “|''„Кронпринц Ержерцог Стефани'' “]] и заштитениот крстосувач [[Kaiser Franz Joseph I]] биле испратени во Германија под команда на контраадмиралот [[Johann von Hinke|Јохан фон Хинке]] и додека биле на пат, ескадрилата ги посетила [[Гибралтар]] и Британија, а за време на втората станица, бродовите учествувале на Регатата Каус, каде што биле прегледани од [[Кралица Викторија|кралицата Викторија]], а воедно бродовите застанале и во [[Копенхаген]], Данска и Карлскрона, Шведска. За време на патувањето назад кон Австро-Унгарија, ескадрилата ги посетила Шербур, Франција и [[Палермо]], Италија, а ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' доживеал повеќекратни тешкотии со своите мотори на патувањето, но сепак тоа се сметало за голем успех во Австро-унгарската морнарица.{{Sfn|Sondhaus}} Во 1892 година, прославата во чест на 400-годишнината од првото трансатлантско патување на [[Кристофер Колумбо]] се одржала во неколку земји, а ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'', ''[[Кронпринц Ержерцогин Стефани]]'' и ''кајзерот Франц Јозеф I'' ја претставувале Австро-Унгарија за време на церемониите во Џенова, Италија кое воедно било родното место на Колумбо. Додека биле таму тие биле прегледан од кралот Умберто I и неговиот син [[Виктор Емануел III|принцот Виктор Емануел]], Веќе до 1898 година, бродот бил сметан за брод од втор ред од страна на Австро-унгарската морнарица по не помалку од 10 години во служба, а брзото темпо на развој на морнарицата кон крајот на 19 век го направила застарен.{{Sfn|Sondhaus}} ''„Кронпринц Ержерзог Рудолф“'' бил прекласифициран како брод за крајбрежна одбрана во 1906 година,{{Sfn|Sieche}} а во 1908 година, Австроунгарската морнарица се обидела да го продаде бродот „ ''Кронпринц Ержерзог Стефани“'' и ''[[„Тегетхоф“]]'' на Уругвај за да собере средства за нови проекти, но зделката пропаднала.{{Sfn|Sondhaus}} === Првата светска војна === [[File:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_in_Cattaro.jpg|мини|''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' околу 1915 година како станицарски брод во [[Бока Которска|заливот Катаро]]]] Откако Австро-Унгарија и објавила војна на Србија во јули 1914 година, со што официјално започнала [[Прва светска војна|Првата светска војна]], бродот бил стациониран во [[Бока Которска|заливот Катаро]] под команда на командантот [[Ричард Флорио]] кој бил водач на [[Рударската команда II]], а остатокот од неговите сили вклучувале стар разорувач , четири торпедни чамци, еден минилотер и два [[Миноловец|миночистачи]], меѓу другите помали бродови. ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' останал во заливот во текот на целиот конфликт,{{Sfn|Sieche}}{{Sfn|O'Hara et al.}} а на 29 ноември, француската [[подморница]] {{Ship|French submarine|Куњот||2}} се лизнал меѓу заштитните мински полиња надвор од заливот Катаро и влегла во заливот, но за среќа била забележана од торпедо брод од [[класата Кајман]] 57 Т, кој го вклучил алармот, а по тоа разурнувачот од [[класата Хусар]] „Улан“ и торпедниот топовски чамец од [[класата Блиц]] „Блиц“, заедно со торпедниот чамец 36 од [[класата Шихау]], го бркале Куњот, кој имал намера да го нападне Кронпринц Ержерцог Рудолф, по што ''Куњот'' удрил во подводна пречка и го откажал нападот, а ''57 Т'' испалил торпедо кон него, но торпедото промашило бидејќи длабочината била поставена премногу ниска по што ''[[Куњот]]'' избегал од заливот и низ отворот на минско поле.{{Sfn|Freivogel|2019}} До почетокот на 1918 година, долгите периоди на неактивност почнале да ги исцрпуваат екипажите на неколку воени бродови во Катаро, вклучувајќи го и ''Кронпринц Ержерцог Рудолф,'' а веќе на 1 февруари, избувнал Бунтот на Катаро, кој започнал на оклопниот крстосувач [[Sankt Georg]] и брзо се проширил на други бродови.{{Sfn|Halpern}} Офицерите биле ограничени во своите простории додека комитет од морнари се состанал за да формулира список на барања, кои се движеле од подолги периоди на отсуство и подобри оброци до крај на војната, врз основа на Четиринаесетте точки на претседателот на Соединетите Американски Држави [[Вудро Вилсон]]. Веќе следниот ден, крајбрежните батерии лојални на владата пукале врз ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' додека тој се движел кон [[Тиват|Теодоскиот Залив]], кој бил најоддалечениот дел од Заливот Катаро, а батериите постигнале еден единствен удар во кој загинале двајца војници, што ги натерало многу од бунтовничките бродови да се откажат од напорите. Веќе утрото на 3 февруари, Erzherzog Karl Ержерцог Карл од III дивизија пристигнале во Катаро, што ги убедило последните војници да се предадат, по што судењата против водачите на групата започнале брзо и четворица бунтовници биле погубени.{{Sfn|Sondhaus}}{{Sfn|Halpern}} Со завршувањето на војната во ноември 1918 година и распаѓањето на Австроунгарската империја, ''бродот „Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил префрлен во новоформираната морнарица на [[Кралство Југославија|Кралството Срби, Хрвати и Словенци]] во март 1921 година, по што бил преименуван во ''„Кумбор“'' (од Кумбор, пристаниште на [[Црна Гора]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.vijesti.me/news-b/society/715966/the-largest-warship-of-the-Kingdom-of-Shs-was-named-after-the-place-on-the-side-where-Crown-Prince-Rudolph-became-a-custodian|title=The largest warship of the SHS Kingdom was named after the place in Boka: How "Crown Prince Rudolf" became "Kumbor"|last=Luković|first=Siniša|date=15 July 2024|accessdate=9 November 2024}}</ref> и го класифицирале како брод за крајбрежна одбрана, но тој останал во нивниот инвентар само кратко, а следната година бил расклопен за старо железо.{{Sfn|Sieche}}{{Sfn|Vego}} == Белешки == {{Наводи|20em}} == Наводи == * {{Наведена книга|title=The Great War in the Adriatic Sea 1914–1918|last=Freivogel|first=Zvonimir|date=2019|publisher=Despot Infinitus|isbn=978-953-8218-40-8|location=Zagreb, Croatia}} * {{Наведена книга|title=Naval Mutinies of the Twentieth Century: An International Perspective|last=Halpern|first=Paul|publisher=Frank Cass|year=2004|isbn=978-0-7146-5460-7|editor-last=Bell|editor-first=Christopher M.|location=London|pages=45–65|chapter=The Cattaro Mutiny, 1918|ref={{sfnref|Halpern}}|editor-last2=Elleman|editor-first2=Bruce A.|chapter-url=https://archive.org/details/navalmutiniesoft00cbel/page/45}} * {{Наведена книга|title=To Crown the Waves: The Great Navies of the First World War|last=O'Hara|first=Vincent|last2=Dickson|first2=David|last3=Worth|first3=Richard|date=2013|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-61251-082-8|location=Annapolis|ref={{sfnref|O'Hara et al.}}}} * {{Наведено списание|last=Scheltema de Heere|first=R. F.|year=1973|editor-last=Fisher|editor-first=Edward C.|title=Austro-Hungarian Battleships|journal=Warship International|location=Toledo|publisher=Naval Records Club, Inc.|volume=X|issue=1|pages=11–97|issn=0043-0374|ref={{sfnref|Scheltema de Heere}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/allworldsfightin00rgre|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921|last=Sieche|first=Erwin|publisher=Naval Institute Press|year=1985|isbn=978-0-87021-907-8|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=Annapolis|pages=326–347|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche}}|editor-last2=Gray|editor-first2=Randal}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Sieche|first=Erwin|last2=Bilzer|first2=Ferdinand|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=266–283|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche & Bilzer}}|editor-last2=Chesneau|editor-first2=Roger|editor-last3=Kolesnik|editor-first3=Eugene M.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918|last=Sondhaus|first=Lawrence|publisher=Purdue University Press|year=1994|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette|ref={{sfnref|Sondhaus}}}} * {{Наведено списание|title=The New Austrian Ironclad|journal=Industries: A Journal of Engineering, Electricity, & Chemistry for the Mechanical and Manufacturing Trades|location=London|publisher=Industries|page=141|oclc=221060342|ref={{sfnref|"The New Austrian Ironclad"}}}} * {{Наведено списание|last=Vego|first=Milan|year=1982|title=The Yugoslav Navy 1918–1941|journal=Warship International|location=Toledo|publisher=International Naval Research Organization|volume=XIX|issue=4|pages=342–361|issn=0043-0374|ref={{sfnref|Vego}}}} {{SMS Kronprinz Erzherzog Rudolf}}{{Austro-Hungarian ironclads}}{{Austro-Hungarian Navy classes}}{{Ships of the Royal Yugoslav Navy}}{{DEFAULTSORT:Kronprinz Erzherzog Rudolf}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] saxzckjx7j8swuhmrfupv6tofi0u06g 5544974 5544873 2026-04-26T17:57:23Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Кронпринц Ержерцог Рудолф]] на [[Кронпринц Ержерцог Рудолф]] 5544873 wikitext text/x-wiki {{Short description|Ironclad warship of the Austro-Hungarian Navy}} {{good article}} {{Infobox ship |section1={{Infobox ship/image | image = SMS Kronprinz Erzherzog Rudolf.jpg | image_caption=''Kronprinz Erzherzog Rudolf'' }} |section2={{Infobox ship/class overview | class_before = {{SMS|Tegetthoff|1878|2}} | class_after = {{SMS|Kronprinzessin Erzherzogin Stephanie||2}} }} |section3={{Infobox ship/career | country=[[Austro-Hungarian Empire]] | flag={{Shipboxflag|Austria-Hungary|naval}} | name=''Kronprinz Erzherzog Rudolf'' | namesake=[[Rudolf, Crown Prince of Austria]] | ordered= | builder= [[Pola Navy Yard]] | laid_down=25 January 1884 | launched=6 July 1887 | commissioned=20 September 1889 | decommissioned= | struck= | fate=Transferred to [[Royal Yugoslav Navy|Navy of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes]], 1921 }} |section4={{Infobox ship/career | country=Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes | flag={{shipboxflag|Kingdom of Yugoslavia|naval}} | acquired=1921 | renamed=''Kumbor'' | namesake=[[Kumbor]] | struck=1922 | fate=Broken up for scrap, 1922 }} |section5={{Infobox ship/characteristics | type=[[Barbette ship]] | displacement={{convert|6829|LT|sp=us|lk=on}} | length={{convert|97.6|m|ftin|abbr=on}} [[length overall|o/a]] | beam={{convert|19.27|m|ftin|abbr=on}} | draft={{convert|7.39|m|ftin|abbr=on}} | propulsion= *2 × [[triple-expansion steam engine]]s *2 × [[screw propeller]]s | power= *10 × [[fire-tube boiler]]s *{{convert|6000|ihp|abbr=on|lk=in}} | speed={{convert|15.5|kn|abbr=on|lk=in}} | range= | crew=447–450 | armament= *3 × [[30.5 cm MRK L/35]] (12 in) guns *6 × {{convert|12|cm|abbr=on}} guns *7 × [[QF 3-pounder Hotchkiss#Austro-Hungarian service|{{convert|47|mm|in|sp=us|abbr=on}}]] QF guns *2 × {{convert|37|mm|abbr=on}} QF guns *4 × {{convert|40|cm|abbr=on|1}} [[torpedo tube]]s | armor= *[[Belt armor|Belt]]: 305&nbsp;mm *[[deck (ship)|Deck]]: {{convert|95|mm|abbr=on}} *[[Barbette]]s: {{convert|254|mm|abbr=on|sigfig=2}} | notes= }} }}   '''SMS ''Kronprinz Erzherzog Rudolf''''' (мак. „ Принцот престолонаследник Рудолф “) бил уникатен и специфичен воен брод изграден за целите на [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]] во 80 години од 19 век и воедно претставувал последниот брод на флотата од тој тип. Бродот бил поставен во јануари 1884 година, а спуштен во јули 1887 година и завршен во септември 1889 година. Главно бил вооружан со главна батерија од три 30.5см топови и имал облога од сложен челик со дебелина од 30.5см на оклопниот појас. Бродот се одликувал со извонредна и беспрекорна кариера во голема мера поради неговото брзо застарување. Бродот патувал во странски земји за да ја претставува Австро-Унгарија, но бил сведен на брод за крајбрежна одбрана до 1906 година и продолжил да ја извршува оваа улога во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], со главно седиште во [[Бока Которска|заливот Катаро]], каде што екипажот учествувал во бунтот Катаро на почетокот на 1918 година, а по војната, ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил префрлен во морнарицата на [[Кралство Југославија|Кралството СХС]] каде бил преименуван во '''''„Кумбор“''''' и класифициран како брод за крајбрежна одбрана, но останал во нивниот инвентар само една година, и во 1922 година бил продаден за старо железо. == Дизајн == [[File:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_line_drawing.jpg|лево|мини|Линиски цртеж на ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'']] Во децениите што следеле по австриската победа во [[Битка кај Лиса|Битката кај Лиса]] во 1866 година, поморските трошоци во [[Австроунгарија|Австроунгарската Империја]] биле драстично намалени, во голема мера поради правото на вето што го имала унгарската половина од империјата. Опкружена со потенцијално непријателски земји на копно, Австроунгарската Империја била повеќе загрижена за овие закани, па затоа поморскиот развој не бил нивен централен приоритет,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а адмиралот Фридрих фон Пек неколку години се залагал за подобрување на силата на австроунгарската флота и конечно добивајќи овластување за изградба на централниот батериски брод [[Tegetthoff]] во 1875 година, но поминал 6 месеци залудно обидувајќи се да обезбеди сестрински брод на ''Тегетхоф''.{{Sfn|Sondhaus}} Конечно, во 1881 година, Пек успеал да обезбеди финансиски средства за нов железно-оклопен брод, овластен под името „''Ерсатц'' Salamander“ кој бил замена за претходниот [[Фрегата|железно-оклопен фрегат]]. Новиот брод, кој бил именуван како ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'', чинел 5,44милион флорини,{{Sfn|Sondhaus}} а според книагата ''[[„Сите борбени бродови на светот“]] од [[Конвеј]]'' дизајнот за новиот брод го подготвил [[Josef Kuchinka (naval architect)|Јозеф Кучинка]] кој бил директор за поморска конструкција на [[Австроунгарска воена морнарица|Австро-унгарската морнарица]], но поморскиот историчар [[Р.Ф. Шелтема де Хере]] му ја припишал заслугата на поморскиот инженер [[Мориз Сојка]] за работата.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Втор брод, [[Kronprinzessin Erzherzogin Stephanie]], бил одобрен во исто време,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а дизајните за двата брода биле под силно влијание на странски бродови како што се француските железни бродови {{Ship|French ironclad|Duguesclin||2}} и {{Ship|French ironclad|Amiral Duperré||2}}, кои имале сличен распоред на главните батериски топови што Кучинка ги користел за своите нови бродови.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Хронично лишена од финансирање, морнарицата била принудена да прифати значајни компромиси во големината, а заедно со тоа и во можностите на ''Кронпринц Ержерзог Рудолф'' и ''Кронпринц Ержерзогин Стефани'', особено во споредба со далеку поголемиот и потешко вооружен ''[[Амирал Дупере]],'' кој бил инспирација за нивниот дизајн. Шелтема де Хере остро ја критикувал одлуката за изградба на два брода со значително различна големина и моќност истовремено, наведувајќи '''„Или ви требаат три топови или можете да направите со два, но една единица поголема од другата е бесмислица“'''.{{Sfn|Scheltema de Heere}} И така поминала речиси уште една деценија пред Австроунгарската морнарица да успее да обезбеди финансирање за нови капитални бродови, трите MonarchМонарх, кои започнале во 1893 година.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} === Општи карактеристики и машини === [[Податотека:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_(1887),_Modell.jpg|лево|мини|Модел на ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'']] ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' се карактеризирал со 90.26м во должина помеѓу нормалните линии и 97.6м вкупна должина, а воедно имал и греда од 19.27 и нацрт од 7.39м, додека неговиот депласман изнесувал околу 6,939 тони без товар и 7,432 тони при полн товар. Неговиот труп бил конструиран со попречни и надолжни челични рамки, врз кои надворешната челична облога на трупот била закована, а воедно бил и опширно поделен на водонепропустливи прегради и двојно дно. Имал изразен преден дел од бродот, која била вообичаена карактеристика на капиталните бродови од тој период. Исто така бродот имал рамна палуба и бил опремен со голема предна кула за конекција со [[Команден мост|мост]] монтиран на неа заедно со помала секундарна кула за конекција подалеку{{Sfn|Scheltema de Heere}}{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Бродот имал попречна метацентрична висина од 2.24м при полн товар и управувањето со едно [[кормило]],{{Sfn|Scheltema de Heere}}{{Sfn|Sieche & Bilzer}}а воедно бил опремен со еднојарболски јарбол со голем борбен врв кој бил поставен во средината на бродот. Исто така бил опремен со електрични пумпи кои имале капацитет од околу 2,000 тони вода на час,{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} додека екипажот варирал помеѓу 447 и 450 офицери и војници во текот на целиот негов животен век и кариера.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Компанијата [[Stabilimento Tecnico Triestinо|„Стабилименто Текнико Триестино“]] го произвел погонскиот систем на ''„Кронпринц Ержерцог“ Рудолф,'' а бродот бил напојуван од два двоцилиндрични, вертикални парни мотори со тројно ширење, кои управувале со два завртувачки пропелери со 4 крила кои биле 5.48м во дијаметар. Пареата за моторите се обезбедувала од 10 котли со огнени цевки на јаглен, од кои секој имал три [[Огниште (котел)|ложишта]], а котлите се вентилирале преку две инки. Погонскиот систем бил оценет да обезбеди 4,500kW за максимална брзина од 28.7км/h, а веќе со присилна влечна сила, моќноста можела да се зголеми до 5,600kW за брзина од 30km/h кое било мошне скромно. Воедно бродот бил опремен со 4 [[Електричен генератор|електрични генератори]] за напојување на внатрешното осветлување и рефлекторите.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}}{{Sfn|Scheltema de Heere}} === Вооружување и оклоп === [[File:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_barbette_gun.png|мини|Пиштол [[Барбета|за барбет]] на ''Кронпринц Ержерцог'' {{'}}]] Бродот бил вооружен со главна батерија од три 30.5см Топови MRK со калибар 35 кои биле монтирани поединечно во отворени [[Барбета|шноли]] од кои две биле поставени напред во спонзори над [[Палуба|палубата]] на батериите со цел да се максимизира крајниот оган, а третиот бил поставен назад. Топовите биле произведени од Krupp, додека количките што ги носеле биле изградени од Armstrong Mitchell &amp;amp; Co и секој од предните топови биле хидраулично управувани и имале лак од 180степени, додека крмниот топ можел да помине 270степени. Топовите испукале 450кг школка користејќи 140кг полнење кафеав барут, кое произвело брзина на цевката од 530м. Иако отворените шрафцигери обезбедувале широко поле на гаѓање за топовите со бавно гаѓање, тие брзо станале застарени со успешната примена на технологијата за брзо гаѓање на артилериски оружја со голем калибар.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} Топовите биле опремени со 40 гранати по парче.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Главната батерија била поддржана од секундарна батерија од шест 12см топови од калибар 35 кои исто така биле изградени од Круп, но овие топови испукувале 26кг школка со 15кг полнење со погонско гориво, а бродот носел вкупно 256 гранати. Бродот исто така носел седум 47мм QF топови за одбрана од близок дострел против торпедо чамци од кои 5 биле со калибар 44, а другите 2 пократки парчиња со калибар 33, сите произведени од Hotchkiss. Бродот носел вкупно 1770муниција за пушките, а оружјето било заокружено со пар од 37мм пушки QF со калибар 44 и пар од 7см десантни топови од калибар 15 за употреба од страна на десантните групи. Од сето оружје, 37 милиметарски пиштоли биле испорачани со вкупно 780 рунди. Како што било вообичаено за капиталните бродови од тој период, бродот носел четири 40см торпедни цевки, од кои едната била монтирана во предниот дел, додека другата во крмата и по една на секоја страна, а воедно бродот носел и 14 торпеда.{{Sfn|Scheltema de Heere}}{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} Бродот бил заштитен со сложен оклоп кој бил произведен од фабриката Дилингер Хите во Германија,{{Sfn|Sondhaus}} а Оклопниот појас на бродот бил со 305мм дебелина во средината на бродот, каде што ги заштитувал магазините за муниција и машинските простори, а намалена на 62мм на друго место. Попречните прегради ги покривале краевите на најдебелиот дел од ременот, со предната преграда со 242мм и задната преграда со 203мм дебелина, додека оклопна палуба со 95мм дебелина ги заштитувала виталните органи на бродот од гранати што минувале преку страничниот оклоп. Барбетите за главната батерија биле 254нн дебели.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|"The New Austrian Ironclad"}} == Историја на услуги == [[Податотека:Eskadermanöver_in_Kiel_(Alexander_Kirchner,_1890).jpg|мини|Сликање на австро-унгарска ескадрила, предводена од ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'', во [[Кил]], Германија]] СМС ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил положен на 25 јануари 1884 година во бродоградилиштето на морнарицата во [[Пула|Пола]], а веќе на 6 јули 1887 година бил спуштен за подоцна да започне опремувањето кое било завршено во септември 1889 година,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а веќе на 20 септември бродот бил пуштен во употреба со цел да започне со морски проби.{{Sfn|Scheltema de Heere}} Во август 1890 година, германскиот цар, кајзер [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]], ја поканил австроунгарската флота да учествува во годишните вежби за обука на флотата па така ''„Кронпринц Ержерцог Рудолф“'', железнооружениот [[„Кронпринц Ержерцог Стефани “|''„Кронпринц Ержерцог Стефани'' “]] и заштитениот крстосувач [[Kaiser Franz Joseph I]] биле испратени во Германија под команда на контраадмиралот [[Johann von Hinke|Јохан фон Хинке]] и додека биле на пат, ескадрилата ги посетила [[Гибралтар]] и Британија, а за време на втората станица, бродовите учествувале на Регатата Каус, каде што биле прегледани од [[Кралица Викторија|кралицата Викторија]], а воедно бродовите застанале и во [[Копенхаген]], Данска и Карлскрона, Шведска. За време на патувањето назад кон Австро-Унгарија, ескадрилата ги посетила Шербур, Франција и [[Палермо]], Италија, а ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' доживеал повеќекратни тешкотии со своите мотори на патувањето, но сепак тоа се сметало за голем успех во Австро-унгарската морнарица.{{Sfn|Sondhaus}} Во 1892 година, прославата во чест на 400-годишнината од првото трансатлантско патување на [[Кристофер Колумбо]] се одржала во неколку земји, а ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'', ''[[Кронпринц Ержерцогин Стефани]]'' и ''кајзерот Франц Јозеф I'' ја претставувале Австро-Унгарија за време на церемониите во Џенова, Италија кое воедно било родното место на Колумбо. Додека биле таму тие биле прегледан од кралот Умберто I и неговиот син [[Виктор Емануел III|принцот Виктор Емануел]], Веќе до 1898 година, бродот бил сметан за брод од втор ред од страна на Австро-унгарската морнарица по не помалку од 10 години во служба, а брзото темпо на развој на морнарицата кон крајот на 19 век го направила застарен.{{Sfn|Sondhaus}} ''„Кронпринц Ержерзог Рудолф“'' бил прекласифициран како брод за крајбрежна одбрана во 1906 година,{{Sfn|Sieche}} а во 1908 година, Австроунгарската морнарица се обидела да го продаде бродот „ ''Кронпринц Ержерзог Стефани“'' и ''[[„Тегетхоф“]]'' на Уругвај за да собере средства за нови проекти, но зделката пропаднала.{{Sfn|Sondhaus}} === Првата светска војна === [[File:SMS_Kronprinz_Erzherzog_Rudolf_in_Cattaro.jpg|мини|''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' околу 1915 година како станицарски брод во [[Бока Которска|заливот Катаро]]]] Откако Австро-Унгарија и објавила војна на Србија во јули 1914 година, со што официјално започнала [[Прва светска војна|Првата светска војна]], бродот бил стациониран во [[Бока Которска|заливот Катаро]] под команда на командантот [[Ричард Флорио]] кој бил водач на [[Рударската команда II]], а остатокот од неговите сили вклучувале стар разорувач , четири торпедни чамци, еден минилотер и два [[Миноловец|миночистачи]], меѓу другите помали бродови. ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' останал во заливот во текот на целиот конфликт,{{Sfn|Sieche}}{{Sfn|O'Hara et al.}} а на 29 ноември, француската [[подморница]] {{Ship|French submarine|Куњот||2}} се лизнал меѓу заштитните мински полиња надвор од заливот Катаро и влегла во заливот, но за среќа била забележана од торпедо брод од [[класата Кајман]] 57 Т, кој го вклучил алармот, а по тоа разурнувачот од [[класата Хусар]] „Улан“ и торпедниот топовски чамец од [[класата Блиц]] „Блиц“, заедно со торпедниот чамец 36 од [[класата Шихау]], го бркале Куњот, кој имал намера да го нападне Кронпринц Ержерцог Рудолф, по што ''Куњот'' удрил во подводна пречка и го откажал нападот, а ''57 Т'' испалил торпедо кон него, но торпедото промашило бидејќи длабочината била поставена премногу ниска по што ''[[Куњот]]'' избегал од заливот и низ отворот на минско поле.{{Sfn|Freivogel|2019}} До почетокот на 1918 година, долгите периоди на неактивност почнале да ги исцрпуваат екипажите на неколку воени бродови во Катаро, вклучувајќи го и ''Кронпринц Ержерцог Рудолф,'' а веќе на 1 февруари, избувнал Бунтот на Катаро, кој започнал на оклопниот крстосувач [[Sankt Georg]] и брзо се проширил на други бродови.{{Sfn|Halpern}} Офицерите биле ограничени во своите простории додека комитет од морнари се состанал за да формулира список на барања, кои се движеле од подолги периоди на отсуство и подобри оброци до крај на војната, врз основа на Четиринаесетте точки на претседателот на Соединетите Американски Држави [[Вудро Вилсон]]. Веќе следниот ден, крајбрежните батерии лојални на владата пукале врз ''Кронпринц Ержерцог Рудолф'' додека тој се движел кон [[Тиват|Теодоскиот Залив]], кој бил најоддалечениот дел од Заливот Катаро, а батериите постигнале еден единствен удар во кој загинале двајца војници, што ги натерало многу од бунтовничките бродови да се откажат од напорите. Веќе утрото на 3 февруари, Erzherzog Karl Ержерцог Карл од III дивизија пристигнале во Катаро, што ги убедило последните војници да се предадат, по што судењата против водачите на групата започнале брзо и четворица бунтовници биле погубени.{{Sfn|Sondhaus}}{{Sfn|Halpern}} Со завршувањето на војната во ноември 1918 година и распаѓањето на Австроунгарската империја, ''бродот „Кронпринц Ержерцог Рудолф“'' бил префрлен во новоформираната морнарица на [[Кралство Југославија|Кралството Срби, Хрвати и Словенци]] во март 1921 година, по што бил преименуван во ''„Кумбор“'' (од Кумбор, пристаниште на [[Црна Гора]])<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.vijesti.me/news-b/society/715966/the-largest-warship-of-the-Kingdom-of-Shs-was-named-after-the-place-on-the-side-where-Crown-Prince-Rudolph-became-a-custodian|title=The largest warship of the SHS Kingdom was named after the place in Boka: How "Crown Prince Rudolf" became "Kumbor"|last=Luković|first=Siniša|date=15 July 2024|accessdate=9 November 2024}}</ref> и го класифицирале како брод за крајбрежна одбрана, но тој останал во нивниот инвентар само кратко, а следната година бил расклопен за старо железо.{{Sfn|Sieche}}{{Sfn|Vego}} == Белешки == {{Наводи|20em}} == Наводи == * {{Наведена книга|title=The Great War in the Adriatic Sea 1914–1918|last=Freivogel|first=Zvonimir|date=2019|publisher=Despot Infinitus|isbn=978-953-8218-40-8|location=Zagreb, Croatia}} * {{Наведена книга|title=Naval Mutinies of the Twentieth Century: An International Perspective|last=Halpern|first=Paul|publisher=Frank Cass|year=2004|isbn=978-0-7146-5460-7|editor-last=Bell|editor-first=Christopher M.|location=London|pages=45–65|chapter=The Cattaro Mutiny, 1918|ref={{sfnref|Halpern}}|editor-last2=Elleman|editor-first2=Bruce A.|chapter-url=https://archive.org/details/navalmutiniesoft00cbel/page/45}} * {{Наведена книга|title=To Crown the Waves: The Great Navies of the First World War|last=O'Hara|first=Vincent|last2=Dickson|first2=David|last3=Worth|first3=Richard|date=2013|publisher=Naval Institute Press|isbn=978-1-61251-082-8|location=Annapolis|ref={{sfnref|O'Hara et al.}}}} * {{Наведено списание|last=Scheltema de Heere|first=R. F.|year=1973|editor-last=Fisher|editor-first=Edward C.|title=Austro-Hungarian Battleships|journal=Warship International|location=Toledo|publisher=Naval Records Club, Inc.|volume=X|issue=1|pages=11–97|issn=0043-0374|ref={{sfnref|Scheltema de Heere}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/allworldsfightin00rgre|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1906–1921|last=Sieche|first=Erwin|publisher=Naval Institute Press|year=1985|isbn=978-0-87021-907-8|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=Annapolis|pages=326–347|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche}}|editor-last2=Gray|editor-first2=Randal}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Sieche|first=Erwin|last2=Bilzer|first2=Ferdinand|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=266–283|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche & Bilzer}}|editor-last2=Chesneau|editor-first2=Roger|editor-last3=Kolesnik|editor-first3=Eugene M.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918|last=Sondhaus|first=Lawrence|publisher=Purdue University Press|year=1994|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette|ref={{sfnref|Sondhaus}}}} * {{Наведено списание|title=The New Austrian Ironclad|journal=Industries: A Journal of Engineering, Electricity, & Chemistry for the Mechanical and Manufacturing Trades|location=London|publisher=Industries|page=141|oclc=221060342|ref={{sfnref|"The New Austrian Ironclad"}}}} * {{Наведено списание|last=Vego|first=Milan|year=1982|title=The Yugoslav Navy 1918–1941|journal=Warship International|location=Toledo|publisher=International Naval Research Organization|volume=XIX|issue=4|pages=342–361|issn=0043-0374|ref={{sfnref|Vego}}}} {{SMS Kronprinz Erzherzog Rudolf}}{{Austro-Hungarian ironclads}}{{Austro-Hungarian Navy classes}}{{Ships of the Royal Yugoslav Navy}}{{DEFAULTSORT:Kronprinz Erzherzog Rudolf}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] saxzckjx7j8swuhmrfupv6tofi0u06g 0 1392629 5544879 2026-04-26T14:38:51Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[СМС Кајзерин Елизабет]] на [[Кајзерин Елизабет (крстосувач)]] 5544879 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Кајзерин Елизабет (крстосувач)]] 12xt2o63cm4qwt473uch90j2l82h8wb 6 1392630 5544882 2026-04-26T14:53:07Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = брод |Извор = од Англиската википедија |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Кајзерин Елизабет (крстосувач) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5544882 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = брод |Извор = од Англиската википедија |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Кајзерин Елизабет (крстосувач) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Праведна употреба во}} gs0wxuhw541a5zi6dbn4q4248vjzgqb 5544883 5544882 2026-04-26T14:53:30Z Andrew012p 85224 /* Лиценцирање */ 5544883 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = брод |Извор = од Англиската википедија |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = Кајзерин Елизабет (крстосувач) |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Праведна употреба во|Кајзерин Елизабет (крстосувач)}} mfmby4p2989cau52ypm3f9vot35ed6a 3 1392631 5544889 2026-04-26T15:04:19Z Andrew012p 85224 /* Предлошка:Брод */ ново заглавие 5544889 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал, но ако сакаш да ги преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) cufkqhlzz0wq0laexkrfgtzbq25ksii 5544890 5544889 2026-04-26T15:04:30Z Andrew012p 85224 5544890 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал, но ако сакаш да ги преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) btih81ivvqp3z9nj97z0ym62ab6k69a 5544891 5544890 2026-04-26T15:05:18Z Andrew012p 85224 5544891 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. Кај сликата на бродот, прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал, но ако сакаш да ги преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) a0a8lsw5ykx2sn5mdujvtz3vk6s16ah 5544892 5544891 2026-04-26T15:05:55Z Andrew012p 85224 5544892 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Ако имам време, ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. Кај сликата на бродот, прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал, но ако сакаш да ги преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) 52cahlj0wilb4rgbvwxga0jlgvqcvok 5544893 5544892 2026-04-26T15:06:30Z Andrew012p 85224 5544893 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Ако имам време, ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. Кај сликата на бродот, прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал, но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) mecwsta7nsrde5o6rxjs5q1gry8uz6q 5544894 5544893 2026-04-26T15:09:33Z Andrew012p 85224 5544894 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. Кај сликата на бродот, прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал, но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) fzgrtl5x8kp0ef466jzb2dsauxb24mq 5544895 5544894 2026-04-26T15:10:02Z Andrew012p 85224 5544895 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот, прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал, но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) 1o5nag53v4xe0lpaw404r9op8misry7 5544896 5544895 2026-04-26T15:12:24Z Andrew012p 85224 5544896 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот, прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth,, мак. ''Кајзерин Елизабет''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) jsoc6a9e29kqx8fl6l1e2zp2vyu4ky2 5544897 5544896 2026-04-26T15:12:34Z Andrew012p 85224 5544897 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот, прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth, мак. ''Кајзерин Елизабет''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) i35q60zp3pv3kgg3ylvdr2e6m6k184m 5544898 5544897 2026-04-26T15:12:50Z Andrew012p 85224 5544898 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот, прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) qsgdir9g2gbopaq47ztpm49h4dd3zea 5544899 5544898 2026-04-26T15:13:48Z Andrew012p 85224 5544899 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот, прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) mq39ki1ww2os5pvnwtcb2ti32eaatbt 5544946 5544899 2026-04-26T17:36:33Z Andrew012p 85224 5544946 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) ru52dxsihhr0v26o75cbm5tsmuw028s 5544958 5544946 2026-04-26T17:44:00Z IvanKonev123 98191 /* Предлошка:Брод */ Одговор 5544958 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) 9sb09zi6csmkfjmvlq8g00n4a95vfzg 6 1392632 5544904 2026-04-26T15:23:34Z Carshalton 30527 5544904 wikitext text/x-wiki == Лиценцирање == {{Печат}} c46dpe4esxka11a548e6c3708mimbpu 0 1392633 5544909 2026-04-26T15:55:55Z Buli 2648 Создадена страница со: Кога византискиот император Василиј II ја елиминирал Самуиловата држава, тој вовел нова административна организација и за охридската црква, издавајќи три хрисовули (повелби) со коишто го регулирал нејзиниот правен статус во рамките на Византиско... 5544909 wikitext text/x-wiki Кога византискиот император Василиј II ја елиминирал Самуиловата држава, тој вовел нова административна организација и за охридската црква, издавајќи три хрисовули (повелби) со коишто го регулирал нејзиниот правен статус во рамките на Византиското царство. Повелбите не се сочувани во оригинал, а нивниот текст до модерните истражувачи пристигнал благодарение на преписи од XVI и XVII век. Првиот ракопис кој содржи препис на повелбата е од Божигропскиот метох во Цариград и потекнува од XVI век, а вториот, пак, е Синајски ракопис од XVI или XVII век. 2aq5xyujj3j4d4nlyvry7m12auu7px8 5544910 5544909 2026-04-26T15:58:59Z Buli 2648 5544910 wikitext text/x-wiki Кога византискиот император Василиј II ја елиминирал Самуиловата држава, тој вовел нова административна организација и за охридската црква, издавајќи три хрисовули (повелби) со коишто го регулирал нејзиниот правен статус во рамките на Византиското царство. Повелбите не се сочувани во оригинал, а нивниот текст до модерните истражувачи пристигнал благодарение на преписи од XVI и XVII век. Првиот ракопис кој содржи препис на повелбата е од Божигропскиот метох во Цариград и потекнува од XVI век, а вториот, пак, е Синајски ракопис од XVI или XVII век. [[Категорија:Охридска архиепископија]] 99kbmnp0r1l9jap0mebedrik0lsthj0 5544911 5544910 2026-04-26T16:02:18Z Buli 2648 5544911 wikitext text/x-wiki Со '''трите хрисовули (повелби) на императорот [[Василиј II]]''', што ги издал откако ја елиминирал Самуиловата држава, тој вовел нова административна организација и за охридската црква, и го регулирал нејзиниот правен статус во рамките на Византиското царство. == Ракописи == Повелбите не се сочувани во оригинал, а нивниот текст до модерните истражувачи пристигнал благодарение на преписи од XVI и XVII век. Првиот ракопис кој содржи препис на повелбата е од Божигропскиот метох во Цариград и потекнува од XVI век, а вториот, пак, е Синајски ракопис од XVI или XVII век. [[Категорија:Охридска архиепископија]] skc8xrlxvlyczi2jdm1l108k481n37w 5544912 5544911 2026-04-26T16:06:19Z Buli 2648 /* Ракописи */ 5544912 wikitext text/x-wiki Со '''трите хрисовули (повелби) на императорот [[Василиј II]]''', што ги издал откако ја елиминирал Самуиловата држава, тој вовел нова административна организација и за охридската црква, и го регулирал нејзиниот правен статус во рамките на Византиското царство. == Ракописи == Повелбите не се сочувани во оригинал, а нивниот текст до модерните истражувачи пристигнал благодарение на преписи од XVI и XVII век. Првиот ракопис кој содржи препис на повелбата е од Божигропскиот метох во Цариград и потекнува од XVI век, а вториот, пак, е Синајски ракопис од XVI или XVII век. Во него е сочуван целосниот текст на повелбите, но на специфичен начин. Имено, царот [[Михаил VIII Палеолог]] (1261–1282) издал хрисовула за Охридската архиепископија во 1272 и тука го приклучил текстот од трите Василиеви повелби. [[Категорија:Охридска архиепископија]] tnn6ih3ua80w81k5l2d1t6h9qtlomxa 4 1392634 5544914 2026-04-26T16:17:47Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на втората седмица, '''27 април - 3 мај 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по дв... 5544914 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на втората седмица, '''27 април - 3 мај 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} == Појаснување == ¹ '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|2]] 5fxz753mkj110m8nwmeut03ewbmjpzu 5544915 5544914 2026-04-26T16:18:06Z Jtasevski123 69538 5544915 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на втората седмица, '''27 април — 3 мај 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} == Појаснување == ¹ '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|2]] 7v0nttaus4mwqi6gcfk3dtmiu7vroa3 5544916 5544915 2026-04-26T16:18:25Z Jtasevski123 69538 /* Евиденција */ 5544916 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на втората седмица, '''27 април — 3 мај 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} == Појаснување == ¹ '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|2]] 8260v1t3xyk1ie7elsjxxccug1zl6xz 5545028 5544916 2026-04-26T19:04:16Z Adouuuuu 114772 /* Евиденција */ 5545028 wikitext text/x-wiki Тука се води евиденцијата за објавени статии во текот на втората седмица, '''27 април — 3 мај 2026'''. На местото „Наслов на статија 1“ пишете го името на статијата и кај полето [[Корисник: ]] допишете го вашето корисничко име. Како пример се зададени по две полиња за статии, но може да додадете онолку полиња колку што имате објавено статии. Додавањето на полиња е со користење на ! а потоа додавање на | [име на статија]. После секои три | следува ! за нови полиња. * '''Забелешка:''' За уредувачкиот натпревар ќе се вреднуваат само статии за ботаничари со авторски кратенки според оваа [[:en:Category:Botanists with author abbreviations|'''категорија''']]. == Евиденција == {| class="wikitable" |+[[Корисник:Adouuuuu|Angel Simjanovski]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} {| class="wikitable" |+[[Корисник:|Корисник:]] ! Статија ! Ж1 ! Ж2 ! Ж3 !ВП¹ |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |- ! [[статија]] | | | | |} == Појаснување == ¹ '''Вкупно поени''' од сите членови на жирито за една одредена статија. [[Категорија:Википедија:Уредувачки натпревари/Ботаничари со авторски кратенки|2]] c62nt45elz5bp3lsifewxbhdcm3mv62 0 1392635 5544918 2026-04-26T16:26:48Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Молдовица | native_name = Moldovița | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption... 5544918 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Молдовица | native_name = Moldovița | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 44 |latm = 47 |lats = 6 |latNS = N | longd = 21 |longm = 42 |longs = 48 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = [[Караш-Северин (округ)|Караш-Северин]] | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Нова Молдава]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 633 | population_footnotes = | population_total = 192 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 325502 | area_code_type = | area_code = 0255 | registration_plate = CS }} '''Молдовица''' ({{langx|ro|Moldovița}}) е населено место во [[Караш-Северин (округ)|округот Караш-Северин]], [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 192 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на градот [[Нова Молдава]]. == Поврзано == * [[Нова Молдава]] * [[Караш-Северин (округ)]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Нова Молдава]] [[Категорија:Караш-Северин (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] jixs7g2dd73d7xpnn9jaqt5eqy5djhu 14 1392636 5544920 2026-04-26T16:32:07Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: [[Категорија:Градови во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Караш-Северин (округ)]] 5544920 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Градови во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Караш-Северин (округ)]] tgr7efkd7etlvpebrmduyv7cv94hm95 0 1392637 5544930 2026-04-26T17:01:15Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Базош | native_name = Bazoș | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd... 5544930 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Базош | native_name = Bazoș | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 44 |lats = 12 |latNS = N | longd = 21 |longm = 29 |longs = 47 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Рекаш]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 96 | population_footnotes = | population_total = 921 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307341 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Базош''' ({{langx|ro|Bazoș}}) е населено место во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 921 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на гратче [[Рекаш]]. == Историја == Во 1764 година, Базош била православна парохија во Тимишварскиот протопресвитерат.[1] Во 1774 година, австрискиот царски ревизор Ерлер забележал дека местото „Базош“ припаѓа на округот Буковац, округ Темишвар. Населението било претежно влашко.[2] Парохискиот наслов и парохиските регистри биле воведени во 1779 година. Кога православното свештенство било регистрирано во 1797 година, таму имало двајца свештеници. Парохиските свештеници, свештеникот Лука Грујиќ (поднел оставка во 1780 година) и свештеникот Константин Поповиќ (1789), иако можело да се каже дека се Срби, повеќе не знаеле да зборуваат српски. Тие зборувале само романски.[3] Во 1846 година, во град со население од 1.495 жители, имало православна црква посветена на Свети Ѓорѓи. Парохиски свештеници биле отец Теодосије Поповиќ и отец Траила Грујиќ. Јавното училиште го посетувале 24 ученици, под водство на наставникот Јован Деменеску.[4] == Поврзано == * [[Рекаш]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рекаш]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] l593x0e1c8lotogu7owhpvm5tvdfzi3 5544931 5544930 2026-04-26T17:07:52Z Marco Mitrovich 114460 /* Историја */ 5544931 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Базош | native_name = Bazoș | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 44 |lats = 12 |latNS = N | longd = 21 |longm = 29 |longs = 47 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Рекаш]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 96 | population_footnotes = | population_total = 921 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307341 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Базош''' ({{langx|ro|Bazoș}}) е населено место во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 921 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на гратче [[Рекаш]]. == Историја == Во 1764 година, Базош била православна парохија во Тимишварскиот протопресвитерат.<ref>"Српски сион", Сремски Карловци 1905.</ref> Во 1774 година, австрискиот царски ревизор Ерлер забележал дека местото „Базош“ припаѓа на округот Буковац, дистрикт Темишвар. Населението било претежно [[Романци|влашко]].<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003.</ref> Парохискиот наслов и парохиските регистри биле воведени во 1779 година. Кога православното свештенство било регистрирано во 1797 година, таму имало двајца свештеници. Парохиските свештеници, свештеникот Лука Грујиќ (поднел оставка во 1780 година) и свештеникот Константин Поповиќ (1789), иако можело да се каже дека се [[Срби]], повеќе не знаеле да зборуваат српски. Тие зборувале само романски.<ref>"Темишварски зборник", Нови Сад 8/2015.</ref> Во 1846 година, во населба со население од 1.495 жители, имало православна црква посветена на Свети Ѓорѓи. Парохиски свештеници биле отец Теодосије Поповиќ и отец Траила Грујиќ. Јавното училиште го посетувале 24 ученици, под водство на наставникот Јован Деменеску.<ref>Reesch de Lewald, Aloysius: "Universalis schematismus ecclesiasticus venerabilis cleri orientalis ecclesiae graeci non uniti ritus regni Hungariae partiumque eidem adnexarum, necnon magni principatus Transilvaniae, item literarius, seu nomina eorum, qui rem literariam et fundationalem scholarem ejusdem ritus procurant ... pro anno ...", Buda 1846.</ref> == Поврзано == * [[Рекаш]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рекаш]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] 9mgjagfpcqwq0o5figrsr4tgx5kvtxv 0 1392638 5544932 2026-04-26T17:11:40Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1349322077|Daiga Mieriņa]]“ 5544932 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Дајга Миериња|office=13th [[Speaker of the Saeima|Speaker]] of the [[Saeima]]|president=[[Edgars Rinkēvičs]]|term_start=20 септември 2023|term_end=|constituency=|office1=Member of the [[Saeima]]|term_start1=1 ноември 2022|image=Valsts pārvaldes un pašvaldības komisijas sēde - Daiga Mieriņa (cropped).jpg|caption=Дајга Миериња во 2023 година|predecessor=[[Edvards Smiltēns]]|office2=Mayor of [[Carnikava]]|term_end2=1 јули 2021|term_start2=20 јануари 2016|successor2=''Office abolished''|predecessor2=Imants Krastiņš|term_start3=1 јули 2009|term_end3=16 декември 2015|predecessor3=Elfa Sloceniece|successor3=Imants Krastiņš|birth_name=Daiga Cekule|birth_date={{birth date and age|1969|3|3|df=y}}|birth_place=[[Riga]], [[Latvian SSR]], [[Soviet Union]]|death_date=|death_place=|party=[[Union of Greens and Farmers]]|spouse=|children=|education=[[Latvia University of Life Sciences and Technologies]]}} '''Дајга Миериња''' (родена '''Чекуле'''; претходно '''Јуревица''', родена на 3 март 1969 година) — латвиска политичарка која е 13-ти претседател на Саемот и во Саемот од 2023 година, како член на Унијата на зелени и земјоделци. Таа беше активна во локалната политика на Царникава и Адажи. == Ран живот и образование == == Личен живот == Миериња е мажена и мајка на три деца. {{Sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} == Наводи == {{Наводи}} == Извори == [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1969 година]] 1w2c7krlm94b733msrukpovybusua6a 5544933 5544932 2026-04-26T17:23:27Z 19user99 72391 5544933 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Дајга Миериња|office=13-ти претседател на Саемот|president=[[Едгарс Ринкевич]]|term_start=20 септември 2023|term_end=|constituency=|office1=Член на Саемот|term_start1=1 ноември 2022|image=Valsts pārvaldes un pašvaldības komisijas sēde - Daiga Mieriņa (cropped).jpg|caption=Дајга Миериња во 2023 година|predecessor=[[Едвардс Смилтенс]]|office2=Градоначалник на Царникава|term_end2=1 јули 2021|term_start2=20 јануари 2016|successor2=''Укината функција''|predecessor2=Имантс Крастинш|term_start3=1 јули 2009|term_end3=16 декември 2015|predecessor3=Елфа Слоцениеце|successor3=Имантс Крастинш|birth_name=Дајга Чекуле|birth_date={{birth date and age|1969|3|3|df=y}}|birth_place=[[Рига]], [[Латвиска ССР]], [[Советски Сојуз]]|death_date=|death_place=|party=[[Унија на зелени и земјоделци]]|spouse=|children=|education=[[Латвиски универзитет за биолошки науки и технологии]]}} '''Дајга Миериња''' (родена '''Чекуле'''; претходно '''Јуревица''', родена на 3 март 1969 година) — латвиска политичарка која е 13-ти претседател на Саемот и во Саемот од 2023 година, како член на Унијата на зелени и земјоделци. Таа била активна во локалната политика на Царникава и Адажи. == Ран живот и образование == Даига Чекуле била родена во Рига, Латвиска ССР, Советски Сојуз, на 3 март 1969 година. Дипломирала на хортикултурното училиште Булдури, на Латвискиот земјоделски универзитет со диплома за [[хортикултура]] и на Техничкиот универзитет во Рига со магистратура по управување со целосен квалитет.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} ==Кариера== Од 1998 до 2001 година, Миериња работела во Државната служба за приходи. Таа била раководител на Одделот за внатрешна и финансиска ревизија во Министерството за транспорт од 2004 до 2009 година. Во Дирекцијата за електронски комуникации на Државниот завод за јавни услуги била член на советот од 2005 до 2009 година.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} Миериња била член на Советот на општината Царникава од 2001 до 2009 година, а од 2009 до 2021 година била нејзин градоначалник. Советот бил споен со Советот на општината Адажи, во кој таа била членка од 2021 до 2022 година. Миериња била претседател на Одборот на Здружението на локална самоуправа на Пиерига од 2015 до 2016 година. Таа била претседател на Советот за развој на планскиот регион Рига од 2017 до 2021 година.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} На изборите во 2022 година, Миериња била избрана во Сејмот како членка на Унијата на зелени и земјоделци (ZZS). За време на нејзиниот мандат во Сејмот, таа била претседател на комитетот за јавна администрација и локална самоуправа.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} Гунарс Кутрис бил номиниран од ZZS за претседател на Собранието, но не добил доволна поддршка. Миериња била предложена како кандидатка и била избрана на 20 септември 2023 година, со 55 гласови „за“ и 34 „против“.{{sfn|Līcīte|2023}}{{sfn|Saeimas priekšsēdētājas amatā ievēlēta Daiga Mieriņa|2023}} == Личен живот == Миериња е мажена и мајка на три деца.{{Sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} == Наводи == {{Наводи}} == Извори == ===Вести=== * {{Cite news |last=Līcīte |first=Madara |date=20 September 2023 |title=Kūtris negūst atbalstu – rīko jaunas Saeimas spīkera vēlēšanas |work=[[Public Broadcasting of Latvia]] |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/20.09.2023-kutris-negust-atbalstu-riko-jaunas-saeimas-spikera-velesanas.a524645/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628205910/https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/20.09.2023-kutris-negust-atbalstu-riko-jaunas-saeimas-spikera-velesanas.a524645/ |archive-date=28 June 2025}} ===Веб-страници=== * {{Cite web |title=Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima |publisher=[[Saeima]] |url=https://www.saeima.lv/en/14th-saeima/speaker-of-the-saeima-14 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628205805/https://www.saeima.lv/en/14th-saeima/speaker-of-the-saeima-14 |archive-date=28 June 2025 |access-date=28 June 2025 |ref={{harvid|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}}}} * {{Cite web |title=Saeimas priekšsēdētājas amatā ievēlēta Daiga Mieriņa |publisher=[[Saeima]] |url=https://www.saeima.lv/lv/aktualitates/saeimas-zinas/32574-saeimas-priekssedetajas-amata-ieveleta-daiga-mierina |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628205912/https://www.saeima.lv/lv/aktualitates/saeimas-zinas/32574-saeimas-priekssedetajas-amata-ieveleta-daiga-mierina |archive-date=28 June 2025 |ref={{harvid|Saeimas priekšsēdētājas amatā ievēlēta Daiga Mieriņa|2023}}}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1969 година]] 2m5lwia63ltb5cqh5y7ec68omlwa7wd 5544934 5544933 2026-04-26T17:24:48Z 19user99 72391 5544934 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Дајга Миериња|office=13-ти претседател на Саемот|president=[[Едгарс Ринкевич]]|term_start=20 септември 2023|term_end=|constituency=|office1=Член на Саемот|term_start1=1 ноември 2022|image=Valsts pārvaldes un pašvaldības komisijas sēde - Daiga Mieriņa (cropped).jpg|caption=Дајга Миериња во 2023 година|predecessor=[[Едвардс Смилтенс]]|office2=Градоначалник на Царникава|term_end2=1 јули 2021|term_start2=20 јануари 2016|successor2=''Укината функција''|predecessor2=Имантс Крастинш|term_start3=1 јули 2009|term_end3=16 декември 2015|predecessor3=Елфа Слоцениеце|successor3=Имантс Крастинш|birth_name=Дајга Чекуле|birth_date={{birth date and age|1969|3|3|df=y}}|birth_place=[[Рига]], [[Латвиска ССР]], [[Советски Сојуз]]|death_date=|death_place=|party=[[Унија на зелени и земјоделци]]|spouse=|children=|education=[[Латвиски универзитет за биолошки науки и технологии]]}} '''Дајга Миериња''' (родена '''Чекуле'''; претходно '''Јуревица''', родена на 3 март 1969 година) — латвиска политичарка која е 13-ти претседател на Сејмот, а претходно била член на Сејмот од 2022 година, како член на Унијата на зелени и земјоделци. Таа била активна во локалната политика на Царникава и Адажи. == Ран живот и образование == Даига Чекуле била родена во Рига, Латвиска ССР, Советски Сојуз, на 3 март 1969 година. Дипломирала на хортикултурното училиште Булдури, на Латвискиот земјоделски универзитет со диплома за [[хортикултура]] и на Техничкиот универзитет во Рига со магистратура по управување со целосен квалитет.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} ==Кариера== Од 1998 до 2001 година, Миериња работела во Државната служба за приходи. Таа била раководител на Одделот за внатрешна и финансиска ревизија во Министерството за транспорт од 2004 до 2009 година. Во Дирекцијата за електронски комуникации на Државниот завод за јавни услуги била член на советот од 2005 до 2009 година.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} Миериња била член на Советот на општината Царникава од 2001 до 2009 година, а од 2009 до 2021 година била нејзин градоначалник. Советот бил споен со Советот на општината Адажи, во кој таа била членка од 2021 до 2022 година. Миериња била претседател на Одборот на Здружението на локална самоуправа на Пиерига од 2015 до 2016 година. Таа била претседател на Советот за развој на планскиот регион Рига од 2017 до 2021 година.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} На изборите во 2022 година, Миериња била избрана во Сејмот како членка на Унијата на зелени и земјоделци (ZZS). За време на нејзиниот мандат во Сејмот, таа била претседател на комитетот за јавна администрација и локална самоуправа.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} Гунарс Кутрис бил номиниран од ZZS за претседател на Собранието, но не добил доволна поддршка. Миериња била предложена како кандидатка и била избрана на 20 септември 2023 година, со 55 гласови „за“ и 34 „против“.{{sfn|Līcīte|2023}}{{sfn|Saeimas priekšsēdētājas amatā ievēlēta Daiga Mieriņa|2023}} == Личен живот == Миериња е мажена и мајка на три деца.{{Sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} == Наводи == {{Наводи}} == Извори == ===Вести=== * {{Cite news |last=Līcīte |first=Madara |date=20 September 2023 |title=Kūtris negūst atbalstu – rīko jaunas Saeimas spīkera vēlēšanas |work=[[Public Broadcasting of Latvia]] |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/20.09.2023-kutris-negust-atbalstu-riko-jaunas-saeimas-spikera-velesanas.a524645/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628205910/https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/20.09.2023-kutris-negust-atbalstu-riko-jaunas-saeimas-spikera-velesanas.a524645/ |archive-date=28 June 2025}} ===Веб-страници=== * {{Cite web |title=Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima |publisher=[[Saeima]] |url=https://www.saeima.lv/en/14th-saeima/speaker-of-the-saeima-14 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628205805/https://www.saeima.lv/en/14th-saeima/speaker-of-the-saeima-14 |archive-date=28 June 2025 |access-date=28 June 2025 |ref={{harvid|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}}}} * {{Cite web |title=Saeimas priekšsēdētājas amatā ievēlēta Daiga Mieriņa |publisher=[[Saeima]] |url=https://www.saeima.lv/lv/aktualitates/saeimas-zinas/32574-saeimas-priekssedetajas-amata-ieveleta-daiga-mierina |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628205912/https://www.saeima.lv/lv/aktualitates/saeimas-zinas/32574-saeimas-priekssedetajas-amata-ieveleta-daiga-mierina |archive-date=28 June 2025 |ref={{harvid|Saeimas priekšsēdētājas amatā ievēlēta Daiga Mieriņa|2023}}}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1969 година]] 17b5reiajdjrghibhl7gvzfxr0jv1l9 5544935 5544934 2026-04-26T17:25:07Z 19user99 72391 5544935 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Дајга Миериња|office=13-ти претседател на Саемот|president=[[Едгарс Ринкевич]]|term_start=20 септември 2023|term_end=|constituency=|office1=Член на Саемот|term_start1=1 ноември 2022|image=Valsts pārvaldes un pašvaldības komisijas sēde - Daiga Mieriņa (cropped).jpg|caption=Дајга Миериња во 2023 година|predecessor=[[Едвардс Смилтенс]]|office2=Градоначалник на Царникава|term_end2=1 јули 2021|term_start2=20 јануари 2016|successor2=''Укината функција''|predecessor2=Имантс Крастинш|term_start3=1 јули 2009|term_end3=16 декември 2015|predecessor3=Елфа Слоцениеце|successor3=Имантс Крастинш|birth_name=Дајга Чекуле|birth_date={{birth date and age|1969|3|3|df=y}}|birth_place=[[Рига]], [[Латвиска ССР]], [[Советски Сојуз]]|death_date=|death_place=|party=[[Унија на зелени и земјоделци]]|spouse=|children=|education=[[Латвиски универзитет за биолошки науки и технологии]]}} '''Дајга Миериња''' (родена '''Чекуле'''; претходно '''Јуревица''', родена на 3 март 1969 година) — латвиска политичарка која е 13-ти претседател на Сејмот, а претходно била член на Сејмот од 2022 година, како член на Унијата на зелени и земјоделци. Таа била активна во локалната политика на Царникава и Адажи. == Ран живот и образование == Дајга Чекуле била родена во Рига, Латвиска ССР, Советски Сојуз, на 3 март 1969 година. Дипломирала на хортикултурното училиште Булдури, на Латвискиот земјоделски универзитет со диплома за [[хортикултура]] и на Техничкиот универзитет во Рига со магистратура по управување со целосен квалитет.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} ==Кариера== Од 1998 до 2001 година, Миериња работела во Државната служба за приходи. Таа била раководител на Одделот за внатрешна и финансиска ревизија во Министерството за транспорт од 2004 до 2009 година. Во Дирекцијата за електронски комуникации на Државниот завод за јавни услуги била член на советот од 2005 до 2009 година.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} Миериња била член на Советот на општината Царникава од 2001 до 2009 година, а од 2009 до 2021 година била нејзин градоначалник. Советот бил споен со Советот на општината Адажи, во кој таа била членка од 2021 до 2022 година. Миериња била претседател на Одборот на Здружението на локална самоуправа на Пиерига од 2015 до 2016 година. Таа била претседател на Советот за развој на планскиот регион Рига од 2017 до 2021 година.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} На изборите во 2022 година, Миериња била избрана во Сејмот како членка на Унијата на зелени и земјоделци (ZZS). За време на нејзиниот мандат во Сејмот, таа била претседател на комитетот за јавна администрација и локална самоуправа.{{sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} Гунарс Кутрис бил номиниран од ZZS за претседател на Собранието, но не добил доволна поддршка. Миериња била предложена како кандидатка и била избрана на 20 септември 2023 година, со 55 гласови „за“ и 34 „против“.{{sfn|Līcīte|2023}}{{sfn|Saeimas priekšsēdētājas amatā ievēlēta Daiga Mieriņa|2023}} == Личен живот == Миериња е мажена и мајка на три деца.{{Sfn|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}} == Наводи == {{Наводи}} == Извори == ===Вести=== * {{Cite news |last=Līcīte |first=Madara |date=20 September 2023 |title=Kūtris negūst atbalstu – rīko jaunas Saeimas spīkera vēlēšanas |work=[[Public Broadcasting of Latvia]] |url=https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/20.09.2023-kutris-negust-atbalstu-riko-jaunas-saeimas-spikera-velesanas.a524645/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628205910/https://www.lsm.lv/raksts/zinas/latvija/20.09.2023-kutris-negust-atbalstu-riko-jaunas-saeimas-spikera-velesanas.a524645/ |archive-date=28 June 2025}} ===Веб-страници=== * {{Cite web |title=Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima |publisher=[[Saeima]] |url=https://www.saeima.lv/en/14th-saeima/speaker-of-the-saeima-14 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628205805/https://www.saeima.lv/en/14th-saeima/speaker-of-the-saeima-14 |archive-date=28 June 2025 |access-date=28 June 2025 |ref={{harvid|Daiga Mieriņa, Speaker of the Saeima}}}} * {{Cite web |title=Saeimas priekšsēdētājas amatā ievēlēta Daiga Mieriņa |publisher=[[Saeima]] |url=https://www.saeima.lv/lv/aktualitates/saeimas-zinas/32574-saeimas-priekssedetajas-amata-ieveleta-daiga-mierina |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250628205912/https://www.saeima.lv/lv/aktualitates/saeimas-zinas/32574-saeimas-priekssedetajas-amata-ieveleta-daiga-mierina |archive-date=28 June 2025 |ref={{harvid|Saeimas priekšsēdētājas amatā ievēlēta Daiga Mieriņa|2023}}}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1969 година]] 32aupx77j7ru9jfkfrn0s0n76nd47a0 0 1392639 5544936 2026-04-26T17:26:28Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Извин | native_name = Izvin | settlement_type = Населба | image_skyline = Izvin factory.jpg | image_alt = | image_caption = Фабрика во Извин | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt... 5544936 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Извин | native_name = Izvin | settlement_type = Населба | image_skyline = Izvin factory.jpg | image_alt = | image_caption = Фабрика во Извин | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 48 |lats = 1 |latNS = N | longd = 21 |longm = 27 |longs = 40 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Рекаш]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 97 | population_footnotes = | population_total = 1.530 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307343 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Извин''' или '''Језвин''' ({{langx|ro|Izvin}}) е населено место во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 1.530 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на гратче [[Рекаш]]. == Историја == == Поврзано == * [[Рекаш]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рекаш]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] oh9jbj39mpl4e658uy1j1iyhtcf3j5o 5544963 5544936 2026-04-26T17:46:12Z Marco Mitrovich 114460 /* Историја */ 5544963 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Извин | native_name = Izvin | settlement_type = Населба | image_skyline = Izvin factory.jpg | image_alt = | image_caption = Фабрика во Извин | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 48 |lats = 1 |latNS = N | longd = 21 |longm = 27 |longs = 40 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Рекаш]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 97 | population_footnotes = | population_total = 1.530 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307343 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Извин''' или '''Језвин''' ({{langx|ro|Izvin}}) е населено место во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 1.530 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на гратче [[Рекаш]]. == Историја == Се споменува во папските грантови од 1332-1337 година. На картата на Марсили од 1723 година, е наведено како „Језвин“. Се споменува како Језвин во 1764 година, како дел од Темишварскиот протопрезвитер, Темишварска епархија.<ref>"Српски Сион", Карловци 1905. године</ref> Православната црква во тоа време била мала дрвена колиба. Во 1774 година, австрискиот царски ревизор Ерлер изјавил дека местото припаѓа на округот Буковац, Темишварски дистрикт. Населението било претежно [[Романци|влашко]].<ref>Ј.Ј. Ерлер: "Банат", Панчево 2003.</ref> Кога православното свештенство било попишано во 1797 година, на местото имало двајца свештеници. Парохиските свештеници, свештеникот Аким Петровиќ (ракопис 1876) и свештеникот Исак Белул (1788), знаеле само романски јазик.<ref>"Темишварски зборник", Нови Сад 8/2015.</ref> Основното училиште во селото е регистрирано во истата 1774 година. Во 1846 година, имало 26 ученици, под настава на учителот Максим Димитријевиќ.<ref>Reesch de Lewald, Aloysius...</ref> Српскиот иконописец Сава Петровиќ<ref>Добривој Николић: "Срби у Банату", Нови Сад 1941. године</ref> (1788-1861) е роден во Језвин, кој го поминал својот живот во [[Темишвар]], Фабрика. Според државната шема на православното свештенство во [[Унгарија]], во 1846 година местото било во Темишварскиот протопрезвитер, а во неа живееле 1447 православни души. Православната црква била посветена на Свети апостол Тома, изградена во 1786 година. Православната парохија била основана и оттогаш се водат матични книги за крштевки и бракови - во 1779 година. Матичната книга на починатите се води од 1795 година. Парохиските свештеници Михајло и Николае Вуја служат во локалната црква, а нивни помошник е капеланот Ертмије Вуја. Местото Рекаш му припаѓа на Језвин како парохиска гранка.<ref>Reesch de Lewald, Aloysius: "Universalis schematismus ecclesiasticus venerabilis cleri orientalis ecclesiae graeci non uniti ritus regni Hungariae partiumque eidem adnexarum, necnon magni principatus Transilvaniae, item literarius, seu nomina eorum, qui rem literariam et fundationalem scholarem ejusdem ritus procurant ... pro anno ...", Buda 1846.</ref> Од 1855 година, имало ергела за одгледување чистокрвни коњи, првенствено од расата ''Нониус''. Денес, таа е една од најголемите ергели во Романија. Според метрополитенскиот попис од 1905 година во Језвин, во рекашкиот округ имало 11 [[Срби]].<ref>Мата Косовац: "Српска православна митрополија Карловачка по подацима из 1905. године", Карловци 1910. године</ref> == Поврзано == * [[Рекаш]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рекаш]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] q6kgv11v8krtdvla2km9nu9ynwkksyv 0 1392640 5544937 2026-04-26T17:27:08Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1270425020|Badzhgard]]“ 5544937 wikitext text/x-wiki {{Наводи}} [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Баџгард''' или '''Башкурд''', историски '''Башкирија''' ( {{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]] . Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област. <ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref> <ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: ''Башгурд, Башгирд, Баскардија, Башкирд, Башџард, Паскатир, Баширди'' итн. Референтната област насловена како „Башгурд“ се наоѓала во Фазалалах Рашид ад-Дин (14 век), и името било опишано како „[[Огуски јазици|огуско]] име“. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Башкири]] 5nwzwadxqfvo98duuynh6p6vbq6tau8 5544944 5544937 2026-04-26T17:35:08Z 19user99 72391 5544944 wikitext text/x-wiki {{Наводи}} [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Баџгард''' или '''Башкурд''', историски '''Башкирија''' ( {{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]] . Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област. <ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref> <ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> ==Етимологија== Целата територија населена од Башкирите во минатото се нарекувала баш. Башгорт иле (Башкирска земја)[9]. Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: Башгурд, Башгирд, Башгирд, Баскардија, Башгирдија, Башкиртски степи, земја на Баштарците, Башкирд, Башџарди, Башкирија, Паскатир, Баширди. Област наречена Башгурд била спемената во делото „Огуз-Наме“ на Фазлалах Рашид ад-дин (XIV век) [10]. Концептот на Историски Башкортостан е тесно поврзан со концептот на Голема Унгарија (Голема Унгарија, Магна Унгарија) - хипотетичката татковина на Унгарците, спомената од францисканскиот монах од 13 век, Џовани да Плано Карпини, во својот патепис. Унгарските Доминиканци, од кои најпознат бил Јулијан, биле вклучени во неговото пребарување во 1230-тите.[11] ==Географска локација== Територијата се наоѓа во Јужен Урал и неговата околина. Официјално регистрираните граници за оваа територија се непознати. Различни извори даваат различни описи на нејзините приближни граници, кои варирале во зависност од историските периоди што се разгледуваат. Најраните информации за оваа територија доаѓаат од Махмуд Кашгари (Кашгар), автор на „Диван лугат ат-турк“ (1072-1074), која вклучува шематска карта што ја прикажува областа и името на Башкиртската степа.[12] Шематската карта не дава прецизен географски опис, но близината на Каспиското Море и долината Етил (Волга) на запад, Уралските Планини на запад и север и долината Иртиш на исток ни овозможува да ја заклучиме локацијата на Башкиртската степа. Уште порано, во 10 век, Ибн Фадлан ја споменал земјата Ал-Башгирд и ги навел реките што ги преминувале за време на нивното патување.[13]. Главните контури на територијата на историска Башкирија (Башкортостан) се споменуваат и во петицијата од Башкирите од Уфаската провинција до руската царица Ана Јовановна, датирана од 1733 година и составена на еден конгрес составен од сите Башкири: „А сега ние, најскромните робови на Вашето Царско Височество, имаме земја и вода: именуваната река Тобул, езерото Чапалај, реката Мијач, кои се во округот Кунгур... Исто така, патот Казан за Башкирите кои живеат покрај реката Кама...“ Тие, исто така, ги сметале за своја земја наоѓалиштата на Сол-Илецк[14]. Според енциклопедискиот речник на Брокхаус и Ефрон: „Башкирите се народ од турското племе, кој живее првенствено на западните падини и подножјето на Урал и во околните рамнини. Но, во втората половина на 16 век, „со неколку исклучоци, тие ја поседувале целата земја помеѓу Кама и Волга до Самара, Оренбург и Орск (кои во тоа време сè уште не постоеле), и источно по должината на Мијас, Исет, Пишма, Тобол и Иртиш до Об“[15]. Според друг извор, во истиот период, територијата на Башкирија опфаќала „...сите шумски и степски области по должината на реките Кама и Белаја и од двете страни на горниот тек на Јаик...“[16]. Користејќи голем број историски извори и официјални документи, вклучувајќи ја и Книгата на големиот цртеж[17], современите историчари ја опишуваат територијата на историскиот регион во однос на 17-19 век во следните граници: „...Јужниот Границата на Историскиот Башкортостан се протегала приближно од долниот тек на реката Илек, потоа до средниот тек на Јаик, потоа по реката Уј до горниот тек на Тобол. На запад, башкирските земјишта стигнувале до реката Волга во близина на Саратов и Самара; на северозапад, стигнувале до устието на реката Кинел; потоа по средниот тек на реката Сок, горниот тек на реката Кондурча, потоа по реката Шешма и до реката Кама. На места, башкирските земјишта се протегале над реката Кама. На пример, на десниот брег на реката Кама, во близина на устието на реките Вјатка, Иж и Очер, се наоѓале делови од башкирската територија на волостите Буљар, Бајлар, Јенеј, Уран, Гиреј и Гајни; во втората половина на 18 век, на овие земји постоеле башкирски аули. На север, башкирските земјишта приближно стигнувале до устието на реката Силва и средниот тек на реката Чусоваја; потоа, на североисток, се стеснувале кон југ и се движеле по северниот брег на реката Исет, од нејзиниот горен тек до нејзиниот влив во Тобол...“[18]. Ф. Д. Нефедов напишал пред повеќе од еден век: „...да погледнеме во минатото на Башкирија. Овој огромен регион, кој ги опфаќал денешните Оренбуршки и Уфаски покраини, половина од Самара и два округа од Вјатската и Пермската покраина, бил именуван - и сè уште е - по народот што го населувал уште од античко време; овие луѓе се Башкирите...“ == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Башкири]] 9btq2ohh9ietixugtopmkjgfx5hwfkb 5544948 5544944 2026-04-26T17:38:06Z 19user99 72391 Пренасочување кон [[Башкирија]] 5544948 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ: [[Башкирија]] c05fx8sdnqx1a5iethv03833azswfl6 1 1392641 5544938 2026-04-26T17:27:42Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5544938 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux 0 1392642 5544939 2026-04-26T17:27:46Z SrpskiAnonimac 64566 Пренасочување кон [[Шкотска]] 5544939 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Шкотска]] aeris5hvbwvxngrr0neqgsqnl69e1ia 0 1392643 5544947 2026-04-26T17:37:05Z 19user99 72391 Создадена страница со: [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Баџгард''' или '''Башкурд''', историски '''Башкирија''' ( {{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и геогра... 5544947 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Баџгард''' или '''Башкурд''', историски '''Башкирија''' ( {{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]] . Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област. <ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref> <ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> ==Етимологија== Целата територија населена од Башкирите во минатото се нарекувала баш. Башгорт иле (Башкирска земја)[9]. Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: Башгурд, Башгирд, Башгирд, Баскардија, Башгирдија, Башкиртски степи, земја на Баштарците, Башкирд, Башџарди, Башкирија, Паскатир, Баширди. Област наречена Башгурд била спемената во делото „Огуз-Наме“ на Фазлалах Рашид ад-дин (XIV век) [10]. Концептот на Историски Башкортостан е тесно поврзан со концептот на Голема Унгарија (Голема Унгарија, Магна Унгарија) - хипотетичката татковина на Унгарците, спомената од францисканскиот монах од 13 век, Џовани да Плано Карпини, во својот патепис. Унгарските Доминиканци, од кои најпознат бил Јулијан, биле вклучени во неговото пребарување во 1230-тите.[11] ==Географска локација== Територијата се наоѓа во Јужен Урал и неговата околина. Официјално регистрираните граници за оваа територија се непознати. Различни извори даваат различни описи на нејзините приближни граници, кои варирале во зависност од историските периоди што се разгледуваат. Најраните информации за оваа територија доаѓаат од Махмуд Кашгари (Кашгар), автор на „Диван лугат ат-турк“ (1072-1074), која вклучува шематска карта што ја прикажува областа и името на Башкиртската степа.[12] Шематската карта не дава прецизен географски опис, но близината на Каспиското Море и долината Етил (Волга) на запад, Уралските Планини на запад и север и долината Иртиш на исток ни овозможува да ја заклучиме локацијата на Башкиртската степа. Уште порано, во 10 век, Ибн Фадлан ја споменал земјата Ал-Башгирд и ги навел реките што ги преминувале за време на нивното патување.[13]. Главните контури на територијата на историска Башкирија (Башкортостан) се споменуваат и во петицијата од Башкирите од Уфаската провинција до руската царица Ана Јовановна, датирана од 1733 година и составена на еден конгрес составен од сите Башкири: „А сега ние, најскромните робови на Вашето Царско Височество, имаме земја и вода: именуваната река Тобул, езерото Чапалај, реката Мијач, кои се во округот Кунгур... Исто така, патот Казан за Башкирите кои живеат покрај реката Кама...“ Тие, исто така, ги сметале за своја земја наоѓалиштата на Сол-Илецк[14]. Според енциклопедискиот речник на Брокхаус и Ефрон: „Башкирите се народ од турското племе, кој живее првенствено на западните падини и подножјето на Урал и во околните рамнини. Но, во втората половина на 16 век, „со неколку исклучоци, тие ја поседувале целата земја помеѓу Кама и Волга до Самара, Оренбург и Орск (кои во тоа време сè уште не постоеле), и источно по должината на Мијас, Исет, Пишма, Тобол и Иртиш до Об“[15]. Според друг извор, во истиот период, територијата на Башкирија опфаќала „...сите шумски и степски области по должината на реките Кама и Белаја и од двете страни на горниот тек на Јаик...“[16]. Користејќи голем број историски извори и официјални документи, вклучувајќи ја и Книгата на големиот цртеж[17], современите историчари ја опишуваат територијата на историскиот регион во однос на 17-19 век во следните граници: „...Јужниот Границата на Историскиот Башкортостан се протегала приближно од долниот тек на реката Илек, потоа до средниот тек на Јаик, потоа по реката Уј до горниот тек на Тобол. На запад, башкирските земјишта стигнувале до реката Волга во близина на Саратов и Самара; на северозапад, стигнувале до устието на реката Кинел; потоа по средниот тек на реката Сок, горниот тек на реката Кондурча, потоа по реката Шешма и до реката Кама. На места, башкирските земјишта се протегале над реката Кама. На пример, на десниот брег на реката Кама, во близина на устието на реките Вјатка, Иж и Очер, се наоѓале делови од башкирската територија на волостите Буљар, Бајлар, Јенеј, Уран, Гиреј и Гајни; во втората половина на 18 век, на овие земји постоеле башкирски аули. На север, башкирските земјишта приближно стигнувале до устието на реката Силва и средниот тек на реката Чусоваја; потоа, на североисток, се стеснувале кон југ и се движеле по северниот брег на реката Исет, од нејзиниот горен тек до нејзиниот влив во Тобол...“[18]. Ф. Д. Нефедов напишал пред повеќе од еден век: „...да погледнеме во минатото на Башкирија. Овој огромен регион, кој ги опфаќал денешните Оренбуршки и Уфаски покраини, половина од Самара и два округа од Вјатската и Пермската покраина, бил именуван - и сè уште е - по народот што го населувал уште од античко време; овие луѓе се Башкирите...“ == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Башкири]] simej3kscky9h3rkuma204vb2a768es 5544964 5544947 2026-04-26T17:52:39Z 19user99 72391 5544964 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Баџгард''' или '''Башкурд''', историски '''Башкирија''' ( {{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]] . Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област.<ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref> <ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> ==Етимологија== Целата територија населена од Башкирите во минатото се нарекувала Башкирска земја ([[Башкирски јазик|башкирски]]: ''Башҡорт иле'')[9]. Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: Башгурд, Башгирд, Башгирд, Баскардија, Башгирдија, Башкиртски степи, земја на Баштарците, Башкирд, Башџарди, Башкирија, Паскатир, Баширди. Област наречена Башгурд била спемената во делото „Огуз-Наме“ на Фазлалах Рашид ад-дин (XIV век) [10]. Концептот на Историски Башкортостан е тесно поврзан со концептот на Голема Унгарија (Голема Унгарија, Магна Унгарија) - хипотетичката татковина на [[Унгарци|Унгарците]], спомената од францисканскиот монах од 13 век, Џовани да Плано Карпини, во својот патепис. Унгарските Доминиканци, од кои најпознат бил Јулијан, биле вклучени во неговото пребарување во 1230-тите.[11] ==Географска локација== Територијата се наоѓа во Јужен Урал и неговата околина. Официјално регистрираните граници за оваа територија се непознати. Различни извори даваат различни описи на нејзините приближни граници, кои варирале во зависност од историските периоди што се разгледуваат. Најраните информации за оваа територија доаѓаат од Махмуд Кашгари (Кашгар), автор на „Диван лугат ат-турк“ (1072-1074), која вклучува шематска карта што ја прикажува областа и името на Башкиртската степа.[12] Шематската карта не дава прецизен географски опис, но близината на Каспиското Море и долината Етил ([[Волга]]) на запад, Уралските Планини на запад и север и долината Иртиш на исток ни овозможува да ја заклучиме локацијата на Башкиртската степа. Уште порано, во 10 век, Ибн Фадлан ја споменал земјата Ал-Башгирд и ги навел реките што ги преминувале за време на нивното патување.[13]. Главните контури на територијата на историска Башкирија (Башкортостан) се споменуваат и во петицијата од Башкирите од Уфаската провинција до руската царица Ана Јовановна, датирана од 1733 година и составена на еден конгрес составен од сите Башкири: „А сега ние, најскромните робови на Вашето Царско Височество, имаме земја и вода: именуваната река Тобул, езерото Чапалај, реката Мијач, кои се во округот Кунгур... Исто така, патот Казан за Башкирите кои живеат покрај реката Кама...“ Тие, исто така, ги сметале за своја земја наоѓалиштата на Сол-Илецк[14]. Според енциклопедискиот речник на Брокхаус и Ефрон: „Башкирите се народ од турското племе, кој живее првенствено на западните падини и подножјето на Урал и во околните рамнини. Но, во втората половина на 16 век, „со неколку исклучоци, тие ја поседувале целата земја помеѓу Кама и Волга до Самара, Оренбург и Орск (кои во тоа време сè уште не постоеле), и источно по должината на Мијас, Исет, Пишма, Тобол и Иртиш до Об“[15]. Според друг извор, во истиот период, територијата на Башкирија опфаќала „...сите шумски и степски области по должината на реките Кама и Белаја и од двете страни на горниот тек на Јаик...“[16]. Користејќи голем број историски извори и официјални документи, вклучувајќи ја и Книгата на големиот цртеж[17], современите историчари ја опишуваат територијата на историскиот регион во однос на 17-19 век во следните граници: „...Јужната граница на Историскиот Башкортостан се протегала приближно од долниот тек на реката Илек, потоа до средниот тек на Јаик, потоа по реката Уј до горниот тек на Тобол. На запад, башкирските земјишта стигнувале до реката Волга во близина на Саратов и Самара; на северозапад, стигнувале до устието на реката Кинел; потоа по средниот тек на реката Сок, горниот тек на реката Кондурча, потоа по реката Шешма и до реката Кама. На места, башкирските земјишта се протегале над реката Кама. На пример, на десниот брег на реката Кама, во близина на устието на реките Вјатка, Иж и Очер, се наоѓале делови од башкирската територија на волостите Буљар, Бајлар, Јенеј, Уран, Гиреј и Гајни; во втората половина на 18 век, на овие земји постоеле башкирски аули. На север, башкирските земјишта приближно стигнувале до устието на реката Силва и средниот тек на реката Чусоваја; потоа, на североисток, се стеснувале кон југ и се движеле по северниот брег на реката Исет, од нејзиниот горен тек до нејзиниот влив во Тобол...“[18]. Ф. Д. Нефедов напишал пред повеќе од еден век: „...да погледнеме во минатото на Башкирија. Овој огромен регион, кој ги опфаќал денешните Оренбуршки и Уфаски покраини, половина од Самара и два округа од Вјатската и Пермската покраина, бил именуван - и сè уште е - по народот што го населувал уште од античко време; овие луѓе се Башкирите...“ Државна и административно-територијална подреденост За време на формирањето, подемот и распадот на државите и ширењето на нивното влијание низ Јужен Урал, историскиот Башкортостан, целосно или делумно, од 8-ми до 21-ви век, паднал под влијание или бил дел од Волшка Бугарија, Монголската империја, Златната орда, Ногајската орда, Казанскиот ханат, Сибирскиот ханат, Руското царство, Руската империја, РСФСР и СССР (административно дел од РСФСР). Нема веродостојни информации за постоењето на државност меѓу Башкирите во Јужен Урал во раниот период. Сепак, делата на Ибн Фадлан, Џовани дел Плано Карпини[19], Гијом де Рубрук[20], како и башкирските шежери и епови, укажуваат на постоење на независна форма на владеење во оваа област пред 13-ти век. Во врска со истиот период, С.И. Руденко[21], повикувајќи се на Абу Заид ал-Балхи[22], укажува дека западните региони на Башкирија биле дел и подредени на бугарската држава. З. И. Еникеев, повикувајќи се на Р. Г. Кузеев [23], пишува дека „... Башкирите од племињата Буљар (Билјар), Јанаи, Мин, Аили ги евидентирале во своите шезери бугарските ханови Ајдар, Саит, Амир, Салим, Илгам, Габдула како свои владетели...“ [24]. Исто така, З. И. Еникеев во своето дело пишува за постоењето, пред монголско-татарската инвазија, како дел од конфедерација, на туркофонски држави наречени Дешт-и-Кипчак, силна башкирска држава - Табинскиот ханат. Во исто време, авторот се потпира на друга студија од Р. Г. Кузеев[25]. Унгарскиот монах Јулијан [26] во својот извештај споменува дека Башкирите имале свој владетел (хан) во 1235–1236 година. Во 13 век, Историскиот Башкортостан паднал под влијание на Монголската империја. Според некои извори, како што се Џовани дел Плано Карпино и И.С. Руденко, Башкортостан бил освоен од Монголците по падот на Волшка Бугарија. Според И.С. Руденко, освојувањето на Бугарскиот ханат се случило во 1229 година, а во 1236 година, „...цела Башкирија...“ била освоена. Според Л. Н. Гумилев, кој пак веројатно се потпира на извештајот на унгарскиот монах Јулијан, „...монголско-башкирската војна траела 14 години... Башкирите постојано победувале во битки и конечно склучувале договор за пријателство и сојуз, по што Монголците се обединиле со Башкирите за понатамошни освојувања...“[27]. Според него, овој настан се случил помеѓу 1220 и 1223 година. Според З. И. Јеникејев, двете изјави не се контрадикторни. Башкирските племиња, под влијание на Волшка Бугарија, биле принудени да ја признаат својата зависност по падот на Биљар. Поголемиот дел од башкирските племиња, предводени во тоа време од Мујтен-би, доброволно се приклучиле кон монголската држава. Авторите на „Историјата на Башкортостан“ веруваат дека „...анексијата на Башкирите кон монголската држава...“ се случила помеѓу 1207 и 1208 година. Покрај тоа, „...чинот на влегување на Башкирите во Монголската империја вклучувал и принуда и признавање...“ Во овој поглед, мислењето на Г. А. Федоров-Давидов, водечки историчар на Златната орда, е значајно. Осврнувајќи се на фактот дека Башкирите биле управувани од нивниот сопствен хан, тој забележал дека Монголците никогаш не ги поштедиле локалните владетели на народите што ги освоиле со сила. Исклучок беше направен за Башкирите, бидејќи тие доброволно ја признаа монголската власт во својата земја...“[28]. Фактот дека Башкирите преживеале како независен народ за време на периодот на монголското истребување на цели народи кои претходно живееле во нивните соседства сведочи за посебниот однос меѓу освојувачите и домородните жители на Историски Башкортостан. Како што е познато, во првата половина на 13 век е формирана независната држава Златна Орда, основана од Бату Кан; територијата на Историски Башкортостан била исто така дел од неа. В. Л. Егоров[29] во своето дело „Историска географија на Златната Орда во 13-14 век“ Ал-Омари дава опис на територијата на Златната Орда, цитирајќи ги Ал-Омари и Рубрук, кои ја споменуваат Башкирија како регион: „...опишувајќи ја територијата на државата како целина, ал-Омари ги наведува имињата на нејзините најпознати градови и покраини. Меѓу нив, тој ги именува Хорезм, Сигнак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, Мајар, Азак, Акчакерман, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, Дербент, како и регионите Сибир и Ибир, Башкирд и Чулиман“ (стр. 29). Се споменува и северната граница на империјата: „...градот Булгар и регионот Башкирд (Башкирија) се именувани како северна граница на државата...“ (стр. 30). Греков и Јакубовски го цитираат и арапскиот историчар ал-Омари во нивното дело „Златната орда и нејзиниот пад“: „...границите на оваа држава од страната на Џејхун се Хорезм, Саганак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, градот Мајар, Азак, Акча-кермен, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, регионот Сибир, Ибир, Башкирд и Чулиман... Градот Баку... е еден од градовите во Ширванската област, а во негова близина се наоѓа „Железната порта“, која Турците ја нарекуваат Димиркапу“.[30] Опишувајќи ја административната и политичката структура на Златната орда, авторот забележува: „...нема директни индикации во изворите за локацијата на границата помеѓу десното и левото крило на Златната орда“. Г. А. Федоров-Давидов го критикувал мислењето дека Волга е таква граница. Најверојатно, границата помеѓу двете крила на државата Златна Орда минувала во регионот на реката Јаик (Урал)...“ (стр. 160). „... Основата на административно-територијалната поделба на државата Златна Орда бил системот на улуси. Неговата суштина се состоеше во правото на феудалните господари да добијат одредена апанажа - улус - од ханот, за што неговиот сопственик преземал одредени воени и економски обврски...“ (стр. 162). Врз основа на описот на локацијата на улусите (стр. 163), може да се претпостави дека територијата на Историски Башкортостан била поделена на деветти и десетти улус, кои се наоѓале по должината на десниот и левиот брег на Јаик (Урал). Веројатно, дел од територијата бил дел од осмиот улус, личниот домен на Бату хан, кој се наоѓал по должината на левиот брег на Волга. Информациите од картите вклучени во книгата „Историска географија на Златната орда во 13-14 век“ ни овозможуваат да заклучиме дека територијата на Историски Башкортостан била подредена на сарајските и шибанските улуси. Анализата на достапните информации укажува на фрагментација на предметната територија во текот на 13-14 век и нејзина потчинетост на различни улуси, односно локални владетели. Границите на овие Улусите веројатно немале јасни контури, а исто така е можно да се претпостави дека границите меѓу улусите се протегале по должината на Уралските Планини или реката Белаја (Агидел). По распадот на Златната Орда, територијата на Башкирија била дел од Ногајската Орда, Казанскиот и Сибирскиот Ханат. Во втората половина на 16 век, Башкортостан бил анексиран од Русија. == Во рамките на Руската Империја== [[File:History of Russia, 1682-1762.jpg|thumb|left|Казанската губернија во 1708 година]] [[File:Orenburgskaia Governorate map (1808).jpg|thumb|Оренбуршката губернија во 1808 година]] Откако Башкирите го прифатиле руското државјанство, територијата на Башкирија беше вклучена во Казанскиот округ. Од 1586 година, главниот дел од регионот бил доделен на Уфанскиот округ, североисточниот дел бил дел од Верхотурскиот округ, а Трансуралскиот дел станал дел од Тоболскиот округ. Овие области беа управувани од Казанскиот и Сибирскиот Приказ лоцирани во Москва. Овој систем на управување опстојувал до почетокот на 18 век. По првата реформа на административно-територијалната структура на Русија од страна на Петар Велики (1708), беа формирани осум големи покраини. Територијата на Башкирија беше поделена и потчинета на Казанскиот и Сибирскиот округ. За време на следната реформа на Петар Велики (1744), била формирана Оренбуршката губернија, првично составена од Уфанската, Исетската и Оренбуршката област, а од 1781 година и од Оренбуршкиот, Уфанскиот, Стерлитамачкиот, Бирскиот, Менжелинскиот, Верхнеуралскиот, Троицкиот, Чељабинскиот и Бугулмскиот округ. Во 1781 година, Оренбуршката губернија била реорганизиран во Уфанска вицекралство, кое се состоело од Уфанската и Оренбуршката област. Уфанската област ги обединувала Уфанската, Бирската, Стерлитамачката, Менжелинската, Белебеевскиот, Чељабинската, Бугулмската и Бугурусланската област. Оренбуршката област, пак, ги вклучувала Оренбуршкиот, Верхнеуралскиот, Бузулучкиот и Сергиевскиот округ. Во 1784 година, Троицкиот ујезд бил формиран во рамките на Уфаската вицекралство. Во 1796 година, Вицекралството Уфа било трансформирано во Оренбуршка бањска област, составено од 10 окрузи. За време на оваа трансформација, Белебеевскиот, Бугурусланскиот и Сергиевскиот округ биле елиминирани од претходно постоечките окрузи. Во 1804 година, Белебеевскиот и Бугурусланскиот округ биле обновени. Оддалечените територии на Башкортостан станале дел од Осински, Пермски, Красноуфимски, Екатеринбургски и Шадрински окрузи на Пермската бањска област; Јелабушкиот и Сарапулскиот округ на Вјатската бањска област; и Волскиот, Хвалинскиот и Хотинскиот округ на Саратовската бањска област. Во 1851 година, териториите на Бугулмските, Бузулучките и Бугурусланските окрузи биле префрлени на Самарската бањска област. Во 1865 година, Оренбуршката бањска област била поделена на Уфските и Оренбуршките бањски области. Уфанскиот губернија ги вклучувал Уфанскиот, Бирскиот, Белебеевскиот, Стерлитамакскиот, Златоустскиот и Мензелинскиот округ[31]. Пред Февруарската револуција, актот што го регулирал правниот статус на Башкирите во рамките на Руската империја бил „Правилникот за Башкирите“, усвоен на 14 мај 1863 година. По револуцијата од 1917 година, започнале процесите на формирање на административно-територијалните структури на автономниот Башкортостан, а по потпишувањето на договор со владата на Советска Русија во 1919 година, на Автономната Башкирска Советска Република. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Башкири]] 8wa7kefaozoamck6344f8zxlyb9mz5y 5544971 5544964 2026-04-26T17:56:01Z 19user99 72391 5544971 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Баџгард''' или '''Башкурд''', историски '''Башкирија''' ( {{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]] . Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област.<ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref> <ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> ==Етимологија== Целата територија населена од Башкирите во минатото се нарекувала Башкирска земја ([[Башкирски јазик|башкирски]]: ''Башҡорт иле'')[9]. Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: Башгурд, Башгирд, Башгирд, Баскардија, Башгирдија, Башкиртски степи, земја на Баштарците, Башкирд, Башџарди, Башкирија, Паскатир, Баширди. Област наречена Башгурд била спемената во делото „Огуз-Наме“ на Фазлалах Рашид ад-дин (XIV век) [10]. Концептот на Историски Башкортостан е тесно поврзан со концептот на Голема Унгарија (Голема Унгарија, Магна Унгарија) - хипотетичката татковина на [[Унгарци|Унгарците]], спомената од францисканскиот монах од 13 век, Џовани да Плано Карпини, во својот патепис. Унгарските Доминиканци, од кои најпознат бил Јулијан, биле вклучени во неговото пребарување во 1230-тите.[11] ==Географска локација== Територијата се наоѓа во Јужен Урал и неговата околина. Официјално регистрираните граници за оваа територија се непознати. Различни извори даваат различни описи на нејзините приближни граници, кои варирале во зависност од историските периоди што се разгледуваат. Најраните информации за оваа територија доаѓаат од Махмуд Кашгари (Кашгар), автор на „Диван лугат ат-турк“ (1072-1074), која вклучува шематска карта што ја прикажува областа и името на Башкиртската степа.[12] Шематската карта не дава прецизен географски опис, но близината на Каспиското Море и долината Етил ([[Волга]]) на запад, Уралските Планини на запад и север и долината Иртиш на исток ни овозможува да ја заклучиме локацијата на Башкиртската степа. Уште порано, во 10 век, Ибн Фадлан ја споменал земјата Ал-Башгирд и ги навел реките што ги преминувале за време на нивното патување.[13]. Главните контури на територијата на историска Башкирија (Башкортостан) се споменуваат и во петицијата од Башкирите од Уфаската провинција до руската царица Ана Јовановна, датирана од 1733 година и составена на еден конгрес составен од сите Башкири: „А сега ние, најскромните робови на Вашето Царско Височество, имаме земја и вода: именуваната река Тобул, езерото Чапалај, реката Мијач, кои се во округот Кунгур... Исто така, патот Казан за Башкирите кои живеат покрај реката Кама...“ Тие, исто така, ги сметале за своја земја наоѓалиштата на Сол-Илецк[14]. Според енциклопедискиот речник на Брокхаус и Ефрон: „Башкирите се народ од турското племе, кој живее првенствено на западните падини и подножјето на Урал и во околните рамнини. Но, во втората половина на 16 век, „со неколку исклучоци, тие ја поседувале целата земја помеѓу Кама и Волга до Самара, Оренбург и Орск (кои во тоа време сè уште не постоеле), и источно по должината на Мијас, Исет, Пишма, Тобол и Иртиш до Об“[15]. Според друг извор, во истиот период, територијата на Башкирија опфаќала „...сите шумски и степски области по должината на реките Кама и Белаја и од двете страни на горниот тек на Јаик...“[16]. Користејќи голем број историски извори и официјални документи, вклучувајќи ја и Книгата на големиот цртеж[17], современите историчари ја опишуваат територијата на историскиот регион во однос на 17-19 век во следните граници: „...Јужната граница на Историскиот Башкортостан се протегала приближно од долниот тек на реката Илек, потоа до средниот тек на Јаик, потоа по реката Уј до горниот тек на Тобол. На запад, башкирските земјишта стигнувале до реката Волга во близина на Саратов и Самара; на северозапад, стигнувале до устието на реката Кинел; потоа по средниот тек на реката Сок, горниот тек на реката Кондурча, потоа по реката Шешма и до реката Кама. На места, башкирските земјишта се протегале над реката Кама. На пример, на десниот брег на реката Кама, во близина на устието на реките Вјатка, Иж и Очер, се наоѓале делови од башкирската територија на волостите Буљар, Бајлар, Јенеј, Уран, Гиреј и Гајни; во втората половина на 18 век, на овие земји постоеле башкирски аули. На север, башкирските земјишта приближно стигнувале до устието на реката Силва и средниот тек на реката Чусоваја; потоа, на североисток, се стеснувале кон југ и се движеле по северниот брег на реката Исет, од нејзиниот горен тек до нејзиниот влив во Тобол...“[18]. Ф. Д. Нефедов напишал пред повеќе од еден век: „...да погледнеме во минатото на Башкирија. Овој огромен регион, кој ги опфаќал денешните Оренбуршки и Уфаски покраини, половина од Самара и два округа од Вјатската и Пермската покраина, бил именуван - и сè уште е - по народот што го населувал уште од античко време; овие луѓе се Башкирите...“ Државна и административно-територијална подреденост За време на формирањето, подемот и распадот на државите и ширењето на нивното влијание низ Јужен Урал, историскиот Башкортостан, целосно или делумно, од 8-ми до 21-ви век, паднал под влијание или бил дел од Волшка Бугарија, Монголската империја, Златната орда, Ногајската орда, Казанскиот ханат, Сибирскиот ханат, Руското царство, Руската империја, РСФСР и СССР (административно дел од РСФСР). Нема веродостојни информации за постоењето на државност меѓу Башкирите во Јужен Урал во раниот период. Сепак, делата на Ибн Фадлан, Џовани дел Плано Карпини[19], Гијом де Рубрук[20], како и башкирските шежери и епови, укажуваат на постоење на независна форма на владеење во оваа област пред 13-ти век. Во врска со истиот период, С.И. Руденко[21], повикувајќи се на Абу Заид ал-Балхи[22], укажува дека западните региони на Башкирија биле дел и подредени на бугарската држава. З. И. Еникеев, повикувајќи се на Р. Г. Кузеев [23], пишува дека „... Башкирите од племињата Буљар (Билјар), Јанаи, Мин, Аили ги евидентирале во своите шезери бугарските ханови Ајдар, Саит, Амир, Салим, Илгам, Габдула како свои владетели...“ [24]. Исто така, З. И. Еникеев во своето дело пишува за постоењето, пред монголско-татарската инвазија, како дел од конфедерација, на туркофонски држави наречени Дешт-и-Кипчак, силна башкирска држава - Табинскиот ханат. Во исто време, авторот се потпира на друга студија од Р. Г. Кузеев[25]. Унгарскиот монах Јулијан [26] во својот извештај споменува дека Башкирите имале свој владетел (хан) во 1235–1236 година. Во 13 век, Историскиот Башкортостан паднал под влијание на Монголската империја. Според некои извори, како што се Џовани дел Плано Карпино и И.С. Руденко, Башкортостан бил освоен од Монголците по падот на Волшка Бугарија. Според И.С. Руденко, освојувањето на Бугарскиот ханат се случило во 1229 година, а во 1236 година, „...цела Башкирија...“ била освоена. Според Л. Н. Гумилев, кој пак веројатно се потпира на извештајот на унгарскиот монах Јулијан, „...монголско-башкирската војна траела 14 години... Башкирите постојано победувале во битки и конечно склучувале договор за пријателство и сојуз, по што Монголците се обединиле со Башкирите за понатамошни освојувања...“[27]. Според него, овој настан се случил помеѓу 1220 и 1223 година. Според З. И. Јеникејев, двете изјави не се контрадикторни. Башкирските племиња, под влијание на Волшка Бугарија, биле принудени да ја признаат својата зависност по падот на Биљар. Поголемиот дел од башкирските племиња, предводени во тоа време од Мујтен-би, доброволно се приклучиле кон монголската држава. Авторите на „Историјата на Башкортостан“ веруваат дека „...анексијата на Башкирите кон монголската држава...“ се случила помеѓу 1207 и 1208 година. Покрај тоа, „...чинот на влегување на Башкирите во Монголската империја вклучувал и принуда и признавање...“ Во овој поглед, мислењето на Г. А. Федоров-Давидов, водечки историчар на Златната орда, е значајно. Осврнувајќи се на фактот дека Башкирите биле управувани од нивниот сопствен хан, тој забележал дека Монголците никогаш не ги поштедиле локалните владетели на народите што ги освоиле со сила. Исклучок беше направен за Башкирите, бидејќи тие доброволно ја признаа монголската власт во својата земја...“[28]. Фактот дека Башкирите преживеале како независен народ за време на периодот на монголското истребување на цели народи кои претходно живееле во нивните соседства сведочи за посебниот однос меѓу освојувачите и домородните жители на Историски Башкортостан. Како што е познато, во првата половина на 13 век е формирана независната држава Златна Орда, основана од Бату Кан; територијата на Историски Башкортостан била исто така дел од неа. В. Л. Егоров[29] во своето дело „Историска географија на Златната Орда во 13-14 век“ Ал-Омари дава опис на територијата на Златната Орда, цитирајќи ги Ал-Омари и Рубрук, кои ја споменуваат Башкирија како регион: „...опишувајќи ја територијата на државата како целина, ал-Омари ги наведува имињата на нејзините најпознати градови и покраини. Меѓу нив, тој ги именува Хорезм, Сигнак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, Мајар, Азак, Акчакерман, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, Дербент, како и регионите Сибир и Ибир, Башкирд и Чулиман“ (стр. 29). Се споменува и северната граница на империјата: „...градот Булгар и регионот Башкирд (Башкирија) се именувани како северна граница на државата...“ (стр. 30). Греков и Јакубовски го цитираат и арапскиот историчар ал-Омари во нивното дело „Златната орда и нејзиниот пад“: „...границите на оваа држава од страната на Џејхун се Хорезм, Саганак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, градот Мајар, Азак, Акча-кермен, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, регионот Сибир, Ибир, Башкирд и Чулиман... Градот Баку... е еден од градовите во Ширванската област, а во негова близина се наоѓа „Железната порта“, која Турците ја нарекуваат Димиркапу“.[30] Опишувајќи ја административната и политичката структура на Златната орда, авторот забележува: „...нема директни индикации во изворите за локацијата на границата помеѓу десното и левото крило на Златната орда“. Г. А. Федоров-Давидов го критикувал мислењето дека Волга е таква граница. Најверојатно, границата помеѓу двете крила на државата Златна Орда минувала во регионот на реката Јаик (Урал)...“ (стр. 160). „... Основата на административно-територијалната поделба на државата Златна Орда бил системот на улуси. Неговата суштина се состоеше во правото на феудалните господари да добијат одредена апанажа - улус - од ханот, за што неговиот сопственик преземал одредени воени и економски обврски...“ (стр. 162). Врз основа на описот на локацијата на улусите (стр. 163), може да се претпостави дека територијата на Историски Башкортостан била поделена на деветти и десетти улус, кои се наоѓале по должината на десниот и левиот брег на Јаик (Урал). Веројатно, дел од територијата бил дел од осмиот улус, личниот домен на Бату хан, кој се наоѓал по должината на левиот брег на Волга. Информациите од картите вклучени во книгата „Историска географија на Златната орда во 13-14 век“ ни овозможуваат да заклучиме дека територијата на Историски Башкортостан била подредена на сарајските и шибанските улуси. Анализата на достапните информации укажува на фрагментација на предметната територија во текот на 13-14 век и нејзина потчинетост на различни улуси, односно локални владетели. Границите на овие Улусите веројатно немале јасни контури, а исто така е можно да се претпостави дека границите меѓу улусите се протегале по должината на Уралските Планини или реката Белаја (Агидел). По распадот на Златната Орда, територијата на Башкирија била дел од Ногајската Орда, Казанскиот и Сибирскиот Ханат. Во втората половина на 16 век, Башкортостан бил анексиран од Русија. == Во рамките на Руската Империја== [[File:History of Russia, 1682-1762.jpg|thumb|left|Казанската губернија во 1708 година]] [[File:Orenburgskaia Governorate map (1808).jpg|thumb|Оренбуршката губернија во 1808 година]] Откако Башкирите го прифатиле руското државјанство, територијата на Башкирија беше вклучена во Казанскиот округ. Од 1586 година, главниот дел од регионот бил доделен на Уфанскиот округ, североисточниот дел бил дел од Верхотурскиот округ, а Трансуралскиот дел станал дел од Тоболскиот округ. Овие области беа управувани од Казанскиот и Сибирскиот Приказ лоцирани во Москва. Овој систем на управување опстојувал до почетокот на 18 век. По првата реформа на административно-територијалната структура на Русија од страна на Петар Велики (1708), беа формирани осум големи покраини. Територијата на Башкирија беше поделена и потчинета на Казанскиот и Сибирскиот округ. За време на следната реформа на Петар Велики (1744), била формирана Оренбуршката губернија, првично составена од Уфанската, Исетската и Оренбуршката област, а од 1781 година и од Оренбуршкиот, Уфанскиот, Стерлитамачкиот, Бирскиот, Менжелинскиот, Верхнеуралскиот, Троицкиот, Чељабинскиот и Бугулмскиот округ. Во 1781 година, Оренбуршката губернија била реорганизиран во Уфанска вицекралство, кое се состоело од Уфанската и Оренбуршката област. Уфанската област ги обединувала Уфанската, Бирската, Стерлитамачката, Менжелинската, Белебеевскиот, Чељабинската, Бугулмската и Бугурусланската област. Оренбуршката област, пак, ги вклучувала Оренбуршкиот, Верхнеуралскиот, Бузулучкиот и Сергиевскиот округ. Во 1784 година, Троицкиот ујезд бил формиран во рамките на Уфаската вицекралство. Во 1796 година, Вицекралството Уфа било трансформирано во Оренбуршка бањска област, составено од 10 окрузи. За време на оваа трансформација, Белебеевскиот, Бугурусланскиот и Сергиевскиот округ биле елиминирани од претходно постоечките окрузи. Во 1804 година, Белебеевскиот и Бугурусланскиот округ биле обновени. Оддалечените територии на Башкортостан станале дел од Осински, Пермски, Красноуфимски, Екатеринбургски и Шадрински окрузи на Пермската бањска област; Јелабушкиот и Сарапулскиот округ на Вјатската бањска област; и Волскиот, Хвалинскиот и Хотинскиот округ на Саратовската бањска област. Во 1851 година, териториите на Бугулмските, Бузулучките и Бугурусланските окрузи биле префрлени на Самарската бањска област. Во 1865 година, Оренбуршката бањска област била поделена на Уфските и Оренбуршките бањски области. Уфанскиот губернија ги вклучувал Уфанскиот, Бирскиот, Белебеевскиот, Стерлитамакскиот, Златоустскиот и Мензелинскиот округ[31]. Пред Февруарската револуција, актот што го регулирал правниот статус на Башкирите во рамките на Руската империја бил „Правилникот за Башкирите“, усвоен на 14 мај 1863 година. По револуцијата од 1917 година, започнале процесите на формирање на административно-територијалните структури на автономниот Башкортостан, а по потпишувањето на договор со владата на Советска Русија во 1919 година, на Автономната Башкирска Советска Република. == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== * [http://bashkorttar.ru/?p=105 Средневековые источники — о древних башкирских городах] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=105 |date=20161112203623 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=293 Институты государственного управления и самоуправления у башкир в XV—XVI вв.] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=293 |date=20161114035733 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=287 Уфа намного древнее Казани] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=287 |date=20161114031749 }} * [http://www.vatandash.ru/index.php?article=1616 Южные башкирские территории в начале XVIII века] * [http://vatandash.ru/index.php?article=1900 ''Расселение народов Исторического Башкортостана.'' Статья в журнале [[Ватандаш]]] * [https://cyberleninka.ru/article/n/o-monografii-n-a-mazhitova-a-n-sultanovoy-istoriya-bashkortostana-drevnost-srednevekovie-ufa-kitap-2009-496-s/viewer М. Ф. Маликов. О монографии Н. А. Мажитова, А. М. Султановой «История Башкортостана. Древность. Средневековье»] [[Категорија:Башкири]] t747d85w3rvv1ltc4f0i5e34ugidrnl 5544976 5544971 2026-04-26T17:58:07Z 19user99 72391 /* Географска локација */ 5544976 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Баџгард''' или '''Башкурд''', историски '''Башкирија''' ( {{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]] . Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област.<ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref> <ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> ==Етимологија== Целата територија населена од Башкирите во минатото се нарекувала Башкирска земја ([[Башкирски јазик|башкирски]]: ''Башҡорт иле'')[9]. Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: Башгурд, Башгирд, Башгирд, Баскардија, Башгирдија, Башкиртски степи, земја на Баштарците, Башкирд, Башџарди, Башкирија, Паскатир, Баширди. Област наречена Башгурд била спемената во делото „Огуз-Наме“ на Фазлалах Рашид ад-дин (XIV век) [10]. Концептот на Историски Башкортостан е тесно поврзан со концептот на Голема Унгарија (Голема Унгарија, Магна Унгарија) - хипотетичката татковина на [[Унгарци|Унгарците]], спомената од францисканскиот монах од 13 век, Џовани да Плано Карпини, во својот патепис. Унгарските Доминиканци, од кои најпознат бил Јулијан, биле вклучени во неговото пребарување во 1230-тите.[11] ==Географска локација== Територијата се наоѓа во Јужен Урал и неговата околина. Официјално регистрираните граници за оваа територија се непознати. Различни извори даваат различни описи на нејзините приближни граници, кои варирале во зависност од историските периоди што се разгледуваат. Најраните информации за оваа територија доаѓаат од Махмуд Кашгари (Кашгар), автор на „Диван лугат ат-турк“ (1072-1074), која вклучува шематска карта што ја прикажува областа и името на Башкиртската степа.[12] Шематската карта не дава прецизен географски опис, но близината на Каспиското Море и долината Етил ([[Волга]]) на запад, Уралските Планини на запад и север и долината Иртиш на исток ни овозможува да ја заклучиме локацијата на Башкиртската степа. Уште порано, во 10 век, Ибн Фадлан ја споменал земјата Ал-Башгирд и ги навел реките што ги преминувале за време на нивното патување.[13]. Главните контури на територијата на историска Башкирија (Башкортостан) се споменуваат и во петицијата од Башкирите од Уфаската провинција до руската царица Ана Јовановна, датирана од 1733 година и составена на еден конгрес составен од сите Башкири: „А сега ние, најскромните робови на Вашето Царско Височество, имаме земја и вода: именуваната река Тобул, езерото Чапалај, реката Мијач, кои се во округот Кунгур... Исто така, патот Казан за Башкирите кои живеат покрај реката Кама...“ Тие, исто така, ги сметале за своја земја наоѓалиштата на Сол-Илецк[14]. Според енциклопедискиот речник на Брокхаус и Ефрон: „Башкирите се народ од турското племе, кој живее првенствено на западните падини и подножјето на Урал и во околните рамнини. Но, во втората половина на 16 век, „со неколку исклучоци, тие ја поседувале целата земја помеѓу Кама и Волга до Самара, Оренбург и Орск (кои во тоа време сè уште не постоеле), и источно по должината на Мијас, Исет, Пишма, Тобол и Иртиш до Об“[15]. Според друг извор, во истиот период, територијата на Башкирија опфаќала „...сите шумски и степски области по должината на реките Кама и Белаја и од двете страни на горниот тек на Јаик...“[16]. Користејќи голем број историски извори и официјални документи, вклучувајќи ја и Книгата на големиот цртеж[17], современите историчари ја опишуваат територијата на историскиот регион во однос на 17-19 век во следните граници: „...Јужната граница на Историскиот Башкортостан се протегала приближно од долниот тек на реката Илек, потоа до средниот тек на Јаик, потоа по реката Уј до горниот тек на Тобол. На запад, башкирските земјишта стигнувале до реката Волга во близина на Саратов и Самара; на северозапад, стигнувале до устието на реката Кинел; потоа по средниот тек на реката Сок, горниот тек на реката Кондурча, потоа по реката Шешма и до реката Кама. На места, башкирските земјишта се протегале над реката Кама. На пример, на десниот брег на реката Кама, во близина на устието на реките Вјатка, Иж и Очер, се наоѓале делови од башкирската територија на волостите Буљар, Бајлар, Јенеј, Уран, Гиреј и Гајни; во втората половина на 18 век, на овие земји постоеле башкирски аули. На север, башкирските земјишта приближно стигнувале до устието на реката Силва и средниот тек на реката Чусоваја; потоа, на североисток, се стеснувале кон југ и се движеле по северниот брег на реката Исет, од нејзиниот горен тек до нејзиниот влив во Тобол...“[18]. Ф. Д. Нефедов напишал пред повеќе од еден век: „...да погледнеме во минатото на Башкирија. Овој огромен регион, кој ги опфаќал денешните Оренбуршки и Уфаски покраини, половина од Самара и два округа од Вјатската и Пермската покраина, бил именуван - и сè уште е - по народот што го населувал уште од античко време; овие луѓе се Башкирите...“ ==Државна и административно-територијална подреденост== За време на формирањето, подемот и распадот на државите и ширењето на нивното влијание низ Јужен Урал, историскиот Башкортостан, целосно или делумно, од 8-ми до 21-ви век, паднал под влијание или бил дел од Волшка Бугарија, Монголската империја, Златната орда, Ногајската орда, Казанскиот ханат, Сибирскиот ханат, Руското царство, Руската империја, РСФСР и СССР (административно дел од РСФСР). Нема веродостојни информации за постоењето на државност меѓу Башкирите во Јужен Урал во раниот период. Сепак, делата на Ибн Фадлан, Џовани дел Плано Карпини[19], Гијом де Рубрук[20], како и башкирските шежери и епови, укажуваат на постоење на независна форма на владеење во оваа област пред 13-ти век. Во врска со истиот период, С.И. Руденко[21], повикувајќи се на Абу Заид ал-Балхи[22], укажува дека западните региони на Башкирија биле дел и подредени на бугарската држава. З. И. Еникеев, повикувајќи се на Р. Г. Кузеев [23], пишува дека „... Башкирите од племињата Буљар (Билјар), Јанаи, Мин, Аили ги евидентирале во своите шезери бугарските ханови Ајдар, Саит, Амир, Салим, Илгам, Габдула како свои владетели...“ [24]. Исто така, З. И. Еникеев во своето дело пишува за постоењето, пред монголско-татарската инвазија, како дел од конфедерација, на туркофонски држави наречени Дешт-и-Кипчак, силна башкирска држава - Табинскиот ханат. Во исто време, авторот се потпира на друга студија од Р. Г. Кузеев[25]. Унгарскиот монах Јулијан [26] во својот извештај споменува дека Башкирите имале свој владетел (хан) во 1235–1236 година. Во 13 век, Историскиот Башкортостан паднал под влијание на Монголската империја. Според некои извори, како што се Џовани дел Плано Карпино и И.С. Руденко, Башкортостан бил освоен од Монголците по падот на Волшка Бугарија. Според И.С. Руденко, освојувањето на Бугарскиот ханат се случило во 1229 година, а во 1236 година, „...цела Башкирија...“ била освоена. Според Л. Н. Гумилев, кој пак веројатно се потпира на извештајот на унгарскиот монах Јулијан, „...монголско-башкирската војна траела 14 години... Башкирите постојано победувале во битки и конечно склучувале договор за пријателство и сојуз, по што Монголците се обединиле со Башкирите за понатамошни освојувања...“[27]. Според него, овој настан се случил помеѓу 1220 и 1223 година. Според З. И. Јеникејев, двете изјави не се контрадикторни. Башкирските племиња, под влијание на Волшка Бугарија, биле принудени да ја признаат својата зависност по падот на Биљар. Поголемиот дел од башкирските племиња, предводени во тоа време од Мујтен-би, доброволно се приклучиле кон монголската држава. Авторите на „Историјата на Башкортостан“ веруваат дека „...анексијата на Башкирите кон монголската држава...“ се случила помеѓу 1207 и 1208 година. Покрај тоа, „...чинот на влегување на Башкирите во Монголската империја вклучувал и принуда и признавање...“ Во овој поглед, мислењето на Г. А. Федоров-Давидов, водечки историчар на Златната орда, е значајно. Осврнувајќи се на фактот дека Башкирите биле управувани од нивниот сопствен хан, тој забележал дека Монголците никогаш не ги поштедиле локалните владетели на народите што ги освоиле со сила. Исклучок беше направен за Башкирите, бидејќи тие доброволно ја признаа монголската власт во својата земја...“[28]. Фактот дека Башкирите преживеале како независен народ за време на периодот на монголското истребување на цели народи кои претходно живееле во нивните соседства сведочи за посебниот однос меѓу освојувачите и домородните жители на Историски Башкортостан. Како што е познато, во првата половина на 13 век е формирана независната држава Златна Орда, основана од Бату Кан; територијата на Историски Башкортостан била исто така дел од неа. В. Л. Егоров[29] во своето дело „Историска географија на Златната Орда во 13-14 век“ Ал-Омари дава опис на територијата на Златната Орда, цитирајќи ги Ал-Омари и Рубрук, кои ја споменуваат Башкирија како регион: „...опишувајќи ја територијата на државата како целина, ал-Омари ги наведува имињата на нејзините најпознати градови и покраини. Меѓу нив, тој ги именува Хорезм, Сигнак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, Мајар, Азак, Акчакерман, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, Дербент, како и регионите Сибир и Ибир, Башкирд и Чулиман“ (стр. 29). Се споменува и северната граница на империјата: „...градот Булгар и регионот Башкирд (Башкирија) се именувани како северна граница на државата...“ (стр. 30). Греков и Јакубовски го цитираат и арапскиот историчар ал-Омари во нивното дело „Златната орда и нејзиниот пад“: „...границите на оваа држава од страната на Џејхун се Хорезм, Саганак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, градот Мајар, Азак, Акча-кермен, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, регионот Сибир, Ибир, Башкирд и Чулиман... Градот Баку... е еден од градовите во Ширванската област, а во негова близина се наоѓа „Железната порта“, која Турците ја нарекуваат Димиркапу“.[30] Опишувајќи ја административната и политичката структура на Златната орда, авторот забележува: „...нема директни индикации во изворите за локацијата на границата помеѓу десното и левото крило на Златната орда“. Г. А. Федоров-Давидов го критикувал мислењето дека Волга е таква граница. Најверојатно, границата помеѓу двете крила на државата Златна Орда минувала во регионот на реката Јаик (Урал)...“ (стр. 160). „... Основата на административно-територијалната поделба на државата Златна Орда бил системот на улуси. Неговата суштина се состоеше во правото на феудалните господари да добијат одредена апанажа - улус - од ханот, за што неговиот сопственик преземал одредени воени и економски обврски...“ (стр. 162). Врз основа на описот на локацијата на улусите (стр. 163), може да се претпостави дека територијата на Историски Башкортостан била поделена на деветти и десетти улус, кои се наоѓале по должината на десниот и левиот брег на Јаик (Урал). Веројатно, дел од територијата бил дел од осмиот улус, личниот домен на Бату хан, кој се наоѓал по должината на левиот брег на Волга. Информациите од картите вклучени во книгата „Историска географија на Златната орда во 13-14 век“ ни овозможуваат да заклучиме дека територијата на Историски Башкортостан била подредена на сарајските и шибанските улуси. Анализата на достапните информации укажува на фрагментација на предметната територија во текот на 13-14 век и нејзина потчинетост на различни улуси, односно локални владетели. Границите на овие Улусите веројатно немале јасни контури, а исто така е можно да се претпостави дека границите меѓу улусите се протегале по должината на Уралските Планини или реката Белаја (Агидел). По распадот на Златната Орда, територијата на Башкирија била дел од Ногајската Орда, Казанскиот и Сибирскиот Ханат. Во втората половина на 16 век, Башкортостан бил анексиран од Русија. == Во рамките на Руската Империја== [[File:History of Russia, 1682-1762.jpg|thumb|left|Казанската губернија во 1708 година]] [[File:Orenburgskaia Governorate map (1808).jpg|thumb|Оренбуршката губернија во 1808 година]] Откако Башкирите го прифатиле руското државјанство, територијата на Башкирија беше вклучена во Казанскиот округ. Од 1586 година, главниот дел од регионот бил доделен на Уфанскиот округ, североисточниот дел бил дел од Верхотурскиот округ, а Трансуралскиот дел станал дел од Тоболскиот округ. Овие области беа управувани од Казанскиот и Сибирскиот Приказ лоцирани во Москва. Овој систем на управување опстојувал до почетокот на 18 век. По првата реформа на административно-територијалната структура на Русија од страна на Петар Велики (1708), беа формирани осум големи покраини. Територијата на Башкирија беше поделена и потчинета на Казанскиот и Сибирскиот округ. За време на следната реформа на Петар Велики (1744), била формирана Оренбуршката губернија, првично составена од Уфанската, Исетската и Оренбуршката област, а од 1781 година и од Оренбуршкиот, Уфанскиот, Стерлитамачкиот, Бирскиот, Менжелинскиот, Верхнеуралскиот, Троицкиот, Чељабинскиот и Бугулмскиот округ. Во 1781 година, Оренбуршката губернија била реорганизиран во Уфанска вицекралство, кое се состоело од Уфанската и Оренбуршката област. Уфанската област ги обединувала Уфанската, Бирската, Стерлитамачката, Менжелинската, Белебеевскиот, Чељабинската, Бугулмската и Бугурусланската област. Оренбуршката област, пак, ги вклучувала Оренбуршкиот, Верхнеуралскиот, Бузулучкиот и Сергиевскиот округ. Во 1784 година, Троицкиот ујезд бил формиран во рамките на Уфаската вицекралство. Во 1796 година, Вицекралството Уфа било трансформирано во Оренбуршка бањска област, составено од 10 окрузи. За време на оваа трансформација, Белебеевскиот, Бугурусланскиот и Сергиевскиот округ биле елиминирани од претходно постоечките окрузи. Во 1804 година, Белебеевскиот и Бугурусланскиот округ биле обновени. Оддалечените територии на Башкортостан станале дел од Осински, Пермски, Красноуфимски, Екатеринбургски и Шадрински окрузи на Пермската бањска област; Јелабушкиот и Сарапулскиот округ на Вјатската бањска област; и Волскиот, Хвалинскиот и Хотинскиот округ на Саратовската бањска област. Во 1851 година, териториите на Бугулмските, Бузулучките и Бугурусланските окрузи биле префрлени на Самарската бањска област. Во 1865 година, Оренбуршката бањска област била поделена на Уфските и Оренбуршките бањски области. Уфанскиот губернија ги вклучувал Уфанскиот, Бирскиот, Белебеевскиот, Стерлитамакскиот, Златоустскиот и Мензелинскиот округ[31]. Пред Февруарската револуција, актот што го регулирал правниот статус на Башкирите во рамките на Руската империја бил „Правилникот за Башкирите“, усвоен на 14 мај 1863 година. По револуцијата од 1917 година, започнале процесите на формирање на административно-територијалните структури на автономниот Башкортостан, а по потпишувањето на договор со владата на Советска Русија во 1919 година, на Автономната Башкирска Советска Република. == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== * [http://bashkorttar.ru/?p=105 Средневековые источники — о древних башкирских городах] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=105 |date=20161112203623 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=293 Институты государственного управления и самоуправления у башкир в XV—XVI вв.] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=293 |date=20161114035733 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=287 Уфа намного древнее Казани] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=287 |date=20161114031749 }} * [http://www.vatandash.ru/index.php?article=1616 Южные башкирские территории в начале XVIII века] * [http://vatandash.ru/index.php?article=1900 ''Расселение народов Исторического Башкортостана.'' Статья в журнале [[Ватандаш]]] * [https://cyberleninka.ru/article/n/o-monografii-n-a-mazhitova-a-n-sultanovoy-istoriya-bashkortostana-drevnost-srednevekovie-ufa-kitap-2009-496-s/viewer М. Ф. Маликов. О монографии Н. А. Мажитова, А. М. Султановой «История Башкортостана. Древность. Средневековье»] [[Категорија:Башкири]] rniu8wo22e2nmdzrpxw15emzbizzh4u 5545038 5544976 2026-04-26T19:29:29Z 19user99 72391 5545038 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Баџгард''' или '''Башкурд''', историски '''Башкирија''' ( {{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]] . Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област.<ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref><ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> ==Етимологија== Целата територија населена од Башкирите во минатото се нарекувала Башкирска земја ([[Башкирски јазик|башкирски]]: ''Башҡорт иле'').<ref>{{ЭБЭ|80382|БАШКОРТОСТАН исторический}}</ref><ref>{{книга |автор = [[Асфандияров, Анвар Закирович|А.З.Асфандияров]] |заглавие = Башкирия после вхождения в состав России. (вторая половина XVI- первая половина XIX в). |ссылка = http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 |ответственный = |место = Уфа |издательство = |год = 2006 |том = |страниц = 504 |страницы = |isbn = 5-295-03861-0 |ref = |archive-date = 2017-10-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171027025000/http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 }}</ref> Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: Башгурд, Башгирд, Башгирд, Баскардија, Башгирдија, Башкиртски степи, земја на Баштарците, Башкирд, Башџарди, Башкирија, Паскатир, Баширди. Област наречена Башгурд била спемената во делото „Огуз-Наме“ на Фазлалах Рашид ад-дин (XIV век).<ref>{{ЭБЭ2013|index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan|Башкортостан}}</ref><ref> {{книга |автор = |заглавие = История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов |ссылка = |ответственный = |место = {{М}} |издательство = Наука |год = 2009 |том = I |страниц = 400 |страницы = 7 |isbn = 978-5-02-037010-4 (в пер.) }}</ref><ref>Фазлаллах Рашид-ад-дин. Огуз-наме. Баку, 1987. С. 68, 69.</ref> Концептот на Историски Башкортостан е тесно поврзан со концептот на Голема Унгарија (Голема Унгарија, Магна Унгарија) - хипотетичката татковина на [[Унгарци|Унгарците]], спомената од францисканскиот монах од 13 век, Џовани да Плано Карпини, во својот патепис. Унгарските Доминиканци, од кои најпознат бил Јулијан, биле вклучени во неговото пребарување во 1230-тите години.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |title=Эль-А’Лак Эн-Нафис… Глава VI. Мадьяры |access-date=2011-01-12 |archive-date=2015-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055845/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |url-status=live }}</ref> ==Географска локација== Територијата се наоѓа во Јужен Урал и неговата околина. Официјално регистрираните граници за оваа територија се непознати. Различни извори даваат различни описи на нејзините приближни граници, кои варирале во зависност од историските периоди што се разгледуваат. Најраните информации за оваа територија доаѓаат од Махмуд Кашгари (Кашгар), автор на „Диван лугат ат-турк“ (1072-1074), која вклучува шематска карта што ја прикажува областа и името на Башкиртската степа. Шематската карта не дава прецизен географски опис, но близината на Каспиското Море и долината Етил ([[Волга]]) на запад, Уралските Планини на запад и север и долината Иртиш на исток ни овозможува да ја заклучиме локацијата на Башкиртската степа. Уште порано, во 10 век, Ибн Фадлан ја споменал земјата Ал-Башгирд и ги навел реките што ги преминувале за време на нивното патување.<ref>Умняков И. И. Самая старая турецкая карта мира. Труды Самаркандского государственного педагогического института. 1940. Т.1, вып.1. с. 103—131.</ref>. Схематический план не даёт точного географического описания, но близость [[Каспийское море|Каспийского моря]] и Долины Этиля ([[Волга (река)|Волги]]) с [[запад]]а, [[Уральские горы|Уральских гор]] с [[запад]]а и [[север]]а, долины [[Иртыш (река)|Иртыша]] с [[восток]]а позволяет судить о месте расположения степи Башкырт. Ещё раньше, в [[X век]]е, [[Ибн Фадлан]] упоминает страну Аль-Башгирд и перечисляет реки, через которые переправлялись во время путешествия<ref>Путешествие Ибн-Фадлана на Волгу. М.; Л., 1939. С. 66.; [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm Ибн-Фадлан «Записка» о путешествии на Волгу] {{Wayback|url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm |date=20120619014030 }}</ref> Главните контури на територијата на историска Башкирија (Башкортостан) се споменуваат и во петицијата од Башкирите од Уфаската провинција до руската царица Ана Јовановна, датирана од 1733 година и составена на еден конгрес составен од сите Башкири: „А сега ние, најскромните робови на Вашето Царско Височество, имаме земја и вода: именуваната река Тобул, езерото Чапалај, реката Мијач, кои се во округот Кунгур... Исто така, патот Казан за Башкирите кои живеат покрај реката Кама...“ Тие, исто така, ги сметале за своја земја наоѓалиштата на Сол-Илецк.<ref>''[[Акманов, Ирек Гайсеевич|Акманов И. Г.]]'' [http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 Челобитная башкир Уфимской провинции на имя императрицы России. // ж."[[Ватандаш]]", 2005. — № 5] {{Wayback|url=http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 |date=20160304102940 }}</ref> Според енциклопедискиот речник на Брокхаус и Ефрон: <blockquote>„Башкирите се народ од турското племе, кој живее првенствено на западните падини и подножјето на Урал и во околните рамнини. Но, во втората половина на 16 век, „со неколку исклучоци, тие ја поседувале целата земја помеѓу Кама и Волга до Самара, Оренбург и Орск (кои во тоа време сè уште не постоеле), и источно по должината на Мијас, Исет, Пишма, Тобол и Иртиш до Об“.<ref>[[Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]. Т.3, [[Санкт-Петербург]], 1891. с. 225—240.</ref>.</blockquote> Според друг извор, во истиот период, територијата на Башкирија опфаќала „...сите шумски и степски области по должината на реките Кама и Белаја и од двете страни на горниот тек на Јаик.“<ref>Сборник материалов для истории Уфимского дворянства, составленный В. А. Новиковым в 1879 году, продолженный и дополненный до 1902 года депутатом Уфимского дворянства Н. А. Гурвичем. Второе издание. Под редакцией [[Гурвич, Николай Александрович|Н. А. Гурвич]]. [[Уфа]], [[1903]]. С. 1.</ref> Користејќи голем број историски извори и официјални документи, вклучувајќи ја и Книгата на големиот цртеж,<ref>[[Книга Большого Чертежа]]. / Подготовка к печати и редакция К. Н. Сербиной. М.:Л.,1950. С.139</ref> современите историчари ја опишуваат територијата на историскиот регион во однос на 17-19 век во следните граници: <blockquote>„...Јужната граница на Историскиот Башкортостан се протегала приближно од долниот тек на реката Илек, потоа до средниот тек на Јаик, потоа по реката Уј до горниот тек на Тобол. На запад, башкирските земјишта стигнувале до реката Волга во близина на Саратов и Самара; на северозапад, стигнувале до устието на реката Кинел; потоа по средниот тек на реката Сок, горниот тек на реката Кондурча, потоа по реката Шешма и до реката Кама. На места, башкирските земјишта се протегале над реката Кама. На пример, на десниот брег на реката Кама, во близина на устието на реките Вјатка, Иж и Очер, се наоѓале делови од башкирската територија на волостите Буљар, Бајлар, Јенеј, Уран, Гиреј и Гајни; во втората половина на 18 век, на овие земји постоеле башкирски аули. На север, башкирските земјишта приближно стигнувале до устието на реката Силва и средниот тек на реката Чусоваја; потоа, на североисток, се стеснувале кон југ и се движеле по северниот брег на реката Исет, од нејзиниот горен тек до нејзиниот влив во Тобол...“<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С. 111.</ref>.</blockquote> Ф. Д. Нефедов напишал пред повеќе од еден век: „...да погледнеме во минатото на Башкирија. Овој огромен регион, кој ги опфаќал денешните Оренбуршки и Уфаски покраини, половина од Самара и два округа од Вјатската и Пермската покраина, бил именуван - и сè уште е - по народот што го населувал уште од античко време; овие луѓе се Башкирите...“ ==Државна и административно-територијална подреденост== За време на формирањето, подемот и распадот на државите и ширењето на нивното влијание низ Јужен Урал, историскиот Башкортостан, целосно или делумно, од 8-ми до 21-ви век, паднал под влијание или бил дел од Волшка Бугарија, Монголската империја, Златната орда, Ногајската орда, Казанскиот ханат, Сибирскиот ханат, Руското царство, Руската империја, РСФСР и СССР (административно дел од РСФСР). Нема веродостојни информации за постоењето на државност меѓу Башкирите во Јужен Урал во раниот период. Сепак, делата на Ибн Фадлан, Џовани дел Плано Карпини[19], Гијом де Рубрук[20], како и башкирските шежери и епови, укажуваат на постоење на независна форма на владеење во оваа област пред 13-ти век. Во врска со истиот период, С.И. Руденко[21],<ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/12.php |title=Джованни Дель Плано Карпини. История Монголов, которых мы называем Татарами С. 48, 57. |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204005045/http://kitap.net.ru/archive/12.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/13.php |title=Гильом де Рубрук. Путешествие в Восточные страны |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402214355/http://kitap.net.ru/archive/13.php |url-status=dead }}</ref><ref>Руденко С. И. Башкиры: Историко-этнографические очерки. — [[Уфа]]:[[Китап (издательство)|Китап]], 2006. — 376с.:ил.</ref> повикувајќи се на Абу Заид ал-Балхи, укажува дека западните региони на Башкирија биле дел и подредени на бугарската држава. З. И. Еникеев, повикувајќи се на Р. Г. Кузеев, пишува дека „... Башкирите од племињата Буљар (Билјар), Јанаи, Мин, Аили ги евидентирале во своите шезери бугарските ханови Ајдар, Саит, Амир, Салим, Илгам, Габдула како свои владетели.“<ref>Абу Заид аль-Балхи. Книга видов земли // BGA. T. I. Leiden, 1870. C. 123.</ref><ref>Башкирские шежере/ Сост. Р. Г. Кузеев. Уфа, 1960. С. 50-63, 166—173, 175—223</ref><ref>Еникеев З. И. Правовой статус Башкортостана в составе России: историко-правовое исследование. — Уфа: Гилем, 2002. — 371 с. — С.35.</ref> Исто така, З. И. Еникеев во своето дело пишува за постоењето, пред монголско-татарската инвазија, како дел од конфедерација, на туркофонски држави наречени Дешт-и-Кипчак, силна башкирска држава - Табинскиот ханат. Во исто време, авторот се потпира на друга студија од Р. Г. Кузеев. Унгарскиот монах Јулијан во својот извештај споменува дека Башкирите имале свој владетел (хан) во 1235–1236 година.<ref>Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. С. 261—265.</ref><ref>Аннинский С. А. Известия венгерских миссионеров XIII—XIV вв. о татарах в Восточной Европе // Исторический архив. Т. III. М.; Л., 1940.</ref> Во 13 век, Историскиот Башкортостан паднал под влијание на Монголската империја. Според некои извори, како што се Џовани дел Плано Карпино и И.С. Руденко, Башкортостан бил освоен од Монголците по падот на Волшка Бугарија. Според И.С. Руденко, освојувањето на Бугарскиот ханат се случило во 1229 година, а во 1236 година, „...цела Башкирија...“ била освоена. Според Л. Н. Гумилев, кој пак веројатно се потпира на извештајот на унгарскиот монах Јулијан, „...монголско-башкирската војна траела 14 години... Башкирите постојано победувале во битки и конечно склучувале договор за пријателство и сојуз, по што Монголците се обединиле со Башкирите за понатамошни освојувања“. Според него, овој настан се случил помеѓу 1220 и 1223 година.<ref>Гумилев Л. Н. Древняя Русь и Великая Степь. С. 459.</ref> Според З. И. Јеникејев, двете изјави не се контрадикторни. Башкирските племиња, под влијание на Волшка Бугарија, биле принудени да ја признаат својата зависност по падот на Биљар. Поголемиот дел од башкирските племиња, предводени во тоа време од Мујтен-би, доброволно се приклучиле кон монголската држава. Авторите на „Историјата на Башкортостан“ веруваат дека „...анексијата на Башкирите кон монголската држава...“ се случила помеѓу 1207 и 1208 година. Покрај тоа, „...чинот на влегување на Башкирите во Монголската империја вклучувал и принуда и признавање...“ Во овој поглед, мислењето на Г. А. Федоров-Давидов, водечки историчар на Златната орда, е значајно. Осврнувајќи се на фактот дека Башкирите биле управувани од нивниот сопствен хан, тој забележал дека Монголците никогаш не ги поштедиле локалните владетели на народите што ги освоиле со сила. Исклучок беше направен за Башкирите, бидејќи тие доброволно ја признаа монголската власт во својата земја“. Фактот дека Башкирите преживеале како независен народ за време на периодот на монголското истребување на цели народи кои претходно живееле во нивните соседства сведочи за посебниот однос меѓу освојувачите и домородните жители на Историски Башкортостан.<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С.66.</ref> Како што е познато, во првата половина на 13 век е формирана независната држава Златна Орда, основана од Бату Кан; територијата на Историски Башкортостан била исто така дел од неа. В. Л. Егоров во своето дело „Историска географија на Златната Орда во 13-14 век“ Ал-Омари дава опис на територијата на Златната Орда, цитирајќи ги Ал-Омари и Рубрук, кои ја споменуваат Башкирија како регион: „...опишувајќи ја територијата на државата како целина, ал-Омари ги наведува имињата на нејзините најпознати градови и покраини. Меѓу нив, тој ги именува Хорезм, Сигнак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, Мајар, Азак, Акчакерман, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, Дербент, како и регионите Сибир и Ибир, Башкирд и Чулиман“ (стр. 29). Се споменува и северната граница на империјата: „...градот Булгар и регионот Башкирд (Башкирија) се именувани како северна граница на државата".<ref>[http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm Егоров В. Л. Историческая география Золотой Орды в XIII—XIV вв.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm |date=2008-04-10 }} —М.:Наука, 1985. — 244 с.:ил.</ref> Греков и Јакубовски го цитираат и арапскиот историчар ал-Омари во нивното дело „Златната орда и нејзиниот пад“: „...границите на оваа држава од страната на Џејхун се Хорезм, Саганак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, градот Мајар, Азак, Акча-кермен, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, регионот Сибир, Ибир, Башкирд и Чулиман... Градот Баку... е еден од градовите во Ширванската област, а во негова близина се наоѓа „Железната порта“, која Турците ја нарекуваат Димиркапу“.<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |title=Б. Д. Греков A.Ю. Якубовский Золотая орда и её падение. Академия наук СССР. |access-date=2010-11-10 |archive-date=2015-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610174752/http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |url-status=live }}</ref> Опишувајќи ја административната и политичката структура на Златната орда, авторот забележува: „...нема директни индикации во изворите за локацијата на границата помеѓу десното и левото крило на Златната орда“. Г. А. Федоров-Давидов го критикувал мислењето дека Волга е таква граница. Најверојатно, границата помеѓу двете крила на државата Златна Орда минувала во регионот на реката Јаик (Урал)... Основата на административно-територијалната поделба на државата Златна Орда бил системот на улуси. Неговата суштина се состоеше во правото на феудалните господари да добијат одредена апанажа - улус - од ханот, за што неговиот сопственик преземал одредени воени и економски обврски". Врз основа на описот на локацијата на улусите, може да се претпостави дека територијата на Историски Башкортостан била поделена на деветти и десетти улус, кои се наоѓале по должината на десниот и левиот брег на Јаик (Урал). Веројатно, дел од територијата бил дел од осмиот улус, личниот домен на Бату хан, кој се наоѓал по должината на левиот брег на Волга. Информациите од картите вклучени во книгата [https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm „Историска географија на Златната орда во 13-14 век“] ни овозможуваат да заклучиме дека територијата на Историски Башкортостан била подредена на сарајските и шибанските улуси. Анализата на достапните информации укажува на фрагментација на предметната територија во текот на 13-14 век и нејзина потчинетост на различни улуси, односно локални владетели. Границите на овие Улусите веројатно немале јасни контури, а исто така е можно да се претпостави дека границите меѓу улусите се протегале по должината на Уралските Планини или реката Белаја (Агидел). По распадот на Златната Орда, територијата на Башкирија била дел од Ногајската Орда, Казанскиот и Сибирскиот Ханат. Во втората половина на 16 век, Башкортостан бил анексиран од Русија. == Во рамките на Руската Империја== [[File:History of Russia, 1682-1762.jpg|thumb|left|Казанската губернија во 1708 година]] [[File:Orenburgskaia Governorate map (1808).jpg|thumb|Оренбуршката губернија во 1808 година]] Откако Башкирите го прифатиле руското државјанство, територијата на Башкирија беше вклучена во Казанскиот округ. Од 1586 година, главниот дел од регионот бил доделен на Уфанскиот округ, североисточниот дел бил дел од Верхотурскиот округ, а Трансуралскиот дел станал дел од Тоболскиот округ. Овие области беа управувани од Казанскиот и Сибирскиот Приказ лоцирани во Москва. Овој систем на управување опстојувал до почетокот на 18 век. По првата реформа на административно-територијалната структура на Русија од страна на Петар Велики (1708), беа формирани осум големи покраини. Територијата на Башкирија беше поделена и потчинета на Казанскиот и Сибирскиот округ. За време на следната реформа на Петар Велики (1744), била формирана Оренбуршката губернија, првично составена од Уфанската, Исетската и Оренбуршката област, а од 1781 година и од Оренбуршкиот, Уфанскиот, Стерлитамачкиот, Бирскиот, Менжелинскиот, Верхнеуралскиот, Троицкиот, Чељабинскиот и Бугулмскиот округ. Во 1781 година, Оренбуршката губернија била реорганизиран во Уфанска вицекралство, кое се состоело од Уфанската и Оренбуршката област. Уфанската област ги обединувала Уфанската, Бирската, Стерлитамачката, Менжелинската, Белебеевскиот, Чељабинската, Бугулмската и Бугурусланската област. Оренбуршката област, пак, ги вклучувала Оренбуршкиот, Верхнеуралскиот, Бузулучкиот и Сергиевскиот округ. Во 1784 година, Троицкиот ујезд бил формиран во рамките на Уфаската вицекралство. Во 1796 година, Вицекралството Уфа било трансформирано во Оренбуршка бањска област, составено од 10 окрузи. За време на оваа трансформација, Белебеевскиот, Бугурусланскиот и Сергиевскиот округ биле елиминирани од претходно постоечките окрузи. Во 1804 година, Белебеевскиот и Бугурусланскиот округ биле обновени. Оддалечените територии на Башкортостан станале дел од Осински, Пермски, Красноуфимски, Екатеринбургски и Шадрински окрузи на Пермската бањска област; Јелабушкиот и Сарапулскиот округ на Вјатската бањска област; и Волскиот, Хвалинскиот и Хотинскиот округ на Саратовската бањска област. Во 1851 година, териториите на Бугулмските, Бузулучките и Бугурусланските окрузи биле префрлени на Самарската бањска област. Во 1865 година, Оренбуршката бањска област била поделена на Уфските и Оренбуршките бањски области. Уфанскиот губернија ги вклучувал Уфанскиот, Бирскиот, Белебеевскиот, Стерлитамакскиот, Златоустскиот и Мензелинскиот округ.<ref>Гатауллин Р. Ш. Динамика административно-территориального подчинения исторического Башкортостана // Организация территории: статика, динамика, управление: Материалы IV Всероссийской научно-практической конференции (Уфа, февраль 2007). — Уфа, 2007. — 288 с. — стр. 98-103.</ref> Пред Февруарската револуција, актот што го регулирал правниот статус на Башкирите во рамките на Руската империја бил „Правилникот за Башкирите“, усвоен на 14 мај 1863 година. По револуцијата од 1917 година, започнале процесите на формирање на административно-територијалните структури на автономниот Башкортостан, а по потпишувањето на договор со владата на Советска Русија во 1919 година, на Автономната Башкирска Советска Република. == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== * [http://bashkorttar.ru/?p=105 Средневековые источники — о древних башкирских городах] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=105 |date=20161112203623 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=293 Институты государственного управления и самоуправления у башкир в XV—XVI вв.] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=293 |date=20161114035733 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=287 Уфа намного древнее Казани] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=287 |date=20161114031749 }} * [http://www.vatandash.ru/index.php?article=1616 Южные башкирские территории в начале XVIII века] * [http://vatandash.ru/index.php?article=1900 ''Расселение народов Исторического Башкортостана.'' Статья в журнале [[Ватандаш]]] * [https://cyberleninka.ru/article/n/o-monografii-n-a-mazhitova-a-n-sultanovoy-istoriya-bashkortostana-drevnost-srednevekovie-ufa-kitap-2009-496-s/viewer М. Ф. Маликов. О монографии Н. А. Мажитова, А. М. Султановой «История Башкортостана. Древность. Средневековье»] [[Категорија:Башкири]] pf15m3dy60ii5ja4tx2ojb2k0d69nct 5545040 5545038 2026-04-26T19:35:20Z 19user99 72391 5545040 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Башкирија''' или '''Башкирд''' ({{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]] . Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област.<ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref><ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> ==Етимологија== Целата територија населена од Башкирите во минатото се нарекувала Башкирска земја ([[Башкирски јазик|башкирски]]: ''Башҡорт иле'').<ref>{{ЭБЭ|80382|БАШКОРТОСТАН исторический}}</ref><ref>{{книга |автор = [[Асфандияров, Анвар Закирович|А.З.Асфандияров]] |заглавие = Башкирия после вхождения в состав России. (вторая половина XVI- первая половина XIX в). |ссылка = http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 |ответственный = |место = Уфа |издательство = |год = 2006 |том = |страниц = 504 |страницы = |isbn = 5-295-03861-0 |ref = |archive-date = 2017-10-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171027025000/http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 }}</ref> Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: Башгурд, Башгирд, Башгирд, Баскардија, Башгирдија, Башкиртски степи, земја на Баштарците, Башкирд, Башџарди, Башкирија, Паскатир, Баширди. Област наречена Башгурд била спемената во делото „Огуз-Наме“ на Фазлалах Рашид ад-дин од 14 век.<ref>{{ЭБЭ2013|index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan|Башкортостан}}</ref><ref> {{книга |автор = |заглавие = История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов |ссылка = |ответственный = |место = {{М}} |издательство = Наука |год = 2009 |том = I |страниц = 400 |страницы = 7 |isbn = 978-5-02-037010-4 (в пер.) }}</ref><ref>Фазлаллах Рашид-ад-дин. Огуз-наме. Баку, 1987. С. 68, 69.</ref> Концептот на Историски Башкортостан е тесно поврзан со концептот на Голема Унгарија (Голема Унгарија, Магна Унгарија) - хипотетичката татковина на [[Унгарци|Унгарците]], спомената од францисканскиот монах од 13 век, Џовани да Плано Карпини, во својот патепис. Унгарските Доминиканци, од кои најпознат бил Јулијан, биле вклучени во неговото пребарување во 1230-тите години.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |title=Эль-А’Лак Эн-Нафис… Глава VI. Мадьяры |access-date=2011-01-12 |archive-date=2015-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055845/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |url-status=live }}</ref> ==Географска локација== Територијата се наоѓа во Јужен Урал и неговата околина. Официјално регистрираните граници за оваа територија се непознати. Различни извори даваат различни описи на нејзините приближни граници, кои варирале во зависност од историските периоди што се разгледуваат. Најраните информации за оваа територија доаѓаат од Махмуд Кашгари (Кашгар), автор на „Диван лугат ат-турк“ (1072-1074), која вклучува шематска карта што ја прикажува областа и името на Башкиртската степа. Шематската карта не дава прецизен географски опис, но близината на Каспиското Море и долината Етил ([[Волга]]) на запад, Уралските Планини на запад и север и долината Иртиш на исток ни овозможува да ја заклучиме локацијата на Башкиртската степа. Уште порано, во 10 век, Ибн Фадлан ја споменал земјата Ал-Башгирд и ги навел реките што ги преминувале за време на нивното патување.<ref>Умняков И. И. Самая старая турецкая карта мира. Труды Самаркандского государственного педагогического института. 1940. Т.1, вып.1. с. 103—131.</ref><ref>Путешествие Ибн-Фадлана на Волгу. М.; Л., 1939. С. 66.; [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm Ибн-Фадлан «Записка» о путешествии на Волгу] {{Wayback|url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm |date=20120619014030 }}</ref> Главните контури на територијата на историска Башкирија (Башкортостан) се споменуваат и во петицијата од Башкирите од Уфаската провинција до руската царица Ана Јовановна, датирана од 1733 година и составена на еден конгрес составен од сите Башкири: „А сега ние, најскромните робови на Вашето Царско Височество, имаме земја и вода: именуваната река Тобул, езерото Чапалај, реката Мијач, кои се во округот Кунгур... Исто така, патот Казан за Башкирите кои живеат покрај реката Кама“. Тие, исто така, ги сметале за своја земја наоѓалиштата на Сол-Илецк.<ref>''[[Акманов, Ирек Гайсеевич|Акманов И. Г.]]'' [http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 Челобитная башкир Уфимской провинции на имя императрицы России. // ж."][[Ватандаш]]", 2005. — № 5 {{Wayback|url=http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 |date=20160304102940 }}</ref> Според енциклопедискиот речник на Брокхаус и Ефрон: <blockquote>„Башкирите се народ од турското племе, кој живее првенствено на западните падини и подножјето на Урал и во околните рамнини. Но, во втората половина на 16 век, „со неколку исклучоци, тие ја поседувале целата земја помеѓу Кама и Волга до Самара, Оренбург и Орск (кои во тоа време сè уште не постоеле), и источно по должината на Мијас, Исет, Пишма, Тобол и Иртиш до Об“.<ref>[[Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]. Т.3, [[Санкт-Петербург]], 1891. с. 225—240.</ref>.</blockquote> Според друг извор, во истиот период, територијата на Башкирија опфаќала „...сите шумски и степски области по должината на реките Кама и Белаја и од двете страни на горниот тек на Јаик.“<ref>Сборник материалов для истории Уфимского дворянства, составленный В. А. Новиковым в 1879 году, продолженный и дополненный до 1902 года депутатом Уфимского дворянства Н. А. Гурвичем. Второе издание. Под редакцией [[Гурвич, Николай Александрович|Н. А. Гурвич]]. [[Уфа]], [[1903]]. С. 1.</ref> Користејќи голем број историски извори и официјални документи, вклучувајќи ја и Книгата на големиот цртеж,<ref>[[Книга Большого Чертежа]]. / Подготовка к печати и редакция К. Н. Сербиной. М.:Л.,1950. С.139</ref> современите историчари ја опишуваат територијата на историскиот регион во однос на 17-19 век во следните граници: <blockquote>„Јужната граница на Историскиот Башкортостан се протегала приближно од долниот тек на реката Илек, потоа до средниот тек на Јаик, потоа по реката Уј до горниот тек на Тобол. На запад, башкирските земјишта стигнувале до реката Волга во близина на Саратов и Самара; на северозапад, стигнувале до устието на реката Кинел; потоа по средниот тек на реката Сок, горниот тек на реката Кондурча, потоа по реката Шешма и до реката Кама. На места, башкирските земјишта се протегале над реката Кама. На пример, на десниот брег на реката Кама, во близина на устието на реките Вјатка, Иж и Очер, се наоѓале делови од башкирската територија на волостите Буљар, Бајлар, Јенеј, Уран, Гиреј и Гајни; во втората половина на 18 век, на овие земји постоеле башкирски аули. На север, башкирските земјишта приближно стигнувале до устието на реката Силва и средниот тек на реката Чусоваја; потоа, на североисток, се стеснувале кон југ и се движеле по северниот брег на реката Исет, од нејзиниот горен тек до нејзиниот влив во Тобол.“<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С. 111.</ref></blockquote> Ф. Д. Нефедов напишал пред повеќе од еден век: „да погледнеме во минатото на Башкирија. Овој огромен регион, кој ги опфаќал денешните Оренбуршки и Уфаски покраини, половина од Самара и два округа од Вјатската и Пермската покраина, бил именуван - и сè уште е - по народот што го населувал уште од античко време; овие луѓе се Башкирите“. ==Државна и административно-територијална подреденост== За време на формирањето, подемот и распадот на државите и ширењето на нивното влијание низ Јужен Урал, историскиот Башкортостан, целосно или делумно, од 8-ми до 21-ви век, паднал под влијание или бил дел од Волшка Бугарија, Монголската империја, Златната орда, Ногајската орда, Казанскиот ханат, Сибирскиот ханат, Руското царство, Руската империја, РСФСР и СССР (административно дел од РСФСР). Нема веродостојни информации за постоењето на државност меѓу Башкирите во Јужен Урал во раниот период. Сепак, делата на Ибн Фадлан, Џовани дел Плано Карпини, Гијом де Рубрук, како и башкирските шежери и епови, укажуваат на постоење на независна форма на владеење во оваа област пред 13-ти век. Во врска со истиот период, С.И. Руденко,<ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/12.php |title=Джованни Дель Плано Карпини. История Монголов, которых мы называем Татарами С. 48, 57. |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204005045/http://kitap.net.ru/archive/12.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/13.php |title=Гильом де Рубрук. Путешествие в Восточные страны |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402214355/http://kitap.net.ru/archive/13.php |url-status=dead }}</ref><ref>Руденко С. И. Башкиры: Историко-этнографические очерки. — [[Уфа]]:[[Китап (издательство)|Китап]], 2006. — 376с.:ил.</ref> повикувајќи се на Абу Заид ал-Балхи, укажува дека западните региони на Башкирија биле дел и подредени на бугарската држава. З. И. Еникеев, повикувајќи се на Р. Г. Кузеев, пишува дека „Башкирите од племињата Буљар (Билјар), Јанаи, Мин, Аили ги евидентирале во своите шезери бугарските ханови Ајдар, Саит, Амир, Салим, Илгам, Габдула како свои владетели.“<ref>Абу Заид аль-Балхи. Книга видов земли // BGA. T. I. Leiden, 1870. C. 123.</ref><ref>Башкирские шежере/ Сост. Р. Г. Кузеев. Уфа, 1960. С. 50-63, 166—173, 175—223</ref><ref>Еникеев З. И. Правовой статус Башкортостана в составе России: историко-правовое исследование. — Уфа: Гилем, 2002. — 371 с. — С.35.</ref> Исто така, З. И. Еникеев во своето дело пишува за постоењето, пред монголско-татарската инвазија, како дел од конфедерација, на туркофонски држави наречени Дешт-и-Кипчак, силна башкирска држава - Табинскиот ханат. Во исто време, авторот се потпира на друга студија од Р. Г. Кузеев. Унгарскиот монах Јулијан во својот извештај споменува дека Башкирите имале свој владетел (хан) во 1235–1236 година.<ref>Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. С. 261—265.</ref><ref>Аннинский С. А. Известия венгерских миссионеров XIII—XIV вв. о татарах в Восточной Европе // Исторический архив. Т. III. М.; Л., 1940.</ref> Во 13 век, Историскиот Башкортостан паднал под влијание на Монголската империја. Според некои извори, како што се Џовани дел Плано Карпино и И.С. Руденко, Башкортостан бил освоен од Монголците по падот на Волшка Бугарија. Според И.С. Руденко, освојувањето на Бугарскиот ханат се случило во 1229 година, а во 1236 година, „цела Башкирија“ била освоена. Според Л. Н. Гумилев, кој пак веројатно се потпира на извештајот на унгарскиот монах Јулијан, „...монголско-башкирската војна траела 14 години... Башкирите постојано победувале во битки и конечно склучувале договор за пријателство и сојуз, по што Монголците се обединиле со Башкирите за понатамошни освојувања“. Според него, овој настан се случил помеѓу 1220 и 1223 година.<ref>Гумилев Л. Н. Древняя Русь и Великая Степь. С. 459.</ref> Според З. И. Јеникејев, двете изјави не се контрадикторни. Башкирските племиња, под влијание на Волшка Бугарија, биле принудени да ја признаат својата зависност по падот на Биљар. Поголемиот дел од башкирските племиња, предводени во тоа време од Мујтен-би, доброволно се приклучиле кон монголската држава. Авторите на „Историјата на Башкортостан“ веруваат дека „...анексијата на Башкирите кон монголската држава...“ се случила помеѓу 1207 и 1208 година. Покрај тоа, „чинот на влегување на Башкирите во Монголската империја вклучувал и принуда и признавање“. Во овој поглед, мислењето на Г. А. Федоров-Давидов, водечки историчар на Златната орда, е значајно. Осврнувајќи се на фактот дека Башкирите биле управувани од нивниот сопствен хан, тој забележал дека Монголците никогаш не ги поштедиле локалните владетели на народите што ги освоиле со сила. Исклучок беше направен за Башкирите, бидејќи тие доброволно ја признаа монголската власт во својата земја“. Фактот дека Башкирите преживеале како независен народ за време на периодот на монголското истребување на цели народи кои претходно живееле во нивните соседства сведочи за посебниот однос меѓу освојувачите и домородните жители на Историски Башкортостан.<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С.66.</ref> Како што е познато, во првата половина на 13 век е формирана независната држава Златна Орда, основана од Бату Кан; територијата на Историски Башкортостан била исто така дел од неа. В. Л. Егоров во своето дело „Историска географија на Златната Орда во 13-14 век“ дава опис на територијата на Златната Орда, цитирајќи ги Ал-Омари и Рубрук, кои ја споменуваат Башкирија како регион: „опишувајќи ја територијата на државата како целина, ал-Омари ги наведува имињата на нејзините најпознати градови и покраини. Меѓу нив, тој ги именува Хорезм, Сигнак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, Мајар, Азак, Акчакерман, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, Дербент, како и регионите Сибир и Ибир, Башкирд и Чулиман“. Се споменува и северната граница на империјата: „градот Булгар и регионот Башкирд (Башкирија) се именувани како северна граница на државата".<ref>[http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm Егоров В. Л. Историческая география Золотой Орды в XIII—XIV вв.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm |date=2008-04-10 }} —М.:Наука, 1985. — 244 с.:ил.</ref> Греков и Јакубовски го цитираат и арапскиот историчар ал-Омари во нивното дело „Златната орда и нејзиниот пад“: „границите на оваа држава од страната на Џејхун се Хорезм, Саганак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, градот Мајар, Азак, Акча-кермен, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, регионот Сибир, Ибир, Башкирд и Чулиман... Градот Баку... е еден од градовите во Ширванската област, а во негова близина се наоѓа „Железната порта“, која Турците ја нарекуваат Димиркапу“.<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |title=Б. Д. Греков A.Ю. Якубовский Золотая орда и её падение. Академия наук СССР. |access-date=2010-11-10 |archive-date=2015-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610174752/http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |url-status=live }}</ref> Опишувајќи ја административната и политичката структура на Златната орда, авторот забележува: „нема директни индикации во изворите за локацијата на границата помеѓу десното и левото крило на Златната орда“. Г. А. Федоров-Давидов го критикувал мислењето дека Волга е таква граница. Најверојатно, границата помеѓу двете крила на државата Златна Орда минувала во регионот на реката Јаик (Урал)... Основата на административно-територијалната поделба на државата Златна Орда бил системот на улуси. Неговата суштина се состоеше во правото на феудалните господари да добијат одредена апанажа - улус - од ханот, за што неговиот сопственик преземал одредени воени и економски обврски". Врз основа на описот на локацијата на улусите, може да се претпостави дека територијата на Историски Башкортостан била поделена на деветти и десетти улус, кои се наоѓале по должината на десниот и левиот брег на Јаик (Урал). Веројатно, дел од територијата бил дел од осмиот улус, личниот домен на Бату хан, кој се наоѓал по должината на левиот брег на Волга. Информациите од картите вклучени во книгата [https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm „Историска географија на Златната орда во 13-14 век“] ни овозможуваат да заклучиме дека територијата на Историски Башкортостан била подредена на сарајските и шибанските улуси. Анализата на достапните информации укажува на фрагментација на предметната територија во текот на 13-14 век и нејзина потчинетост на различни улуси, односно локални владетели. Границите на овие Улусите веројатно немале јасни контури, а исто така е можно да се претпостави дека границите меѓу улусите се протегале по должината на Уралските Планини или реката Белаја (Агидел). По распадот на Златната Орда, територијата на Башкирија била дел од Ногајската Орда, Казанскиот и Сибирскиот Ханат. Во втората половина на 16 век, Башкортостан бил анексиран од Русија. == Во рамките на Руската Империја== [[File:History of Russia, 1682-1762.jpg|thumb|left|Казанската губернија во 1708 година]] [[File:Orenburgskaia Governorate map (1808).jpg|thumb|Оренбуршката губернија во 1808 година]] Откако Башкирите го прифатиле руското државјанство, територијата на Башкирија беше вклучена во Казанскиот округ. Од 1586 година, главниот дел од регионот бил доделен на Уфанскиот округ, североисточниот дел бил дел од Верхотурскиот округ, а Трансуралскиот дел станал дел од Тоболскиот округ. Овие области беа управувани од Казанскиот и Сибирскиот Приказ лоцирани во Москва. Овој систем на управување опстојувал до почетокот на 18 век. По првата реформа на административно-територијалната структура на Русија од страна на Петар Велики (1708), беа формирани осум големи покраини. Територијата на Башкирија беше поделена и потчинета на Казанскиот и Сибирскиот округ. За време на следната реформа на Петар Велики (1744), била формирана Оренбуршката губернија, првично составена од Уфанската, Исетската и Оренбуршката област, а од 1781 година и од Оренбуршкиот, Уфанскиот, Стерлитамачкиот, Бирскиот, Менжелинскиот, Верхнеуралскиот, Троицкиот, Чељабинскиот и Бугулмскиот округ. Во 1781 година, Оренбуршката губернија била реорганизиран во Уфанска вицекралство, кое се состоело од Уфанската и Оренбуршката област. Уфанската област ги обединувала Уфанската, Бирската, Стерлитамачката, Менжелинската, Белебеевскиот, Чељабинската, Бугулмската и Бугурусланската област. Оренбуршката област, пак, ги вклучувала Оренбуршкиот, Верхнеуралскиот, Бузулучкиот и Сергиевскиот округ. Во 1784 година, Троицкиот ујезд бил формиран во рамките на Уфаската вицекралство. Во 1796 година, Вицекралството Уфа било трансформирано во Оренбуршка бањска област, составено од 10 окрузи. За време на оваа трансформација, Белебеевскиот, Бугурусланскиот и Сергиевскиот округ биле елиминирани од претходно постоечките окрузи. Во 1804 година, Белебеевскиот и Бугурусланскиот округ биле обновени. Оддалечените територии на Башкортостан станале дел од Осински, Пермски, Красноуфимски, Екатеринбургски и Шадрински окрузи на Пермската бањска област; Јелабушкиот и Сарапулскиот округ на Вјатската бањска област; и Волскиот, Хвалинскиот и Хотинскиот округ на Саратовската бањска област. Во 1851 година, териториите на Бугулмските, Бузулучките и Бугурусланските окрузи биле префрлени на Самарската бањска област. Во 1865 година, Оренбуршката бањска област била поделена на Уфските и Оренбуршките бањски области. Уфанскиот губернија ги вклучувал Уфанскиот, Бирскиот, Белебеевскиот, Стерлитамакскиот, Златоустскиот и Мензелинскиот округ.<ref>Гатауллин Р. Ш. Динамика административно-территориального подчинения исторического Башкортостана // Организация территории: статика, динамика, управление: Материалы IV Всероссийской научно-практической конференции (Уфа, февраль 2007). — Уфа, 2007. — 288 с. — стр. 98-103.</ref> Пред Февруарската револуција, актот што го регулирал правниот статус на Башкирите во рамките на Руската империја бил „Правилникот за Башкирите“, усвоен на 14 мај 1863 година. По револуцијата од 1917 година, започнале процесите на формирање на административно-територијалните структури на автономниот Башкортостан, а по потпишувањето на договор со владата на Советска Русија во 1919 година, на Автономната Башкирска Советска Република. == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== * [http://bashkorttar.ru/?p=105 Средневековые источники — о древних башкирских городах] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=105 |date=20161112203623 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=293 Институты государственного управления и самоуправления у башкир в XV—XVI вв.] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=293 |date=20161114035733 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=287 Уфа намного древнее Казани] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=287 |date=20161114031749 }} * [http://www.vatandash.ru/index.php?article=1616 Южные башкирские территории в начале XVIII века] * [http://vatandash.ru/index.php?article=1900 ''Расселение народов Исторического Башкортостана.'' Статья в журнале [[Ватандаш]]] * [https://cyberleninka.ru/article/n/o-monografii-n-a-mazhitova-a-n-sultanovoy-istoriya-bashkortostana-drevnost-srednevekovie-ufa-kitap-2009-496-s/viewer М. Ф. Маликов. О монографии Н. А. Мажитова, А. М. Султановой «История Башкортостана. Древность. Средневековье»] [[Категорија:Башкири]] hbf6mvprxdn82pxjgeulfrzndvrozo5 5545060 5545040 2026-04-26T20:22:29Z 19user99 72391 5545060 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Башкирија''' или '''Башкурд''' ({{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]]. Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област.<ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref><ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> ==Етимологија== Целата територија населена од [[Башкири|Башкирите]] во минатото се нарекувала Башкирска земја ([[Башкирски јазик|башкирски]]: ''Башҡорт иле'').<ref>{{ЭБЭ|80382|БАШКОРТОСТАН исторический}}</ref><ref>{{книга |автор = [[Асфандияров, Анвар Закирович|А.З.Асфандияров]] |заглавие = Башкирия после вхождения в состав России. (вторая половина XVI- первая половина XIX в). |ссылка = http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 |ответственный = |место = Уфа |издательство = |год = 2006 |том = |страниц = 504 |страницы = |isbn = 5-295-03861-0 |ref = |archive-date = 2017-10-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171027025000/http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 }}</ref> Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: Башгурд, Башгирд, Башгирд, Баскардија, Башгирдија, Башкиртски степи, земја на Баштарците, Башкирд, Башџарди, Башкирија, Паскатир, Баширди. Област наречена Башгурд била спемената во делото „Огуз-Наме“ на Фазлалах Рашид ад-дин од 14 век.<ref>{{ЭБЭ2013|index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan|Башкортостан}}</ref><ref> {{книга |автор = |заглавие = История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов |ссылка = |ответственный = |место = {{М}} |издательство = Наука |год = 2009 |том = I |страниц = 400 |страницы = 7 |isbn = 978-5-02-037010-4 (в пер.) }}</ref><ref>Фазлаллах Рашид-ад-дин. Огуз-наме. Баку, 1987. С. 68, 69.</ref> Концептот на Историски Башкортостан е тесно поврзан со концептот на Голема Унгарија (Голема Унгарија, Магна Унгарија) - хипотетичката татковина на [[Унгарци|Унгарците]], спомената од францисканскиот монах од 13 век, Џовани да Плано Карпини, во својот патепис. Унгарските [[Доминикански ред|Доминиканци]], од кои најпознат бил Јулијан, биле вклучени во потрагата по нејзината локација во 1230-тите години.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |title=Эль-А’Лак Эн-Нафис… Глава VI. Мадьяры |access-date=2011-01-12 |archive-date=2015-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055845/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |url-status=live }}</ref> ==Географска локација== Територијата се наоѓа во Јужен Урал и неговата околина. Официјално регистрираните граници за оваа територија се непознати. Различни извори даваат различни описи на нејзините приближни граници, кои варирале во зависност од историските периоди што се разгледуваат. Најраните информации за оваа територија доаѓаат од [[Махмуд Кашгари]] (Кашгар), автор на „Диван лугат ат-турк“ (1072-1074), која вклучува шематска карта што ја прикажува областа и името на Башкиртската степа. Шематската карта не дала прецизен географски опис, но близината на [[Касписко Езеро|Каспиското Езеро]] и долината Етил ([[Волга]]) на запад, Уралските Планини на запад и север и долината Иртиш на исток ни овозможува да заклучиме каде се наоѓа локацијата на Башкиртската степа. Уште порано, во 10 век, [[Ибн Фадлан]] ја споменал земјата Ал-Башгирд и ги навел реките што ги преминувале за време на нивното патување.<ref>Умняков И. И. Самая старая турецкая карта мира. Труды Самаркандского государственного педагогического института. 1940. Т.1, вып.1. с. 103—131.</ref><ref>Путешествие Ибн-Фадлана на Волгу. М.; Л., 1939. С. 66.; [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm Ибн-Фадлан «Записка» о путешествии на Волгу] {{Wayback|url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm |date=20120619014030 }}</ref> Главните контури на територијата на историска Башкирија (Башкортостан) се споменуваат и во петицијата од Башкирите од Уфаската провинција до руската царица Ана Јовановна, датирана од 1733 година и составена на еден конгрес составен од сите Башкири: „А сега ние, најскромните робови на Вашето Царско Височество, имаме земја и вода: именуваната река Тобул, езерото Чапалај, реката Мијач, кои се во округот Кунгур... Исто така, патот Казан за Башкирите кои живеат покрај реката Кама“. Тие, исто така, ги сметале за своја земја наоѓалиштата на Сол-Илецк.<ref>''[[Акманов, Ирек Гайсеевич|Акманов И. Г.]]'' [http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 Челобитная башкир Уфимской провинции на имя императрицы России. // ж."][[Ватандаш]]", 2005. — № 5 {{Wayback|url=http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 |date=20160304102940 }}</ref> Според енциклопедискиот речник на Брокхаус и Ефрон: <blockquote>„Башкирите се народ од турското племе, кој живее првенствено на западните падини и подножјето на Урал и во околните рамнини. Но, во втората половина на 16 век, со неколку исклучоци, тие ја поседувале целата земја помеѓу Кама и Волга до Самара, Оренбург и Орск (кои во тоа време сè уште не постоеле), и источно по должината на Мијас, Исет, Пишма, Тобол и Иртиш до Об“.<ref>[[Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]. Т.3, [[Санкт-Петербург]], 1891. с. 225—240.</ref>.</blockquote> Според друг извор, во истиот период, територијата на Башкирија ги опфаќала „сите шумски и степски области по должината на реките Кама и Белаја и од двете страни на горниот тек на Јаик.“<ref>Сборник материалов для истории Уфимского дворянства, составленный В. А. Новиковым в 1879 году, продолженный и дополненный до 1902 года депутатом Уфимского дворянства Н. А. Гурвичем. Второе издание. Под редакцией [[Гурвич, Николай Александрович|Н. А. Гурвич]]. [[Уфа]], [[1903]]. С. 1.</ref> Користејќи голем број историски извори и официјални документи, вклучувајќи ја и Книгата на големиот цртеж,<ref>[[Книга Большого Чертежа]]. / Подготовка к печати и редакция К. Н. Сербиной. М.:Л.,1950. С.139</ref> современите историчари ја опишуваат територијата на историскиот регион во однос на 17-19 век во следните граници: <blockquote>„Јужната граница на Историскиот Башкортостан се протегала приближно од долниот тек на реката Илек, потоа до средниот тек на Јаик, потоа по реката Уј до горниот тек на Тобол. На запад, башкирските земјишта стигнувале до реката Волга во близина на Саратов и Самара; на северозапад, стигнувале до устието на реката Кинел; потоа по средниот тек на реката Сок, горниот тек на реката Кондурча, потоа по реката Шешма и до реката Кама. На места, башкирските земјишта се протегале над реката Кама. На пример, на десниот брег на реката Кама, во близина на устието на реките Вјатка, Иж и Очер, се наоѓале делови од башкирската територија на волостите Буљар, Бајлар, Јенеј, Уран, Гиреј и Гајни; во втората половина на 18 век, на овие земји постоеле башкирски аули. На север, башкирските земјишта приближно стигнувале до устието на реката Силва и средниот тек на реката Чусоваја; потоа, на североисток, се стеснувале кон југ и се движеле по северниот брег на реката Исет, од нејзиниот горен тек до нејзиниот влив во Тобол.“<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С. 111.</ref></blockquote> Ф. Д. Нефедов напишал пред повеќе од еден век: „да погледнеме во минатото на Башкирија. Овој огромен регион, кој ги опфаќал денешните Оренбуршки и Уфаски покраини, половина од Самара и два округа од Вјатската и Пермската покраина, бил именуван - и сè уште е - по народот што го населувал уште од античко време; овие луѓе се Башкирите“. ==Државна и административно-територијална подреденост== За време на формирањето, подемот и распадот на државите и ширењето на нивното влијание низ Јужен Урал, историскиот Башкортостан, целосно или делумно, од 8-ми до 21-ви век, паднал под влијание или бил дел од [[Волшка Бугарија]], [[Монголско Царство|Монголската империја]], [[Златна Орда|Златната Орда]], [[Ногајска орда|Ногајската Орда]], [[Казански ханат|Казанскиот Ханат]], [[Сибирски Ханат|Сибирскиот Ханат]], [[Руска Империја|Руската Империја]], [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|РСФСР]] и [[Советски Сојуз|СССР]] (административно дел од РСФСР). Нема веродостојни информации за постоењето на државност меѓу Башкирите во Јужен Урал во раниот период. Сепак, делата на Ибн Фадлан, Џовани дел Плано Карпини, Гијом де Рубрук, како и башкирските шежери и [[Епика|епови]], укажуваат на постоење на независна форма на владеење во оваа област пред 13-ти век. Во врска со истиот период, С. И. Руденко,<ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/12.php |title=Джованни Дель Плано Карпини. История Монголов, которых мы называем Татарами С. 48, 57. |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204005045/http://kitap.net.ru/archive/12.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/13.php |title=Гильом де Рубрук. Путешествие в Восточные страны |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402214355/http://kitap.net.ru/archive/13.php |url-status=dead }}</ref><ref>Руденко С. И. Башкиры: Историко-этнографические очерки. — [[Уфа]]:[[Китап (издательство)|Китап]], 2006. — 376с.:ил.</ref> повикувајќи се на Абу Заид ал-Балхи, укажува дека западните региони на Башкирија биле дел и подредени на бугарската држава. З. И. Еникеев, повикувајќи се на Р. Г. Кузеев, напишал дека „Башкирите од племињата Буљар (Билјар), Јанаи, Мин, Аили ги евидентирале во своите шезери бугарските ханови Ајдар, Саит, Амир, Салим, Илгам, Габдула како свои владетели.“<ref>Абу Заид аль-Балхи. Книга видов земли // BGA. T. I. Leiden, 1870. C. 123.</ref><ref>Башкирские шежере/ Сост. Р. Г. Кузеев. Уфа, 1960. С. 50-63, 166—173, 175—223</ref><ref>Еникеев З. И. Правовой статус Башкортостана в составе России: историко-правовое исследование. — Уфа: Гилем, 2002. — 371 с. — С.35.</ref> Исто така, З. И. Еникеев во своето дело пишувал за постоењето, пред монголско-татарската инвазија, како дел од конфедерација, на туркофонски држави наречени Дешт-и-Кипчак, силна башкирска држава - Табинскиот ханат. Во исто време, авторот се потпира на друга студија од Р. Г. Кузеев — имено, унгарскиот монах Јулијан во својот извештај споменува дека Башкирите имале свој владетел (хан) во 1235–1236 година.<ref>Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. С. 261—265.</ref><ref>Аннинский С. А. Известия венгерских миссионеров XIII—XIV вв. о татарах в Восточной Европе // Исторический архив. Т. III. М.; Л., 1940.</ref> Во 13 век, Историскиот Башкортостан паднал под влијание на Монголската империја. Според некои извори, како што се Џовани дел Плано Карпино и И.С. Руденко, Башкортостан бил освоен од Монголците по падот на Волшка Бугарија. Според И.С. Руденко, освојувањето на Бугарскиот Ханат се случило во 1229 година, а во 1236 година, „цела Башкирија“ била освоена. Според Л. Н. Гумилев, кој пак веројатно се потпира на извештајот на унгарскиот монах Јулијан, „монголско-башкирската војна траела 14 години... Башкирите постојано победувале во битки и конечно склучиле договор за пријателство и сојуз, по што Монголците се обединиле со Башкирите за понатамошни освојувања“. Според него, овој настан се случил помеѓу 1220 и 1223 година.<ref>Гумилев Л. Н. Древняя Русь и Великая Степь. С. 459.</ref> Според З. И. Јеникејев, двете изјави не се контрадикторни. Башкирските племиња, под влијание на Волшка Бугарија, биле принудени да ја признаат својата зависност по падот на Биљар. Поголемиот дел од башкирските племиња, предводени во тоа време од Мујтен-би, доброволно се приклучиле кон монголската држава. Авторите на „Историјата на Башкортостан“ веруваат дека „анексијата на Башкирите кон монголската држава“ се случила помеѓу 1207 и 1208 година. Покрај тоа, „чинот на влегување на Башкирите во Монголската империја вклучувал и принуда и признавање“. Во овој поглед, мислењето на Г. А. Федоров-Давидов, водечки историчар на Златната Орда, е значајно. Осврнувајќи се на фактот дека Башкирите биле управувани од нивниот сопствен хан, тој забележал дека [[Монголци|Монголците]] никогаш не ги поштедиле локалните владетели на народите што ги освоиле со сила. Исклучок бил направен за Башкирите, бидејќи тие доброволно ја признале монголската власт во својата земја“. Фактот дека Башкирите преживеале како независен народ за време на периодот на монголското истребување на цели народи кои претходно живееле во нивните соседства сведочи за посебниот однос меѓу освојувачите и домородните жители на Башкирија.<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С.66.</ref> Како што е познато, во првата половина на 13 век била формирана независната држава Златна Орда, основана од Бату Кан; територијата на Историски Башкортостан била исто така дел од неа. В. Л. Егоров во своето дело „Историска географија на Златната Орда во 13-14 век“ дал опис на територијата на Златната Орда, цитирајќи ги Ал-Омари и Рубрук, кои ја споменуваат Башкирија како регион: „опишувајќи ја територијата на државата како целина, ал-Омари ги наведува имињата на нејзините најпознати градови и покраини. Меѓу нив, тој ги именува Хорезм, Сигнак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, Мајар, Азак, Акчакерман, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, Дербент, како и регионите Сибир и Ибир, Башкирд и Чулиман“. Се споменува и северната граница на империјата: „градот Булгар и регионот Башкирд (Башкирија) се именувани како северна граница на државата".<ref>[http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm Егоров В. Л. Историческая география Золотой Орды в XIII—XIV вв.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm |date=2008-04-10 }} —М.:Наука, 1985. — 244 с.:ил.</ref> Греков и Јакубовски го цитирале и арапскиот историчар ал-Омари во нивното дело „Златната орда и нејзиниот пад“: „границите на оваа држава од страната на Џејхун се Хорезм, Саганак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, градот Мајар, Азак, Акча-кермен, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, регионот Сибир, Ибир, Башкирд и Чулиман... Градот [[Баку]] е еден од градовите во Ширванската област, а во негова близина се наоѓа „Железната порта“, која Турците ја нарекуваат Димиркапу“.<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |title=Б. Д. Греков A.Ю. Якубовский Золотая орда и её падение. Академия наук СССР. |access-date=2010-11-10 |archive-date=2015-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610174752/http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |url-status=live }}</ref> Опишувајќи ја административната и политичката структура на Златната орда, авторот забележал: „нема директни индикации во изворите за локацијата на границата помеѓу десното и левото крило на Златната Орда“. Г. А. Федоров-Давидов го критикувал мислењето дека Волга е таква граница: „Најверојатно, границата помеѓу двете крила на државата Златна Орда минувала во регионот на реката Јаик (Урал)... Основата на административно-територијалната поделба на државата Златна Орда бил системот на улуси. Неговата суштина се состоела во правото на феудалните господари да добијат одредена апанажа - улус - од ханот, за што неговиот сопственик преземал одредени воени и економски обврски". Врз основа на описот на локацијата на улусите, може да се претпостави дека територијата на Башкирија била поделена на деветти и десетти улус, кои се наоѓале по должината на десниот и левиот брег на Јаик (Урал). Веројатно, дел од територијата бил дел од осмиот улус, личниот домен на Бату Кан, кој се наоѓал по должината на левиот брег на Волга. Информациите од картите вклучени во книгата [https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm „Историска географија на Златната орда во 13-14 век“] ни овозможуваат да заклучиме дека територијата на Башкирија била подредена на сарајските и шибанските улуси. Анализата на достапните информации укажува на фрагментација на предметната територија во текот на 13-14 век и нејзина потчинетост на различни улуси, односно локални владетели. Границите на овие улуси веројатно немале јасни контури, а исто така е можно да се претпостави дека границите меѓу улусите се протегале по должината на Уралските Планини или реката Белаја (Агидел). По распадот на Златната Орда, територијата на Башкирија била дел од Ногајската Орда, Казанскиот и Сибирскиот Ханат. Во втората половина на 16 век, Башкортостан бил анексиран од Русија. == Во рамките на Руската Империја== [[File:History of Russia, 1682-1762.jpg|thumb|left|Казанската губернија во 1708 година]] [[File:Orenburgskaia Governorate map (1808).jpg|thumb|Оренбуршката губернија во 1808 година]] Откако Башкирите го прифатиле руското државјанство, територијата на Башкирија била вклучена во Казанскиот округ. Од 1586 година, главниот дел од регионот бил доделен на Уфанскиот округ, североисточниот дел бил дел од Верхотурскиот округ, а Трансуралскиот дел станал дел од Тоболскиот округ. Овие области беа управувани од Казанскиот и Сибирскиот Приказ лоцирани во Москва. Овој систем на управување опстојувал до почетокот на 18 век. По првата реформа на административно-територијалната структура на Русија од страна на [[Петар Велики]] (1708), беа формирани осум големи покраини. Територијата на Башкирија беше поделена и потчинета на Казанскиот и Сибирскиот округ. За време на следната реформа на Петар Велики (1744), била формирана Оренбуршката губернија, првично составена од Уфанската, Исетската и Оренбуршката област, а од 1781 година и од Оренбуршкиот, Уфанскиот, Стерлитамачкиот, Бирскиот, Менжелинскиот, Верхнеуралскиот, Троицкиот, Чељабинскиот и Бугулмскиот округ. Во 1781 година, Оренбуршката губернија била реорганизиран во Уфанско вицекралство, кое се состоело од Уфанската и Оренбуршката област. Уфанската област ги обединувала Уфанската, Бирската, Стерлитамачката, Менжелинската, Белебеевскиот, Чељабинската, Бугулмската и Бугурусланската област. Оренбуршката област, пак, ги вклучувала Оренбуршкиот, Верхнеуралскиот, Бузулучкиот и Сергиевскиот округ. Во 1784 година, Троицкиот ујезд бил формиран во рамките на Уфаскато вицекралство. Во 1796 година, Вицекралството Уфа било трансформирано во Оренбуршка бањска област, составено од 10 окрузи. За време на оваа трансформација, Белебеевскиот, Бугурусланскиот и Сергиевскиот округ биле елиминирани од претходно постоечките окрузи. Во 1804 година, Белебеевскиот и Бугурусланскиот округ биле обновени. Оддалечените територии на Башкортостан станале дел од Осински, Пермски, Красноуфимски, Екатеринбургски и Шадрински окрузи на Пермската бањска област; Јелабушкиот и Сарапулскиот округ на Вјатската бањска област; и Волскиот, Хвалинскиот и Хотинскиот округ на Саратовската бањска област. Во 1851 година, териториите на Бугулмските, Бузулучките и Бугурусланските окрузи биле префрлени на Самарската бањска област. Во 1865 година, Оренбуршката бањска област била поделена на Уфските и Оренбуршките бањски области. Уфанскиот губернија ги вклучувал Уфанскиот, Бирскиот, Белебеевскиот, Стерлитамакскиот, Златоустскиот и Мензелинскиот округ.<ref>Гатауллин Р. Ш. Динамика административно-территориального подчинения исторического Башкортостана // Организация территории: статика, динамика, управление: Материалы IV Всероссийской научно-практической конференции (Уфа, февраль 2007). — Уфа, 2007. — 288 с. — стр. 98-103.</ref> Пред [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]], актот што го регулирал правниот статус на Башкирите во рамките на Руската империја бил „Правилникот за Башкирите“, усвоен на 14 мај 1863 година. По револуцијата од 1917 година, започнале процесите на формирање на административно-територијалните структури на автономниот Башкортостан, а по потпишувањето на договор со владата на Советска Русија во 1919 година, на Автономната Башкирска Советска Република. == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== * [http://bashkorttar.ru/?p=105 Средневековые источники — о древних башкирских городах] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=105 |date=20161112203623 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=293 Институты государственного управления и самоуправления у башкир в XV—XVI вв.] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=293 |date=20161114035733 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=287 Уфа намного древнее Казани] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=287 |date=20161114031749 }} * [http://www.vatandash.ru/index.php?article=1616 Южные башкирские территории в начале XVIII века] * [http://vatandash.ru/index.php?article=1900 ''Расселение народов Исторического Башкортостана.'' Статья в журнале [[Ватандаш]]] * [https://cyberleninka.ru/article/n/o-monografii-n-a-mazhitova-a-n-sultanovoy-istoriya-bashkortostana-drevnost-srednevekovie-ufa-kitap-2009-496-s/viewer М. Ф. Маликов. О монографии Н. А. Мажитова, А. М. Султановой «История Башкортостана. Древность. Средневековье»] [[Категорија:Башкири]] cgbsz4004h7ktfi3a0i0n87huad74fn 5545061 5545060 2026-04-26T20:22:51Z 19user99 72391 5545061 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Башкирија''' или '''Башкурд''' ({{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]]. Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област.<ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref><ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> ==Етимологија== Целата територија населена од [[Башкири|Башкирите]] во минатото се нарекувала Башкирска земја ([[Башкирски јазик|башкирски]]: ''Башҡорт иле'').<ref>{{ЭБЭ|80382|БАШКОРТОСТАН исторический}}</ref><ref>{{книга |автор = [[Асфандияров, Анвар Закирович|А.З.Асфандияров]] |заглавие = Башкирия после вхождения в состав России. (вторая половина XVI- первая половина XIX в). |ссылка = http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 |ответственный = |место = Уфа |издательство = |год = 2006 |том = |страниц = 504 |страницы = |isbn = 5-295-03861-0 |ref = |archive-date = 2017-10-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171027025000/http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 }}</ref> Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: Башгурд, Башгирд, Башгирд, Баскардија, Башгирдија, Башкиртски степи, земја на Баштарците, Башкирд, Башџарди, Башкирија, Паскатир, Баширди. Област наречена Башгурд била спемената во делото „Огуз-Наме“ на Фазлалах Рашид ад-дин од 14 век.<ref>{{ЭБЭ2013|index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan|Башкортостан}}</ref><ref> {{книга |автор = |заглавие = История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов |ссылка = |ответственный = |место = {{М}} |издательство = Наука |год = 2009 |том = I |страниц = 400 |страницы = 7 |isbn = 978-5-02-037010-4 (в пер.) }}</ref><ref>Фазлаллах Рашид-ад-дин. Огуз-наме. Баку, 1987. С. 68, 69.</ref> Концептот на Историски Башкортостан е тесно поврзан со концептот на Голема Унгарија (Голема Унгарија, Магна Унгарија) - хипотетичката татковина на [[Унгарци|Унгарците]], спомената од францисканскиот монах од 13 век, Џовани да Плано Карпини, во својот патепис. Унгарските [[Доминикански ред|Доминиканци]], од кои најпознат бил Јулијан, биле вклучени во потрагата по нејзината локација во 1230-тите години.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |title=Эль-А’Лак Эн-Нафис… Глава VI. Мадьяры |access-date=2011-01-12 |archive-date=2015-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055845/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |url-status=live }}</ref> ==Географска локација== Територијата се наоѓа во Јужен Урал и неговата околина. Официјално регистрираните граници за оваа територија се непознати. Различни извори даваат различни описи на нејзините приближни граници, кои варирале во зависност од историските периоди што се разгледуваат. Најраните информации за оваа територија доаѓаат од [[Махмуд Кашгари]] (Кашгар), автор на „Диван лугат ат-турк“ (1072-1074), која вклучува шематска карта што ја прикажува областа и името на Башкиртската степа. Шематската карта не дала прецизен географски опис, но близината на [[Касписко Езеро|Каспиското Езеро]] и долината Етил ([[Волга]]) на запад, Уралските Планини на запад и север и долината Иртиш на исток ни овозможува да заклучиме каде се наоѓа локацијата на Башкиртската степа. Уште порано, во 10 век, [[Ибн Фадлан]] ја споменал земјата Ал-Башгирд и ги навел реките што ги преминувале за време на нивното патување.<ref>Умняков И. И. Самая старая турецкая карта мира. Труды Самаркандского государственного педагогического института. 1940. Т.1, вып.1. с. 103—131.</ref><ref>Путешествие Ибн-Фадлана на Волгу. М.; Л., 1939. С. 66.; [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm Ибн-Фадлан «Записка» о путешествии на Волгу] {{Wayback|url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm |date=20120619014030 }}</ref> Главните контури на територијата на историска Башкирија (Башкортостан) се споменуваат и во петицијата од Башкирите од Уфаската провинција до руската царица Ана Јовановна, датирана од 1733 година и составена на еден конгрес составен од сите Башкири: „А сега ние, најскромните робови на Вашето Царско Височество, имаме земја и вода: именуваната река Тобул, езерото Чапалај, реката Мијач, кои се во округот Кунгур... Исто така, патот Казан за Башкирите кои живеат покрај реката Кама“. Тие, исто така, ги сметале за своја земја наоѓалиштата на Сол-Илецк.<ref>''[[Акманов, Ирек Гайсеевич|Акманов И. Г.]]'' [http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 Челобитная башкир Уфимской провинции на имя императрицы России. // ж."][[Ватандаш]]", 2005. — № 5 {{Wayback|url=http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 |date=20160304102940 }}</ref> Според енциклопедискиот речник на Брокхаус и Ефрон: <blockquote>„Башкирите се народ од турското племе, кој живее првенствено на западните падини и подножјето на Урал и во околните рамнини. Но, во втората половина на 16 век, со неколку исклучоци, тие ја поседувале целата земја помеѓу Кама и Волга до Самара, Оренбург и Орск (кои во тоа време сè уште не постоеле), и источно по должината на Мијас, Исет, Пишма, Тобол и Иртиш до Об“.<ref>[[Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]. Т.3, [[Санкт-Петербург]], 1891. с. 225—240.</ref>.</blockquote> Според друг извор, во истиот период, територијата на Башкирија ги опфаќала „сите шумски и степски области по должината на реките Кама и Белаја и од двете страни на горниот тек на Јаик.“<ref>Сборник материалов для истории Уфимского дворянства, составленный В. А. Новиковым в 1879 году, продолженный и дополненный до 1902 года депутатом Уфимского дворянства Н. А. Гурвичем. Второе издание. Под редакцией [[Гурвич, Николай Александрович|Н. А. Гурвич]]. [[Уфа]], [[1903]]. С. 1.</ref> Користејќи голем број историски извори и официјални документи, вклучувајќи ја и Книгата на големиот цртеж,<ref>[[Книга Большого Чертежа]]. / Подготовка к печати и редакция К. Н. Сербиной. М.:Л.,1950. С.139</ref> современите историчари ја опишуваат територијата на историскиот регион во однос на 17-19 век во следните граници: <blockquote>„Јужната граница на Историскиот Башкортостан се протегала приближно од долниот тек на реката Илек, потоа до средниот тек на Јаик, потоа по реката Уј до горниот тек на Тобол. На запад, башкирските земјишта стигнувале до реката Волга во близина на Саратов и Самара; на северозапад, стигнувале до устието на реката Кинел; потоа по средниот тек на реката Сок, горниот тек на реката Кондурча, потоа по реката Шешма и до реката Кама. На места, башкирските земјишта се протегале над реката Кама. На пример, на десниот брег на реката Кама, во близина на устието на реките Вјатка, Иж и Очер, се наоѓале делови од башкирската територија на волостите Буљар, Бајлар, Јенеј, Уран, Гиреј и Гајни; во втората половина на 18 век, на овие земји постоеле башкирски аули. На север, башкирските земјишта приближно стигнувале до устието на реката Силва и средниот тек на реката Чусоваја; потоа, на североисток, се стеснувале кон југ и се движеле по северниот брег на реката Исет, од нејзиниот горен тек до нејзиниот влив во Тобол.“<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С. 111.</ref></blockquote> Ф. Д. Нефедов напишал пред повеќе од еден век: „да погледнеме во минатото на Башкирија. Овој огромен регион, кој ги опфаќал денешните Оренбуршки и Уфаски покраини, половина од Самара и два округа од Вјатската и Пермската покраина, бил именуван - и сè уште е - по народот што го населувал уште од античко време; овие луѓе се Башкирите“. ==Државна и административно-територијална подреденост== За време на формирањето, подемот и распадот на државите и ширењето на нивното влијание низ Јужен Урал, историскиот Башкортостан, целосно или делумно, од 8-ми до 21-ви век, паднал под влијание или бил дел од [[Волшка Бугарија]], [[Монголско Царство|Монголската империја]], [[Златна Орда|Златната Орда]], [[Ногајска орда|Ногајската Орда]], [[Казански ханат|Казанскиот Ханат]], [[Сибирски Ханат|Сибирскиот Ханат]], [[Руска Империја|Руската Империја]], [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|РСФСР]] и [[Советски Сојуз|СССР]] (административно дел од РСФСР). Нема веродостојни информации за постоењето на државност меѓу Башкирите во Јужен Урал во раниот период. Сепак, делата на Ибн Фадлан, Џовани дел Плано Карпини, Гијом де Рубрук, како и башкирските шежери и [[Епика|епови]], укажуваат на постоење на независна форма на владеење во оваа област пред 13-ти век. Во врска со истиот период, С. И. Руденко,<ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/12.php |title=Джованни Дель Плано Карпини. История Монголов, которых мы называем Татарами С. 48, 57. |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204005045/http://kitap.net.ru/archive/12.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/13.php |title=Гильом де Рубрук. Путешествие в Восточные страны |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402214355/http://kitap.net.ru/archive/13.php |url-status=dead }}</ref><ref>Руденко С. И. Башкиры: Историко-этнографические очерки. — [[Уфа]]:[[Китап (издательство)|Китап]], 2006. — 376с.:ил.</ref> повикувајќи се на Абу Заид ал-Балхи, укажува дека западните региони на Башкирија биле дел и подредени на бугарската држава. З. И. Еникеев, повикувајќи се на Р. Г. Кузеев, напишал дека „Башкирите од племињата Буљар (Билјар), Јанаи, Мин, Аили ги евидентирале во своите шезери бугарските ханови Ајдар, Саит, Амир, Салим, Илгам, Габдула како свои владетели.“<ref>Абу Заид аль-Балхи. Книга видов земли // BGA. T. I. Leiden, 1870. C. 123.</ref><ref>Башкирские шежере/ Сост. Р. Г. Кузеев. Уфа, 1960. С. 50-63, 166—173, 175—223</ref><ref>Еникеев З. И. Правовой статус Башкортостана в составе России: историко-правовое исследование. — Уфа: Гилем, 2002. — 371 с. — С.35.</ref> Исто така, З. И. Еникеев во своето дело пишувал за постоењето, пред монголско-татарската инвазија, како дел од конфедерација, на туркофонски држави наречени Дешт-и-Кипчак, силна башкирска држава - Табинскиот ханат. Во исто време, авторот се потпира на друга студија од Р. Г. Кузеев — имено, унгарскиот монах Јулијан во својот извештај споменува дека Башкирите имале свој владетел (хан) во 1235–1236 година.<ref>Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. С. 261—265.</ref><ref>Аннинский С. А. Известия венгерских миссионеров XIII—XIV вв. о татарах в Восточной Европе // Исторический архив. Т. III. М.; Л., 1940.</ref> Во 13 век, Историскиот Башкортостан паднал под влијание на Монголската империја. Според некои извори, како што се Џовани дел Плано Карпино и И.С. Руденко, Башкортостан бил освоен од Монголците по падот на Волшка Бугарија. Според И.С. Руденко, освојувањето на Бугарскиот Ханат се случило во 1229 година, а во 1236 година, „цела Башкирија“ била освоена. Според Л. Н. Гумилев, кој пак веројатно се потпира на извештајот на унгарскиот монах Јулијан, „монголско-башкирската војна траела 14 години... Башкирите постојано победувале во битки и конечно склучиле договор за пријателство и сојуз, по што Монголците се обединиле со Башкирите за понатамошни освојувања“. Според него, овој настан се случил помеѓу 1220 и 1223 година.<ref>Гумилев Л. Н. Древняя Русь и Великая Степь. С. 459.</ref> Според З. И. Јеникејев, двете изјави не се контрадикторни. Башкирските племиња, под влијание на Волшка Бугарија, биле принудени да ја признаат својата зависност по падот на Биљар. Поголемиот дел од башкирските племиња, предводени во тоа време од Мујтен-би, доброволно се приклучиле кон монголската држава. Авторите на „Историјата на Башкортостан“ веруваат дека „анексијата на Башкирите кон монголската држава“ се случила помеѓу 1207 и 1208 година. Покрај тоа, „чинот на влегување на Башкирите во Монголската империја вклучувал и принуда и признавање“. Во овој поглед, мислењето на Г. А. Федоров-Давидов, водечки историчар на Златната Орда, е значајно. Осврнувајќи се на фактот дека Башкирите биле управувани од нивниот сопствен хан, тој забележал дека [[Монголци|Монголците]] никогаш не ги поштедиле локалните владетели на народите што ги освоиле со сила. Исклучок бил направен за Башкирите, бидејќи тие доброволно ја признале монголската власт во својата земја“. Фактот дека Башкирите преживеале како независен народ за време на периодот на монголското истребување на цели народи кои претходно живееле во нивните соседства сведочи за посебниот однос меѓу освојувачите и домородните жители на Башкирија.<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С.66.</ref> Како што е познато, во првата половина на 13 век била формирана независната држава Златна Орда, основана од Бату Кан; територијата на Историски Башкортостан била исто така дел од неа. В. Л. Егоров во своето дело „Историска географија на Златната Орда во 13-14 век“ дал опис на територијата на Златната Орда, цитирајќи ги Ал-Омари и Рубрук, кои ја споменуваат Башкирија како регион: „опишувајќи ја територијата на државата како целина, ал-Омари ги наведува имињата на нејзините најпознати градови и покраини. Меѓу нив, тој ги именува Хорезм, Сигнак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, Мајар, Азак, Акчакерман, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, Дербент, како и регионите Сибир и Ибир, Башкирд и Чулиман“. Се споменува и северната граница на империјата: „градот Булгар и регионот Башкирд (Башкирија) се именувани како северна граница на државата".<ref>[http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm Егоров В. Л. Историческая география Золотой Орды в XIII—XIV вв.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm |date=2008-04-10 }} —М.:Наука, 1985. — 244 с.:ил.</ref> Греков и Јакубовски го цитирале и арапскиот историчар ал-Омари во нивното дело „Златната орда и нејзиниот пад“: „границите на оваа држава од страната на Џејхун се Хорезм, Саганак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, градот Мајар, Азак, Акча-кермен, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, регионот Сибир, Ибир, Башкирд и Чулиман... Градот [[Баку]] е еден од градовите во Ширванската област, а во негова близина се наоѓа „Железната порта“, која Турците ја нарекуваат Димиркапу“.<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |title=Б. Д. Греков A.Ю. Якубовский Золотая орда и её падение. Академия наук СССР. |access-date=2010-11-10 |archive-date=2015-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610174752/http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |url-status=live }}</ref> Опишувајќи ја административната и политичката структура на Златната орда, авторот забележал: „нема директни индикации во изворите за локацијата на границата помеѓу десното и левото крило на Златната Орда“. Г. А. Федоров-Давидов го критикувал мислењето дека Волга е таква граница: „Најверојатно, границата помеѓу двете крила на државата Златна Орда минувала во регионот на реката Јаик (Урал)... Основата на административно-територијалната поделба на државата Златна Орда бил системот на улуси. Неговата суштина се состоела во правото на феудалните господари да добијат одредена апанажа - улус - од ханот, за што неговиот сопственик преземал одредени воени и економски обврски". Врз основа на описот на локацијата на улусите, може да се претпостави дека територијата на Башкирија била поделена на деветти и десетти улус, кои се наоѓале по должината на десниот и левиот брег на Јаик (Урал). Веројатно, дел од територијата бил дел од осмиот улус, личниот домен на Бату Кан, кој се наоѓал по должината на левиот брег на Волга. Информациите од картите вклучени во книгата [https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm „Историска географија на Златната орда во 13-14 век“] ни овозможуваат да заклучиме дека територијата на Башкирија била подредена на сарајските и шибанските улуси. Анализата на достапните информации укажува на фрагментација на предметната територија во текот на 13-14 век и нејзина потчинетост на различни улуси, односно локални владетели. Границите на овие улуси веројатно немале јасни контури, а исто така е можно да се претпостави дека границите меѓу улусите се протегале по должината на Уралските Планини или реката Белаја (Агидел). По распадот на Златната Орда, територијата на Башкирија била дел од Ногајската Орда, Казанскиот и Сибирскиот Ханат. Во втората половина на 16 век, Башкортостан бил анексиран од Русија. == Во рамките на Руската Империја== [[File:History of Russia, 1682-1762.jpg|thumb|left|Казанската губернија во 1708 година]] [[File:Orenburgskaia Governorate map (1808).jpg|thumb|Оренбуршката губернија во 1808 година]] Откако Башкирите го прифатиле руското државјанство, територијата на Башкирија била вклучена во Казанскиот округ. Од 1586 година, главниот дел од регионот бил доделен на Уфанскиот округ, североисточниот дел бил дел од Верхотурскиот округ, а Трансуралскиот дел станал дел од Тоболскиот округ. Овие области биле управувани од Казанскиот и Сибирскиот Приказ лоцирани во Москва. Овој систем на управување опстојувал до почетокот на 18 век. По првата реформа на административно-територијалната структура на Русија од страна на [[Петар Велики]] (1708), биле формирани осум големи покраини. Територијата на Башкирија била поделена и потчинета на Казанскиот и Сибирскиот округ. За време на следната реформа на Петар Велики (1744), била формирана Оренбуршката губернија, првично составена од Уфанската, Исетската и Оренбуршката област, а од 1781 година и од Оренбуршкиот, Уфанскиот, Стерлитамачкиот, Бирскиот, Менжелинскиот, Верхнеуралскиот, Троицкиот, Чељабинскиот и Бугулмскиот округ. Во 1781 година, Оренбуршката губернија била реорганизиран во Уфанско вицекралство, кое се состоело од Уфанската и Оренбуршката област. Уфанската област ги обединувала Уфанската, Бирската, Стерлитамачката, Менжелинската, Белебеевскиот, Чељабинската, Бугулмската и Бугурусланската област. Оренбуршката област, пак, ги вклучувала Оренбуршкиот, Верхнеуралскиот, Бузулучкиот и Сергиевскиот округ. Во 1784 година, Троицкиот ујезд бил формиран во рамките на Уфаскато вицекралство. Во 1796 година, Вицекралството Уфа било трансформирано во Оренбуршка бањска област, составено од 10 окрузи. За време на оваа трансформација, Белебеевскиот, Бугурусланскиот и Сергиевскиот округ биле елиминирани од претходно постоечките окрузи. Во 1804 година, Белебеевскиот и Бугурусланскиот округ биле обновени. Оддалечените територии на Башкортостан станале дел од Осински, Пермски, Красноуфимски, Екатеринбургски и Шадрински окрузи на Пермската бањска област; Јелабушкиот и Сарапулскиот округ на Вјатската бањска област; и Волскиот, Хвалинскиот и Хотинскиот округ на Саратовската бањска област. Во 1851 година, териториите на Бугулмските, Бузулучките и Бугурусланските окрузи биле префрлени на Самарската бањска област. Во 1865 година, Оренбуршката бањска област била поделена на Уфските и Оренбуршките бањски области. Уфанскиот губернија ги вклучувал Уфанскиот, Бирскиот, Белебеевскиот, Стерлитамакскиот, Златоустскиот и Мензелинскиот округ.<ref>Гатауллин Р. Ш. Динамика административно-территориального подчинения исторического Башкортостана // Организация территории: статика, динамика, управление: Материалы IV Всероссийской научно-практической конференции (Уфа, февраль 2007). — Уфа, 2007. — 288 с. — стр. 98-103.</ref> Пред [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]], актот што го регулирал правниот статус на Башкирите во рамките на Руската империја бил „Правилникот за Башкирите“, усвоен на 14 мај 1863 година. По револуцијата од 1917 година, започнале процесите на формирање на административно-територијалните структури на автономниот Башкортостан, а по потпишувањето на договор со владата на Советска Русија во 1919 година, на Автономната Башкирска Советска Република. == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== * [http://bashkorttar.ru/?p=105 Средневековые источники — о древних башкирских городах] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=105 |date=20161112203623 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=293 Институты государственного управления и самоуправления у башкир в XV—XVI вв.] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=293 |date=20161114035733 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=287 Уфа намного древнее Казани] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=287 |date=20161114031749 }} * [http://www.vatandash.ru/index.php?article=1616 Южные башкирские территории в начале XVIII века] * [http://vatandash.ru/index.php?article=1900 ''Расселение народов Исторического Башкортостана.'' Статья в журнале [[Ватандаш]]] * [https://cyberleninka.ru/article/n/o-monografii-n-a-mazhitova-a-n-sultanovoy-istoriya-bashkortostana-drevnost-srednevekovie-ufa-kitap-2009-496-s/viewer М. Ф. Маликов. О монографии Н. А. Мажитова, А. М. Султановой «История Башкортостана. Древность. Средневековье»] [[Категорија:Башкири]] 5tixhdr6p0tf1rqemdyhiu94ekg1m8b 5545062 5545061 2026-04-26T20:23:36Z 19user99 72391 /* Етимологија */ 5545062 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Башкирија''' или '''Башкурд''' ({{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]]. Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област.<ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref><ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> ==Етимологија== Целата територија населена од [[Башкири|Башкирите]] во минатото се нарекувала Башкирска земја ([[Башкирски јазик|башкирски]]: ''Башҡорт иле'').<ref>{{книга |автор = [[Асфандияров, Анвар Закирович|А.З.Асфандияров]] |заглавие = Башкирия после вхождения в состав России. (вторая половина XVI- первая половина XIX в). |ссылка = http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 |ответственный = |место = Уфа |издательство = |год = 2006 |том = |страниц = 504 |страницы = |isbn = 5-295-03861-0 |ref = |archive-date = 2017-10-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171027025000/http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 }}</ref> Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: Башгурд, Башгирд, Башгирд, Баскардија, Башгирдија, Башкиртски степи, земја на Баштарците, Башкирд, Башџарди, Башкирија, Паскатир, Баширди. Област наречена Башгурд била спемената во делото „Огуз-Наме“ на Фазлалах Рашид ад-дин од 14 век.<ref> {{книга |автор = |заглавие = История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов |ссылка = |ответственный = |место = {{М}} |издательство = Наука |год = 2009 |том = I |страниц = 400 |страницы = 7 |isbn = 978-5-02-037010-4 (в пер.) }}</ref><ref>Фазлаллах Рашид-ад-дин. Огуз-наме. Баку, 1987. С. 68, 69.</ref> Концептот на Историски Башкортостан е тесно поврзан со концептот на Голема Унгарија (Голема Унгарија, Магна Унгарија) - хипотетичката татковина на [[Унгарци|Унгарците]], спомената од францисканскиот монах од 13 век, Џовани да Плано Карпини, во својот патепис. Унгарските [[Доминикански ред|Доминиканци]], од кои најпознат бил Јулијан, биле вклучени во потрагата по нејзината локација во 1230-тите години.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |title=Эль-А’Лак Эн-Нафис… Глава VI. Мадьяры |access-date=2011-01-12 |archive-date=2015-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055845/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |url-status=live }}</ref> ==Географска локација== Територијата се наоѓа во Јужен Урал и неговата околина. Официјално регистрираните граници за оваа територија се непознати. Различни извори даваат различни описи на нејзините приближни граници, кои варирале во зависност од историските периоди што се разгледуваат. Најраните информации за оваа територија доаѓаат од [[Махмуд Кашгари]] (Кашгар), автор на „Диван лугат ат-турк“ (1072-1074), која вклучува шематска карта што ја прикажува областа и името на Башкиртската степа. Шематската карта не дала прецизен географски опис, но близината на [[Касписко Езеро|Каспиското Езеро]] и долината Етил ([[Волга]]) на запад, Уралските Планини на запад и север и долината Иртиш на исток ни овозможува да заклучиме каде се наоѓа локацијата на Башкиртската степа. Уште порано, во 10 век, [[Ибн Фадлан]] ја споменал земјата Ал-Башгирд и ги навел реките што ги преминувале за време на нивното патување.<ref>Умняков И. И. Самая старая турецкая карта мира. Труды Самаркандского государственного педагогического института. 1940. Т.1, вып.1. с. 103—131.</ref><ref>Путешествие Ибн-Фадлана на Волгу. М.; Л., 1939. С. 66.; [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm Ибн-Фадлан «Записка» о путешествии на Волгу] {{Wayback|url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm |date=20120619014030 }}</ref> Главните контури на територијата на историска Башкирија (Башкортостан) се споменуваат и во петицијата од Башкирите од Уфаската провинција до руската царица Ана Јовановна, датирана од 1733 година и составена на еден конгрес составен од сите Башкири: „А сега ние, најскромните робови на Вашето Царско Височество, имаме земја и вода: именуваната река Тобул, езерото Чапалај, реката Мијач, кои се во округот Кунгур... Исто така, патот Казан за Башкирите кои живеат покрај реката Кама“. Тие, исто така, ги сметале за своја земја наоѓалиштата на Сол-Илецк.<ref>''[[Акманов, Ирек Гайсеевич|Акманов И. Г.]]'' [http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 Челобитная башкир Уфимской провинции на имя императрицы России. // ж."][[Ватандаш]]", 2005. — № 5 {{Wayback|url=http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 |date=20160304102940 }}</ref> Според енциклопедискиот речник на Брокхаус и Ефрон: <blockquote>„Башкирите се народ од турското племе, кој живее првенствено на западните падини и подножјето на Урал и во околните рамнини. Но, во втората половина на 16 век, со неколку исклучоци, тие ја поседувале целата земја помеѓу Кама и Волга до Самара, Оренбург и Орск (кои во тоа време сè уште не постоеле), и источно по должината на Мијас, Исет, Пишма, Тобол и Иртиш до Об“.<ref>[[Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]. Т.3, [[Санкт-Петербург]], 1891. с. 225—240.</ref>.</blockquote> Според друг извор, во истиот период, територијата на Башкирија ги опфаќала „сите шумски и степски области по должината на реките Кама и Белаја и од двете страни на горниот тек на Јаик.“<ref>Сборник материалов для истории Уфимского дворянства, составленный В. А. Новиковым в 1879 году, продолженный и дополненный до 1902 года депутатом Уфимского дворянства Н. А. Гурвичем. Второе издание. Под редакцией [[Гурвич, Николай Александрович|Н. А. Гурвич]]. [[Уфа]], [[1903]]. С. 1.</ref> Користејќи голем број историски извори и официјални документи, вклучувајќи ја и Книгата на големиот цртеж,<ref>[[Книга Большого Чертежа]]. / Подготовка к печати и редакция К. Н. Сербиной. М.:Л.,1950. С.139</ref> современите историчари ја опишуваат територијата на историскиот регион во однос на 17-19 век во следните граници: <blockquote>„Јужната граница на Историскиот Башкортостан се протегала приближно од долниот тек на реката Илек, потоа до средниот тек на Јаик, потоа по реката Уј до горниот тек на Тобол. На запад, башкирските земјишта стигнувале до реката Волга во близина на Саратов и Самара; на северозапад, стигнувале до устието на реката Кинел; потоа по средниот тек на реката Сок, горниот тек на реката Кондурча, потоа по реката Шешма и до реката Кама. На места, башкирските земјишта се протегале над реката Кама. На пример, на десниот брег на реката Кама, во близина на устието на реките Вјатка, Иж и Очер, се наоѓале делови од башкирската територија на волостите Буљар, Бајлар, Јенеј, Уран, Гиреј и Гајни; во втората половина на 18 век, на овие земји постоеле башкирски аули. На север, башкирските земјишта приближно стигнувале до устието на реката Силва и средниот тек на реката Чусоваја; потоа, на североисток, се стеснувале кон југ и се движеле по северниот брег на реката Исет, од нејзиниот горен тек до нејзиниот влив во Тобол.“<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С. 111.</ref></blockquote> Ф. Д. Нефедов напишал пред повеќе од еден век: „да погледнеме во минатото на Башкирија. Овој огромен регион, кој ги опфаќал денешните Оренбуршки и Уфаски покраини, половина од Самара и два округа од Вјатската и Пермската покраина, бил именуван - и сè уште е - по народот што го населувал уште од античко време; овие луѓе се Башкирите“. ==Државна и административно-територијална подреденост== За време на формирањето, подемот и распадот на државите и ширењето на нивното влијание низ Јужен Урал, историскиот Башкортостан, целосно или делумно, од 8-ми до 21-ви век, паднал под влијание или бил дел од [[Волшка Бугарија]], [[Монголско Царство|Монголската империја]], [[Златна Орда|Златната Орда]], [[Ногајска орда|Ногајската Орда]], [[Казански ханат|Казанскиот Ханат]], [[Сибирски Ханат|Сибирскиот Ханат]], [[Руска Империја|Руската Империја]], [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|РСФСР]] и [[Советски Сојуз|СССР]] (административно дел од РСФСР). Нема веродостојни информации за постоењето на државност меѓу Башкирите во Јужен Урал во раниот период. Сепак, делата на Ибн Фадлан, Џовани дел Плано Карпини, Гијом де Рубрук, како и башкирските шежери и [[Епика|епови]], укажуваат на постоење на независна форма на владеење во оваа област пред 13-ти век. Во врска со истиот период, С. И. Руденко,<ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/12.php |title=Джованни Дель Плано Карпини. История Монголов, которых мы называем Татарами С. 48, 57. |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204005045/http://kitap.net.ru/archive/12.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/13.php |title=Гильом де Рубрук. Путешествие в Восточные страны |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402214355/http://kitap.net.ru/archive/13.php |url-status=dead }}</ref><ref>Руденко С. И. Башкиры: Историко-этнографические очерки. — [[Уфа]]:[[Китап (издательство)|Китап]], 2006. — 376с.:ил.</ref> повикувајќи се на Абу Заид ал-Балхи, укажува дека западните региони на Башкирија биле дел и подредени на бугарската држава. З. И. Еникеев, повикувајќи се на Р. Г. Кузеев, напишал дека „Башкирите од племињата Буљар (Билјар), Јанаи, Мин, Аили ги евидентирале во своите шезери бугарските ханови Ајдар, Саит, Амир, Салим, Илгам, Габдула како свои владетели.“<ref>Абу Заид аль-Балхи. Книга видов земли // BGA. T. I. Leiden, 1870. C. 123.</ref><ref>Башкирские шежере/ Сост. Р. Г. Кузеев. Уфа, 1960. С. 50-63, 166—173, 175—223</ref><ref>Еникеев З. И. Правовой статус Башкортостана в составе России: историко-правовое исследование. — Уфа: Гилем, 2002. — 371 с. — С.35.</ref> Исто така, З. И. Еникеев во своето дело пишувал за постоењето, пред монголско-татарската инвазија, како дел од конфедерација, на туркофонски држави наречени Дешт-и-Кипчак, силна башкирска држава - Табинскиот ханат. Во исто време, авторот се потпира на друга студија од Р. Г. Кузеев — имено, унгарскиот монах Јулијан во својот извештај споменува дека Башкирите имале свој владетел (хан) во 1235–1236 година.<ref>Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. С. 261—265.</ref><ref>Аннинский С. А. Известия венгерских миссионеров XIII—XIV вв. о татарах в Восточной Европе // Исторический архив. Т. III. М.; Л., 1940.</ref> Во 13 век, Историскиот Башкортостан паднал под влијание на Монголската империја. Според некои извори, како што се Џовани дел Плано Карпино и И.С. Руденко, Башкортостан бил освоен од Монголците по падот на Волшка Бугарија. Според И.С. Руденко, освојувањето на Бугарскиот Ханат се случило во 1229 година, а во 1236 година, „цела Башкирија“ била освоена. Според Л. Н. Гумилев, кој пак веројатно се потпира на извештајот на унгарскиот монах Јулијан, „монголско-башкирската војна траела 14 години... Башкирите постојано победувале во битки и конечно склучиле договор за пријателство и сојуз, по што Монголците се обединиле со Башкирите за понатамошни освојувања“. Според него, овој настан се случил помеѓу 1220 и 1223 година.<ref>Гумилев Л. Н. Древняя Русь и Великая Степь. С. 459.</ref> Според З. И. Јеникејев, двете изјави не се контрадикторни. Башкирските племиња, под влијание на Волшка Бугарија, биле принудени да ја признаат својата зависност по падот на Биљар. Поголемиот дел од башкирските племиња, предводени во тоа време од Мујтен-би, доброволно се приклучиле кон монголската држава. Авторите на „Историјата на Башкортостан“ веруваат дека „анексијата на Башкирите кон монголската држава“ се случила помеѓу 1207 и 1208 година. Покрај тоа, „чинот на влегување на Башкирите во Монголската империја вклучувал и принуда и признавање“. Во овој поглед, мислењето на Г. А. Федоров-Давидов, водечки историчар на Златната Орда, е значајно. Осврнувајќи се на фактот дека Башкирите биле управувани од нивниот сопствен хан, тој забележал дека [[Монголци|Монголците]] никогаш не ги поштедиле локалните владетели на народите што ги освоиле со сила. Исклучок бил направен за Башкирите, бидејќи тие доброволно ја признале монголската власт во својата земја“. Фактот дека Башкирите преживеале како независен народ за време на периодот на монголското истребување на цели народи кои претходно живееле во нивните соседства сведочи за посебниот однос меѓу освојувачите и домородните жители на Башкирија.<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С.66.</ref> Како што е познато, во првата половина на 13 век била формирана независната држава Златна Орда, основана од Бату Кан; територијата на Историски Башкортостан била исто така дел од неа. В. Л. Егоров во своето дело „Историска географија на Златната Орда во 13-14 век“ дал опис на територијата на Златната Орда, цитирајќи ги Ал-Омари и Рубрук, кои ја споменуваат Башкирија како регион: „опишувајќи ја територијата на државата како целина, ал-Омари ги наведува имињата на нејзините најпознати градови и покраини. Меѓу нив, тој ги именува Хорезм, Сигнак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, Мајар, Азак, Акчакерман, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, Дербент, како и регионите Сибир и Ибир, Башкирд и Чулиман“. Се споменува и северната граница на империјата: „градот Булгар и регионот Башкирд (Башкирија) се именувани како северна граница на државата".<ref>[http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm Егоров В. Л. Историческая география Золотой Орды в XIII—XIV вв.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm |date=2008-04-10 }} —М.:Наука, 1985. — 244 с.:ил.</ref> Греков и Јакубовски го цитирале и арапскиот историчар ал-Омари во нивното дело „Златната орда и нејзиниот пад“: „границите на оваа држава од страната на Џејхун се Хорезм, Саганак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, градот Мајар, Азак, Акча-кермен, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, регионот Сибир, Ибир, Башкирд и Чулиман... Градот [[Баку]] е еден од градовите во Ширванската област, а во негова близина се наоѓа „Железната порта“, која Турците ја нарекуваат Димиркапу“.<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |title=Б. Д. Греков A.Ю. Якубовский Золотая орда и её падение. Академия наук СССР. |access-date=2010-11-10 |archive-date=2015-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610174752/http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |url-status=live }}</ref> Опишувајќи ја административната и политичката структура на Златната орда, авторот забележал: „нема директни индикации во изворите за локацијата на границата помеѓу десното и левото крило на Златната Орда“. Г. А. Федоров-Давидов го критикувал мислењето дека Волга е таква граница: „Најверојатно, границата помеѓу двете крила на државата Златна Орда минувала во регионот на реката Јаик (Урал)... Основата на административно-територијалната поделба на државата Златна Орда бил системот на улуси. Неговата суштина се состоела во правото на феудалните господари да добијат одредена апанажа - улус - од ханот, за што неговиот сопственик преземал одредени воени и економски обврски". Врз основа на описот на локацијата на улусите, може да се претпостави дека територијата на Башкирија била поделена на деветти и десетти улус, кои се наоѓале по должината на десниот и левиот брег на Јаик (Урал). Веројатно, дел од територијата бил дел од осмиот улус, личниот домен на Бату Кан, кој се наоѓал по должината на левиот брег на Волга. Информациите од картите вклучени во книгата [https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm „Историска географија на Златната орда во 13-14 век“] ни овозможуваат да заклучиме дека територијата на Башкирија била подредена на сарајските и шибанските улуси. Анализата на достапните информации укажува на фрагментација на предметната територија во текот на 13-14 век и нејзина потчинетост на различни улуси, односно локални владетели. Границите на овие улуси веројатно немале јасни контури, а исто така е можно да се претпостави дека границите меѓу улусите се протегале по должината на Уралските Планини или реката Белаја (Агидел). По распадот на Златната Орда, територијата на Башкирија била дел од Ногајската Орда, Казанскиот и Сибирскиот Ханат. Во втората половина на 16 век, Башкортостан бил анексиран од Русија. == Во рамките на Руската Империја== [[File:History of Russia, 1682-1762.jpg|thumb|left|Казанската губернија во 1708 година]] [[File:Orenburgskaia Governorate map (1808).jpg|thumb|Оренбуршката губернија во 1808 година]] Откако Башкирите го прифатиле руското државјанство, територијата на Башкирија била вклучена во Казанскиот округ. Од 1586 година, главниот дел од регионот бил доделен на Уфанскиот округ, североисточниот дел бил дел од Верхотурскиот округ, а Трансуралскиот дел станал дел од Тоболскиот округ. Овие области биле управувани од Казанскиот и Сибирскиот Приказ лоцирани во Москва. Овој систем на управување опстојувал до почетокот на 18 век. По првата реформа на административно-територијалната структура на Русија од страна на [[Петар Велики]] (1708), биле формирани осум големи покраини. Територијата на Башкирија била поделена и потчинета на Казанскиот и Сибирскиот округ. За време на следната реформа на Петар Велики (1744), била формирана Оренбуршката губернија, првично составена од Уфанската, Исетската и Оренбуршката област, а од 1781 година и од Оренбуршкиот, Уфанскиот, Стерлитамачкиот, Бирскиот, Менжелинскиот, Верхнеуралскиот, Троицкиот, Чељабинскиот и Бугулмскиот округ. Во 1781 година, Оренбуршката губернија била реорганизиран во Уфанско вицекралство, кое се состоело од Уфанската и Оренбуршката област. Уфанската област ги обединувала Уфанската, Бирската, Стерлитамачката, Менжелинската, Белебеевскиот, Чељабинската, Бугулмската и Бугурусланската област. Оренбуршката област, пак, ги вклучувала Оренбуршкиот, Верхнеуралскиот, Бузулучкиот и Сергиевскиот округ. Во 1784 година, Троицкиот ујезд бил формиран во рамките на Уфаскато вицекралство. Во 1796 година, Вицекралството Уфа било трансформирано во Оренбуршка бањска област, составено од 10 окрузи. За време на оваа трансформација, Белебеевскиот, Бугурусланскиот и Сергиевскиот округ биле елиминирани од претходно постоечките окрузи. Во 1804 година, Белебеевскиот и Бугурусланскиот округ биле обновени. Оддалечените територии на Башкортостан станале дел од Осински, Пермски, Красноуфимски, Екатеринбургски и Шадрински окрузи на Пермската бањска област; Јелабушкиот и Сарапулскиот округ на Вјатската бањска област; и Волскиот, Хвалинскиот и Хотинскиот округ на Саратовската бањска област. Во 1851 година, териториите на Бугулмските, Бузулучките и Бугурусланските окрузи биле префрлени на Самарската бањска област. Во 1865 година, Оренбуршката бањска област била поделена на Уфските и Оренбуршките бањски области. Уфанскиот губернија ги вклучувал Уфанскиот, Бирскиот, Белебеевскиот, Стерлитамакскиот, Златоустскиот и Мензелинскиот округ.<ref>Гатауллин Р. Ш. Динамика административно-территориального подчинения исторического Башкортостана // Организация территории: статика, динамика, управление: Материалы IV Всероссийской научно-практической конференции (Уфа, февраль 2007). — Уфа, 2007. — 288 с. — стр. 98-103.</ref> Пред [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]], актот што го регулирал правниот статус на Башкирите во рамките на Руската империја бил „Правилникот за Башкирите“, усвоен на 14 мај 1863 година. По револуцијата од 1917 година, започнале процесите на формирање на административно-територијалните структури на автономниот Башкортостан, а по потпишувањето на договор со владата на Советска Русија во 1919 година, на Автономната Башкирска Советска Република. == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== * [http://bashkorttar.ru/?p=105 Средневековые источники — о древних башкирских городах] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=105 |date=20161112203623 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=293 Институты государственного управления и самоуправления у башкир в XV—XVI вв.] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=293 |date=20161114035733 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=287 Уфа намного древнее Казани] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=287 |date=20161114031749 }} * [http://www.vatandash.ru/index.php?article=1616 Южные башкирские территории в начале XVIII века] * [http://vatandash.ru/index.php?article=1900 ''Расселение народов Исторического Башкортостана.'' Статья в журнале [[Ватандаш]]] * [https://cyberleninka.ru/article/n/o-monografii-n-a-mazhitova-a-n-sultanovoy-istoriya-bashkortostana-drevnost-srednevekovie-ufa-kitap-2009-496-s/viewer М. Ф. Маликов. О монографии Н. А. Мажитова, А. М. Султановой «История Башкортостана. Древность. Средневековье»] [[Категорија:Башкири]] l7vvv0elxu2icfjmqhkqt0rbnhwrd3s 5545064 5545062 2026-04-26T20:24:12Z 19user99 72391 /* Во рамките на Руската Империја */ 5545064 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Smaller_Bashkiria_in_1919.svg|мини|Карта на Мала Башкирија во 1919 година]] [[Податотека:Greater_Bashkiria_in_1922.svg|мини|Карта на Голема Башкирија од 1922 година]] '''Башкирија''' или '''Башкурд''' ({{Langx|ba|Башҡортостан/Başqurtustan}}) — историски и географски регион во [[Урал (планина)|Урал]], традиционалната граница помеѓу [[Северна Азија]] и [[Источна Европа]] во современа Русија, населен со [[Башкири]]. Денес, територијата е административно поделена помеѓу [[Башкортостан|Република Башкортостан]], [[Оренбуршка Област|Оренбуршката]] и [[Чељабинска Област|Чељабинската област]], делови од Република [[Татарстан]], југоисточниот дел на [[Удмуртија]], јужниот дел на [[Пермски крај|Пермскиот крај]], југозападниот дел на [[Свердловска Област|Свердловската област]], западниот дел на [[Курганска Област|Курган]], североисточниот дел на [[Самарска Област|Самара]], источниот дел на [[Саратовска Област|Саратовската]] област.<ref>The article: [http://рус.башкирская-энциклопедия.рф/index.php/prosmotr/2-statya/7259-bashkortostan «Башкортостан» в Башкирской энциклопедии]{{Мртва врска|date=June 2019}}.</ref><ref>История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М.М.Кульшарипов. М., Наука, 2009, Т.I., С.7., 400 с., {{ISBN|978-5-02-037010-4}} (в пер.).</ref> ==Етимологија== Целата територија населена од [[Башкири|Башкирите]] во минатото се нарекувала Башкирска земја ([[Башкирски јазик|башкирски]]: ''Башҡорт иле'').<ref>{{книга |автор = [[Асфандияров, Анвар Закирович|А.З.Асфандияров]] |заглавие = Башкирия после вхождения в состав России. (вторая половина XVI- первая половина XIX в). |ссылка = http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 |ответственный = |место = Уфа |издательство = |год = 2006 |том = |страниц = 504 |страницы = |isbn = 5-295-03861-0 |ref = |archive-date = 2017-10-27 |archive-url = https://web.archive.org/web/20171027025000/http://kitaptar.bashkort.org/book/bashkiriya_posle_vhozhdeniya_v_sostav_rossii._(vtoraya_polovina_xvi_pervaya_polovina_xix_v).ufa._2006 }}</ref> Различни други имиња биле користени за регионот низ неговата историја, вклучувајќи ги: Башгурд, Башгирд, Башгирд, Баскардија, Башгирдија, Башкиртски степи, земја на Баштарците, Башкирд, Башџарди, Башкирија, Паскатир, Баширди. Област наречена Башгурд била спемената во делото „Огуз-Наме“ на Фазлалах Рашид ад-дин од 14 век.<ref> {{книга |автор = |заглавие = История башкирского народа: в 7 т./ гл. ред. М. М. Кульшарипов |ссылка = |ответственный = |место = {{М}} |издательство = Наука |год = 2009 |том = I |страниц = 400 |страницы = 7 |isbn = 978-5-02-037010-4 (в пер.) }}</ref><ref>Фазлаллах Рашид-ад-дин. Огуз-наме. Баку, 1987. С. 68, 69.</ref> Концептот на Историски Башкортостан е тесно поврзан со концептот на Голема Унгарија (Голема Унгарија, Магна Унгарија) - хипотетичката татковина на [[Унгарци|Унгарците]], спомената од францисканскиот монах од 13 век, Џовани да Плано Карпини, во својот патепис. Унгарските [[Доминикански ред|Доминиканци]], од кои најпознат бил Јулијан, биле вклучени во потрагата по нејзината локација во 1230-тите години.<ref>{{Cite web |url=http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |title=Эль-А’Лак Эн-Нафис… Глава VI. Мадьяры |access-date=2011-01-12 |archive-date=2015-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150930055845/http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Russ/X/Chwolson_Dast/text4.htm |url-status=live }}</ref> ==Географска локација== Територијата се наоѓа во Јужен Урал и неговата околина. Официјално регистрираните граници за оваа територија се непознати. Различни извори даваат различни описи на нејзините приближни граници, кои варирале во зависност од историските периоди што се разгледуваат. Најраните информации за оваа територија доаѓаат од [[Махмуд Кашгари]] (Кашгар), автор на „Диван лугат ат-турк“ (1072-1074), која вклучува шематска карта што ја прикажува областа и името на Башкиртската степа. Шематската карта не дала прецизен географски опис, но близината на [[Касписко Езеро|Каспиското Езеро]] и долината Етил ([[Волга]]) на запад, Уралските Планини на запад и север и долината Иртиш на исток ни овозможува да заклучиме каде се наоѓа локацијата на Башкиртската степа. Уште порано, во 10 век, [[Ибн Фадлан]] ја споменал земјата Ал-Башгирд и ги навел реките што ги преминувале за време на нивното патување.<ref>Умняков И. И. Самая старая турецкая карта мира. Труды Самаркандского государственного педагогического института. 1940. Т.1, вып.1. с. 103—131.</ref><ref>Путешествие Ибн-Фадлана на Волгу. М.; Л., 1939. С. 66.; [http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm Ибн-Фадлан «Записка» о путешествии на Волгу] {{Wayback|url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/fadlan.htm |date=20120619014030 }}</ref> Главните контури на територијата на историска Башкирија (Башкортостан) се споменуваат и во петицијата од Башкирите од Уфаската провинција до руската царица Ана Јовановна, датирана од 1733 година и составена на еден конгрес составен од сите Башкири: „А сега ние, најскромните робови на Вашето Царско Височество, имаме земја и вода: именуваната река Тобул, езерото Чапалај, реката Мијач, кои се во округот Кунгур... Исто така, патот Казан за Башкирите кои живеат покрај реката Кама“. Тие, исто така, ги сметале за своја земја наоѓалиштата на Сол-Илецк.<ref>''[[Акманов, Ирек Гайсеевич|Акманов И. Г.]]'' [http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 Челобитная башкир Уфимской провинции на имя императрицы России. // ж."][[Ватандаш]]", 2005. — № 5 {{Wayback|url=http://www.vatandash.ru/index.php?article=390 |date=20160304102940 }}</ref> Според енциклопедискиот речник на Брокхаус и Ефрон: <blockquote>„Башкирите се народ од турското племе, кој живее првенствено на западните падини и подножјето на Урал и во околните рамнини. Но, во втората половина на 16 век, со неколку исклучоци, тие ја поседувале целата земја помеѓу Кама и Волга до Самара, Оренбург и Орск (кои во тоа време сè уште не постоеле), и источно по должината на Мијас, Исет, Пишма, Тобол и Иртиш до Об“.<ref>[[Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]]. Т.3, [[Санкт-Петербург]], 1891. с. 225—240.</ref>.</blockquote> Според друг извор, во истиот период, територијата на Башкирија ги опфаќала „сите шумски и степски области по должината на реките Кама и Белаја и од двете страни на горниот тек на Јаик.“<ref>Сборник материалов для истории Уфимского дворянства, составленный В. А. Новиковым в 1879 году, продолженный и дополненный до 1902 года депутатом Уфимского дворянства Н. А. Гурвичем. Второе издание. Под редакцией [[Гурвич, Николай Александрович|Н. А. Гурвич]]. [[Уфа]], [[1903]]. С. 1.</ref> Користејќи голем број историски извори и официјални документи, вклучувајќи ја и Книгата на големиот цртеж,<ref>[[Книга Большого Чертежа]]. / Подготовка к печати и редакция К. Н. Сербиной. М.:Л.,1950. С.139</ref> современите историчари ја опишуваат територијата на историскиот регион во однос на 17-19 век во следните граници: <blockquote>„Јужната граница на Историскиот Башкортостан се протегала приближно од долниот тек на реката Илек, потоа до средниот тек на Јаик, потоа по реката Уј до горниот тек на Тобол. На запад, башкирските земјишта стигнувале до реката Волга во близина на Саратов и Самара; на северозапад, стигнувале до устието на реката Кинел; потоа по средниот тек на реката Сок, горниот тек на реката Кондурча, потоа по реката Шешма и до реката Кама. На места, башкирските земјишта се протегале над реката Кама. На пример, на десниот брег на реката Кама, во близина на устието на реките Вјатка, Иж и Очер, се наоѓале делови од башкирската територија на волостите Буљар, Бајлар, Јенеј, Уран, Гиреј и Гајни; во втората половина на 18 век, на овие земји постоеле башкирски аули. На север, башкирските земјишта приближно стигнувале до устието на реката Силва и средниот тек на реката Чусоваја; потоа, на североисток, се стеснувале кон југ и се движеле по северниот брег на реката Исет, од нејзиниот горен тек до нејзиниот влив во Тобол.“<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С. 111.</ref></blockquote> Ф. Д. Нефедов напишал пред повеќе од еден век: „да погледнеме во минатото на Башкирија. Овој огромен регион, кој ги опфаќал денешните Оренбуршки и Уфаски покраини, половина од Самара и два округа од Вјатската и Пермската покраина, бил именуван - и сè уште е - по народот што го населувал уште од античко време; овие луѓе се Башкирите“. ==Државна и административно-територијална подреденост== За време на формирањето, подемот и распадот на државите и ширењето на нивното влијание низ Јужен Урал, историскиот Башкортостан, целосно или делумно, од 8-ми до 21-ви век, паднал под влијание или бил дел од [[Волшка Бугарија]], [[Монголско Царство|Монголската империја]], [[Златна Орда|Златната Орда]], [[Ногајска орда|Ногајската Орда]], [[Казански ханат|Казанскиот Ханат]], [[Сибирски Ханат|Сибирскиот Ханат]], [[Руска Империја|Руската Империја]], [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|РСФСР]] и [[Советски Сојуз|СССР]] (административно дел од РСФСР). Нема веродостојни информации за постоењето на државност меѓу Башкирите во Јужен Урал во раниот период. Сепак, делата на Ибн Фадлан, Џовани дел Плано Карпини, Гијом де Рубрук, како и башкирските шежери и [[Епика|епови]], укажуваат на постоење на независна форма на владеење во оваа област пред 13-ти век. Во врска со истиот период, С. И. Руденко,<ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/12.php |title=Джованни Дель Плано Карпини. История Монголов, которых мы называем Татарами С. 48, 57. |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-02-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120204005045/http://kitap.net.ru/archive/12.php |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://kitap.net.ru/archive/13.php |title=Гильом де Рубрук. Путешествие в Восточные страны |access-date=2008-04-18 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402214355/http://kitap.net.ru/archive/13.php |url-status=dead }}</ref><ref>Руденко С. И. Башкиры: Историко-этнографические очерки. — [[Уфа]]:[[Китап (издательство)|Китап]], 2006. — 376с.:ил.</ref> повикувајќи се на Абу Заид ал-Балхи, укажува дека западните региони на Башкирија биле дел и подредени на бугарската држава. З. И. Еникеев, повикувајќи се на Р. Г. Кузеев, напишал дека „Башкирите од племињата Буљар (Билјар), Јанаи, Мин, Аили ги евидентирале во своите шезери бугарските ханови Ајдар, Саит, Амир, Салим, Илгам, Габдула како свои владетели.“<ref>Абу Заид аль-Балхи. Книга видов земли // BGA. T. I. Leiden, 1870. C. 123.</ref><ref>Башкирские шежере/ Сост. Р. Г. Кузеев. Уфа, 1960. С. 50-63, 166—173, 175—223</ref><ref>Еникеев З. И. Правовой статус Башкортостана в составе России: историко-правовое исследование. — Уфа: Гилем, 2002. — 371 с. — С.35.</ref> Исто така, З. И. Еникеев во своето дело пишувал за постоењето, пред монголско-татарската инвазија, како дел од конфедерација, на туркофонски држави наречени Дешт-и-Кипчак, силна башкирска држава - Табинскиот ханат. Во исто време, авторот се потпира на друга студија од Р. Г. Кузеев — имено, унгарскиот монах Јулијан во својот извештај споменува дека Башкирите имале свој владетел (хан) во 1235–1236 година.<ref>Кузеев Р. Г. Происхождение башкирского народа. С. 261—265.</ref><ref>Аннинский С. А. Известия венгерских миссионеров XIII—XIV вв. о татарах в Восточной Европе // Исторический архив. Т. III. М.; Л., 1940.</ref> Во 13 век, Историскиот Башкортостан паднал под влијание на Монголската империја. Според некои извори, како што се Џовани дел Плано Карпино и И.С. Руденко, Башкортостан бил освоен од Монголците по падот на Волшка Бугарија. Според И.С. Руденко, освојувањето на Бугарскиот Ханат се случило во 1229 година, а во 1236 година, „цела Башкирија“ била освоена. Според Л. Н. Гумилев, кој пак веројатно се потпира на извештајот на унгарскиот монах Јулијан, „монголско-башкирската војна траела 14 години... Башкирите постојано победувале во битки и конечно склучиле договор за пријателство и сојуз, по што Монголците се обединиле со Башкирите за понатамошни освојувања“. Според него, овој настан се случил помеѓу 1220 и 1223 година.<ref>Гумилев Л. Н. Древняя Русь и Великая Степь. С. 459.</ref> Според З. И. Јеникејев, двете изјави не се контрадикторни. Башкирските племиња, под влијание на Волшка Бугарија, биле принудени да ја признаат својата зависност по падот на Биљар. Поголемиот дел од башкирските племиња, предводени во тоа време од Мујтен-би, доброволно се приклучиле кон монголската држава. Авторите на „Историјата на Башкортостан“ веруваат дека „анексијата на Башкирите кон монголската држава“ се случила помеѓу 1207 и 1208 година. Покрај тоа, „чинот на влегување на Башкирите во Монголската империја вклучувал и принуда и признавање“. Во овој поглед, мислењето на Г. А. Федоров-Давидов, водечки историчар на Златната Орда, е значајно. Осврнувајќи се на фактот дека Башкирите биле управувани од нивниот сопствен хан, тој забележал дека [[Монголци|Монголците]] никогаш не ги поштедиле локалните владетели на народите што ги освоиле со сила. Исклучок бил направен за Башкирите, бидејќи тие доброволно ја признале монголската власт во својата земја“. Фактот дека Башкирите преживеале како независен народ за време на периодот на монголското истребување на цели народи кои претходно живееле во нивните соседства сведочи за посебниот однос меѓу освојувачите и домородните жители на Башкирија.<ref>История Башкортостана с древнейших времен до наших дней: В 2 т. / И. Г. Акманов, Н. М. Кулбахтин, А. З. Асфандияров, и др.; Под ред. И. Г. Акманова. Т.1. История Башкортостана с древнейших времен до конца XIX в. — Уфа: Китап, 2004. — 488 с.: ил. — С.66.</ref> Како што е познато, во првата половина на 13 век била формирана независната држава Златна Орда, основана од Бату Кан; територијата на Историски Башкортостан била исто така дел од неа. В. Л. Егоров во своето дело „Историска географија на Златната Орда во 13-14 век“ дал опис на територијата на Златната Орда, цитирајќи ги Ал-Омари и Рубрук, кои ја споменуваат Башкирија како регион: „опишувајќи ја територијата на државата како целина, ал-Омари ги наведува имињата на нејзините најпознати градови и покраини. Меѓу нив, тој ги именува Хорезм, Сигнак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, Мајар, Азак, Акчакерман, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, Дербент, како и регионите Сибир и Ибир, Башкирд и Чулиман“. Се споменува и северната граница на империјата: „градот Булгар и регионот Башкирд (Башкирија) се именувани како северна граница на државата".<ref>[http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm Егоров В. Л. Историческая география Золотой Орды в XIII—XIV вв.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm |date=2008-04-10 }} —М.:Наука, 1985. — 244 с.:ил.</ref> Греков и Јакубовски го цитирале и арапскиот историчар ал-Омари во нивното дело „Златната орда и нејзиниот пад“: „границите на оваа држава од страната на Џејхун се Хорезм, Саганак, Саирам, Јарканд, Џенд, Сарај, градот Мајар, Азак, Акча-кермен, Кафа, Судак, Саксин, Укек, Булгар, регионот Сибир, Ибир, Башкирд и Чулиман... Градот [[Баку]] е еден од градовите во Ширванската област, а во негова близина се наоѓа „Железната порта“, која Турците ја нарекуваат Димиркапу“.<ref>{{Cite web |url=http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |title=Б. Д. Греков A.Ю. Якубовский Золотая орда и её падение. Академия наук СССР. |access-date=2010-11-10 |archive-date=2015-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150610174752/http://krotov.info/lib_sec/04_g/gre/grekov_01.htm |url-status=live }}</ref> Опишувајќи ја административната и политичката структура на Златната орда, авторот забележал: „нема директни индикации во изворите за локацијата на границата помеѓу десното и левото крило на Златната Орда“. Г. А. Федоров-Давидов го критикувал мислењето дека Волга е таква граница: „Најверојатно, границата помеѓу двете крила на државата Златна Орда минувала во регионот на реката Јаик (Урал)... Основата на административно-територијалната поделба на државата Златна Орда бил системот на улуси. Неговата суштина се состоела во правото на феудалните господари да добијат одредена апанажа - улус - од ханот, за што неговиот сопственик преземал одредени воени и економски обврски". Врз основа на описот на локацијата на улусите, може да се претпостави дека територијата на Башкирија била поделена на деветти и десетти улус, кои се наоѓале по должината на десниот и левиот брег на Јаик (Урал). Веројатно, дел од територијата бил дел од осмиот улус, личниот домен на Бату Кан, кој се наоѓал по должината на левиот брег на Волга. Информациите од картите вклучени во книгата [https://web.archive.org/web/20080410234058/http://annals.xlegio.ru/volga/egorov/egorov.htm „Историска географија на Златната орда во 13-14 век“] ни овозможуваат да заклучиме дека територијата на Башкирија била подредена на сарајските и шибанските улуси. Анализата на достапните информации укажува на фрагментација на предметната територија во текот на 13-14 век и нејзина потчинетост на различни улуси, односно локални владетели. Границите на овие улуси веројатно немале јасни контури, а исто така е можно да се претпостави дека границите меѓу улусите се протегале по должината на Уралските Планини или реката Белаја (Агидел). По распадот на Златната Орда, територијата на Башкирија била дел од Ногајската Орда, Казанскиот и Сибирскиот Ханат. Во втората половина на 16 век, Башкортостан бил анексиран од Русија. == Во рамките на Руската Империја== [[File:History of Russia, 1682-1762.jpg|thumb|right|Казанската губернија во 1708 година]] [[File:Orenburgskaia Governorate map (1808).jpg|thumb|Оренбуршката губернија во 1808 година]] Откако Башкирите го прифатиле руското државјанство, територијата на Башкирија била вклучена во Казанскиот округ. Од 1586 година, главниот дел од регионот бил доделен на Уфанскиот округ, североисточниот дел бил дел од Верхотурскиот округ, а Трансуралскиот дел станал дел од Тоболскиот округ. Овие области биле управувани од Казанскиот и Сибирскиот Приказ лоцирани во Москва. Овој систем на управување опстојувал до почетокот на 18 век. По првата реформа на административно-територијалната структура на Русија од страна на [[Петар Велики]] (1708), биле формирани осум големи покраини. Територијата на Башкирија била поделена и потчинета на Казанскиот и Сибирскиот округ. За време на следната реформа на Петар Велики (1744), била формирана Оренбуршката губернија, првично составена од Уфанската, Исетската и Оренбуршката област, а од 1781 година и од Оренбуршкиот, Уфанскиот, Стерлитамачкиот, Бирскиот, Менжелинскиот, Верхнеуралскиот, Троицкиот, Чељабинскиот и Бугулмскиот округ. Во 1781 година, Оренбуршката губернија била реорганизиран во Уфанско вицекралство, кое се состоело од Уфанската и Оренбуршката област. Уфанската област ги обединувала Уфанската, Бирската, Стерлитамачката, Менжелинската, Белебеевскиот, Чељабинската, Бугулмската и Бугурусланската област. Оренбуршката област, пак, ги вклучувала Оренбуршкиот, Верхнеуралскиот, Бузулучкиот и Сергиевскиот округ. Во 1784 година, Троицкиот ујезд бил формиран во рамките на Уфаскато вицекралство. Во 1796 година, Вицекралството Уфа било трансформирано во Оренбуршка бањска област, составено од 10 окрузи. За време на оваа трансформација, Белебеевскиот, Бугурусланскиот и Сергиевскиот округ биле елиминирани од претходно постоечките окрузи. Во 1804 година, Белебеевскиот и Бугурусланскиот округ биле обновени. Оддалечените територии на Башкортостан станале дел од Осински, Пермски, Красноуфимски, Екатеринбургски и Шадрински окрузи на Пермската бањска област; Јелабушкиот и Сарапулскиот округ на Вјатската бањска област; и Волскиот, Хвалинскиот и Хотинскиот округ на Саратовската бањска област. Во 1851 година, териториите на Бугулмските, Бузулучките и Бугурусланските окрузи биле префрлени на Самарската бањска област. Во 1865 година, Оренбуршката бањска област била поделена на Уфските и Оренбуршките бањски области. Уфанскиот губернија ги вклучувал Уфанскиот, Бирскиот, Белебеевскиот, Стерлитамакскиот, Златоустскиот и Мензелинскиот округ.<ref>Гатауллин Р. Ш. Динамика административно-территориального подчинения исторического Башкортостана // Организация территории: статика, динамика, управление: Материалы IV Всероссийской научно-практической конференции (Уфа, февраль 2007). — Уфа, 2007. — 288 с. — стр. 98-103.</ref> Пред [[Февруарска револуција|Февруарската револуција]], актот што го регулирал правниот статус на Башкирите во рамките на Руската империја бил „Правилникот за Башкирите“, усвоен на 14 мај 1863 година. По револуцијата од 1917 година, започнале процесите на формирање на административно-територијалните структури на автономниот Башкортостан, а по потпишувањето на договор со владата на Советска Русија во 1919 година, на Автономната Башкирска Советска Република. == Наводи == {{Наводи}} ==Надворешни врски== * [http://bashkorttar.ru/?p=105 Средневековые источники — о древних башкирских городах] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=105 |date=20161112203623 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=293 Институты государственного управления и самоуправления у башкир в XV—XVI вв.] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=293 |date=20161114035733 }} * [http://bashkorttar.ru/?p=287 Уфа намного древнее Казани] {{Wayback|url=http://bashkorttar.ru/?p=287 |date=20161114031749 }} * [http://www.vatandash.ru/index.php?article=1616 Южные башкирские территории в начале XVIII века] * [http://vatandash.ru/index.php?article=1900 ''Расселение народов Исторического Башкортостана.'' Статья в журнале [[Ватандаш]]] * [https://cyberleninka.ru/article/n/o-monografii-n-a-mazhitova-a-n-sultanovoy-istoriya-bashkortostana-drevnost-srednevekovie-ufa-kitap-2009-496-s/viewer М. Ф. Маликов. О монографии Н. А. Мажитова, А. М. Султановой «История Башкортостана. Древность. Средневековье»] [[Категорија:Башкири]] 4syxv9tg8roxvrmuzkvbp1n037urv7r 0 1392644 5544950 2026-04-26T17:38:33Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[А.С. Хичкок]] на [[А. С. Хичкок]] презапишувајќи врз пренасочување 5544950 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[А. С. Хичкок]] hpqz6jock0nzu4v4tofudaxhh5tmvzl 5544953 5544950 2026-04-26T17:39:09Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[А. С. Хичкок]] 5544953 wikitext text/x-wiki {{бб|фали празно место помеѓу А. и С.}} 8ckkkaiqsm9boe5sfgoaz3f0sdmxb2n 1 1392645 5544952 2026-04-26T17:38:33Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Разговор:А.С. Хичкок]] на [[Разговор:А. С. Хичкок]] 5544952 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:А. С. Хичкок]] kvtoimkqem8od0cge108wzn80g8u0zq 1 1392646 5544955 2026-04-26T17:40:35Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5544955 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1392647 5544956 2026-04-26T17:41:59Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Општина Бојница | native_name = Община Бойница | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Boynitsa Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Бојница во Бугарија (о... 5544956 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Општина Бојница | native_name = Община Бойница | native_name_lang = bg | settlement_type = [[Општини во Бугарија|Општина]] | image_skyline = Boynitsa Municipality Within Bulgaria.png | image_caption = Положба на Општина Бојница во Бугарија (означена со црвено) | image_flag = | flag_size = 120px | image_shield = | shield_size = 90px | pushpin_map = | latd = 43 |latm = 57 |lats = |latNS = N | longd = 22 |longm = 32 |longs = |longEW = E | coordinates_display = inline,title | subdivision_type = [[Земји во светот|Држава]] | subdivision_name = [[Бугарија]] | subdivision_type1 = [[Области во Бугарија|Област]] | subdivision_name1 = [[Видин (област)|Видин]] | seat_type = Административен центар | seat = [[Бојница]] | leader_title = Градоначалник | leader_name = Анета Генчева | unit_pref = Metric | area_total_km2 = 187.36 | elevation_m = | blank1_name = Населени места | blank1_info = 8 села | population_total = 882 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] | utc_offset1 = +2 | timezone1_DST = [[Источноевропско летно време|EEST]] | utc_offset1_DST = +3 | postal_code_type = [[Поштенски број]] | postal_code = 3843 | area_code_type = Повикувачки број | area_code = +359 9333 | website = {{URL|https://obshtina-boynitsa.com}} }} '''Општина Бојница''' ({{Langx|bg|Община Бойница}}) — општина во Северозападна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Видин (област)|Видинската област]]. Административен центар е селото [[Бојница]]. Има 882 жители (2022).<ref>{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}</ref> == Географија == Општината е сместена во северозападниот дел на [[Видин (област)|Видинската област]]. Со својата површина од 187,361 km², таа го зазема 8-то место меѓу 11-те општини во областа, што претставува 6,13% од вкупната територија на областа. Релјефот на општината е рамничарски и ридски. Територијата е претежно земјоделска и се граничи со [[Србија]] на запад. == Самоуправа == Општината се состои од 8 [[село|села]]. Список на населените места: * [[Бојница|Бојница]] * [[Бориловец]] * [[Градсковски Колиби]] * [[Каниц]] * [[Периловец]] * [[Рабиша]] * [[Шипикова Махала]] * [[Шишенци]] == Поврзано == * [[Видин (област)|Област Видин]] * [[Општини во Бугарија]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://obshtina-boynitsa.com/ Мрежно место на Општина Бојница] {{bg}} {{Општина Бојница}} {{Бугарија-гео-никулец}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Бојница}} [[Категорија:Општини во областа Видин|Бојница]] s92dh2ga3hxh9ogbxve1k685n0vxmc5 10 1392648 5544960 2026-04-26T17:45:12Z Пакко 4588 Создадена страница со: {{Navbox | name = Општина Бојница | title = Населени места во [[Општина Бојница]] | listclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | image = | liststyle = text-align: justify; | group1 = Села | list1 = * [[Бојница (село)|Бојница]] * [[Бориловец]] * [[Градсковски Колиби]] * [[Каниц]] * [[Периловец]] * Р... 5544960 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Општина Бојница | title = Населени места во [[Општина Бојница]] | listclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | image = | liststyle = text-align: justify; | group1 = Села | list1 = * [[Бојница (село)|Бојница]] * [[Бориловец]] * [[Градсковски Колиби]] * [[Каниц]] * [[Периловец]] * [[Рабиша]] * [[Шипикова Махала]] * [[Шишенци]] | below = [[Видин (област)|Област Видин]], [[Бугарија]] }} is889tkn3wbjo90ftr87i5mxk6hu27j 5544961 5544960 2026-04-26T17:45:32Z Пакко 4588 5544961 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Општина Бојница | title = Населени места во [[Општина Бојница]] | listclass = hlist | state = {{{state|autocollapse}}} | image = | liststyle = text-align: justify; | group1 = Села | list1 = * [[Бојница]] * [[Бориловец]] * [[Градсковски Колиби]] * [[Каниц]] * [[Периловец]] * [[Рабиша]] * [[Шипикова Махала]] * [[Шишенци]] | below = [[Видин (област)|Област Видин]], [[Бугарија]] }} jka8z66y66nmfj95ueatxfh5vgyp8gc 0 1392649 5544962 2026-04-26T17:45:51Z Пакко 4588 Пренасочување кон [[Бојница (општина)]] 5544962 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Бојница (општина)]] gk9z5e0elfo34ok0c2vzhs030k4vhhx 1 1392650 5544966 2026-04-26T17:54:08Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{бб}} 5544966 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 5544967 5544966 2026-04-26T17:54:20Z Jtasevski123 69538 5544967 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1392651 5544968 2026-04-26T17:55:02Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] 5544968 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вилијам Гилсон Фарлоу]] cx0nn5vefcg6hdmpim64x6wju2ygpwm 0 1392652 5544969 2026-04-26T17:55:15Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Infobox video game | title = Legend of Grimrock | image = Legend of Grimrock DVD cover.jpg | caption = | developer = Almost Human | publisher = Almost Human | designer = Петри Хекинен, Анти Тихонен | writer = Петри Хекинен, Анти Тихонен | programmer = Петри Хекинен | artist = Јухо Салила | series = | engine = | released = '''Windows'''<br>11 април 2012<br>'''OS X''', '''Li... 5544969 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Legend of Grimrock | image = Legend of Grimrock DVD cover.jpg | caption = | developer = Almost Human | publisher = Almost Human | designer = Петри Хекинен, Анти Тихонен | writer = Петри Хекинен, Анти Тихонен | programmer = Петри Хекинен | artist = Јухо Салила | series = | engine = | released = '''Windows'''<br>11 април 2012<br>'''OS X''', '''Linux'''<br>19 декември 2012<br>'''iOS'''<br>7 мај 2015<br>'''Nintendo Switch'''<br>15 јануари 2024 | genre = [[акциона игра со улоги]], [[истражување на зандани]] | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | platforms = [[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS|OS X]], [[Linux]], [[iOS]], [[Nintendo Switch]] | media = дигитална распределба | input = [[тастатура]], [[сметачко глувче|глувче]] | version = 1.3.7 }} '''''Legend of Grimrock''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Легендата за Гримрок'') — компјутерска игра со улоги создадена од финското [[Инди-игра|инди-студио]] Almost Human. Играта била објавена на 11 април 2012 г.<ref>{{cite web |url=http://www.igromania.ru/gamecalendar-released/?letters=&period=4&year=2012&genre=&translated=0&sortby=0 |title=Дати на излегување |date=2012-04-11 |publisher=[[Игроманија (списание)|Игроманија]] |access-date=2026-04-26}}</ref> Оваа акциона RPG-игра, заснована на класиката ''[[Dungeon Master]]'' од 1987 г., му нуди на играчот [[истражување на зандани]] во реално време. Првично била објавена за [[Microsoft Windows]], а подоцна била префрлена и на [[OS X]], [[Linux]], [[iOS]], како и на [[Nintendo Switch]] во јануари 2024 г. ''Legend of Grimrock'' е деби на финското инди-студио составено од четворица луѓе, кои сами го финансирале развојот на играта. Продолжението, ''[[Legend of Grimrock 2]]'', било објавено во октомври 2014 г. Настаните во играта се одвиваат во оригинален фантастичен свет. Главните ликови се четворица затвореници, кои, поради непознати злосторства, се испратени во недрата на планината Гримрок. За да добијат помилување, мораат да го направат она што никому дотогаш не му успеало: да поминат низ сите нивоа на планината, од врвот до самото подножје. == Играчки процес == [[Податотека:Legend of Grimrock screenshot 01.jpg|thumb|left|Приказ од играта]] Играта се игра од прво лице со движење по „полиња“ и механика во реално време. Играчот управува со група од еден до четворица ликови низ тримерни места поделени на квадрати. Стилот на игра е вдахнат од популарните игри со улоги од 1990-тите, како што се ''[[Dungeon Master]]'' и ''[[Eye of the Beholder]]''. [[Играчки процес|Играчкиот процес]] се состои од истражување на места, решавање на загатки и борба. Ликовите во групата добиваат искуство за секоја победа, што им овозможува да го зголемат своето ниво и да ги подобрат вештините. Многу од најтешките загатки се поставени како бонуси што не се задолжителни за завршување на нивото, но носат вредни награди. Играчот има можност да вклучи т.н. „режим на стара школа“. Во овој режим, системот за карти во играта е исклучен, што го принудува играчот да се потпира исклучиво на своето помнење или самиот да црта карти на хартија, што е непосредно упатување кон игрите од минатиот век. == Приказна == Група затвореници пристигнуваат на врвот на планината со дирижабл, придружувани од вооружени чувари. Осудени за „злосторства против кралот“, тие се фрлени во планината Гримрок и им е ветено дека ако го најдат излезот, сите нивни гревови ќе бидат заборавени. Меѓутоа, ниту еден затвореник дотогаш не се вратил оттаму. Внатре во планината, затворениците се спуштаат низ нивоата водени од чуден глас што го слушаат во соништата. Тие наоѓаат и белешки од претходен патник по име Торум, кој им дава совети за загатките и им раскажува за чудните [[Земјотрес|земјотреси]] што ја тресат планината. На крајот, групата достигнува до најдолното ниво наречено „Затвор“. Таму откриваат дека изворот на гласот е всушност самата планина — или поточно, огромна механичка машина во облик на коцка што веднаш ги напаѓа. Со помош на посебно оружје оставено од градителите на затворот, јунаците успеваат да го уништат механизмот. Во последната сцена, планината избувнува, а судбината на затворениците останува непозната. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Legend of Grimrock}} * {{official website|http://www.grimrock.net/}} * {{MobyGames|id=/legend-of-grimrock}} [[Категорија:Видеоигри од 2012 година]] [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Mac OS X]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за iOS]] [[Категорија:Игри за Линукс]] [[Категорија:Инди-игри]] b0yiw7rdr245t4riv9jzmg55kfrwptx 5544977 5544969 2026-04-26T17:58:19Z Andrew012p 85224 5544977 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Legend of Grimrock | image = Legend of Grimrock DVD cover.jpg | caption = | developer = Almost Human | publisher = Almost Human | designer = Петри Хекинен, Анти Тихонен | writer = Петри Хекинен, Анти Тихонен | programmer = Петри Хекинен | artist = Јухо Салила | series = | engine = | released = '''Windows'''<br>11 април 2012<br>'''OS X''', '''Linux'''<br>19 декември 2012<br>'''iOS'''<br>7 мај 2015<br>'''Nintendo Switch'''<br>15 јануари 2024 | genre = [[акциона игра со улоги]], [[истражување на зандани]] | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | platforms = [[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS|OS X]], [[Linux]], [[iOS]], [[Nintendo Switch]] | media = дигитална распределба | input = [[тастатура]], [[сметачко глувче|глувче]] | version = 1.3.7 }} '''''Legend of Grimrock''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Легендата за Гримрок'') — компјутерска игра со улоги создадена од финското [[Инди-игра|инди-студио]] Almost Human. Играта била објавена на 11 април 2012 г.<ref>{{cite web |url=http://www.igromania.ru/gamecalendar-released/?letters=&period=4&year=2012&genre=&translated=0&sortby=0 |title=Дати на излегување |date=2012-04-11 |publisher=[[Игроманија (списание)|Игроманија]] |access-date=2026-04-26}}</ref> Оваа акциона игра со улоги, заснована на класиката ''[[Dungeon Master]]'' од 1987 г., му нуди на играчот [[истражување на зандани]] во реално време. Првично била објавена за [[Microsoft Windows]], а подоцна била префрлена и на [[OS X]], [[Linux]], [[iOS]], како и на [[Nintendo Switch]] во јануари 2024 г. ''Legend of Grimrock'' е деби на финското инди-студио составено од четворица луѓе, кои сами го финансирале развојот на играта. Продолжението, ''[[Legend of Grimrock 2]]'', било објавено во октомври 2014 г. Настаните во играта се одвиваат во оригинален фантастичен свет. Главните ликови се четворица затвореници, кои, поради непознати злосторства, се испратени во недрата на планината Гримрок. За да добијат помилување, мораат да го направат она што никому дотогаш не му успеало: да поминат низ сите нивоа на планината, од врвот до самото подножје. == Играчки процес == [[Податотека:Legend of Grimrock screenshot 01.jpg|thumb|left|Приказ од играта]] Играта се игра од прво лице со движење по „полиња“ и механика во реално време. Играчот управува со група од еден до четворица ликови низ тримерни места поделени на квадрати. Стилот на игра е вдахнат од популарните игри со улоги од 1990-тите, како што се ''[[Dungeon Master]]'' и ''[[Eye of the Beholder]]''. [[Играчки процес|Играчкиот процес]] се состои од истражување на места, решавање на загатки и борба. Ликовите во групата добиваат искуство за секоја победа, што им овозможува да го зголемат своето ниво и да ги подобрат вештините. Многу од најтешките загатки се поставени како бонуси што не се задолжителни за завршување на нивото, но носат вредни награди. Играчот има можност да вклучи т.н. „режим на стара школа“. Во овој режим, системот за карти во играта е исклучен, што го принудува играчот да се потпира исклучиво на своето помнење или самиот да црта карти на хартија, што е непосредно упатување кон игрите од минатиот век. == Приказна == Група затвореници пристигнуваат на врвот на планината со дирижабл, придружувани од вооружени чувари. Осудени за „злосторства против кралот“, тие се фрлени во планината Гримрок и им е ветено дека ако го најдат излезот, сите нивни гревови ќе бидат заборавени. Меѓутоа, ниту еден затвореник дотогаш не се вратил оттаму. Внатре во планината, затворениците се спуштаат низ нивоата водени од чуден глас што го слушаат во соништата. Тие наоѓаат и белешки од претходен патник по име Торум, кој им дава совети за загатките и им раскажува за чудните [[Земјотрес|земјотреси]] што ја тресат планината. На крајот, групата достигнува до најдолното ниво наречено „Затвор“. Таму откриваат дека изворот на гласот е всушност самата планина — или поточно, огромна механичка машина во облик на коцка што веднаш ги напаѓа. Со помош на посебно оружје оставено од градителите на затворот, јунаците успеваат да го уништат механизмот. Во последната сцена, планината избувнува, а судбината на затворениците останува непозната. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Legend of Grimrock}} * {{official website|http://www.grimrock.net/}} * {{MobyGames|id=/legend-of-grimrock}} [[Категорија:Видеоигри од 2012 година]] [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Mac OS X]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за iOS]] [[Категорија:Игри за Линукс]] [[Категорија:Инди-игри]] nzr29edkl9zn573aqe41jjuk3m5d089 5544986 5544977 2026-04-26T18:00:46Z Andrew012p 85224 5544986 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Legend of Grimrock | image = Legend of Grimrock DVD cover.jpg | caption = | developer = Almost Human | publisher = Almost Human | designer = Петри Хекинен, Анти Тихонен | writer = Петри Хекинен, Анти Тихонен | programmer = Петри Хекинен | artist = Јухо Салила | series = ''Legend of Grimrock'' | engine = | released = '''Windows'''<br>11 април 2012<br>'''OS X''', '''Linux'''<br>19 декември 2012<br>'''iOS'''<br>7 мај 2015<br>'''Nintendo Switch'''<br>15 јануари 2024 | genre = [[акциона игра со улоги]], [[истражување на зандани]] | modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | platforms = [[Microsoft Windows|Windows]], [[macOS|OS X]], [[Linux]], [[iOS]], [[Nintendo Switch]] | media = дигитална распределба | input = [[тастатура]], [[сметачко глувче|глувче]] | version = 1.3.7 }} '''''Legend of Grimrock''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Легендата за Гримрок'') — компјутерска игра со улоги создадена од финското [[Инди-игра|инди-студио]] Almost Human. Играта била објавена на 11 април 2012 г.<ref>{{cite web |url=http://www.igromania.ru/gamecalendar-released/?letters=&period=4&year=2012&genre=&translated=0&sortby=0 |title=Дати на излегување |date=2012-04-11 |publisher=[[Игроманија (списание)|Игроманија]] |access-date=2026-04-26}}</ref> Оваа акциона игра со улоги, заснована на класиката ''[[Dungeon Master]]'' од 1987 г., му нуди на играчот [[истражување на зандани]] во реално време. Првично била објавена за [[Microsoft Windows]], а подоцна била префрлена и на [[OS X]], [[Linux]], [[iOS]], како и на [[Nintendo Switch]] во јануари 2024 г. ''Legend of Grimrock'' е деби на финското инди-студио составено од четворица луѓе, кои сами го финансирале развојот на играта. Продолжението, ''[[Legend of Grimrock 2]]'', било објавено во октомври 2014 г. Настаните во играта се одвиваат во оригинален фантастичен свет. Главните ликови се четворица затвореници, кои, поради непознати злосторства, се испратени во недрата на планината Гримрок. За да добијат помилување, мораат да го направат она што никому дотогаш не му успеало: да поминат низ сите нивоа на планината, од врвот до самото подножје. == Играчки процес == [[Податотека:Legend of Grimrock screenshot 01.jpg|thumb|left|Приказ од играта]] Играта се игра од прво лице со движење по „полиња“ и механика во реално време. Играчот управува со група од еден до четворица ликови низ тримерни места поделени на квадрати. Стилот на игра е вдахнат од популарните игри со улоги од 1990-тите, како што се ''[[Dungeon Master]]'' и ''[[Eye of the Beholder]]''. [[Играчки процес|Играчкиот процес]] се состои од истражување на места, решавање на загатки и борба. Ликовите во групата добиваат искуство за секоја победа, што им овозможува да го зголемат своето ниво и да ги подобрат вештините. Многу од најтешките загатки се поставени како бонуси што не се задолжителни за завршување на нивото, но носат вредни награди. Играчот има можност да вклучи т.н. „режим на стара школа“. Во овој режим, системот за карти во играта е исклучен, што го принудува играчот да се потпира исклучиво на своето помнење или самиот да црта карти на хартија, што е непосредно упатување кон игрите од минатиот век. == Приказна == Група затвореници пристигнуваат на врвот на планината со дирижабл, придружувани од вооружени чувари. Осудени за „злосторства против кралот“, тие се фрлени во планината Гримрок и им е ветено дека ако го најдат излезот, сите нивни гревови ќе бидат заборавени. Меѓутоа, ниту еден затвореник дотогаш не се вратил оттаму. Внатре во планината, затворениците се спуштаат низ нивоата водени од чуден глас што го слушаат во соништата. Тие наоѓаат и белешки од претходен патник по име Торум, кој им дава совети за загатките и им раскажува за чудните [[Земјотрес|земјотреси]] што ја тресат планината. На крајот, групата достигнува до најдолното ниво наречено „Затвор“. Таму откриваат дека изворот на гласот е всушност самата планина — или поточно, огромна механичка машина во облик на коцка што веднаш ги напаѓа. Со помош на посебно оружје оставено од градителите на затворот, јунаците успеваат да го уништат механизмот. Во последната сцена, планината избувнува, а судбината на затворениците останува непозната. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category|Legend of Grimrock}} * {{official website|http://www.grimrock.net/}} * {{MobyGames|id=/legend-of-grimrock}} [[Категорија:Видеоигри од 2012 година]] [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за Mac OS X]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за iOS]] [[Категорија:Игри за Линукс]] [[Категорија:Инди-игри]] trbhcuntbhaps93so42qu71y1d0ajyd 1 1392653 5544970 2026-04-26T17:55:26Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5544970 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1392654 5544973 2026-04-26T17:57:03Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Кајзер (1858)]] на [[Кајзер (1858)]] 5544973 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Кајзер (1858)]] o4dayn9h9fnlq7d5dv24kgbgglxhv8k 0 1392655 5544975 2026-04-26T17:57:24Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Кронпринц Ержерцог Рудолф]] на [[Кронпринц Ержерцог Рудолф]] 5544975 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Кронпринц Ержерцог Рудолф]] dru0dvd9oitf18h89kwzsu63437ia2s 0 1392656 5544979 2026-04-26T17:58:19Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Адмирал Спаун]] на [[Адмирал Спаун]] 5544979 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Адмирал Спаун]] r6an66ib3f61yoy165fl75lbml2dz6m 0 1392657 5544981 2026-04-26T17:58:27Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Донау (1893)]] на [[Донау (1893)]] 5544981 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Донау (1893)]] 966tca47tvkok6q3ktjr4s838cexq7c 0 1392658 5544983 2026-04-26T17:58:33Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Хелголанд (1867)]] на [[Хелголанд (1867)]] 5544983 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Хелголанд (1867)]] fpsz4cve730npoikt1zw6bhxbu5rary 0 1392659 5544985 2026-04-26T17:58:43Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Хусар (1910)]] на [[Хусар (1910)]] 5544985 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Хусар (1910)]] mx96dmlm38rtqj6nr2bixuo5q7mmavo 1 1392660 5544989 2026-04-26T18:04:38Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{бб}} 5544989 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 5544990 5544989 2026-04-26T18:04:46Z Jtasevski123 69538 5544990 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1392661 5544991 2026-04-26T18:05:18Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Џорџ Френсис Аткинсон]] 5544991 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џорџ Френсис Аткинсон]] 8ffzpebk080tooeyjuck7aucn1inpn0 0 1392662 5545001 2026-04-26T18:15:12Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1323306186|SMS Saida (1878)]]“ 5545001 wikitext text/x-wiki   '''СМС ''Саида''''' претставувал корвета со навој изградена за [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]] во 70 години на 19 век и бил единствениот член од својата класа. == Дизајн == ''Саида'' се карактеризирал со вкупна должина од околу 80м, со греда од околу 13м, како и нацрт од 5.83мм нормално, што подоцна се зголемило на околу 6м при полн товар, а кога сме веќе кај товарот, бродот имал депласман од 2,705 тони и екипаж кој варирал во текот на целата негова кариера, почнувајќи од 333 до 359 офицери и регрутирани морнари.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Бродот бил напојуван од еден двоцилиндричен, хоризонтален морски парен мотор кој придвижувал завртен пропелер, а бројот и видот на котлите не биле познати, но чадот од котлите се испуштал преку една инка сместена во средината на бродот, помеѓу предниот и [[Јарбол|главниот јарбол]], а погонскиот систем бил способен да генерира дури 1,330kW за максимална брзина од 22км/h и исто така бродот бил опремен со тријарболска едрилица како дополнување на парната машина на долги патувања.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} ''Саида'' бил вооружен со главна батерија од единаесет 15см пушки со преполнување од калибар 25, а воедно и 7см топ за десант од калибар 15 што би можело да го однесе на брегот од десантната група. Во 1892 година, биле инсталирани два топа од 25мм [[Митралез|митралези]], а со понатамошното реновирање во 1904 година бројот се намалил бојот пиштоли од 15см на осум, а 25мм митралези биле заменети со пар од 47мм, пушки за брзо пукање со калибар 33.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} == Историја на услуги == ''„Саида“'' била изградена во морнаричкиот двор Пола, почнувајќи со поставувањето на килот во септември 1876 година и нејзиното спуштање на 2 јули 1878 година и конечно завршување на 14 август 1879 година.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} До тогаш, Австроунгарската морнарица веќе започнала серија прекуокеански крстарења, а ''„Саида“'' веднаш бил испратен да ги обиколи [[Западни Инди|Западноиндиските Острови]], [[Бразил]] и [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]].{{Sfn|Sondhaus}} Во 1884 година, ''Саида'' се вратила во јужноамериканските води, пред повторно да ја посети Јужна Африка, но оваа година продолжила преку Индискиот Океан за да ја посети Австралија, пред да се врати дома во 1886 година. По кратка пауза, бродот повторно тргнал кон крајот на 1886 година за да ги посети Јужна Америка и Источна Африка во уште едно крстарење кое траело до 1887 година, а неговото следно големо крстарење започнало во 1888 година во кое бродот отишол до пристаништата на [[Западни Инди|Западните Инди]] и Северна Америка, па по долго паување се вратил во Пола во 1889 година.{{Sfn|Sondhaus}} ''Саида'' се впуштил во уште едно големо крстарење, но овојпат до Тихиот Океан во периодот од 1892 до 1894 година, а за време на патувањето, ги посетил пристаништа во Австралија, Кина и Јапонија, а подоцна во периодот од 1895-1897 година го повторил патувањето за време на кружењето околу светот, и се сметало како шести пат кога австро-унгарски брод го постигнал подвигот. Во 1898 година, ''Саида'' бил распореден во [[Источна Азија|источноазиските]] води заедно со шрафцигерската [[корвета Frundsberg]], а веќе следната година, заштитениот крстосувач [[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет]] ја засилил [[Флотила|флотилата]], но сите три брода биле повлечени подоцна во 1899 година.{{Sfn|Sondhaus}} ''„Саида“'' бил деактивиран во 1902 година{{Sfn|Sondhaus}} а бил избришан од поморскиот регистар на 26 февруари 1906 година, а 2 години подоцна во 1908 година ''„Саида“'' бил претворен во брод за складирање на поморски мини, што воедно вклучувало и отстранување на нејзиниот мотор. Бродот бил базиран во [[Пула|Пола]], а преименуван во ''„Минерва“'' во 1912 година за да може неговото име да се користи за новиот извиднички крстосувач Saida. ''„Минерва“'' останал во инвентарот на флотата во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], а по завршувањето на конфликтот во 1918 година, бил украден од Италија како воена репарација и бил распарчен во 1920 година.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Greger}} == Белешки == {{Наводи|20em}} == Наводи == * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Warships of World War I|last=Greger|first=René|publisher=Ian Allan|year=1976|isbn=978-0-7110-0623-2|location=London|ref={{sfnRef|Greger}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Sieche|first=Erwin|last2=Bilzer|first2=Ferdinand|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=266–283|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche & Bilzer}}|editor-last2=Chesneau|editor-first2=Roger|editor-last3=Kolesnik|editor-first3=Eugene M.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918|last=Sondhaus|first=Lawrence|publisher=Purdue University Press|year=1994|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette|ref={{sfnref|Sondhaus}}}} {{SMS Saida}}{{DEFAULTSORT:Saida, SMS}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] d43q7zyhh91zo5hb60vpq18ifo0t3jw 5545002 5545001 2026-04-26T18:15:21Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Саида (1878)]] на [[Саида (1878)]] 5545001 wikitext text/x-wiki   '''СМС ''Саида''''' претставувал корвета со навој изградена за [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]] во 70 години на 19 век и бил единствениот член од својата класа. == Дизајн == ''Саида'' се карактеризирал со вкупна должина од околу 80м, со греда од околу 13м, како и нацрт од 5.83мм нормално, што подоцна се зголемило на околу 6м при полн товар, а кога сме веќе кај товарот, бродот имал депласман од 2,705 тони и екипаж кој варирал во текот на целата негова кариера, почнувајќи од 333 до 359 офицери и регрутирани морнари.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Бродот бил напојуван од еден двоцилиндричен, хоризонтален морски парен мотор кој придвижувал завртен пропелер, а бројот и видот на котлите не биле познати, но чадот од котлите се испуштал преку една инка сместена во средината на бродот, помеѓу предниот и [[Јарбол|главниот јарбол]], а погонскиот систем бил способен да генерира дури 1,330kW за максимална брзина од 22км/h и исто така бродот бил опремен со тријарболска едрилица како дополнување на парната машина на долги патувања.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} ''Саида'' бил вооружен со главна батерија од единаесет 15см пушки со преполнување од калибар 25, а воедно и 7см топ за десант од калибар 15 што би можело да го однесе на брегот од десантната група. Во 1892 година, биле инсталирани два топа од 25мм [[Митралез|митралези]], а со понатамошното реновирање во 1904 година бројот се намалил бојот пиштоли од 15см на осум, а 25мм митралези биле заменети со пар од 47мм, пушки за брзо пукање со калибар 33.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} == Историја на услуги == ''„Саида“'' била изградена во морнаричкиот двор Пола, почнувајќи со поставувањето на килот во септември 1876 година и нејзиното спуштање на 2 јули 1878 година и конечно завршување на 14 август 1879 година.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} До тогаш, Австроунгарската морнарица веќе започнала серија прекуокеански крстарења, а ''„Саида“'' веднаш бил испратен да ги обиколи [[Западни Инди|Западноиндиските Острови]], [[Бразил]] и [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]].{{Sfn|Sondhaus}} Во 1884 година, ''Саида'' се вратила во јужноамериканските води, пред повторно да ја посети Јужна Африка, но оваа година продолжила преку Индискиот Океан за да ја посети Австралија, пред да се врати дома во 1886 година. По кратка пауза, бродот повторно тргнал кон крајот на 1886 година за да ги посети Јужна Америка и Источна Африка во уште едно крстарење кое траело до 1887 година, а неговото следно големо крстарење започнало во 1888 година во кое бродот отишол до пристаништата на [[Западни Инди|Западните Инди]] и Северна Америка, па по долго паување се вратил во Пола во 1889 година.{{Sfn|Sondhaus}} ''Саида'' се впуштил во уште едно големо крстарење, но овојпат до Тихиот Океан во периодот од 1892 до 1894 година, а за време на патувањето, ги посетил пристаништа во Австралија, Кина и Јапонија, а подоцна во периодот од 1895-1897 година го повторил патувањето за време на кружењето околу светот, и се сметало како шести пат кога австро-унгарски брод го постигнал подвигот. Во 1898 година, ''Саида'' бил распореден во [[Источна Азија|источноазиските]] води заедно со шрафцигерската [[корвета Frundsberg]], а веќе следната година, заштитениот крстосувач [[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет]] ја засилил [[Флотила|флотилата]], но сите три брода биле повлечени подоцна во 1899 година.{{Sfn|Sondhaus}} ''„Саида“'' бил деактивиран во 1902 година{{Sfn|Sondhaus}} а бил избришан од поморскиот регистар на 26 февруари 1906 година, а 2 години подоцна во 1908 година ''„Саида“'' бил претворен во брод за складирање на поморски мини, што воедно вклучувало и отстранување на нејзиниот мотор. Бродот бил базиран во [[Пула|Пола]], а преименуван во ''„Минерва“'' во 1912 година за да може неговото име да се користи за новиот извиднички крстосувач Saida. ''„Минерва“'' останал во инвентарот на флотата во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], а по завршувањето на конфликтот во 1918 година, бил украден од Италија како воена репарација и бил распарчен во 1920 година.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Greger}} == Белешки == {{Наводи|20em}} == Наводи == * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Warships of World War I|last=Greger|first=René|publisher=Ian Allan|year=1976|isbn=978-0-7110-0623-2|location=London|ref={{sfnRef|Greger}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Sieche|first=Erwin|last2=Bilzer|first2=Ferdinand|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=266–283|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche & Bilzer}}|editor-last2=Chesneau|editor-first2=Roger|editor-last3=Kolesnik|editor-first3=Eugene M.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918|last=Sondhaus|first=Lawrence|publisher=Purdue University Press|year=1994|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette|ref={{sfnref|Sondhaus}}}} {{SMS Saida}}{{DEFAULTSORT:Saida, SMS}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] d43q7zyhh91zo5hb60vpq18ifo0t3jw 5545004 5545002 2026-04-26T18:16:02Z IvanKonev123 98191 5545004 wikitext text/x-wiki  {{other ships|SMS Saida}} {{Infobox ship |section1={{Infobox ship/image | image = SMS Saida NH 87461.jpg | image_caption=''Saida'' }} |section2={{Infobox ship/class overview | operators={{Navy|Austria-Hungary}} | class_before={{SMS|Donau|1874|6}} | class_after={{SMS|Donau|1893|6}} }} |section3={{Infobox ship/career | name= SMS ''Saida'' | namesake= | ordered= | builder= [[Pola Navy Yard]], [[Pula|Pola]] | laid_down=September 1876 | launched=2 July 1878 | completed=14 August 1879 | commissioned= | decommissioned= | struck=26 February 1906 | renamed=''Minerva'', 1912 | fate= Scrapped, 1920 }} |section4={{Infobox ship/characteristics | type= [[Screw corvette]] | displacement= {{convert|2662|LT|lk=on}} | length= {{cvt|79.44|m|ftin}} | beam= {{cvt|13.14|m|ftin}} | draft= {{cvt|6.11|m|ftin}} | propulsion= *1 × [[marine steam engine]] *1 × [[screw propeller]] | power={{cvt|1790|ihp|lk=on}} | speed= {{convert|12|kn|lk=in}} | range= | sail_plan= | complement=333–359 | armament= *11 × {{cvt|15|cm}} [[Krupp]] guns *1 × {{cvt|7|cm}} gun | notes= }} }} '''СМС ''Саида''''' претставувал корвета со навој изградена за [[Австроунгарска воена морнарица|Австроунгарската морнарица]] во 70 години на 19 век и бил единствениот член од својата класа. == Дизајн == ''Саида'' се карактеризирал со вкупна должина од околу 80м, со греда од околу 13м, како и нацрт од 5.83мм нормално, што подоцна се зголемило на околу 6м при полн товар, а кога сме веќе кај товарот, бродот имал депласман од 2,705 тони и екипаж кој варирал во текот на целата негова кариера, почнувајќи од 333 до 359 офицери и регрутирани морнари.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Бродот бил напојуван од еден двоцилиндричен, хоризонтален морски парен мотор кој придвижувал завртен пропелер, а бројот и видот на котлите не биле познати, но чадот од котлите се испуштал преку една инка сместена во средината на бродот, помеѓу предниот и [[Јарбол|главниот јарбол]], а погонскиот систем бил способен да генерира дури 1,330kW за максимална брзина од 22км/h и исто така бродот бил опремен со тријарболска едрилица како дополнување на парната машина на долги патувања.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} ''Саида'' бил вооружен со главна батерија од единаесет 15см пушки со преполнување од калибар 25, а воедно и 7см топ за десант од калибар 15 што би можело да го однесе на брегот од десантната група. Во 1892 година, биле инсталирани два топа од 25мм [[Митралез|митралези]], а со понатамошното реновирање во 1904 година бројот се намалил бојот пиштоли од 15см на осум, а 25мм митралези биле заменети со пар од 47мм, пушки за брзо пукање со калибар 33.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} == Историја на услуги == ''„Саида“'' била изградена во морнаричкиот двор Пола, почнувајќи со поставувањето на килот во септември 1876 година и нејзиното спуштање на 2 јули 1878 година и конечно завршување на 14 август 1879 година.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} До тогаш, Австроунгарската морнарица веќе започнала серија прекуокеански крстарења, а ''„Саида“'' веднаш бил испратен да ги обиколи [[Западни Инди|Западноиндиските Острови]], [[Бразил]] и [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]].{{Sfn|Sondhaus}} Во 1884 година, ''Саида'' се вратила во јужноамериканските води, пред повторно да ја посети Јужна Африка, но оваа година продолжила преку Индискиот Океан за да ја посети Австралија, пред да се врати дома во 1886 година. По кратка пауза, бродот повторно тргнал кон крајот на 1886 година за да ги посети Јужна Америка и Источна Африка во уште едно крстарење кое траело до 1887 година, а неговото следно големо крстарење започнало во 1888 година во кое бродот отишол до пристаништата на [[Западни Инди|Западните Инди]] и Северна Америка, па по долго паување се вратил во Пола во 1889 година.{{Sfn|Sondhaus}} ''Саида'' се впуштил во уште едно големо крстарење, но овојпат до Тихиот Океан во периодот од 1892 до 1894 година, а за време на патувањето, ги посетил пристаништа во Австралија, Кина и Јапонија, а подоцна во периодот од 1895-1897 година го повторил патувањето за време на кружењето околу светот, и се сметало како шести пат кога австро-унгарски брод го постигнал подвигот. Во 1898 година, ''Саида'' бил распореден во [[Источна Азија|источноазиските]] води заедно со шрафцигерската [[корвета Frundsberg]], а веќе следната година, заштитениот крстосувач [[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет]] ја засилил [[Флотила|флотилата]], но сите три брода биле повлечени подоцна во 1899 година.{{Sfn|Sondhaus}} ''„Саида“'' бил деактивиран во 1902 година{{Sfn|Sondhaus}} а бил избришан од поморскиот регистар на 26 февруари 1906 година, а 2 години подоцна во 1908 година ''„Саида“'' бил претворен во брод за складирање на поморски мини, што воедно вклучувало и отстранување на нејзиниот мотор. Бродот бил базиран во [[Пула|Пола]], а преименуван во ''„Минерва“'' во 1912 година за да може неговото име да се користи за новиот извиднички крстосувач Saida. ''„Минерва“'' останал во инвентарот на флотата во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], а по завршувањето на конфликтот во 1918 година, бил украден од Италија како воена репарација и бил распарчен во 1920 година.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Greger}} == Белешки == {{Наводи|20em}} == Наводи == * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Warships of World War I|last=Greger|first=René|publisher=Ian Allan|year=1976|isbn=978-0-7110-0623-2|location=London|ref={{sfnRef|Greger}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Sieche|first=Erwin|last2=Bilzer|first2=Ferdinand|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=266–283|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche & Bilzer}}|editor-last2=Chesneau|editor-first2=Roger|editor-last3=Kolesnik|editor-first3=Eugene M.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918|last=Sondhaus|first=Lawrence|publisher=Purdue University Press|year=1994|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette|ref={{sfnref|Sondhaus}}}} {{SMS Saida}}{{DEFAULTSORT:Saida, SMS}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] iqu3iw1lv4p6uo69alryrvwutvtmbhp 0 1392663 5545003 2026-04-26T18:15:21Z IvanKonev123 98191 IvanKonev123 ја премести страницата [[СМС Саида (1878)]] на [[Саида (1878)]] 5545003 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Саида (1878)]] faa37ekvcua6xia79wakrmq52wf3udy 10 1392664 5545008 2026-04-26T18:25:44Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{fb team |t=Шарлот |tan=ФК Шарлот |tc=USA |abb={{#if:{{{abb|}}}|CHA}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки САД|Шарлот]] </noinclude> 5545008 wikitext text/x-wiki {{fb team |t=Шарлот |tan=ФК Шарлот |tc=USA |abb={{#if:{{{abb|}}}|CHA}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки САД|Шарлот]] </noinclude> q8bhahyq4uk8gyjle8rysu2nh9zekea 1 1392665 5545009 2026-04-26T18:25:52Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5545009 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1392666 5545011 2026-04-26T18:26:12Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] 5545011 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Артур Хенри Реџиналд Бјулер]] itv4hxhv43e98bhwwxv6x2cbng0m8rq 10 1392667 5545013 2026-04-26T18:27:32Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{fb team |t=Остин |tan=ФК Остин |tc=USA |abb={{#if:{{{abb|}}}|AUS}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки САД|Остин]] </noinclude> 5545013 wikitext text/x-wiki {{fb team |t=Остин |tan=ФК Остин |tc=USA |abb={{#if:{{{abb|}}}|AUS}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки САД|Остин]] </noinclude> qvn7bstqp4l6nvii87fym2lufxnvua8 1 1392668 5545016 2026-04-26T18:30:40Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5545016 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 10 1392669 5545017 2026-04-26T18:33:16Z Carshalton 30527 Создадена страница со: [[Податотека:600px Blue-HEX-001837 Red-HEX-DD004A.svg|20px|Сент Луис Сити]] {{fb team |t=Сент Луис Сити |tan=ФК Сент Луис Сити |tc=USA |abb={{#if:{{{abb|}}}|SLC}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки САД|Сент Луис Сити]] [[it:Template:Calcio St. Louis City]] </noinclude> 5545017 wikitext text/x-wiki [[Податотека:600px Blue-HEX-001837 Red-HEX-DD004A.svg|20px|Сент Луис Сити]] {{fb team |t=Сент Луис Сити |tan=ФК Сент Луис Сити |tc=USA |abb={{#if:{{{abb|}}}|SLC}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_предлошки САД|Сент Луис Сити]] [[it:Template:Calcio St. Louis City]] </noinclude> p0reid2390isfdhk6zbrknazm9tzkd4 10 1392670 5545018 2026-04-26T18:33:52Z Carshalton 30527 Создадена страница со: {{fb team |t=Сент Луис Сити |tan=ФК Сент Луис Сити |tc=USA |abb={{#if:{{{abb|}}}|SLC}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки САД|Сент Луис Сити]] </noinclude> 5545018 wikitext text/x-wiki {{fb team |t=Сент Луис Сити |tan=ФК Сент Луис Сити |tc=USA |abb={{#if:{{{abb|}}}|SLC}} |oc={{#if:{{{oc|}}}|{{{oc}}} }} }}<!-- --><noinclude> [[Категорија:Fb_team_(N)_предлошки САД|Сент Луис Сити]] </noinclude> 1fqcvqyrjpir4n63op4wddzw7amkx30 14 1392671 5545021 2026-04-26T18:37:02Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: [[Категорија:Градови во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] 5545021 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Градови во Романија]] [[Категорија:Општини во Романија]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] d0wntujg2rxdvrnv2tuervusp8as1yx 0 1392672 5545027 2026-04-26T18:56:50Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Надаш | native_name = Nadăș | settlement_type = Населба | image_skyline = Nadăș, Timiș, Biserica ortodoxă.jpg | image_alt = | image_caption = Православна црква во Надаш | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pus... 5545027 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Надаш | native_name = Nadăș | settlement_type = Населба | image_skyline = Nadăș, Timiș, Biserica ortodoxă.jpg | image_alt = | image_caption = Православна црква во Надаш | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 54 |lats = 11 |latNS = N | longd = 21 |longm = 32 |longs = 35 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Рекаш]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 156 | population_footnotes = | population_total = 7 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307344 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Надаш''' ({{langx|ro|Nadăș}}) е населено место во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 7 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на гратче [[Рекаш]]. == Историја == == Поврзано == * [[Рекаш]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рекаш]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] 8z1edrbm3kd3ddvgjpzs21b68skp592 5545029 5545027 2026-04-26T19:05:33Z Marco Mitrovich 114460 /* Историја */ 5545029 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Надаш | native_name = Nadăș | settlement_type = Населба | image_skyline = Nadăș, Timiș, Biserica ortodoxă.jpg | image_alt = | image_caption = Православна црква во Надаш | image_shield = | nickname = | pushpin_map = Романија | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 45 |latm = 54 |lats = 11 |latNS = N | longd = 21 |longm = 32 |longs = 35 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Романија]] | subdivision_type1 = [[Окрузи во Романија|Округ]] | subdivision_name1 = Тимиш | subdivision_type2 = [[Општини во Романија|Град]] | subdivision_name2 = [[Рекаш]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 156 | population_footnotes = | population_total = 7 | population_as_of = 2021 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Источноевропско време|EET]] |utc_offset = +2 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Источноевропско време|EEST]] |utc_offset_DST = +3 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 307344 | area_code_type = | area_code = 0256 | registration_plate = TM }} '''Надаш''' ({{langx|ro|Nadăș}}) е населено место во округот Тимиш, [[Романија]]. Според пописот од 2021 година имало 7 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/romania-census.htm All places: 1992, 2002, 2011, 2021 censuses] pop-stat.mashke.org</ref> Припаѓа на гратче [[Рекаш]]. == Историја == Според „Романската енциклопедија“, селото првпат се споменува во 13 век. Тоа се базира на сопственички листови од 1247 и 1256 година и место наречено „Надажд“. Во 1471 година, имало три блиску лоцирани села во Надаш. Селото повторно се споменува дури во 1717 година, кога имало 17 куќи. Во текот на 18 век, селото се нарекувало со српското име ''Дубоки Надаш''. До почетокот на 19 век, тоа имало романско-српски карактер. Заедно изградиле дрвена црква во 18 век. Во 1797 година, православен парохиски свештеник во местото „Добоки Надош“ бил свештеникот Живан Бранковиќ (починал во 1779 година), кој зборувал српски и романски јазик.<ref>"Темишварски зборник", Нови Сад 10/2018.</ref> Со текот на времето, [[Срби]]те исчезнаа бидејќи делумно емигрираа, а [[Романци]]те го формираа мнозинството. Таа православна дрвена црква беше срушена во 1897 година за да се изгради нова посветена на Свети Великомаченик Георги. [[Унгарци]]те од Сегедин почнаа да се населуваат таму на плански начин во 1804 година и набрзо изградија римокатоличка капела. Сега е во урнатини. == Поврзано == * [[Рекаш]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Рекаш]] [[Категорија:Тимиш (округ)]] [[Категорија:Населени места во Романија]] ivnn6czea3srnaw3xvtd9tcgjnmh61s 14 1392673 5545036 2026-04-26T19:28:39Z Ehrlich91 24281 нк 5545036 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{Ризница-врска|Nižepole Monastery (St. John Chrysostom)}} [[Категорија:Нижеполе|Манастир „Св. Јован Златоуст“]] [[Категорија:Манастири во Македонија]] ne3cwgfqpgk320yzuabwh38l13nmt2m 0 1392674 5545037 2026-04-26T19:29:15Z Kirca 08 128218 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1349666043|Nancy Adams]]“ 5545037 wikitext text/x-wiki {{Другиличности}} {{Инфокутија Научник|name=Nancy Adams|birth_name=Jacqueline Nancy Mary Whittaker|image=|image_size=|caption=|birth_date={{Birth date|1926|05|19|df=y}}|birth_place=[[Левин, Нов Зеланд|Левин]], Нов Зеланд|death_date={{Death date and age|2007|03|27|1926|05|19|df=y}}|death_place=[[Карори]], [[Велингтон, Нов Зеланд|Велингтон]], Нов Зеланд|resting_place=Karori Cemetery|citizenship=[[Нов Зелнанд]]|field=[[ботаника]], [[психологија]], [[илустрација]]|work_institutions=[[Те Папа]], [[Оддел за научни и индустриски истражувања]]|alma_mater=[[Велингтонско девојачко колеџ]], [[Викторија универзитетски колеџ Велингтон|Викторија универзитетски колеџ]]|doctoral_advisor=|doctoral_students=|known_for=[[ботаничка илустрација]], [[менаџмент на културно наследствоt]], ''Морски алги на Нов Зеланд - илустриран водич'' (1994)|author_abbrev_bot=N.M.Adams|author_abbrev_zoo=|influences=|influenced=|prizes=[[Лодер куп]] (1964), [[Новозеландски комеморативен медал 1990]] (1990), [[Придружник на Орденот за служба на Кралицата]] (1989), [[Командант на Орденот на Британската Империја]] (1996), [[Кралско друштво Те Апаранги]] [[150 жени во 150 зборови]]|spouse=|footnotes=}} '''Жаклин Ненси Мери Адамс''' {{Post-nominals|CBE|QSO}} родена на 19 мај 1926, а починала на 27 март 2007 била новозеландска [[ботаничка илустраторка]], [[колекционерка на ботанички материјали]], [[Алгологија|психолог]] и [[Кустос|музејски кустос]]. Во текот на својата кариера (1943–1987), таа работела во [[DSIR]], а подоцна и во [[Музејот Доминион|музејот Доминион.]] Таа работела на различни позиции како техничар, уметник и помошник-куратор по ботаника. Во голема мера самоука, Адамс собрала над 3300 ботанички примероци во Нов Зеланд, илустрирала речиси четириесет публикации за алги и други автохтони растенија и е авторка на бројни научни публикации. Нејзиното главно дело, ''„Морски алги на Нов Зеланд – илустриран водич“,'' било објавено во 1994 година. == Ран живот == Ненси Адамс била родена во [[Левин]] на 19 мај 1926 година, била ќерка на Џеси Витекер и нејзиниот сопруг, Кенет Ернест Адамс (внук на раниот аматерски ботаничар [[James Adams (botanist)|Џејмс Адамс]]). <ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}</ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}</ref> Родителите на Адамс се разделиле додека таа била сè уште мала и таа пораснала во [[Велингтон]] со нејзините баба и дедо од мајка, сопственици на компанијата за чоколадо [[„Витакерс]]“.<ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHannah">Hannah, Kate. [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary "Adams, Nancy Mary"]. ''Te Ara''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2021</span>.</cite></ref> Уште од раниот живот, Адамс покажала силен интерес и за растенијата и за цртањето: „Уште од кога бев многу мала, знаев дека некој црта растенија во книги. Тоа е она што сакав да го правам.“<ref name="Te Ara" /> [[Податотека:CA0008980010002022_Small_island_in_an_inlet_Te_Papa_2257497_867236.jpg|центар|мини|440x440пкс|Ран акварел од Адамс (1935) на мал остров во залив]] Нејзиниот интерес бил поттикнат во основно училиште, каде што нејзиниот директор Вилијам Мартин бил аматерски ботаничар кој ги учел учениците да цртаат од природата и ги водел на екскурзии во [[Ботаничката градина во Велингтон]].<ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHannah">Hannah, Kate. [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary "Adams, Nancy Mary"]. ''Te Ara''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2021</span>.</cite></ref> Адамс студирала [[зоологија]] и ботаника [[на Женскиот колеџ во Велингтон]] и [[на Универзитетскиот колеџ Викторија]]. <ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> Адамс немала дополнителна формална обука за уметност или илустрација, а поради лошото здравје што го имала, таа не ги завршила универзитетските студии. Исто така таа изјавила дека не жали за ова, бидејќи обуката на работното место била покорисна. „Учењето преку пракса е најдобриот начин. Работите што се учат на универзитет не се веднаш применливи.“<ref name=":4">{{Наведена книга|title=Profiles of Senior New Zealand Woman in Science|last=Martin|first=Paula|year=1993|isbn=0-909010-16-1|location=Wellington, New Zealand|pages=50}}</ref> [[Податотека:CA0008980010002005_Watercolour_of_Botanical_Garden_Scene_Te_Papa_2257480_867261.jpg|мини|330x330пкс|Ран акварел на Адамс од сцена во ботаничка градина (1938)]] == Кариера == Адамс се приклучила на Одделот за ботаника на Нов Зеландскиот [[Одделот за научни и индустриски истражувања|Оддел за научни и индустриски истражувања]] (DSIR) во Велингтон како техничар во 1943 година, кога имала 16 години.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> DSIR барал персонал за да ги замени мажите кои служеле во [[Втора светска војна|Втората светска војна]],<ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHannah">Hannah, Kate. [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary "Adams, Nancy Mary"]. ''Te Ara''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2021</span>.</cite></ref> што ѝ овозможило тесно да соработува на [[алги]] со ботаничарката [[Луси Мур]].<ref name="barnardadams20240313">{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/03/13/nancy-adams-and-the-art-of-seaweed-a-conversation-with-wendy-nelson-and-a-trip-to-days-bay/|title=Nancy Adams and the art of seaweed; a conversation with Wendy Nelson, and a trip to Days Bay|last=Barnard|first=Annie|last2=Adams|first2=Lucia|date=13 March 2024|work=Te Papa blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20240526140341/https://blog.tepapa.govt.nz/2024/03/13/nancy-adams-and-the-art-of-seaweed-a-conversation-with-wendy-nelson-and-a-trip-to-days-bay/|archive-date=26 May 2024|accessdate=29 May 2024}}</ref><ref name=":1" /> Во тоа време, поголемиот дел [[Агар|од агарот]] во светот се произведувал од [[црвени алги]] во [[Јапонија]], па затоа пронаоѓањето нови извори на агар базирани на новозеландски алги било приоритет, што Мур успешно го постигнал во нејзиното истражување за црвената алга ''[[Leptocladia]]''.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|date=1 January 1944|title=New Zealand seaweed for agar-manufacture.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130961429|journal=New Zealand Journal of Science and Technology|volume=25B|pages=183–209}}</ref> Адамс ѝ помогнала и на Мур со уште една студија за репродуктивната биологија на [[Кафеави алги|кафеавата алга]] ''[[Halopteris (alga)|Halopteris]].''<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|date=1 April 1946|title=Oogamy in the Brown Alga Halopteris|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q60252481|journal=Nature|language=English|volume=157|issue=3991|pages=553|bibcode=1946Natur.157..553M|doi=10.1038/157553A0}}</ref> Иако не била наведена како коавтор на публикацијата од 1946 година во ''Nature'', Адамс одиграла клучна улога во тој истражувачки проект со „испитување стотици примероци и одредување на нивните репродуктивни карактеристики“.<ref name=":1" /> Адамс исто така ракувала и обработувала многу примероци од алги што биле испратени до Мур во DSIR од целата земја, вклучувајќи монтирање, регистрација, етикетирање, идентификување и илустрирање на материјалот. Како техничар, таа учела преку пракса, зголемувајќи го своето знаење за флората на Нов Зеланд (особено алгите), како и своите вештини за управување со колекции, подготовка на примероци, курирање на хербариуми и научна илустрација.<ref name=":1" /> Во 1948 година, Адамс ги објавила своите први ботанички илустрации, кои биле на алги за серијата билтени за средношколци во Нов Зеланд, „ ''[[Post-Primary School Bulletin|Post-Primary School Bulletin“]]''. Таа била коавторка на својот прв научен труд во 1949 година со Луси Мур насловен „Карактеристики на плодовите на ''[[Pittosporum dallii]]'' Cheesem“, кој исто така содржел нејзина илустрација за тоа ендемско новозеландско дрво.<ref>{{Наведено списание|last=Moore|first=Lucy Beatrice|last2=Adams|first2=Nancy|date=1948|title=Fruit Characters of Pittosporum dallii Cheesem.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q89182984|journal=Transactions and Proceedings of the Royal Society of New Zealand|language=English|volume=77|pages=250–252}}</ref> Адамс била ботаничка илустраторка на Одделот за ботаника на DSIR од 1950 до 1959 година, работејќи на широк спектар на проекти и групи растенија, вклучувајќи алги, мовови и цветни растенија.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> Дополнителни публикации во ''„Post-Primary School Bulletin“'' воделе до книгата „ ''Растенија на брегот на Нов Зеланд“'', коавторка со Луси Мур во 1963 година, која содржела десетици нејзини илустрации на алги, растенија од песочни дини и други крајбрежни растенија.<ref name=":1" /> Адамс била назначена во Музејот Доминион (сега [[Музеј на Нов Зеланд Те Папа Тонгарева]] ) во 1959 година како уметник, што била многу разновидна улога што вклучувала подготовка на изложби и илустрирање и регистрирање колекции, почнувајќи од примероци од природната историја до колонијален мебел и костими.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/01/31/following-a-botany-legend-exploring-the-life-of-nancy-adams|title=Following a Botany Legend: exploring the life of Nancy Adams|last=Barnard|first=Annie|last2=Adams|first2=Lucia|date=31 January 2024|work=Te Papa Blog|archive-url=https://web.archive.org/web/20240520211853/https://blog.tepapa.govt.nz/2024/01/31/following-a-botany-legend-exploring-the-life-of-nancy-adams/|archive-date=20 May 2024|accessdate=28 May 2024}}</ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref>Поголемиот дел од ботаничката илустрациска работа што ја работела во текот на нејзината прва деценија во музејот ја работела во нејзино слободно време, вклучувајќи го и првото издание на популарната книга што ја напишала во коавторство со [[Линдзи Пул]], ''„Дрвја и грмушки на Нов Зеланд“,'' единаесет водичи за [[Национални паркови во Нов Зеланд|националните паркови на Нов Зеланд]] и водичи за флората на Нов Зеланд.<ref name=":1" />Во летото 1967-68 година, таа отишла на „амбициозна караванска експедиција од Фјордленд до северозападен Нелсон“ со [[Алан Марк]] и неговото семејство за да извршиле теренска работа за нивната книга „ ''Алпски растенија на Нов Зеланд“,'' објавена во 1973 година, која содржела 450 илустрации со акварел на Адамс што ги насликала од свеж материјал за време на патувањето. <ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}</ref> [[Податотека:CA0008920010076_Watercolour_illustration_of_Gigartina_seaweed_specimens_Plate_62_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_793231_172950.jpg|мини|Адамсова акварел илустрација на алгата ''Гигартина'' на Плоча 62 од ''Морски алги на Нов Зеланд'' (1994)]] [[Податотека:Nesophila_hoggardii_W.A.Nelson_and_N.M.Adams_(AM_AK224554).jpg|мини|Изотип на црвената алга [[Nesophila hoggardii]], опишан од [[Венди Нелсон]] и Ненси Адамс]] Конечно, во 1969 година, Адамс станала помошник-куратор по ботаника со посебна одговорност за алгите.<ref name="Te Ara">{{Наведена мрежна страница|url=https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary|title=Adams, Nancy Mary|last=Hannah|first=Kate|work=Te Ara|language=en|accessdate=13 July 2021}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFHannah">Hannah, Kate. [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary "Adams, Nancy Mary"]. ''Te Ara''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2021</span>.</cite></ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> Огромното мнозинство од нејзините приближно 3300 колекции на растенија, кои се чувале во Те Папа, биле собрани во следната деценија.<ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://bionomia.net/Q3297913|title=Nancy Adams|work=bionomia.net|language=en|accessdate=6 November 2024}}</ref> Работејќи заедно со кураторот [[Патрик Браунси]] и техничарката [[Fiona Pitt|Фиона Пит]], Адамс била клучна и во растењето на колекцијата на ботаника во музејот, како и во нејзиното регистрирање, организирање, монтирање и курирање.<ref name=":1" /> За време на нејзиниот престој во музејот, колекцијата на алги се зголемила од околу 1.000 примероци на 20.000, која што станала масивна референтна колекција на автохтони морски алги, која обезбедила фундаментално знаење за неколку регионални контролни листи, флори и таксономски ревизии.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMark2007">Mark, Alan (1 September 2007). [[wikidata:Q130899702|"Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007"]]. ''New Zealand Journal of Botany''. '''45''' (3): <span class="nowrap">515–</span>519. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007NZJB...45..515M 2007NZJB...45..515M]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1080/00288250709509735|10.1080/00288250709509735]].</cite></ref><ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|last2=Dalen|first2=Jennifer L.|last3=Neill|first3=Kate F.|date=2013-11-26|title=Insights from natural history collections: analysing the New Zealand macroalgal flora using herbarium data|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q22583005|journal=PhytoKeys|language=English|issue=30|pages=1–21|doi=10.3897/PHYTOKEYS.30.5889|pmc=3881353|pmid=24399897|doi-access=free}}</ref> Таа се пензионирала од својата позиција во музејот во 1987 година, но продолжила да биде почесен истражувачки соработник на Музејот.<ref name="rnzih">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rnzih.org.nz/RNZIH_Journal/Pages_25-26_from_2007_Vol10_No1.pdf|title=Obituary|last=New Zealand Garden Journal|year=2007}}</ref><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124332398|title=Flora: Celebrating our Botanical World|last=Lehnebach|first=Carlos A.|last2=Regnault|first2=Claire|last3=Rice|first3=Rebecca|last4=Awa|first4=Isaac Te|last5=Yates|first5=Rachel A.|date=1 November 2023|publisher=Te Papa Press|isbn=978-1-9911509-1-2|pages=70|language=English}}</ref><ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMark2007">Mark, Alan (1 September 2007). [[wikidata:Q130899702|"Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007"]]. ''New Zealand Journal of Botany''. '''45''' (3): <span class="nowrap">515–</span>519. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007NZJB...45..515M 2007NZJB...45..515M]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1080/00288250709509735|10.1080/00288250709509735]].</cite></ref> Нејзиното главно дело, ''„Алги на Нов Зеланд - илустриран водич“,'' било објавено по нејзиното пензионирање во 1994 година и била првата детална флора на сите макроалги од 1855 година.<ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> Книгата била монографија од 360 страници што содржела 116 од нејзините колор-плочи, илустрирајќи и опишувајќи околу 75% од проценетите 800 видови во Нов Зеланд, од [[островите Кермадек]] на север до [[субантарктичките острови]] на југ.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Нејзината книга ја освоила наградата за книга на Нов Зеланд за книжевна продукција во 1995 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nzbookawards.nz/new-zealand-book-awards/past-winners/?year=1995|title=Past Winners {{!}} New Zealand Book Awards Trust|work=www.nzbookawards.nz|accessdate=6 November 2024}}</ref> Адамс била плоден уметник, илустрирајќи речиси четириесет публикации за автохтони растенија, алпски живот, дрвја и грмушки. Во овие публикации била вклучена статија напишана од [[Ела Кемпбел|Ела Ор Кемпбел]], колешка од Нов Зеланд, за која Адамс го нацртала ''Талус од Марчаста со архегониофори''.<ref>{{Наведено списание|last=Campbell|first=Ella O.|date=November 1961|title=The Liverwort Genus Marchasta|url=http://nzetc.victoria.ac.nz/tm/scholarly/Bio09Tuat02-fig-Bio09Tuat02_078a.html|journal=Tuatara|volume=9|issue=2|page=77|access-date=15 March 2015}}</ref> Таа добила меѓународно признание за нејзините детални и деликатни илустрации на алги.<ref name="rnzih">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rnzih.org.nz/RNZIH_Journal/Pages_25-26_from_2007_Vol10_No1.pdf|title=Obituary|last=New Zealand Garden Journal|year=2007}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNew_Zealand_Garden_Journal2007">New Zealand Garden Journal (2007). [http://www.rnzih.org.nz/RNZIH_Journal/Pages_25-26_from_2007_Vol10_No1.pdf "Obituary"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>.</cite></ref> Преку нејзината кураторска работа во Музејот Доминион, Адамс многу се заинтересирала за историјата на новозеландската ботаника и нејзините ботаничари. <ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMark2007">Mark, Alan (1 September 2007). [[wikidata:Q130899702|"Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007"]]. ''New Zealand Journal of Botany''. '''45''' (3): <span class="nowrap">515–</span>519. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007NZJB...45..515M 2007NZJB...45..515M]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1080/00288250709509735|10.1080/00288250709509735]].</cite></ref> Таа сеопфатно истражувала голем број рани новозеландски биолози и објавила статии за Џејмс Адамс, [[Бернард Астон]] и особено за колегата ботанички илустратор, [[Џон Бјукенен]].<ref name=":2" /><ref>{{Наведено списание|last=Adams|first=Nancy|date=2002|title=John Buchanan F.L.S. botanist and artist (1819–1898)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q106839739|journal=Tuhinga: Records of the Museum of New Zealand Te Papa Tongarewa|volume=13|pages=71–115}}</ref> == Награди и почести == Меѓу наградите е и [[Купот Лодер]] во 1964 година кој бил поврзан со нејзините публикации за Националните паркови <ref name=":4">{{Наведена книга|title=Profiles of Senior New Zealand Woman in Science|last=Martin|first=Paula|year=1993|isbn=0-909010-16-1|location=Wellington, New Zealand|pages=50}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMartin1993">Martin, Paula (1993). ''Profiles of Senior New Zealand Woman in Science''. Wellington, New Zealand. p.&nbsp;50. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-909010-16-1|<bdi>0-909010-16-1</bdi>]].</cite><span class="cs1-maint citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[Предлошка:Наведена книга|cite book]]<nowiki>}}</nowiki></code>: CS1 maint: location missing publisher ([[:Category:CS1 maint: location missing publisher|link]])</span> [[Category:CS1 maint: location missing publisher]]</ref> и [[Комеморативниот медал на Нов Зеланд во 1990 година]].<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/internationalwom00hain|title=International women in science: a biographical dictionary to 1950|last=Haines|first=Catharine|publisher=ABC-CLIO|year=2001|isbn=1-57607-090-5|location=Santa Barbara, California|pages=[https://archive.org/details/internationalwom00hain/page/2 2]|quote=madge adam oxford.|url-access=registration}}</ref><ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMark2007">Mark, Alan (1 September 2007). [[wikidata:Q130899702|"Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007"]]. ''New Zealand Journal of Botany''. '''45''' (3): <span class="nowrap">515–</span>519. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007NZJB...45..515M 2007NZJB...45..515M]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1080/00288250709509735|10.1080/00288250709509735]].</cite></ref> Таа била назначена за [[Придружник на Краличкиот орден]] за јавни услуги во [[Новогодишните почести во 1989 година]], и за [[Ред на Британската Империја|Командант на Орденот на Британската империја]], за заслуги во ботаниката, во [[Новогодишните почести во 1996 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dpmc.govt.nz/publications/new-year-honours-list-1996|title=New Year honours list 1996|date=30 December 1995|publisher=Department of the Prime Minister and Cabinet|accessdate=23 March 2019}}</ref> Во 1994 година, таа добила награда за нејзиното дело ''„Морски алги на Нов Зеланд: Илустриран водич“'', кое содржело опис на 600 различни растителни видови и илустрирало 441.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nzherald.co.nz/nz/news/article.cfm?c_id=1&objectid=10431737|title=Obituary: Nancy Adams|last=Herald|first=The New Zealand|accessdate=4 March 2014}}</ref> Таа била лауреат на [[Кралското друштво „Те Апанџи“ за]] [[150 жени во 150 зборови]].<ref name="royalsociety">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.royalsociety.org.nz/150th-anniversary/150-women-in-150-words/|title=150 Women in 150 Words|work=Royal Society Te Apārangi|accessdate=11 November 2020}}</ref> == Епонимија == Следните два рода и четири вида алги биле именувани по Ненси Адамс: * ''[[Adamsiella]]'' – род на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Phillips|first=Louise E.|date=2002|title=Taxonomy of Adamsiella L.E.Phillips et W.A.Nelson gen. nov. and Epiglossum Kützing (Rhodomelaceae, Ceramiales)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124499980|journal=Journal of Phycology|volume=38|issue=1|pages=209–229|bibcode=2002JPcgy..38..209P|doi=10.1046/J.1529-8817.2002.00159.X|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Nancythalia]] -'' род на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Millar|first=Alan J. K.|last2=Nelson|first2=Wendy A.|date=2002|title=Nancythalia humilis gen. et sp. nov. and Abroteia suborbiculare (Delesseriaceae, Rhodophyta) from New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124499944|journal=Phycologia|language=English|volume=41|issue=3|pages=245–253|bibcode=2002Phyco..41..245M|doi=10.2216/I0031-8884-41-3-245.1|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Lessonia adamsiae]]'' – вид кафеави алги<ref>{{Наведено списание|last=Hay|first=Cameron H.|date=1987|title=Lessonia adamsiae sp. nov. (Phaeophyta: Laminariales) from the Snares Islands, New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124500005|journal=New Zealand Journal of Botany|volume=25|issue=2|pages=295–308|bibcode=1987NZJB...25..295H|doi=10.1080/0028825X.1987.10410076}}</ref> * ''[[Lysithea adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=1993|title=Epiphytic Species of Porphyra (Bangiales, Rhodophyta) from New Zealand|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q54666705|journal=Botanica Marina|volume=36|issue=6|doi=10.1515/BOTM.1993.36.6.525|url-access=subscription}}</ref> * ''[[Phycodrys adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Lin|first=Showe-Mei|last2=Nelson|first2=Wendy|date=2010-05-01|title=Systematic revision of the genus Phycodrys (Delesseriaceae, Rhodophyta) from New Zealand, with the descriptions of three new species, P. novae-zelandiae sp. nov., P. franiae sp. nov. and P. adamsiae sp. nov.|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q54636184|journal=European Journal of Phycology|volume=45|issue=2|pages=200–214|doi=10.1080/09670260903540847}}</ref> * ''[[Polysiphonia adamsiae]]'' – вид на црвени алги<ref>{{Наведено списание|last=Womersley|first=H. B. S.|date=1979-01-01|title=Southern Australian species of Polysiphonia Greville (Rhodophyta)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q100714834|journal=Australian Journal of Botany|language=English|volume=27|issue=4|pages=459|doi=10.1071/BT9790459|url-access=subscription}}</ref> == Список на видови именувани од Ненси Адамс == Извор: <ref>{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|last2=Neill|first2=Kate|last3=D'Archino|first3=Roberta|last4=Rolfe|first4=Jeremy Richard|date=2019-08-01|title=Conservation status of New Zealand macroalgae, 2019|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q70958131|journal=New Zealand Threat Classification Series|volume=30|pages=1–33}}</ref> * ''[[Antithamnionella adnata]]'' (J.Agardh) NMAdams * ''[[Callophyllis angustifrons]]'' (Hook.f. и Harv.) Југ и NMAdams * Јужни и NMA-дами ''[[Erythrotrichia foliiformis|од Erythrotrichia foliformis]]'' * ''[[Nesophila hoggardii]]'' WANelson и NMAdams * ''[[Plocamium microcladioides]]'' Југ и NMAdams * ''[[Polysiphonia pernacola|Полисифонија пернакола]]'' NMAдами * ''[[Gigartina dilatata]]'' (Hook.f. & Harv.) NMAdams * ''[[Chlidophyllon kaspar]]'' (WANelson и NMAdams) WANelson * ''[[Halopteris virgata]]'' (Hook.f. & Harv.) NMAdams * ''[[Streblocladia muelleriana]]'' (J.Agardh) LEPhillips, Hommers., NMAdams & WANelson == Смрт == Ненси Адамс починала на 27 март 2007 година во Карори, Велингтон, Нов Зеланд, на 80 години.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Mark|first=Alan|date=1 September 2007|title=Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q130899702|journal=New Zealand Journal of Botany|language=English|volume=45|issue=3|pages=515–519|bibcode=2007NZJB...45..515M|doi=10.1080/00288250709509735}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMark2007">Mark, Alan (1 September 2007). [[wikidata:Q130899702|"Obituary: (Jacqueline) Nancy Mary Adams, CBE, QSO. 1926–2007"]]. ''New Zealand Journal of Botany''. '''45''' (3): <span class="nowrap">515–</span>519. [[Bibcode]]:[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2007NZJB...45..515M 2007NZJB...45..515M]. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[[doi:10.1080/00288250709509735|10.1080/00288250709509735]].</cite></ref><ref name=":1">{{Наведено списание|last=Nelson|first=Wendy|date=8 January 2008|title=Nancy Adams (1926–2007)|url=https://www.wikidata.org/wiki/Q124447009|journal=Phycologia|volume=47|issue=1|pages=1–4|doi=10.2216/0031-8884(2008)47[1:NA]2.0.CO;2|url-access=subscription}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNelson2008">Nelson, Wendy (8 January 2008). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[[wikidata:Q124447009|"Nancy Adams (1926–2007)"]]</span>. ''Phycologia''. '''47''' (1): <span class="nowrap">1–</span>4. [[Назнака за дигитални објекти|doi]]:[https://doi.org/10.2216%2F0031-8884%282008%2947%5B1%3ANA%5D2.0.CO%3B2 10.2216/0031-8884(2008)47&#x5B;1:NA&#x5D;2.0.CO&#x3B;2].</cite></ref> Нејзините ботанички примероци и нејзината архива, вклучувајќи оригинални слики, цртежи, слики и писма, се наоѓале во Те Папа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://collections.tepapa.govt.nz/agent/2583|title=Nancy Adams|work=collections.tepapa.govt.nz|accessdate=6 November 2024}}</ref><ref name=":3">{{Наведена мрежна страница|url=https://bionomia.net/Q3297913|title=Nancy Adams|work=bionomia.net|language=en|accessdate=6 November 2024}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://bionomia.net/Q3297913 "Nancy Adams"]. ''bionomia.net''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 November</span> 2024</span>.</cite></ref>Била погребана е на гробиштата Карори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://blog.tepapa.govt.nz/2024/06/11/at-nancy-adams-desk-juvenilia-and-wildflowers/|title=At Nancy Adams' Desk: Juvenilia and wildflowers|date=2024-06-11|work=Te Papa's Blog|language=en-NZ|accessdate=2024-11-07}}</ref> == Галерија на ботанички илустрации од Ненси Адамс == <gallery> Податотека:CA0008880200001_Watercolour_illustration_of_the_buttercup_(Ranunculaceae)_and_dogbanemilkweed_(Apocynaceae)_family_flowers_Plate_7_from_Wild_Flowers_in_New_Zealand_Te_Papa_828575_85734.jpg|алт=Plate 7 from Wild Flowers in New Zealand (1970)| Плоча 7 од ''„Диви цвеќиња во Нов Зеланд'' “ (1970) Податотека:CA0008920010108_Watercolour_illustration_of_seaweed_specimen_Te_Papa_850991_172982.jpg|алт=Seaweed watercolour (1989)| Акварел со алги (1989) Податотека:CA0008920010033_Watercolour_illustration_of_seaweed_specimens_Plate_105_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_791345_172907.jpg|алт=Plate 105 from Seaweeds of New Zealand (1994)| Плоча 105 од ''Морски алги од Нов Зеланд'' (1994) Податотека:CA0008920090003_Watercolour_illustration_of_the_Nemastoma_algae_Plate_68_from_Seaweeds_of_New_Zealand_Te_Papa_830037_85846.jpg|алт=Plate 68 from Seaweeds of New Zealand (1994)| Плоча 68 од ''Морски алги од Нов Зеланд'' (1994) Податотека:CA0008880520001_Watercolour_illustration_of_the_geranium_(Geraniaceae)_and_nasturtium_(Tropaeolaceae)_family_flowers_Plate_8_from_Wild_Flowers_in_New_Zealand_Te_Papa_1540533_390175.jpg|алт=Plate 8 from Wild Flowers in New Zealand (1970)| Плоча 8 од ''Диви цвеќиња во Нов Зеланд'' (1970) </gallery> == Библиографија ==   * ''Дрвја и грмушки на Нов Зеланд'', од А.Л. Пул и Ненси М. Адамс, 1963 година * ''Планински цвеќиња во Нов Зеланд'', 1980 година * ''Диви цвеќиња во Нов Зеланд'', 1980 година * ''Морски алги на Нов Зеланд: Илустриран водич'', 1994 година {{Ботаничар|N.M.Adams|Adams}} == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{Ризница}} * [https://teara.govt.nz/en/biographies/6a3/adams-nancy-mary Биографија на Ненси Адамс] во енциклопедијата [[Те Ара - Енциклопедија на Нов Зеланд|Те Ара]] на Нов Зеланд * [http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=2222 Биографија на Ненси Адамс.] {{Семарх|url=https://archive.today/20130223164200/http://collections.tepapa.govt.nz/Theme.aspx?irn=2222|date=23 February 2013}} во Музејот на Нов Зеланд Te Papa Tongarewa * [http://blog.tepapa.govt.nz/2016/07/20/nancy-adams-wendy-nelson-and-the-three-kings-seaweeds/ Блог на Те Папа за работата на Адамс] на Трите Кралеви Острови * [https://www.tepapa.govt.nz/discover-collections/read-watch-play/nancy-adams-botanist-and-artist Те Папа центар на Ненси Адамс] во Те Папа * [https://www.rnz.co.nz/national/programmes/afternoons/audio/2018701612/nz-biography-nancy-adams Интервју со Кејт Хана, авторка на биографијата на Адамс на Te Ara] RNZ, 27 јуни 2019 година {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Adams, Nancy}} [[Категорија:Починати во 2007 година]] [[Категорија:Родени во 1926 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] fnxrv6vxibpyfxi68su5dfp8zzsdwle 0 1392675 5545042 2026-04-26T19:54:32Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Ѓуровац | native_name = Ђуровац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 15 |lats = 2... 5545042 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Ѓуровац | native_name = Ђуровац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 15 |lats = 25 |latNS = N | longd = 21 |longm = 37 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 397 | population_footnotes = | population_total = 132 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Ѓуровац''' ({{langx|sr|Ђуровац}}) — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 132 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] p7ac7jtmkvx98tikirdx1kcmf2dajkw 0 1392676 5545043 2026-04-26T20:02:57Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Ѓушница | native_name = Ђушница | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 11 |lats = 1... 5545043 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Ѓушница | native_name = Ђушница | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 11 |lats = 13 |latNS = N | longd = 21 |longm = 25 |longs = 02 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 418 | population_footnotes = | population_total = 26 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18424 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Ѓушница''' ({{langx|sr|Ђушница}}) — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 26 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] mx450129osmqnkuwgasdr8irkke2bva 0 1392677 5545048 2026-04-26T20:08:47Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1323451448|SMS Prinz Eugen (1877)]]“ 5545048 wikitext text/x-wiki     '''SMS ''Prinz Eugen''''' бил железно-оклопен воен брод изграден за потребите на [[Австроунгарска воена морнарица|Австро-унгарската морнарица]] во 70 години од 19век и претставувал третиот и последен член на [[Kaiser Max|класата Kaiser Max]] (мак. Кајзер Макс). Се претпоставувало дека наводно бил истиот брод што бил положен во 1861 година и едноставно бил реконструиран, но всушност во реалноста, шефот на Австро-унгарската морнарица не можел да обезбеди финансирање за нови бродови, но проектите за реконструкција биле неконтроверзни, па затоа ги „обновил“ трите претходни [[Kaiser Max]] (мак.Кајзер Макс). Само моторите и деловите од оклопната плоча биле повторно употребени во новиот ''Prinz Eugen'', кој бил положен во октомври 1874 година, а ставен во употреба во септември 1877 година и пуштен во употреба во ноември 1878 година. Бродот поминал значителни периоди надвор од употреба, делумно поради малите поморски буџети што спречиле многу активна употреба, но веќе во 1880 година, тој учествувал во меѓународна поморска демонстрација против [[Отоманско Царство|Отоманската империја]], а 8 години подоцна отишол во Шпанија во 1888 година за Универзалната изложба во Барселона . ''Принц Еуген'' бил уништен во 1904 година и претворен во поправен брод во периодот од 1906 до 1909 година, па бил преименуван во '''''„Вулкан“''''' и служел во овој капацитет во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. По војната, бил запленет од Италија, но ѝ бил доделен на Југославија во повоените мировни преговори, но сепак, Италија одбила да го предаде бродот и неговата конечна судбина останала непозната. == Дизајн == [[File:SMS_Prinz_Eugen_NH_87046.jpg|лево|мини|''Принц Евген'' во тек околу 1887 година]] ''Принц Еуген'' се карактеризирал со должина од околу 76м вкупно и околу 73м на линијата на водата, а имал греда од околу 15м и просечен влечен волумен од околу 6м, додека неговиот депласман изнесувал 3,605 тони. Како што било вообичаено за железните бродови од тој период, тој имал изразен овенски лак и екипаж од 400 офицери и војници.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Неговиот погонски систем се состоел од една морска парна машина со едно ширење која управувала со еден завртен пропелер, а бројот и видот на котлите на јаглен не се зачувани, но тие се вентилирале преку една инка поставена малку понапред од средината на бродот, а моторот произведувал максимална брзина од 24.59km/h од 2,054kW и воедно бил опремен со [[Јарбол|тријарболска]] едрилица како дополнување на парните машини.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} ''Принц Еуген'' претставувал казематски брод и бил вооружен со главна батерија од осум 21см пушки од 20 калибар (cal.) кои биле произведени од Krupp кои биле монтирани во централен каземат, по четири на секоја страна. Воедно исто така носел и четири 9см 24-калибарски пушки, два 7см десантни топови од 15 калибар, шест 47мм пушки со брзо пукање од 35 калибар, три 47мм револверски топ Hotchkiss, како и два 25мм пиштоли, а воедно имал и четири 35см торпедни цевки од кои една во предниот дел, една во крмата и по една на секоја страна.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Оклопот на бродот се состоел од оклопен појас кој бил 203мм дебел и бил покриен со 115мм дебели попречни прегради на двата краја од тврдината, а Казематната батерија била заштитена со 125мм дебели плочи.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} == Историја на услуги == [[Податотека:Pula_naval_yard.jpg|лево|мини|Kaiser Max (лево), ''Принц Еуген'' (во средината) и Don Juan d'Austria (десно) во [[Пула|Пола]]]] ''„Принц Еуген“'' бил положен во морнаричката база [[Пула|Пола]] во октомври 1874 година, а се сметало дека наводно бил истиот брод што бил положен во 1861 година, бидејќи австроунгарскиот парламент одобрил таканаречена програма за реконструкција на тој Prinz Eugen, а шефот на [[Австроунгарска воена морнарица|австроунгарската морнарица]], вицеадмиралот Фридрих фон Пек, прибегнал кон измама со цел да го избегнел парламентарното непријателство кон новата цврста конструкција и побарал средства за модернизација на претходниот брод, но всушност, тој го разложил тој брод, при што само машините, деловите од оклопната плоча и другата разна опрема биле вградени во новиот брод. Неговиот завршен труп бил спуштен на 7 септември 1877 година, а работите за опремување биле завршени до ноември 1878 година, кога бил пуштен во употреба во флотата{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Sondhaus}} за да може на 9 ноември да започне со морските проби.{{Sfn|Pawlik}} Владата им дала низок приоритет на поморските активности, особено во 70 години од 19век и како резултат на тоа, недостатокот на средства спречил активна политика на флотата. Железно обоената флота, вклучувајќи го и ''Принц Еуген'' била држена надвор од употреба во Пола и [[wiktionary:laid up|ставена]] во резерва, а единствените бродови што имале значајна служба во тој период биле неколку фрегати со завртки испратени во странство.{{Sfn|Sondhaus}} Во 1880 година, ''Принц Еуген'' ја намалил својата едрилица,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а истата година ''„Принц Еуген“'', железно обоената Custoza и неоклопната [[фрегата]] Laudon учествувале во меѓународна поморска демонстрација против [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] за да ги принудат Османлиите да го префрлат градот [[Улцињ]] на [[Црна Гора]] во согласност со условите на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес од]] 1878 година.{{Sfn|Sondhaus}} Од 6 јуни до 11 јули 1887 година, ''Принц Еуген'' служел како [[Адмиралски брод|предводник]] на летната ескадрила за обука во кој период бил присутен за време на прегледот на флотата одржан за кајзерот [[Франц Јосиф|Франц Јозеф I]] на 4 јули.{{Sfn|Pawlik}} Во 1888 година, ''Принц Еуген'' и австроунгарска ескадрила, во која биле вклучени железните бродови ''[[Кустоза]]'', [[Tegetthoff]], [[Don Juan d'Austria]] и [[Kaiser Max]], како и торпедо крстосувачите [[Panther]] и [[Leopard]] кои отпатувале во [[Барселона]], Шпанија, за да учествуваат на церемонијата на отворањето на Барселонаската универзална изложба и ова претставувала најголемата ескадрила на австроунгарската морнарица што дејствувала надвор од [[Јадранско Море|Јадранот]].{{Sfn|Sondhaus}} Во јуни и јули 1889 година, ''Принц Еуген'' учествувал во вежби за обука на флотата, во кои биле вклучени и железните бродови ''[[Кустоза]]'', [[Erzherzog Albrecht]], ''[[Тегетхоф]]'', ''[[Кајзер Макс]]'' и ''[[Дон Жуан д'Австрија]]''.{{Sfn|"Foreign Items"}} Воедно учествувал и во вежбите одржани во мај и јуни 1891 година,{{Sfn|Pawlik}} а исто така бил мобилизиран за време на маневрите на флотата во 1893 година за да тренира заедно со железните бродови [[Кронпринц Ержерцог Рудолф|Kronprinz Erzherzog Rudolf]], [[Kronprinzessin Erzherzogin Stephanie]], ''[[Кајзер Макс]]'' и ''[[Дон Жуан д'Австрија]]'' меѓу другите бродови. {{Sfn|Garbett}} Новата програма за изградба кон крајот на 90 години од 19 век и почетокот на 20 век барала од Австро-унгарската морнарица да ги отфрли старите и застарените бродови за да ги намали годишните буџети, па овие бродови во голема мера биле повторно користени во секундарни намени.{{Sfn|Sondhaus}} На 30 декември 1904 година, ''„Принц Еуген“'' бил избришан од поморскиот регистар и претворен во поправен брод,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а работата за пренамена започнала во 1906 година, што вклучувало отстранување на неговото вооружување и мотори и инсталирање на кран што бил отстранет од борбениот брод [[Erzherzog Friedrich]]. Тој бил повторно пуштен во употреба на 31 јули 1909 година со новото име ''Вулкан'', бидејќи неговото претходно име било потребно за Prinz Eugen, нов борбен брод од дредноут. На 16 јуни 1910 година, заштитениот крстосувач Zenta го одвлекол ''Вулкан'' до [[Шибеник]], каде што бил базиран до крајот на својата кариера во текот [[Прва светска војна|на Првата светска војна]]. По поразот на Австро-Унгарија, бродот бил запленет од Италија во 1919 година како воен подарок, а во повоените преговори што следеле по [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен ан Ле]], со кој бродовите на поранешната Австро-унгарска морнарица им биле доделени на [[Сојузници во Првата светска војна|сојузниците]], го доделиле бродот на Југославија, но Италија никогаш не го предала бродот, а неговата конечна судбина останала непозната.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Greger}}{{Sfn|Pawlik}} == Белешки == {{Наводи|20em}} == Наводи == * {{Наведено списание|year=1889|title=Foreign Items|journal=The United States Army and Navy Journal and Gazette of the Regular and Volunteer Forces|location=New York|publisher=Army and Navy Journal, Inc.|volume=24|page=913|oclc=1589766|ref={{sfnref|"Foreign Items"}}}} * {{Наведено списание|year=1903|editor-last=Garbett|editor-first=H.|title=Naval and Military Notes|journal=Journal of the Royal United Service Institution|location=London|publisher=J. J. Keliher|volume=XXXVII|pages=409–427|oclc=8007941|ref={{sfnref|Garbett}}}} * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Warships of World War I|last=Greger|first=René|publisher=Ian Allan|year=1976|isbn=978-0-7110-0623-2|location=London|ref={{sfnref|Greger}}}} * {{Наведена книга|title=Des Kaisers Schwimmende Festungen: die Kasemattschiffe Österreich-Ungarns|last=Pawlik|first=Georg|publisher=Neuer Wissenschaftlicher Verlag|year=2003|isbn=978-3-7083-0045-0|location=Vienna|trans-title=The Kaiser's Floating Fortresses: The Casemate Ships of Austria-Hungary|ref={{sfnref|Pawlik}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Sieche|first=Erwin|last2=Bilzer|first2=Ferdinand|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=266–283|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche & Bilzer}}|editor-last2=Chesneau|editor-first2=Roger|editor-last3=Kolesnik|editor-first3=Eugene M.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918|last=Sondhaus|first=Lawrence|publisher=Purdue University Press|year=1994|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette|ref={{sfnref|Sondhaus}}}} {{Kaiser Max class ironclads 1875}}{{DEFAULTSORT:Prinz Eugen}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 1l0zh1odu1iq12nz65tkvkhkv9gxaet 5545049 5545048 2026-04-26T20:09:10Z IvanKonev123 98191 5545049 wikitext text/x-wiki  {{Short description|Austro-Hungarian Navy ironclad warship}} {{other ships|SMS Prinz Eugen}} {{good article}} {{Infobox ship |section1={{Infobox ship/image | image = SMS Prinz Eugen NH 87045-B.jpg | image_caption=''Prinz Eugen'' in her original configuration }} |section2={{Infobox ship/career | country=[[Austro-Hungarian Empire]] | flag={{Shipboxflag|Austria-Hungary|naval}} | name=''Prinz Eugen'' | namesake= [[Prince Eugene of Savoy]] | ordered= | builder=[[Pola Navy Yard]], [[Pula|Pola]] | laid_down=October 1874 | launched=7 September 1877 | commissioned=November 1878 | decommissioned= | struck=30 December 1912 | fate=Confiscated by Italy, 1919, fate unknown }} |section3={{Infobox ship/characteristics | class={{sclass|Kaiser Max|ironclad|4||1875}} | displacement={{convert|3548|LT|lk=on}} | length= *{{cvt|75.87|m|ftin}} [[length overall|o/a]] *{{cvt|73.23|m|ftin}} [[length at the waterline|lwl]] | beam={{cvt|15.25|m|0}} | draft={{cvt|6.15|m|ftin}} | propulsion= *1 × [[marine steam engine]] *1 × [[screw propeller]] | power={{convert|2755|ihp|lk=in|abbr=on}} | speed={{convert|13.28|kn|lk=in}} | range= | crew=400 | armament= *8 × [[21 cm RK L/19|{{cvt|21|cm}}]] guns *4 × {{cvt|9|cm}} guns *2 × {{cvt|7|cm}} guns *6 × {{cvt|47|mm}} [[quick-firing gun|QF]] guns *3 × {{cvt|47|mm}} [[Hotchkiss gun|Hotchkiss revolver cannon]] *2 × {{cvt|25|mm}} guns *4 × {{cvt|35|cm|1}} [[torpedo tube]]s | armor= *[[Belt armor|Belt]]: {{convert|203|mm|abbr=on|0}} *[[Casemate]]: {{convert|125|mm|abbr=on}} | notes= }} }}   '''SMS ''Prinz Eugen''''' бил железно-оклопен воен брод изграден за потребите на [[Австроунгарска воена морнарица|Австро-унгарската морнарица]] во 70 години од 19век и претставувал третиот и последен член на [[Kaiser Max|класата Kaiser Max]] (мак. Кајзер Макс). Се претпоставувало дека наводно бил истиот брод што бил положен во 1861 година и едноставно бил реконструиран, но всушност во реалноста, шефот на Австро-унгарската морнарица не можел да обезбеди финансирање за нови бродови, но проектите за реконструкција биле неконтроверзни, па затоа ги „обновил“ трите претходни [[Kaiser Max]] (мак.Кајзер Макс). Само моторите и деловите од оклопната плоча биле повторно употребени во новиот ''Prinz Eugen'', кој бил положен во октомври 1874 година, а ставен во употреба во септември 1877 година и пуштен во употреба во ноември 1878 година. Бродот поминал значителни периоди надвор од употреба, делумно поради малите поморски буџети што спречиле многу активна употреба, но веќе во 1880 година, тој учествувал во меѓународна поморска демонстрација против [[Отоманско Царство|Отоманската империја]], а 8 години подоцна отишол во Шпанија во 1888 година за Универзалната изложба во Барселона . ''Принц Еуген'' бил уништен во 1904 година и претворен во поправен брод во периодот од 1906 до 1909 година, па бил преименуван во '''''„Вулкан“''''' и служел во овој капацитет во текот на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. По војната, бил запленет од Италија, но ѝ бил доделен на Југославија во повоените мировни преговори, но сепак, Италија одбила да го предаде бродот и неговата конечна судбина останала непозната. == Дизајн == [[File:SMS_Prinz_Eugen_NH_87046.jpg|лево|мини|''Принц Евген'' во тек околу 1887 година]] ''Принц Еуген'' се карактеризирал со должина од околу 76м вкупно и околу 73м на линијата на водата, а имал греда од околу 15м и просечен влечен волумен од околу 6м, додека неговиот депласман изнесувал 3,605 тони. Како што било вообичаено за железните бродови од тој период, тој имал изразен овенски лак и екипаж од 400 офицери и војници.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Неговиот погонски систем се состоел од една морска парна машина со едно ширење која управувала со еден завртен пропелер, а бројот и видот на котлите на јаглен не се зачувани, но тие се вентилирале преку една инка поставена малку понапред од средината на бродот, а моторот произведувал максимална брзина од 24.59km/h од 2,054kW и воедно бил опремен со [[Јарбол|тријарболска]] едрилица како дополнување на парните машини.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} ''Принц Еуген'' претставувал казематски брод и бил вооружен со главна батерија од осум 21см пушки од 20 калибар (cal.) кои биле произведени од Krupp кои биле монтирани во централен каземат, по четири на секоја страна. Воедно исто така носел и четири 9см 24-калибарски пушки, два 7см десантни топови од 15 калибар, шест 47мм пушки со брзо пукање од 35 калибар, три 47мм револверски топ Hotchkiss, како и два 25мм пиштоли, а воедно имал и четири 35см торпедни цевки од кои една во предниот дел, една во крмата и по една на секоја страна.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} Оклопот на бродот се состоел од оклопен појас кој бил 203мм дебел и бил покриен со 115мм дебели попречни прегради на двата краја од тврдината, а Казематната батерија била заштитена со 125мм дебели плочи.{{Sfn|Sieche & Bilzer}} == Историја на услуги == [[Податотека:Pula_naval_yard.jpg|лево|мини|Kaiser Max (лево), ''Принц Еуген'' (во средината) и Don Juan d'Austria (десно) во [[Пула|Пола]]]] ''„Принц Еуген“'' бил положен во морнаричката база [[Пула|Пола]] во октомври 1874 година, а се сметало дека наводно бил истиот брод што бил положен во 1861 година, бидејќи австроунгарскиот парламент одобрил таканаречена програма за реконструкција на тој Prinz Eugen, а шефот на [[Австроунгарска воена морнарица|австроунгарската морнарица]], вицеадмиралот Фридрих фон Пек, прибегнал кон измама со цел да го избегнел парламентарното непријателство кон новата цврста конструкција и побарал средства за модернизација на претходниот брод, но всушност, тој го разложил тој брод, при што само машините, деловите од оклопната плоча и другата разна опрема биле вградени во новиот брод. Неговиот завршен труп бил спуштен на 7 септември 1877 година, а работите за опремување биле завршени до ноември 1878 година, кога бил пуштен во употреба во флотата{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Sondhaus}} за да може на 9 ноември да започне со морските проби.{{Sfn|Pawlik}} Владата им дала низок приоритет на поморските активности, особено во 70 години од 19век и како резултат на тоа, недостатокот на средства спречил активна политика на флотата. Железно обоената флота, вклучувајќи го и ''Принц Еуген'' била држена надвор од употреба во Пола и [[wiktionary:laid up|ставена]] во резерва, а единствените бродови што имале значајна служба во тој период биле неколку фрегати со завртки испратени во странство.{{Sfn|Sondhaus}} Во 1880 година, ''Принц Еуген'' ја намалил својата едрилица,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а истата година ''„Принц Еуген“'', железно обоената Custoza и неоклопната [[фрегата]] Laudon учествувале во меѓународна поморска демонстрација против [[Отоманско Царство|Отоманската Империја]] за да ги принудат Османлиите да го префрлат градот [[Улцињ]] на [[Црна Гора]] во согласност со условите на [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес од]] 1878 година.{{Sfn|Sondhaus}} Од 6 јуни до 11 јули 1887 година, ''Принц Еуген'' служел како [[Адмиралски брод|предводник]] на летната ескадрила за обука во кој период бил присутен за време на прегледот на флотата одржан за кајзерот [[Франц Јосиф|Франц Јозеф I]] на 4 јули.{{Sfn|Pawlik}} Во 1888 година, ''Принц Еуген'' и австроунгарска ескадрила, во која биле вклучени железните бродови ''[[Кустоза]]'', [[Tegetthoff]], [[Don Juan d'Austria]] и [[Kaiser Max]], како и торпедо крстосувачите [[Panther]] и [[Leopard]] кои отпатувале во [[Барселона]], Шпанија, за да учествуваат на церемонијата на отворањето на Барселонаската универзална изложба и ова претставувала најголемата ескадрила на австроунгарската морнарица што дејствувала надвор од [[Јадранско Море|Јадранот]].{{Sfn|Sondhaus}} Во јуни и јули 1889 година, ''Принц Еуген'' учествувал во вежби за обука на флотата, во кои биле вклучени и железните бродови ''[[Кустоза]]'', [[Erzherzog Albrecht]], ''[[Тегетхоф]]'', ''[[Кајзер Макс]]'' и ''[[Дон Жуан д'Австрија]]''.{{Sfn|"Foreign Items"}} Воедно учествувал и во вежбите одржани во мај и јуни 1891 година,{{Sfn|Pawlik}} а исто така бил мобилизиран за време на маневрите на флотата во 1893 година за да тренира заедно со железните бродови [[Кронпринц Ержерцог Рудолф|Kronprinz Erzherzog Rudolf]], [[Kronprinzessin Erzherzogin Stephanie]], ''[[Кајзер Макс]]'' и ''[[Дон Жуан д'Австрија]]'' меѓу другите бродови. {{Sfn|Garbett}} Новата програма за изградба кон крајот на 90 години од 19 век и почетокот на 20 век барала од Австро-унгарската морнарица да ги отфрли старите и застарените бродови за да ги намали годишните буџети, па овие бродови во голема мера биле повторно користени во секундарни намени.{{Sfn|Sondhaus}} На 30 декември 1904 година, ''„Принц Еуген“'' бил избришан од поморскиот регистар и претворен во поправен брод,{{Sfn|Sieche & Bilzer}} а работата за пренамена започнала во 1906 година, што вклучувало отстранување на неговото вооружување и мотори и инсталирање на кран што бил отстранет од борбениот брод [[Erzherzog Friedrich]]. Тој бил повторно пуштен во употреба на 31 јули 1909 година со новото име ''Вулкан'', бидејќи неговото претходно име било потребно за Prinz Eugen, нов борбен брод од дредноут. На 16 јуни 1910 година, заштитениот крстосувач Zenta го одвлекол ''Вулкан'' до [[Шибеник]], каде што бил базиран до крајот на својата кариера во текот [[Прва светска војна|на Првата светска војна]]. По поразот на Австро-Унгарија, бродот бил запленет од Италија во 1919 година како воен подарок, а во повоените преговори што следеле по [[Договор од Сен Жермен|Договорот од Сен Жермен ан Ле]], со кој бродовите на поранешната Австро-унгарска морнарица им биле доделени на [[Сојузници во Првата светска војна|сојузниците]], го доделиле бродот на Југославија, но Италија никогаш не го предала бродот, а неговата конечна судбина останала непозната.{{Sfn|Sieche & Bilzer}}{{Sfn|Greger}}{{Sfn|Pawlik}} == Белешки == {{Наводи|20em}} == Наводи == * {{Наведено списание|year=1889|title=Foreign Items|journal=The United States Army and Navy Journal and Gazette of the Regular and Volunteer Forces|location=New York|publisher=Army and Navy Journal, Inc.|volume=24|page=913|oclc=1589766|ref={{sfnref|"Foreign Items"}}}} * {{Наведено списание|year=1903|editor-last=Garbett|editor-first=H.|title=Naval and Military Notes|journal=Journal of the Royal United Service Institution|location=London|publisher=J. J. Keliher|volume=XXXVII|pages=409–427|oclc=8007941|ref={{sfnref|Garbett}}}} * {{Наведена книга|title=Austro-Hungarian Warships of World War I|last=Greger|first=René|publisher=Ian Allan|year=1976|isbn=978-0-7110-0623-2|location=London|ref={{sfnref|Greger}}}} * {{Наведена книга|title=Des Kaisers Schwimmende Festungen: die Kasemattschiffe Österreich-Ungarns|last=Pawlik|first=Georg|publisher=Neuer Wissenschaftlicher Verlag|year=2003|isbn=978-3-7083-0045-0|location=Vienna|trans-title=The Kaiser's Floating Fortresses: The Casemate Ships of Austria-Hungary|ref={{sfnref|Pawlik}}}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/conwaysallworlds0000unse_l2e2|title=Conway's All the World's Fighting Ships 1860–1905|last=Sieche|first=Erwin|last2=Bilzer|first2=Ferdinand|publisher=Conway Maritime Press|year=1979|isbn=978-0-85177-133-5|editor-last=Gardiner|editor-first=Robert|location=London|pages=266–283|chapter=Austria-Hungary|ref={{sfnref|Sieche & Bilzer}}|editor-last2=Chesneau|editor-first2=Roger|editor-last3=Kolesnik|editor-first3=Eugene M.|url-access=registration}} * {{Наведена книга|title=The Naval Policy of Austria-Hungary, 1867–1918|last=Sondhaus|first=Lawrence|publisher=Purdue University Press|year=1994|isbn=978-1-55753-034-9|location=West Lafayette|ref={{sfnref|Sondhaus}}}} {{Kaiser Max class ironclads 1875}}{{DEFAULTSORT:Prinz Eugen}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] kwqm5k362hp0cjhdbbizdlgzy6kbgq3 0 1392678 5545050 2026-04-26T20:10:45Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Злата | native_name = Злата | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 04 |lats = 14 |latNS... 5545050 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Злата | native_name = Злата | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 04 |lats = 14 |latNS = N | longd = 21 |longm = 39 |longs = 08 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 314 | population_footnotes = | population_total = 96 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Злата''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 96 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 4vsmtz5a50ml47irmonsmswvxb3plmu 0 1392679 5545055 2026-04-26T20:17:21Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Јабучево | native_name = Јабучево | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 08 |lats... 5545055 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Јабучево | native_name = Јабучево | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 08 |lats = 25 |latNS = N | longd = 21 |longm = 32 |longs = 00 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 870 | population_footnotes = | population_total = 6 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Јабучево''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 6 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 3kola90otzojpn2josox1p1aoo93wmj 0 1392680 5545065 2026-04-26T20:24:36Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Јовине Ливаде | native_name = Јовине Ливаде | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43... 5545065 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Јовине Ливаде | native_name = Јовине Ливаде | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 08 |lats = 11 |latNS = N | longd = 21 |longm = 35 |longs = 19 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 799 | population_footnotes = | population_total = 6 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Јовине Ливаде''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 6 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] ns7bpwd3q82cons7kidvy74j1c8mqpo 0 1392681 5545067 2026-04-26T20:25:48Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“''' е основан во 1804 година, а свечено отворен во јануари 1805 година. Тој е шестиот универзитет во рамките на Руската империја и е создаден по иницијатива на украинскиот просветител Василиј Наза... 5545067 wikitext text/x-wiki '''Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“''' е основан во 1804 година, а свечено отворен во јануари 1805 година. Тој е шестиот универзитет во рамките на Руската империја и е создаден по иницијатива на украинскиот просветител Василиј Назарович Каразин. Од самиот почеток претставува центар на научна и културна дејност во источна Европа. r0ca7wl3yw5lbv47qdlbxnokqlmq14m 5545070 5545067 2026-04-26T20:28:20Z Buli 2648 5545070 wikitext text/x-wiki '''Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“''' е основан во 1804 година, а свечено отворен во јануари 1805 година. Тој е шестиот универзитет во рамките на Руската империја и е создаден по иницијатива на украинскиот просветител Василиј Назарович Каразин. Од самиот почеток претставува центар на научна и културна дејност во источна Европа. == Историја == Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“ е основан во 1804 година по иницијатива на просветителот Василиј Назарович Каразин. Универзитетот бил отворен во јануари 1805 година и претставувал шестиот универзитет во рамките на Руската империја. Првата зграда била сместена во поранешниот губернаторски дворец во Харков. Од самиот почеток тој бил центар на научна мисла, културна дејност и образовна реформа. Во текот на XIX век универзитетот се развивал како важен научен и културен центар. Тука предавале истакнати професори од различни области, а меѓу нив и личности со значење за балканската историја како [[Марин Дринов]]. Универзитетот бил место каде се оформувале нови идеи за модернизација на образованието и науката. Во XX век универзитетот стекнал светска слава преку своите научници. [[Иљја Мечников]], добитник на Нобелова награда за физиологија и медицина, Лев Ландау, добитник на Нобелова награда за физика, и Сајмон Кузнец, добитник на Нобелова награда за економија, се меѓу најистакнатите дипломци и професори. Ова го поставува универзитетот во редот на институции со глобално влијание врз науката. oxnzhh7hum1xfdqfvcuha80t90dvvip 5545071 5545070 2026-04-26T20:29:59Z Buli 2648 /* Историја */ 5545071 wikitext text/x-wiki '''Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“''' е основан во 1804 година, а свечено отворен во јануари 1805 година. Тој е шестиот универзитет во рамките на Руската империја и е создаден по иницијатива на украинскиот просветител Василиј Назарович Каразин. Од самиот почеток претставува центар на научна и културна дејност во источна Европа. == Историја == Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“ е основан во 1804 година по иницијатива на просветителот Василиј Назарович Каразин. Универзитетот бил отворен во јануари 1805 година и претставувал шестиот универзитет во рамките на Руската империја. Првата зграда била сместена во поранешниот губернаторски дворец во Харков. Од самиот почеток тој бил центар на научна мисла, културна дејност и образовна реформа. Во текот на XIX век универзитетот се развивал како важен научен и културен центар. Тука предавале истакнати професори од различни области, а меѓу нив и личности со значење за балканската историја како [[Марин Дринов]]. Универзитетот бил место каде се оформувале нови идеи за модернизација на образованието и науката. Во XX век универзитетот стекнал светска слава преку своите научници. [[Иљја Мечников]], добитник на Нобелова награда за физиологија и медицина, Лев Ландау, добитник на Нобелова награда за физика, и Сајмон Кузнец, добитник на Нобелова награда за економија, се меѓу најистакнатите дипломци и професори. Ова го поставува универзитетот во редот на институции со глобално влијание врз науката. [[Категорија:Универзитети во Украина]] 3ntuiu38hx9h56jewu78c5k5gsjno83 5545072 5545071 2026-04-26T20:30:42Z Buli 2648 5545072 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Karazin univer2 (3).jpg|мини|Харковскиот универзитет]] '''Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“''' е основан во 1804 година, а свечено отворен во јануари 1805 година. Тој е шестиот универзитет во рамките на Руската империја и е создаден по иницијатива на украинскиот просветител Василиј Назарович Каразин. Од самиот почеток претставува центар на научна и културна дејност во источна Европа. == Историја == Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“ е основан во 1804 година по иницијатива на просветителот Василиј Назарович Каразин. Универзитетот бил отворен во јануари 1805 година и претставувал шестиот универзитет во рамките на Руската империја. Првата зграда била сместена во поранешниот губернаторски дворец во Харков. Од самиот почеток тој бил центар на научна мисла, културна дејност и образовна реформа. Во текот на XIX век универзитетот се развивал како важен научен и културен центар. Тука предавале истакнати професори од различни области, а меѓу нив и личности со значење за балканската историја како [[Марин Дринов]]. Универзитетот бил место каде се оформувале нови идеи за модернизација на образованието и науката. Во XX век универзитетот стекнал светска слава преку своите научници. [[Иљја Мечников]], добитник на Нобелова награда за физиологија и медицина, Лев Ландау, добитник на Нобелова награда за физика, и Сајмон Кузнец, добитник на Нобелова награда за економија, се меѓу најистакнатите дипломци и професори. Ова го поставува универзитетот во редот на институции со глобално влијание врз науката. [[Категорија:Универзитети во Украина]] pcivrxftsemy1qlgaysqdy4072o6otp 5545073 5545072 2026-04-26T20:31:17Z Buli 2648 5545073 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Karazin univer2 (3).jpg|мини|Харковскиот универзитет]] '''Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“''' е основан во 1804 година, а свечено отворен во јануари 1805 година. Тој е шестиот универзитет во рамките на Руската империја и е создаден по иницијатива на украинскиот просветител Василиј Назарович Каразин. Од самиот почеток претставува центар на научна и културна дејност во источна Европа. == Историја == Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“ е основан во 1804 година по иницијатива на просветителот Василиј Назарович Каразин. Универзитетот бил отворен во јануари 1805 година и претставувал шестиот универзитет во рамките на Руската империја. Првата зграда била сместена во поранешниот губернаторски дворец во [[Харков]]. Од самиот почеток тој бил центар на научна мисла, културна дејност и образовна реформа. Во текот на XIX век универзитетот се развивал како важен научен и културен центар. Тука предавале истакнати професори од различни области, а меѓу нив и личности со значење за балканската историја како [[Марин Дринов]]. Универзитетот бил место каде се оформувале нови идеи за модернизација на образованието и науката. Во XX век универзитетот стекнал светска слава преку своите научници. [[Иљја Мечников]], добитник на Нобелова награда за физиологија и медицина, Лев Ландау, добитник на Нобелова награда за физика, и Сајмон Кузнец, добитник на Нобелова награда за економија, се меѓу најистакнатите дипломци и професори. Ова го поставува универзитетот во редот на институции со глобално влијание врз науката. [[Категорија:Универзитети во Украина]] asqxtl2gk67crdg0m4hlondl0vbojlc 5545078 5545073 2026-04-26T20:37:41Z Buli 2648 /* Историја */ 5545078 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Karazin univer2 (3).jpg|мини|Харковскиот универзитет]] '''Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“''' е основан во 1804 година, а свечено отворен во јануари 1805 година. Тој е шестиот универзитет во рамките на Руската империја и е создаден по иницијатива на украинскиот просветител Василиј Назарович Каразин. Од самиот почеток претставува центар на научна и културна дејност во источна Европа. == Историја == [[Податотека:Kharkov University old.jpg|лево|мини|Старата зграда на универзитетот]] Харковскиот национален универзитет „Василиј Каразин“ е основан во 1804 година по иницијатива на просветителот Василиј Назарович Каразин. Универзитетот бил отворен во јануари 1805 година и претставувал шестиот универзитет во рамките на Руската империја. Првата зграда била сместена во поранешниот губернаторски дворец во [[Харков]]. Од самиот почеток тој бил центар на научна мисла, културна дејност и образовна реформа. Во текот на XIX век универзитетот се развивал како важен научен и културен центар. Тука предавале истакнати професори од различни области, а меѓу нив и личности со значење за балканската историја како [[Марин Дринов]]. Универзитетот бил место каде се оформувале нови идеи за модернизација на образованието и науката. Во XX век универзитетот стекнал светска слава преку своите научници. [[Иљја Мечников]], добитник на Нобелова награда за физиологија и медицина, Лев Ландау, добитник на Нобелова награда за физика, и Сајмон Кузнец, добитник на Нобелова награда за економија, се меѓу најистакнатите дипломци и професори. Ова го поставува универзитетот во редот на институции со глобално влијание врз науката. [[Категорија:Универзитети во Украина]] qgkue8r08kgz4ttai2mcj00l5hq841e 0 1392682 5545074 2026-04-26T20:31:55Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Југовац | native_name = Југовац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 17 |lats = 2... 5545074 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Југовац | native_name = Југовац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 17 |lats = 28 |latNS = N | longd = 21 |longm = 32 |longs = 10 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 456 | population_footnotes = | population_total = 83 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18404 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Југовац''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 83 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 2xwmylmnqejkf6vd1wd47tst3w51rt6 0 1392683 5545081 2026-04-26T20:51:55Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1343610971|Betti Alver]]“ 5545081 wikitext text/x-wiki   '''Елизабет „Бети“ Алвер''' ( {{Датум по стар стил|23 November|1906|10 November}} – 19 јуни 1989 година), <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2_JLL32RzrkC&dq=betti+alver&pg=PA237|title=Columbia dictionary of modern European literature By Jean Albert Bédé, William Benbow Edgerton|last=Bédé|first=Jean Albert|last2=Edgerton|first2=William Benbow|publisher=Columbia University Press|year=1980|isbn=9780231037174|access-date=30 November 2014}}</ref> — една од најзначајните поети во Естонија. Таа била меѓу првата генерација што се школуваше во училиштата во независна Естонија. Таа била студент во гимназијата во [[Тарту]]. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elm.einst.ee/issue/23/soothsayer-mother-song-divine-hooligan-betti-alver/|title=Estonian Literary Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20100911071329/http://elm.einst.ee/issue/23/soothsayer-mother-song-divine-hooligan-betti-alver/|archive-date=11 September 2010|accessdate=30 November 2014}}</ref> [[Податотека:Betti_Alveri_muuseum_2012.JPG|лево|мини|Музејот Бети Алвер во Јигева]] == Творештво == Таа започнала како прозаистка. Станала позната како членка на „''Арбуџад“'' („Гажници“), мала група влијателни естонски поети, меѓу кои биле и Бернард Кангро, Уку Масинг, Керсти Мерилаас, Март Рауд, Август Санг, Хеити Талвик и Пол Видинг. По [[Втора светска војна|војната,]] нејзиниот сопруг Хеити Талвик бил затворен од Советите и починал во Сибир. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://estlit.ee/elis/?cmd=writer&id=10495|title=Estonian Literature Information Centre|accessdate=8 November 2021}}</ref> Две или три децении таа молчела како поетеса во знак на протест против советската власт, но ја обновила својата активност во 1960-тите години. Во овој втор период значајна била нејзината збирка „Ѕвезден час“ од 1966 година. Таа исто така пишувала романи и се занимавала со преводи. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EVKUVb1QpmUC&pg=PA32|title=Shifting Borders: East European Poetries of the Eighties|last=Cummins|first=W.M.|last2=Debeljak|first2=A.|last3=Haderlap|first3=M.|last4=Ihan|first4=A.|last5=Potokar|first5=J.|last6=Šalamun|first6=T.|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=1993|isbn=978-0-8386-3497-4|series=Foreign Policy; 9|pages=32–33}}</ref> На стогодишнината од нејзиното раѓање, во Јегева ѝ бил посветен музеј. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jogevalv.ee/index.php?lang=eng&main_id=307,2681|title=Jõgeva site|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609120442/http://www.jogevalv.ee/index.php?main_id=307,2681&lang=eng|archive-date=9 June 2007|accessdate=30 November 2014}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://sisu.ut.ee/ewod/a/alver Бети Алвер на Онлајн речник на естонски писатели] [[Категорија:Починати во 1989 година]] [[Категорија:Родени во 1906 година]] ik1d0wm7sgxoeidct3ua2p6fc0c2zs5 5545091 5545081 2026-04-26T21:06:11Z 19user99 72391 5545091 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = File:Betti Alver.jpg | imagesize = | name = Бети Алвер | birth_date = {{Birth date|1906|11|23|df=yes}} | birth_place = [[Јогева]], [[Крејс Дорпат]], [[Ливонска губернија]], [[Руска Империја]] | birthname = Елизабет Алвер | death_date = {{Death date and age|1989|6|19|1906|11|23|df=yes}} | death_place = [[Тарту]], [[Естонска ССР]], [[Советски Сојуз]]<!--USSR must be mentioned (see talk:Manual of Style/Infoboxes#RFC: Baltic states birth infoboxes)--> | othername = Елизабет Талвик <br> Елизабет Лепик | occupation = Поетеса | yearsactive = 1922–1989 година | spouse = {{plainlist| * [[Хеити Талвик]], * Март Лепик }} }} '''Елизабет „Бети“ Алвер''' ({{Датум по стар стил|23 ноември|1906|10 ноември}} – 19 јуни 1989 година)<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2_JLL32RzrkC&dq=betti+alver&pg=PA237|title=Columbia dictionary of modern European literature By Jean Albert Bédé, William Benbow Edgerton|last=Bédé|first=Jean Albert|last2=Edgerton|first2=William Benbow|publisher=Columbia University Press|year=1980|isbn=9780231037174|access-date=30 November 2014}}</ref> — една од најзначајните поети во Естонија. Таа била меѓу првата генерација што се школуваше во училиштата во независна Естонија. Таа била студент во гимназијата во [[Тарту]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elm.einst.ee/issue/23/soothsayer-mother-song-divine-hooligan-betti-alver/|title=Estonian Literary Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20100911071329/http://elm.einst.ee/issue/23/soothsayer-mother-song-divine-hooligan-betti-alver/|archive-date=11 September 2010|accessdate=30 November 2014}}</ref> [[Податотека:Betti_Alveri_muuseum_2012.JPG|десно|мини|Музејот Бети Алвер во Јигева]] Таа започнала како прозаистка. Станала позната како членка на „Гажници“, мала група влијателни естонски поети, меѓу кои биле и Бернард Кангро, Уку Масинг, Керсти Мерилаас, Март Рауд, Август Санг, Хеити Талвик и Пол Видинг. По [[Втора светска војна|војната,]] нејзиниот сопруг Хеити Талвик бил затворен од Советите и починал во Сибир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://estlit.ee/elis/?cmd=writer&id=10495|title=Estonian Literature Information Centre|accessdate=8 November 2021}}</ref> Две или три децении таа молчела како поетеса во знак на протест против советската власт, но ја обновила својата активност во 1960-тите години. Во овој втор период значајна била нејзината збирка „Ѕвезден час“ од 1966 година. Таа исто така пишувала романи и се занимавала со преводи.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EVKUVb1QpmUC&pg=PA32|title=Shifting Borders: East European Poetries of the Eighties|last=Cummins|first=W.M.|last2=Debeljak|first2=A.|last3=Haderlap|first3=M.|last4=Ihan|first4=A.|last5=Potokar|first5=J.|last6=Šalamun|first6=T.|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=1993|isbn=978-0-8386-3497-4|series=Foreign Policy; 9|pages=32–33}}</ref> На стогодишнината од нејзиното раѓање, во Јегева ѝ бил посветен музеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jogevalv.ee/index.php?lang=eng&main_id=307,2681|title=Jõgeva site|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609120442/http://www.jogevalv.ee/index.php?main_id=307,2681&lang=eng|archive-date=9 June 2007|accessdate=30 November 2014}}</ref> == Биографија == Елизабет Алвер била родена на 23 ноември 1906 година во Јегева. Дипломирала на гимназијата во Тарту во 1924 година и студирала [[естонски јазик]] и литература на Универзитетот во Тарту од 1924 до 1927 година. Нејзиниот роман „Господарката на ветерот“ бил објавен во 1927 година. Првата книга поезија на Алвер, „Прашина и оган“, бил објавена во 1936 година. Алвер ги превела песните на [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]] и неговиот роман во стихови „Евгениј Онегин“ (1964), како и „Детството“ и „Моите универзитети“ од Горки на естонски јазик. Таа, исто така, ги превела песните на [[Кристијан Јаак Петерсон]], напишани на [[германски јазик]], на естонски јазик. Песните на Алвер биле преведени на полски, германски, англиски, чешки, италијански и други јазици. Јуна Мориц ги превела песните на Алвер на руски јазик. Во чест на Бети Алвер, есенските денови на поезијата „Ѕвезден час“ се одржуваат во нејзиниот роден град Јегева. Во 2013 година, еден кратер на Меркур, Алвер, бил именуван во нејзина чест. Таа била лауреат на книжевната награда „Јухан Смуул“ на Естонската ССР во 1980 година. Била погребана на гробиштата „Вана-Јаани" во Тарту.<ref>{{Cite web|url=https://info.raad.tartu.ee/muinsus.nsf/0/1F9401E0D748FBB5C2256DC50034C199|title=Betti Alveri (1906 - 1989) haud|lang=et|access-date=2024-04-26|archive-date=2023-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404060026/https://info.raad.tartu.ee/muinsus.nsf/0/1F9401E0D748FBB5C2256DC50034C199|url-status=dead}}</ref> Била вклучена во списокот на 100 големи естонски личности од 20 век, составен во 1999 година врз основа на писмено и онлајн гласање.<ref>Sajandi sada Eesti suurkuju / Koostanud Tiit Kändler. — Tallinn: Eesti Entsüklopeediakirjastus, 2002. — 216 lk. ISBN 998570102X.</ref> Во 2006 година, Естонската пошта го одбележа 100-тиот роденден на Бети Алвер со поштенска марка. ==Збирки поезија== * ''Прашина и оган'' (1936); * ''Најубав час'' (1966); * ''Снегулки на животот'' (1971); * ''Летечки град'' (1979); * ''Корали на реката Емајоги'' (1986). ==Семејство== Таа била во брак со поетот Хеити Талвик. Во 1956 година, се омажила за Март Лепик - литературен научник, и прв директор на Литературниот музеј во периодот од 1940-1945 година. Меѓу нејзините роднини се: Едуард Алвер (командант на Кајтселиит за време на Војната за независност), Сиим Калас и Каја Калас. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://sisu.ut.ee/ewod/a/alver Бети Алвер на Онлајн речник на естонски писатели] [[Категорија:Починати во 1989 година]] [[Категорија:Родени во 1906 година]] 2me4nzl2zmkxxtcu9kkcip8hhnwbtq5 5545093 5545091 2026-04-26T21:07:07Z 19user99 72391 5545093 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = File:Betti Alver.jpg | imagesize = | name = Бети Алвер | birth_date = {{Birth date|1906|11|23|df=yes}} | birth_place = [[Јогева]], [[Крејс Дорпат]], [[Ливонска губернија]], [[Руска Империја]] | birthname = Елизабет Алвер | death_date = {{Death date and age|1989|6|19|1906|11|23|df=yes}} | death_place = [[Тарту]], [[Естонска ССР]], [[Советски Сојуз]]<!--USSR must be mentioned (see talk:Manual of Style/Infoboxes#RFC: Baltic states birth infoboxes)--> | othername = Елизабет Талвик <br> Елизабет Лепик | occupation = Поетеса | yearsactive = 1922–1989 година | spouse = {{plainlist| * [[Хеити Талвик]], * Март Лепик }} }} '''Елизабет „Бети“ Алвер''' ({{Датум по стар стил|23 ноември|1906|10 ноември}} – 19 јуни 1989 година)<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2_JLL32RzrkC&dq=betti+alver&pg=PA237|title=Columbia dictionary of modern European literature By Jean Albert Bédé, William Benbow Edgerton|last=Bédé|first=Jean Albert|last2=Edgerton|first2=William Benbow|publisher=Columbia University Press|year=1980|isbn=9780231037174|access-date=30 November 2014}}</ref> — една од најзначајните поети во Естонија. Таа била меѓу првата генерација што се школувала во училиштата во независна [[Естонија]]. Таа била студент во гимназијата во [[Тарту]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elm.einst.ee/issue/23/soothsayer-mother-song-divine-hooligan-betti-alver/|title=Estonian Literary Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20100911071329/http://elm.einst.ee/issue/23/soothsayer-mother-song-divine-hooligan-betti-alver/|archive-date=11 September 2010|accessdate=30 November 2014}}</ref> [[Податотека:Betti_Alveri_muuseum_2012.JPG|десно|мини|Музејот Бети Алвер во Јигева]] Таа започнала како прозаистка. Станала позната како членка на „Гажници“, мала група влијателни естонски поети, меѓу кои биле и Бернард Кангро, Уку Масинг, Керсти Мерилаас, Март Рауд, Август Санг, Хеити Талвик и Пол Видинг. По [[Втора светска војна|војната,]] нејзиниот сопруг Хеити Талвик бил затворен од Советите и починал во Сибир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://estlit.ee/elis/?cmd=writer&id=10495|title=Estonian Literature Information Centre|accessdate=8 November 2021}}</ref> Две или три децении таа молчела како поетеса во знак на протест против советската власт, но ја обновила својата активност во 1960-тите години. Во овој втор период значајна била нејзината збирка „Ѕвезден час“ од 1966 година. Таа исто така пишувала романи и се занимавала со преводи.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EVKUVb1QpmUC&pg=PA32|title=Shifting Borders: East European Poetries of the Eighties|last=Cummins|first=W.M.|last2=Debeljak|first2=A.|last3=Haderlap|first3=M.|last4=Ihan|first4=A.|last5=Potokar|first5=J.|last6=Šalamun|first6=T.|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=1993|isbn=978-0-8386-3497-4|series=Foreign Policy; 9|pages=32–33}}</ref> На стогодишнината од нејзиното раѓање, во Јегева ѝ бил посветен музеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jogevalv.ee/index.php?lang=eng&main_id=307,2681|title=Jõgeva site|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609120442/http://www.jogevalv.ee/index.php?main_id=307,2681&lang=eng|archive-date=9 June 2007|accessdate=30 November 2014}}</ref> == Биографија == Елизабет Алвер била родена на 23 ноември 1906 година во Јегева. Дипломирала на гимназијата во Тарту во 1924 година и студирала [[естонски јазик]] и литература на Универзитетот во Тарту од 1924 до 1927 година. Нејзиниот роман „Господарката на ветерот“ бил објавен во 1927 година. Првата книга поезија на Алвер, „Прашина и оган“, бил објавена во 1936 година. Алвер ги превела песните на [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]] и неговиот роман во стихови „Евгениј Онегин“ (1964), како и „Детството“ и „Моите универзитети“ од Горки на естонски јазик. Таа, исто така, ги превела песните на [[Кристијан Јаак Петерсон]], напишани на [[германски јазик]], на естонски јазик. Песните на Алвер биле преведени на полски, германски, англиски, чешки, италијански и други јазици. Јуна Мориц ги превела песните на Алвер на руски јазик. Во чест на Бети Алвер, есенските денови на поезијата „Ѕвезден час“ се одржуваат во нејзиниот роден град Јегева. Во 2013 година, еден кратер на Меркур, Алвер, бил именуван во нејзина чест. Таа била лауреат на книжевната награда „Јухан Смуул“ на Естонската ССР во 1980 година. Била погребана на гробиштата „Вана-Јаани" во Тарту.<ref>{{Cite web|url=https://info.raad.tartu.ee/muinsus.nsf/0/1F9401E0D748FBB5C2256DC50034C199|title=Betti Alveri (1906 - 1989) haud|lang=et|access-date=2024-04-26|archive-date=2023-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404060026/https://info.raad.tartu.ee/muinsus.nsf/0/1F9401E0D748FBB5C2256DC50034C199|url-status=dead}}</ref> Била вклучена во списокот на 100 големи естонски личности од 20 век, составен во 1999 година врз основа на писмено и онлајн гласање.<ref>Sajandi sada Eesti suurkuju / Koostanud Tiit Kändler. — Tallinn: Eesti Entsüklopeediakirjastus, 2002. — 216 lk. ISBN 998570102X.</ref> Во 2006 година, Естонската пошта го одбележа 100-тиот роденден на Бети Алвер со поштенска марка. ==Збирки поезија== * ''Прашина и оган'' (1936); * ''Најубав час'' (1966); * ''Снегулки на животот'' (1971); * ''Летечки град'' (1979); * ''Корали на реката Емајоги'' (1986). ==Семејство== Таа била во брак со поетот Хеити Талвик. Во 1956 година, се омажила за Март Лепик - литературен научник, и прв директор на Литературниот музеј во периодот од 1940-1945 година. Меѓу нејзините роднини се: Едуард Алвер (командант на Кајтселиит за време на Војната за независност), Сиим Калас и Каја Калас. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://sisu.ut.ee/ewod/a/alver Бети Алвер на Онлајн речник на естонски писатели] [[Категорија:Починати во 1989 година]] [[Категорија:Родени во 1906 година]] mv0nw0nc4jv3x1m9vmnowk6heuexbwl 5545095 5545093 2026-04-26T21:07:38Z 19user99 72391 5545095 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | image = File:Betti Alver.jpg | imagesize = | name = Бети Алвер | birth_date = {{Birth date|1906|11|23|df=yes}} | birth_place = [[Јегева]], [[Крејс Дорпат]], [[Ливонска губернија]], [[Руска Империја]] | birthname = Елизабет Алвер | death_date = {{Death date and age|1989|6|19|1906|11|23|df=yes}} | death_place = [[Тарту]], [[Естонска ССР]], [[Советски Сојуз]]<!--USSR must be mentioned (see talk:Manual of Style/Infoboxes#RFC: Baltic states birth infoboxes)--> | othername = Елизабет Талвик <br> Елизабет Лепик | occupation = Поетеса | yearsactive = 1922–1989 година | spouse = {{plainlist| * [[Хеити Талвик]], * Март Лепик }} }} '''Елизабет „Бети“ Алвер''' ({{Датум по стар стил|23 ноември|1906|10 ноември}} – 19 јуни 1989 година)<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=2_JLL32RzrkC&dq=betti+alver&pg=PA237|title=Columbia dictionary of modern European literature By Jean Albert Bédé, William Benbow Edgerton|last=Bédé|first=Jean Albert|last2=Edgerton|first2=William Benbow|publisher=Columbia University Press|year=1980|isbn=9780231037174|access-date=30 November 2014}}</ref> — една од најзначајните поети во Естонија. Таа била меѓу првата генерација што се школувала во училиштата во независна [[Естонија]]. Таа била студент во гимназијата во [[Тарту]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://elm.einst.ee/issue/23/soothsayer-mother-song-divine-hooligan-betti-alver/|title=Estonian Literary Magazine|archive-url=https://web.archive.org/web/20100911071329/http://elm.einst.ee/issue/23/soothsayer-mother-song-divine-hooligan-betti-alver/|archive-date=11 September 2010|accessdate=30 November 2014}}</ref> [[Податотека:Betti_Alveri_muuseum_2012.JPG|десно|мини|Музејот Бети Алвер во Јигева]] Таа започнала како прозаистка. Станала позната како членка на „Гажници“, мала група влијателни естонски поети, меѓу кои биле и Бернард Кангро, Уку Масинг, Керсти Мерилаас, Март Рауд, Август Санг, Хеити Талвик и Пол Видинг. По [[Втора светска војна|војната,]] нејзиниот сопруг Хеити Талвик бил затворен од Советите и починал во Сибир.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://estlit.ee/elis/?cmd=writer&id=10495|title=Estonian Literature Information Centre|accessdate=8 November 2021}}</ref> Две или три децении таа молчела како поетеса во знак на протест против советската власт, но ја обновила својата активност во 1960-тите години. Во овој втор период значајна била нејзината збирка „Ѕвезден час“ од 1966 година. Таа исто така пишувала романи и се занимавала со преводи.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EVKUVb1QpmUC&pg=PA32|title=Shifting Borders: East European Poetries of the Eighties|last=Cummins|first=W.M.|last2=Debeljak|first2=A.|last3=Haderlap|first3=M.|last4=Ihan|first4=A.|last5=Potokar|first5=J.|last6=Šalamun|first6=T.|publisher=Fairleigh Dickinson University Press|year=1993|isbn=978-0-8386-3497-4|series=Foreign Policy; 9|pages=32–33}}</ref> На стогодишнината од нејзиното раѓање, во Јегева ѝ бил посветен музеј.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jogevalv.ee/index.php?lang=eng&main_id=307,2681|title=Jõgeva site|archive-url=https://web.archive.org/web/20070609120442/http://www.jogevalv.ee/index.php?main_id=307,2681&lang=eng|archive-date=9 June 2007|accessdate=30 November 2014}}</ref> == Биографија == Елизабет Алвер била родена на 23 ноември 1906 година во Јегева. Дипломирала на гимназијата во Тарту во 1924 година и студирала [[естонски јазик]] и литература на Универзитетот во Тарту од 1924 до 1927 година. Нејзиниот роман „Господарката на ветерот“ бил објавен во 1927 година. Првата книга поезија на Алвер, „Прашина и оган“, бил објавена во 1936 година. Алвер ги превела песните на [[Александар Сергеевич Пушкин|Пушкин]] и неговиот роман во стихови „Евгениј Онегин“ (1964), како и „Детството“ и „Моите универзитети“ од Горки на естонски јазик. Таа, исто така, ги превела песните на [[Кристијан Јаак Петерсон]], напишани на [[германски јазик]], на естонски јазик. Песните на Алвер биле преведени на полски, германски, англиски, чешки, италијански и други јазици. Јуна Мориц ги превела песните на Алвер на руски јазик. Во чест на Бети Алвер, есенските денови на поезијата „Ѕвезден час“ се одржуваат во нејзиниот роден град Јегева. Во 2013 година, еден кратер на Меркур, Алвер, бил именуван во нејзина чест. Таа била лауреат на книжевната награда „Јухан Смуул“ на Естонската ССР во 1980 година. Била погребана на гробиштата „Вана-Јаани" во Тарту.<ref>{{Cite web|url=https://info.raad.tartu.ee/muinsus.nsf/0/1F9401E0D748FBB5C2256DC50034C199|title=Betti Alveri (1906 - 1989) haud|lang=et|access-date=2024-04-26|archive-date=2023-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404060026/https://info.raad.tartu.ee/muinsus.nsf/0/1F9401E0D748FBB5C2256DC50034C199|url-status=dead}}</ref> Била вклучена во списокот на 100 големи естонски личности од 20 век, составен во 1999 година врз основа на писмено и онлајн гласање.<ref>Sajandi sada Eesti suurkuju / Koostanud Tiit Kändler. — Tallinn: Eesti Entsüklopeediakirjastus, 2002. — 216 lk. ISBN 998570102X.</ref> Во 2006 година, Естонската пошта го одбележа 100-тиот роденден на Бети Алвер со поштенска марка. ==Збирки поезија== * ''Прашина и оган'' (1936); * ''Најубав час'' (1966); * ''Снегулки на животот'' (1971); * ''Летечки град'' (1979); * ''Корали на реката Емајоги'' (1986). ==Семејство== Таа била во брак со поетот Хеити Талвик. Во 1956 година, се омажила за Март Лепик - литературен научник, и прв директор на Литературниот музеј во периодот од 1940-1945 година. Меѓу нејзините роднини се: Едуард Алвер (командант на Кајтселиит за време на Војната за независност), Сиим Калас и Каја Калас. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://sisu.ut.ee/ewod/a/alver Бети Алвер на Онлајн речник на естонски писатели] [[Категорија:Починати во 1989 година]] [[Категорија:Родени во 1906 година]] pgzwal7izmgtix1fqv4gd4w2ld3x53s 0 1392684 5545083 2026-04-26T20:57:07Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Лукас Аламан]] 5545083 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Лукас Аламан]] t8nvnpoo9tsrnmym3ejuxs1uvbnxmy8 0 1392685 5545088 2026-04-26T21:04:49Z Виолетова 1975 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1225859127|Alamania]]“ 5545088 wikitext text/x-wiki '''''Alamania punicea''''' е вид на [[Епифити|епифитична]] [[Орхидеи|орхидеја]] и единствениот вид од родот '''''Alamania'''''. [[Ендемизам|Ендемична]] е во [[Мексико]] и има две признати варијанти: * ''Alamania punicea'' subsp''.'' ''greenwoodiana'' <small>Soto Arenas & R.Jiménez</small> - [[Идалго]], [[Оахака]], [[Пуебла]], Керетаро, Сан Луис Потоси, [[Веракрус]] * ''Alamania punicea'' subsp''.'' ''punicea'' - сличен опсег == Опис == Мало, епифитско растение кое претпочита ладна клима, има јајцевидна псевдолуковица со 2 до 3 кожести, издолжено-елиптични, тапи, зглобни, базални и широки листови што цвета во исправена, терминална, гроздовидна инфлоресценција која може да носи од еден до девет црвено-портокалови цветови. Цвета во пролет и рано лето. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.orchidspecies.com/alamaniapunicea.htm Фотографии од видови орхидеи IOSPE] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Орхидеи]] skqhd6z9181mu4ocq44rlre5jz79bi4 5545090 5545088 2026-04-26T21:05:44Z Виолетова 1975 5545090 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Alamania punicea Orchi 03.jpg | display_parents = 4 | genus = Alamania | parent_authority = Lex. (1825) | species = punicea | authority = Lex. (1825) | synonyms_ref = <ref name="WCSP"/> | synonyms = ''Epidendrum puniceum'' <small>(Lex.) Rchb.f.</small> (1862) }} '''''Alamania punicea''''' е вид на [[Епифити|епифитична]] [[Орхидеи|орхидеја]] и единствениот вид од родот '''''Alamania'''''. [[Ендемизам|Ендемична]] е во [[Мексико]] и има две признати варијанти: * ''Alamania punicea'' subsp''.'' ''greenwoodiana'' <small>Soto Arenas & R.Jiménez</small> - [[Идалго]], [[Оахака]], [[Пуебла]], Керетаро, Сан Луис Потоси, [[Веракрус]] * ''Alamania punicea'' subsp''.'' ''punicea'' - сличен опсег == Опис == Мало, епифитско растение кое претпочита ладна клима, има јајцевидна псевдолуковица со 2 до 3 кожести, издолжено-елиптични, тапи, зглобни, базални и широки листови што цвета во исправена, терминална, гроздовидна инфлоресценција која може да носи од еден до девет црвено-портокалови цветови. Цвета во пролет и рано лето. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.orchidspecies.com/alamaniapunicea.htm Фотографии од видови орхидеи IOSPE] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Орхидеи]] [[Категорија:Флора на Мексико]] njyelik4v0f4vk9wleslshbzxi1n8fk 5545092 5545090 2026-04-26T21:06:18Z Виолетова 1975 5545092 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Alamania punicea Orchi 03.jpg | display_parents = 4 | genus = Alamania | parent_authority = Lex. (1825) | species = punicea | authority = Lex. (1825) | synonyms_ref = <ref name="WCSP"/> | synonyms = ''Epidendrum puniceum'' <small>(Lex.) Rchb.f.</small> (1862) }} '''''Alamania punicea''''' е вид на [[Епифити|епифитична]] [[Орхидеи|орхидеја]] и единствениот вид од родот '''''Alamania'''''. [[Ендемизам|Ендемична]] е во [[Мексико]] и има две признати варијанти:<ref name="WCSP">[http://apps.kew.org/wcsp/namedetail.do?name_id=5522 Kew World Checklist of Selected Plant Families]</ref> * ''Alamania punicea'' subsp''.'' ''greenwoodiana'' <small>Soto Arenas & R.Jiménez</small> - [[Идалго]], [[Оахака]], [[Пуебла]], Керетаро, Сан Луис Потоси, [[Веракрус]] * ''Alamania punicea'' subsp''.'' ''punicea'' - сличен опсег == Опис == Мало, епифитско растение кое претпочита ладна клима, има јајцевидна псевдолуковица со 2 до 3 кожести, издолжено-елиптични, тапи, зглобни, базални и широки листови што цвета во исправена, терминална, гроздовидна инфлоресценција која може да носи од еден до девет црвено-портокалови цветови. Цвета во пролет и рано лето. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.orchidspecies.com/alamaniapunicea.htm Фотографии од видови орхидеи IOSPE] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Орхидеи]] [[Категорија:Флора на Мексико]] 8595hwizsbixg7wbj9wp9jd6wml16dk 1 1392686 5545089 2026-04-26T21:05:04Z Виолетова 1975 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545089 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1392687 5545094 2026-04-26T21:07:09Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Едвин Ешби]] 5545094 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Едвин Ешби]] ralwoop2ap7dv8nr4dolqpnqadz6xgr 0 1392688 5545097 2026-04-26T21:09:55Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Џон Фредерик Бејли]] 5545097 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џон Фредерик Бејли]] n9llknmn67f6dkmw01z7idoy8nw6w9u 0 1392689 5545098 2026-04-26T21:12:48Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1347047563|Belarusian opposition]]“ 5545098 wikitext text/x-wiki '''Белоруската опозиција''' се состои од групи и поединци во [[Белорусија]] кои се обидуваат да им се спротивстават, од 1988 до 1991 година, на властите на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|советска Белорусија]] и од 1995 година, на лидерот на земјата [[Александар Лукашенко]] (сојузник со [[Владимир Путин]]), кого поддржувачите на движењето често го сметаат за [[диктатор]]. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2020/08/24/belarus-protests-lukashenko/|title=Analysis {{!}} Can people power topple Europe's 'last dictator'?|last=Tharoor|first=Ishaan|work=Washington Post|access-date=24 August 2020|language=en}}<br /><br />{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3882843.stm|title=Profile: Alexander Lukashenko|date=9 January 2007|work=BBC News|access-date=7 August 2014|publisher=BBC|quote='..an authoritarian ruling style is characteristic of me [Lukashenko]'}}<br /><br />{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC|title=Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War|last=Levitsky|first=Steven|last2=Way|first2=Lucan A.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139491488|series=Problems of International Politics|location=Cambridge|page=203|chapter=The Evolution of Post-SovietCompetitive Authoritarianism|quote=Unlike his predecessor, Lukashenka consolidated authoritarian rule. He censored state media, closed Belarus's only independent radio station [...].|author-link=Steven Levitsky|access-date=12 June 2020}}<br /><br />{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2020/08/16/903036245/one-week-after-election-belarus-sees-giant-protests-against-europe-s-last-dictat|title=One Week After Election, Belarus Sees Giant Protests Against 'Europe's Last Dictator'|last=Treisman|first=Rachel|date=16 August 2020|work=NPR.org|language=en|accessdate=24 August 2020}}</ref> Поддржувачите на движењето се залагаат за [[Парламентарен систем|парламентарна демократија]] заснована на западен модел, со [[Слобода на говорот|слобода на говор]] и политички и верски плурализам.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5D;</sup> == Позадина == Современото белоруско демократско движење потекнува од крајот на 1980-тите години, кога Перестројката на [[Михаил Горбачов]] и [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]] ги разоткриле сериозните недостатоци на советскиот систем и поттикнале значаен дел од Белорусите околу прашањата за животната средина, десталинизацијата, националното оживување и демократските промени. <ref>{{Наведена книга|title=Belarus: At A Crossroads In History (Westview series on the post-Soviet republics)|last=Zaprudnik|first=Jan|publisher=Avalon|year=1993|isbn=9780813313399}}</ref> [[Распад на Советскиот Сојуз|Распаѓањето на Советскиот Сојуз]] донело краток период на демократија од 1991 до 1994 година. Сепак, по неговиот избор во 1994 година, [[Александар Лукашенко]] воспоставил авторитарно владеење, создавајќи [[Политика на Белорусија|политички систем]] за кој [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] (UNHRC) изјавил дека е „некомпатибилен со концептот на човекови права“. == Историја == === Антисоветските протести во 1988 година === На 3 јуни 1988 година, неделникот „Литература и уметност“ со седиште во [[Минск]] објавил статија од археолозите Зјанон Пазњак и Јаухен Шмихаљоу за откривањето на 500 масовни гробници на [[Сталинизам|сталинистички]] жртви во [[Курапати|Курапати,]] на периферијата на белоруската престолнина. Статијата била првата публикација во Белорусија за злосторствата на властите од советската ера. Потоа, во октомври истата година, била основана Мартирологијата на Белорусија за одбележување на жртвите на комунизмот и организациски комитет за создавање на Белорускиот народен фронт, кој подоцна станал страствен застапник на независноста на Белорусија од Советскиот Сојуз. <ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1066125.html|title=Post-Soviet Belarus: A Timeline|date=2 February 2012|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2021-04-10|language=en}}</ref> На 30 октомври 1988 година, полицијата за немири во Минск насилно ги растерала масовните демонстрации во спомен на жртвите на сталинизмот во Курапати - првиот од многуте такви судири во модерната белоруска историја. <ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1066125.html|title=Post-Soviet Belarus: A Timeline|date=2 February 2012|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2021-04-10|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.rferl.org/a/1066125.html "Post-Soviet Belarus: A Timeline"]. ''Radio Free Europe/Radio Liberty''. 2 February 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 April</span> 2021</span>.</cite></ref> [[Податотека:Minsk_1990-11-07_meeting_f.jpg|мини|Демонстрации пред Врховниот совет на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]] на 7 ноември 1990 година.]] === Основање на Белорускиот народен фронт === == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://charter97.org/ Чартер97], веб-страница за вести од опозицијата [[Категорија:Политика на Белорусија]] ofe53jcndcgmn0lmu4prhpqqbfj4vzb 5545106 5545098 2026-04-26T21:23:35Z 19user99 72391 5545106 wikitext text/x-wiki {{Во тек}} '''Белоруска опозиција''' — се состои од групи и поединци во [[Белорусија]] кои се обидуваат да им се спротивстават, од 1988 до 1991 година, на властите на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|советска Белорусија]] и од 1995 година, на лидерот на земјата [[Александар Лукашенко]] (сојузник со [[Владимир Путин]]), кого поддржувачите на движењето често го сметаат за [[диктатор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2020/08/24/belarus-protests-lukashenko/|title=Analysis {{!}} Can people power topple Europe's 'last dictator'?|last=Tharoor|first=Ishaan|work=Washington Post|access-date=24 August 2020|language=en}}<br /><br />{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3882843.stm|title=Profile: Alexander Lukashenko|date=9 January 2007|work=BBC News|access-date=7 August 2014|publisher=BBC|quote='..an authoritarian ruling style is characteristic of me [Lukashenko]'}}<br /><br />{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC|title=Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War|last=Levitsky|first=Steven|last2=Way|first2=Lucan A.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139491488|series=Problems of International Politics|location=Cambridge|page=203|chapter=The Evolution of Post-SovietCompetitive Authoritarianism|quote=Unlike his predecessor, Lukashenka consolidated authoritarian rule. He censored state media, closed Belarus's only independent radio station [...].|author-link=Steven Levitsky|access-date=12 June 2020}}<br /><br />{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2020/08/16/903036245/one-week-after-election-belarus-sees-giant-protests-against-europe-s-last-dictat|title=One Week After Election, Belarus Sees Giant Protests Against 'Europe's Last Dictator'|last=Treisman|first=Rachel|date=16 August 2020|work=NPR.org|language=en|accessdate=24 August 2020}}</ref> Поддржувачите на движењето се залагаат за [[Парламентарен систем|парламентарна демократија]] заснована на западен модел, со [[Слобода на говорот|слобода на говор]] и политички и верски плурализам. == Позадина == Современото белоруско демократско движење потекнува од крајот на 1980-тите години, кога Перестројката на [[Михаил Горбачов]] и [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]] ги разоткриле сериозните недостатоци на советскиот систем и поттикнале значаен дел од Белорусите околу прашањата за животната средина, десталинизацијата, националното оживување и демократските промени.<ref>{{Наведена книга|title=Belarus: At A Crossroads In History (Westview series on the post-Soviet republics)|last=Zaprudnik|first=Jan|publisher=Avalon|year=1993|isbn=9780813313399}}</ref> [[Распад на Советскиот Сојуз|Распаѓањето на Советскиот Сојуз]] донело краток период на демократија од 1991 до 1994 година. Сепак, по неговиот избор во 1994 година, [[Александар Лукашенко]] воспоставил авторитарно владеење, создавајќи [[Политика на Белорусија|политички систем]] за кој [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] (UNHRC) изјавил дека е „некомпатибилен со концептот на човекови права“. == Историја == === Антисоветските протести во 1988 година === На 3 јуни 1988 година, неделникот „Литература и уметност“ со седиште во [[Минск]] објавил статија од археолозите Зјанон Пазњак и Јаухен Шмихаљоу за откривањето на 500 масовни гробници на [[Сталинизам|сталинистички]] жртви во [[Курапати|Курапати,]] на периферијата на белоруската престолнина. Статијата била првата публикација во Белорусија за злосторствата на властите од советската ера. Потоа, во октомври истата година, била основана Мартирологијата на Белорусија за одбележување на жртвите на комунизмот и организациски комитет за создавање на Белорускиот народен фронт, кој подоцна станал страствен застапник на независноста на Белорусија од Советскиот Сојуз.<ref name=":0"/> На 30 октомври 1988 година, полицијата за немири во Минск насилно ги растерала масовните демонстрации во спомен на жртвите на сталинизмот во Курапати - првиот од многуте такви судири во модерната белоруска историја.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1066125.html|title=Post-Soviet Belarus: A Timeline|date=2 February 2012|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2021-04-10|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.rferl.org/a/1066125.html "Post-Soviet Belarus: A Timeline"]. ''Radio Free Europe/Radio Liberty''. 2 February 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 April</span> 2021</span>.</cite></ref> [[Податотека:Minsk_1990-11-07_meeting_f.jpg|мини|Демонстрации пред Врховниот совет на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]] на 7 ноември 1990 година.]] === Основање на Белорускиот народен фронт === На 24 и 25 јуни 1989 година, Белорускиот народен фронт „Преродба“ (белоруски: Адраджэньне) беше формално основан со Пазњак како претседател.[6] Оваа група спроведе антикомунистичка манифестација на 7 ноември 1990 година, на годишнината од Октомвриската револуција, под споменикот на Ленин во Минск пред Врховниот совет на Белоруската ССР, во спомен на жртвите на режимот. ===Белоруски штрајкови од 1991 година=== Главна статија: Белоруски штрајкови од 1991 година Белоруските штрајкови од 1991 година беа серија национални штрајкови и собири за независност против советските власти и нивните политики. Падот на животниот стандард и невработеноста, заедно со политиките на Гласност и Перестројка, исто така, предизвикаа масовни демонстрации и немири претежно од млади луѓе, барајќи демократија и водејќи протести на работниците низ цела Белорусија. Во 1990 година, Белорусија ги одржа своите први конкурентни парламентарни избори за Врховниот совет, кој по распадот на Советскиот Сојуз ја прогласи Белорусија за независна нација.[6][7] ===Победа на Лукашенко=== На 23 јуни и 10 јули 1994 година, Белорусија ги одржа своите први претседателски избори, на кои победи Лукашенко. Од 1995 година, тој почна да ја консолидира својата моќ на сметка на Парламентот и другите институции.[6][7] [[File:2008.06.16. Zianon Pazniak Fot Mariusz Kubik 01.JPG|thumb|[[Зјанон Пазњак]], лидер на Белорускиот народен фронт, главното антикомунистичко и анти-Лукашенково движење од 1988 до 1996 година.]] ===Уставна криза во Белорусија 1995–1996 година=== Главна статија: Уставна криза во Белорусија 1995–1996 година Лукашенко се вклучи во видлива и брутална конфронтација со Врховниот совет и Врховниот суд, користејќи насилство и измама со бомба за да го растера штрајкот со глад на пратениците поврзани со опозицијата кои престојуваа во зградата на Врховниот совет една ноќ од 11 до 12 април 1995 година, малтретирајќи ги и принудувајќи ги да прифатат референдум со кој беше ликвидирано националното бело-црвено-бело знаме и беше заменето со слично на Белоруската Советска Социјалистичка Република. Лукашенко беше под закана од летото до ноември 1996 година, кога опозицијата гласаше со 73 од 199 гласови за негово отповикување, со поддршка на Врховниот суд. Сепак, Русија интервенираше кај премиерот Виктор Черномирдин, кој дејствуваше како медијатор, што де факто го поддржа и спаси Лукашенко и му помогна на крајот да го распушти Врховниот совет преку референдум. ===Минска пролет (1996–97)=== Главна статија: Минска пролет Серија масовни улични протести наречени „Минска пролет“ или „Белоруска пролет“ се одржаа во пролетта 1996–97 година, предизвикани од уставниот референдум за измени на Уставот на Белорусија од 1994 година. Белорускиот политички систем стануваше сè поавторитарен, а владата се обидуваше да ги ограничи сите политички слободи.[8] ===Повелба 97==== Главна статија: Повелба 97 Повелбата 97 е група за човекови права, инспирирана од декларацијата од 1997 година, која повикува на демократија во Белорусија. Документот – чиј наслов намерно ја одразува чехословачката декларација за човекови права од Повелбата 77 дваесет години претходно – беше создаден на годишнината од референдумот одржан во 1996 година, и кој, според зборовите на организацијата, декларира „посветеност на принципите на независност, слобода и демократија, почитување на човековите права, солидарност со сите што се залагаат за елиминирање на диктаторскиот режим и враќање на демократијата во Белорусија“. ===Марш на слободата (1999)=== Главна статија: Марш на слободата (Белорусија) На 17 октомври 1999 година, десетици Белоруси излегоа на улиците за да се соберат против претстојното спроведување на Сојузната држава Белорусија со Русија, формирање на конфедерација и ставање крај на независноста на Белорусија. Како одговор на маршот, белоруската влада ја суспендираше понатамошната интеграција меѓу двете држави. ===Револуција на фармерки (2006)=== Протести на плоштадот Октомври во Минск, 19 март 2006 година Револуцијата на фармерки беше термин што го користеа опозицијата во Белорусија и нејзините поддржувачи за да ги опишат нивните напори и аспирации[9] за демократски промени во Белорусија, во периодот што доведе до претседателските избори во 2006 година. ===Претседателски избори во 2010 година=== Главна статија: Белоруски претседателски избори во 2010 година По претседателските избори во Белорусија во 2010 година, до 40.000 луѓе[10] протестираа против Лукашенко. До 700 опозициски активисти, вклучувајќи 7 претседателски кандидати, беа уапсени во постизборната репресија.[11] Неколку веб-страници на опозицијата и опозициските кандидати беа исто така блокирани или хакирани.[12] Фејсбук, Твитер, Јутјуб, Гугл Так, многу е-пошта услуги и ЛајвЏурнал исто така беа блокирани.[13] Седиштето на Чартер 97, опозициската група и веб-страница, беше нападната од безбедносните сили на Лукашенко и сите нејзини вработени беа уапсени.[14] Според „Индипендент“, безбедносните сили на Лукашенко ги гонеа неговите противници „со свирепост што не би изгледала несоодветно во советско време“.[15] ===Протести во 2011 година=== Во 2011 година се одржа серија протести под влијание на сериозна економска криза. Како резултат на овие протести, на 29 јули, владата ги забрани собирите и собирањата.[16] ===Протести во 2017 година=== Поради тековната економска рецесија, која продолжува од последната серија протести во 2015 година, поради падот на цените на бензинот, таа година беше донесен закон за оданочување на невработените.[17] Околу 470.000 Белоруси се обврзани да го платат данокот, но само околу 10% го сториле тоа откако беше донесен.[17] Приближно 2.500 демонстранти[18] ги исполнија улиците во главниот град на Белорусија, Минск, на 17 февруари за да протестираат против политиката што бараше од оние кои работат помалку од 183 дена[19] годишно да платат 250 американски долари за „изгубени даноци“ за да помогнат во финансирањето на политиките за социјална помош.[20] Ова се претвора во приближно 5 милиони рубљи - половина месечна плата.[17] Законот се покажа како непопуларен и беше исмејуван во јавноста како „закон против социјалните паразити“.[17] На 19 февруари, уште 2.000 демонстрираа во вториот по големина град Хомељ.[20] И двата собири беа мирни. Помали демонстрации се одржаа и во други градови.[18] На 25 март, лидерот на опозицијата Владимир Некљаев, кој требаше да зборува на главниот протест, наводно бил запрен наутро на пат кон Минск.[21] Владата ги бранеше масовните апсења и тепања врз граѓаните тврдејќи дека полицијата пронашла „бензински бомби и автомобили полни со оружје“ во близина на протест во Минск.[22] ===Протести од 2019 година=== Други протести избувнаа на 7 декември 2019 година, а нивната цел беше да се спречи интеграцијата со Русија во сојузна држава. Овие демонстрации ги предводеа Павал Сиевјарињец и новата опозициска фигура Сергеј Тихановски. Тие бараа белоруски суверенитет, оставка на Александар Лукашенко и демократизација. Белоруската влада повторно употреби репресија против демонстрантите, кои беа задушени на 29 декември.[23] [[File:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|thumb|Протести во Минск, 16 август 2020 година]] ===Претседателски избори во 2020 година, протести и партиско движење===[[File:Svjatlana Tsihhanovskaja visiit Eestisse 19.11.2024 - 9 (cropped).jpg|alt=An image of Belarusian leader of the opposition government-in-exile, Sviatlana Tsikhanouskaya.|thumb|Лидерот на белоруската опозициска влада во егзил, Свјатлана Циханоуска, во 2024 година.]] Во мај 2020 година, намаленото одобрување на Лукашенко поради неговото справување со пандемијата COVID-19 доведе до улични протести, а блогерот Сергеј Тихановски го нарече Лукашенко лебарка како во детската песна „Чудовиштето лебарка“, осврнувајќи се на влечка што означува печат на инсектот. Многу кандидати од опозицијата се регистрираа за следните избори како резултат на движењето, но многу од нив беа уапсени.[24] Масовни протести избувнаа низ Белорусија по претседателските избори во Белорусија во 2020 година, кои беа нарушени од обвинувања за широко распространета изборна измама.[25][26] Последователно, претседателскиот кандидат од опозицијата, Свјатлана Циханоускаја, сопруга на Тихановски, тврдеше дека ги добила претседателските избори со помеѓу 60 и 70% од гласовите[27][28] и формираше Координациски совет за да го олесни мирниот и уреден трансфер на власта во Белорусија.[29][30] Онлајн групите на Телеграм како што е Некста, како и помалите децентрализирани групи, одиграа важна улога во ширењето на информациите и координацијата на опозициските активности.[31] Сузбивањето на протестите резултираше со интензивирање на тековното партиско движење во земјата, кое е поддржано од Координативниот совет. Водечките партизански формации вклучуваат Супрациǔ (сојуз помеѓу Кибер партизаните, Бригадите за народна самоодбрана и Бусли лијацијаќ),[32][33] Заедницата на железнички работници на Белорусија и БЈПОЛ, меѓу другите. ===Ден на слободата=== Денот на слободата (белоруски: Дзень Волі, Dzień Voli) е неофицијален празник во Белорусија што се слави на 25 март за да се одбележи прогласувањето на независноста од страна на Белоруската демократска Република со Третата уставотворна повелба на тој датум во 1918 година. Денот се користи секоја година од страна на белоруското демократско движење за да протестира против Александар Лукашенко по неговиот избор. ===Руска инвазија на Украина=== Главна статија: Белоруска вмешаност во руската инвазија на Украина § Опозиција Протестите произлегоа од белоруската опозиција, осудувајќи ја поддршката и вмешаноста на Лукашенко во руската инвазија на Украина на 27 февруари 2022 година, кратко по почетокот на војната. Според Министерството за внатрешни работи, над 800 лица биле приведени за вмешаност во овие протести.[34][35] Активисти од опозицијата подоцна се вклучија во активности за поддршка на Украина во конфликтот, вклучително и напади врз Белоруската железница, државна железница која ја користеше Русија за поддршка на офанзивата во Киев.[36][37] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://charter97.org/ Чартер97], веб-страница за вести од опозицијата [[Категорија:Политика на Белорусија]] sfva6oqvhstpoyd1cdcs3mpatr0jhks 5545110 5545106 2026-04-26T21:30:38Z 19user99 72391 поправка на правопис, граматички поправки 5545110 wikitext text/x-wiki {{Во тек}} '''Белоруска опозиција''' — се состои од групи и поединци во [[Белорусија]] кои се обидуваат да им се спротивстават, од 1988 до 1991 година, на властите на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|советска Белорусија]] и од 1995 година, на лидерот на земјата [[Александар Лукашенко]] (сојузник со [[Владимир Путин]]), кого поддржувачите на движењето често го сметаат за [[диктатор]].<ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/world/2020/08/24/belarus-protests-lukashenko/|title=Analysis {{!}} Can people power topple Europe's 'last dictator'?|last=Tharoor|first=Ishaan|work=Washington Post|access-date=24 August 2020|language=en}}<br /><br />{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/3882843.stm|title=Profile: Alexander Lukashenko|date=9 January 2007|work=BBC News|access-date=7 August 2014|publisher=BBC|quote='..an authoritarian ruling style is characteristic of me [Lukashenko]'}}<br /><br />{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NZDI05p1PDgC|title=Competitive Authoritarianism: Hybrid Regimes after the Cold War|last=Levitsky|first=Steven|last2=Way|first2=Lucan A.|date=2010|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139491488|series=Problems of International Politics|location=Cambridge|page=203|chapter=The Evolution of Post-SovietCompetitive Authoritarianism|quote=Unlike his predecessor, Lukashenka consolidated authoritarian rule. He censored state media, closed Belarus's only independent radio station [...].|author-link=Steven Levitsky|access-date=12 June 2020}}<br /><br />{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/2020/08/16/903036245/one-week-after-election-belarus-sees-giant-protests-against-europe-s-last-dictat|title=One Week After Election, Belarus Sees Giant Protests Against 'Europe's Last Dictator'|last=Treisman|first=Rachel|date=16 August 2020|work=NPR.org|language=en|accessdate=24 August 2020}}</ref> Поддржувачите на движењето се залагаат за [[Парламентарен систем|парламентарна демократија]] заснована на западен модел, со [[Слобода на говорот|слобода на говор]] и политички и верски плурализам. == Позадина == Современото белоруско демократско движење потекнува од крајот на 1980-тите години, кога Перестројката на [[Михаил Горбачов]] и [[Чернобилска несреќа|катастрофата во Чернобил]] ги разоткриле сериозните недостатоци на советскиот систем и поттикнале значаен дел од Белорусите околу прашањата за животната средина, десталинизацијата, националното оживување и демократските промени.<ref>{{Наведена книга|title=Belarus: At A Crossroads In History (Westview series on the post-Soviet republics)|last=Zaprudnik|first=Jan|publisher=Avalon|year=1993|isbn=9780813313399}}</ref> [[Распад на Советскиот Сојуз|Распаѓањето на Советскиот Сојуз]] донело краток период на демократија од 1991 до 1994 година. Сепак, по неговиот избор во 1994 година, [[Александар Лукашенко]] воспоставил авторитарно владеење, создавајќи [[Политика на Белорусија|политички систем]] за кој [[Совет за човекови права на Обединетите нации|Советот за човекови права на Обединетите нации]] (UNHRC) изјавил дека е „некомпатибилен со концептот на човекови права“. == Историја == === Антисоветските протести во 1988 година === На 3 јуни 1988 година, неделникот „Литература и уметност“ со седиште во [[Минск]] објавил статија од археолозите Зјанон Пазњак и Јаухен Шмихаљоу за откривањето на 500 масовни гробници на [[Сталинизам|сталинистички]] жртви во [[Курапати|Курапати,]] на периферијата на белоруската престолнина. Статијата била првата публикација во Белорусија за злосторствата на властите од советската ера. Потоа, во октомври истата година, била основана Мартирологијата на Белорусија за одбележување на жртвите на комунизмот и организациски комитет за создавање на Белорускиот народен фронт, кој подоцна станал страствен застапник на независноста на Белорусија од Советскиот Сојуз.<ref name=":0"/> На 30 октомври 1988 година, полицијата за немири во Минск насилно ги растерала масовните демонстрации во спомен на жртвите на сталинизмот во Курапати - првиот од многуте такви судири во модерната белоруска историја.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/1066125.html|title=Post-Soviet Belarus: A Timeline|date=2 February 2012|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=2021-04-10|language=en}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.rferl.org/a/1066125.html "Post-Soviet Belarus: A Timeline"]. ''Radio Free Europe/Radio Liberty''. 2 February 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 April</span> 2021</span>.</cite></ref> [[Податотека:Minsk_1990-11-07_meeting_f.jpg|мини|Демонстрации пред Врховниот совет на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруска ССР]] на 7 ноември 1990 година.]] === Основање на Белорускиот народен фронт === На 24 и 25 јуни 1989 година, Белорускиот народен фронт „Преродба“ (белоруски: Адраджэньне) беше формално основан со Пазњак како претседател.[6] Оваа група спроведе антикомунистичка манифестација на 7 ноември 1990 година, на годишнината од Октомвриската револуција, под споменикот на Ленин во Минск пред Врховниот совет на Белоруската ССР, во спомен на жртвите на режимот. ===Белоруски штрајкови од 1991 година=== Главна статија: Белоруски штрајкови од 1991 година Белоруските штрајкови од 1991 година беа серија национални штрајкови и собири за независност против советските власти и нивните политики. Падот на животниот стандард и невработеноста, заедно со политиките на Гласност и Перестројка, исто така, предизвикаа масовни демонстрации и немири претежно од млади луѓе, барајќи демократија и водејќи протести на работниците низ цела Белорусија. Во 1990 година, Белорусија ги одржа своите први конкурентни парламентарни избори за Врховниот совет, кој по распадот на Советскиот Сојуз ја прогласи Белорусија за независна нација.[6][7] ===Победа на Лукашенко=== На 23 јуни и 10 јули 1994 година, Белорусија ги одржа своите први претседателски избори, на кои победи Лукашенко. Од 1995 година, тој почна да ја консолидира својата моќ на сметка на Парламентот и другите институции.[6][7] [[File:2008.06.16. Zianon Pazniak Fot Mariusz Kubik 01.JPG|thumb|[[Зјанон Пазњак]], лидер на Белорускиот народен фронт, главното антикомунистичко и анти-Лукашенково движење од 1988 до 1996 година.]] ===Уставна криза во Белорусија 1995–1996 година=== Главна статија: Уставна криза во Белорусија 1995–1996 година Лукашенко се вклучи во видлива и брутална конфронтација со Врховниот совет и Врховниот суд, користејќи насилство и измама со бомба за да го растера штрајкот со глад на пратениците поврзани со опозицијата кои престојуваа во зградата на Врховниот совет една ноќ од 11 до 12 април 1995 година, малтретирајќи ги и принудувајќи ги да прифатат референдум со кој беше ликвидирано националното бело-црвено-бело знаме и беше заменето со слично на Белоруската Советска Социјалистичка Република. Лукашенко беше под закана од летото до ноември 1996 година, кога опозицијата гласаше со 73 од 199 гласови за негово отповикување, со поддршка на Врховниот суд. Сепак, Русија интервенираше кај премиерот Виктор Черномирдин, кој дејствуваше како медијатор, што де факто го поддржа и спаси Лукашенко и му помогна на крајот да го распушти Врховниот совет преку референдум. ===Минска пролет (1996–97)=== Главна статија: Минска пролет Серија масовни улични протести наречени „Минска пролет“ или „Белоруска пролет“ се одржаа во пролетта 1996–97 година, предизвикани од уставниот референдум за измени на Уставот на Белорусија од 1994 година. Белорускиот политички систем стануваше сè поавторитарен, а владата се обидуваше да ги ограничи сите политички слободи.[8] ===Повелба 97==== Главна статија: Повелба 97 Повелбата 97 е група за човекови права, инспирирана од декларацијата од 1997 година, која повикува на демократија во Белорусија. Документот – чиј наслов намерно ја одразува чехословачката декларација за човекови права од Повелбата 77 дваесет години претходно – беше создаден на годишнината од референдумот одржан во 1996 година, и кој, според зборовите на организацијата, декларира „посветеност на принципите на независност, слобода и демократија, почитување на човековите права, солидарност со сите што се залагаат за елиминирање на диктаторскиот режим и враќање на демократијата во Белорусија“. ===Марш на слободата (1999)=== Главна статија: Марш на слободата (Белорусија) На 17 октомври 1999 година, десетици Белоруси излегоа на улиците за да се соберат против претстојното спроведување на Сојузната држава Белорусија со Русија, формирање на конфедерација и ставање крај на независноста на Белорусија. Како одговор на маршот, белоруската влада ја суспендираше понатамошната интеграција меѓу двете држави. ===Револуција на фармерки (2006)=== Протести на плоштадот Октомври во Минск, 19 март 2006 година Револуцијата на фармерки беше термин што го користеа опозицијата во Белорусија и нејзините поддржувачи за да ги опишат нивните напори и аспирации[9] за демократски промени во Белорусија, во периодот што доведе до претседателските избори во 2006 година. ===Претседателски избори во 2010 година=== Главна статија: Белоруски претседателски избори во 2010 година По претседателските избори во Белорусија во 2010 година, до 40.000 луѓе[10] протестираа против Лукашенко. До 700 опозициски активисти, вклучувајќи 7 претседателски кандидати, беа уапсени во постизборната репресија.[11] Неколку веб-страници на опозицијата и опозициските кандидати беа исто така блокирани или хакирани.[12] Фејсбук, Твитер, Јутјуб, Гугл Так, многу е-пошта услуги и ЛајвЏурнал исто така беа блокирани.[13] Седиштето на Чартер 97, опозициската група и веб-страница, беше нападната од безбедносните сили на Лукашенко и сите нејзини вработени беа уапсени.[14] Според „Индипендент“, безбедносните сили на Лукашенко ги гонеа неговите противници „со свирепост што не би изгледала несоодветно во советско време“.[15] ===Протести во 2011 година=== Во 2011 година се одржа серија протести под влијание на сериозна економска криза. Како резултат на овие протести, на 29 јули, владата ги забрани собирите и собирањата.[16] ===Протести во 2017 година=== Поради тековната економска рецесија, која продолжува од последната серија протести во 2015 година, поради падот на цените на бензинот, таа година беше донесен закон за оданочување на невработените.[17] Околу 470.000 Белоруси се обврзани да го платат данокот, но само околу 10% го сториле тоа откако беше донесен.[17] Приближно 2.500 демонстранти[18] ги исполнија улиците во главниот град на Белорусија, Минск, на 17 февруари за да протестираат против политиката што бараше од оние кои работат помалку од 183 дена[19] годишно да платат 250 американски долари за „изгубени даноци“ за да помогнат во финансирањето на политиките за социјална помош.[20] Ова се претвора во приближно 5 милиони рубљи - половина месечна плата.[17] Законот се покажа како непопуларен и беше исмејуван во јавноста како „закон против социјалните паразити“.[17] На 19 февруари, уште 2.000 демонстрираа во вториот по големина град Хомељ.[20] И двата собири беа мирни. Помали демонстрации се одржаа и во други градови.[18] На 25 март, лидерот на опозицијата Владимир Некљаев, кој требаше да зборува на главниот протест, наводно бил запрен наутро на пат кон Минск.[21] Владата ги бранеше масовните апсења и тепања врз граѓаните тврдејќи дека полицијата пронашла „бензински бомби и автомобили полни со оружје“ во близина на протест во Минск.[22] ===Протести од 2019 година=== Други протести избувнаа на 7 декември 2019 година, а нивната цел беше да се спречи интеграцијата со Русија во сојузна држава. Овие демонстрации ги предводеа Павал Сиевјарињец и новата опозициска фигура Сергеј Тихановски. Тие бараа белоруски суверенитет, оставка на Александар Лукашенко и демократизација. Белоруската влада повторно употреби репресија против демонстрантите, кои беа задушени на 29 декември.[23] [[File:Protest actions in Minsk (Belarus) near Stella, August 16.jpg|thumb|Протести во Минск, 16 август 2020 година]] ===Претседателски избори во 2020 година, протести и партиско движење===[[File:Svjatlana Tsihhanovskaja visiit Eestisse 19.11.2024 - 9 (cropped).jpg|alt=An image of Belarusian leader of the opposition government-in-exile, Sviatlana Tsikhanouskaya.|thumb|Лидерот на белоруската опозициска влада во егзил, Свјатлана Циханоуска, во 2024 година.]] Во мај 2020 година, намаленото одобрување на Лукашенко поради неговото справување со пандемијата COVID-19 доведе до улични протести, а блогерот Сергеј Тихановски го нарече Лукашенко лебарка како во детската песна „Чудовиштето лебарка“, осврнувајќи се на влечка што означува печат на инсектот. Многу кандидати од опозицијата се регистрираа за следните избори како резултат на движењето, но многу од нив беа уапсени.[24] Масовни протести избувнаа низ Белорусија по претседателските избори во Белорусија во 2020 година, кои беа нарушени од обвинувања за широко распространета изборна измама.[25][26] Последователно, претседателскиот кандидат од опозицијата, Свјатлана Циханоускаја, сопруга на Тихановски, тврдеше дека ги добила претседателските избори со помеѓу 60 и 70% од гласовите[27][28] и формираше Координациски совет за да го олесни мирниот и уреден трансфер на власта во Белорусија.[29][30] Онлајн групите на Телеграм како што е Некста, како и помалите децентрализирани групи, одиграа важна улога во ширењето на информациите и координацијата на опозициските активности.[31] Сузбивањето на протестите резултираше со интензивирање на тековното партиско движење во земјата, кое е поддржано од Координативниот совет. Водечките партизански формации вклучуваат Супрациǔ (сојуз помеѓу Кибер партизаните, Бригадите за народна самоодбрана и Бусли лијацијаќ),[32][33] Заедницата на железнички работници на Белорусија и БЈПОЛ, меѓу другите. ===Ден на слободата=== Денот на слободата (белоруски: Дзень Волі, Dzień Voli) е неофицијален празник во Белорусија што се слави на 25 март за да се одбележи прогласувањето на независноста од страна на Белоруската демократска Република со Третата уставотворна повелба на тој датум во 1918 година. Денот се користи секоја година од страна на белоруското демократско движење за да протестира против Александар Лукашенко по неговиот избор. ===Руска инвазија на Украина=== Главна статија: Белоруска вмешаност во руската инвазија на Украина § Опозиција Протестите произлегоа од белоруската опозиција, осудувајќи ја поддршката и вмешаноста на Лукашенко во руската инвазија на Украина на 27 февруари 2022 година, кратко по почетокот на војната. Според Министерството за внатрешни работи, над 800 лица биле приведени за вмешаност во овие протести.[34][35] Активисти од опозицијата подоцна се вклучија во активности за поддршка на Украина во конфликтот, вклучително и напади врз Белоруската железница, државна железница која ја користеше Русија за поддршка на офанзивата во Киев.[36][37] ==Меѓународна поддршка== ===Организации=== *{{Flagicon|European Union}} [[Европската Унија]] вовела санкции против владата на Лукашенко. *{{Flagicon|NATO}} [[НАТО]] вовел санкции против администрацијата на Лукашенко. ===Влади=== Следните влади дале дипломатска поддршка на белоруското демократско движење: *{{flag|United States|size-23px}}<ref>{{Cite web |last=The White House |date=2022-03-26 |title=Readout of President Biden Call with Opposition Leader Svyatlana Tsikhanouskaya of Belarus |url=https://bidenwhitehouse.archives.gov/briefing-room/statements-releases/2022/03/26/readout-of-president-biden-call-with-opposition-leader-svyatlana-tsikhanouskaya-of-belarus/ |access-date=2023-12-14 |website=The White House |language=en-US}}</ref> *{{flag|Czech Republic|size-23px}}<ref>{{Cite web|url=https://rmx.news/article/article/pm-babis-calls-for-repeat-presidential-election-in-belarus|title=PM Babiš calls for repeat presidential election in Belarus|first=Martin|last=Zíta|date=14 August 2020|website=Remix}}</ref> *{{flag|Slovakia|size-23px}} *{{flag|Estonia|size-23px}}<ref name="rferl.org">{{cite news |url=https://www.rferl.org/a/baltic-states-urge-new-election-in-belarus-call-for-eu-sanctions/30785103.html |title=Baltic States Urge New Election In Belarus, Call For EU Sanctions |newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|date=15 August 2020 }}</ref> *{{flag|Latvia|size=23px}}<ref name="rferl.org"/> *{{flag|Lithuania|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://www.euronews.com/2020/08/12/doing-nothing-to-help-belarus-is-not-an-option-lithuanian-fm-tells-euronews |title=Doing nothing to help Belarus 'is not an option,' Lithuanian FM tells Euronews |work=[[Euronews]] |date=13 August 2020 |access-date=13 August 2020}}</ref> *{{flag|Poland|size=23px}}<ref>{{cite news |url=https://wiadomosci.wp.pl/bialorus-premier-mateusz-morawiecki-rozmawial-z-unijnymi-przywodcami-6541804645156993a |title=Białoruś. Premier Mateusz Morawiecki rozmawiał z unijnymi przywódcami |work=[[Wirtualna Polska]] |language=pl |date=11 August 2020}}</ref> *{{flag|Moldova|size-23px}}<ref name="diez.md">{{cite web |url=https://diez.md/2022/10/20/moldova-va-sustine-miscarea-democratica-din-belarus-in-frunte-cu-svetlana-tihanovskaia-a-fost-creat-un-grup-parlamentar/?fbclid=IwAR2Kf5jKpZtNfzelboyssE85A2qFuZkUmVIGXBGBm7n2EqKxZ4l9ZNF2yZs |title=Moldova va susține mișcarea democratică din Belarus, în frunte cu Svetlana Tihanovskaia. A fost creat un grup parlamentar |date=20 October 2022 |access-date=23 October 2022}}</ref> *{{flag|Ukraine|size-23px}} ===Други движења=== *{{flagicon image|White-blue-white flag.svg}} Руската опозиција има елементи кои се наклонети кон постапките на белоруските дисиденти, како што се демонстрантите од Хабаровскиот крај.<ref>{{cite web |date=8 August 2020 |title=Tens of Thousands Continue to Rally in Fresh Khabarovsk Protest |url=https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820123739/https://www.themoscowtimes.com/2020/08/08/tens-of-thousands-continue-to-rally-in-fresh-khabarovsk-protest-a71089 |archive-date=20 August 2020 |access-date=10 August 2020 |website=The Moscow Times}}</ref> Некои антипутински групи (на пр. Русија на иднината) повикаа на прекин на поддршката за таканаречените непријателски држави, вклучително и Белорусија под Лукашенко, која ја фаворизира белоруската опозиција.<ref>{{cite news |date=18 November 2013 |title=Navalny's Party Holds Founding Congress for Third Time |url=http://www.themoscowtimes.com/news/article/navalnys-party-holds-founding-congress-for-third-time/489741.html}}</ref> ===Луѓе=== * Актерите Кевин Спејси, Џуд Ло, Роџер Лојд-Пак и драматургот Сер Том Стопард се придружија на уличните протести во Лондон против владата на Лукашенко во 2011 година.<ref>{{Cite news |date=2011-03-28 |title=Protesters target the lobbyists willing to do business with Belarus |url=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/protesters-target-the-lobbyists-willing-to-do-business-with-belarus-2255742.html |access-date=2025-10-25 |website=The Independent |language=en}}</ref> * Од 2006 година, се одржуваат фестивалите „Солидарност во Белорусија“, кои првично беа организирани во Варшава, Полска (од 2006 до 2010 година) и вклучуваа полски актери како Борис Шиц, Збигњев Замаховски и Даниел Олбрички, по што (од 2011 година) станале меѓународни. ==Во уметноста== Вива Белорусија! - најпознатиот филм за политичкиот режим на Александар Лукашенко, човековите права во Белорусија за време на неговото владеење и опозицијата во земјата. Исто така, ги прикажува протестите од 2010 година. Лекција за белоруски - полски документарен филм за спорните претседателски избори во 2006 година. Плоштад Калиновски - документарен филм од 2007 година. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://charter97.org/ Чартер97], веб-страница за вести од опозицијата [[Категорија:Политика на Белорусија]] 5uqa9siqdls4asqk9d84pjx823o5ial 1 1392690 5545101 2026-04-26T21:17:16Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5545101 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1392691 5545103 2026-04-26T21:17:39Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Гилберт Морган Смит]] 5545103 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Гилберт Морган Смит]] qhyixu1fou7fm0gwas46gmlycwa0nzy 1 1392692 5545116 2026-04-26T21:37:13Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5545116 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1392693 5545118 2026-04-26T21:37:33Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Ајви Форман Луис]] 5545118 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Ајви Форман Луис]] t8j0up0bqxy6dtqywluinfsdzs6wp81 1 1392694 5545123 2026-04-26T21:50:53Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5545123 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1392695 5545124 2026-04-26T21:51:11Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Алберт Френсис Блејксли]] 5545124 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Алберт Френсис Блејксли]] 4oite7nispyuqf9ytd9g39yzsblen2k 0 1392696 5545131 2026-04-26T21:57:58Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Кетрин Eсау]] на [[Кетрин Есау]]: има латинична буква 5545131 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Кетрин Есау]] jfq5sm0lj8z47g2hu3up5k9b7qvx8bq 5545132 5545131 2026-04-26T21:58:23Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Кетрин Есау]] 5545132 wikitext text/x-wiki {{бб|латинична буква во наслов}} c98iqt40pargpp3nfha5at704g4qo6r 1 1392697 5545133 2026-04-26T21:58:36Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{бб}} 5545133 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 5545134 5545133 2026-04-26T21:58:46Z Jtasevski123 69538 5545134 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 1 1392698 5545138 2026-04-26T22:15:24Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5545138 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1392699 5545143 2026-04-26T22:17:47Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Платон Панјутин]] на [[Платон Пањутин]] 5545143 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Платон Пањутин]] 5dr7nf09wp6bu6028u79lqw2hxmidu9 5545144 5545143 2026-04-26T22:17:56Z Jtasevski123 69538 Отстрането пренасочување кон [[Платон Пањутин]] 5545144 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 1 1392700 5545148 2026-04-26T22:22:12Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{бб}} 5545148 wikitext text/x-wiki {{бб}} 4v3zj06s3r3z9mutpvzlorcjs2u7zva 5545149 5545148 2026-04-26T22:22:21Z Jtasevski123 69538 5545149 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1392701 5545150 2026-04-26T22:22:38Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Платон Пањутин]] 5545150 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Платон Пањутин]] kb1a85mvu4e617rw1aan7j9bdfrf22g 0 1392702 5545154 2026-04-26T22:36:01Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Јохан Вилхелм Палмструх]] 5545154 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Јохан Вилхелм Палмструх]] rnzzhmr7ni8o83az0x75pehlnc7ih3w 1 1392703 5545155 2026-04-26T22:37:47Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5545155 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 6 1392704 5545161 2026-04-26T22:54:29Z Aprilija50.A.D 119801 {{Слика-опис |Опис=филмски плакат за серијата |Извор=Алфа ТВ |Датум= |Автор=Јани Бојаџи |Други_верзии=има }} 5545161 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Слика-опис |Опис=филмски плакат за серијата |Извор=Алфа ТВ |Датум= |Автор=Јани Бојаџи |Други_верзии=има }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} h6ik76ub72n6v39srzs6u53iebl2a9m 6 1392705 5545163 2026-04-26T22:59:14Z Aprilija50.A.D 119801 {{Слика-опис |Опис= |Извор= |Датум= |Автор= |Други_верзии= }} 5545163 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Слика-опис |Опис= |Извор= |Датум= |Автор= |Други_верзии= }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} cvtnmr6d3qkgcr2pmmf8z7cuwtqsd3j 6 1392706 5545164 2026-04-26T23:03:15Z Aprilija50.A.D 119801 {{Слика-опис |Опис= |Извор= |Датум= |Автор= |Други_верзии= }} 5545164 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Слика-опис |Опис= |Извор= |Датум= |Автор= |Други_верзии= }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} cvtnmr6d3qkgcr2pmmf8z7cuwtqsd3j 6 1392707 5545168 2026-04-26T23:09:50Z Aprilija50.A.D 119801 {{Слика-опис |Опис= |Извор= |Датум= |Автор= |Други_верзии= }} 5545168 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Слика-опис |Опис= |Извор= |Датум= |Автор= |Други_верзии= }} == Лиценцирање == {{Филмски плакат}} cvtnmr6d3qkgcr2pmmf8z7cuwtqsd3j 0 1392708 5545182 2026-04-27T00:41:26Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Зосимаја школата''' во [[Јанина]] претставувала еден од најзначајните образовни центри на Балканот во XIX век. Таа била основана со средства на браќата Зосима, богати трговци од Јанина, кои вложиле капитал во европски банки и го насочиле кон создавањ... 5545182 wikitext text/x-wiki '''Зосимаја школата''' во [[Јанина]] претставувала еден од најзначајните образовни центри на Балканот во XIX век. Таа била основана со средства на браќата Зосима, богати трговци од Јанина, кои вложиле капитал во европски банки и го насочиле кон создавање престижна гимназија. Според некои извори школата започнала уште во 1769 година, но официјално е документирана во 1828 година. Наставната програма била класична и ориентирана кон античката култура: грчки јазик со дванаесет часа неделно, латински со четири и пол часа, француски со три часа, а покрај тоа се изучувала реторика и литература. Школата располагала со богата библиотека и лабораторија по физика, што било реткост за тоа време. Во неа се школувале многу истакнати личности од албанската и грчката преродба: браќата Фрашери, Исмаил Ќемали, Наум Врето, Наум Крстофориди и други. Таа станала интелектуален центар каде се оформувале идеи за национална преродба и културна афирмација. tevmnzr2jma9oczndzuxm1z8wp3vj7i 5545183 5545182 2026-04-27T00:42:24Z Buli 2648 5545183 wikitext text/x-wiki '''Зосимаја школата''' ({{langx|el|Ζωσιμαία Σχολή|translit=Zosimaía Scholí}}) во [[Јанина]] претставувала еден од најзначајните образовни центри на Балканот во XIX век. Таа била основана со средства на браќата Зосима, богати трговци од Јанина, кои вложиле капитал во европски банки и го насочиле кон создавање престижна гимназија. Според некои извори школата започнала уште во 1769 година, но официјално е документирана во 1828 година. Наставната програма била класична и ориентирана кон античката култура: грчки јазик со дванаесет часа неделно, латински со четири и пол часа, француски со три часа, а покрај тоа се изучувала реторика и литература. Школата располагала со богата библиотека и лабораторија по физика, што било реткост за тоа време. Во неа се школувале многу истакнати личности од албанската и грчката преродба: браќата Фрашери, Исмаил Ќемали, Наум Врето, Наум Крстофориди и други. Таа станала интелектуален центар каде се оформувале идеи за национална преродба и културна афирмација. 3nn9uu5ds4yh3xffrbvu0t1q6g780h1 5545184 5545183 2026-04-27T00:43:18Z Buli 2648 5545184 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων 03.jpg|мини|Зосимаја школата во Јанина]] '''Зосимаја школата''' ({{langx|el|Ζωσιμαία Σχολή|translit=Zosimaía Scholí}}) во [[Јанина]] претставувала еден од најзначајните образовни центри на Балканот во XIX век. Таа била основана со средства на браќата Зосима, богати трговци од Јанина, кои вложиле капитал во европски банки и го насочиле кон создавање престижна гимназија. Според некои извори школата започнала уште во 1769 година, но официјално е документирана во 1828 година. Наставната програма била класична и ориентирана кон античката култура: грчки јазик со дванаесет часа неделно, латински со четири и пол часа, француски со три часа, а покрај тоа се изучувала реторика и литература. Школата располагала со богата библиотека и лабораторија по физика, што било реткост за тоа време. Во неа се школувале многу истакнати личности од албанската и грчката преродба: браќата Фрашери, Исмаил Ќемали, Наум Врето, Наум Крстофориди и други. Таа станала интелектуален центар каде се оформувале идеи за национална преродба и културна афирмација. eyggcy7cpga4y6yqdresc2irek39k87 5545185 5545184 2026-04-27T00:44:32Z Buli 2648 5545185 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Ζωσιμαία Σχολή Ιωαννίνων 03.jpg|мини|Зосимаја школата во Јанина]] '''Зосимаја школата''' ({{langx|el|Ζωσιμαία Σχολή|translit=Zosimaía Scholí}}) во [[Јанина]] претставувала еден од најзначајните образовни центри на Балканот во XIX век. Таа била основана со средства на браќата Зосима, богати трговци од Јанина, кои вложиле капитал во европски банки и го насочиле кон создавање престижна гимназија. Според некои извори школата започнала уште во 1769 година, но официјално е документирана во 1828 година. Наставната програма била класична и ориентирана кон античката култура: грчки јазик со дванаесет часа неделно, латински со четири и пол часа, француски со три часа, а покрај тоа се изучувала реторика и литература. Школата располагала со богата библиотека и лабораторија по физика, што било реткост за тоа време. Во неа се школувале многу истакнати личности од албанската и грчката преродба: браќата Фрашери, Исмаил Ќемали, Наум Врето, Наум Крстофориди и други. Таа станала интелектуален центар каде се оформувале идеи за национална преродба и културна афирмација. [[Категорија:Училишта во Грција]] o26t52f6eo48g9yftb39bsqpsiw2kvv 0 1392709 5545190 2026-04-27T05:33:28Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Калудра | native_name = Калудра | settlement_type = Населба | image_skyline = Wiki.Rasina II Kaludra Monastery 739.jpg | image_alt = | image_caption = Манастир Калудра | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt... 5545190 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Калудра | native_name = Калудра | settlement_type = Населба | image_skyline = Wiki.Rasina II Kaludra Monastery 739.jpg | image_alt = | image_caption = Манастир Калудра | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 13 |lats = 26 |latNS = N | longd = 21 |longm = 20 |longs = 02 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 309 | population_footnotes = | population_total = 51 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18424 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Калудра''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 51 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] nxt7epk9h59jz99i0vg06albg378t8q 0 1392710 5545191 2026-04-27T05:45:22Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Клисурица | native_name = Клисурица | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 20 |l... 5545191 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Клисурица | native_name = Клисурица | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 20 |lats = 22 |latNS = N | longd = 21 |longm = 34 |longs = 19 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 469 | population_footnotes = | population_total = 125 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18405 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Клисурица''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 125 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 9epsi208z9txgol493xzk3y5tj46jmj 0 1392711 5545193 2026-04-27T06:00:25Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Јожеф Панточек]] 5545193 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Јожеф Панточек]] ixvipxdaohjk78yab7kel6cumul6mvl 0 1392712 5545195 2026-04-27T06:06:42Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Џон Алсоп Пејн]] 5545195 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џон Алсоп Пејн]] 8xrie9velfs8j3j89wshkca73u1cqun 0 1392713 5545198 2026-04-27T06:46:02Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Кристофер Најџел Пејџ]] 5545198 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Кристофер Најџел Пејџ]] bqppdzwe0tkmq3hpm3xjdkg515327pd 0 1392714 5545199 2026-04-27T06:55:27Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1349617445|Turkish settlers in Northern Cyprus]]“ 5545199 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hataylılar_Kültür_Dayanışma_Derneği.jpg|мини|Седиштето на Здружението за култура и солидарност на жителите на [[Хатај (покраина)|Хатај]], во Никозија во 2017 година.]] Околу половина од населението на Северен Кипар е составено од [[Турци]] кои се населиле во [[Турска Република Северен Кипар|Северен Кипар]] по [[Турска инвазија на Кипар|турската инвазија]] на [[Кипар]] во 1974 година и нивните потомци (без турските војници). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.politico.eu/article/cyprus-reunification-peace-nicos-anastasiades-mustafa-akinci/|title=Best chance Cyprus has had for peace|date=31 March 2016}}</ref> Огромното мнозинство од турските доселеници добиле куќи и земјиште кои законски им припаѓаат на [[Кипарски Грци|кипарските Грци]] од страна на владата на [[Северен Кипар]], која е признаена единствено од Турција. Групата е хетерогена по природа и е составена од различни подгрупи, со различен степен на интеграција. Турците генерално се сметаат за [[Конзервативизам|поконзервативни]] од високо секуларизираните [[кипарски Турци]], <ref>{{Наведена книга|title=Divided Nations and European Integration|last=Bahcheli|first=Tozun|last2=Noel|first2=Sid|date=2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812244977|editor-last=Mabry|editor-first=Tristan James|page=326|chapter=Ties that No Longer Bind: Greece, Turkey and the Fading Allure of Ethnic Kinship in Cyprus|editor-last2=McGarry|editor-first2=John|editor-last3=Moore|editor-first3=Margaret|editor-last4=O'Leary|editor-first4=Brendan|display-editors=3|chapter-url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA326}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ue4CCUhRYa4C&pg=PA282|title=Communicating Ethnic and Cultural Identity|last=Fong|first=Mary|last2=Chuang|first2=Rueyling|date=2004|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780742517394|page=282}}</ref> и имаат стремеж островот Кипар да биде составен од две држави. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ia-qdCeUaXIC&pg=PA117|title=Ethnic Cleansing and the European Union: An Interdisciplinary Approach to Security, Memory and Ethnography|last=Tesser|first=Lynn|date=2013|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9781137308771|page=117}}</ref> Сепак, не сите доселеници поддржуваат [[Национализам|националистички]] политики. <ref name="ronen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4OEHtL5xoroC&pg=PA234|title=Transition from Illegal Regimes under International Law|last=Ronen|first=Yaël|date=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139496179|pages=231–245}}</ref> == Историја == === Позадина === Загриженост во врска со релативно малото и намалено население на кипарските Турци постоело помеѓу раководството на кипарските Турци пред инвазијата во 1974 година. Кипарските Турци мигрирале од островот за време на британската власт, некои се преселиле во Турција поради активното охрабрување од новоформираната [[Турција|Република Турција]] во 1920-тите, а некои се иселиле од економски тешкотии и постојаните судири во други земји во следните децении. Во 1967 година, Рауф Денкташ забележал дека има потреба да се охрабрат кипарските Турци што тогаш живееле во Турција да се вратат на Кипар, со цел да се одржи „рамнотежата на населението“. <ref name="sahin607">{{Harvnb|Şahin|Şahin|Öztürk|2013}}</ref> Турција претходно вршела масовни преноси на населението, особено за време на [[Размена на население меѓу Грција и Турција|размената на население со Грција]] во 1920-тите и [[Депортација на Курдите (1916-1934)|депортациите на Курдите]] во 1930-тите. Во текот на 1970-тите, Турција доживувала [[Политичко насилство во Турција (1976-1980)|зголемено политичко насилство]] и економски тешкотии, влошени од високата невработеност и приливот во градовите. Особено, имало намалена побарувачка за земјоделска работна сила поради зголемената механизација, што би било во спротивност со ненадејната висока побарувачка за земјоделска работна сила во Кипар во 1974 година {{Sfn|Jensehaugen|2017}} === Депопулација на северот и рани обиди за преселување === Воениот судир во 1974 година предизвикал значително раселување на кипарското население. Кипарските Грци побегнале од север кон југ, а кипарските Турци побегнале во спротивна насока за време на војната. Голем број луѓе од двете заедници останале на другата страна од поделбата, но огромното мнозинство од нив завршиле принудно или доброволно, особено по [[Трети Виенски договор|Третиот Виенски договор]] потпишан во август 1975 година. {{Sfn|Jensehaugen|2014}} Ова движење на населението резултирало со депопулација на северниот дел од островот. {{Sfn|Jensehaugen|2017}} Не биле спроведени веродостојни пописи веднаш по војната, {{Sfn|Keser|Biber|2020}} но според една проценка, населението на север се намалило од 234.000 на 70.000, од кои 20.000 биле кипарски Грци кои сè уште останале во областа. <ref name="sahin608">{{Harvnb|Şahin|Şahin|Öztürk|2013}}</ref> На крајот, до крајот на 1975 година, околу 180.000 кипарски Грци се преселиле на југ, а 60.000 кипарски Турци на север, што резултирало со дефицит на населението од 120.000. {{Sfn|Jensehaugen|2017}} Особено, полуостровот Карпас речиси целосно се иселил. {{Sfn|Keser|Biber|2020}} Ова намалување на населението резултирало со празнење на куќите и цели заедници, а огромна количина обработливо земјиште и овоштарници останале напуштени. Најостро, на север имало 125.000 [[Загон|донуми]] овоштарници со цитрусни плодови, и повеќето биле оставени од кипарските Грци, кои требало да дадат производство во есента 1974 година. Како привремена мерка, турската влада објавила на 9 септември 1974 година дека 5.000 сезонски работници ќе бидат испратени од Турција за да помогнат со жетвата. {{Sfn|Jensehaugen|2017}} Овие работници биле испратени од региони на Турција што произведуваат цитрусни плодови, како што се [[Анталија (покраина)|Анталија]] и [[Мерсин (покраина)|Мерсин]], а околу половина се вратиле во Турција на крајот од земјоделската сезона. {{Sfn|Kurtuluş|Purkıs|2014}} Во меѓувреме, властите на кипарските Турци започнале во голема мера неуспешна кампања за убедување на кипарските Турци во странство да се вратат во својата татковина. [[Исмет Котак]], министерот за јавни работи и преселување, бил задолжен да ја води кампањата. Тој организирал реклами во турските весници со покани до кипарските Турци во Турција и отпатувал во Турција во 1975 година за лично да покрене апел на турската телевизија. Имало многу ограничен одговор на ова бидејќи многу кипарски Турци веќе целосно се населиле и се интегрирале во Турција. Кипарските Турци во Велика Британија и Австралија исто така биле цел на напади, но само околу 600-700 семејства на крајот се преселиле од Велика Британија. {{Sfn|Kurtuluş|Purkıs|2014}} Според Хатај, првата група такви доселеници пристигнала на островот во февруари 1975 година; големото населување продолжило до 1977 година. Овие земјоделци потекнувале од различни региони на Турција, вклучувајќи го [[Црноморски регион|Црноморскиот регион]] ([[Трабзон]], [[Чаршамба]], [[Самсун]]), [[Средоземен регион (Турција)|Средоземниот регион]] ([[Анталија]], [[Адана]], [[Мерсин]]) и [[Средна Анадолија]] ([[Конија]]). <ref name="hatay12">{{Harvnb|Hatay|2005}}</ref> Во февруари 1975 година, бројот на „работници“ од Турција на островот бил 910. <ref>{{Наведени вести|title=Kıbrıs'ın Türk kesiminde toplam 1.010 işletme var|date=9 February 1975|publisher=[[Milliyet]]|page=9}}</ref> === Договор за земјоделска работна сила и организирано порамнување === Политиката на населување на земјоделците се спроведувала во согласност со Договорот за земјоделска работна сила потпишан од [[Турска федерална држава Кипар|Турската федерална држава Кипар]] (ТФДК) и Турција во 1975 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dergi.aljazeera.com.tr/2015/03/01/kibrisli-turkler-turkiyelileri-sevmez-mi/|title=Kıbrıslı Türkler Türkiyelileri sevmez mi?|last=Hacaloğlu|first=Hilmi|last2=Tekşen|first2=Özgür|publisher=Al Jazeera Turkish Journal|language=tr|accessdate=28 April 2015}}</ref> Договорот бил силно поддржан од администрацијата на [[Рауф Денкташ]]. На пример, за време на процесот на ратификација во Турско-кипарското собрание, пратеникот Рашит Ахмет Рашит се залагал за тоа преместувањето на населението да не се брза, бидејќи постојат културни разлики меѓу Турција и Кипар, на што Денкташ возвратил: „''Ни треба население од 200.000 што е можно поскоро''!“. <ref>{{Наведена книга|title=Belediye Başkanlığında 14 Yıl: Yerel Yönetimde Demokratikleşme ve Kurumsallaşma Mücadelesi|last=Akıncı|first=Mustafa|date=2010|publisher=Ateş Matbaacılık|isbn=978-9963-9772-0-8|location=Nicosia|page=28}}</ref> Конзулатите на ТФДК во Турција биле активно вклучени во организирањето на преместувањето на ова население; соопштенија преку радио и мухтарите во селата ги повикувале земјоделците заинтересирани да се преселат на Кипар и да аплицираат во конзулатите. Многу земјоделци кои се преселиле на Кипар биле од делови на Турција со тешки услови за живот или морале да бидат раселени. Ова било случај со селото Кајалар, каде што биле преселени луѓе од турскиот округ Чаршамба на [[Црното Море]]. Овие луѓе биле раселени поради поплавувањето на нивното село од изградена брана, и им бил даден избор помеѓу преселба во Кипар и други региони во Турција; некои го избрале Кипар. Христос Јоанидес тврдел дека овие луѓе немале политички мотиви за овој избор; интервјуата со некои покажале дека некои дури не ја знаеле местоположбата на Кипар пред да се преселат таму. Откако барањата на потенцијалните доселеници биле одобрени, тие биле пренесени до пристаништето [[Мерсин]] со автобуси специјално организирани од државата. Тие ја напуштиле Турција со пасоши, од кои по еден бил издаден за секое семејство, а потоа се качиле на ферибот за да го преминат [[Средоземно Море|Средоземното Море]] до Кипар. Откако пристигнале во [[Фамагуста]], првично биле сместени накратко во празни хостели или училишта, а потоа префрлени во грчките кипарски села, кои биле нивни одреди за населување. На семејствата им биле доделени куќи со ждрепка. Документацијата на овие доселеници првично била направена на начин што требало да ги натера да изгледаат како кипарски Турци кои се враќаат во својата татковина, за да се спречат обвинувања за кршење на Женевската конвенција. Откако доселениците пристигнале, кипарските турски службеници ги собрале во селската кафеана, ги собрале нивните лични податоци, а на доселениците им било доделено најблиското село населено со кипарски Турци до нивното место на живеење како место на раѓање во нивните посебни лични карти кои подоцна биле издадени. На пример, на голем број доселеници на [[Карпаски Полуостров|Карпаскиот Полуостров]] им било напишано турското кипарско село Мехметчик како место на раѓање. Кога бил прашан за политиката на населување, [[Исмет Котак]], министерот за труд, рехабилитација и социјални работи на [[Турска федерална држава Кипар|Турската федерална држава Кипар]], рекол дека она што се случувало било интензивно, законско и легално враќање на кипарските Турци кои биле насилно протерани од островот. Сепак, овие посебни лични карти не се покажале ефикасни во остварувањето на нивната мисија и биле издадени лични карти на [[Турска федерална држава Кипар|Турската федерална држава Кипар]] кои го покажуваат вистинското место на раѓање на доселениците. <ref name="sahin610">{{Harvnb|Şahin|Şahin|Öztürk|2013}}</ref> == Демографија == === Подгрупи === Турците од копното во Северен Кипар се поделени во две главни групи: граѓани и жители кои не се граѓани. <ref name="hatay5">{{Harvnb|Hatay|2005}}</ref> Меѓу граѓаните, некои пристигнале на островот како дел од политиката на населување што ја спроведуваат турските и кипарските турски власти, некои се иселиле сами, а некои биле родени на островот од родители на која било од двете групи. Мете Хатај тврдел дека единствено првата група има „''добра причина да се нарекува доселеници''“. <ref name="hatay5" /> Гореспоменатите подгрупи се состојат од неколку категории. Првата група на граѓани, би можело понатаму да се разликува на квалификувани работници и работници со административни јаки, турски војници и нивните блиски семејства, земјоделци кои се населиле на Кипар и индивидуални мигранти. <ref name="hatay10">{{Harvnb|Hatay|2005}}</ref> Недржавјаните би можело да се поделат на студенти и академски кадар, туристи, работници со дозволи и нелегални работници без дозволи. <ref name="hatay6">{{Harvnb|Hatay|2005}}</ref> Земјоделците доселени од Турција помеѓу 1975 и 1977 година го сочинуваат мнозинството од доселениците Помеѓу приближно 10.000 Турци од копното кои се населиле во Северен Кипар во 1975 година, имало и 8.000 турски Роми. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spiegel.de/politik/notfalls-opfern-a-b76612f5-0002-0001-0000-000041458176|title=Notfalls opfern|date=27 July 1975|work=Der Spiegel}}</ref> === „Војна на бројки“ === Третиот официјален попис на Северен Кипар бил спроведен во 2011 година, под покровителство на набљудувачи на [[Обединетите Нации]]. Резултатите покажале вкупно 294.906 жители. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf|title=Basin Bildirisi|publisher=Devplan.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927104440/http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf|archive-date=27 September 2013|accessdate=14 February 2014}}</ref> Овие резултати биле оспорени од некои политички партии, синдикати и локални весници. Владата била обвинета за намерно потценување на населението во пописот, откако очигледно дала проценка од 700.000 пред пописот, со цел да побара финансиска помош од Турција. <ref name="censusDoubts">{{Наведени вести|url=http://www.thefreelibrary.com/Census+in+north+marred+by+delays+and+doubts.-a0274211364|title=Census in north marred by delays and doubts|date=6 December 2011|work=CyprusMail|access-date=6 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022220149/http://www.thefreelibrary.com/Census+in+north+marred+by+delays+and+doubts.-a0274211364|archive-date=22 October 2013|quote=Top selling daily Kibris described the headcount as "controversial", while out-spoken left-wing daily Afrika dubbed it a "fiasco"}}</ref> <ref name="censusOverestimates">{{Наведени вести|url=http://www.kibrisgazetesi.com/index.php/cat/2/news/129918/PageName/Ic_Haberler|title=TC'den para isterken 700 bin diyorlardı|date=13 December 2011|work=Kibris|access-date=23 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120109192117/http://www.kibrisgazetesi.com/index.php/cat/2/news/129918/PageName/Ic_Haberler|archive-date=9 January 2012}}</ref> <ref name="census2011">{{Наведени вести|url=http://www.kibrisgazetesi.com/index.php/cat/2/news/129803/PageName/Ic_Haberler|title=Nifus sayımı gerçekçi değil|date=11 December 2011|work=Kibris|access-date=23 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108033749/http://www.kibrisgazetesi.com/index.php/cat/2/news/129803/PageName/Ic_Haberler|archive-date=8 January 2012}}</ref> Еден извор тврди дека населението на север достигнало 500.000, <ref>{{Наведена книга|title=Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia|last=Cole|first=Jeffrey|publisher=ABC-CLIO|year=2011|isbn=978-1-59884-302-6|page=95|author-link=Jeffrey Cole}}</ref> поделено помеѓу 50% кипарски Турци и 50% турски доселеници или деца на такви доселеници родени на Кипар. <ref>{{Наведена книга|title=Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia|last=Cole|first=Jeffrey|publisher=ABC-CLIO|year=2011|isbn=978-1-59884-302-6|page=97|author-link=Jeffrey Cole}}</ref> Истражувачот Мете Хатај напишал дека ваквите извештаи се „диво шпекулативни“ и ги употребуваат опозициските партии за политичка корист, што резултираше со извештаи на југ. Ваквите извештаи никогаш не биле научно или статистички испитани, и покрај можностите на опозициските партии да го сторат тоа користејќи ги избирачките списоци што ги поседуваат, со што продолжуваат „војна на броеви“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://file.prio.no/publication_files/Cyprus/Report%202007-2%20Is%20the%20Turkish%20Cypriot%20Population%20Shrinking.pdf|title=Is the Turkish Cypriot Population Shrinking?|last=Hatay|first=Mete|publisher=PRIO Cyprus Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220054745/http://file.prio.no/publication_files/Cyprus/Report%202007-2%20Is%20the%20Turkish%20Cypriot%20Population%20Shrinking.pdf|archive-date=20 February 2015|accessdate=20 February 2015}}</ref> == Политика == === Политичко претставување === И покрај преовладувачката претпоставка дека доселениците помогнале во одржувањето на десничарската [[Партија за национално единство (Северен Кипар)|Партија за национално единство]] (ПНЕ) со децении моќ и последователни изборни победи, ова е неточно, бидејќи помеѓу 1976 и 1993 година, ПНЕ добила повеќе гласови во домородните отколку во доселеничките села. Овие трендови биле утврдени со анализа на гласовите во неколку домородни и доселенички села од страна на политикологот Мете Хатај. Постоело политичко движење кое се темелело на претставувањето на она што тие го сметале за интереси на доселениците; оваа линија на политика ги вклучувала [[Нова Зора (партија)|Партијата Нова зора]] (ПНЗ) и Турската унија (ТУ). Поголемиот дел од гласовите во доселеничките села биле поделени помеѓу овие доселенички партии и главната опозиција на кипарските Турци, вклучувајќи ја [[Партија за заедничко ослободување|Партијата за заедничко ослободување]] (ПЗО) и [[Републиканска турска партија|Републиканската турска партија]] (РТП). Помеѓу 1992 година, кога била основана, и изборите во 2003 година, кои претставувале отстапување од неа, [[Демократска партија (Северен Кипар)|Демократската партија]] (ДП) добила мнозинство од гласовите на доселеничките опозициски гласови. Во меѓувреме, помеѓу 1990 и 2003 година, ПНЕ одржувала просек од околу 40% во доселеничките села, но ова било сепак помалку од поддршката што ја добивала во руралните области населени со домородни кипарски Турци. ПНЕ добила поголема поддршка во доселеничките села само во 1993 година и по 2003 година, кога ја изгубила власта. Понатаму, и покрај преовладувачката претпоставка дека доселениците ги унапредуваат политичките интереси на Турција, доселениците понекогаш гласале против линијата што ја поддржува Турција, особено во 1990 година против ПНЕ, поддржана од Турција, и во 2004 година против [[Ананов план|Анановиот план]] за Кипар. <ref name="hatayviii">{{Harvnb|Hatay|2005}}</ref> === Правни прашања === Присуството на доселеници на островот е едно од најтрнливите и најспорните прашања во тековните преговори за повторно обединување на Кипар. Нивното доаѓање од 1974 година па наваму, процес охрабрен и од Турција и од властите на кипарските Турци во тоа време, некои го сметаат за современ пример за колонијализам на доселениците. {{Sfn|Jensehaugen|2017}} Ставот на меѓународно признатата [[Кипар|Република Кипар]], предводена од кипарските Грци <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=WPCTBQAAQBAJ&pg=PA171|title=Resolving Cyprus: New Approaches to Conflict Resolution|last=Kyris|first=George|date=2014|publisher=I.B. Tauris|isbn=9781784530006|editor-last=Ker-Lindsay|editor-first=James}}</ref> и [[Грција]], поддржан од резолуциите на [[Обединети нации|Обединетите нации]], е дека програмата за населување е целосно нелегална според [[Меѓународно право|меѓународното право]], бидејќи ја крши [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]] (која ѝ забранува на окупаторската сила намерно да го преместува своето население во окупираната област) и претставува [[воено злосторство]]. Затоа, Република Кипар и Грција бараат доселениците да бидат принудени да се вратат во [[Турција]] во евентуално идно решение за [[Кипарско прашање|кипарското прашање]]; една од главните причини зошто кипарските Грци со големо мнозинство го отфрлиле [[Ананов план|Анановиот план]] во 2004 година било тоа што планот на Анан им дозволувал на доселениците да останат на Кипар, па дури и им дозволувал да гласаат на референдумот за предложеното решение. Затоа, и Република Кипар и Грција побарале идното решение за Кипар да вклучува отстранување на доселениците, или барем на поголемиот дел од нив. Голем број на доселеници ги прекинале своите врски со Турција, а нивните деца го сметаат Кипар за своја татковина. Постоеле случаи каде доселениците и нивните деца што се враќале во Турција се соочиле со изолирање во нивните заедници на потекло. Така, според ''Енциклопедијата за човекови права'', многу други тврдат дека доселениците не можат да бидат насилно протерани од островот; покрај тоа, повеќето набљудувачи сметаат дека сеопфатното идно решение за Кипар мора „да ја балансира целокупната легалност на програмата за населување со човековите права на доселениците“. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/encyclopediaofhu0005unse_j7e0|title=Encyclopedia of Human Rights, Volume 5|date=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195334029|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofhu0005unse_j7e0/page/460 460]|url-access=registration}}</ref> [[Категорија:Кипарско прашање]] [[Категорија:Турска дијаспора]] [[Категорија:Народи во Кипар]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] cnrzsuyzjxvvgl9fft3lrf2taqf0s0s 5545201 5545199 2026-04-27T06:58:02Z Тиверополник 1815 5545201 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Hataylılar_Kültür_Dayanışma_Derneği.jpg|мини|Седиштето на Здружението за култура и солидарност на жителите на [[Хатај (покраина)|Хатај]], во Никозија во 2017 година.]] Околу половина од населението на Северен Кипар е составено од [[Турци]] кои се населиле во [[Турска Република Северен Кипар|Северен Кипар]] по [[Турска инвазија на Кипар|турската инвазија]] на [[Кипар]] во 1974 година и нивните потомци (без турските војници). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.politico.eu/article/cyprus-reunification-peace-nicos-anastasiades-mustafa-akinci/|title=Best chance Cyprus has had for peace|date=31 March 2016}}</ref> Огромното мнозинство од турските доселеници добиле куќи и земјиште кои законски им припаѓаат на [[Кипарски Грци|кипарските Грци]] од страна на владата на [[Северен Кипар]], која е признаена единствено од Турција. Групата е хетерогена по природа и е составена од различни подгрупи, со различен степен на интеграција. Турците генерално се сметаат за [[Конзервативизам|поконзервативни]] од високо секуларизираните [[кипарски Турци]], <ref>{{Наведена книга|title=Divided Nations and European Integration|last=Bahcheli|first=Tozun|last2=Noel|first2=Sid|date=2013|publisher=University of Pennsylvania Press|isbn=9780812244977|editor-last=Mabry|editor-first=Tristan James|page=326|chapter=Ties that No Longer Bind: Greece, Turkey and the Fading Allure of Ethnic Kinship in Cyprus|editor-last2=McGarry|editor-first2=John|editor-last3=Moore|editor-first3=Margaret|editor-last4=O'Leary|editor-first4=Brendan|display-editors=3|chapter-url=https://books.google.com/books?id=PFCbBW18yU4C&pg=PA326}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ue4CCUhRYa4C&pg=PA282|title=Communicating Ethnic and Cultural Identity|last=Fong|first=Mary|last2=Chuang|first2=Rueyling|date=2004|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780742517394|page=282}}</ref> и имаат стремеж островот Кипар да биде составен од две држави. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ia-qdCeUaXIC&pg=PA117|title=Ethnic Cleansing and the European Union: An Interdisciplinary Approach to Security, Memory and Ethnography|last=Tesser|first=Lynn|date=2013|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9781137308771|page=117}}</ref> Сепак, не сите доселеници поддржуваат [[Национализам|националистички]] политики. <ref name="ronen">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=4OEHtL5xoroC&pg=PA234|title=Transition from Illegal Regimes under International Law|last=Ronen|first=Yaël|date=2011|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781139496179|pages=231–245}}</ref> == Историја == === Позадина === Загриженост во врска со релативно малото и намалено население на кипарските Турци постоело помеѓу раководството на кипарските Турци пред инвазијата во 1974 година. Кипарските Турци мигрирале од островот за време на британската власт, некои се преселиле во Турција поради активното охрабрување од новоформираната [[Турција|Република Турција]] во 1920-тите, а некои се иселиле од економски тешкотии и постојаните судири во други земји во следните децении. Во 1967 година, Рауф Денкташ забележал дека има потреба да се охрабрат кипарските Турци што тогаш живееле во Турција да се вратат на Кипар, со цел да се одржи „рамнотежата на населението“. <ref name="sahin607">{{Harvnb|Şahin|Şahin|Öztürk|2013}}</ref> Турција претходно вршела масовни преноси на населението, особено за време на [[Размена на население меѓу Грција и Турција|размената на население со Грција]] во 1920-тите и [[Депортација на Курдите (1916-1934)|депортациите на Курдите]] во 1930-тите. Во текот на 1970-тите, Турција доживувала [[Политичко насилство во Турција (1976-1980)|зголемено политичко насилство]] и економски тешкотии, влошени од високата невработеност и приливот во градовите. Особено, имало намалена побарувачка за земјоделска работна сила поради зголемената механизација, што би било во спротивност со ненадејната висока побарувачка за земјоделска работна сила во Кипар во 1974 година {{Sfn|Jensehaugen|2017}} === Депопулација на северот и рани обиди за преселување === Воениот судир во 1974 година предизвикал значително раселување на кипарското население. Кипарските Грци побегнале од север кон југ, а кипарските Турци побегнале во спротивна насока за време на војната. Голем број луѓе од двете заедници останале на другата страна од поделбата, но огромното мнозинство од нив завршиле принудно или доброволно, особено по [[Трети Виенски договор|Третиот Виенски договор]] потпишан во август 1975 година. {{Sfn|Jensehaugen|2014}} Ова движење на населението резултирало со депопулација на северниот дел од островот. {{Sfn|Jensehaugen|2017}} Не биле спроведени веродостојни пописи веднаш по војната, {{Sfn|Keser|Biber|2020}} но според една проценка, населението на север се намалило од 234.000 на 70.000, од кои 20.000 биле кипарски Грци кои сè уште останале во областа. <ref name="sahin608">{{Harvnb|Şahin|Şahin|Öztürk|2013}}</ref> На крајот, до крајот на 1975 година, околу 180.000 кипарски Грци се преселиле на југ, а 60.000 кипарски Турци на север, што резултирало со дефицит на населението од 120.000. {{Sfn|Jensehaugen|2017}} Особено, полуостровот Карпас речиси целосно се иселил. {{Sfn|Keser|Biber|2020}} Ова намалување на населението резултирало со празнење на куќите и цели заедници, а огромна количина обработливо земјиште и овоштарници останале напуштени. Најостро, на север имало 125.000 [[Загон|донуми]] овоштарници со цитрусни плодови, и повеќето биле оставени од кипарските Грци, кои требало да дадат производство во есента 1974 година. Како привремена мерка, турската влада објавила на 9 септември 1974 година дека 5.000 сезонски работници ќе бидат испратени од Турција за да помогнат со жетвата. {{Sfn|Jensehaugen|2017}} Овие работници биле испратени од региони на Турција што произведуваат цитрусни плодови, како што се [[Анталија (покраина)|Анталија]] и [[Мерсин (покраина)|Мерсин]], а околу половина се вратиле во Турција на крајот од земјоделската сезона. {{Sfn|Kurtuluş|Purkıs|2014}} Во меѓувреме, властите на кипарските Турци започнале во голема мера неуспешна кампања за убедување на кипарските Турци во странство да се вратат во својата татковина. [[Исмет Котак]], министерот за јавни работи и преселување, бил задолжен да ја води кампањата. Тој организирал реклами во турските весници со покани до кипарските Турци во Турција и отпатувал во Турција во 1975 година за лично да покрене апел на турската телевизија. Имало многу ограничен одговор на ова бидејќи многу кипарски Турци веќе целосно се населиле и се интегрирале во Турција. Кипарските Турци во Велика Британија и Австралија исто така биле цел на напади, но само околу 600-700 семејства на крајот се преселиле од Велика Британија. {{Sfn|Kurtuluş|Purkıs|2014}} Според Хатај, првата група такви доселеници пристигнала на островот во февруари 1975 година; големото населување продолжило до 1977 година. Овие земјоделци потекнувале од различни региони на Турција, вклучувајќи го [[Црноморски регион|Црноморскиот регион]] ([[Трабзон]], [[Чаршамба]], [[Самсун]]), [[Средоземен регион (Турција)|Средоземниот регион]] ([[Анталија]], [[Адана]], [[Мерсин]]) и [[Средна Анадолија]] ([[Конија]]). <ref name="hatay12">{{Harvnb|Hatay|2005}}</ref> Во февруари 1975 година, бројот на „работници“ од Турција на островот бил 910. <ref>{{Наведени вести|title=Kıbrıs'ın Türk kesiminde toplam 1.010 işletme var|date=9 February 1975|publisher=[[Milliyet]]|page=9}}</ref> === Договор за земјоделска работна сила и организирано порамнување === Политиката на населување на земјоделците се спроведувала во согласност со Договорот за земјоделска работна сила потпишан од [[Турска федерална држава Кипар|Турската федерална држава Кипар]] (ТФДК) и Турција во 1975 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dergi.aljazeera.com.tr/2015/03/01/kibrisli-turkler-turkiyelileri-sevmez-mi/|title=Kıbrıslı Türkler Türkiyelileri sevmez mi?|last=Hacaloğlu|first=Hilmi|last2=Tekşen|first2=Özgür|publisher=Al Jazeera Turkish Journal|language=tr|accessdate=28 April 2015}}</ref> Договорот бил силно поддржан од администрацијата на [[Рауф Денкташ]]. На пример, за време на процесот на ратификација во Турско-кипарското собрание, пратеникот Рашит Ахмет Рашит се залагал за тоа преместувањето на населението да не се брза, бидејќи постојат културни разлики меѓу Турција и Кипар, на што Денкташ возвратил: „''Ни треба население од 200.000 што е можно поскоро''!“. <ref>{{Наведена книга|title=Belediye Başkanlığında 14 Yıl: Yerel Yönetimde Demokratikleşme ve Kurumsallaşma Mücadelesi|last=Akıncı|first=Mustafa|date=2010|publisher=Ateş Matbaacılık|isbn=978-9963-9772-0-8|location=Nicosia|page=28}}</ref> Конзулатите на ТФДК во Турција биле активно вклучени во организирањето на преместувањето на ова население; соопштенија преку радио и мухтарите во селата ги повикувале земјоделците заинтересирани да се преселат на Кипар и да аплицираат во конзулатите. Многу земјоделци кои се преселиле на Кипар биле од делови на Турција со тешки услови за живот или морале да бидат раселени. Ова било случај со селото Кајалар, каде што биле преселени луѓе од турскиот округ Чаршамба на [[Црното Море]]. Овие луѓе биле раселени поради поплавувањето на нивното село од изградена брана, и им бил даден избор помеѓу преселба во Кипар и други региони во Турција; некои го избрале Кипар. Христос Јоанидес тврдел дека овие луѓе немале политички мотиви за овој избор; интервјуата со некои покажале дека некои дури не ја знаеле местоположбата на Кипар пред да се преселат таму. Откако барањата на потенцијалните доселеници биле одобрени, тие биле пренесени до пристаништето [[Мерсин]] со автобуси специјално организирани од државата. Тие ја напуштиле Турција со пасоши, од кои по еден бил издаден за секое семејство, а потоа се качиле на ферибот за да го преминат [[Средоземно Море|Средоземното Море]] до Кипар. Откако пристигнале во [[Фамагуста]], првично биле сместени накратко во празни хостели или училишта, а потоа префрлени во грчките кипарски села, кои биле нивни одреди за населување. На семејствата им биле доделени куќи со ждрепка. Документацијата на овие доселеници првично била направена на начин што требало да ги натера да изгледаат како кипарски Турци кои се враќаат во својата татковина, за да се спречат обвинувања за кршење на Женевската конвенција. Откако доселениците пристигнале, кипарските турски службеници ги собрале во селската кафеана, ги собрале нивните лични податоци, а на доселениците им било доделено најблиското село населено со кипарски Турци до нивното место на живеење како место на раѓање во нивните посебни лични карти кои подоцна биле издадени. На пример, на голем број доселеници на [[Карпаски Полуостров|Карпаскиот Полуостров]] им било напишано турското кипарско село Мехметчик како место на раѓање. Кога бил прашан за политиката на населување, [[Исмет Котак]], министерот за труд, рехабилитација и социјални работи на [[Турска федерална држава Кипар|Турската федерална држава Кипар]], рекол дека она што се случувало било интензивно, законско и легално враќање на кипарските Турци кои биле насилно протерани од островот. Сепак, овие посебни лични карти не се покажале ефикасни во остварувањето на нивната мисија и биле издадени лични карти на [[Турска федерална држава Кипар|Турската федерална држава Кипар]] кои го покажуваат вистинското место на раѓање на доселениците. <ref name="sahin610">{{Harvnb|Şahin|Şahin|Öztürk|2013}}</ref> == Демографија == === Подгрупи === Турците од копното во Северен Кипар се поделени во две главни групи: граѓани и жители кои не се граѓани. <ref name="hatay5">{{Harvnb|Hatay|2005}}</ref> Меѓу граѓаните, некои пристигнале на островот како дел од политиката на населување што ја спроведуваат турските и кипарските турски власти, некои се иселиле сами, а некои биле родени на островот од родители на која било од двете групи. Мете Хатај тврдел дека единствено првата група има „''добра причина да се нарекува доселеници''“. <ref name="hatay5" /> Гореспоменатите подгрупи се состојат од неколку категории. Првата група на граѓани, би можело понатаму да се разликува на квалификувани работници и работници со административни јаки, турски војници и нивните блиски семејства, земјоделци кои се населиле на Кипар и индивидуални мигранти. <ref name="hatay10">{{Harvnb|Hatay|2005}}</ref> Недржавјаните би можело да се поделат на студенти и академски кадар, туристи, работници со дозволи и нелегални работници без дозволи. <ref name="hatay6">{{Harvnb|Hatay|2005}}</ref> Земјоделците доселени од Турција помеѓу 1975 и 1977 година го сочинуваат мнозинството од доселениците Помеѓу приближно 10.000 Турци од копното кои се населиле во Северен Кипар во 1975 година, имало и 8.000 турски Роми. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.spiegel.de/politik/notfalls-opfern-a-b76612f5-0002-0001-0000-000041458176|title=Notfalls opfern|date=27 July 1975|work=Der Spiegel}}</ref> === „Војна на бројки“ === Третиот официјален попис на Северен Кипар бил спроведен во 2011 година, под покровителство на набљудувачи на [[Обединетите Нации]]. Резултатите покажале вкупно 294.906 жители. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf|title=Basin Bildirisi|publisher=Devplan.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20130927104440/http://www.devplan.org/Nufus-2011/nufus%20son_.pdf|archive-date=27 September 2013|accessdate=14 February 2014}}</ref> Овие резултати биле оспорени од некои политички партии, синдикати и локални весници. Владата била обвинета за намерно потценување на населението во пописот, откако очигледно дала проценка од 700.000 пред пописот, со цел да побара финансиска помош од Турција. <ref name="censusDoubts">{{Наведени вести|url=http://www.thefreelibrary.com/Census+in+north+marred+by+delays+and+doubts.-a0274211364|title=Census in north marred by delays and doubts|date=6 December 2011|work=CyprusMail|access-date=6 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022220149/http://www.thefreelibrary.com/Census+in+north+marred+by+delays+and+doubts.-a0274211364|archive-date=22 October 2013|quote=Top selling daily Kibris described the headcount as "controversial", while out-spoken left-wing daily Afrika dubbed it a "fiasco"}}</ref> <ref name="censusOverestimates">{{Наведени вести|url=http://www.kibrisgazetesi.com/index.php/cat/2/news/129918/PageName/Ic_Haberler|title=TC'den para isterken 700 bin diyorlardı|date=13 December 2011|work=Kibris|access-date=23 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120109192117/http://www.kibrisgazetesi.com/index.php/cat/2/news/129918/PageName/Ic_Haberler|archive-date=9 January 2012}}</ref> <ref name="census2011">{{Наведени вести|url=http://www.kibrisgazetesi.com/index.php/cat/2/news/129803/PageName/Ic_Haberler|title=Nifus sayımı gerçekçi değil|date=11 December 2011|work=Kibris|access-date=23 December 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20120108033749/http://www.kibrisgazetesi.com/index.php/cat/2/news/129803/PageName/Ic_Haberler|archive-date=8 January 2012}}</ref> Еден извор тврди дека населението на север достигнало 500.000, <ref>{{Наведена книга|title=Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia|last=Cole|first=Jeffrey|publisher=ABC-CLIO|year=2011|isbn=978-1-59884-302-6|page=95|author-link=Jeffrey Cole}}</ref> поделено помеѓу 50% кипарски Турци и 50% турски доселеници или деца на такви доселеници родени на Кипар. <ref>{{Наведена книга|title=Ethnic Groups of Europe: An Encyclopedia|last=Cole|first=Jeffrey|publisher=ABC-CLIO|year=2011|isbn=978-1-59884-302-6|page=97|author-link=Jeffrey Cole}}</ref> Истражувачот Мете Хатај напишал дека ваквите извештаи се „диво шпекулативни“ и ги употребуваат опозициските партии за политичка корист, што резултираше со извештаи на југ. Ваквите извештаи никогаш не биле научно или статистички испитани, и покрај можностите на опозициските партии да го сторат тоа користејќи ги избирачките списоци што ги поседуваат, со што продолжуваат „војна на броеви“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://file.prio.no/publication_files/Cyprus/Report%202007-2%20Is%20the%20Turkish%20Cypriot%20Population%20Shrinking.pdf|title=Is the Turkish Cypriot Population Shrinking?|last=Hatay|first=Mete|publisher=PRIO Cyprus Center|archive-url=https://web.archive.org/web/20150220054745/http://file.prio.no/publication_files/Cyprus/Report%202007-2%20Is%20the%20Turkish%20Cypriot%20Population%20Shrinking.pdf|archive-date=20 February 2015|accessdate=20 February 2015}}</ref> == Политика == === Политичко претставување === И покрај преовладувачката претпоставка дека доселениците помогнале во одржувањето на десничарската [[Партија за национално единство (Северен Кипар)|Партија за национално единство]] (ПНЕ) со децении моќ и последователни изборни победи, ова е неточно, бидејќи помеѓу 1976 и 1993 година, ПНЕ добила повеќе гласови во домородните отколку во доселеничките села. Овие трендови биле утврдени со анализа на гласовите во неколку домородни и доселенички села од страна на политикологот Мете Хатај. Постоело политичко движење кое се темелело на претставувањето на она што тие го сметале за интереси на доселениците; оваа линија на политика ги вклучувала [[Нова Зора (партија)|Партијата Нова зора]] (ПНЗ) и Турската унија (ТУ). Поголемиот дел од гласовите во доселеничките села биле поделени помеѓу овие доселенички партии и главната опозиција на кипарските Турци, вклучувајќи ја [[Партија за заедничко ослободување|Партијата за заедничко ослободување]] (ПЗО) и [[Републиканска турска партија|Републиканската турска партија]] (РТП). Помеѓу 1992 година, кога била основана, и изборите во 2003 година, кои претставувале отстапување од неа, [[Демократска партија (Северен Кипар)|Демократската партија]] (ДП) добила мнозинство од гласовите на доселеничките опозициски гласови. Во меѓувреме, помеѓу 1990 и 2003 година, ПНЕ одржувала просек од околу 40% во доселеничките села, но ова било сепак помалку од поддршката што ја добивала во руралните области населени со домородни кипарски Турци. ПНЕ добила поголема поддршка во доселеничките села само во 1993 година и по 2003 година, кога ја изгубила власта. Понатаму, и покрај преовладувачката претпоставка дека доселениците ги унапредуваат политичките интереси на Турција, доселениците понекогаш гласале против линијата што ја поддржува Турција, особено во 1990 година против ПНЕ, поддржана од Турција, и во 2004 година против [[Ананов план|Анановиот план]] за Кипар. <ref name="hatayviii">{{Harvnb|Hatay|2005}}</ref> === Правни прашања === Присуството на доселеници на островот е едно од најтрнливите и најспорните прашања во тековните преговори за повторно обединување на Кипар. Нивното доаѓање од 1974 година па наваму, процес охрабрен и од Турција и од властите на кипарските Турци во тоа време, некои го сметаат за современ пример за колонијализам на доселениците. {{Sfn|Jensehaugen|2017}} Ставот на меѓународно признатата [[Кипар|Република Кипар]], предводена од кипарските Грци <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=WPCTBQAAQBAJ&pg=PA171|title=Resolving Cyprus: New Approaches to Conflict Resolution|last=Kyris|first=George|date=2014|publisher=I.B. Tauris|isbn=9781784530006|editor-last=Ker-Lindsay|editor-first=James}}</ref> и [[Грција]], поддржан од резолуциите на [[Обединети нации|Обединетите нации]], е дека програмата за населување е целосно нелегална според [[Меѓународно право|меѓународното право]], бидејќи ја крши [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]] (која ѝ забранува на окупаторската сила намерно да го преместува своето население во окупираната област) и претставува [[воено злосторство]]. Затоа, Република Кипар и Грција бараат доселениците да бидат принудени да се вратат во [[Турција]] во евентуално идно решение за [[Кипарско прашање|кипарското прашање]]; една од главните причини зошто кипарските Грци со големо мнозинство го отфрлиле [[Ананов план|Анановиот план]] во 2004 година било тоа што планот на Анан им дозволувал на доселениците да останат на Кипар, па дури и им дозволувал да гласаат на референдумот за предложеното решение. Затоа, и Република Кипар и Грција побарале идното решение за Кипар да вклучува отстранување на доселениците, или барем на поголемиот дел од нив. Голем број на доселеници ги прекинале своите врски со Турција, а нивните деца го сметаат Кипар за своја татковина. Постоеле случаи каде доселениците и нивните деца што се враќале во Турција се соочиле со изолирање во нивните заедници на потекло. Така, според ''Енциклопедијата за човекови права'', многу други тврдат дека доселениците не можат да бидат насилно протерани од островот; покрај тоа, повеќето набљудувачи сметаат дека сеопфатното идно решение за Кипар мора „да ја балансира целокупната легалност на програмата за населување со човековите права на доселениците“. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/encyclopediaofhu0005unse_j7e0|title=Encyclopedia of Human Rights, Volume 5|date=2009|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195334029|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofhu0005unse_j7e0/page/460 460]|url-access=registration}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Извори == *{{Citation|last=Hatay|first=Mete|year=2005|title=Beyond Numbers: An Inquiry into the Political Integration of the Turkish 'Settlers' in Northern Cyprus|url=https://www.prio.org/Global/upload/Cyprus/beyond_numbers_reduced.pdf|access-date=30 August 2015|publisher=PRIO Cyprus Center|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304113627/https://www.prio.org/Global/upload/Cyprus/beyond_numbers_reduced.pdf|url-status=dead}} *{{Citation|last=Hatay|first=Mete|url=https://www.prio.org/Global/upload/Cyprus/Publications/6_M_HATAY.pdf|journal=The Cyprus Review|title=The Problem of Pigeons: Orientalism, Xenophobia and a Rhetoric of the "Local" in North Cyprus|year=2008|volume=20|issue=2|pages=145–172|access-date=2015-07-24|archive-date=2015-07-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20150725072042/https://www.prio.org/Global/upload/Cyprus/Publications/6_M_HATAY.pdf|url-status=dead}} *{{Citation|last=Jensehaugen|first=Helge|url=https://www.duo.uio.no/bitstream/handle/10852/43791/The+Northern+Cypriot+Dream+-+Turkish+Immigration+1974-1980.pdf?sequence=2|journal=The Cyprus Review|title=The Northern Cypriot Dream – Turkish Immigration 1974–1980|year=2014|volume=26|issue=2|pages=57–83}} *{{Cite journal |last=Jensehaugen |first=Helge |date=2017-07-03 |title='Filling the void': Turkish settlement in Northern Cyprus, 1974–1980 |url=https://doi.org/10.1080/2201473X.2016.1196031 |journal=Settler Colonial Studies |volume=7 |issue=3 |pages=354–371 |doi=10.1080/2201473X.2016.1196031 |s2cid=132010152 |issn=2201-473X|url-access=subscription }} *{{cite book |last1=Keser |first1=Ulvi |last2=Biber |first2=Fatih Uğur |title=İş, Emek, Göç: Kıbrıs 1974 |date=2020 |publisher=Hiperyayın |location=Istanbul |language=Turkish|isbn=978-605-281-720-9}} *{{Citation|last1=Kurtuluş|first1=Hatice|last2=Purkıs|first2=Semra|title=Kuzey Kıbrıs'ta Türkiyeli Göçmenler|publisher=Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları|language=tr|year=2014|location=Istanbul}} *{{Citation|last=Loizides|first=Neophytos|url=http://www.kent.ac.uk/politics/carc/reading-group/Loizides%20Paper.pdf|journal=Political Geography|title=Contested migration and settler politics in Cyprus|year=2011|volume=30|issue=7|pages=391–401|doi=10.1016/j.polgeo.2011.08.004}} *{{Citation|last1=Şahin|first1=İsmail|last2=Şahin|first2=Cemile|last3=Öztürk|first3=Mine|url=http://www.turkishstudies.net/Makaleler/1803327734_34%C5%9Eahin%C4%B0smail-vd-599-630.pdf|journal=Turkish Studies|title=Barış Harekâtı Sonrasında Türkiye'den Kıbrıs'a Yapılan Göçler ve Tatbik Edilen İskân Politikası|language=tr|year=2013|volume=8|issue=7|pages=599–630|doi=10.7827/TurkishStudies.5225|doi-access=free}} *Talat Zrilli, Aysenur (2019), "Ethno-nationalism, state building and migration: the first wave of migration from Turkey to North Cyprus", Southeast European and Black Sea Studies, 19 (3): 493–510, https://doi.org/10.1080/14683857.2019.1644047 [[Категорија:Кипарско прашање]] [[Категорија:Турска дијаспора]] [[Категорија:Народи во Кипар]] 1i8tmpqxkc9bqxjft9s6b73csbohk29 1 1392715 5545200 2026-04-27T06:56:25Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Човекови права|земја=Кипар}} 5545200 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Човекови права|земја=Кипар}} opw2uhtjw1mcf9sjurrjco2kpamibty 0 1392716 5545203 2026-04-27T07:01:18Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Едвард Палмер (ботаничар)]] 5545203 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Едвард Палмер (ботаничар)]] mc2hqojajdo6vt5olgt4nf7iftfg8jf 0 1392717 5545205 2026-04-27T07:27:10Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Кожинце | native_name = Кожинце | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 06 |lats = 1... 5545205 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Кожинце | native_name = Кожинце | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 06 |lats = 17 |latNS = N | longd = 21 |longm = 37 |longs = 09 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 466 | population_footnotes = | population_total = 8 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Кожинце''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 8 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] k2xcmm3fschrqf3rpkigykbb67s8rd2 0 1392718 5545207 2026-04-27T07:30:02Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Теодор Шерман Палмер]] 5545207 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Теодор Шерман Палмер]] hmw2u0hdq3lk2b78ekv3p3s93wvca9r 0 1392719 5545209 2026-04-27T07:36:44Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Кончиќ | native_name = Кончић | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 16 |lats = 06 |l... 5545209 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Кончиќ | native_name = Кончић | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 16 |lats = 06 |latNS = N | longd = 21 |longm = 25 |longs = 11 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 346 | population_footnotes = | population_total = 62 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18403 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Кончиќ''' ({{langx|sr|Кончић}}) — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 62 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 5gy6674aqwdzjde6g7wop9m550dx1l5 0 1392720 5545214 2026-04-27T07:43:26Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Винифред Мери Пејџ]] 5545214 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Винифред Мери Пејџ]] 51phrc411g3xrbargg6qn7in6a2ftam 0 1392721 5545215 2026-04-27T07:47:17Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Конџељ | native_name = Конџељ | settlement_type = Населба | image_skyline = Wiki.Rasina II Crkva Svetih Arhanđela Mihaila i Gavrila, Kondželj 801.jpg | image_alt = | image_caption = Црква во Конџељ | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_positio... 5545215 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Конџељ | native_name = Конџељ | settlement_type = Населба | image_skyline = Wiki.Rasina II Crkva Svetih Arhanđela Mihaila i Gavrila, Kondželj 801.jpg | image_alt = | image_caption = Црква во Конџељ | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 14 |lats = 16 |latNS = N | longd = 21 |longm = 25 |longs = 27 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 271 | population_footnotes = | population_total = 123 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18424 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Конџељ''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 123 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] rdq9krx40ubelfpgik1j65a2fnpxb2u 0 1392722 5545219 2026-04-27T07:54:29Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Костеница | native_name = Костеница | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 20 |l... 5545219 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Костеница | native_name = Костеница | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 20 |lats = 16 |latNS = N | longd = 21 |longm = 32 |longs = 29 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 530 | population_footnotes = | population_total = 133 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18405 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Костеница''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 133 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] e9k3xwfj1ftofkvcrwk3a6yuhrfzu7n 0 1392723 5545224 2026-04-27T07:58:23Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Јохан Ерхард Аресхоуг]] на [[Јохан Ерхард Арескуг]]: Погрешно напишан наслов 5545224 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Јохан Ерхард Арескуг]] k4znbmor7z9tslxpihrbgh6ui82kbdl 0 1392724 5545225 2026-04-27T07:58:42Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Јохан Ерхард Арескуг]] 5545225 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Јохан Ерхард Арескуг]] eif95phcnd77cb0ej451846sj14oamz 0 1392725 5545227 2026-04-27T08:01:14Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Крњи Град | native_name = Крњи Град | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 18 |lat... 5545227 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Крњи Град | native_name = Крњи Град | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 18 |lats = 14 |latNS = N | longd = 21 |longm = 25 |longs = 01 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 467 | population_footnotes = | population_total = 19 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18403 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Крњи Град''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 19 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] hs776x9pgnqsb9n9e0ki2becl30z5ff 0 1392726 5545229 2026-04-27T08:06:14Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Јохан Аман]] 5545229 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Јохан Аман]] 0xasq605aqgg05rpoavrdisc2d6b0z3 0 1392727 5545231 2026-04-27T08:11:10Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Крушевица | native_name = Крушевица | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 07 |l... 5545231 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Крушевица | native_name = Крушевица | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 07 |lats = 22 |latNS = N | longd = 21 |longm = 27 |longs = 09 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 592 | population_footnotes = | population_total = 6 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18409 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Крушевица''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 6 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] b2jgvf2bnm3f5q01c8p40g0vwehfhug 0 1392728 5545232 2026-04-27T08:13:29Z Виолетова 1975 Пренасочување кон [[Грегор Мендел]] 5545232 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Грегор Мендел]] 22px5lgxh9pn7hh3aqjnz5hgkp1sozh 1 1392729 5545234 2026-04-27T08:17:48Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5545234 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1392730 5545235 2026-04-27T08:18:51Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1350782791|2012–2013 Cypriot financial crisis]]“ 5545235 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cyprus_bonds.webp|мини|300x300пкс|{{center|Cyprus bonds}}]] '''Кипарската финансиска криза од 2012 до 2013 година''' - [[Финансиска криза|економска криза]] во [[Кипар|Република Кипар]] која вклучувала изложеност на кипарските банки на презадолжени локални компании за недвижности, криза на грчкиот државен долг, намалување на кредитниот рејтинг на обврзниците на кипарската влада на статус на „ѓубре“ од страна на меѓународните [[Агенција за кредитен рејтинг|агенции за кредитен рејтинг]], последователната неможност за враќање на државните трошоци од меѓународните пазари <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2012/06/201262517189248721.html|title=Cyprus asks EU for financial bailout – Europe|publisher=Al Jazeera English}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thecypruslawyer.com/cypriot-banks-in-the-aftermath-of-the-greek-haircut/cyprus-news|title=Cypriot banks in the aftermath of the Greek haircut|date=26 October 2011|publisher=The Cyprus Lawyer|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325064029/http://thecypruslawyer.com/cypriot-banks-in-the-aftermath-of-the-greek-haircut/cyprus-news|archive-date=25 March 2013|accessdate=14 December 2012}}</ref> и неподготвеноста на владата да го реструктуира проблематичниот кипарски финансиски сектор. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/03/25/business/global/25iht-dixon25.html|title=Cyprus Refuses to Learn From Its Mistakes|last=Dixon|first=Hugo|date=24 March 2013|work=The New York Times|access-date=2 April 2013}}</ref> На 25 март 2013 година, била објавена меѓународна финансиска помош од 10 милијарди евра од страна на [[Еврогрупа|Еврогрупата]], [[Европска комисија|Европската комисија]] (ЕК), [[Европска централна банка|Европската централна банка]] (ЕЦБ) и [[Меѓународен монетарен фонд|Меѓународниот монетарен фонд]] (ММФ), во замена за тоа што Кипар се согласил да ја затвори втората по големина банка во земјата, [[Кипарска народна банка|Кипарската народна банка]] (исто така позната како Лајки банка), наметнувајќи еднократен [[данок на банкарски депозити]] на сите неосигурени депозити таму и запленувајќи евентуално околу 48% од неосигурените депозити во [[Банка на Кипар|Банката на Кипар]] (најголемата комерцијална банка на островот). Малцинство од тие депозити било од граѓани на други земји (многу од нив од Русија ), кои ги претпочитале кипарските банки поради нивната повисока камата за депозитите на банкарски сметки, релативно нискиот корпоративен данок и полесниот пристап до остатокот од европскиот банкарски сектор. Ова резултирало со бројни инсинуации од страна на американските и европските медиуми кои го претставиле Кипар како „[[даночен рај]]“ и сугерирале дека потенцијалните кредити за финансиска помош се наменети за спасување на сметките на руските депоненти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/business/cypriot-banks-to-reopen-amid-criticism-of-bailout/2013/03/27/dd56757c-96e1-11e2-b68f-dc5c4b47e519_story.html|title=Cypriot banks to reopen amid criticism of bailout|last=Ehrenfreund|first=Max|date=27 March 2013|work=The Washington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129133143/https://www.washingtonpost.com/business/cypriot-banks-to-reopen-amid-criticism-of-bailout/2013/03/27/dd56757c-96e1-11e2-b68f-dc5c4b47e519_story.html|archive-date=29 November 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tv.msnbc.com/2013/03/26/cyprus-disaster-shines-light-on-global-tax-haven-industry/|title=Cyprus disaster shines light on global tax haven industry|date=26 March 2013|publisher=MSNBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327212857/http://tv.msnbc.com/2013/03/26/cyprus-disaster-shines-light-on-global-tax-haven-industry/|archive-date=2013-03-27|accessdate=2 April 2013}}</ref> Не би бил засегнат ниту еден [[Осигурување на депозитите|осигурен депозит]] од 100.000 евра или помалку, иако 47,5% од сите банкарски депозити над 100.000 евра биле запленети. <ref name="ReutersNewdeal">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-cyprus-parliament-idUSBRE92G03I20130325|title=Last-minute Cyprus deal to close bank, force losses|last=Strupczewski|first=Jan|date=25 March 2013|access-date=25 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325042059/https://www.reuters.com/article/2013/03/25/us-cyprus-parliament-idUSBRE92G03I20130325|archive-date=2013-03-25|publisher=Reuters|last2=Breidthardt|first2=Annika}}</ref> <ref name="Ekathimerini">{{Наведени вести|url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite1_1_25/03/2013_489702|title=Eurogroup signs off on bailout agreement reached by Cyprus and troika|date=25 March 2013|work=Ekathimerini|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326124216/http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite1_1_25/03/2013_489702|archive-date=26 March 2013|location=Greece}}</ref> Речиси една третина од готовината на „Банка Русија“ (1 милијарда долари) била замрзната на кипарски сметки за време на оваа криза. <ref name="Neva130628">{{Наведени вести|url=https://neva.today/news/u-peterburgskogo-banka-rossiya-v-krizis-na-kipre-zavis-milliard-dollarov-49155/|title=У петербургского банка "Россия" в кризис на Кипре завис миллиард долларов|date=28 June 2013|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513081555/https://neva.today/news/u-peterburgskogo-banka-rossiya-v-krizis-na-kipre-zavis-milliard-dollarov-49155/|archive-date=13 May 2018|publisher=Neva.Today|language=Russian|trans-title=Petersburg bank "Rossiya" has a billion dollars in crisis in Cyprus}}</ref> == Контекст == [[Податотека:Cypriot_debt_and_EU_average.png|алт=Cypriot debt compared to Eurozone average|мини|Процентот на долгот во однос на БДП на Кипар во споредба со просекот на еврозоната од 1999 година ]] Кризата со хипотекарните кредити во САД во 2007-2008 година довела до домино ефект со негативни последици во глобалната економија, вклучително и во Европската Унија. Кипарската економија влегла во [[рецесија]] во 2009 година, бидејќи економијата се намалила за 1,67%, <ref name="theglobaleconomy.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theglobaleconomy.com/Cyprus/indicator-NY.GDP.MKTP.KD.ZG/|title=Cyprus: Economic Growth, Cyprus GDP growth rate|work=TheGlobalEconomy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130225162301/http://www.theglobaleconomy.com/Cyprus/indicator-NY.GDP.MKTP.KD.ZG/|archive-date=25 February 2013}}</ref> со големи падови, особено во [[Туризам во Кипар|туристичкиот]] и бродарскиот сектор <ref name="kpfa.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://kpfa.org/episode/89875/|title=Up Front – March 19, 2013 at 7:00am KPFA 94.1 FM Berkeley: Listener Sponsored Free Speech Radio<!-- Bot generated title -->|date=19 March 2013}}</ref>, што предизвикало зголемување на невработеноста. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indexmundi.com/cyprus/unemployment_rate.html|title=Cyprus Unemployment rate – Economy<!-- Bot generated title -->}}</ref> Економскиот раст помеѓу 2010 и 2012 година бил слаб и не успеал да ги достигне нивоата од пред 2009 година. Вредноста на комерцијалните недвижности се намалила за приближно 30%. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.joinricsineurope.eu/uploads/files/RICSIndexQ42012Final.ppt|title=RICS Cyprus Property Index Q4 2012|publisher=RICS Europe|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231001156/http://www.joinricsineurope.eu/uploads/files/RICSIndexQ42012Final.ppt|archive-date=31 December 2013|accessdate=14 April 2013}}</ref> [[Нефункционален кредит|Нефункционалните кредити]] се зголемиле на пријавени 6,1% во 2011 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://data.worldbank.org/indicator/FB.AST.NPER.ZS|title=Bank nonperforming loans to total gross loans (%)|publisher=World Bank|accessdate=14 April 2013}}</ref> зголемувајќи го притисокот врз банкарскиот систем. Со мало население и скромна економија, Кипар имал голема офшор банкарска индустрија. Во споредба со [[Бруто-домашен производ|номинален БДП]] од 19,5 милијарди евра (24 милијарди долари) <ref name="imf2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=3&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=423&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=Cyprus|publisher=International Monetary Fund|accessdate=18 April 2012}}</ref> банките собрале 22 милијарди евра долг од грчкиот приватен сектор со банкарски депозити од 120 милијарди долари, вклучувајќи 60 милијарди долари од руски корпорации. <ref name="NYT612Cyprus" /> Рускиот олигарх [[Дмитриј Риболовлев]] поседувал 10% од акциите во Банката на Кипар. <ref name="NYT612Cyprus">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/06/13/business/global/daily-euro-zone-watch.html|title=Rates on Spanish Bond Soar|last=Castle|first=Stephen|date=12 June 2012|work=The New York Times|access-date=12 June 2012|last2=Jolly|first2=David}}</ref> <ref name="guardian.co.uk">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/business/2012/mar/13/eurozone-crisis-greek-deal-spain-austerity#block-2|title=Eurozone crisis live: Spain told to cut harder as Greek deal approved|last=Wearden|first=Graeme|date=13 March 2012|work=The Guardian|access-date=13 March 2012|location=London}}</ref> <ref name="FT625">{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/80320e0e-bed0-11e1-b24b-00144feabdc0.html|title=Cyprus requests eurozone bailout|last=Wilson|first=James|date=25 June 2012|work=Financial Times|access-date=25 June 2012}}</ref> Кипарските банки најпрвин се нашле под сериозен финансиски притисок бидејќи коефициентите на лоши долгови се зголемиле. Поранешниот извршен директор на Лајки, Ефтимиос Булутас, признал дека неговата банка веројатно била несолвентна уште во 2008 година, дури и пред Кипар да влезе во [[Еврозона|Еврозоната]]. Потоа, банките биле изложени на намалување на долгот од над 50% во 2011 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2013/03/31/theres-something-very-strange-about-the-cyprus-bank-haircut-very-strange-indeed/|title=There's Something Very Strange About The Cyprus Bank Haircut. Very Strange Indeed|last=Worstall|first=Tim|date=31 March 2013|work=Forbes}}</ref> за време на кризата со грчкиот државен долг, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marketplace.org/2012/02/21/world/greek-debt-crisis/greek-bond-investors-take-big-haircut-bailout-deal|title=Greek bond investors take big 'haircut' in bailout deal Marketplace.org<!-- Bot generated title -->|date=21 February 2012}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://neurope.eu/article/greek-debt-haircut-takes/|title=Greek debt 'haircut' takes off New Europe<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224014128/https://neurope.eu/article/greek-debt-haircut-takes/|archive-date=24 February 2021|accessdate=4 February 2016}}</ref> што довло до страв од колапс на кипарските банки. Кипарската држава, неспособна да собере ликвидност од пазарите за да го поддржи својот финансиски сектор, побарала спасувачки пакет од Европската Унија. <ref name="kpfa.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://kpfa.org/episode/89875/|title=Up Front – March 19, 2013 at 7:00am KPFA 94.1 FM Berkeley: Listener Sponsored Free Speech Radio<!-- Bot generated title -->|date=19 March 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://kpfa.org/episode/89875/ "Up Front – March 19, 2013 at 7:00am KPFA 94.1 FM Berkeley: Listener Sponsored Free Speech Radio"]. 19 March 2013.</cite></ref> Напредокот во фискалните и структурните реформи се одвивало бавно. По сериозната случајна експлозија во јули 2011 година во поморската база „Евангелос Флоракис“, [[Агенција за кредитен рејтинг|главните агенции за кредитен рејтинг]] го намалиле рејтингот на земјата во септември. Приносите на нејзините [[Обврзница|долгорочни обврзници]] се искачиле над 12% и постоела загриженост дека земјата нема да може да ги стабилизира своите банки. == Одговор == === Итен кредит (2012) === Од јануари 2012 година, Кипар се потпирал на итен заем од 2,5 милијарди евра (3,236 милијарди американски долари) од Русија за покривање на буџетскиот дефицит и рефинансирање на доспеаниот долг. Заемот имал каматна стапка од 4,5%, без амортизација/отплата до неговото доспевање по 4,5 години, и без казна доколку отплатата во тој момент се одложи бидејќи Кипар сè уште немал пристап до нормалните пазари на финансирање. <ref name="ft.com">{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/655a3fd2-de31-11e0-9fb7-00144feabdc0.html|title=Cyprus nears €2.5bn Russian loan deal|last=Hadjipapas|first=Andreas|date=14 September 2011|work=Financial Times|access-date=13 March 2012|last2=Hope|first2=Kerin}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-12-23/cyprus-russia-sign-2-5-billion-euro-loan-deal-in-moscow-1-|title=Cyprus and Russia signed a deal for a 2.5 billion-euro ($3.3 billion) loan|last=Weeks|first=Natalie|last2=Rose|first2=Scott|date=24 December 2011|publisher=Bloomberg Business|accessdate=8 April 2015}}</ref> Се очекувало дека примениот заем ќе ги покрие сите рефинансирања на доспеаниот државен долг и износот потребен за постојаните буџетски дефицити на владата, до првиот квартал од 2013 година. Но, примениот заем не вклучувал никакви средства за рекапитализација на кипарскиот финансиски сектор. Гледајќи понатаму, генерално се очекувало дека Кипар ќе треба да аплицира за дополнителен заем за спасување. <ref name="ft.com" /> === Подоцнежни одговори === На 18 март 2013 година, Кипар ги затворил сите банки поради загриженост во врска со веројатна [[банкарска криза]], а повторното отворање било планирано по закажаниот празник 25 март. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/cypriot-banks-to-stay-closed-until-thursday-bailout-vote-postponed/a-16681979|title=Cyprus banks stay closed – DW – 03/18/2013|date=18 March 2013|work=dw.com|language=en|accessdate=2023-02-13}}</ref> Подоцна истата недела, [[Еврозона|Еврозоната]] го обновила претходно понудениот алтернативен предлог кој би барал спојување на Лајки и Банката на Кипар, создавање нова банка за сите депозити под 100.000 евра и создавање [[лоша банка]]. Овој план би значел пониски трошоци за рекапитализација. Сепак, на планот се спротивставил претседателот [[Никос Анастасијадес]], кој го нарекол планот „исландско решение“, поради потенцијалните негативни ефекти врз [[Осигурување|неосигурените]] депозити што би биле ставени во лошата банка <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ft.com/content/d35fb370-9183-11e2-b4c9-00144feabdc0|title=Cyprus orders banks to shut until Tuesday|last=Hope|first=Kerin|last2=Hadjipapas|first2=Andreas|date=20 March 2013|work=[[Financial Times]]|accessdate=2023-02-13|last3=Spiegel|first3=Peter}}</ref>, бидејќи тоа би можело да избрише до 40% од нивната вредност. <ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/13b48d34-924b-11e2-a6f4-00144feabdc0|title=Pressure mounts on Cyprus|last=Spiegel|first=Peter|date=2013-03-21|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-02-16|last2=Peel|first2=Quentin|last3=Hope|first3=Kerin}}</ref> Анастасијадес одбил да се согласи на потенцијалните загуби од големите депозити, од кои многумина ги поседуваат Руси, за разлика од Европејците кои ги сметале за неопходни отстапувања . Германските преговарачи всушност верувале дека Лајки и Банката на Кипар веќе се ''[[де факто]]'' несолвентни и ќе треба да бидат спасени со дел од овие големи депозити. На 19 март, неговата влада ја затворила парламентарната седница на која требало да се дебатира за закон за [[Регулација на банките|резолуција на банки]] (т.е. реструктуирање на банка од страна на надворешен орган што ги зачувува нејзините критични функции и обезбедува финансиска стабилност <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srb.europa.eu/en/content/what-bank-resolution|title=What is a bank resolution?|date=2016-03-18|work=www.srb.europa.eu|language=en|accessdate=2023-02-16}}</ref>), бидејќи Кипар немал правна структура за затворање на пропаднати банки. Внатрешните борби меѓу политичарите биле обвинети за одложувањето, иако официјални извори тврделе дека правниот оддел на парламентот не го завршил изготвувањето на законите. Како одговор на планот на Еврозоната, кој бил поддржан, но не и „целосно поддржан“ од Европската комисија, кипарската влада предложила алтернативен план што би собрал средства преку [[национализација]] на [[Пензиски систем|државниот пензиски фонд]] и издавање [[Државен запис|обврзници за итни случаи]] поткрепени со идни приходи. Сепак, овој план бил отфрлен од ЕУ и ММФ. На 21 март, ЕЦБ објавила дека ќе ги прекине итните нискокаматни заеми од [[Евросистем|Евросистемот]] за кипарските банки на 25-ти. Дополнително, „''Фајненшл тајмс“'' објавил дека претставници на ЕУ, како што се [[Оли Рен]], европски комесар за економски прашања, и Јерун Дајселблум, претседател на Еврогрупата, станале убедени дека „масовниот одлив на капитал“ е неизбежен и со тоа го надминале своето претходно противење на исландското решение. == Критика == * Ирската европратеничка Неса Чајлдерс, ќерка на поранешниот претседател на земјата, Ерскин Х. Чајлдерс, прикажала мрачна слика. Таа ги опишала напорите на ЕУ-ММФ како „несоодветна збрка“ и изјавла дека Еврозоната е повеќе дестабилизирана како резултат на тоа. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/mep-childers-cyprus-bailout-an-incompetent-mess-589407.html|title=MEP Childers: Cyprus bailout an 'incompetent mess'|date=27 March 2013|work=[[Irish Examiner]]|access-date=27 March 2013|publisher=[[Thomas Crosbie Holdings]]}}</ref> * Во својот блог „Шумпетер“, ''„Економист“'' го нарекол спасувачкиот пакет за Кипар „нефер, кратковид и самоуништувачки“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/blogs/schumpeter/2013/03/cyprus-bail-out|title=The Cyprus bail-out: Unfair, short-sighted and self-defeating|last=Wearden|first=Graeme|date=16 March 2013|work=The Economist|access-date=20 March 2013|location=UK}}</ref> == Локална реакција == [[Податотека:Eras_protest_8th_nov_2012_cy.JPG|мини|Членови на ERAS пред Претставничкиот дом во [[Никозија]]]] Кипар доживеал голем број реакции и одговори кон мерките за штедење од планот за спасување. На 8 ноември 2012 година, кипарската крајно левичарска партија изразила протест против штедењето додека преговорите со Тројката сè уште биле во тек. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=111637|title=Την Πέμπτη η πρώτη εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά του Μνημονίου &#124; Κύπρος &#124; Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ|last=BDigital Web Solutions|publisher=Kathimerini.com.cy}}</ref> Демонстрантите биле собрани пред Претставничкиот дом држејќи транспаренти и извикувајќи слогани против штедењето. На протестот биле распространети летоци со алтернативни предлози за економијата, со предлози вклучувајќи национализација на банкарството, намалување на армијата и замрзнување на буџетот на армијата, како и зголемување на корпоративниот данок. Членови на Новата интернационалистичка левица исто така, учествувале во протестот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.onlycy.com/250156-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83-%CF%81%CE%B9%CE%B6%CE%BF%CF%83|date=8 November 2012|publisher=Onlycy.com|language=el|script-title=el:Συγκέντρωση διαμαρτυρίας από την ΕΡΑΣ κατά του μνημονίου και της Τρόικας μπροστά από τη Βουλή|trans-title=Gathering protest from ERAS against the Troika memorandum in front of Parliament|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111044649/http://www.onlycy.com/250156-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83-%CF%81%CE%B9%CE%B6%CE%BF%CF%83|archive-date=11 November 2012}}</ref> На 14 ноември, Новата интернационалистичка левица организирала протест против мерките за штедење пред Министерството за финансии во Никозија, заедно со Алијансата против Меморандумот. На протестот, Новата интернационалистичка левица делела летоци, во кои се изразувал ставот дека „ЕУ се обидува да ги оптовари работниците со долговите од пропаѓањето на банкарите“ и дека „доколку тоа се случи, кипарската економија и иднината на новите генерации ќе бидат заложени под хипотека на локални и странски профитери и лихварски банкари“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.philenews.com/el-gr/Eidiseis-Kypros/22/122786/ekdilosi-diamartyrias-kata-ttis-troikas-exo-apo-to-ypoik|title=Εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά της Τρόικας έξω από το ΥΠΟΙΚ|archive-url=https://archive.today/20130131070038/http://www.philenews.com/el-gr/Eidiseis-Kypros/22/122786/ekdilosi-diamartyrias-kata-ttis-troikas-exo-apo-to-ypoik|archive-date=31 January 2013|accessdate=14 December 2012}}</ref> Наставниците по договор протестирале пред Претставничкиот дом на 29 ноември против мерките за штедење што ќе остават 992 од нив без работа следната година. Наставниците упаднале во зградата и ги заобиколиле полицајците, влегувајќи во салата на Претставничкиот дом. Наставниците извикувале против банките и сиромаштијата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=114278&show=Y|title=Σοβαρά επεισόδια σε Βουλή-ΥΠΟΙΚ με τους εποχιακούς ωρομίσθιους &#124; Κύπρος &#124; Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ|last=BDigital Web Solutions|date=29 November 2012|publisher=Kathimerini.com.cy}}</ref> Протест од инвеститори бил организиран наутро на 11 декември пред Претставничкиот дом, при што демонстрантите повторно упаднале во Домот и ја заобиколиле полицијата. Протестот ги прекинал преговорите на царинскиот комитет на Домот. Демонстрантите биле замолени да заминат за да може комисијата да продолжи со својата работа, а демонстрантите си заминале половина час подоцна. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20574/epeisodia-ekso-apo-ti-vouli-fotovinteo|title=Επεισόδια έξω από τη Βουλή (φωτο+βίντεο)|date=11 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> На 12 декември се одржале голем број протести. Членови на големи семејства протестирале пред Претставничкиот дом против намалувањето на бенефициите што ги дава државата за поддршка на големи семејства. Демонстрантите фрлале јајца и камења кон главниот влез на Домот, а голем број демонстранти направиле обид да влезат во зградата, но биле блокирани од полициските сили што пристигнале да се справат со протестот. Било објавено дека една жена се онесвестила за време на инцидентите. Демонстрантите викале по пратениците да излезат, но не бил даден никаков одговор. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20781/symplokes-sti-vouli-sti-diamartyria-ton-polyteknonvinteo|title=Συμπλοκές στη Βουλή στη διαμαρτυρία των πολυτέκνων(βίντεο) &#124; News|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> На демонстрантите им се придружиле членови на KISOA (Кипарска конфедерација на организации на лицата со попреченост, ''Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων''), кои марширале од Министерството за финансии до Претставничкиот дом за да протестираат против намалувањето на бенефициите за лицата со попреченост. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20803/stous-dromous-kai-oi-anapiroi|title=Στους δρόμους και οι ανάπηροι|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> Подоцна во текот на денот, членовите на синдикатите на наставниците во јавните училишта протестирале пред Министерството за финансии против намалувањето на трошоците за образование, што би можело да резултира со отпуштање на наставници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20874/antidroun-kai-oi-ekpaideftikes-organoseis|title=Αντιδρούν και οι εκπαιδευτικές οργανώσεις &#124; News|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> Синдикатите организирале уште еден протест следниот ден во близина на Претставничкиот дом. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/21003/ypo-drakonteia-metra-i-diadilosi-ton-ekpaideftikon|title=Υπό δρακόντεια μέτρα η διαδήλωση των εκπαιδευτικών|date=13 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> ''„Харавги“'', крајно левичарски весник, објавил дека непосредно пред блокирањето на банкарските депозити, голем број компании што му припаѓаат на семејството на претседателот Анастасијадес префрлиле над 21 милиони долари надвор од Кипар. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hpub.org/criminals-in-government-cyprus-presidents-family-transferred-tens-of-millions-to-london-days-before-deposit-haircuts-by-zero-hedge/|title=Cyprus President's Family Transferred Tens of Millions To London Days Before Deposit Haircuts|year=2013|publisher=HPUB|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233659/http://hpub.org/criminals-in-government-cyprus-presidents-family-transferred-tens-of-millions-to-london-days-before-deposit-haircuts-by-zero-hedge/|archive-date=30 December 2013|accessdate=1 April 2013}}</ref> Анастасијадес ги негирал овие обвинувања. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enetenglish.gr/?i=news.en.economy&id=481|title=Anastasiades requests investigation into allegations against family members|year=2013|publisher=EnetEnglish|accessdate=1 April 2013}}</ref> Исто така, голем број кредити издадени на членови на политички партии или службеници во јавната администрација биле целосно или делумно отпишани. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enetenglish.gr/?i=news.en.article&id=464|title=Cypriot banks in politician loan scandal|year=2013|publisher=EnetEnglish|accessdate=1 April 2013}}</ref> == Банкарски депоненти надвор од ЕУ == Инвеститорите кои не биле жители и кои имале депозити пред 15 март 2013 година, кога првично бил формулиран планот за наметнување загуби на штедачите, и кои изгубиле најмалку 3.000.000 евра, имале право да аплицираат за кипарско државјанство . Постојната програма на Кипар „државјанство преку инвестиција“ требало да биде ревидирана за да се намали потребниот износ од 10.000.000 евра на 3.000.000 евра. „Овие одлуки ќе бидат спроведени на забрзан начин“, изјавил претседателот Анастасијадес во обраќањето пред руските бизнисмени во пристанишниот град [[Лимасол]] во 2013 година. Тој изјавил дека се разгледуваат и други мерки, вклучително и нудење даночни олеснувања за постојните или новите компании кои работат на Кипар. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-cyprus-president-russia-idUSBRE93D09720130414|title=Cyprus to ease citizenship requirements, attacks EU "hypocrisy"|date=14 April 2013|access-date=17 August 2013|publisher=Reuters}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22147643|title=Cyprus to ease citizenship rules for EU bailout losers|date=14 April 2013|access-date=17 August 2013|publisher=BBC}}</ref> == Инвестирање во криза == Замрзнатите депозити во кипарските банки привлекле интерес од инвеститори и брокери специјализирани за кредити во криза. <ref name="The Wall Street Journal">{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.wsj.com/moneybeat/2013/04/23/investors-mull-freeing-cyprus-depositors-for-a-price/|title=Investors Mull Freeing Cyprus Depositors – For a Price|year=2013|accessdate=23 April 2013}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifre.com/guest-comment-distressed-investing-in-cyprus-after-the-bail-in/21092262.fullarticle|title=Distressed investing in Cyprus after the bail-in|year=2013|work=IFRe|publisher=International Financial Review|accessdate=19 June 2013}}</ref> Меѓу фирмите за кои се вели дека работат со долгот на кипарските банки биле лондонските „Ексито партнерс“ (порано „Ексито капитал“) <ref name="The Wall Street Journal" /> и швајцарскиот фонд за спорови „Блек игл“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.ru/finansy/igroki/236383-antireidery-na-kipre-kak-rossiyane-spasayut-zastryavshie-dengi|title=Antiraiders in Cyprus: How Russians Are Saving Their Money|year=2013|work=Forbes|accessdate=28 March 2013}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.ru/finansy/regulirovanie/237477-kak-otsudit-dengi-u-kiprskih-bankov|title=V. Tutykhin interview" "Как отсудить деньги у кипрских банков|year=2013|work=Forbes|accessdate=16 April 2013}}</ref> == Анализа == Тим од 16 кипарски економисти, организиран од граѓанската група ''„Елеутерија'' “ („Слобода“), ја припишал кризата на намалувањето на конкурентноста и зголемувањето на јавниот и приватниот долг, влошени од банкарската криза. [[Категорија:Економија на Кипар]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] owchlk9dm676mdh98yyhhhu7aepzyu8 5545236 5545235 2026-04-27T08:19:47Z Тиверополник 1815 Тиверополник ја премести страницата [[Кипарската финансиска криза 2012–2013]] на [[Кипарска финансиска криза (2012–2013)]] 5545235 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Cyprus_bonds.webp|мини|300x300пкс|{{center|Cyprus bonds}}]] '''Кипарската финансиска криза од 2012 до 2013 година''' - [[Финансиска криза|економска криза]] во [[Кипар|Република Кипар]] која вклучувала изложеност на кипарските банки на презадолжени локални компании за недвижности, криза на грчкиот државен долг, намалување на кредитниот рејтинг на обврзниците на кипарската влада на статус на „ѓубре“ од страна на меѓународните [[Агенција за кредитен рејтинг|агенции за кредитен рејтинг]], последователната неможност за враќање на државните трошоци од меѓународните пазари <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2012/06/201262517189248721.html|title=Cyprus asks EU for financial bailout – Europe|publisher=Al Jazeera English}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thecypruslawyer.com/cypriot-banks-in-the-aftermath-of-the-greek-haircut/cyprus-news|title=Cypriot banks in the aftermath of the Greek haircut|date=26 October 2011|publisher=The Cyprus Lawyer|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325064029/http://thecypruslawyer.com/cypriot-banks-in-the-aftermath-of-the-greek-haircut/cyprus-news|archive-date=25 March 2013|accessdate=14 December 2012}}</ref> и неподготвеноста на владата да го реструктуира проблематичниот кипарски финансиски сектор. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/03/25/business/global/25iht-dixon25.html|title=Cyprus Refuses to Learn From Its Mistakes|last=Dixon|first=Hugo|date=24 March 2013|work=The New York Times|access-date=2 April 2013}}</ref> На 25 март 2013 година, била објавена меѓународна финансиска помош од 10 милијарди евра од страна на [[Еврогрупа|Еврогрупата]], [[Европска комисија|Европската комисија]] (ЕК), [[Европска централна банка|Европската централна банка]] (ЕЦБ) и [[Меѓународен монетарен фонд|Меѓународниот монетарен фонд]] (ММФ), во замена за тоа што Кипар се согласил да ја затвори втората по големина банка во земјата, [[Кипарска народна банка|Кипарската народна банка]] (исто така позната како Лајки банка), наметнувајќи еднократен [[данок на банкарски депозити]] на сите неосигурени депозити таму и запленувајќи евентуално околу 48% од неосигурените депозити во [[Банка на Кипар|Банката на Кипар]] (најголемата комерцијална банка на островот). Малцинство од тие депозити било од граѓани на други земји (многу од нив од Русија ), кои ги претпочитале кипарските банки поради нивната повисока камата за депозитите на банкарски сметки, релативно нискиот корпоративен данок и полесниот пристап до остатокот од европскиот банкарски сектор. Ова резултирало со бројни инсинуации од страна на американските и европските медиуми кои го претставиле Кипар како „[[даночен рај]]“ и сугерирале дека потенцијалните кредити за финансиска помош се наменети за спасување на сметките на руските депоненти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/business/cypriot-banks-to-reopen-amid-criticism-of-bailout/2013/03/27/dd56757c-96e1-11e2-b68f-dc5c4b47e519_story.html|title=Cypriot banks to reopen amid criticism of bailout|last=Ehrenfreund|first=Max|date=27 March 2013|work=The Washington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129133143/https://www.washingtonpost.com/business/cypriot-banks-to-reopen-amid-criticism-of-bailout/2013/03/27/dd56757c-96e1-11e2-b68f-dc5c4b47e519_story.html|archive-date=29 November 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tv.msnbc.com/2013/03/26/cyprus-disaster-shines-light-on-global-tax-haven-industry/|title=Cyprus disaster shines light on global tax haven industry|date=26 March 2013|publisher=MSNBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327212857/http://tv.msnbc.com/2013/03/26/cyprus-disaster-shines-light-on-global-tax-haven-industry/|archive-date=2013-03-27|accessdate=2 April 2013}}</ref> Не би бил засегнат ниту еден [[Осигурување на депозитите|осигурен депозит]] од 100.000 евра или помалку, иако 47,5% од сите банкарски депозити над 100.000 евра биле запленети. <ref name="ReutersNewdeal">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-cyprus-parliament-idUSBRE92G03I20130325|title=Last-minute Cyprus deal to close bank, force losses|last=Strupczewski|first=Jan|date=25 March 2013|access-date=25 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325042059/https://www.reuters.com/article/2013/03/25/us-cyprus-parliament-idUSBRE92G03I20130325|archive-date=2013-03-25|publisher=Reuters|last2=Breidthardt|first2=Annika}}</ref> <ref name="Ekathimerini">{{Наведени вести|url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite1_1_25/03/2013_489702|title=Eurogroup signs off on bailout agreement reached by Cyprus and troika|date=25 March 2013|work=Ekathimerini|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326124216/http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite1_1_25/03/2013_489702|archive-date=26 March 2013|location=Greece}}</ref> Речиси една третина од готовината на „Банка Русија“ (1 милијарда долари) била замрзната на кипарски сметки за време на оваа криза. <ref name="Neva130628">{{Наведени вести|url=https://neva.today/news/u-peterburgskogo-banka-rossiya-v-krizis-na-kipre-zavis-milliard-dollarov-49155/|title=У петербургского банка "Россия" в кризис на Кипре завис миллиард долларов|date=28 June 2013|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513081555/https://neva.today/news/u-peterburgskogo-banka-rossiya-v-krizis-na-kipre-zavis-milliard-dollarov-49155/|archive-date=13 May 2018|publisher=Neva.Today|language=Russian|trans-title=Petersburg bank "Rossiya" has a billion dollars in crisis in Cyprus}}</ref> == Контекст == [[Податотека:Cypriot_debt_and_EU_average.png|алт=Cypriot debt compared to Eurozone average|мини|Процентот на долгот во однос на БДП на Кипар во споредба со просекот на еврозоната од 1999 година ]] Кризата со хипотекарните кредити во САД во 2007-2008 година довела до домино ефект со негативни последици во глобалната економија, вклучително и во Европската Унија. Кипарската економија влегла во [[рецесија]] во 2009 година, бидејќи економијата се намалила за 1,67%, <ref name="theglobaleconomy.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theglobaleconomy.com/Cyprus/indicator-NY.GDP.MKTP.KD.ZG/|title=Cyprus: Economic Growth, Cyprus GDP growth rate|work=TheGlobalEconomy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130225162301/http://www.theglobaleconomy.com/Cyprus/indicator-NY.GDP.MKTP.KD.ZG/|archive-date=25 February 2013}}</ref> со големи падови, особено во [[Туризам во Кипар|туристичкиот]] и бродарскиот сектор <ref name="kpfa.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://kpfa.org/episode/89875/|title=Up Front – March 19, 2013 at 7:00am KPFA 94.1 FM Berkeley: Listener Sponsored Free Speech Radio<!-- Bot generated title -->|date=19 March 2013}}</ref>, што предизвикало зголемување на невработеноста. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indexmundi.com/cyprus/unemployment_rate.html|title=Cyprus Unemployment rate – Economy<!-- Bot generated title -->}}</ref> Економскиот раст помеѓу 2010 и 2012 година бил слаб и не успеал да ги достигне нивоата од пред 2009 година. Вредноста на комерцијалните недвижности се намалила за приближно 30%. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.joinricsineurope.eu/uploads/files/RICSIndexQ42012Final.ppt|title=RICS Cyprus Property Index Q4 2012|publisher=RICS Europe|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231001156/http://www.joinricsineurope.eu/uploads/files/RICSIndexQ42012Final.ppt|archive-date=31 December 2013|accessdate=14 April 2013}}</ref> [[Нефункционален кредит|Нефункционалните кредити]] се зголемиле на пријавени 6,1% во 2011 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://data.worldbank.org/indicator/FB.AST.NPER.ZS|title=Bank nonperforming loans to total gross loans (%)|publisher=World Bank|accessdate=14 April 2013}}</ref> зголемувајќи го притисокот врз банкарскиот систем. Со мало население и скромна економија, Кипар имал голема офшор банкарска индустрија. Во споредба со [[Бруто-домашен производ|номинален БДП]] од 19,5 милијарди евра (24 милијарди долари) <ref name="imf2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=3&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=423&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=Cyprus|publisher=International Monetary Fund|accessdate=18 April 2012}}</ref> банките собрале 22 милијарди евра долг од грчкиот приватен сектор со банкарски депозити од 120 милијарди долари, вклучувајќи 60 милијарди долари од руски корпорации. <ref name="NYT612Cyprus" /> Рускиот олигарх [[Дмитриј Риболовлев]] поседувал 10% од акциите во Банката на Кипар. <ref name="NYT612Cyprus">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/06/13/business/global/daily-euro-zone-watch.html|title=Rates on Spanish Bond Soar|last=Castle|first=Stephen|date=12 June 2012|work=The New York Times|access-date=12 June 2012|last2=Jolly|first2=David}}</ref> <ref name="guardian.co.uk">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/business/2012/mar/13/eurozone-crisis-greek-deal-spain-austerity#block-2|title=Eurozone crisis live: Spain told to cut harder as Greek deal approved|last=Wearden|first=Graeme|date=13 March 2012|work=The Guardian|access-date=13 March 2012|location=London}}</ref> <ref name="FT625">{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/80320e0e-bed0-11e1-b24b-00144feabdc0.html|title=Cyprus requests eurozone bailout|last=Wilson|first=James|date=25 June 2012|work=Financial Times|access-date=25 June 2012}}</ref> Кипарските банки најпрвин се нашле под сериозен финансиски притисок бидејќи коефициентите на лоши долгови се зголемиле. Поранешниот извршен директор на Лајки, Ефтимиос Булутас, признал дека неговата банка веројатно била несолвентна уште во 2008 година, дури и пред Кипар да влезе во [[Еврозона|Еврозоната]]. Потоа, банките биле изложени на намалување на долгот од над 50% во 2011 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2013/03/31/theres-something-very-strange-about-the-cyprus-bank-haircut-very-strange-indeed/|title=There's Something Very Strange About The Cyprus Bank Haircut. Very Strange Indeed|last=Worstall|first=Tim|date=31 March 2013|work=Forbes}}</ref> за време на кризата со грчкиот државен долг, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marketplace.org/2012/02/21/world/greek-debt-crisis/greek-bond-investors-take-big-haircut-bailout-deal|title=Greek bond investors take big 'haircut' in bailout deal Marketplace.org<!-- Bot generated title -->|date=21 February 2012}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://neurope.eu/article/greek-debt-haircut-takes/|title=Greek debt 'haircut' takes off New Europe<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224014128/https://neurope.eu/article/greek-debt-haircut-takes/|archive-date=24 February 2021|accessdate=4 February 2016}}</ref> што довло до страв од колапс на кипарските банки. Кипарската држава, неспособна да собере ликвидност од пазарите за да го поддржи својот финансиски сектор, побарала спасувачки пакет од Европската Унија. <ref name="kpfa.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://kpfa.org/episode/89875/|title=Up Front – March 19, 2013 at 7:00am KPFA 94.1 FM Berkeley: Listener Sponsored Free Speech Radio<!-- Bot generated title -->|date=19 March 2013}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://kpfa.org/episode/89875/ "Up Front – March 19, 2013 at 7:00am KPFA 94.1 FM Berkeley: Listener Sponsored Free Speech Radio"]. 19 March 2013.</cite></ref> Напредокот во фискалните и структурните реформи се одвивало бавно. По сериозната случајна експлозија во јули 2011 година во поморската база „Евангелос Флоракис“, [[Агенција за кредитен рејтинг|главните агенции за кредитен рејтинг]] го намалиле рејтингот на земјата во септември. Приносите на нејзините [[Обврзница|долгорочни обврзници]] се искачиле над 12% и постоела загриженост дека земјата нема да може да ги стабилизира своите банки. == Одговор == === Итен кредит (2012) === Од јануари 2012 година, Кипар се потпирал на итен заем од 2,5 милијарди евра (3,236 милијарди американски долари) од Русија за покривање на буџетскиот дефицит и рефинансирање на доспеаниот долг. Заемот имал каматна стапка од 4,5%, без амортизација/отплата до неговото доспевање по 4,5 години, и без казна доколку отплатата во тој момент се одложи бидејќи Кипар сè уште немал пристап до нормалните пазари на финансирање. <ref name="ft.com">{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/655a3fd2-de31-11e0-9fb7-00144feabdc0.html|title=Cyprus nears €2.5bn Russian loan deal|last=Hadjipapas|first=Andreas|date=14 September 2011|work=Financial Times|access-date=13 March 2012|last2=Hope|first2=Kerin}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-12-23/cyprus-russia-sign-2-5-billion-euro-loan-deal-in-moscow-1-|title=Cyprus and Russia signed a deal for a 2.5 billion-euro ($3.3 billion) loan|last=Weeks|first=Natalie|last2=Rose|first2=Scott|date=24 December 2011|publisher=Bloomberg Business|accessdate=8 April 2015}}</ref> Се очекувало дека примениот заем ќе ги покрие сите рефинансирања на доспеаниот државен долг и износот потребен за постојаните буџетски дефицити на владата, до првиот квартал од 2013 година. Но, примениот заем не вклучувал никакви средства за рекапитализација на кипарскиот финансиски сектор. Гледајќи понатаму, генерално се очекувало дека Кипар ќе треба да аплицира за дополнителен заем за спасување. <ref name="ft.com" /> === Подоцнежни одговори === На 18 март 2013 година, Кипар ги затворил сите банки поради загриженост во врска со веројатна [[банкарска криза]], а повторното отворање било планирано по закажаниот празник 25 март. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/cypriot-banks-to-stay-closed-until-thursday-bailout-vote-postponed/a-16681979|title=Cyprus banks stay closed – DW – 03/18/2013|date=18 March 2013|work=dw.com|language=en|accessdate=2023-02-13}}</ref> Подоцна истата недела, [[Еврозона|Еврозоната]] го обновила претходно понудениот алтернативен предлог кој би барал спојување на Лајки и Банката на Кипар, создавање нова банка за сите депозити под 100.000 евра и создавање [[лоша банка]]. Овој план би значел пониски трошоци за рекапитализација. Сепак, на планот се спротивставил претседателот [[Никос Анастасијадес]], кој го нарекол планот „исландско решение“, поради потенцијалните негативни ефекти врз [[Осигурување|неосигурените]] депозити што би биле ставени во лошата банка <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ft.com/content/d35fb370-9183-11e2-b4c9-00144feabdc0|title=Cyprus orders banks to shut until Tuesday|last=Hope|first=Kerin|last2=Hadjipapas|first2=Andreas|date=20 March 2013|work=[[Financial Times]]|accessdate=2023-02-13|last3=Spiegel|first3=Peter}}</ref>, бидејќи тоа би можело да избрише до 40% од нивната вредност. <ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/13b48d34-924b-11e2-a6f4-00144feabdc0|title=Pressure mounts on Cyprus|last=Spiegel|first=Peter|date=2013-03-21|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-02-16|last2=Peel|first2=Quentin|last3=Hope|first3=Kerin}}</ref> Анастасијадес одбил да се согласи на потенцијалните загуби од големите депозити, од кои многумина ги поседуваат Руси, за разлика од Европејците кои ги сметале за неопходни отстапувања . Германските преговарачи всушност верувале дека Лајки и Банката на Кипар веќе се ''[[де факто]]'' несолвентни и ќе треба да бидат спасени со дел од овие големи депозити. На 19 март, неговата влада ја затворила парламентарната седница на која требало да се дебатира за закон за [[Регулација на банките|резолуција на банки]] (т.е. реструктуирање на банка од страна на надворешен орган што ги зачувува нејзините критични функции и обезбедува финансиска стабилност <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srb.europa.eu/en/content/what-bank-resolution|title=What is a bank resolution?|date=2016-03-18|work=www.srb.europa.eu|language=en|accessdate=2023-02-16}}</ref>), бидејќи Кипар немал правна структура за затворање на пропаднати банки. Внатрешните борби меѓу политичарите биле обвинети за одложувањето, иако официјални извори тврделе дека правниот оддел на парламентот не го завршил изготвувањето на законите. Како одговор на планот на Еврозоната, кој бил поддржан, но не и „целосно поддржан“ од Европската комисија, кипарската влада предложила алтернативен план што би собрал средства преку [[национализација]] на [[Пензиски систем|државниот пензиски фонд]] и издавање [[Државен запис|обврзници за итни случаи]] поткрепени со идни приходи. Сепак, овој план бил отфрлен од ЕУ и ММФ. На 21 март, ЕЦБ објавила дека ќе ги прекине итните нискокаматни заеми од [[Евросистем|Евросистемот]] за кипарските банки на 25-ти. Дополнително, „''Фајненшл тајмс“'' објавил дека претставници на ЕУ, како што се [[Оли Рен]], европски комесар за економски прашања, и Јерун Дајселблум, претседател на Еврогрупата, станале убедени дека „масовниот одлив на капитал“ е неизбежен и со тоа го надминале своето претходно противење на исландското решение. == Критика == * Ирската европратеничка Неса Чајлдерс, ќерка на поранешниот претседател на земјата, Ерскин Х. Чајлдерс, прикажала мрачна слика. Таа ги опишала напорите на ЕУ-ММФ како „несоодветна збрка“ и изјавла дека Еврозоната е повеќе дестабилизирана како резултат на тоа. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/mep-childers-cyprus-bailout-an-incompetent-mess-589407.html|title=MEP Childers: Cyprus bailout an 'incompetent mess'|date=27 March 2013|work=[[Irish Examiner]]|access-date=27 March 2013|publisher=[[Thomas Crosbie Holdings]]}}</ref> * Во својот блог „Шумпетер“, ''„Економист“'' го нарекол спасувачкиот пакет за Кипар „нефер, кратковид и самоуништувачки“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/blogs/schumpeter/2013/03/cyprus-bail-out|title=The Cyprus bail-out: Unfair, short-sighted and self-defeating|last=Wearden|first=Graeme|date=16 March 2013|work=The Economist|access-date=20 March 2013|location=UK}}</ref> == Локална реакција == [[Податотека:Eras_protest_8th_nov_2012_cy.JPG|мини|Членови на ERAS пред Претставничкиот дом во [[Никозија]]]] Кипар доживеал голем број реакции и одговори кон мерките за штедење од планот за спасување. На 8 ноември 2012 година, кипарската крајно левичарска партија изразила протест против штедењето додека преговорите со Тројката сè уште биле во тек. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=111637|title=Την Πέμπτη η πρώτη εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά του Μνημονίου &#124; Κύπρος &#124; Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ|last=BDigital Web Solutions|publisher=Kathimerini.com.cy}}</ref> Демонстрантите биле собрани пред Претставничкиот дом држејќи транспаренти и извикувајќи слогани против штедењето. На протестот биле распространети летоци со алтернативни предлози за економијата, со предлози вклучувајќи национализација на банкарството, намалување на армијата и замрзнување на буџетот на армијата, како и зголемување на корпоративниот данок. Членови на Новата интернационалистичка левица исто така, учествувале во протестот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.onlycy.com/250156-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83-%CF%81%CE%B9%CE%B6%CE%BF%CF%83|date=8 November 2012|publisher=Onlycy.com|language=el|script-title=el:Συγκέντρωση διαμαρτυρίας από την ΕΡΑΣ κατά του μνημονίου και της Τρόικας μπροστά από τη Βουλή|trans-title=Gathering protest from ERAS against the Troika memorandum in front of Parliament|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111044649/http://www.onlycy.com/250156-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83-%CF%81%CE%B9%CE%B6%CE%BF%CF%83|archive-date=11 November 2012}}</ref> На 14 ноември, Новата интернационалистичка левица организирала протест против мерките за штедење пред Министерството за финансии во Никозија, заедно со Алијансата против Меморандумот. На протестот, Новата интернационалистичка левица делела летоци, во кои се изразувал ставот дека „ЕУ се обидува да ги оптовари работниците со долговите од пропаѓањето на банкарите“ и дека „доколку тоа се случи, кипарската економија и иднината на новите генерации ќе бидат заложени под хипотека на локални и странски профитери и лихварски банкари“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.philenews.com/el-gr/Eidiseis-Kypros/22/122786/ekdilosi-diamartyrias-kata-ttis-troikas-exo-apo-to-ypoik|title=Εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά της Τρόικας έξω από το ΥΠΟΙΚ|archive-url=https://archive.today/20130131070038/http://www.philenews.com/el-gr/Eidiseis-Kypros/22/122786/ekdilosi-diamartyrias-kata-ttis-troikas-exo-apo-to-ypoik|archive-date=31 January 2013|accessdate=14 December 2012}}</ref> Наставниците по договор протестирале пред Претставничкиот дом на 29 ноември против мерките за штедење што ќе остават 992 од нив без работа следната година. Наставниците упаднале во зградата и ги заобиколиле полицајците, влегувајќи во салата на Претставничкиот дом. Наставниците извикувале против банките и сиромаштијата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=114278&show=Y|title=Σοβαρά επεισόδια σε Βουλή-ΥΠΟΙΚ με τους εποχιακούς ωρομίσθιους &#124; Κύπρος &#124; Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ|last=BDigital Web Solutions|date=29 November 2012|publisher=Kathimerini.com.cy}}</ref> Протест од инвеститори бил организиран наутро на 11 декември пред Претставничкиот дом, при што демонстрантите повторно упаднале во Домот и ја заобиколиле полицијата. Протестот ги прекинал преговорите на царинскиот комитет на Домот. Демонстрантите биле замолени да заминат за да може комисијата да продолжи со својата работа, а демонстрантите си заминале половина час подоцна. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20574/epeisodia-ekso-apo-ti-vouli-fotovinteo|title=Επεισόδια έξω από τη Βουλή (φωτο+βίντεο)|date=11 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> На 12 декември се одржале голем број протести. Членови на големи семејства протестирале пред Претставничкиот дом против намалувањето на бенефициите што ги дава државата за поддршка на големи семејства. Демонстрантите фрлале јајца и камења кон главниот влез на Домот, а голем број демонстранти направиле обид да влезат во зградата, но биле блокирани од полициските сили што пристигнале да се справат со протестот. Било објавено дека една жена се онесвестила за време на инцидентите. Демонстрантите викале по пратениците да излезат, но не бил даден никаков одговор. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20781/symplokes-sti-vouli-sti-diamartyria-ton-polyteknonvinteo|title=Συμπλοκές στη Βουλή στη διαμαρτυρία των πολυτέκνων(βίντεο) &#124; News|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> На демонстрантите им се придружиле членови на KISOA (Кипарска конфедерација на организации на лицата со попреченост, ''Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων''), кои марширале од Министерството за финансии до Претставничкиот дом за да протестираат против намалувањето на бенефициите за лицата со попреченост. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20803/stous-dromous-kai-oi-anapiroi|title=Στους δρόμους και οι ανάπηροι|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> Подоцна во текот на денот, членовите на синдикатите на наставниците во јавните училишта протестирале пред Министерството за финансии против намалувањето на трошоците за образование, што би можело да резултира со отпуштање на наставници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20874/antidroun-kai-oi-ekpaideftikes-organoseis|title=Αντιδρούν και οι εκπαιδευτικές οργανώσεις &#124; News|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> Синдикатите организирале уште еден протест следниот ден во близина на Претставничкиот дом. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/21003/ypo-drakonteia-metra-i-diadilosi-ton-ekpaideftikon|title=Υπό δρακόντεια μέτρα η διαδήλωση των εκπαιδευτικών|date=13 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> ''„Харавги“'', крајно левичарски весник, објавил дека непосредно пред блокирањето на банкарските депозити, голем број компании што му припаѓаат на семејството на претседателот Анастасијадес префрлиле над 21 милиони долари надвор од Кипар. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hpub.org/criminals-in-government-cyprus-presidents-family-transferred-tens-of-millions-to-london-days-before-deposit-haircuts-by-zero-hedge/|title=Cyprus President's Family Transferred Tens of Millions To London Days Before Deposit Haircuts|year=2013|publisher=HPUB|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233659/http://hpub.org/criminals-in-government-cyprus-presidents-family-transferred-tens-of-millions-to-london-days-before-deposit-haircuts-by-zero-hedge/|archive-date=30 December 2013|accessdate=1 April 2013}}</ref> Анастасијадес ги негирал овие обвинувања. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enetenglish.gr/?i=news.en.economy&id=481|title=Anastasiades requests investigation into allegations against family members|year=2013|publisher=EnetEnglish|accessdate=1 April 2013}}</ref> Исто така, голем број кредити издадени на членови на политички партии или службеници во јавната администрација биле целосно или делумно отпишани. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enetenglish.gr/?i=news.en.article&id=464|title=Cypriot banks in politician loan scandal|year=2013|publisher=EnetEnglish|accessdate=1 April 2013}}</ref> == Банкарски депоненти надвор од ЕУ == Инвеститорите кои не биле жители и кои имале депозити пред 15 март 2013 година, кога првично бил формулиран планот за наметнување загуби на штедачите, и кои изгубиле најмалку 3.000.000 евра, имале право да аплицираат за кипарско државјанство . Постојната програма на Кипар „државјанство преку инвестиција“ требало да биде ревидирана за да се намали потребниот износ од 10.000.000 евра на 3.000.000 евра. „Овие одлуки ќе бидат спроведени на забрзан начин“, изјавил претседателот Анастасијадес во обраќањето пред руските бизнисмени во пристанишниот град [[Лимасол]] во 2013 година. Тој изјавил дека се разгледуваат и други мерки, вклучително и нудење даночни олеснувања за постојните или новите компании кои работат на Кипар. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-cyprus-president-russia-idUSBRE93D09720130414|title=Cyprus to ease citizenship requirements, attacks EU "hypocrisy"|date=14 April 2013|access-date=17 August 2013|publisher=Reuters}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22147643|title=Cyprus to ease citizenship rules for EU bailout losers|date=14 April 2013|access-date=17 August 2013|publisher=BBC}}</ref> == Инвестирање во криза == Замрзнатите депозити во кипарските банки привлекле интерес од инвеститори и брокери специјализирани за кредити во криза. <ref name="The Wall Street Journal">{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.wsj.com/moneybeat/2013/04/23/investors-mull-freeing-cyprus-depositors-for-a-price/|title=Investors Mull Freeing Cyprus Depositors – For a Price|year=2013|accessdate=23 April 2013}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifre.com/guest-comment-distressed-investing-in-cyprus-after-the-bail-in/21092262.fullarticle|title=Distressed investing in Cyprus after the bail-in|year=2013|work=IFRe|publisher=International Financial Review|accessdate=19 June 2013}}</ref> Меѓу фирмите за кои се вели дека работат со долгот на кипарските банки биле лондонските „Ексито партнерс“ (порано „Ексито капитал“) <ref name="The Wall Street Journal" /> и швајцарскиот фонд за спорови „Блек игл“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.ru/finansy/igroki/236383-antireidery-na-kipre-kak-rossiyane-spasayut-zastryavshie-dengi|title=Antiraiders in Cyprus: How Russians Are Saving Their Money|year=2013|work=Forbes|accessdate=28 March 2013}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.ru/finansy/regulirovanie/237477-kak-otsudit-dengi-u-kiprskih-bankov|title=V. Tutykhin interview" "Как отсудить деньги у кипрских банков|year=2013|work=Forbes|accessdate=16 April 2013}}</ref> == Анализа == Тим од 16 кипарски економисти, организиран од граѓанската група ''„Елеутерија'' “ („Слобода“), ја припишал кризата на намалувањето на конкурентноста и зголемувањето на јавниот и приватниот долг, влошени од банкарската криза. [[Категорија:Економија на Кипар]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] owchlk9dm676mdh98yyhhhu7aepzyu8 5545240 5545236 2026-04-27T08:26:36Z Тиверополник 1815 5545240 wikitext text/x-wiki [[File:Cyprus bonds.webp|thumb|300px|{{center|Кипарски обврзници}} {{legend-line|#004D80 solid 3px|10 години}} {{legend-line|#61D836 solid 3px|7 години}} {{legend-line|#929292 solid 3px|5 години}} {{legend-line|#73FDEA solid 3px|3 години}} {{legend-line|#FF2600 solid 3px|2 години}} ]] '''Кипарската финансиска криза од 2012 до 2013 година''' — [[Финансиска криза|економска криза]] во [[Кипар|Република Кипар]] која вклучувала изложеност на кипарските банки на презадолжени локални компании за недвижности, криза на грчкиот државен долг, намалување на кредитниот рејтинг на обврзниците на кипарската влада на статус на „ѓубре“ од страна на меѓународните [[Агенција за кредитен рејтинг|агенции за кредитен рејтинг]], последователната неможност за враќање на државните трошоци од меѓународните пазари <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2012/06/201262517189248721.html|title=Cyprus asks EU for financial bailout – Europe|publisher=Al Jazeera English}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thecypruslawyer.com/cypriot-banks-in-the-aftermath-of-the-greek-haircut/cyprus-news|title=Cypriot banks in the aftermath of the Greek haircut|date=26 October 2011|publisher=The Cyprus Lawyer|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325064029/http://thecypruslawyer.com/cypriot-banks-in-the-aftermath-of-the-greek-haircut/cyprus-news|archive-date=25 March 2013|accessdate=14 December 2012}}</ref> и неподготвеноста на владата да го реструктуира проблематичниот кипарски финансиски сектор. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/03/25/business/global/25iht-dixon25.html|title=Cyprus Refuses to Learn From Its Mistakes|last=Dixon|first=Hugo|date=24 March 2013|work=The New York Times|access-date=2 April 2013}}</ref> На 25 март 2013 година, била објавена меѓународна финансиска помош од 10 милијарди евра од страна на [[Еврогрупа|Еврогрупата]], [[Европска комисија|Европската комисија]] (ЕК), [[Европска централна банка|Европската централна банка]] (ЕЦБ) и [[Меѓународен монетарен фонд|Меѓународниот монетарен фонд]] (ММФ), во замена за тоа што Кипар се согласил да ја затвори втората по големина банка во земјата, [[Кипарска народна банка|Кипарската народна банка]] (исто така позната како Лајки банка), наметнувајќи еднократен [[данок на банкарски депозити]] на сите неосигурени депозити таму и запленувајќи евентуално околу 48% од неосигурените депозити во [[Банка на Кипар|Банката на Кипар]] (најголемата комерцијална банка на островот). Малцинство од тие депозити било од граѓани на други земји (многу од нив од Русија ), кои ги претпочитале кипарските банки поради нивната повисока камата за депозитите на банкарски сметки, релативно нискиот корпоративен данок и полесниот пристап до остатокот од европскиот банкарски сектор. Ова резултирало со бројни инсинуации од страна на американските и европските медиуми кои го претставиле Кипар како „[[даночен рај]]“ и сугерирале дека потенцијалните кредити за финансиска помош се наменети за спасување на сметките на руските депоненти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/business/cypriot-banks-to-reopen-amid-criticism-of-bailout/2013/03/27/dd56757c-96e1-11e2-b68f-dc5c4b47e519_story.html|title=Cypriot banks to reopen amid criticism of bailout|last=Ehrenfreund|first=Max|date=27 March 2013|work=The Washington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129133143/https://www.washingtonpost.com/business/cypriot-banks-to-reopen-amid-criticism-of-bailout/2013/03/27/dd56757c-96e1-11e2-b68f-dc5c4b47e519_story.html|archive-date=29 November 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tv.msnbc.com/2013/03/26/cyprus-disaster-shines-light-on-global-tax-haven-industry/|title=Cyprus disaster shines light on global tax haven industry|date=26 March 2013|publisher=MSNBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327212857/http://tv.msnbc.com/2013/03/26/cyprus-disaster-shines-light-on-global-tax-haven-industry/|archive-date=2013-03-27|accessdate=2 April 2013}}</ref> Не би бил засегнат ниту еден [[Осигурување на депозитите|осигурен депозит]] од 100.000 евра или помалку, иако 47,5% од сите банкарски депозити над 100.000 евра биле запленети. <ref name="ReutersNewdeal">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-cyprus-parliament-idUSBRE92G03I20130325|title=Last-minute Cyprus deal to close bank, force losses|last=Strupczewski|first=Jan|date=25 March 2013|access-date=25 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325042059/https://www.reuters.com/article/2013/03/25/us-cyprus-parliament-idUSBRE92G03I20130325|archive-date=2013-03-25|publisher=Reuters|last2=Breidthardt|first2=Annika}}</ref> <ref name="Ekathimerini">{{Наведени вести|url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite1_1_25/03/2013_489702|title=Eurogroup signs off on bailout agreement reached by Cyprus and troika|date=25 March 2013|work=Ekathimerini|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326124216/http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite1_1_25/03/2013_489702|archive-date=26 March 2013|location=Greece}}</ref> Речиси една третина од готовината на „Банка Русија“ (1 милијарда долари) била замрзната на кипарски сметки за време на оваа криза. <ref name="Neva130628">{{Наведени вести|url=https://neva.today/news/u-peterburgskogo-banka-rossiya-v-krizis-na-kipre-zavis-milliard-dollarov-49155/|title=У петербургского банка "Россия" в кризис на Кипре завис миллиард долларов|date=28 June 2013|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513081555/https://neva.today/news/u-peterburgskogo-banka-rossiya-v-krizis-na-kipre-zavis-milliard-dollarov-49155/|archive-date=13 May 2018|publisher=Neva.Today|language=Russian|trans-title=Petersburg bank "Rossiya" has a billion dollars in crisis in Cyprus}}</ref> == Контекст == [[Податотека:Cypriot_debt_and_EU_average.png|алт=Cypriot debt compared to Eurozone average|мини|Процентот на долгот во однос на БДП на Кипар во споредба со просекот на еврозоната од 1999 година ]] Кризата со хипотекарните кредити во САД во 2007-2008 година довела до домино ефект со негативни последици во глобалната економија, вклучително и во Европската Унија. Кипарската економија влегла во [[рецесија]] во 2009 година, бидејќи економијата се намалила за 1,67%, <ref name="theglobaleconomy.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theglobaleconomy.com/Cyprus/indicator-NY.GDP.MKTP.KD.ZG/|title=Cyprus: Economic Growth, Cyprus GDP growth rate|work=TheGlobalEconomy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130225162301/http://www.theglobaleconomy.com/Cyprus/indicator-NY.GDP.MKTP.KD.ZG/|archive-date=25 February 2013}}</ref> со големи падови, особено во [[Туризам во Кипар|туристичкиот]] и бродарскиот сектор <ref name="kpfa.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://kpfa.org/episode/89875/|title=Up Front – March 19, 2013 at 7:00am KPFA 94.1 FM Berkeley: Listener Sponsored Free Speech Radio<!-- Bot generated title -->|date=19 March 2013}}</ref>, што предизвикало зголемување на невработеноста. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indexmundi.com/cyprus/unemployment_rate.html|title=Cyprus Unemployment rate – Economy<!-- Bot generated title -->}}</ref> Економскиот раст помеѓу 2010 и 2012 година бил слаб и не успеал да ги достигне нивоата од пред 2009 година. Вредноста на комерцијалните недвижности се намалила за приближно 30%. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.joinricsineurope.eu/uploads/files/RICSIndexQ42012Final.ppt|title=RICS Cyprus Property Index Q4 2012|publisher=RICS Europe|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231001156/http://www.joinricsineurope.eu/uploads/files/RICSIndexQ42012Final.ppt|archive-date=31 December 2013|accessdate=14 April 2013}}</ref> [[Нефункционален кредит|Нефункционалните кредити]] се зголемиле на пријавени 6,1% во 2011 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://data.worldbank.org/indicator/FB.AST.NPER.ZS|title=Bank nonperforming loans to total gross loans (%)|publisher=World Bank|accessdate=14 April 2013}}</ref> зголемувајќи го притисокот врз банкарскиот систем. Со мало население и скромна економија, Кипар имал голема офшор банкарска индустрија. Во споредба со [[Бруто-домашен производ|номинален БДП]] од 19,5 милијарди евра (24 милијарди долари) <ref name="imf2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=3&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=423&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=Cyprus|publisher=International Monetary Fund|accessdate=18 April 2012}}</ref> банките собрале 22 милијарди евра долг од грчкиот приватен сектор со банкарски депозити од 120 милијарди долари, вклучувајќи 60 милијарди долари од руски корпорации. <ref name="NYT612Cyprus" /> Рускиот олигарх [[Дмитриј Риболовлев]] поседувал 10% од акциите во Банката на Кипар. <ref name="NYT612Cyprus">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/06/13/business/global/daily-euro-zone-watch.html|title=Rates on Spanish Bond Soar|last=Castle|first=Stephen|date=12 June 2012|work=The New York Times|access-date=12 June 2012|last2=Jolly|first2=David}}</ref> <ref name="guardian.co.uk">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/business/2012/mar/13/eurozone-crisis-greek-deal-spain-austerity#block-2|title=Eurozone crisis live: Spain told to cut harder as Greek deal approved|last=Wearden|first=Graeme|date=13 March 2012|work=The Guardian|access-date=13 March 2012|location=London}}</ref> <ref name="FT625">{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/80320e0e-bed0-11e1-b24b-00144feabdc0.html|title=Cyprus requests eurozone bailout|last=Wilson|first=James|date=25 June 2012|work=Financial Times|access-date=25 June 2012}}</ref> Кипарските банки најпрвин се нашле под сериозен финансиски притисок бидејќи коефициентите на лоши долгови се зголемиле. Поранешниот извршен директор на Лајки, Ефтимиос Булутас, признал дека неговата банка веројатно била несолвентна уште во 2008 година, дури и пред Кипар да влезе во [[Еврозона|Еврозоната]]. Потоа, банките биле изложени на намалување на долгот од над 50% во 2011 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2013/03/31/theres-something-very-strange-about-the-cyprus-bank-haircut-very-strange-indeed/|title=There's Something Very Strange About The Cyprus Bank Haircut. Very Strange Indeed|last=Worstall|first=Tim|date=31 March 2013|work=Forbes}}</ref> за време на кризата со грчкиот државен долг, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marketplace.org/2012/02/21/world/greek-debt-crisis/greek-bond-investors-take-big-haircut-bailout-deal|title=Greek bond investors take big 'haircut' in bailout deal Marketplace.org<!-- Bot generated title -->|date=21 February 2012}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://neurope.eu/article/greek-debt-haircut-takes/|title=Greek debt 'haircut' takes off New Europe<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224014128/https://neurope.eu/article/greek-debt-haircut-takes/|archive-date=24 February 2021|accessdate=4 February 2016}}</ref> што довло до страв од колапс на кипарските банки. Кипарската држава, неспособна да собере ликвидност од пазарите за да го поддржи својот финансиски сектор, побарала спасувачки пакет од Европската Унија. Напредокот во фискалните и структурните реформи се одвивало бавно. По сериозната случајна експлозија во јули 2011 година во поморската база „Евангелос Флоракис“, [[Агенција за кредитен рејтинг|главните агенции за кредитен рејтинг]] го намалиле рејтингот на земјата во септември. Приносите на нејзините [[Обврзница|долгорочни обврзници]] се искачиле над 12% и постоела загриженост дека земјата нема да може да ги стабилизира своите банки. == Одговор == === Итен кредит (2012) === Од јануари 2012 година, Кипар се потпирал на итен заем од 2,5 милијарди евра (3,236 милијарди американски долари) од Русија за покривање на буџетскиот дефицит и рефинансирање на доспеаниот долг. Заемот имал каматна стапка од 4,5%, без амортизација/отплата до неговото доспевање по 4,5 години, и без казна доколку отплатата во тој момент се одложи бидејќи Кипар сè уште немал пристап до нормалните пазари на финансирање. <ref name="ft.com">{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/655a3fd2-de31-11e0-9fb7-00144feabdc0.html|title=Cyprus nears €2.5bn Russian loan deal|last=Hadjipapas|first=Andreas|date=14 September 2011|work=Financial Times|access-date=13 March 2012|last2=Hope|first2=Kerin}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-12-23/cyprus-russia-sign-2-5-billion-euro-loan-deal-in-moscow-1-|title=Cyprus and Russia signed a deal for a 2.5 billion-euro ($3.3 billion) loan|last=Weeks|first=Natalie|last2=Rose|first2=Scott|date=24 December 2011|publisher=Bloomberg Business|accessdate=8 April 2015}}</ref> Се очекувало дека примениот заем ќе ги покрие сите рефинансирања на доспеаниот државен долг и износот потребен за постојаните буџетски дефицити на владата, до првиот квартал од 2013 година. Но, примениот заем не вклучувал никакви средства за рекапитализација на кипарскиот финансиски сектор. Гледајќи понатаму, генерално се очекувало дека Кипар ќе треба да аплицира за дополнителен заем за спасување. <ref name="ft.com" /> === Подоцнежни одговори === На 18 март 2013 година, Кипар ги затворил сите банки поради загриженост во врска со веројатна [[банкарска криза]], а повторното отворање било планирано по закажаниот празник 25 март. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/cypriot-banks-to-stay-closed-until-thursday-bailout-vote-postponed/a-16681979|title=Cyprus banks stay closed – DW – 03/18/2013|date=18 March 2013|work=dw.com|language=en|accessdate=2023-02-13}}</ref> Подоцна истата недела, [[Еврозона|Еврозоната]] го обновила претходно понудениот алтернативен предлог кој би барал спојување на Лајки и Банката на Кипар, создавање нова банка за сите депозити под 100.000 евра и создавање [[лоша банка]]. Овој план би значел пониски трошоци за рекапитализација. Сепак, на планот се спротивставил претседателот [[Никос Анастасијадес]], кој го нарекол планот „исландско решение“, поради потенцијалните негативни ефекти врз [[Осигурување|неосигурените]] депозити што би биле ставени во лошата банка <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ft.com/content/d35fb370-9183-11e2-b4c9-00144feabdc0|title=Cyprus orders banks to shut until Tuesday|last=Hope|first=Kerin|last2=Hadjipapas|first2=Andreas|date=20 March 2013|work=[[Financial Times]]|accessdate=2023-02-13|last3=Spiegel|first3=Peter}}</ref>, бидејќи тоа би можело да избрише до 40% од нивната вредност. <ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/13b48d34-924b-11e2-a6f4-00144feabdc0|title=Pressure mounts on Cyprus|last=Spiegel|first=Peter|date=2013-03-21|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-02-16|last2=Peel|first2=Quentin|last3=Hope|first3=Kerin}}</ref> Анастасијадес одбил да се согласи на потенцијалните загуби од големите депозити, од кои многумина ги поседуваат Руси, за разлика од Европејците кои ги сметале за неопходни отстапувања . Германските преговарачи всушност верувале дека Лајки и Банката на Кипар веќе се ''[[де факто]]'' несолвентни и ќе треба да бидат спасени со дел од овие големи депозити. На 19 март, неговата влада ја затворила парламентарната седница на која требало да се дебатира за закон за [[Регулација на банките|резолуција на банки]] (т.е. реструктуирање на банка од страна на надворешен орган што ги зачувува нејзините критични функции и обезбедува финансиска стабилност <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srb.europa.eu/en/content/what-bank-resolution|title=What is a bank resolution?|date=2016-03-18|work=www.srb.europa.eu|language=en|accessdate=2023-02-16}}</ref>), бидејќи Кипар немал правна структура за затворање на пропаднати банки. Внатрешните борби меѓу политичарите биле обвинети за одложувањето, иако официјални извори тврделе дека правниот оддел на парламентот не го завршил изготвувањето на законите. Како одговор на планот на Еврозоната, кој бил поддржан, но не и „целосно поддржан“ од Европската комисија, кипарската влада предложила алтернативен план што би собрал средства преку [[национализација]] на [[Пензиски систем|државниот пензиски фонд]] и издавање [[Државен запис|обврзници за итни случаи]] поткрепени со идни приходи. Сепак, овој план бил отфрлен од ЕУ и ММФ. На 21 март, ЕЦБ објавила дека ќе ги прекине итните нискокаматни заеми од [[Евросистем|Евросистемот]] за кипарските банки на 25-ти. Дополнително, „''Фајненшл тајмс“'' објавил дека претставници на ЕУ, како што се [[Оли Рен]], европски комесар за економски прашања, и Јерун Дајселблум, претседател на Еврогрупата, станале убедени дека „масовниот одлив на капитал“ е неизбежен и со тоа го надминале своето претходно противење на исландското решение. == Критика == * Ирската европратеничка Неса Чајлдерс, ќерка на поранешниот претседател на земјата, Ерскин Х. Чајлдерс, прикажала мрачна слика. Таа ги опишала напорите на ЕУ-ММФ како „несоодветна збрка“ и изјавла дека Еврозоната е повеќе дестабилизирана како резултат на тоа. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/mep-childers-cyprus-bailout-an-incompetent-mess-589407.html|title=MEP Childers: Cyprus bailout an 'incompetent mess'|date=27 March 2013|work=[[Irish Examiner]]|access-date=27 March 2013|publisher=[[Thomas Crosbie Holdings]]}}</ref> * Во својот блог „Шумпетер“, ''„Економист“'' го нарекол спасувачкиот пакет за Кипар „нефер, кратковид и самоуништувачки“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/blogs/schumpeter/2013/03/cyprus-bail-out|title=The Cyprus bail-out: Unfair, short-sighted and self-defeating|last=Wearden|first=Graeme|date=16 March 2013|work=The Economist|access-date=20 March 2013|location=UK}}</ref> == Локална реакција == [[Податотека:Eras_protest_8th_nov_2012_cy.JPG|мини|Членови на ERAS пред Претставничкиот дом во [[Никозија]]]] Кипар доживеал голем број реакции и одговори кон мерките за штедење од планот за спасување. На 8 ноември 2012 година, кипарската крајно левичарска партија изразила протест против штедењето додека преговорите со Тројката сè уште биле во тек. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=111637|title=Την Πέμπτη η πρώτη εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά του Μνημονίου &#124; Κύπρος &#124; Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ|last=BDigital Web Solutions|publisher=Kathimerini.com.cy}}</ref> Демонстрантите биле собрани пред Претставничкиот дом држејќи транспаренти и извикувајќи слогани против штедењето. На протестот биле распространети летоци со алтернативни предлози за економијата, со предлози вклучувајќи национализација на банкарството, намалување на армијата и замрзнување на буџетот на армијата, како и зголемување на корпоративниот данок. Членови на Новата интернационалистичка левица исто така, учествувале во протестот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.onlycy.com/250156-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83-%CF%81%CE%B9%CE%B6%CE%BF%CF%83|date=8 November 2012|publisher=Onlycy.com|language=el|script-title=el:Συγκέντρωση διαμαρτυρίας από την ΕΡΑΣ κατά του μνημονίου και της Τρόικας μπροστά από τη Βουλή|trans-title=Gathering protest from ERAS against the Troika memorandum in front of Parliament|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111044649/http://www.onlycy.com/250156-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83-%CF%81%CE%B9%CE%B6%CE%BF%CF%83|archive-date=11 November 2012}}</ref> На 14 ноември, Новата интернационалистичка левица организирала протест против мерките за штедење пред Министерството за финансии во Никозија, заедно со Алијансата против Меморандумот. На протестот, Новата интернационалистичка левица делела летоци, во кои се изразувал ставот дека „ЕУ се обидува да ги оптовари работниците со долговите од пропаѓањето на банкарите“ и дека „доколку тоа се случи, кипарската економија и иднината на новите генерации ќе бидат заложени под хипотека на локални и странски профитери и лихварски банкари“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.philenews.com/el-gr/Eidiseis-Kypros/22/122786/ekdilosi-diamartyrias-kata-ttis-troikas-exo-apo-to-ypoik|title=Εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά της Τρόικας έξω από το ΥΠΟΙΚ|archive-url=https://archive.today/20130131070038/http://www.philenews.com/el-gr/Eidiseis-Kypros/22/122786/ekdilosi-diamartyrias-kata-ttis-troikas-exo-apo-to-ypoik|archive-date=31 January 2013|accessdate=14 December 2012}}</ref> Наставниците по договор протестирале пред Претставничкиот дом на 29 ноември против мерките за штедење што ќе остават 992 од нив без работа следната година. Наставниците упаднале во зградата и ги заобиколиле полицајците, влегувајќи во салата на Претставничкиот дом. Наставниците извикувале против банките и сиромаштијата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=114278&show=Y|title=Σοβαρά επεισόδια σε Βουλή-ΥΠΟΙΚ με τους εποχιακούς ωρομίσθιους &#124; Κύπρος &#124; Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ|last=BDigital Web Solutions|date=29 November 2012|publisher=Kathimerini.com.cy}}</ref> Протест од инвеститори бил организиран наутро на 11 декември пред Претставничкиот дом, при што демонстрантите повторно упаднале во Домот и ја заобиколиле полицијата. Протестот ги прекинал преговорите на царинскиот комитет на Домот. Демонстрантите биле замолени да заминат за да може комисијата да продолжи со својата работа, а демонстрантите си заминале половина час подоцна. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20574/epeisodia-ekso-apo-ti-vouli-fotovinteo|title=Επεισόδια έξω από τη Βουλή (φωτο+βίντεο)|date=11 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> На 12 декември се одржале голем број протести. Членови на големи семејства протестирале пред Претставничкиот дом против намалувањето на бенефициите што ги дава државата за поддршка на големи семејства. Демонстрантите фрлале јајца и камења кон главниот влез на Домот, а голем број демонстранти направиле обид да влезат во зградата, но биле блокирани од полициските сили што пристигнале да се справат со протестот. Било објавено дека една жена се онесвестила за време на инцидентите. Демонстрантите викале по пратениците да излезат, но не бил даден никаков одговор. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20781/symplokes-sti-vouli-sti-diamartyria-ton-polyteknonvinteo|title=Συμπλοκές στη Βουλή στη διαμαρτυρία των πολυτέκνων(βίντεο) &#124; News|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> На демонстрантите им се придружиле членови на KISOA (Кипарска конфедерација на организации на лицата со попреченост, ''Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων''), кои марширале од Министерството за финансии до Претставничкиот дом за да протестираат против намалувањето на бенефициите за лицата со попреченост. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20803/stous-dromous-kai-oi-anapiroi|title=Στους δρόμους και οι ανάπηροι|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> Подоцна во текот на денот, членовите на синдикатите на наставниците во јавните училишта протестирале пред Министерството за финансии против намалувањето на трошоците за образование, што би можело да резултира со отпуштање на наставници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20874/antidroun-kai-oi-ekpaideftikes-organoseis|title=Αντιδρούν και οι εκπαιδευτικές οργανώσεις &#124; News|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> Синдикатите организирале уште еден протест следниот ден во близина на Претставничкиот дом. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/21003/ypo-drakonteia-metra-i-diadilosi-ton-ekpaideftikon|title=Υπό δρακόντεια μέτρα η διαδήλωση των εκπαιδευτικών|date=13 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> ''„Харавги“'', крајно левичарски весник, објавил дека непосредно пред блокирањето на банкарските депозити, голем број компании што му припаѓаат на семејството на претседателот Анастасијадес префрлиле над 21 милиони долари надвор од Кипар. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hpub.org/criminals-in-government-cyprus-presidents-family-transferred-tens-of-millions-to-london-days-before-deposit-haircuts-by-zero-hedge/|title=Cyprus President's Family Transferred Tens of Millions To London Days Before Deposit Haircuts|year=2013|publisher=HPUB|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233659/http://hpub.org/criminals-in-government-cyprus-presidents-family-transferred-tens-of-millions-to-london-days-before-deposit-haircuts-by-zero-hedge/|archive-date=30 December 2013|accessdate=1 April 2013}}</ref> Анастасијадес ги негирал овие обвинувања. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enetenglish.gr/?i=news.en.economy&id=481|title=Anastasiades requests investigation into allegations against family members|year=2013|publisher=EnetEnglish|accessdate=1 April 2013}}</ref> Исто така, голем број кредити издадени на членови на политички партии или службеници во јавната администрација биле целосно или делумно отпишани. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enetenglish.gr/?i=news.en.article&id=464|title=Cypriot banks in politician loan scandal|year=2013|publisher=EnetEnglish|accessdate=1 April 2013}}</ref> == Банкарски депоненти надвор од ЕУ == Инвеститорите кои не биле жители и кои имале депозити пред 15 март 2013 година, кога првично бил формулиран планот за наметнување загуби на штедачите, и кои изгубиле најмалку 3.000.000 евра, имале право да аплицираат за кипарско државјанство . Постојната програма на Кипар „државјанство преку инвестиција“ требало да биде ревидирана за да се намали потребниот износ од 10.000.000 евра на 3.000.000 евра. „Овие одлуки ќе бидат спроведени на забрзан начин“, изјавил претседателот Анастасијадес во обраќањето пред руските бизнисмени во пристанишниот град [[Лимасол]] во 2013 година. Тој изјавил дека се разгледуваат и други мерки, вклучително и нудење даночни олеснувања за постојните или новите компании кои работат на Кипар. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-cyprus-president-russia-idUSBRE93D09720130414|title=Cyprus to ease citizenship requirements, attacks EU "hypocrisy"|date=14 April 2013|access-date=17 August 2013|publisher=Reuters}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22147643|title=Cyprus to ease citizenship rules for EU bailout losers|date=14 April 2013|access-date=17 August 2013|publisher=BBC}}</ref> == Инвестирање во криза == Замрзнатите депозити во кипарските банки привлекле интерес од инвеститори и брокери специјализирани за кредити во криза. <ref name="The Wall Street Journal">{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.wsj.com/moneybeat/2013/04/23/investors-mull-freeing-cyprus-depositors-for-a-price/|title=Investors Mull Freeing Cyprus Depositors – For a Price|year=2013|accessdate=23 April 2013}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifre.com/guest-comment-distressed-investing-in-cyprus-after-the-bail-in/21092262.fullarticle|title=Distressed investing in Cyprus after the bail-in|year=2013|work=IFRe|publisher=International Financial Review|accessdate=19 June 2013}}</ref> Меѓу фирмите за кои се вели дека работат со долгот на кипарските банки биле лондонските „Ексито партнерс“ (порано „Ексито капитал“) <ref name="The Wall Street Journal" /> и швајцарскиот фонд за спорови „Блек игл“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.ru/finansy/igroki/236383-antireidery-na-kipre-kak-rossiyane-spasayut-zastryavshie-dengi|title=Antiraiders in Cyprus: How Russians Are Saving Their Money|year=2013|work=Forbes|accessdate=28 March 2013}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.ru/finansy/regulirovanie/237477-kak-otsudit-dengi-u-kiprskih-bankov|title=V. Tutykhin interview" "Как отсудить деньги у кипрских банков|year=2013|work=Forbes|accessdate=16 April 2013}}</ref> == Анализа == Тим од 16 кипарски економисти, организиран од граѓанската група ''„Елеутерија'' “ („Слобода“), ја припишал кризата на намалувањето на конкурентноста и зголемувањето на јавниот и приватниот долг, влошени од банкарската криза. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Економија на Кипар]] [[Категорија:Европска должничка криза]] m978ysxc0m6u80txwx0y5gpcw7wylfx 5545241 5545240 2026-04-27T08:27:39Z Тиверополник 1815 /* Наводи */ 5545241 wikitext text/x-wiki [[File:Cyprus bonds.webp|thumb|300px|{{center|Кипарски обврзници}} {{legend-line|#004D80 solid 3px|10 години}} {{legend-line|#61D836 solid 3px|7 години}} {{legend-line|#929292 solid 3px|5 години}} {{legend-line|#73FDEA solid 3px|3 години}} {{legend-line|#FF2600 solid 3px|2 години}} ]] '''Кипарската финансиска криза од 2012 до 2013 година''' — [[Финансиска криза|економска криза]] во [[Кипар|Република Кипар]] која вклучувала изложеност на кипарските банки на презадолжени локални компании за недвижности, криза на грчкиот државен долг, намалување на кредитниот рејтинг на обврзниците на кипарската влада на статус на „ѓубре“ од страна на меѓународните [[Агенција за кредитен рејтинг|агенции за кредитен рејтинг]], последователната неможност за враќање на државните трошоци од меѓународните пазари <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2012/06/201262517189248721.html|title=Cyprus asks EU for financial bailout – Europe|publisher=Al Jazeera English}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thecypruslawyer.com/cypriot-banks-in-the-aftermath-of-the-greek-haircut/cyprus-news|title=Cypriot banks in the aftermath of the Greek haircut|date=26 October 2011|publisher=The Cyprus Lawyer|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325064029/http://thecypruslawyer.com/cypriot-banks-in-the-aftermath-of-the-greek-haircut/cyprus-news|archive-date=25 March 2013|accessdate=14 December 2012}}</ref> и неподготвеноста на владата да го реструктуира проблематичниот кипарски финансиски сектор. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/03/25/business/global/25iht-dixon25.html|title=Cyprus Refuses to Learn From Its Mistakes|last=Dixon|first=Hugo|date=24 March 2013|work=The New York Times|access-date=2 April 2013}}</ref> На 25 март 2013 година, била објавена меѓународна финансиска помош од 10 милијарди евра од страна на [[Еврогрупа|Еврогрупата]], [[Европска комисија|Европската комисија]] (ЕК), [[Европска централна банка|Европската централна банка]] (ЕЦБ) и [[Меѓународен монетарен фонд|Меѓународниот монетарен фонд]] (ММФ), во замена за тоа што Кипар се согласил да ја затвори втората по големина банка во земјата, [[Кипарска народна банка|Кипарската народна банка]] (исто така позната како Лајки банка), наметнувајќи еднократен [[данок на банкарски депозити]] на сите неосигурени депозити таму и запленувајќи евентуално околу 48% од неосигурените депозити во [[Банка на Кипар|Банката на Кипар]] (најголемата комерцијална банка на островот). Малцинство од тие депозити било од граѓани на други земји (многу од нив од Русија ), кои ги претпочитале кипарските банки поради нивната повисока камата за депозитите на банкарски сметки, релативно нискиот корпоративен данок и полесниот пристап до остатокот од европскиот банкарски сектор. Ова резултирало со бројни инсинуации од страна на американските и европските медиуми кои го претставиле Кипар како „[[даночен рај]]“ и сугерирале дека потенцијалните кредити за финансиска помош се наменети за спасување на сметките на руските депоненти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/business/cypriot-banks-to-reopen-amid-criticism-of-bailout/2013/03/27/dd56757c-96e1-11e2-b68f-dc5c4b47e519_story.html|title=Cypriot banks to reopen amid criticism of bailout|last=Ehrenfreund|first=Max|date=27 March 2013|work=The Washington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129133143/https://www.washingtonpost.com/business/cypriot-banks-to-reopen-amid-criticism-of-bailout/2013/03/27/dd56757c-96e1-11e2-b68f-dc5c4b47e519_story.html|archive-date=29 November 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tv.msnbc.com/2013/03/26/cyprus-disaster-shines-light-on-global-tax-haven-industry/|title=Cyprus disaster shines light on global tax haven industry|date=26 March 2013|publisher=MSNBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327212857/http://tv.msnbc.com/2013/03/26/cyprus-disaster-shines-light-on-global-tax-haven-industry/|archive-date=2013-03-27|accessdate=2 April 2013}}</ref> Не би бил засегнат ниту еден [[Осигурување на депозитите|осигурен депозит]] од 100.000 евра или помалку, иако 47,5% од сите банкарски депозити над 100.000 евра биле запленети. <ref name="ReutersNewdeal">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-cyprus-parliament-idUSBRE92G03I20130325|title=Last-minute Cyprus deal to close bank, force losses|last=Strupczewski|first=Jan|date=25 March 2013|access-date=25 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325042059/https://www.reuters.com/article/2013/03/25/us-cyprus-parliament-idUSBRE92G03I20130325|archive-date=2013-03-25|publisher=Reuters|last2=Breidthardt|first2=Annika}}</ref> <ref name="Ekathimerini">{{Наведени вести|url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite1_1_25/03/2013_489702|title=Eurogroup signs off on bailout agreement reached by Cyprus and troika|date=25 March 2013|work=Ekathimerini|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326124216/http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite1_1_25/03/2013_489702|archive-date=26 March 2013|location=Greece}}</ref> Речиси една третина од готовината на „Банка Русија“ (1 милијарда долари) била замрзната на кипарски сметки за време на оваа криза. <ref name="Neva130628">{{Наведени вести|url=https://neva.today/news/u-peterburgskogo-banka-rossiya-v-krizis-na-kipre-zavis-milliard-dollarov-49155/|title=У петербургского банка "Россия" в кризис на Кипре завис миллиард долларов|date=28 June 2013|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513081555/https://neva.today/news/u-peterburgskogo-banka-rossiya-v-krizis-na-kipre-zavis-milliard-dollarov-49155/|archive-date=13 May 2018|publisher=Neva.Today|language=Russian|trans-title=Petersburg bank "Rossiya" has a billion dollars in crisis in Cyprus}}</ref> == Контекст == [[Податотека:Cypriot_debt_and_EU_average.png|алт=Cypriot debt compared to Eurozone average|мини|Процентот на долгот во однос на БДП на Кипар во споредба со просекот на еврозоната од 1999 година ]] Кризата со хипотекарните кредити во САД во 2007-2008 година довела до домино ефект со негативни последици во глобалната економија, вклучително и во Европската Унија. Кипарската економија влегла во [[рецесија]] во 2009 година, бидејќи економијата се намалила за 1,67%, <ref name="theglobaleconomy.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theglobaleconomy.com/Cyprus/indicator-NY.GDP.MKTP.KD.ZG/|title=Cyprus: Economic Growth, Cyprus GDP growth rate|work=TheGlobalEconomy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130225162301/http://www.theglobaleconomy.com/Cyprus/indicator-NY.GDP.MKTP.KD.ZG/|archive-date=25 February 2013}}</ref> со големи падови, особено во [[Туризам во Кипар|туристичкиот]] и бродарскиот сектор <ref name="kpfa.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://kpfa.org/episode/89875/|title=Up Front – March 19, 2013 at 7:00am KPFA 94.1 FM Berkeley: Listener Sponsored Free Speech Radio<!-- Bot generated title -->|date=19 March 2013}}</ref>, што предизвикало зголемување на невработеноста. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indexmundi.com/cyprus/unemployment_rate.html|title=Cyprus Unemployment rate – Economy<!-- Bot generated title -->}}</ref> Економскиот раст помеѓу 2010 и 2012 година бил слаб и не успеал да ги достигне нивоата од пред 2009 година. Вредноста на комерцијалните недвижности се намалила за приближно 30%. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.joinricsineurope.eu/uploads/files/RICSIndexQ42012Final.ppt|title=RICS Cyprus Property Index Q4 2012|publisher=RICS Europe|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231001156/http://www.joinricsineurope.eu/uploads/files/RICSIndexQ42012Final.ppt|archive-date=31 December 2013|accessdate=14 April 2013}}</ref> [[Нефункционален кредит|Нефункционалните кредити]] се зголемиле на пријавени 6,1% во 2011 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://data.worldbank.org/indicator/FB.AST.NPER.ZS|title=Bank nonperforming loans to total gross loans (%)|publisher=World Bank|accessdate=14 April 2013}}</ref> зголемувајќи го притисокот врз банкарскиот систем. Со мало население и скромна економија, Кипар имал голема офшор банкарска индустрија. Во споредба со [[Бруто-домашен производ|номинален БДП]] од 19,5 милијарди евра (24 милијарди долари) <ref name="imf2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=3&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=423&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=Cyprus|publisher=International Monetary Fund|accessdate=18 April 2012}}</ref> банките собрале 22 милијарди евра долг од грчкиот приватен сектор со банкарски депозити од 120 милијарди долари, вклучувајќи 60 милијарди долари од руски корпорации. <ref name="NYT612Cyprus" /> Рускиот олигарх [[Дмитриј Риболовлев]] поседувал 10% од акциите во Банката на Кипар. <ref name="NYT612Cyprus">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/06/13/business/global/daily-euro-zone-watch.html|title=Rates on Spanish Bond Soar|last=Castle|first=Stephen|date=12 June 2012|work=The New York Times|access-date=12 June 2012|last2=Jolly|first2=David}}</ref> <ref name="guardian.co.uk">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/business/2012/mar/13/eurozone-crisis-greek-deal-spain-austerity#block-2|title=Eurozone crisis live: Spain told to cut harder as Greek deal approved|last=Wearden|first=Graeme|date=13 March 2012|work=The Guardian|access-date=13 March 2012|location=London}}</ref> <ref name="FT625">{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/80320e0e-bed0-11e1-b24b-00144feabdc0.html|title=Cyprus requests eurozone bailout|last=Wilson|first=James|date=25 June 2012|work=Financial Times|access-date=25 June 2012}}</ref> Кипарските банки најпрвин се нашле под сериозен финансиски притисок бидејќи коефициентите на лоши долгови се зголемиле. Поранешниот извршен директор на Лајки, Ефтимиос Булутас, признал дека неговата банка веројатно била несолвентна уште во 2008 година, дури и пред Кипар да влезе во [[Еврозона|Еврозоната]]. Потоа, банките биле изложени на намалување на долгот од над 50% во 2011 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2013/03/31/theres-something-very-strange-about-the-cyprus-bank-haircut-very-strange-indeed/|title=There's Something Very Strange About The Cyprus Bank Haircut. Very Strange Indeed|last=Worstall|first=Tim|date=31 March 2013|work=Forbes}}</ref> за време на кризата со грчкиот државен долг, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marketplace.org/2012/02/21/world/greek-debt-crisis/greek-bond-investors-take-big-haircut-bailout-deal|title=Greek bond investors take big 'haircut' in bailout deal Marketplace.org<!-- Bot generated title -->|date=21 February 2012}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://neurope.eu/article/greek-debt-haircut-takes/|title=Greek debt 'haircut' takes off New Europe<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224014128/https://neurope.eu/article/greek-debt-haircut-takes/|archive-date=24 February 2021|accessdate=4 February 2016}}</ref> што довло до страв од колапс на кипарските банки. Кипарската држава, неспособна да собере ликвидност од пазарите за да го поддржи својот финансиски сектор, побарала спасувачки пакет од Европската Унија. Напредокот во фискалните и структурните реформи се одвивало бавно. По сериозната случајна експлозија во јули 2011 година во поморската база „Евангелос Флоракис“, [[Агенција за кредитен рејтинг|главните агенции за кредитен рејтинг]] го намалиле рејтингот на земјата во септември. Приносите на нејзините [[Обврзница|долгорочни обврзници]] се искачиле над 12% и постоела загриженост дека земјата нема да може да ги стабилизира своите банки. == Одговор == === Итен кредит (2012) === Од јануари 2012 година, Кипар се потпирал на итен заем од 2,5 милијарди евра (3,236 милијарди американски долари) од Русија за покривање на буџетскиот дефицит и рефинансирање на доспеаниот долг. Заемот имал каматна стапка од 4,5%, без амортизација/отплата до неговото доспевање по 4,5 години, и без казна доколку отплатата во тој момент се одложи бидејќи Кипар сè уште немал пристап до нормалните пазари на финансирање. <ref name="ft.com">{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/655a3fd2-de31-11e0-9fb7-00144feabdc0.html|title=Cyprus nears €2.5bn Russian loan deal|last=Hadjipapas|first=Andreas|date=14 September 2011|work=Financial Times|access-date=13 March 2012|last2=Hope|first2=Kerin}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-12-23/cyprus-russia-sign-2-5-billion-euro-loan-deal-in-moscow-1-|title=Cyprus and Russia signed a deal for a 2.5 billion-euro ($3.3 billion) loan|last=Weeks|first=Natalie|last2=Rose|first2=Scott|date=24 December 2011|publisher=Bloomberg Business|accessdate=8 April 2015}}</ref> Се очекувало дека примениот заем ќе ги покрие сите рефинансирања на доспеаниот државен долг и износот потребен за постојаните буџетски дефицити на владата, до првиот квартал од 2013 година. Но, примениот заем не вклучувал никакви средства за рекапитализација на кипарскиот финансиски сектор. Гледајќи понатаму, генерално се очекувало дека Кипар ќе треба да аплицира за дополнителен заем за спасување. <ref name="ft.com" /> === Подоцнежни одговори === На 18 март 2013 година, Кипар ги затворил сите банки поради загриженост во врска со веројатна [[банкарска криза]], а повторното отворање било планирано по закажаниот празник 25 март. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/cypriot-banks-to-stay-closed-until-thursday-bailout-vote-postponed/a-16681979|title=Cyprus banks stay closed – DW – 03/18/2013|date=18 March 2013|work=dw.com|language=en|accessdate=2023-02-13}}</ref> Подоцна истата недела, [[Еврозона|Еврозоната]] го обновила претходно понудениот алтернативен предлог кој би барал спојување на Лајки и Банката на Кипар, создавање нова банка за сите депозити под 100.000 евра и создавање [[лоша банка]]. Овој план би значел пониски трошоци за рекапитализација. Сепак, на планот се спротивставил претседателот [[Никос Анастасијадес]], кој го нарекол планот „исландско решение“, поради потенцијалните негативни ефекти врз [[Осигурување|неосигурените]] депозити што би биле ставени во лошата банка <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ft.com/content/d35fb370-9183-11e2-b4c9-00144feabdc0|title=Cyprus orders banks to shut until Tuesday|last=Hope|first=Kerin|last2=Hadjipapas|first2=Andreas|date=20 March 2013|work=[[Financial Times]]|accessdate=2023-02-13|last3=Spiegel|first3=Peter}}</ref>, бидејќи тоа би можело да избрише до 40% од нивната вредност. <ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/13b48d34-924b-11e2-a6f4-00144feabdc0|title=Pressure mounts on Cyprus|last=Spiegel|first=Peter|date=2013-03-21|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-02-16|last2=Peel|first2=Quentin|last3=Hope|first3=Kerin}}</ref> Анастасијадес одбил да се согласи на потенцијалните загуби од големите депозити, од кои многумина ги поседуваат Руси, за разлика од Европејците кои ги сметале за неопходни отстапувања . Германските преговарачи всушност верувале дека Лајки и Банката на Кипар веќе се ''[[де факто]]'' несолвентни и ќе треба да бидат спасени со дел од овие големи депозити. На 19 март, неговата влада ја затворила парламентарната седница на која требало да се дебатира за закон за [[Регулација на банките|резолуција на банки]] (т.е. реструктуирање на банка од страна на надворешен орган што ги зачувува нејзините критични функции и обезбедува финансиска стабилност <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srb.europa.eu/en/content/what-bank-resolution|title=What is a bank resolution?|date=2016-03-18|work=www.srb.europa.eu|language=en|accessdate=2023-02-16}}</ref>), бидејќи Кипар немал правна структура за затворање на пропаднати банки. Внатрешните борби меѓу политичарите биле обвинети за одложувањето, иако официјални извори тврделе дека правниот оддел на парламентот не го завршил изготвувањето на законите. Како одговор на планот на Еврозоната, кој бил поддржан, но не и „целосно поддржан“ од Европската комисија, кипарската влада предложила алтернативен план што би собрал средства преку [[национализација]] на [[Пензиски систем|државниот пензиски фонд]] и издавање [[Државен запис|обврзници за итни случаи]] поткрепени со идни приходи. Сепак, овој план бил отфрлен од ЕУ и ММФ. На 21 март, ЕЦБ објавила дека ќе ги прекине итните нискокаматни заеми од [[Евросистем|Евросистемот]] за кипарските банки на 25-ти. Дополнително, „''Фајненшл тајмс“'' објавил дека претставници на ЕУ, како што се [[Оли Рен]], европски комесар за економски прашања, и Јерун Дајселблум, претседател на Еврогрупата, станале убедени дека „масовниот одлив на капитал“ е неизбежен и со тоа го надминале своето претходно противење на исландското решение. == Критика == * Ирската европратеничка Неса Чајлдерс, ќерка на поранешниот претседател на земјата, Ерскин Х. Чајлдерс, прикажала мрачна слика. Таа ги опишала напорите на ЕУ-ММФ како „несоодветна збрка“ и изјавла дека Еврозоната е повеќе дестабилизирана како резултат на тоа. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/mep-childers-cyprus-bailout-an-incompetent-mess-589407.html|title=MEP Childers: Cyprus bailout an 'incompetent mess'|date=27 March 2013|work=[[Irish Examiner]]|access-date=27 March 2013|publisher=[[Thomas Crosbie Holdings]]}}</ref> * Во својот блог „Шумпетер“, ''„Економист“'' го нарекол спасувачкиот пакет за Кипар „нефер, кратковид и самоуништувачки“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/blogs/schumpeter/2013/03/cyprus-bail-out|title=The Cyprus bail-out: Unfair, short-sighted and self-defeating|last=Wearden|first=Graeme|date=16 March 2013|work=The Economist|access-date=20 March 2013|location=UK}}</ref> == Локална реакција == [[Податотека:Eras_protest_8th_nov_2012_cy.JPG|мини|Членови на ERAS пред Претставничкиот дом во [[Никозија]]]] Кипар доживеал голем број реакции и одговори кон мерките за штедење од планот за спасување. На 8 ноември 2012 година, кипарската крајно левичарска партија изразила протест против штедењето додека преговорите со Тројката сè уште биле во тек. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=111637|title=Την Πέμπτη η πρώτη εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά του Μνημονίου &#124; Κύπρος &#124; Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ|last=BDigital Web Solutions|publisher=Kathimerini.com.cy}}</ref> Демонстрантите биле собрани пред Претставничкиот дом држејќи транспаренти и извикувајќи слогани против штедењето. На протестот биле распространети летоци со алтернативни предлози за економијата, со предлози вклучувајќи национализација на банкарството, намалување на армијата и замрзнување на буџетот на армијата, како и зголемување на корпоративниот данок. Членови на Новата интернационалистичка левица исто така, учествувале во протестот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.onlycy.com/250156-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83-%CF%81%CE%B9%CE%B6%CE%BF%CF%83|date=8 November 2012|publisher=Onlycy.com|language=el|script-title=el:Συγκέντρωση διαμαρτυρίας από την ΕΡΑΣ κατά του μνημονίου και της Τρόικας μπροστά από τη Βουλή|trans-title=Gathering protest from ERAS against the Troika memorandum in front of Parliament|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111044649/http://www.onlycy.com/250156-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83-%CF%81%CE%B9%CE%B6%CE%BF%CF%83|archive-date=11 November 2012}}</ref> На 14 ноември, Новата интернационалистичка левица организирала протест против мерките за штедење пред Министерството за финансии во Никозија, заедно со Алијансата против Меморандумот. На протестот, Новата интернационалистичка левица делела летоци, во кои се изразувал ставот дека „ЕУ се обидува да ги оптовари работниците со долговите од пропаѓањето на банкарите“ и дека „доколку тоа се случи, кипарската економија и иднината на новите генерации ќе бидат заложени под хипотека на локални и странски профитери и лихварски банкари“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.philenews.com/el-gr/Eidiseis-Kypros/22/122786/ekdilosi-diamartyrias-kata-ttis-troikas-exo-apo-to-ypoik|title=Εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά της Τρόικας έξω από το ΥΠΟΙΚ|archive-url=https://archive.today/20130131070038/http://www.philenews.com/el-gr/Eidiseis-Kypros/22/122786/ekdilosi-diamartyrias-kata-ttis-troikas-exo-apo-to-ypoik|archive-date=31 January 2013|accessdate=14 December 2012}}</ref> Наставниците по договор протестирале пред Претставничкиот дом на 29 ноември против мерките за штедење што ќе остават 992 од нив без работа следната година. Наставниците упаднале во зградата и ги заобиколиле полицајците, влегувајќи во салата на Претставничкиот дом. Наставниците извикувале против банките и сиромаштијата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=114278&show=Y|title=Σοβαρά επεισόδια σε Βουλή-ΥΠΟΙΚ με τους εποχιακούς ωρομίσθιους &#124; Κύπρος &#124; Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ|last=BDigital Web Solutions|date=29 November 2012|publisher=Kathimerini.com.cy}}</ref> Протест од инвеститори бил организиран наутро на 11 декември пред Претставничкиот дом, при што демонстрантите повторно упаднале во Домот и ја заобиколиле полицијата. Протестот ги прекинал преговорите на царинскиот комитет на Домот. Демонстрантите биле замолени да заминат за да може комисијата да продолжи со својата работа, а демонстрантите си заминале половина час подоцна. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20574/epeisodia-ekso-apo-ti-vouli-fotovinteo|title=Επεισόδια έξω από τη Βουλή (φωτο+βίντεο)|date=11 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> На 12 декември се одржале голем број протести. Членови на големи семејства протестирале пред Претставничкиот дом против намалувањето на бенефициите што ги дава државата за поддршка на големи семејства. Демонстрантите фрлале јајца и камења кон главниот влез на Домот, а голем број демонстранти направиле обид да влезат во зградата, но биле блокирани од полициските сили што пристигнале да се справат со протестот. Било објавено дека една жена се онесвестила за време на инцидентите. Демонстрантите викале по пратениците да излезат, но не бил даден никаков одговор. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20781/symplokes-sti-vouli-sti-diamartyria-ton-polyteknonvinteo|title=Συμπλοκές στη Βουλή στη διαμαρτυρία των πολυτέκνων(βίντεο) &#124; News|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> На демонстрантите им се придружиле членови на KISOA (Кипарска конфедерација на организации на лицата со попреченост, ''Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων''), кои марширале од Министерството за финансии до Претставничкиот дом за да протестираат против намалувањето на бенефициите за лицата со попреченост. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20803/stous-dromous-kai-oi-anapiroi|title=Στους δρόμους και οι ανάπηροι|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> Подоцна во текот на денот, членовите на синдикатите на наставниците во јавните училишта протестирале пред Министерството за финансии против намалувањето на трошоците за образование, што би можело да резултира со отпуштање на наставници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20874/antidroun-kai-oi-ekpaideftikes-organoseis|title=Αντιδρούν και οι εκπαιδευτικές οργανώσεις &#124; News|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> Синдикатите организирале уште еден протест следниот ден во близина на Претставничкиот дом. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/21003/ypo-drakonteia-metra-i-diadilosi-ton-ekpaideftikon|title=Υπό δρακόντεια μέτρα η διαδήλωση των εκπαιδευτικών|date=13 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> ''„Харавги“'', крајно левичарски весник, објавил дека непосредно пред блокирањето на банкарските депозити, голем број компании што му припаѓаат на семејството на претседателот Анастасијадес префрлиле над 21 милиони долари надвор од Кипар. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hpub.org/criminals-in-government-cyprus-presidents-family-transferred-tens-of-millions-to-london-days-before-deposit-haircuts-by-zero-hedge/|title=Cyprus President's Family Transferred Tens of Millions To London Days Before Deposit Haircuts|year=2013|publisher=HPUB|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233659/http://hpub.org/criminals-in-government-cyprus-presidents-family-transferred-tens-of-millions-to-london-days-before-deposit-haircuts-by-zero-hedge/|archive-date=30 December 2013|accessdate=1 April 2013}}</ref> Анастасијадес ги негирал овие обвинувања. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enetenglish.gr/?i=news.en.economy&id=481|title=Anastasiades requests investigation into allegations against family members|year=2013|publisher=EnetEnglish|accessdate=1 April 2013}}</ref> Исто така, голем број кредити издадени на членови на политички партии или службеници во јавната администрација биле целосно или делумно отпишани. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enetenglish.gr/?i=news.en.article&id=464|title=Cypriot banks in politician loan scandal|year=2013|publisher=EnetEnglish|accessdate=1 April 2013}}</ref> == Банкарски депоненти надвор од ЕУ == Инвеститорите кои не биле жители и кои имале депозити пред 15 март 2013 година, кога првично бил формулиран планот за наметнување загуби на штедачите, и кои изгубиле најмалку 3.000.000 евра, имале право да аплицираат за кипарско државјанство . Постојната програма на Кипар „државјанство преку инвестиција“ требало да биде ревидирана за да се намали потребниот износ од 10.000.000 евра на 3.000.000 евра. „Овие одлуки ќе бидат спроведени на забрзан начин“, изјавил претседателот Анастасијадес во обраќањето пред руските бизнисмени во пристанишниот град [[Лимасол]] во 2013 година. Тој изјавил дека се разгледуваат и други мерки, вклучително и нудење даночни олеснувања за постојните или новите компании кои работат на Кипар. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-cyprus-president-russia-idUSBRE93D09720130414|title=Cyprus to ease citizenship requirements, attacks EU "hypocrisy"|date=14 April 2013|access-date=17 August 2013|publisher=Reuters}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22147643|title=Cyprus to ease citizenship rules for EU bailout losers|date=14 April 2013|access-date=17 August 2013|publisher=BBC}}</ref> == Инвестирање во криза == Замрзнатите депозити во кипарските банки привлекле интерес од инвеститори и брокери специјализирани за кредити во криза. <ref name="The Wall Street Journal">{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.wsj.com/moneybeat/2013/04/23/investors-mull-freeing-cyprus-depositors-for-a-price/|title=Investors Mull Freeing Cyprus Depositors – For a Price|year=2013|accessdate=23 April 2013}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifre.com/guest-comment-distressed-investing-in-cyprus-after-the-bail-in/21092262.fullarticle|title=Distressed investing in Cyprus after the bail-in|year=2013|work=IFRe|publisher=International Financial Review|accessdate=19 June 2013}}</ref> Меѓу фирмите за кои се вели дека работат со долгот на кипарските банки биле лондонските „Ексито партнерс“ (порано „Ексито капитал“) <ref name="The Wall Street Journal" /> и швајцарскиот фонд за спорови „Блек игл“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.ru/finansy/igroki/236383-antireidery-na-kipre-kak-rossiyane-spasayut-zastryavshie-dengi|title=Antiraiders in Cyprus: How Russians Are Saving Their Money|year=2013|work=Forbes|accessdate=28 March 2013}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.ru/finansy/regulirovanie/237477-kak-otsudit-dengi-u-kiprskih-bankov|title=V. Tutykhin interview" "Как отсудить деньги у кипрских банков|year=2013|work=Forbes|accessdate=16 April 2013}}</ref> == Анализа == Тим од 16 кипарски економисти, организиран од граѓанската група ''„Елеутерија'' “ („Слобода“), ја припишал кризата на намалувањето на конкурентноста и зголемувањето на јавниот и приватниот долг, влошени од банкарската криза. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Економија на Кипар]] [[Категорија:Европски должнички кризи]] kqzk61i1vcqo0vrcb0zzn3z5b7x811x 5545245 5545241 2026-04-27T08:30:39Z Тиверополник 1815 5545245 wikitext text/x-wiki [[File:Cyprus bonds.webp|thumb|300px|{{center|Кипарски обврзници}} {{legend-line|#004D80 solid 3px|10 години}} {{legend-line|#61D836 solid 3px|7 години}} {{legend-line|#929292 solid 3px|5 години}} {{legend-line|#73FDEA solid 3px|3 години}} {{legend-line|#FF2600 solid 3px|2 години}} ]] '''Кипарската финансиска криза од 2012 до 2013 година''' — [[Финансиска криза|економска криза]] во [[Кипар|Република Кипар]] која вклучувала изложеност на кипарските банки на презадолжени локални компании за недвижности, криза на грчкиот државен долг, намалување на кредитниот рејтинг на обврзниците на кипарската влада на статус на „ѓубре“ од страна на меѓународните [[Агенција за кредитен рејтинг|агенции за кредитен рејтинг]], последователната неможност за враќање на државните трошоци од меѓународните пазари <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.aljazeera.com/news/europe/2012/06/201262517189248721.html|title=Cyprus asks EU for financial bailout – Europe|publisher=Al Jazeera English}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thecypruslawyer.com/cypriot-banks-in-the-aftermath-of-the-greek-haircut/cyprus-news|title=Cypriot banks in the aftermath of the Greek haircut|date=26 October 2011|publisher=The Cyprus Lawyer|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325064029/http://thecypruslawyer.com/cypriot-banks-in-the-aftermath-of-the-greek-haircut/cyprus-news|archive-date=25 March 2013|accessdate=14 December 2012}}</ref> и неподготвеноста на владата да го реструктуира проблематичниот кипарски финансиски сектор. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2013/03/25/business/global/25iht-dixon25.html|title=Cyprus Refuses to Learn From Its Mistakes|last=Dixon|first=Hugo|date=24 March 2013|work=The New York Times|access-date=2 April 2013}}</ref> На 25 март 2013 година, била објавена меѓународна финансиска помош од 10 милијарди евра од страна на [[Еврогрупа|Еврогрупата]], [[Европска комисија|Европската комисија]] (ЕК), [[Европска централна банка|Европската централна банка]] (ЕЦБ) и [[Меѓународен монетарен фонд|Меѓународниот монетарен фонд]] (ММФ), во замена за тоа што Кипар се согласил да ја затвори втората по големина банка во земјата, [[Кипарска народна банка|Кипарската народна банка]] (исто така позната како Лајки банка), наметнувајќи еднократен [[данок на банкарски депозити]] на сите неосигурени депозити таму и запленувајќи евентуално околу 48% од неосигурените депозити во [[Банка на Кипар|Банката на Кипар]] (најголемата комерцијална банка на островот). Малцинство од тие депозити било од граѓани на други земји (многу од нив од Русија ), кои ги претпочитале кипарските банки поради нивната повисока камата за депозитите на банкарски сметки, релативно нискиот корпоративен данок и полесниот пристап до остатокот од европскиот банкарски сектор. Ова резултирало со бројни инсинуации од страна на американските и европските медиуми кои го претставиле Кипар како „[[даночен рај]]“ и сугерирале дека потенцијалните кредити за финансиска помош се наменети за спасување на сметките на руските депоненти. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/business/cypriot-banks-to-reopen-amid-criticism-of-bailout/2013/03/27/dd56757c-96e1-11e2-b68f-dc5c4b47e519_story.html|title=Cypriot banks to reopen amid criticism of bailout|last=Ehrenfreund|first=Max|date=27 March 2013|work=The Washington Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129133143/https://www.washingtonpost.com/business/cypriot-banks-to-reopen-amid-criticism-of-bailout/2013/03/27/dd56757c-96e1-11e2-b68f-dc5c4b47e519_story.html|archive-date=29 November 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://tv.msnbc.com/2013/03/26/cyprus-disaster-shines-light-on-global-tax-haven-industry/|title=Cyprus disaster shines light on global tax haven industry|date=26 March 2013|publisher=MSNBC|archive-url=https://web.archive.org/web/20130327212857/http://tv.msnbc.com/2013/03/26/cyprus-disaster-shines-light-on-global-tax-haven-industry/|archive-date=2013-03-27|accessdate=2 April 2013}}</ref> Не би бил засегнат ниту еден [[Осигурување на депозитите|осигурен депозит]] од 100.000 евра или помалку, иако 47,5% од сите банкарски депозити над 100.000 евра биле запленети. <ref name="ReutersNewdeal">{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-cyprus-parliament-idUSBRE92G03I20130325|title=Last-minute Cyprus deal to close bank, force losses|last=Strupczewski|first=Jan|date=25 March 2013|access-date=25 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130325042059/https://www.reuters.com/article/2013/03/25/us-cyprus-parliament-idUSBRE92G03I20130325|archive-date=2013-03-25|publisher=Reuters|last2=Breidthardt|first2=Annika}}</ref> <ref name="Ekathimerini">{{Наведени вести|url=http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite1_1_25/03/2013_489702|title=Eurogroup signs off on bailout agreement reached by Cyprus and troika|date=25 March 2013|work=Ekathimerini|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20130326124216/http://www.ekathimerini.com/4dcgi/_w_articles_wsite1_1_25/03/2013_489702|archive-date=26 March 2013|location=Greece}}</ref> Речиси една третина од готовината на „Банка Русија“ (1 милијарда долари) била замрзната на кипарски сметки за време на оваа криза. <ref name="Neva130628">{{Наведени вести|url=https://neva.today/news/u-peterburgskogo-banka-rossiya-v-krizis-na-kipre-zavis-milliard-dollarov-49155/|title=У петербургского банка "Россия" в кризис на Кипре завис миллиард долларов|date=28 June 2013|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20180513081555/https://neva.today/news/u-peterburgskogo-banka-rossiya-v-krizis-na-kipre-zavis-milliard-dollarov-49155/|archive-date=13 May 2018|publisher=Neva.Today|language=Russian|trans-title=Petersburg bank "Rossiya" has a billion dollars in crisis in Cyprus}}</ref> == Контекст == [[Податотека:Cypriot_debt_and_EU_average.png|алт=Cypriot debt compared to Eurozone average|мини|Процентот на долгот во однос на БДП на Кипар во споредба со просекот на еврозоната од 1999 година ]] Кризата со хипотекарните кредити во САД во 2007-2008 година довела до домино ефект со негативни последици во глобалната економија, вклучително и во Европската Унија. Кипарската економија влегла во [[рецесија]] во 2009 година, бидејќи економијата се намалила за 1,67%, <ref name="theglobaleconomy.com">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theglobaleconomy.com/Cyprus/indicator-NY.GDP.MKTP.KD.ZG/|title=Cyprus: Economic Growth, Cyprus GDP growth rate|work=TheGlobalEconomy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20130225162301/http://www.theglobaleconomy.com/Cyprus/indicator-NY.GDP.MKTP.KD.ZG/|archive-date=25 February 2013}}</ref> со големи падови, особено во [[Туризам во Кипар|туристичкиот]] и бродарскиот сектор <ref name="kpfa.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://kpfa.org/episode/89875/|title=Up Front – March 19, 2013 at 7:00am KPFA 94.1 FM Berkeley: Listener Sponsored Free Speech Radio<!-- Bot generated title -->|date=19 March 2013}}</ref>, што предизвикало зголемување на невработеноста. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indexmundi.com/cyprus/unemployment_rate.html|title=Cyprus Unemployment rate – Economy<!-- Bot generated title -->}}</ref> Економскиот раст помеѓу 2010 и 2012 година бил слаб и не успеал да ги достигне нивоата од пред 2009 година. Вредноста на комерцијалните недвижности се намалила за приближно 30%. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.joinricsineurope.eu/uploads/files/RICSIndexQ42012Final.ppt|title=RICS Cyprus Property Index Q4 2012|publisher=RICS Europe|archive-url=https://web.archive.org/web/20131231001156/http://www.joinricsineurope.eu/uploads/files/RICSIndexQ42012Final.ppt|archive-date=31 December 2013|accessdate=14 April 2013}}</ref> [[Нефункционален кредит|Нефункционалните кредити]] се зголемиле на пријавени 6,1% во 2011 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://data.worldbank.org/indicator/FB.AST.NPER.ZS|title=Bank nonperforming loans to total gross loans (%)|publisher=World Bank|accessdate=14 April 2013}}</ref> зголемувајќи го притисокот врз банкарскиот систем. Со мало население и скромна економија, Кипар имал голема офшор банкарска индустрија. Во споредба со [[Бруто-домашен производ|номинален БДП]] од 19,5 милијарди евра (24 милијарди долари) <ref name="imf2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2012/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=39&pr.y=3&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=423&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=|title=Cyprus|publisher=International Monetary Fund|accessdate=18 April 2012}}</ref> банките собрале 22 милијарди евра долг од грчкиот приватен сектор со банкарски депозити од 120 милијарди долари, вклучувајќи 60 милијарди долари од руски корпорации. <ref name="NYT612Cyprus" /> Рускиот олигарх [[Дмитриј Риболовлев]] поседувал 10% од акциите во Банката на Кипар. <ref name="NYT612Cyprus">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2012/06/13/business/global/daily-euro-zone-watch.html|title=Rates on Spanish Bond Soar|last=Castle|first=Stephen|date=12 June 2012|work=The New York Times|access-date=12 June 2012|last2=Jolly|first2=David}}</ref> <ref name="guardian.co.uk">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/business/2012/mar/13/eurozone-crisis-greek-deal-spain-austerity#block-2|title=Eurozone crisis live: Spain told to cut harder as Greek deal approved|last=Wearden|first=Graeme|date=13 March 2012|work=The Guardian|access-date=13 March 2012|location=London}}</ref> <ref name="FT625">{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/80320e0e-bed0-11e1-b24b-00144feabdc0.html|title=Cyprus requests eurozone bailout|last=Wilson|first=James|date=25 June 2012|work=Financial Times|access-date=25 June 2012}}</ref> Кипарските банки најпрвин се нашле под сериозен финансиски притисок бидејќи коефициентите на лоши долгови се зголемиле. Поранешниот извршен директор на Лајки, Ефтимиос Булутас, признал дека неговата банка веројатно била несолвентна уште во 2008 година, дури и пред Кипар да влезе во [[Еврозона|Еврозоната]]. Потоа, банките биле изложени на намалување на долгот од над 50% во 2011 година, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/timworstall/2013/03/31/theres-something-very-strange-about-the-cyprus-bank-haircut-very-strange-indeed/|title=There's Something Very Strange About The Cyprus Bank Haircut. Very Strange Indeed|last=Worstall|first=Tim|date=31 March 2013|work=Forbes}}</ref> за време на кризата со грчкиот државен долг, <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marketplace.org/2012/02/21/world/greek-debt-crisis/greek-bond-investors-take-big-haircut-bailout-deal|title=Greek bond investors take big 'haircut' in bailout deal Marketplace.org<!-- Bot generated title -->|date=21 February 2012}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://neurope.eu/article/greek-debt-haircut-takes/|title=Greek debt 'haircut' takes off New Europe<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20210224014128/https://neurope.eu/article/greek-debt-haircut-takes/|archive-date=24 February 2021|accessdate=4 February 2016}}</ref> што довло до страв од колапс на кипарските банки. Кипарската држава, неспособна да собере ликвидност од пазарите за да го поддржи својот финансиски сектор, побарала спасувачки пакет од Европската Унија. Напредокот во фискалните и структурните реформи се одвивало бавно. По сериозната случајна експлозија во јули 2011 година во поморската база „Евангелос Флоракис“, [[Агенција за кредитен рејтинг|главните агенции за кредитен рејтинг]] го намалиле рејтингот на земјата во септември. Приносите на нејзините [[Обврзница|долгорочни обврзници]] се искачиле над 12% и постоела загриженост дека земјата нема да може да ги стабилизира своите банки. == Одговор == === Итен кредит (2012) === Од јануари 2012 година, Кипар се потпирал на итен заем од 2,5 милијарди евра (3,236 милијарди американски долари) од Русија за покривање на буџетскиот дефицит и рефинансирање на доспеаниот долг. Заемот имал каматна стапка од 4,5%, без амортизација/отплата до неговото доспевање по 4,5 години, и без казна доколку отплатата во тој момент се одложи бидејќи Кипар сè уште немал пристап до нормалните пазари на финансирање. <ref name="ft.com">{{Наведени вести|url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/655a3fd2-de31-11e0-9fb7-00144feabdc0.html|title=Cyprus nears €2.5bn Russian loan deal|last=Hadjipapas|first=Andreas|date=14 September 2011|work=Financial Times|access-date=13 March 2012|last2=Hope|first2=Kerin}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2011-12-23/cyprus-russia-sign-2-5-billion-euro-loan-deal-in-moscow-1-|title=Cyprus and Russia signed a deal for a 2.5 billion-euro ($3.3 billion) loan|last=Weeks|first=Natalie|last2=Rose|first2=Scott|date=24 December 2011|publisher=Bloomberg Business|accessdate=8 April 2015}}</ref> Се очекувало дека примениот заем ќе ги покрие сите рефинансирања на доспеаниот државен долг и износот потребен за постојаните буџетски дефицити на владата, до првиот квартал од 2013 година. Но, примениот заем не вклучувал никакви средства за рекапитализација на кипарскиот финансиски сектор. Гледајќи понатаму, генерално се очекувало дека Кипар ќе треба да аплицира за дополнителен заем за спасување. <ref name="ft.com" /> === Подоцнежни одговори === На 18 март 2013 година, Кипар ги затворил сите банки поради загриженост во врска со веројатна [[банкарска криза]], а повторното отворање било планирано по закажаниот празник 25 март. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/cypriot-banks-to-stay-closed-until-thursday-bailout-vote-postponed/a-16681979|title=Cyprus banks stay closed – DW – 03/18/2013|date=18 March 2013|work=dw.com|language=en|accessdate=2023-02-13}}</ref> Подоцна истата недела, [[Еврозона|Еврозоната]] го обновила претходно понудениот алтернативен предлог кој би барал спојување на Лајки и Банката на Кипар, создавање нова банка за сите депозити под 100.000 евра и создавање [[лоша банка]]. Овој план би значел пониски трошоци за рекапитализација. Сепак, на планот се спротивставил претседателот [[Никос Анастасијадес]], кој го нарекол планот „исландско решение“, поради потенцијалните негативни ефекти врз [[Осигурување|неосигурените]] депозити што би биле ставени во лошата банка <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ft.com/content/d35fb370-9183-11e2-b4c9-00144feabdc0|title=Cyprus orders banks to shut until Tuesday|last=Hope|first=Kerin|last2=Hadjipapas|first2=Andreas|date=20 March 2013|work=[[Financial Times]]|accessdate=2023-02-13|last3=Spiegel|first3=Peter}}</ref>, бидејќи тоа би можело да избрише до 40% од нивната вредност. <ref name=":1">{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/13b48d34-924b-11e2-a6f4-00144feabdc0|title=Pressure mounts on Cyprus|last=Spiegel|first=Peter|date=2013-03-21|work=[[Financial Times]]|access-date=2023-02-16|last2=Peel|first2=Quentin|last3=Hope|first3=Kerin}}</ref> Анастасијадес одбил да се согласи на потенцијалните загуби од големите депозити, од кои многумина ги поседуваат Руси, за разлика од Европејците кои ги сметале за неопходни отстапувања . Германските преговарачи всушност верувале дека Лајки и Банката на Кипар веќе се ''[[де факто]]'' несолвентни и ќе треба да бидат спасени со дел од овие големи депозити. На 19 март, неговата влада ја затворила парламентарната седница на која требало да се дебатира за закон за [[Регулација на банките|резолуција на банки]] (т.е. реструктуирање на банка од страна на надворешен орган што ги зачувува нејзините критични функции и обезбедува финансиска стабилност <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srb.europa.eu/en/content/what-bank-resolution|title=What is a bank resolution?|date=2016-03-18|work=www.srb.europa.eu|language=en|accessdate=2023-02-16}}</ref>), бидејќи Кипар немал правна структура за затворање на пропаднати банки. Внатрешните борби меѓу политичарите биле обвинети за одложувањето, иако официјални извори тврделе дека правниот оддел на парламентот не го завршил изготвувањето на законите. Како одговор на планот на Еврозоната, кој бил поддржан, но не и „целосно поддржан“ од Европската комисија, кипарската влада предложила алтернативен план што би собрал средства преку [[национализација]] на [[Пензиски систем|државниот пензиски фонд]] и издавање [[Државен запис|обврзници за итни случаи]] поткрепени со идни приходи. Сепак, овој план бил отфрлен од ЕУ и ММФ. На 21 март, ЕЦБ објавила дека ќе ги прекине итните нискокаматни заеми од [[Евросистем|Евросистемот]] за кипарските банки на 25-ти. Дополнително, „''Фајненшл тајмс“'' објавил дека претставници на ЕУ, како што се [[Оли Рен]], европски комесар за економски прашања, и Јерун Дајселблум, претседател на Еврогрупата, станале убедени дека „масовниот одлив на капитал“ е неизбежен и со тоа го надминале своето претходно противење на исландското решение. == Критика == * Ирската европратеничка Неса Чајлдерс, ќерка на поранешниот претседател на земјата, Ерскин Х. Чајлдерс, прикажала мрачна слика. Таа ги опишала напорите на ЕУ-ММФ како „несоодветна збрка“ и изјавла дека Еврозоната е повеќе дестабилизирана како резултат на тоа. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.irishexaminer.com/breakingnews/ireland/mep-childers-cyprus-bailout-an-incompetent-mess-589407.html|title=MEP Childers: Cyprus bailout an 'incompetent mess'|date=27 March 2013|work=[[Irish Examiner]]|access-date=27 March 2013|publisher=[[Thomas Crosbie Holdings]]}}</ref> * Во својот блог „Шумпетер“, ''„Економист“'' го нарекол спасувачкиот пакет за Кипар „нефер, кратковид и самоуништувачки“. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.economist.com/blogs/schumpeter/2013/03/cyprus-bail-out|title=The Cyprus bail-out: Unfair, short-sighted and self-defeating|last=Wearden|first=Graeme|date=16 March 2013|work=The Economist|access-date=20 March 2013|location=UK}}</ref> == Локална реакција == [[Податотека:Eras_protest_8th_nov_2012_cy.JPG|мини|Членови на ERAS пред Претставничкиот дом во [[Никозија]]]] Кипар доживеал голем број реакции и одговори кон мерките за штедење од планот за спасување. На 8 ноември 2012 година, кипарската крајно левичарска партија изразила протест против штедењето додека преговорите со Тројката сè уште биле во тек. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=111637|title=Την Πέμπτη η πρώτη εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά του Μνημονίου &#124; Κύπρος &#124; Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ|last=BDigital Web Solutions|publisher=Kathimerini.com.cy}}</ref> Демонстрантите биле собрани пред Претставничкиот дом држејќи транспаренти и извикувајќи слогани против штедењето. На протестот биле распространети летоци со алтернативни предлози за економијата, со предлози вклучувајќи национализација на банкарството, намалување на армијата и замрзнување на буџетот на армијата, како и зголемување на корпоративниот данок. Членови на Новата интернационалистичка левица исто така, учествувале во протестот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.onlycy.com/250156-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83-%CF%81%CE%B9%CE%B6%CE%BF%CF%83|date=8 November 2012|publisher=Onlycy.com|language=el|script-title=el:Συγκέντρωση διαμαρτυρίας από την ΕΡΑΣ κατά του μνημονίου και της Τρόικας μπροστά από τη Βουλή|trans-title=Gathering protest from ERAS against the Troika memorandum in front of Parliament|archive-url=https://web.archive.org/web/20121111044649/http://www.onlycy.com/250156-%CF%83%CF%85%CE%B3%CE%BA%CE%AD%CE%BD%CF%84%CF%81%CF%89%CF%83%CE%B7-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%BC%CE%B1%CF%81%CF%84%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CE%B5%CF%81%CE%B1%CF%83-%CF%81%CE%B9%CE%B6%CE%BF%CF%83|archive-date=11 November 2012}}</ref> На 14 ноември, Новата интернационалистичка левица организирала протест против мерките за штедење пред Министерството за финансии во Никозија, заедно со Алијансата против Меморандумот. На протестот, Новата интернационалистичка левица делела летоци, во кои се изразувал ставот дека „ЕУ се обидува да ги оптовари работниците со долговите од пропаѓањето на банкарите“ и дека „доколку тоа се случи, кипарската економија и иднината на новите генерации ќе бидат заложени под хипотека на локални и странски профитери и лихварски банкари“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.philenews.com/el-gr/Eidiseis-Kypros/22/122786/ekdilosi-diamartyrias-kata-ttis-troikas-exo-apo-to-ypoik|title=Εκδήλωση διαμαρτυρίας κατά της Τρόικας έξω από το ΥΠΟΙΚ|archive-url=https://archive.today/20130131070038/http://www.philenews.com/el-gr/Eidiseis-Kypros/22/122786/ekdilosi-diamartyrias-kata-ttis-troikas-exo-apo-to-ypoik|archive-date=31 January 2013|accessdate=14 December 2012}}</ref> Наставниците по договор протестирале пред Претставничкиот дом на 29 ноември против мерките за штедење што ќе остават 992 од нив без работа следната година. Наставниците упаднале во зградата и ги заобиколиле полицајците, влегувајќи во салата на Претставничкиот дом. Наставниците извикувале против банките и сиромаштијата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kathimerini.com.cy/index.php?pageaction=kat&modid=1&artid=114278&show=Y|title=Σοβαρά επεισόδια σε Βουλή-ΥΠΟΙΚ με τους εποχιακούς ωρομίσθιους &#124; Κύπρος &#124; Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ|last=BDigital Web Solutions|date=29 November 2012|publisher=Kathimerini.com.cy}}</ref> Протест од инвеститори бил организиран наутро на 11 декември пред Претставничкиот дом, при што демонстрантите повторно упаднале во Домот и ја заобиколиле полицијата. Протестот ги прекинал преговорите на царинскиот комитет на Домот. Демонстрантите биле замолени да заминат за да може комисијата да продолжи со својата работа, а демонстрантите си заминале половина час подоцна. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20574/epeisodia-ekso-apo-ti-vouli-fotovinteo|title=Επεισόδια έξω από τη Βουλή (φωτο+βίντεο)|date=11 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> На 12 декември се одржале голем број протести. Членови на големи семејства протестирале пред Претставничкиот дом против намалувањето на бенефициите што ги дава државата за поддршка на големи семејства. Демонстрантите фрлале јајца и камења кон главниот влез на Домот, а голем број демонстранти направиле обид да влезат во зградата, но биле блокирани од полициските сили што пристигнале да се справат со протестот. Било објавено дека една жена се онесвестила за време на инцидентите. Демонстрантите викале по пратениците да излезат, но не бил даден никаков одговор. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20781/symplokes-sti-vouli-sti-diamartyria-ton-polyteknonvinteo|title=Συμπλοκές στη Βουλή στη διαμαρτυρία των πολυτέκνων(βίντεο) &#124; News|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> На демонстрантите им се придружиле членови на KISOA (Кипарска конфедерација на организации на лицата со попреченост, ''Κυπριακή Συνομοσπονδία Οργανώσεων Αναπήρων''), кои марширале од Министерството за финансии до Претставничкиот дом за да протестираат против намалувањето на бенефициите за лицата со попреченост. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20803/stous-dromous-kai-oi-anapiroi|title=Στους δρόμους και οι ανάπηροι|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> Подоцна во текот на денот, членовите на синдикатите на наставниците во јавните училишта протестирале пред Министерството за финансии против намалувањето на трошоците за образование, што би можело да резултира со отпуштање на наставници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/20874/antidroun-kai-oi-ekpaideftikes-organoseis|title=Αντιδρούν και οι εκπαιδευτικές οργανώσεις &#124; News|date=12 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> Синдикатите организирале уште еден протест следниот ден во близина на Претставничкиот дом. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sigmalive.com/news/local/21003/ypo-drakonteia-metra-i-diadilosi-ton-ekpaideftikon|title=Υπό δρακόντεια μέτρα η διαδήλωση των εκπαιδευτικών|date=13 December 2012|publisher=Sigmalive.com}}</ref> ''„Харавги“'', крајно левичарски весник, објавил дека непосредно пред блокирањето на банкарските депозити, голем број компании што му припаѓаат на семејството на претседателот Анастасијадес префрлиле над 21 милиони долари надвор од Кипар. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://hpub.org/criminals-in-government-cyprus-presidents-family-transferred-tens-of-millions-to-london-days-before-deposit-haircuts-by-zero-hedge/|title=Cyprus President's Family Transferred Tens of Millions To London Days Before Deposit Haircuts|year=2013|publisher=HPUB|archive-url=https://web.archive.org/web/20131230233659/http://hpub.org/criminals-in-government-cyprus-presidents-family-transferred-tens-of-millions-to-london-days-before-deposit-haircuts-by-zero-hedge/|archive-date=30 December 2013|accessdate=1 April 2013}}</ref> Анастасијадес ги негирал овие обвинувања. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enetenglish.gr/?i=news.en.economy&id=481|title=Anastasiades requests investigation into allegations against family members|year=2013|publisher=EnetEnglish|accessdate=1 April 2013}}</ref> Исто така, голем број кредити издадени на членови на политички партии или службеници во јавната администрација биле целосно или делумно отпишани. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.enetenglish.gr/?i=news.en.article&id=464|title=Cypriot banks in politician loan scandal|year=2013|publisher=EnetEnglish|accessdate=1 April 2013}}</ref> == Банкарски депоненти надвор од ЕУ == Инвеститорите кои не биле жители и кои имале депозити пред 15 март 2013 година, кога првично бил формулиран планот за наметнување загуби на штедачите, и кои изгубиле најмалку 3.000.000 евра, имале право да аплицираат за кипарско државјанство . Постојната програма на Кипар „државјанство преку инвестиција“ требало да биде ревидирана за да се намали потребниот износ од 10.000.000 евра на 3.000.000 евра. „Овие одлуки ќе бидат спроведени на забрзан начин“, изјавил претседателот Анастасијадес во обраќањето пред руските бизнисмени во пристанишниот град [[Лимасол]] во 2013 година. Тој изјавил дека се разгледуваат и други мерки, вклучително и нудење даночни олеснувања за постојните или новите компании кои работат на Кипар. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-cyprus-president-russia-idUSBRE93D09720130414|title=Cyprus to ease citizenship requirements, attacks EU "hypocrisy"|date=14 April 2013|access-date=17 August 2013|publisher=Reuters}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-22147643|title=Cyprus to ease citizenship rules for EU bailout losers|date=14 April 2013|access-date=17 August 2013|publisher=BBC}}</ref> == Инвестирање во криза == Замрзнатите депозити во кипарските банки привлекле интерес од инвеститори и брокери специјализирани за кредити во криза. <ref name="The Wall Street Journal">{{Наведена мрежна страница|url=https://blogs.wsj.com/moneybeat/2013/04/23/investors-mull-freeing-cyprus-depositors-for-a-price/|title=Investors Mull Freeing Cyprus Depositors – For a Price|year=2013|accessdate=23 April 2013}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ifre.com/guest-comment-distressed-investing-in-cyprus-after-the-bail-in/21092262.fullarticle|title=Distressed investing in Cyprus after the bail-in|year=2013|work=IFRe|publisher=International Financial Review|accessdate=19 June 2013}}</ref> Меѓу фирмите за кои се вели дека работат со долгот на кипарските банки биле лондонските „Ексито партнерс“ (порано „Ексито капитал“) <ref name="The Wall Street Journal" /> и швајцарскиот фонд за спорови „Блек игл“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.ru/finansy/igroki/236383-antireidery-na-kipre-kak-rossiyane-spasayut-zastryavshie-dengi|title=Antiraiders in Cyprus: How Russians Are Saving Their Money|year=2013|work=Forbes|accessdate=28 March 2013}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forbes.ru/finansy/regulirovanie/237477-kak-otsudit-dengi-u-kiprskih-bankov|title=V. Tutykhin interview" "Как отсудить деньги у кипрских банков|year=2013|work=Forbes|accessdate=16 April 2013}}</ref> == Анализа == Тим од 16 кипарски економисти, организиран од граѓанската група ''„Елеутерија'' “ („Слобода“), ја припишал кризата на намалувањето на конкурентноста и зголемувањето на јавниот и приватниот долг, влошени од банкарската криза. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Економија на Кипар]] [[Категорија:Финансиски кризи во Европа]] h9tivntyklzozz71pnccqx6h50tw83u 0 1392731 5545237 2026-04-27T08:19:47Z Тиверополник 1815 Тиверополник ја премести страницата [[Кипарската финансиска криза 2012–2013]] на [[Кипарска финансиска криза (2012–2013)]] 5545237 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Кипарска финансиска криза (2012–2013)]] mdjt88f30o6r83qqpdbk5yf2kn2hk6k 1 1392732 5545238 2026-04-27T08:20:45Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Економија|земја=Кипар}} 5545238 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Економија|земја=Кипар}} bmu3bs4tclo3j3u24br22epvep9f8d6 0 1392733 5545239 2026-04-27T08:22:20Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Чарлс Вилијам Ендрус]] 5545239 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Чарлс Вилијам Ендрус]] 9917e9no7gbhyyzj0homd69drm7ywh7 1 1392735 5545244 2026-04-27T08:30:36Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5545244 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc 0 1392736 5545246 2026-04-27T08:31:02Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Хубертус Антониус ван дер Аа]] 5545246 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Хубертус Антониус ван дер Аа]] 83j2son9tdjylb1aocei0f6sm980g29 14 1392737 5545247 2026-04-27T08:31:14Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Финансиски кризи]] [[Категорија:Економски кризи во Европа]] 5545247 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Финансиски кризи]] [[Категорија:Економски кризи во Европа]] k5cv5ozxdtfmebxlf38b1uwajvatcav 14 1392738 5545248 2026-04-27T08:32:40Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Економски кризи по континент|Европа]] [[Категорија:Катастрофи во Европа]] [[Категорија:Економска историја на Европа|кризи ]] 5545248 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Економски кризи по континент|Европа]] [[Категорија:Катастрофи во Европа]] [[Категорија:Економска историја на Европа|кризи ]] 4y6es6l1cz1cytigltijubfnpn0yx3i 14 1392739 5545249 2026-04-27T08:33:45Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Катастрофи по континент|Европа]] [[Категорија:Историја на Европа]] 5545249 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Катастрофи по континент|Европа]] [[Категорија:Историја на Европа]] gcq0cqxqzow5x0yw6b9shteofuau9gm 14 1392740 5545250 2026-04-27T08:34:37Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Катастрофи по местоположба| ]] [[Категорија:Категории по континент]] 5545250 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Катастрофи по местоположба| ]] [[Категорија:Категории по континент]] sv2izzydt16ngp22mznrwp00bl233hu 14 1392741 5545251 2026-04-27T08:35:57Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Економска историја по континент|Европа]] [[Категорија:Економија на Европа|History]] [[Категорија:Историја на Европа по тема]] 5545251 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Економска историја по континент|Европа]] [[Категорија:Економија на Европа|History]] [[Категорија:Историја на Европа по тема]] f6wjgefk9174fou120k95p65u29bwxz 14 1392742 5545252 2026-04-27T08:37:16Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Економска историја| континент]] [[Категорија:Историја по тема и континент]] [[Категорија:Економија по континент| ]] 5545252 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Економска историја| континент]] [[Категорија:Историја по тема и континент]] [[Категорија:Економија по континент| ]] dcxy4e182y3onoydddlyjm067zjakh2 0 1392743 5545253 2026-04-27T08:43:25Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340170913|Ledra Street]]“ 5545253 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Улица|name=Улица Ледра|marker_image=|native_name=|alternate_name=|image=Socratous Street old Nicosia view towards Ledra Street Republic of Cyprus.jpg|image_size=|caption=Поглед на улицата Ледра од улицата Сократ по зајдисонцето|length_km=|width=|addresses=|location=[[Никозија]], Кипар|coordinates={{coord|35|10|28|N|33|21|41|E|region:CY_type:landmark|display=inline,title}}|junction=}} '''Улица Ледра''' ({{Langx|el|Οδός Λήδρας}}; {{Langx|tr|Ledra Caddesi}}) - главна шопинг улица во [[Никозија]], [[Кипар]], која ја поврзува [[Никозија]] со [[Северна Никозија]], делот од градот под контрола на ''де факто'' [[Турска Република Северен Кипар|Северен Кипар]]. Тоа е местото на поранешната барикада на улицата Ледра, преку [[Зелена линија (Кипар)|тампон-зоната на Обединетите нации]] . Барикадата ја симболизирала поделбата на Никозија помеѓу грчкиот југ и турскиот север. Била отстранета во април 2008 година, а улицата Ледра станала шестиот премин помеѓу јужниот и северниот дел на Кипар. Улицата Ледра се протега паралелно со улицата Онасагору. Името на улицата се однесува на античкиот град-кралство [[Ледра]], основано во 1050 година п.н.е., кое се наоѓало во средината на островот каде што денес се наоѓа главниот град. == Местоположба == [[Податотека:Ledra_Street_Nicosia_about_1958.jpg|алт=Pedestrians in a narrow city street|мини|226x226пкс|Улицата Ледра околу 1958 година, кога била позната како „Мајла на убиството“]] Улицата води покрај плоштадот Елефтерија, се протега во правец од југ кон север и е долга околу 1&nbsp;км. Поголемиот дел од него се наоѓа во областа ефикасно контролирана од [[Кипар|Република Кипар,]] додека краток дел на северниот крај помеѓу тампон-зоната на ОН и раскрсницата со улицата Араста и Гирне Кадеси спаѓа во турскиот дел на Никозија. Традиционално, улицата Ледра била главната шопинг-улица во главниот град, иако во последниве години е заменета со подостапни улици подалеку од центарот. Имотите на улицата се во голема мера за комерцијална употреба и имаат едни од највисоките цени на недвижности на островот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.financialmirror.com/more_news.php?id=10402&type=st|title=Ledra Street property prices go through the roof on Cyprus peace hopes|date=26 March 2008|work=[[Financial Mirror]]|access-date=30 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408101910/http://www.financialmirror.com/more_news.php?id=10402&type=st <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=8 April 2008}}</ref> [[Категорија:Економија на Кипар]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] pvxwhuwvl039qjbtovuh2g3pmoq34bn 5545264 5545253 2026-04-27T08:58:53Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340170913|Ledra Street]]“ 5545264 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Улица|name=Улица Ледра|marker_image=|native_name=|alternate_name=|image=Socratous Street old Nicosia view towards Ledra Street Republic of Cyprus.jpg|image_size=|caption=Поглед на улицата Ледра од улицата Сократ по зајдисонцето|length_km=|width=|addresses=|location=[[Никозија]], Кипар|coordinates={{coord|35|10|28|N|33|21|41|E|region:CY_type:landmark|display=inline,title}}|junction=}} '''Улица Ледра''' ({{Langx|el|Οδός Λήδρας}}; {{Langx|tr|Ledra Caddesi}}) - главна шопинг улица во [[Никозија]], [[Кипар]], која ја поврзува [[Никозија]] со [[Северна Никозија]], делот од градот под контрола на ''де факто'' [[Турска Република Северен Кипар|Северен Кипар]]. Тоа е местото на поранешната барикада на улицата Ледра, преку [[Зелена линија (Кипар)|тампон-зоната на Обединетите нации]] . Барикадата ја симболизирала поделбата на Никозија помеѓу грчкиот југ и турскиот север. Била отстранета во април 2008 година, а улицата Ледра станала шестиот премин помеѓу јужниот и северниот дел на Кипар. Улицата Ледра се протега паралелно со улицата Онасагору. Името на улицата се однесува на античкиот град-кралство [[Ледра]], основано во 1050 година п.н.е., кое се наоѓало во средината на островот каде што денес се наоѓа главниот град. == Местоположба == [[Податотека:Ledra_Street_Nicosia_about_1958.jpg|алт=Pedestrians in a narrow city street|мини|226x226пкс|Улицата Ледра околу 1958 година, кога била позната како „Мајла на убиството“]] Улицата води покрај плоштадот Елефтерија, се протега во правец од југ кон север и е долга околу 1&nbsp;км. Поголемиот дел од него се наоѓа во областа ефикасно контролирана од [[Кипар|Република Кипар,]] додека краток дел на северниот крај помеѓу тампон-зоната на ОН и раскрсницата со улицата Араста и Гирне Кадеси спаѓа во турскиот дел на Никозија. Традиционално, улицата Ледра била главната шопинг-улица во главниот град, иако во последниве години е заменета со подостапни улици подалеку од центарот. Имотите на улицата се во голема мера за комерцијална употреба и имаат едни од највисоките цени на недвижности на островот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.financialmirror.com/more_news.php?id=10402&type=st|title=Ledra Street property prices go through the roof on Cyprus peace hopes|date=26 March 2008|work=[[Financial Mirror]]|access-date=30 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408101910/http://www.financialmirror.com/more_news.php?id=10402&type=st <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=8 April 2008}}</ref> == Историја == За време на нападите на [[EOKA|ЕОКА]] кои се одвивале од 1955 &#x2013; 1959 година, улицата го добила неформалниот прекар ''„Мајлата на убиствата“'' во однос на честите напади врз британската војска од страна на националистичките борци по нејзиниот тек. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,864100-1,00.html|title=The First Move|date=27 August 1956|work=Time Magazine|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407234812/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,864100-1,00.html|archive-date=7 April 2008}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britains-smallwars.com/cyprus/war.html|title=War and Politics-Cyprus<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216001406/http://www.britains-smallwars.com/cyprus/war.html|archive-date=16 December 2008}}</ref> === Запечатување на улицата Ледра === [[Податотека:1969_Nicosia_Cyprus_8381865888.jpg|мини|Патниот правец на улицата Ледра во 1969 година]] [[Податотека:1969_Ledra_Street_Nicosia_Cyprus_8381742932.jpg|мини|Ледра улица во 1969 година]] Во 1963 година, за време на избувнувањето на непријателствата меѓу грчката и турската заедница на Кипар по објавувањето на едностраните измени на кипарскиот Устав, [[Кипарски Турци|кипарските Турци]] се повлекле во Северна Никозија, која станала една од многуте турски кипарски енклави што постоеле низ целиот остров. Различни улици што се протегале помеѓу северниот и јужниот дел од градот, вклучувајќи ја и улицата Ледра, биле блокирани. На крајот на 1963 година било договорено прекин на огнот и била воспоставена неутрална зона по прекинот на огнот или [[Зелена линија (Кипар)|Зелена линија]] помеѓу северна и јужна Никозија, која била патролирана од британски воен персонал. Со формирањето на УНФИЦИП, задачата за патролирање на Зелената линија и заштита на турските кипарски енклави ја презеле трупите на ООН. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=1600&tt=graphic&lang=l1|title=UNFICYP History|publisher=UN|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721065408/http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=1600&tt=graphic&lang=l1|archive-date=21 July 2011|accessdate=25 April 2009}}</ref> За време на [[Турска инвазија на Кипар|инвазијата на турската армија]] на Кипар во 1974 година, турските трупи ја окупирале северна Никозија (како и северниот дел од Кипар). Низ островот била воспоставена [[Зелена линија (Кипар)|тампон зона]] по линијата за прекин на огнот за да се одвои северниот дел од островот контролиран од Турција и јужниот грчки дел контролиран од владата. Тампон зоната се протегала низ Никозија, каде што понекогаш е широка само неколку метри, а сите патишта што минуваат низ зоната се ефикасно запечатени. Улицата јужно од блокадата била во голема мерапретворена во пешачка зона во 1998 година. === Обиди за отварање === [[Податотека:Ledra_Street_Afternoon_cafeterias_Black_and_white_Nicosia_Republic_of_Cyprus.jpg|лево|мини|150x150пкс|Современата улица Ледра како пешачка зона во 1998 година.]] [[Податотека:Flowers_by_Municipality_in_Ledra_and_Onasagorou_Street_Nicosia_Republic_of_Cyprus_24.jpg|мини|223x223пкс|Задолжително поставување цвеќе помеѓу продавниците и кафулињата од страна на Општина Никозија од 2012 година]] Во декември 2005 година, додека разговорите меѓу северот и југот за повторно отворање на улицата Ледра биле во тек, кипарската турска страна го срушила ѕидот меѓу северот и тампон-зоната на ОН и започнала со изградба на пешачки мост северно од тампон-зоната на ОН. <ref>{{Наведено списание|last=Demetriou|first=Olga|year=2007|title=Freedom Square: The unspoken of a divided city|url=http://hsf.bgu.ac.il/hagar/issues/7_1_2007/7120072.aspx|journal=Hagar|volume=7|issue=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407194336/http://hsf.bgu.ac.il/hagar/issues/7_1_2007/7120072.aspx|archive-date=7 April 2008|access-date=22 March 2008}}</ref> Овој потег предизвикало протести и од кипарската грчка страна и од УНФИЦИП. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=2087&tt=graphic&lang=l1|title=Ledra street crossing|date=8 December 2005|publisher=UN|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721065444/http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=2087&tt=graphic&lang=l1|archive-date=21 July 2011|accessdate=4 May 2009}}</ref> Првата изразила загриженост во врска со безбедноста, велејќи дека мостот овозможува лесен пристап за турскиот вооружен персонал во тампон-зоната, додека УНФИЦИП изјавил дека иако немало нарушување на тампон-зоната, не може да го поддржи потегот за повторно отворање на улицата Ледра во тоа време бидејќи дејствијата не биле договорени од двете страни. Кипарската турска страна го отстранила пешачкиот мост на 9 јануари 2007 година, потег кој бил поздравен од УНФИЦИП. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=2156&tt=graphic&lang=l1|title=Ledra street crossing|date=28 December 2006|publisher=UN|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721065459/http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=2156&tt=graphic&lang=l1|archive-date=21 July 2011|accessdate=4 May 2009}}</ref> === Настани до конечно отворање === [[Податотека:Green_Line_-_Ledra_Street_-_1997.jpeg|лево|мини|Блокада на улицата Ледра во 1997 година.]] [[Податотека:Fascinating_Ledra_Street_with_Cypriot_French_and_Greek_cafes_by_night_Republic_of_Cyprus.jpg|мини|Прометната улица Ледра за време на Божиќ]] На 8 март 2007 година, владата на кипарските Грци го срушила ѕидот помеѓу јужниот дел од улицата Ледра и тампон-зоната на ОН и го заменила со мрежи високи 2 метри. Потоа, претседателот на кипарските Грци, Тасос Пападопулос, изјавил дека кипарската влада еднострано планирала демонтирање на ѕидот на улицата Ледра. Тој додал дека со уривањето на ѕидот, неговата влада ќе се согласи со отворањето на преминот доколку турските трупи кои останале присутни во областа се повлечат, запуштените згради од двете страни на улицата Ледра се зајакнат и турските трупи ѝ дозволат на УНФИЦИП да провери за мини. Тој повторил дека пречката за отворањето е присуството на турските трупи, а не барикадата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/17427D22F9C21791C2257299002C9958?OpenDocument|title=Dismantling of Ledra Street barrier|date=9 March 2007|publisher=Cyprus News Agency|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325091642/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/17427D22F9C21791C2257299002C9958?OpenDocument|archive-date=25 March 2012|accessdate=4 May 2009}}</ref> Овој потег веднаш бил поздравен од Обединетите нации и неколку светски лидери. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cyprusemb.se/dbase/cypemb/archive_733.asp|title=UN Security Council welcomes demolition of Ledra Street wall|date=28 March 2007|publisher=Embassy of Cyprus in Sweden|archive-url=https://web.archive.org/web/20100813044657/http://www.cyprusemb.se/dbase/cypemb/archive_733.asp|archive-date=13 August 2010|accessdate=4 May 2009}}</ref> [[Димитрис Христофијас]] бил избран за претседател на Кипар на 24 февруари 2008 година врз основа на платформа за решавање на кипарскиот проблем. На неговата прва средба со претседателот на кипарските Турци, [[Мехмет Али Талат]], на 21 март 2008 година, двајцата лидери се согласиле повторно да ја отворат улицата Ледра „што е технички можно поскоро“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=1503&tt=graphic&lang=l1|title=Statement of two leaders|date=21 March 2008|publisher=UNFICYP|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721065558/http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=1503&tt=graphic&lang=l1|archive-date=21 July 2011|accessdate=4 May 2009}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.dailymail.com/News/200803190381|title=Breaking barriers: Cyprus street-opening would shatter old symbol of division|date=20 March 2008|work=Charleston Daily Mail|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408011334/http://www.dailymail.com/News/200803190381|archive-date=8 April 2008|publisher=Associated Press}}</ref> [[УНДП|Програмата за развој на Обединетите нации]] „Партнерство за иднината – Центар за акција против мини“ продолжила со расчистување на областа од мини на 26 март 2008 година, а започнала и работата за зацврстување на зградите кои се граничат со улицата за да се осигури дека тие нема да претставуваат никаква опасност за корисниците на преминот. === Повторно отворање === [[Податотека:Nicosia_1.jpg|лево|мини|Улицата Ледра]] [[Податотека:Nicosia_3_April_2008_07.jpg|мини|200x200пкс|Отворање на улицата Ледра во април 2008 година.]] На 3 април 2008 година, во 9 часот наутро по локално време, блокадата на патот на улицата Ледра низ тампон-зоната на ОН била повторно отворена по 34 години, во присуство на грчки и турски кипарски службеници кои пресекле лента на улицата Кикоу, патот помеѓу улицата Ледра и она што е познато како точка Локмачи во турскиот контролиран дел од Никозија. Обраќајќи се на церемонијата, претседателскиот комесар Џорџ Јакову изјавил дека тој ден е „поволен настан“ бидејќи го означува отворањето на петтиот премин на Кипар. ''„Интернешнл Хералд Трибјун“'' објавил дека службениците пуштиле балони за да го одбележат настанот на крајот од церемонијата на отворање. Веднаш потоа, граѓаните од двете страни почнале да го користат преминот. Сепак, подоцна во текот на денот во 21 часот по локално време, кипарската полиција го затворила новиот контролен пункт на улицата Ледра поради прекршување на договорот од страна на турските сили, чии стражари навлегле длабоко во тампон-зоната контролирана од ОН. Извор од кипарската полиција изјавил дека двајца турски гардисти одбиле да ја напуштат тампон-зоната, која била договорена да остане под целосна контрола на ОН. Кипарските власти го сметале овој потег за прекршување на договорот меѓу претседателот на кипарските Грци и претседателот на кипарските Турци и затоа брзо го затвориле контролниот пункт. <ref>[http://famagusta-gazette.com/default.asp?sourceid=&smenu=69&twindow=&mad=&sdetail=2417&wpage=1&skeyword=&sidate=&ccat=&ccatm=&restate=&restatus=&reoption=&retype=&repmin=&repmax=&rebed=&rebath=&subname=&pform=&sc=2350&hn=famagusta-gazette&he=.com Ledra closed after just 12 hours] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080407211549/http://famagusta-gazette.com/default.asp?sourceid=&smenu=69&twindow=&mad=&sdetail=2417&wpage=1&skeyword=&sidate=&ccat=&ccatm=&restate=&restatus=&reoption=&retype=&repmin=&repmax=&rebed=&rebath=&subname=&pform=&sc=2350&hn=famagusta-gazette&he=.com|date=7 April 2008}}, Famagusta Gazette, 3 April 2008.</ref> По пристигнувањето и посредништвото на претставници на ОН, силите на кипарските Турци се повлекле назад на своите места за прекин на огнот, а преминот бил повторно отворен од страна на кипарската полиција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7327866.stm|title=Symbolic Cyprus crossing reopens|date=3 April 2008|publisher=BBC News|accessdate=26 October 2008}}</ref> [[Турска Република Северен Кипар|Турската Република Северен Кипар]] одржува контролен пункт за имиграција на својата страна од преминот и сите пешаци кои влегуваат и излегуваат од север мора да поминат низ имиграциски проверки. Како и со сите премини на Зелената линија, имиграциската служба на [[Турска Република Северен Кипар|Турската Република Северен Кипар]] нема да става печати за влез и излез на пасошите, туку на посебни визни листови издадени од нивна страна. Република Кипар не одржува никаков контролен пункт за имиграција на улицата Ледра или на кој било друг премин на Зелената линија. Сепак, спроведува проверки за идентификација на луѓето што влегуваат во Југ од север. === Слонови за мир === Здружението „Слонови за мир“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elephantsforpeace.com|title=Elephants for Peace|publisher=Elephants for Peace|accessdate=20 January 2014}}</ref> со придонес од околу 600 предмети кои се однесуваат на слонови, како што се слики или скулптури, успеале да ја преобразат граничната линија на улицата Ледра во место на свечености во рок од два дена, на 9 и 10 мај 2009 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bestcyprusproperties.com/nf.html|title=Property in Cyprus since 1945, by Calogirou Real Estate Agents|work=www.bestcyprusproperties.com}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://famagusta-gazette.com/elephant-artworks-displayed-in-cyprus-p8643-69.htm|title=Home &#124; Famagusta Gazette Online &#124; Breaking News, Cyprus Issues, Weather|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202093952/http://famagusta-gazette.com/elephant-artworks-displayed-in-cyprus-p8643-69.htm|archive-date=2 February 2014|accessdate=23 January 2014}}</ref> Ретко е подобро објаснето отколку во писмото од Елени Мавру, градоначалничка на Никозија „...Како што беше претходно изразено, општина Никозија искрено го поддржува и топло го поздравува овој креативен придонес кон дијалогот преку линиите на поделба низ целиот свет. Идејата за претставување на желбата за соработка и комуникација преку уметност е иновативна и привлечна. Понатаму, изборот на слон како тема за оваа уметничка иницијатива не е само соодветен, туку и прониклив. Веруваме дека ќе резонира со граѓаните од сите возрасти, на различни нивоа...“ Елени Мавру, градоначалничка на Никозија, 26 март 2010 година == Активизам == [[Податотека:Granica_između_grčkog_i_turskog_dijela_Cipra_2025.jpg|мини|Граничен премин на улицата Ледра, во септември 2025 година, поглед од грчка страна]] [[Податотека:Occupy_Buffer_Zone_(1).JPG|лево|мини|Кампот „Окупирај ја тампон-зоната“ на преминот на улицата Ледра во Никозија]] [[Податотека:Womens_market_arcade_Ledra_Street_Nicosia_Republic_of_Cyprus.jpg|мини|179x179пкс|„Гинајкобазаро“ е пазар исклучиво за жени и се одржува секоја сабота.]] Зелената зона помеѓу контролните пунктови што ја делат улицата Ледра била користена како простор за активизам од 15 октомври 2011 до јуни 2012 година од страна на движењето „Окупирај ја тампон-зоната“ . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://stream.aljazeera.com/story/cypriots-occupybufferzone-0021865|title=Cypriots #OccupyBufferZone &#124; the Stream – al Jazeera English|archive-url=https://web.archive.org/web/20130408031105/http://stream.aljazeera.com/story/cypriots-occupybufferzone-0021865|archive-date=8 April 2013|accessdate=4 July 2012}}</ref> На 2 септември 2014 година, граѓани на Никозија, кои се од кипарските Грци и Турци, формирале човечки ланец кој се протегал од јужниот дел на улицата Ледра до северниот дел од улицата Ледра и низ контролниот пункт на ОН, како симбол на мир и обединување. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.cyplive.com/ru/news/zhivaya-cep-iz-aktivistov-cherez-kpp-v-nikosii-na-ulice-ledra.html|title=Human chain of activists through a checkpoint in Nicosia, Ledra Street|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006164909/http://en.cyplive.com/ru/news/zhivaya-cep-iz-aktivistov-cherez-kpp-v-nikosii-na-ulice-ledra.html|archive-date=6 October 2014|accessdate=2 October 2014}}</ref> На 26 април 2011 година, антијадрените демонстранти формирале двоопштински човечки ланец за да ја изразат својата загриженост и страв поради истекувањето на зрачење од планираната јадрена централа во [[Атомска централа „Акују“|Акују]], Турција. Демонстрантите, исто така, ја одбележале годишнината од [[Чернобилска несреќа|несреќата со нуклеарниот реактор]] во [[Чернобил]]. На човечкиот ланец му се придружиле Прогресивната партија на работниот народ, Партијата на Нов Кипар, Партијата на Обединет Кипар, Зелената партија на Кипар, Турско-кипарското здружение за демократија, Турско-кипарската комора на електроинженери, Турско-кипарската комора на индустриски инженери, Турско-кипарската комора на машински инженери, Турско-кипарската комора на инженери за животна средина, Пријатели на природата и Зелената акциона група. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parikia.co.uk/daily-news/cyprus-news/cyprus-news-in-english/16865-radiation-knows-no-borders-greens-warn.html|title=Radiation knows no borders, Greens warn|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006130854/http://www.parikia.co.uk/daily-news/cyprus-news/cyprus-news-in-english/16865-radiation-knows-no-borders-greens-warn.html|archive-date=6 October 2014|accessdate=2 October 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cyprusnewsreport.com/|title=CyprusNewsReport.com &#124; Cyprus News and Blogs}}</ref> == Економија == На улицата Ледра има голем број продавници, почнувајќи од продавници за луксузна стока до мали специјализирани продавници за уметнички дела и занаети. На улицата Ледра се наоѓа поранешната највисока зграда во Никозија, кулата Шакола, и е поврзана со три аркади што вклучуваат продавници и кафулиња. Десетици фирми од меѓународниот пазар се наоѓаат на улицата Ледра. [[Категорија:Економија на Кипар]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] olo36aitebp324bhhmyeu008yjyh6y7 5545266 5545264 2026-04-27T09:00:45Z Тиверополник 1815 5545266 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Улица|name=Улица Ледра|marker_image=|native_name=|alternate_name=|image=Socratous Street old Nicosia view towards Ledra Street Republic of Cyprus.jpg|image_size=|caption=Поглед на улицата Ледра од улицата Сократ по зајдисонцето|length_km=|width=|addresses=|location=[[Никозија]], Кипар|coordinates={{coord|35|10|28|N|33|21|41|E|region:CY_type:landmark|display=inline,title}}|junction=}} '''Улица Ледра''' ({{Langx|el|Οδός Λήδρας}}; {{Langx|tr|Ledra Caddesi}}) — главна шопинг улица во [[Никозија]], [[Кипар]], која ја поврзува [[Никозија]] со [[Северна Никозија]], делот од градот под контрола на ''де факто'' [[Турска Република Северен Кипар|Северен Кипар]]. Тоа е местото на поранешната барикада на улицата Ледра, преку [[Зелена линија (Кипар)|тампон-зоната на Обединетите нации]] . Барикадата ја симболизирала поделбата на Никозија помеѓу грчкиот југ и турскиот север. Била отстранета во април 2008 година, а улицата Ледра станала шестиот премин помеѓу јужниот и северниот дел на Кипар. Улицата Ледра се протега паралелно со улицата Онасагору. Името на улицата се однесува на античкиот град-кралство [[Ледра]], основано во 1050 година п.н.е., кое се наоѓало во средината на островот каде што денес се наоѓа главниот град. == Местоположба == [[Податотека:Ledra_Street_Nicosia_about_1958.jpg|алт=Pedestrians in a narrow city street|мини|226x226пкс|Улицата Ледра околу 1958 година, кога била позната како „Мајла на убиството“]] Улицата води покрај плоштадот Елефтерија, се протега во правец од југ кон север и е долга околу 1&nbsp;км. Поголемиот дел од него се наоѓа во областа ефикасно контролирана од [[Кипар|Република Кипар,]] додека краток дел на северниот крај помеѓу тампон-зоната на ОН и раскрсницата со улицата Араста и Гирне Кадеси спаѓа во турскиот дел на Никозија. Традиционално, улицата Ледра била главната шопинг-улица во главниот град, иако во последниве години е заменета со подостапни улици подалеку од центарот. Имотите на улицата се во голема мера за комерцијална употреба и имаат едни од највисоките цени на недвижности на островот. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.financialmirror.com/more_news.php?id=10402&type=st|title=Ledra Street property prices go through the roof on Cyprus peace hopes|date=26 March 2008|work=[[Financial Mirror]]|access-date=30 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408101910/http://www.financialmirror.com/more_news.php?id=10402&type=st <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=8 April 2008}}</ref> == Историја == За време на нападите на [[EOKA|ЕОКА]] кои се одвивале од 1955 &#x2013; 1959 година, улицата го добила неформалниот прекар ''„Мајлата на убиствата“'' во однос на честите напади врз британската војска од страна на националистичките борци по нејзиниот тек. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,864100-1,00.html|title=The First Move|date=27 August 1956|work=Time Magazine|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407234812/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,864100-1,00.html|archive-date=7 April 2008}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britains-smallwars.com/cyprus/war.html|title=War and Politics-Cyprus<!-- Bot generated title -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20081216001406/http://www.britains-smallwars.com/cyprus/war.html|archive-date=16 December 2008}}</ref> === Запечатување на улицата Ледра === [[Податотека:1969_Nicosia_Cyprus_8381865888.jpg|мини|Патниот правец на улицата Ледра во 1969 година]] [[Податотека:1969_Ledra_Street_Nicosia_Cyprus_8381742932.jpg|мини|Ледра улица во 1969 година]] Во 1963 година, за време на избувнувањето на непријателствата меѓу грчката и турската заедница на Кипар по објавувањето на едностраните измени на кипарскиот Устав, [[Кипарски Турци|кипарските Турци]] се повлекле во Северна Никозија, која станала една од многуте турски кипарски енклави што постоеле низ целиот остров. Различни улици што се протегале помеѓу северниот и јужниот дел од градот, вклучувајќи ја и улицата Ледра, биле блокирани. На крајот на 1963 година било договорено прекин на огнот и била воспоставена неутрална зона по прекинот на огнот или [[Зелена линија (Кипар)|Зелена линија]] помеѓу северна и јужна Никозија, која била патролирана од британски воен персонал. Со формирањето на УНФИЦИП, задачата за патролирање на Зелената линија и заштита на турските кипарски енклави ја презеле трупите на ООН. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=1600&tt=graphic&lang=l1|title=UNFICYP History|publisher=UN|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721065408/http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=1600&tt=graphic&lang=l1|archive-date=21 July 2011|accessdate=25 April 2009}}</ref> За време на [[Турска инвазија на Кипар|инвазијата на турската армија]] на Кипар во 1974 година, турските трупи ја окупирале северна Никозија (како и северниот дел од Кипар). Низ островот била воспоставена [[Зелена линија (Кипар)|тампон зона]] по линијата за прекин на огнот за да се одвои северниот дел од островот контролиран од Турција и јужниот грчки дел контролиран од владата. Тампон зоната се протегала низ Никозија, каде што понекогаш е широка само неколку метри, а сите патишта што минуваат низ зоната се ефикасно запечатени. Улицата јужно од блокадата била во голема мерапретворена во пешачка зона во 1998 година. === Обиди за отварање === [[Податотека:Ledra_Street_Afternoon_cafeterias_Black_and_white_Nicosia_Republic_of_Cyprus.jpg|лево|мини|150x150пкс|Современата улица Ледра како пешачка зона во 1998 година.]] [[Податотека:Flowers_by_Municipality_in_Ledra_and_Onasagorou_Street_Nicosia_Republic_of_Cyprus_24.jpg|мини|223x223пкс|Задолжително поставување цвеќе помеѓу продавниците и кафулињата од страна на Општина Никозија од 2012 година]] Во декември 2005 година, додека разговорите меѓу северот и југот за повторно отворање на улицата Ледра биле во тек, кипарската турска страна го срушила ѕидот меѓу северот и тампон-зоната на ОН и започнала со изградба на пешачки мост северно од тампон-зоната на ОН. <ref>{{Наведено списание|last=Demetriou|first=Olga|year=2007|title=Freedom Square: The unspoken of a divided city|url=http://hsf.bgu.ac.il/hagar/issues/7_1_2007/7120072.aspx|journal=Hagar|volume=7|issue=1|archive-url=https://web.archive.org/web/20080407194336/http://hsf.bgu.ac.il/hagar/issues/7_1_2007/7120072.aspx|archive-date=7 April 2008|access-date=22 March 2008}}</ref> Овој потег предизвикало протести и од кипарската грчка страна и од УНФИЦИП. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=2087&tt=graphic&lang=l1|title=Ledra street crossing|date=8 December 2005|publisher=UN|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721065444/http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=2087&tt=graphic&lang=l1|archive-date=21 July 2011|accessdate=4 May 2009}}</ref> Првата изразила загриженост во врска со безбедноста, велејќи дека мостот овозможува лесен пристап за турскиот вооружен персонал во тампон-зоната, додека УНФИЦИП изјавил дека иако немало нарушување на тампон-зоната, не може да го поддржи потегот за повторно отворање на улицата Ледра во тоа време бидејќи дејствијата не биле договорени од двете страни. Кипарската турска страна го отстранила пешачкиот мост на 9 јануари 2007 година, потег кој бил поздравен од УНФИЦИП. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=2156&tt=graphic&lang=l1|title=Ledra street crossing|date=28 December 2006|publisher=UN|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721065459/http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=2156&tt=graphic&lang=l1|archive-date=21 July 2011|accessdate=4 May 2009}}</ref> === Настани до конечно отворање === [[Податотека:Green_Line_-_Ledra_Street_-_1997.jpeg|лево|мини|Блокада на улицата Ледра во 1997 година.]] [[Податотека:Fascinating_Ledra_Street_with_Cypriot_French_and_Greek_cafes_by_night_Republic_of_Cyprus.jpg|мини|Прометната улица Ледра за време на Божиќ]] На 8 март 2007 година, владата на кипарските Грци го срушила ѕидот помеѓу јужниот дел од улицата Ледра и тампон-зоната на ОН и го заменила со мрежи високи 2 метри. Потоа, претседателот на кипарските Грци, Тасос Пападопулос, изјавил дека кипарската влада еднострано планирала демонтирање на ѕидот на улицата Ледра. Тој додал дека со уривањето на ѕидот, неговата влада ќе се согласи со отворањето на преминот доколку турските трупи кои останале присутни во областа се повлечат, запуштените згради од двете страни на улицата Ледра се зајакнат и турските трупи ѝ дозволат на УНФИЦИП да провери за мини. Тој повторил дека пречката за отворањето е присуството на турските трупи, а не барикадата. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/17427D22F9C21791C2257299002C9958?OpenDocument|title=Dismantling of Ledra Street barrier|date=9 March 2007|publisher=Cyprus News Agency|archive-url=https://web.archive.org/web/20120325091642/http://www.mfa.gov.cy/mfa/mfa2006.nsf/All/17427D22F9C21791C2257299002C9958?OpenDocument|archive-date=25 March 2012|accessdate=4 May 2009}}</ref> Овој потег веднаш бил поздравен од Обединетите нации и неколку светски лидери. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cyprusemb.se/dbase/cypemb/archive_733.asp|title=UN Security Council welcomes demolition of Ledra Street wall|date=28 March 2007|publisher=Embassy of Cyprus in Sweden|archive-url=https://web.archive.org/web/20100813044657/http://www.cyprusemb.se/dbase/cypemb/archive_733.asp|archive-date=13 August 2010|accessdate=4 May 2009}}</ref> [[Димитрис Христофијас]] бил избран за претседател на Кипар на 24 февруари 2008 година врз основа на платформа за решавање на кипарскиот проблем. На неговата прва средба со претседателот на кипарските Турци, [[Мехмет Али Талат]], на 21 март 2008 година, двајцата лидери се согласиле повторно да ја отворат улицата Ледра „што е технички можно поскоро“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=1503&tt=graphic&lang=l1|title=Statement of two leaders|date=21 March 2008|publisher=UNFICYP|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721065558/http://www.unficyp.org/nqcontent.cfm?a_id=1503&tt=graphic&lang=l1|archive-date=21 July 2011|accessdate=4 May 2009}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=http://www.dailymail.com/News/200803190381|title=Breaking barriers: Cyprus street-opening would shatter old symbol of division|date=20 March 2008|work=Charleston Daily Mail|access-date=20 March 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080408011334/http://www.dailymail.com/News/200803190381|archive-date=8 April 2008|publisher=Associated Press}}</ref> [[УНДП|Програмата за развој на Обединетите нации]] „Партнерство за иднината – Центар за акција против мини“ продолжила со расчистување на областа од мини на 26 март 2008 година, а започнала и работата за зацврстување на зградите кои се граничат со улицата за да се осигури дека тие нема да претставуваат никаква опасност за корисниците на преминот. === Повторно отворање === [[Податотека:Nicosia_1.jpg|лево|мини|Улицата Ледра]] [[Податотека:Nicosia_3_April_2008_07.jpg|мини|200x200пкс|Отворање на улицата Ледра во април 2008 година.]] На 3 април 2008 година, во 9 часот наутро по локално време, блокадата на патот на улицата Ледра низ тампон-зоната на ОН била повторно отворена по 34 години, во присуство на грчки и турски кипарски службеници кои пресекле лента на улицата Кикоу, патот помеѓу улицата Ледра и она што е познато како точка Локмачи во турскиот контролиран дел од Никозија. Обраќајќи се на церемонијата, претседателскиот комесар Џорџ Јакову изјавил дека тој ден е „поволен настан“ бидејќи го означува отворањето на петтиот премин на Кипар. ''„Интернешнл Хералд Трибјун“'' објавил дека службениците пуштиле балони за да го одбележат настанот на крајот од церемонијата на отворање. Веднаш потоа, граѓаните од двете страни почнале да го користат преминот. Сепак, подоцна во текот на денот во 21 часот по локално време, кипарската полиција го затворила новиот контролен пункт на улицата Ледра поради прекршување на договорот од страна на турските сили, чии стражари навлегле длабоко во тампон-зоната контролирана од ОН. Извор од кипарската полиција изјавил дека двајца турски гардисти одбиле да ја напуштат тампон-зоната, која била договорена да остане под целосна контрола на ОН. Кипарските власти го сметале овој потег за прекршување на договорот меѓу претседателот на кипарските Грци и претседателот на кипарските Турци и затоа брзо го затвориле контролниот пункт. <ref>[http://famagusta-gazette.com/default.asp?sourceid=&smenu=69&twindow=&mad=&sdetail=2417&wpage=1&skeyword=&sidate=&ccat=&ccatm=&restate=&restatus=&reoption=&retype=&repmin=&repmax=&rebed=&rebath=&subname=&pform=&sc=2350&hn=famagusta-gazette&he=.com Ledra closed after just 12 hours] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080407211549/http://famagusta-gazette.com/default.asp?sourceid=&smenu=69&twindow=&mad=&sdetail=2417&wpage=1&skeyword=&sidate=&ccat=&ccatm=&restate=&restatus=&reoption=&retype=&repmin=&repmax=&rebed=&rebath=&subname=&pform=&sc=2350&hn=famagusta-gazette&he=.com|date=7 April 2008}}, Famagusta Gazette, 3 April 2008.</ref> По пристигнувањето и посредништвото на претставници на ОН, силите на кипарските Турци се повлекле назад на своите места за прекин на огнот, а преминот бил повторно отворен од страна на кипарската полиција. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7327866.stm|title=Symbolic Cyprus crossing reopens|date=3 April 2008|publisher=BBC News|accessdate=26 October 2008}}</ref> [[Турска Република Северен Кипар|Турската Република Северен Кипар]] одржува контролен пункт за имиграција на својата страна од преминот и сите пешаци кои влегуваат и излегуваат од север мора да поминат низ имиграциски проверки. Како и со сите премини на Зелената линија, имиграциската служба на [[Турска Република Северен Кипар|Турската Република Северен Кипар]] нема да става печати за влез и излез на пасошите, туку на посебни визни листови издадени од нивна страна. Република Кипар не одржува никаков контролен пункт за имиграција на улицата Ледра или на кој било друг премин на Зелената линија. Сепак, спроведува проверки за идентификација на луѓето што влегуваат во Југ од север. === Слонови за мир === Здружението „Слонови за мир“ <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elephantsforpeace.com|title=Elephants for Peace|publisher=Elephants for Peace|accessdate=20 January 2014}}</ref> со придонес од околу 600 предмети кои се однесуваат на слонови, како што се слики или скулптури, успеале да ја преобразат граничната линија на улицата Ледра во место на свечености во рок од два дена, на 9 и 10 мај 2009 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bestcyprusproperties.com/nf.html|title=Property in Cyprus since 1945, by Calogirou Real Estate Agents|work=www.bestcyprusproperties.com}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://famagusta-gazette.com/elephant-artworks-displayed-in-cyprus-p8643-69.htm|title=Home &#124; Famagusta Gazette Online &#124; Breaking News, Cyprus Issues, Weather|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202093952/http://famagusta-gazette.com/elephant-artworks-displayed-in-cyprus-p8643-69.htm|archive-date=2 February 2014|accessdate=23 January 2014}}</ref> Ретко е подобро објаснето отколку во писмото од Елени Мавру, градоначалничка на Никозија „...Како што беше претходно изразено, општина Никозија искрено го поддржува и топло го поздравува овој креативен придонес кон дијалогот преку линиите на поделба низ целиот свет. Идејата за претставување на желбата за соработка и комуникација преку уметност е иновативна и привлечна. Понатаму, изборот на слон како тема за оваа уметничка иницијатива не е само соодветен, туку и прониклив. Веруваме дека ќе резонира со граѓаните од сите возрасти, на различни нивоа...“ Елени Мавру, градоначалничка на Никозија, 26 март 2010 година == Активизам == [[Податотека:Granica_između_grčkog_i_turskog_dijela_Cipra_2025.jpg|мини|Граничен премин на улицата Ледра, во септември 2025 година, поглед од грчка страна]] [[Податотека:Occupy_Buffer_Zone_(1).JPG|лево|мини|Кампот „Окупирај ја тампон-зоната“ на преминот на улицата Ледра во Никозија]] [[Податотека:Womens_market_arcade_Ledra_Street_Nicosia_Republic_of_Cyprus.jpg|мини|179x179пкс|„Гинајкобазаро“ е пазар исклучиво за жени и се одржува секоја сабота.]] Зелената зона помеѓу контролните пунктови што ја делат улицата Ледра била користена како простор за активизам од 15 октомври 2011 до јуни 2012 година од страна на движењето „Окупирај ја тампон-зоната“ . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://stream.aljazeera.com/story/cypriots-occupybufferzone-0021865|title=Cypriots #OccupyBufferZone &#124; the Stream – al Jazeera English|archive-url=https://web.archive.org/web/20130408031105/http://stream.aljazeera.com/story/cypriots-occupybufferzone-0021865|archive-date=8 April 2013|accessdate=4 July 2012}}</ref> На 2 септември 2014 година, граѓани на Никозија, кои се од кипарските Грци и Турци, формирале човечки ланец кој се протегал од јужниот дел на улицата Ледра до северниот дел од улицата Ледра и низ контролниот пункт на ОН, како симбол на мир и обединување. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://en.cyplive.com/ru/news/zhivaya-cep-iz-aktivistov-cherez-kpp-v-nikosii-na-ulice-ledra.html|title=Human chain of activists through a checkpoint in Nicosia, Ledra Street|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006164909/http://en.cyplive.com/ru/news/zhivaya-cep-iz-aktivistov-cherez-kpp-v-nikosii-na-ulice-ledra.html|archive-date=6 October 2014|accessdate=2 October 2014}}</ref> На 26 април 2011 година, антијадрените демонстранти формирале двоопштински човечки ланец за да ја изразат својата загриженост и страв поради истекувањето на зрачење од планираната јадрена централа во [[Атомска централа „Акују“|Акују]], Турција. Демонстрантите, исто така, ја одбележале годишнината од [[Чернобилска несреќа|несреќата со нуклеарниот реактор]] во [[Чернобил]]. На човечкиот ланец му се придружиле Прогресивната партија на работниот народ, Партијата на Нов Кипар, Партијата на Обединет Кипар, Зелената партија на Кипар, Турско-кипарското здружение за демократија, Турско-кипарската комора на електроинженери, Турско-кипарската комора на индустриски инженери, Турско-кипарската комора на машински инженери, Турско-кипарската комора на инженери за животна средина, Пријатели на природата и Зелената акциона група. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.parikia.co.uk/daily-news/cyprus-news/cyprus-news-in-english/16865-radiation-knows-no-borders-greens-warn.html|title=Radiation knows no borders, Greens warn|archive-url=https://web.archive.org/web/20141006130854/http://www.parikia.co.uk/daily-news/cyprus-news/cyprus-news-in-english/16865-radiation-knows-no-borders-greens-warn.html|archive-date=6 October 2014|accessdate=2 October 2014}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cyprusnewsreport.com/|title=CyprusNewsReport.com &#124; Cyprus News and Blogs}}</ref> == Економија == На улицата Ледра има голем број продавници, почнувајќи од продавници за луксузна стока до мали специјализирани продавници за уметнички дела и занаети. На улицата Ледра се наоѓа поранешната највисока зграда во Никозија, кулата Шакола, и е поврзана со три аркади што вклучуваат продавници и кафулиња. Десетици фирми од меѓународниот пазар се наоѓаат на улицата Ледра. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.ledras.com.cy Ledras.com.cy – A website dedicated to ledras street, history and shops] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170708210117/http://www.ledras.com.cy/ |date=8 July 2017 }} [[Категорија:Економија на Кипар]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] [[Категорија:Улици во Никозија]] tk291wdke4whtqr6mlied2ulz6pdjwh 0 1392744 5545257 2026-04-27T08:46:54Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Вилијам Хант Пеинтер]] 5545257 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вилијам Хант Пеинтер]] jzdz2ttl0p0gnyjg0lkt0zaadzvqybm 0 1392745 5545260 2026-04-27T08:49:23Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Џозеф Палитанам]] 5545260 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џозеф Палитанам]] 8r2yhjao7e5z5olab6mzrxhotdiwxa2 0 1392746 5545262 2026-04-27T08:54:42Z Buli 2648 Создадена страница со: Б'лгарски книжици е бугарско преродбенско списание што излегувало од 1858 до 1862 година во Цариград, тогашната престолнина на Османската империја. Тоа претставува едно од најзначајните периодични изданија во периодот на Бугарското препородување и... 5545262 wikitext text/x-wiki Б'лгарски книжици е бугарско преродбенско списание што излегувало од 1858 до 1862 година во Цариград, тогашната престолнина на Османската империја. Тоа претставува едно од најзначајните периодични изданија во периодот на Бугарското препородување и се смета за научно-литературно и општествено списание. c0ukctv8llm4pugb7i29d2oug0t4wjx 5545263 5545262 2026-04-27T08:58:06Z Buli 2648 5545263 wikitext text/x-wiki '''Б'лгарски книжици''' е бугарско преродбенско списание што излегувало од 1858 до 1862 година во Цариград, тогашната престолнина на Османската империја. Тоа претставува едно од најзначајните периодични изданија во периодот на Бугарската преродба и се смета за научно-литературно и општествено списание. == Историја и издавање == Списанието го издавала културно-националната организација „Обштина на бугарската книжевност“ (или „Бугарска книжевност“), која била формирана од бугарските општини со цел развој на просветата и културата кај бугарскиот народ. Полното име на списанието било „Повремено списание на бугарската книжевност“. Излегувало во книшки (броеви) и не било дневен или седмичен весник со актуелни вести, туку издание со подлабоки текстови од различни области. Прв уредник бил Димитар Мутев, а подоцна функцијата ја извршувале Иван Богоров, Гавраил Кръстевич, Тодор Бурмов и Сава Филаретов. Списанието се појавило во време кога Бугарите интензивно се бореле за национално самосознание, црковна независност и модерна просвета. == Содржина == Во почетните години „Бугарски книжици“ се фокусирало на историско-филолошки теми: бугарска историја, јазикознание, славистика, фолклор и народни преданија, како и преводни статии од странски јазици. Подоцна, акцентот се префрлил кон политико-општествени прашања, особено црковното прашање (борбата за независна бугарска црква), училишното дело и општите проблеми на бугарското општество во Османската империја. Меѓу авторите и соработниците се истакнуваат Сава Филаретов, Петко Славејков, Константин Миладинов и Партениј Зографски, кој објавувал текстови за бугарскиот јазик и македонските дијалекти. Во 1860 година, списанието ја објавило првата оригинална бугарска повест „''Нешастна фамилија''“ на Васил Друмев. 426vviny0bk3a4r0hlj8wue9ovggszy 5545268 5545263 2026-04-27T09:02:11Z Buli 2648 5545268 wikitext text/x-wiki '''Б'лгарски книжици''' е бугарско преродбенско списание што излегувало од 1858 до 1862 година во Цариград, тогашната престолнина на Османската империја. Тоа претставува едно од најзначајните периодични изданија во периодот на [[Бугарска преродба|бугарската преродба]] и се смета за научно-литературно и општествено списание. == Историја и издавање == Списанието го издавала културно-националната организација „Обштина на бугарската книжевност“ (или „Бугарска книжевност“), која била формирана од бугарските општини со цел развој на просветата и културата кај бугарскиот народ. Полното име на списанието било „Повремено списание на бугарската книжевност“. Излегувало во книшки (броеви) и не било дневен или седмичен весник со актуелни вести, туку издание со подлабоки текстови од различни области. Прв уредник бил [[Димитар Мутев]], а подоцна функцијата ја извршувале [[Иван Богоров]], [[Гаврил Крстевич]], [[Тодор Бурмов]] и [[Сава Филаретов]]. Списанието се појавило во време кога Бугарите интензивно се бореле за национално самосознание, црковна независност и модерна просвета. == Содржина == Во почетните години „Бугарски книжици“ се фокусирало на историско-филолошки теми: бугарска историја, јазикознание, славистика, фолклор и народни преданија, како и преводни статии од странски јазици. Подоцна, акцентот се префрлил кон политико-општествени прашања, особено црковното прашање (борбата за независна бугарска црква), училишното дело и општите проблеми на бугарското општество во Османската империја. Меѓу авторите и соработниците се истакнуваат Сава Филаретов, Петко Славејков, [[Константин Миладинов]] и [[Партенија Зографски]], кој објавувал текстови за бугарскиот јазик и македонските дијалекти. Во 1860 година, списанието ја објавило првата оригинална бугарска повест „''Нешастна фамилија''“ на Васил Друмев. j55qm6604mwly15ozwq7z2lyukaoa77 5545270 5545268 2026-04-27T09:03:47Z Buli 2648 /* Содржина */ 5545270 wikitext text/x-wiki '''Б'лгарски книжици''' е бугарско преродбенско списание што излегувало од 1858 до 1862 година во Цариград, тогашната престолнина на Османската империја. Тоа претставува едно од најзначајните периодични изданија во периодот на [[Бугарска преродба|бугарската преродба]] и се смета за научно-литературно и општествено списание. == Историја и издавање == Списанието го издавала културно-националната организација „Обштина на бугарската книжевност“ (или „Бугарска книжевност“), која била формирана од бугарските општини со цел развој на просветата и културата кај бугарскиот народ. Полното име на списанието било „Повремено списание на бугарската книжевност“. Излегувало во книшки (броеви) и не било дневен или седмичен весник со актуелни вести, туку издание со подлабоки текстови од различни области. Прв уредник бил [[Димитар Мутев]], а подоцна функцијата ја извршувале [[Иван Богоров]], [[Гаврил Крстевич]], [[Тодор Бурмов]] и [[Сава Филаретов]]. Списанието се појавило во време кога Бугарите интензивно се бореле за национално самосознание, црковна независност и модерна просвета. == Содржина == Во почетните години „Бугарски книжици“ се фокусирало на историско-филолошки теми: бугарска историја, јазикознание, славистика, фолклор и народни преданија, како и преводни статии од странски јазици. Подоцна, акцентот се префрлил кон политико-општествени прашања, особено црковното прашање (борбата за независна бугарска црква), училишното дело и општите проблеми на бугарското општество во Османската империја. Меѓу авторите и соработниците се истакнуваат Сава Филаретов, Петко Славејков, [[Константин Миладинов]] и [[Партенија Зографски]], кој објавувал текстови за бугарскиот јазик и македонските дијалекти. Во 1860 година, списанието ја објавило првата оригинална бугарска повест „''Нешастна фамилија''“ на Васил Друмев. [[Категорија:Бугарска преродба]] 67xwsduummwwyhy4r0l0u7bg8nbj3m1 5545272 5545270 2026-04-27T09:04:30Z Buli 2648 /* Содржина */ 5545272 wikitext text/x-wiki '''Б'лгарски книжици''' е бугарско преродбенско списание што излегувало од 1858 до 1862 година во Цариград, тогашната престолнина на Османската империја. Тоа претставува едно од најзначајните периодични изданија во периодот на [[Бугарска преродба|бугарската преродба]] и се смета за научно-литературно и општествено списание. == Историја и издавање == Списанието го издавала културно-националната организација „Обштина на бугарската книжевност“ (или „Бугарска книжевност“), која била формирана од бугарските општини со цел развој на просветата и културата кај бугарскиот народ. Полното име на списанието било „Повремено списание на бугарската книжевност“. Излегувало во книшки (броеви) и не било дневен или седмичен весник со актуелни вести, туку издание со подлабоки текстови од различни области. Прв уредник бил [[Димитар Мутев]], а подоцна функцијата ја извршувале [[Иван Богоров]], [[Гаврил Крстевич]], [[Тодор Бурмов]] и [[Сава Филаретов]]. Списанието се појавило во време кога Бугарите интензивно се бореле за национално самосознание, црковна независност и модерна просвета. == Содржина == Во почетните години „Бугарски книжици“ се фокусирало на историско-филолошки теми: бугарска историја, јазикознание, славистика, фолклор и народни преданија, како и преводни статии од странски јазици. Подоцна, акцентот се префрлил кон политичко-општествени прашања, особено црковното прашање (борбата за независна бугарска црква), училишното дело и општите проблеми на бугарското општество во Османската империја. Меѓу авторите и соработниците се истакнуваат Сава Филаретов, Петко Славејков, [[Константин Миладинов]] и [[Партенија Зографски]], кој објавувал текстови за бугарскиот јазик и македонските дијалекти. Во 1860 година, списанието ја објавило првата оригинална бугарска повест „''Нешастна фамилија''“ на Васил Друмев. [[Категорија:Бугарска преродба]] bjg1qijngln6b700m63ecq0m4whph2l 5545274 5545272 2026-04-27T09:06:02Z Buli 2648 5545274 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Berkovitsa-HMIV-Bulgarski-knizhitsi-Feb1859.jpg|мини|Број од февруари 1859]] '''Б'лгарски книжици''' е бугарско преродбенско списание што излегувало од 1858 до 1862 година во Цариград, тогашната престолнина на Османската империја. Тоа претставува едно од најзначајните периодични изданија во периодот на [[Бугарска преродба|бугарската преродба]] и се смета за научно-литературно и општествено списание. == Историја и издавање == Списанието го издавала културно-националната организација „Обштина на бугарската книжевност“ (или „Бугарска книжевност“), која била формирана од бугарските општини со цел развој на просветата и културата кај бугарскиот народ. Полното име на списанието било „Повремено списание на бугарската книжевност“. Излегувало во книшки (броеви) и не било дневен или седмичен весник со актуелни вести, туку издание со подлабоки текстови од различни области. Прв уредник бил [[Димитар Мутев]], а подоцна функцијата ја извршувале [[Иван Богоров]], [[Гаврил Крстевич]], [[Тодор Бурмов]] и [[Сава Филаретов]]. Списанието се појавило во време кога Бугарите интензивно се бореле за национално самосознание, црковна независност и модерна просвета. == Содржина == Во почетните години „Бугарски книжици“ се фокусирало на историско-филолошки теми: бугарска историја, јазикознание, славистика, фолклор и народни преданија, како и преводни статии од странски јазици. Подоцна, акцентот се префрлил кон политичко-општествени прашања, особено црковното прашање (борбата за независна бугарска црква), училишното дело и општите проблеми на бугарското општество во Османската империја. Меѓу авторите и соработниците се истакнуваат Сава Филаретов, Петко Славејков, [[Константин Миладинов]] и [[Партенија Зографски]], кој објавувал текстови за бугарскиот јазик и македонските дијалекти. Во 1860 година, списанието ја објавило првата оригинална бугарска повест „''Нешастна фамилија''“ на Васил Друмев. [[Категорија:Бугарска преродба]] r6ilad4bbooa8tb1nrh1ekebjpnqtnk 5545290 5545274 2026-04-27T09:17:02Z Buli 2648 5545290 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Berkovitsa-HMIV-Bulgarski-knizhitsi-Feb1859.jpg|мини|Број од февруари 1859]] '''Б'лгарски книжици''' ({{langx|bg|Български книжици}}; [[Реформи на бугарскиот правопис|стар правопис]]: Българскы книжици) е бугарско преродбенско списание што излегувало од 1858 до 1862 година во Цариград, тогашната престолнина на Османската империја. Тоа претставува едно од најзначајните периодични изданија во периодот на [[Бугарска преродба|бугарската преродба]] и се смета за научно-литературно и општествено списание. == Историја и издавање == Списанието го издавала културно-националната организација „Обштина на бугарската книжевност“ (или „Бугарска книжевност“), која била формирана од бугарските општини со цел развој на просветата и културата кај бугарскиот народ. Полното име на списанието било „Повремено списание на бугарската книжевност“. Излегувало во книшки (броеви) и не било дневен или седмичен весник со актуелни вести, туку издание со подлабоки текстови од различни области. Прв уредник бил [[Димитар Мутев]], а подоцна функцијата ја извршувале [[Иван Богоров]], [[Гаврил Крстевич]], [[Тодор Бурмов]] и [[Сава Филаретов]]. Списанието се појавило во време кога Бугарите интензивно се бореле за национално самосознание, црковна независност и модерна просвета. == Содржина == Во почетните години „Бугарски книжици“ се фокусирало на историско-филолошки теми: бугарска историја, јазикознание, славистика, фолклор и народни преданија, како и преводни статии од странски јазици. Подоцна, акцентот се префрлил кон политичко-општествени прашања, особено црковното прашање (борбата за независна бугарска црква), училишното дело и општите проблеми на бугарското општество во Османската империја. Меѓу авторите и соработниците се истакнуваат Сава Филаретов, Петко Славејков, [[Константин Миладинов]] и [[Партенија Зографски]], кој објавувал текстови за бугарскиот јазик и македонските дијалекти. Во 1860 година, списанието ја објавило првата оригинална бугарска повест „''Нешастна фамилија''“ на Васил Друмев. [[Категорија:Бугарска преродба]] 5o9lls2oimd6odvgnc9t3xxdvhc016i 1 1392747 5545265 2026-04-27T08:59:24Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Економија|земја=Кипар}} 5545265 wikitext text/x-wiki {{СЗР}}{{СИЕ Пролет 2026|корисник=Тиверополник|тема=Економија|земја=Кипар}} bmu3bs4tclo3j3u24br22epvep9f8d6 14 1392748 5545267 2026-04-27T09:01:52Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Commons category|Streets in Nicosia}} [[Категорија:Сообраќај во Никозија]] [[Категорија:Улици по град|Никозија]] [[Категорија:Улици во кипар]] 5545267 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Streets in Nicosia}} [[Категорија:Сообраќај во Никозија]] [[Категорија:Улици по град|Никозија]] [[Категорија:Улици во кипар]] sq55h1swt8t8dv70gd54lw1k2kkj8b0 5545269 5545267 2026-04-27T09:03:17Z Тиверополник 1815 5545269 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Streets in Nicosia}} [[Категорија:Сообраќајот во Никозија]] [[Категорија:Улици по град|Никозија]] [[Категорија:Улици во кипар]] en5ihqyy9x1ygfimlpo27n21o5ywx3p 14 1392749 5545271 2026-04-27T09:03:51Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Никозија]] [[Категорија:Сообраќајот во Кипар|Никозија]] [[Категорија:Сообраќајот по град|Никозија]] 5545271 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Никозија]] [[Категорија:Сообраќајот во Кипар|Никозија]] [[Категорија:Сообраќајот по град|Никозија]] h4nf7o6zgenwt4i00rscljoa3eo46wg 14 1392750 5545273 2026-04-27T09:05:40Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Commons category|Transport in Cyprus}} {{Cat main|Transport in Cyprus}} [[Категорија:Сообраќајот по земја|Кипар]] [[Категорија:Услужни дејности во Кипар]] 5545273 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Transport in Cyprus}} {{Cat main|Transport in Cyprus}} [[Категорија:Сообраќајот по земја|Кипар]] [[Категорија:Услужни дејности во Кипар]] fls152bk1atdij3pog1f5d6lm962zov 5545275 5545273 2026-04-27T09:06:05Z Тиверополник 1815 5545275 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Transport in Cyprus}} {{Cat main|Сообраќајот во Кипар}} [[Категорија:Сообраќајот по земја|Кипар]] [[Категорија:Услужни дејности во Кипар]] qwexr8lc7bbhl13iwqvgay11q0lmaw5 14 1392751 5545276 2026-04-27T09:06:27Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Услужни дејности по земја|Кипар]] [[Категорија:Индустрија во Кипар]] 5545276 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Услужни дејности по земја|Кипар]] [[Категорија:Индустрија во Кипар]] mi2gucj9dprj2ffprr3uygybkapkwqy 14 1392752 5545277 2026-04-27T09:07:11Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Индустрија по земја|Кипар]] [[Категорија:Индустрија во Азија|Кипар]] [[Категорија:Економија на Кипар]] 5545277 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Индустрија по земја|Кипар]] [[Категорија:Индустрија во Азија|Кипар]] [[Категорија:Економија на Кипар]] 4xafwpya9a7oi724gof77qwis6kogvs 1 1392753 5545279 2026-04-27T09:07:48Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5545279 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 14 1392754 5545280 2026-04-27T09:08:02Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Индустрија по континент|Азија]] [[Категорија:Економија на Азија|Индустрија]] 5545280 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Индустрија по континент|Азија]] [[Категорија:Економија на Азија|Индустрија]] mo60msnpht4ajarzstywy2wp65wm53u 0 1392755 5545281 2026-04-27T09:08:16Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Алва Августус Итон]] 5545281 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Алва Августус Итон]] kajvdnjw4shjspgaayxjsjojao872kv 1 1392756 5545283 2026-04-27T09:09:47Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545283 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 1 1392757 5545287 2026-04-27T09:13:26Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5545287 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1392758 5545288 2026-04-27T09:13:49Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Александар Александрович Фишер фон Валдхајм]] 5545288 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Александар Александрович Фишер фон Валдхајм]] kicvo9hkmhhzv4to5ig0l2ty249liaq 0 1392759 5545291 2026-04-27T09:17:03Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Јаков Георг Агард]] 5545291 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Јаков Георг Агард]] esgrru1yixt9dmvd2odj9n936euegd1 0 1392760 5545295 2026-04-27T09:27:45Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] 5545295 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] lkwlgeozdha0qt5pz4fc9f4xcxih1d1 1 1392761 5545296 2026-04-27T09:27:58Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{СЗР}} 5545296 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx 0 1392762 5545298 2026-04-27T09:28:26Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Пјетро Ардуино]] 5545298 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Пјетро Ардуино]] 3ofnu7fwf6g1of3b3hp6cj02ev4wu1n 0 1392763 5545299 2026-04-27T09:30:17Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] 5545299 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] lkwlgeozdha0qt5pz4fc9f4xcxih1d1 0 1392764 5545300 2026-04-27T09:30:26Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] 5545300 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] lkwlgeozdha0qt5pz4fc9f4xcxih1d1 0 1392765 5545301 2026-04-27T09:30:37Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] 5545301 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Готхелф Фишер фон Валдхајм]] lkwlgeozdha0qt5pz4fc9f4xcxih1d1 1 1392766 5545303 2026-04-27T09:40:44Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5545303 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 0 1392767 5545304 2026-04-27T09:41:07Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] 5545304 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Александар Григориевич Фишер фон Валдхајм]] hdu0e6zu28qsz4d98h1f28kqcuvlpw7 0 1392768 5545306 2026-04-27T09:48:26Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Вилијам Aјтон]] 5545306 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вилијам Aјтон]] ldi6joca4l3yagrw3qd43tx0z6ffso3 1 1392769 5545307 2026-04-27T09:48:37Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сЗР}} 5545307 wikitext text/x-wiki {{сЗР}} alr9w7ufc8wk63rt21jsnlb1f4yfeen 0 1392770 5545311 2026-04-27T10:05:54Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Питер Баас]] 5545311 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Питер Баас]] 79pnfm3zjyitcgagt2ifg1o8wcvruz7 0 1392771 5545313 2026-04-27T10:21:24Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Пол Х. Ален]] 5545313 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Пол Х. Ален]] gpwc2j8ko00yr3h9qec4jobusc3xy04 0 1392772 5545314 2026-04-27T10:43:37Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Маѓере | native_name = Мађере | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 15 |lats = 29 |l... 5545314 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Маѓере | native_name = Мађере | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 15 |lats = 29 |latNS = N | longd = 21 |longm = 24 |longs = 17 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 357 | population_footnotes = | population_total = 225 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18424 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Маѓере''' ({{langx|sr|Мађере}}) — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 225 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 8y71vr00pn7jkl66zogqxoyxws6fyfw 0 1392773 5545315 2026-04-27T10:52:06Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Мала Плана | native_name = Мала Плана | settlement_type = Населба | image_skyline = Мала раскрсница општина Прокупље 25 09 2023 Драган Цветковић Ниш.jpg | image_alt = | image_caption = Мала Плана | nickname = | pushpin_map... 5545315 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мала Плана | native_name = Мала Плана | settlement_type = Населба | image_skyline = Мала раскрсница општина Прокупље 25 09 2023 Драган Цветковић Ниш.jpg | image_alt = | image_caption = Мала Плана | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 15 |lats = 06 |latNS = N | longd = 21 |longm = 28 |longs = 23 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 281 | population_footnotes = | population_total = 447 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 184423 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Мала Плана''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 447 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] de28910hojficcwi6tk8iyf7jt60htj 0 1392774 5545316 2026-04-27T10:54:24Z Buli 2648 Создадена страница со: '''Димитар Стефанов Мутев''' (буг. Димитър Стефанов Мутев) е истакнат бугарски просветен деец, научник, публицист, преведувач и еден од првите бугарски доктори по физика од епохата на Бугарската национална преродба (Възраждане). == Ран живот и образов... 5545316 wikitext text/x-wiki '''Димитар Стефанов Мутев''' (буг. Димитър Стефанов Мутев) е истакнат бугарски просветен деец, научник, публицист, преведувач и еден од првите бугарски доктори по физика од епохата на Бугарската национална преродба (Възраждане). == Ран живот и образование == Роден е на 4 септември 1818 година во Калофер (тогаш Османска империја, денес Бугарија), во трговско семејство. Неговите родители се Марија и Стефан Мутев. Семејството се преселило во Влашко (Влахија) околу 1831 година, а потоа во Одеса во 1833 година, веројатно поради последиците од Руско-турската војна (1828–1829). Во Одеса завршил гимназија (Ришельовскиот лицеј) со одличен успех во 1837 година, а потоа студирал физика и математика на истиот лицеј (кој подоцна станал универзитет). Во 1840 година го завршил студиите како втор во класата. Потоа продолжил образованието во Германија: студирал на Универзитетот во Бон (антропологија, хемија, ботаника, математика и метеорологија), а во 1842 година ја одбранил докторската дисертација по физика на Универзитетот „Фридрих-Вилхелм“ во Берлин (денес Хумболтов универзитет). Дисертацијата се вика De Psychrometria и се занимава со психрометрија (мерeње на влажноста на воздухот преку температура). Тој е еден од првите Бугари со докторска титула по физика и еден од пионерите на бугарската наука во областа на природните науки. 7iort8syojal3rp86bnedhltwpijm9n 5545318 5545316 2026-04-27T11:00:49Z Buli 2648 /* Ран живот и образование */ 5545318 wikitext text/x-wiki '''Димитар Стефанов Мутев''' (буг. Димитър Стефанов Мутев) е истакнат бугарски просветен деец, научник, публицист, преведувач и еден од првите бугарски доктори по физика од епохата на Бугарската национална преродба (Възраждане). == Ран живот и образование == Роден е на 4 септември 1818 година во [[Калофер]] (тогаш Османска империја, денес Бугарија), во трговско семејство. Неговите родители се Марија и Стефан Мутев. Семејството се преселило во Влашко (Влахија) околу 1831 година, а потоа во Одеса во 1833 година, веројатно поради последиците од [[Руско-турска војна (1828-1829)|Руско-турската војна (1806-1812)]]. Во Одеса завршил гимназија (Ришељовскиот лицеј) со одличен успех во 1837 година, а потоа студирал физика и математика на истиот лицеј (кој подоцна станал универзитет). Во 1840 година го завршил студиите како втор во класата. Потоа продолжил образованието во Германија: студирал на Универзитетот во Бон (антропологија, хемија, ботаника, математика и метеорологија), а во 1842 година ја одбранил докторската дисертација по физика на Универзитетот „Фридрих-Вилхелм“ во Берлин (денес Хумболтов универзитет). Дисертацијата се вика ''De Psychrometria'' и се занимава со психрометрија (мерeње на влажноста на воздухот преку температура). Тој е еден од првите Бугари со докторска титула по физика и еден од пионерите на бугарската наука во областа на природните науки. == Кариера и просветна дејност == По докторатот живеел во Русија (Одеса, Москва, Санкт Петербург), каде контактирал со бугарската емигрантска заедница и помагал со книги и материјали за бугарски училишта (на пр. во Копривштица и Пловдив). Во 1857 година се преселил во Цариград (Истанбул), каде станал еден од основачите и прв уредник на списанието '''„'''''[[Б'лгарски книжици]]'''''“''' (едно од најважните бугарски списанија пред ослободувањето). Заедно со [[Драган Цанков]] издавал и годишник „''Месецослов на българската книжнина''“. Списанието објавувало статии од историја, природни науки, преводи и оригинални дела, и придонело многу за развојот на бугарскиот литературен јазик. Мутев направил и првиот бугарски превод на познатиот роман ''„[[Колибата на чичо Том]]“'' („Uncle Tom’s Cabin“) од Хариет Бичер Стоу во 1858 година (преку руски превод). Во 1859 година се преселил во [[Болград]] (Бесарабија, денес во Украина, тогаш во Обединетото Кнежевство Влашко и Молдавија), каде станал директор на новооснованата Болградска гимназија (првата бугарска гимназија во ново време). Ја водел до својата смрт и ја претворил во важен центар на бугарската култура и просвета – вовел пансион и печатница. Бил многу образован човек: владеел со повеќе јазици (околу 10), пишувал за природни науки (метеорологија, ботаника, зоологија, минералогија) и се смета за еден од основоположниците на бугарската научна литература во тие области. Неговото дело „''Природна историја за прво запознавање со природата''“ е објавено постхумно во 1869 година. == Смрт == Починал на 13 јануари 1864 година во Болград, на само 45 години, поради здравствени проблеми (имал проблеми уште од 1855/56 година). Димитар Мутев е запаметен како еден од најобразованите Бугари на своето време, кој силно придонел за просветата, науката и културното препородување на Бугарите преку училишта, списанија и преводи. Неговата работа во Болградската гимназија особено се истакнува како важен дел од бугарската национална историја во Бесарабија. 0g5rqv4uini5pyz96abshkd88scyetw 5545320 5545318 2026-04-27T11:07:38Z Buli 2648 5545320 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Димитар Мутев | image = Dimitar Mutev.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 4 септември 1818 | birth_place = [[Калофер]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Бугарија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1864|01|13|1818|09|04}} | death_place = [[Болград]], [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = | signature = }} '''Димитар Стефанов Мутев''' (буг. Димитър Стефанов Мутев) е истакнат бугарски просветен деец, научник, публицист, преведувач и еден од првите бугарски доктори по физика од епохата на Бугарската национална преродба (Възраждане). == Ран живот и образование == Роден е на 4 септември 1818 година во [[Калофер]] (тогаш Османска империја, денес Бугарија), во трговско семејство. Неговите родители се Марија и Стефан Мутев. Семејството се преселило во Влашко (Влахија) околу 1831 година, а потоа во Одеса во 1833 година, веројатно поради последиците од [[Руско-турска војна (1828-1829)|Руско-турската војна (1806-1812)]]. Во Одеса завршил гимназија (Ришељовскиот лицеј) со одличен успех во 1837 година, а потоа студирал физика и математика на истиот лицеј (кој подоцна станал универзитет). Во 1840 година го завршил студиите како втор во класата. Потоа продолжил образованието во Германија: студирал на Универзитетот во Бон (антропологија, хемија, ботаника, математика и метеорологија), а во 1842 година ја одбранил докторската дисертација по физика на Универзитетот „Фридрих-Вилхелм“ во Берлин (денес Хумболтов универзитет). Дисертацијата се вика ''De Psychrometria'' и се занимава со психрометрија (мерeње на влажноста на воздухот преку температура). Тој е еден од првите Бугари со докторска титула по физика и еден од пионерите на бугарската наука во областа на природните науки. == Кариера и просветна дејност == По докторатот живеел во Русија (Одеса, Москва, Санкт Петербург), каде контактирал со бугарската емигрантска заедница и помагал со книги и материјали за бугарски училишта (на пр. во Копривштица и Пловдив). Во 1857 година се преселил во Цариград (Истанбул), каде станал еден од основачите и прв уредник на списанието '''„'''''[[Б'лгарски книжици]]'''''“''' (едно од најважните бугарски списанија пред ослободувањето). Заедно со [[Драган Цанков]] издавал и годишник „''Месецослов на българската книжнина''“. Списанието објавувало статии од историја, природни науки, преводи и оригинални дела, и придонело многу за развојот на бугарскиот литературен јазик. Мутев направил и првиот бугарски превод на познатиот роман ''„[[Колибата на чичо Том]]“'' („Uncle Tom’s Cabin“) од Хариет Бичер Стоу во 1858 година (преку руски превод). Во 1859 година се преселил во [[Болград]] (Бесарабија, денес во Украина, тогаш во Обединетото Кнежевство Влашко и Молдавија), каде станал директор на новооснованата Болградска гимназија (првата бугарска гимназија во ново време). Ја водел до својата смрт и ја претворил во важен центар на бугарската култура и просвета – вовел пансион и печатница. Бил многу образован човек: владеел со повеќе јазици (околу 10), пишувал за природни науки (метеорологија, ботаника, зоологија, минералогија) и се смета за еден од основоположниците на бугарската научна литература во тие области. Неговото дело „''Природна историја за прво запознавање со природата''“ е објавено постхумно во 1869 година. == Смрт == Починал на 13 јануари 1864 година во Болград, на само 45 години, поради здравствени проблеми (имал проблеми уште од 1855/56 година). Димитар Мутев е запаметен како еден од најобразованите Бугари на своето време, кој силно придонел за просветата, науката и културното препородување на Бугарите преку училишта, списанија и преводи. Неговата работа во Болградската гимназија особено се истакнува како важен дел од бугарската национална историја во Бесарабија. qz8t6rcygv5bvjxjqpf67kheu9rf1py 5545321 5545320 2026-04-27T11:08:45Z Buli 2648 /* Смрт */ 5545321 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Димитар Мутев | image = Dimitar Mutev.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 4 септември 1818 | birth_place = [[Калофер]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Бугарија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1864|01|13|1818|09|04}} | death_place = [[Болград]], [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = | signature = }} '''Димитар Стефанов Мутев''' (буг. Димитър Стефанов Мутев) е истакнат бугарски просветен деец, научник, публицист, преведувач и еден од првите бугарски доктори по физика од епохата на Бугарската национална преродба (Възраждане). == Ран живот и образование == Роден е на 4 септември 1818 година во [[Калофер]] (тогаш Османска империја, денес Бугарија), во трговско семејство. Неговите родители се Марија и Стефан Мутев. Семејството се преселило во Влашко (Влахија) околу 1831 година, а потоа во Одеса во 1833 година, веројатно поради последиците од [[Руско-турска војна (1828-1829)|Руско-турската војна (1806-1812)]]. Во Одеса завршил гимназија (Ришељовскиот лицеј) со одличен успех во 1837 година, а потоа студирал физика и математика на истиот лицеј (кој подоцна станал универзитет). Во 1840 година го завршил студиите како втор во класата. Потоа продолжил образованието во Германија: студирал на Универзитетот во Бон (антропологија, хемија, ботаника, математика и метеорологија), а во 1842 година ја одбранил докторската дисертација по физика на Универзитетот „Фридрих-Вилхелм“ во Берлин (денес Хумболтов универзитет). Дисертацијата се вика ''De Psychrometria'' и се занимава со психрометрија (мерeње на влажноста на воздухот преку температура). Тој е еден од првите Бугари со докторска титула по физика и еден од пионерите на бугарската наука во областа на природните науки. == Кариера и просветна дејност == По докторатот живеел во Русија (Одеса, Москва, Санкт Петербург), каде контактирал со бугарската емигрантска заедница и помагал со книги и материјали за бугарски училишта (на пр. во Копривштица и Пловдив). Во 1857 година се преселил во Цариград (Истанбул), каде станал еден од основачите и прв уредник на списанието '''„'''''[[Б'лгарски книжици]]'''''“''' (едно од најважните бугарски списанија пред ослободувањето). Заедно со [[Драган Цанков]] издавал и годишник „''Месецослов на българската книжнина''“. Списанието објавувало статии од историја, природни науки, преводи и оригинални дела, и придонело многу за развојот на бугарскиот литературен јазик. Мутев направил и првиот бугарски превод на познатиот роман ''„[[Колибата на чичо Том]]“'' („Uncle Tom’s Cabin“) од Хариет Бичер Стоу во 1858 година (преку руски превод). Во 1859 година се преселил во [[Болград]] (Бесарабија, денес во Украина, тогаш во Обединетото Кнежевство Влашко и Молдавија), каде станал директор на новооснованата Болградска гимназија (првата бугарска гимназија во ново време). Ја водел до својата смрт и ја претворил во важен центар на бугарската култура и просвета – вовел пансион и печатница. Бил многу образован човек: владеел со повеќе јазици (околу 10), пишувал за природни науки (метеорологија, ботаника, зоологија, минералогија) и се смета за еден од основоположниците на бугарската научна литература во тие области. Неговото дело „''Природна историја за прво запознавање со природата''“ е објавено постхумно во 1869 година. == Смрт == Починал на 13 јануари 1864 година во Болград, на само 45 години, поради здравствени проблеми (имал проблеми уште од 1855/56 година). Димитар Мутев е запаметен како еден од најобразованите Бугари на своето време, кој силно придонел за просветата, науката и културното препородување на Бугарите преку училишта, списанија и преводи. Неговата работа во Болградската гимназија особено се истакнува како важен дел од бугарската национална историја во Бесарабија. [[Категорија:Бугарски преродбеници]] lsn54zn6s03nckw4ey24xtawaoje426 5545322 5545321 2026-04-27T11:12:26Z Buli 2648 5545322 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Димитар Мутев | image = Dimitar Mutev.jpg | alt = | caption = | birth_name = | birth_date = 4 септември 1818 | birth_place = [[Калофер]], [[Османлиска империја]]<br> (денешна [[Бугарија]]) | death_date = {{починал на и возраст|df=yes|1864|01|13|1818|09|04}} | death_place = [[Болград]], [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија]] | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = | signature = }} '''Димитар Стефанов Мутев''' ({{langx|bg|Димитър Стефанов Мутев}}) е истакнат бугарски просветен деец, научник, публицист, преведувач и еден од првите бугарски доктори по физика од епохата на Бугарската национална преродба (Възраждане). == Ран живот и образование == Роден е на 4 септември 1818 година во [[Калофер]] (тогаш Османска империја, денес Бугарија), во трговско семејство. Неговите родители се Марија и Стефан Мутев. Семејството се преселило во Влашко (Влахија) околу 1831 година, а потоа во Одеса во 1833 година, веројатно поради последиците од [[Руско-турска војна (1828-1829)|Руско-турската војна (1806-1812)]]. Во Одеса завршил гимназија (Ришељовскиот лицеј) со одличен успех во 1837 година, а потоа студирал физика и математика на истиот лицеј (кој подоцна станал универзитет). Во 1840 година го завршил студиите како втор во класата. Потоа продолжил образованието во Германија: студирал на Универзитетот во Бон (антропологија, хемија, ботаника, математика и метеорологија), а во 1842 година ја одбранил докторската дисертација по физика на Универзитетот „Фридрих-Вилхелм“ во Берлин (денес Хумболтов универзитет). Дисертацијата се вика ''De Psychrometria'' и се занимава со психрометрија (мерeње на влажноста на воздухот преку температура). Тој е еден од првите Бугари со докторска титула по физика и еден од пионерите на бугарската наука во областа на природните науки. == Кариера и просветна дејност == По докторатот живеел во Русија (Одеса, Москва, Санкт Петербург), каде контактирал со бугарската емигрантска заедница и помагал со книги и материјали за бугарски училишта (на пр. во Копривштица и Пловдив). Во 1857 година се преселил во Цариград (Истанбул), каде станал еден од основачите и прв уредник на списанието '''„'''''[[Б'лгарски книжици]]'''''“''' (едно од најважните бугарски списанија пред ослободувањето). Заедно со [[Драган Цанков]] издавал и годишник „''Месецослов на българската книжнина''“. Списанието објавувало статии од историја, природни науки, преводи и оригинални дела, и придонело многу за развојот на бугарскиот литературен јазик. Мутев направил и првиот бугарски превод на познатиот роман ''„[[Колибата на чичо Том]]“'' („Uncle Tom’s Cabin“) од Хариет Бичер Стоу во 1858 година (преку руски превод). Во 1859 година се преселил во [[Болград]] (Бесарабија, денес во Украина, тогаш во Обединетото Кнежевство Влашко и Молдавија), каде станал директор на новооснованата Болградска гимназија (првата бугарска гимназија во ново време). Ја водел до својата смрт и ја претворил во важен центар на бугарската култура и просвета – вовел пансион и печатница. Бил многу образован човек: владеел со повеќе јазици (околу 10), пишувал за природни науки (метеорологија, ботаника, зоологија, минералогија) и се смета за еден од основоположниците на бугарската научна литература во тие области. Неговото дело „''Природна историја за прво запознавање со природата''“ е објавено постхумно во 1869 година. == Смрт == Починал на 13 јануари 1864 година во Болград, на само 45 години, поради здравствени проблеми (имал проблеми уште од 1855/56 година). Димитар Мутев е запаметен како еден од најобразованите Бугари на своето време, кој силно придонел за просветата, науката и културното препородување на Бугарите преку училишта, списанија и преводи. Неговата работа во Болградската гимназија особено се истакнува како важен дел од бугарската национална историја во Бесарабија. [[Категорија:Бугарски преродбеници]] gbfevdmzpwn7r84h0ey29smha0jup6l 0 1392775 5545317 2026-04-27T10:59:12Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Мачина | native_name = Мачина | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 05 |lats = 03 |l... 5545317 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мачина | native_name = Мачина | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 05 |lats = 03 |latNS = N | longd = 21 |longm = 38 |longs = 02 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 355 | population_footnotes = | population_total = 38 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Мачина''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 38 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 8mudgluxf4zb39r0owqz5wygvolqclu 0 1392776 5545319 2026-04-27T11:05:42Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Меровац | native_name = Меровац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 16 |lats = 3... 5545319 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Меровац | native_name = Меровац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 16 |lats = 34 |latNS = N | longd = 21 |longm = 27 |longs = 07 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 382 | population_footnotes = | population_total = 107 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18403 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Меровац''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 107 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 0n4wamdz6ghaqprxrisreh3gdm6ugr3 0 1392777 5545323 2026-04-27T11:13:06Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Микуловац | native_name = Микуловац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 20 |l... 5545323 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Микуловац | native_name = Микуловац | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 20 |lats = 11 |latNS = N | longd = 21 |longm = 31 |longs = 22 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 626 | population_footnotes = | population_total = 251 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18405 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Микуловац''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 251 жител.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] sna7ippoty5sjroidbw6nerhzw9u6f2 0 1392778 5545324 2026-04-27T11:19:37Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Миљковица | native_name = Миљковица | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 11 |l... 5545324 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Миљковица | native_name = Миљковица | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 11 |lats = 41 |latNS = N | longd = 21 |longm = 29 |longs = 30 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 609 | population_footnotes = | population_total = 11 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18423 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Миљковица''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 11 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 5mdq3adgvobw002304wttxyy42wpbxa 0 1392779 5545326 2026-04-27T11:29:27Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Мери Бел Ален]] 5545326 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Мери Бел Ален]] dibxt2dpw0drhhdtypjjep4g6nrdoh1 0 1392780 5545327 2026-04-27T11:30:33Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Мрљак | native_name = Мрљак | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 07 |lats = 28 |latNS... 5545327 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мрљак | native_name = Мрљак | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 07 |lats = 28 |latNS = N | longd = 21 |longm = 32 |longs = 28 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 871 | population_footnotes = | population_total = 9 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18407 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Мрљак''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 9 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] ddiz08ek8wn3oc4uxwf528whg2m34j5 0 1392781 5545330 2026-04-27T11:36:21Z Jtasevski123 69538 Пренасочување кон [[Вилијам Таунсенд Ајтон]] 5545330 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Вилијам Таунсенд Ајтон]] 887fgef331ga9qcjfjkb3mkaz9hzwvt 1 1392782 5545331 2026-04-27T11:36:28Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сЗР}} 5545331 wikitext text/x-wiki {{сЗР}} alr9w7ufc8wk63rt21jsnlb1f4yfeen 0 1392783 5545332 2026-04-27T11:37:05Z Marco Mitrovich 114460 Создадена страница со: {{Инфокутија Населено место | name = Мршељ | native_name = Мршељ | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 17 |lats = 33 |latNS... 5545332 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Населено место | name = Мршељ | native_name = Мршељ | settlement_type = Населба | image_skyline = | image_alt = | image_caption = | nickname = | pushpin_map = Serbia | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 43 |latm = 17 |lats = 33 |latNS = N | longd = 21 |longm = 26 |longs = 27 |longEW = E | coor_pinpoint = | coordinates_type = | coordinates_display = | coordinates_footnotes = | subdivision_type = Држава | subdivision_name = [[Србија]] | subdivision_type1 = Традиционален регион | subdivision_name1 = [[Јужна Србија]] | subdivision_type2 = Управен Округ | subdivision_name2 = [[Топлички Управен Округ|Топлички]] | subdivision_type3 = Град | subdivision_name3 = [[Прокупље]] | dimensions_footnotes = | elevation_footnotes = | elevation_m = 446 | population_footnotes = | population_total = 76 | population_as_of = 2022 | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | timezone1 = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 | utc_offset1 = | timezone1_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 | utc_offset1_DST = | postal_code_type = Пошт. бр. | postal_code = 18403 | area_code_type = | area_code = 027 | registration_plate = PK }} '''Мршељ''' — населено место во градот [[Прокупље]] [[Топлички Управен Округ]], [[Србија]]. Според пописот од 2022 година имало 76 жители.<ref>[http://pop-stat.mashke.org/serbia-census.htm All places: 1948, 1953, 1961, 1971, 1981, 1991, 2002, 2011, 2022 censuses] pop-stat.mashke.org </ref> == Поврзано == * [[Прокупље]] * [[Топлички Управен Округ]] * [[Јужна Србија]] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Населени места во Прокупље]] [[Категорија:Населени места во Јужна Србија]] 0523s55otjp8h7wn38n9qskl3updqgn 0 1392784 5545335 2026-04-27T11:44:40Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Џорџ Алтхофер]] 5545335 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џорџ Алтхофер]] b1orv9jgdtc3ivzg4tozil75cwkmdxz 0 1392785 5545338 2026-04-27T11:49:30Z BosaFi 115936 BosaFi ја премести страницата [[Мајкл Бах (ентомолог)]] на [[Михаел Бах (ентомолог)]]: Погрешно напишан наслов 5545338 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Михаел Бах (ентомолог)]] ohmzd7lpsalmat69cbza4srq1lkejou 0 1392786 5545339 2026-04-27T11:50:24Z BosaFi 115936 Пренасочување кон [[Михаел Бах (ентомолог)]] 5545339 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Михаел Бах (ентомолог)]] tc85y5si2hwugahf30pwk0audh9cdfw